Naijeriya

Naijeriya A̱yet ka̱byen du̱tyok a̱za̱gbang a̱jenshring an gbyrim ka̱byen A̱firika. Ka̱byen kani a̱ sshi a̱katyi a̱kkwot nkyei Sahel bu̱ ghep Guinea a̱za̱gbang ka̱tak a̱gba̱dang nkyei ba̱shekkwot Atlantic. Ka̱byen kani a̱ ya kyei, ka̱mak 923,769km2, won a̱ byyi Ka̱tswa ba̱nyet ba a̱ rau cci kop cci kop cci swa bu̱ nswak ntat ni (230,000,000). Ka rau konzan ka̱byen an byrim A̱firika na di ka̱tswa ba̱nyet, wwon a̱ yet a̱mba̱ku̱tat u̱ na̱byen ka̱sa na. Naijerya a̱ hywot Nijar a̱za̱gbang ka̱za bu̱ Chad a̱za̱gbang a̱ta̱ntson, Ka̱maruun a̱gbang a̱za bu̱ Benin a̱gbang a̱tak.
Naijerya a̱ yet ka̱byen zutung ndung ka a̱ byyi ba̱ sitet nswak ntat bu̱ a̱kutat (36) bu̱ ka̱kpri du̱tyok ka sshi A̱buja ni.
Naijerya a̱ kan yet ka̱bvwa swat ba̱sitet ba̱ an sshi nyai ndoson ni, nyai ba̱shong zzap tyei bu̱ du̱kkwa ba kan ba ba̱, nyai an cci a̱rya a̱hwa a̱zanson ba kristi (BC), ka̱ram ka tat a̱ssu Nok a̱nyi a̱rya ncci cei a̱mba 15 ni, nkpa yin sak jujok tung ndung ka̱tsitsrang ji. A̱hwai ka̱ccet u a̱ yin ta̱kyak ka̱ram ka Ba̱shong nyai Britin ba yin ba ni a̱ ryya cei cci a̱mba 19. Ka̱kpri ka yin ta̱kyem nyai u̱ tung a̱za̱gbang ka̱tak bu̱ a̱za̱gbang ka̱za nu a̱ tyi u̱ du̱rya cci kop jring bu̱ cci a̱ku̱mbvuyring bu̱ swak bu̱ a̱naai (1914). Ba̱shong ba a̱ yin bu̱̇ kkat ȧ̱ tup na̱bvwa yya du̱tyok bu̱ hwak trwang wwon a̱ gat ba̱gwam ba ya du̱tyok nba ba cam a̱ ryi yya ji ba n yya ni. Naijerya a̱ yin ssha du̱tyok du̱ccu nba ka̱tuk a̱yring an hywam nswak, u̱ du̱rya kop jring bu̱ cci a̱ku̱mbvuyring bu̱ nswak a̱ku̱tat (1960). A̱ kwan a̱katuk nzwang ka̱yat ka̱ryyi u̱ du̱rya kop jring bu̱ cci a̱kumbvuyring bu̱ nswak a̱ku̱tat bu̱ a̱tu̱yring, su kpang kop jring bu̱ cci a̱kumbvuyring bu̱ nswak a̱tu̱yring (1967-1970). A̱won nsoja a̱ si n tsuup bu̱ a̱ka̱tuk du̱tyok a̱ ya ssang bu̱ du̱tyok ba̱nyet a̱sai ba̱tro su kpang kop jring bu̱ cci a̱kumbvuyring bu̱ nswak a̱kumbvuyring bu̱ a̱kumbvuyring (1999). Naijeriya a̱ byi a̱kukwak nwap u̱ a̱ rau cci swa bu̱ nswak npfon (250) ni, ba ryyat a̱ryiryam a a̱ ba cci tsson (500) ni, bu̱ yya swat ba ji zu ku bvwon bu̱ ba̱yaan. A̱cecet nwap ntat u̱ a̱yet A̱kpat, A̱wuang a̱shok, bu̱ A̱ccu na̱bvwu nba a̱ ya a̱tswa 60 an cci (60%) a̱nyyi ka̱tswa ba̱nyeyyu. Wap a ba tssa a̱n yya nkyang a ni a̱ yet shong. 

Naijerya a̱ ka̱n yet ka̱bvwa sshi ba̱nyet bu̱ tada ji tssung ni, bu̱ a̱tyutyok a a̱n sshi nyai an cei a̱rya a̱mba̱hwa millennium BC ni. Tada Nok, c. 1500 BC, nji yet a̱yring ka̱yat nba u̱ ka̱bvwa ka.[11] A̱tyutyok a̱kpat a̱ yin sshi a̱za̱gbang ka̱za bu̱ a̱nyyi Edo ka̱ya Benin a̱za̱gbang ka̱tak, Igbo ka̱ya Nri a̱za̱gbang a̱ta̱ntson ka̱tak u̱ bu̱ ka̱jenshring ka ka byi du̱tyok Oyo. Kkwan na ba̱ n yei Naijerya nu ka̱pfun ni a̱ yin yet du̱hwam a̱cecet na̱nkrang ya du̱tyok ba̱gungang.[12]: 136 Bu̱ kpang ka̱tsutsrang ncei a̱rya sencori a̱mba 19, zwang a̱gaga a̱buta u takyak nyai u dutyok Sikoto. A̱hwai ka̱byen nu a̱ wruk nyai an bvwak ba̱shong du̱tyok zwaap tyei. Du̱tyok ka̱byen a, 

Ka̱srong:Jju Wikipedia Outreach
̰