Iɛekkuren

Iɛekkuren (Yakourene s tefṛensist) d yiwet n temdint d tamecṭuḥt tuzga-d deg twilayt n Tizi Wezzu (Dzayer), u d taɣiwant iqerben ɣer Iɛeẓẓugen (Azazga). Taɣiwant n Iɛekkuren zedɣen-tt azal n 11.000 n yimezdaɣ 

 Asideg (timella) 

 Idurar 

Aẓru
At Ɛisi
At Buḥini
At Ḥemza
At Ɣebri
Azaɣar Aɛwana 
Begub
Bumenṣur
Cbel
Lḥeǧaǧ
Ibelɛiden
Iger Ɛetman
Iza
Ulmuten
Tahgant
Tahnacct
Tamliḥt
Tiɣilt
Tinsawin
Tiwidiwin
Tizi Tɣideṭ
Tugana
Iɛekkuren

 Amezruy  
Isem n Iɛɛekkuren yekka-d seg "aɛekkur". Deg teqbaylit, "aɛekkur" d "taɛrurt", d ay-n ay d-irefden seg kra n tɣawsa, iga-d "aɛrur", icuff-d, ur yeɛdil ara. Mi ara d-tiniḍ "usu-nni iga akk d iɛekren", anamek-is dakk-n usu-nni ur yeɛdil ara, ur yessi ara mliḥ, ur yemsawi ara. Neqqar-d daɣen "aɛekkur" i "wunjug" , meḥsub ay-n ara d as-ireglen i walbaɛḍ abrid, ur t-yettaǧǧa ara ad yeg ay-n yebɣa, ur yettaǧǧa ara ad yaweḍ s ay-n yessaram. Mi ara s-nini : leflani yessen kan ad d-yeg iɛekren i wakk-n ur nxeddem ara ccɣel-nneɣ, anamek-is dakk-n icewwel-aneɣ, dima itteg-aɣ-d uguren i wakk-n ur aɣ-yettaǧǧa ara ad nfak ccɣel-nneɣ. 

Gret tamawt dakk-n awal "aɛekkur" deg Yiwaḍiyen, mi ara yeqqel d asget qqaren-t-id "iɛekren" (s [k] aggaɣ), deg lweqt ay deg isem n temdint-agi qqaren-t-id "Iɛekkuren", maca awal "iɛekren" ad yili kan d talɣa tadigant n "iɛekkuren". 

Ihi, Iɛekkuren ad ilin fkan-as isem-a imi ahat akal n din yella yesɛa "iɛekren" neɣ "iɛruren". Yessefk kan ad d-greɣ tamawt dakk-n awal "aɛɛrur" yesɛa aṭas n yinumak deg teqbaylit. "Aɛrur" netta d "azagur", d aḥric n deffir n tfekka n wemdan . Maca neqqar-d diɣ "aɛrur" i wemkan ay d-irefden ciṭṭaḥ ɣef tmurt, ur yelli d luḍa wala d adrar. D win daɣen umi nezmer ad nini "aɛekkur". 

Awal-a ad yili yekka-d, ahat (?) seg uẓar "KR" ay d-yefkan amyag "kker", u ahat fkan-as i "uɛekkur" isem-agi acku "yekker-d", yerfed-d ɣef tmurt, ur iris ara, ur yemsawi ara. 

Yella yiwen wemyag sseqdacen-t diɣ deg teqbaylit, u yekka-d seg uẓar n "uɛekkur". Neqqar : ssemɛukkeṛ (s [ṛ] ufay). Mi ara d-nini "leflani la as-yessemɛukkuṛ awal i walbaɛḍ" anamek-is "la as-tent-yesseɛraq", maci d ay-n ara s-yeqqar winna ara s-d-yettarra umezwaru-nni. Mi ara d ak-iniɣ kra, sakk-in kečč ad iyi-d-terreḍ akk-n niḍen u s wurfan, maci d ay-n ay ɣef d ak-d-mmeslayeɣ ay d iyi-d-terriḍ u tfehmeḍ lumuṛ akk-n yeɛwej, ad ak-iniɣ : ur d iyi-ssemɛukkuṛ ara awal, maci d ay-n ay ɣef la k-d-ttmeslayeɣ ara d iyi-d-tettarraḍ". ɣef umedya lemmer ad as-yini weqcic i yemma-s : "Ttuɣ aqrab-iw deg uɣerbaz", dɣa nettat ad as-tini : "Ya ? Ihi ukren-ak-t ? Ihi tefkiḍ-t i warrac ?", dagi nezmer ad d-nini dakk-n yemma-s la d as-tessemɛukkuṛ awal i mmi-s-nni, ur t-teǧǧi ara ad d-yessefhem, maci d ay-n ay ɣef la s-yettmeslay ara d as-d-tettarra.

 Aẓar n wawal 
Isem n Iɛɛekkuren yekka-d seg "aɛekkur". Deg teqbaylit, "aɛekkur" d "taɛrurt", d ay-n ay d-irefden seg kra n tɣawsa, iga-d "aɛrur", icuff-d, ur yeɛdil ara. Mi ara d-tiniḍ "usu-nni iga akk d iɛekren", anamek-is dakk-n usu-nni ur yeɛdil ara, ur yessi ara mliḥ, ur yemsawi ara. Neqqar-d daɣen "aɛekkur" i "wunjug" , meḥsub ay-n ara d as-ireglen i walbaɛḍ abrid, ur t-yettaǧǧa ara ad yeg ay-n yebɣa, ur yettaǧǧa ara ad yaweḍ s ay-n yessaram. Mi ara s-nini : leflani yessen kan ad d-yeg iɛekren i wakk-n ur nxeddem ara ccɣel-nneɣ, anamek-is dakk-n icewwel-aneɣ, dima itteg-aɣ-d uguren i wakk-n ur aɣ-yettaǧǧa ara ad nfak ccɣel-nneɣ. 

Gret tamawt dakk-n awal "aɛekkur" deg Yiwaḍiyen, mi ara yeqqel d asget qqaren-t-id "iɛekren" (s [k] aggaɣ), deg lweqt ay deg isem n temdint-agi qqaren-t-id "Iɛekkuren", maca awal "iɛekren" ad yili kan d talɣa tadigant n "iɛekkuren". 

Ihi, Iɛekkuren ad ilin fkan-as isem-a imi ahat akal n din yella yesɛa "iɛekren" neɣ "iɛruren". Yessefk kan ad d-greɣ tamawt dakk-n awal "aɛɛrur" yesɛa aṭas n yinumak deg teqbaylit. "Aɛrur" netta d "azagur", d aḥric n deffir n tfekka n wemdan . Maca neqqar-d diɣ "aɛrur" i wemkan ay d-irefden ciṭṭaḥ ɣef tmurt, ur yelli d luḍa wala d adrar. D win daɣen umi nezmer ad nini "aɛekkur". 

Awal-a ad yili yekka-d, ahat (?) seg uẓar "KR" ay d-yefkan amyag "kker", u ahat fkan-as i "uɛekkur" isem-agi acku "yekker-d", yerfed-d ɣef tmurt, ur iris ara, ur yemsawi ara. 

Yella yiwen wemyag sseqdacen-t diɣ deg teqbaylit, u yekka-d seg uẓar n "uɛekkur". Neqqar : ssemɛukkeṛ (s [ṛ] ufay). Mi ara d-nini "leflani la as-yessemɛukkuṛ awal i walbaɛḍ" anamek-is "la as-tent-yesseɛraq", maci d ay-n ara s-yeqqar winna ara s-d-yettarra umezwaru-nni. Mi ara d ak-iniɣ kra, sakk-in kečč ad iyi-d-terreḍ akk-n niḍen u s wurfan, maci d ay-n ay ɣef d ak-d-mmeslayeɣ ay d iyi-d-terriḍ u tfehmeḍ lumuṛ akk-n yeɛwej, ad ak-iniɣ : ur d iyi-ssemɛukkuṛ ara awal, maci d ay-n ay ɣef la k-d-ttmeslayeɣ ara d iyi-d-tettarraḍ". ɣef umedya lemmer ad as-yini weqcic i yemma-s : "Ttuɣ aqrab-iw deg uɣerbaz", dɣa nettat ad as-tini : "Ya ? Ihi ukren-ak-t ? Ihi tefkiḍ-t i warrac ?", dagi nezmer ad d-nini dakk-n yemma-s la d as-tessemɛukkuṛ awal i mmi-s-nni, ur t-teǧǧi ara ad d-yessefhem, maci d ay-n ay ɣef la s-yettmeslay ara d as-d-tettarra.

 Ẓeṛ daɣen 
 Tawilayt n Tizi Uzzu
 Tidayṛiwin n twilayt n Tizi Uzzu
 Tiɣiwanin n twilayt n Tizi Uzzu

 Tira d timselɣa 

Taggayt:Taɣiwant n twilayt n Tizi-Uzzu
Taggayt:Tiɣiwanin n Tmurt n Leqbayel