Konstantinopoldıń qulawı (1453)

1453-jıldaǵı Konstantinopol qulawı (; ; ) — Vizantiya imperiyasınıń paytaxtı Konstantinopoldı Osmaniyler sultanı Mehmed II armiyası tárepinen qamal etiliwi 1453-jıl 6-aprelde baslanıp, 29-mayda osmaniyler armiyası tárepinen qalanıń basıp alınıwı menen juwmaqlandı. Konstantinopoldıń qulawı Vizantiya dep atalǵan Shıǵıs Rim imperiyasınıń joq etiliwin belgiledi.

1453-jılǵa kelip Vizantiya imperiyası Peloponnes, Egey hám Marmar teńizlerindegi birneshe atawlar hám Konstantinopol shetlerine shekem qısqarıp bardı hám endi Osmaniyler imperiyasınıń kúsheyip baratırǵan kúshine qarsı tura almadı. Boyazid I den baslap, Osmanlı sultanları Konstantinopoldı bir neshe márte (1393—1394-jılları, 1394—1402-jılları, 1411-jılı, 1422-jılı) qamal etip, qorshap aldı. Olar qalanı iyeley almadı, biraq Balkan yarım atawınıń úlken bólimin iyelewge eristi.

Sońǵı qamal 1453-jıl aprelde baslandı. Romeylerdiń Batısqa kóp márte múrájáátlerine qaramastan, imperator Konstantin járdemge az sanlı Italiya kontingenti keldi. Bes mıń romyalılar menen birgelikte Konstantinopoldı qorǵawshılardıń ulıwma sanı jeti-segiz mıń adamǵa jetedi. Osmanlı armiyası olardıń sanınan bir neshe ese kóp edi: Mehmed II nıń seksen mıńǵa jaqın áskeri hám júz jigirmadan artıq kemesi bar edi. 1453-jılı 29-mayda eki aylıq qarsılıqtan keyin Konstantinopol quladı. Sońǵı Vizantiya imperatorı Konstantin XI sawashta qaytıs boldı. Mexmet II basıp alınǵan qalaǵa kirip, onıń alınıwı esteligine Fatih ( — «basıp alıwshı») laqabın aldı hám Konstantinopoldı óz imperiyasınıń jana paytaxtına aylandırdı. Jeńis Osmaniyler ushın Shıǵıs Jer Orta teńizi basseyninde ústemlikti támiyinledi. Qala 1922-jılı saplastırılǵanǵa shekem Osmaniyler imperiyasınıń paytaxtı bolıp qaldı.

Konstantinopoldıń qulawı pútkil dúnya júzine, ásirese, Batis Evropaǵa úlken tásir kórsetti. «Ekinshi Rim» bolǵan Konstantinopoldıń qulawı úzliksizlik — úshinshi Rim koncepciyasın (sonıń ishinde, Moskva — úshinshi Rim koncepciyasın) payda etti. Kóplegen tariyxshılar, sonıń ishinde, J. Mishle Konstantinopoldıń qulawı orta ásirlerdiń aqırı hám Oyanıw dáwiriniń baslanıwı dep esaplaǵan. Biraq, bul pikir Konstantinopoldıń qulawına tek Rim imperiyasınıń tamamlanıwı sıpatında qarap atırǵan zamanagóy tariyxshılar tárepinen tez-tez dodalanıp kelinbekte.