Xoreografiyalıq programmalastırıw

Kompyuter iliminde, xoreografiyalıq programmalastırıw — bul programmalar bir neshe parallel qatnasıwshılar arasındaǵı óz-ara tásirlerdiń kompoziciyaları bolatuǵın programmalastırıw paradigması (ECOOP 2021 Distinguished Paper).

 Sholıw 

 Xoreografiyalar 
Xoreografiyalıq programmalastırıwda baǵdarlamashılar parallel qatnasıwshılardıń jobalastırılǵan baylanıs minez-qulqın anıqlaw ushın xoreografiyalıq programmalastırıw tilin paydalanadı. Bul paradigmadaǵı programmalar xoreografiyalar dep ataladı. Xoreografiyalıq tiller qáwipsizlik protokollarınıń belgilewinen («Alice hám Bob» belgilewi dep te ataladı) ilhamlanǵan. Bul tillerdiń tiykarı — baylanıs primitivi bolıp tabıladı, mısalıAlice.expr -> Bob.x«Alice expr ańlatpasın esaplaw nátiyjesin Bob-qa jetkeredi, ol onı óziniń lokal x ózgeriwshisinde saqlaydı» dep oqıladı.
Alice, Bob hám t.b. ádette roller yamasa processler dep ataladı.

Tómendegi mısal úsh roldi óz ishine alǵan Oraylıq Autentifikaciya Xızmetine (CAS) tiykarlanǵan ápiwayılastırılǵan bir mártelik kiriw (SSO) protokolı ushın xoreografiyanı kórsetedi:

 Client, Service penen islesiw ushın CAS-tan kiriw tokenin alıwdı qáleydi.
 Service, CAS-tan Client ke kiriw ruqsat etiliwi kerek pe, joq pa ekenin biliwi kerek.
 CAS, Client tiń kirisiw maǵlıwmatların tekseriwge juwapker Oraylıq Autentifikaciya Xızmeti.

Xoreografiya:Client.(credentials, serviceID) -> CAS.authRequest
if CAS.check(authRequest) then
    CAS.token = genToken(authRequest)
    CAS.Success(token) -> Client.result
    CAS.Success(token) -> Service.result
else
    CAS.Failure -> Client.result
    CAS.Failure -> Service.resultXoreografiya 1-qatarda baslanadı, onda Klient CAS-qa ayırım kirisiw maǵlıwmatlarınan hám ózi kiriwdi qáleytuǵın xızmettiń identifikatorınan ibarat juplıqtı jetkeredi. CAS bul juplıqtı óziniń jergilikli authRequest (autentifikaciya sorawı) ózgeriwshisinde saqlaydı. 2-qatarda, CAS sorawdıń autentifikaciya tokenin alıw ushın jaramlı ekenin tekseredi. Eger solay bolsa, ol token payda etedi hám Klientke de, Xızmetke de tokeni bar Tabıslı xabarın jetkeredi (3–5-qatarlar). Basqa jaǵdayda, CAS Klientke hám Xızmetke autentifikaciyanıń sátsiz bolǵanın Sátsizlik xabarın jiberiw arqalı bildiredi (7–8-qatarlar). Qalǵan bólimde bul xoreografiyanı «SSO xoreografiyası» dep ataymız.

 Rawajlanıwı 
Xoreografiyalıq programmalastırıw paradigması óz ataması menen atalǵan doktorlıq dissertaciyasınan kelip shıqqan (POPL 2022 Distinguished Paper).
Xoreografiyalıq programmalastırıw tilleriniń sintaksisi ushın ilham qáwipsizlik protokollarınıń belgilewinen, sonday-aq «Alice hám Bob» belgilewinen alınǵan. Xoreografiyalıq programmalastırıwǵa xızmet xoreografiyası hám óz-ara tásir diagrammaları standartları, sonday-aq process esaplawları teoriyasınıń rawajlanıwı da úlken tásir kórsetti.

Xoreografiyalıq programmalastırıw — belsendi izertlew tarawı. Bul paradigma informaciya aǵımın, parallel esaplawdı, kiber-fizikalıq sistemalardı, orınlanıw waqtındaǵı beyimlesiwdi, hám sistema integraciyasın izertlewde qollanılǵan.

 Derekler 

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Kategoriya:Programmalastırıw paradigmaları