Alain Connes

Alain Connes (; 1947-jıl 1-aprel) — operator algebraları hám kommutativ emes geometriyanı úyreniwge qosqan úlesi menen tanılǵan francuz matematigi. Ol Collège de France, Joqarı ilimiy izertlewler institutı, Ogayo shtatı universiteti hám Vanderbilt universitetiniń professorı bolǵan. Ol 1982-jılı Fields medalı menen sıylıqlanǵan.

 Karyerası 
Alain Connes Marseldegi Lycée Saint-Charleste oqıǵan, soń Thiers liceyindegi «Joqarı mekteplerge tayarlıq klasları» studentı bolǵan. 1966-jıldan 1970-jılǵa shekem Parijdegi École normale supérieure joqarı mektebinde oqıp, 1973-jılı Pier hám Mariya Kyuri universitetinde Jacques Dixmier basshılıǵında PhD dárejesin alǵan.

1970-jıldan 1974-jılǵa shekem Franciya milliy ilimiy izertlew orayında (CNRS) ilimiy xızmetker bolıp isledi hám 1975-jılı Kanadadaǵı Kuinz universitetinde mirát etilgen professor lawazımında boldı.

1976-jılı Franciyaǵa qaytıp kelip, 1980-jılǵa deyin Pier hám Mariya Kyuri universitetinde professor bolıp isledi, al 1981–1984-jıllar aralıǵında CNRS-te xızmet etti. Bunnan tısqarı, 1979-jıldan baslap Joqarı ilimiy izertlewler institutında Léon Motchane kafedrasın basqarıp keledi. 1984-jıldan 2017-jılda pensiyaǵa shıqqanǵa deyin Collège de France-tıń Analiz hám geometriya kafedrasına basshılıq etti.

Sonday-aq, ol 2003–2012-jıllar aralıǵında Vanderbilt universitetinde, al 2012–2021-jıllar aralıǵında Ogayo shtatı universitetinde eń húrmetli professor bolıp isledi.

 İlimiy izertlewleri 
Connes-tiń tiykarǵı ilimiy izertlewleri operator algebraları átirapında bolǵan. Kommutativ emes geometriyadan tısqarı, ol óz jumısların matematikanıń hár túrli tarawlarında, sonday-aq sanlar teoriyası hám differencial geometriyada qolladıAlexander Hellemans, "The Geometer of Particle Physics"  Scientific American, 24 July 2006. 1990-jıllardan baslap ol kommutativ emes geometriyanı rawajlandırdı.

1970-jıllardaǵı fon Neyman algebraları boyınsha dáslepki jumıslarında injektiv fon Neyman faktorların derlik tolıq klassifikaciyalawǵa eristi. Ol sonday-aq Connes-tiń kiritiw mashqalasın qáliplestirdi.

Bunnan keyin ol operatorlıq K-teoriya hám indeksler teoriyasına úles qostı, bular aqır-ayaǵında Baum–Connes boljamına alıp keldi. Ol sonday-aq 1980-jıllardıń basında kommutativ emes differencial geometriyanı úyreniwdegi birinshi qádem retinde cikllı kohomologiyanı kiritdi.

Ol Nikola Burbaki toparınıń aǵzası boldı. Kóp jıllar dawamında Henri Moscovici menen tıǵız sheriklikte isledi.

 Qosımsha qarań 
 Bost–Connes sisteması
 Cikllı kategoriya
 Cikllı gomologiya
 Faktor (funkcional analiz)
 Xiggs bozonı
 C*-algebra

 Derekler 

 Sırtqı siltemeler 

Kategoriya:1947-jılı tuwılǵanlar
Kategoriya:Tiri shaxslar
Kategoriya:Draginyanlılar
Kategoriya:XX ásir francuz matematikleri
Kategoriya:XXI ásir francuz matematikleri
Kategoriya:Francuz matematik-analitikleri
Kategoriya:Differencial geometrler
Kategoriya:Fields medalı iyeleri
Kategoriya:Clay izertlew sıylıǵı iyeleri
Kategoriya:École Normale Supérieure pitkeriwshileri