Máspatsha dástani

Máspatsha dástani 

 Máspatsha dastaninin hazirgi waqitqa shekem jetip keliwi 
Máspatsha dástani XVII hám XVIII ásirlerde dóregen hám bir putin adebiy estelik bolip qaliplesken xaliq miyraslaridan biri bolip esaplanadi. Bul dástannin usi kúnge shekem "OzSSR" Ilimler Akademiyasi Qaraqalpaqstan filiallinin ilimiy kitapxanasinin qoljazba fondinda 4 varianti bar. Birinshi jazba varianti 1934-jili Taxtakópir  rayoninin 9-awil sovetine qarasli "Tenge shashqan"  degen jerinde turatugin Tóre jiraw Begman ulinan K.Ayimbetov tarepinen jazip alingan. Ekinshi varianti 1938-jili Taxtakópir rayoninin 7-awilinin "Komsamal" kolxozinin (hazirgi "Frunze" savxozi) ağzasi Abdimurat jiraw Arzimbet ulinan S.Máwlenov ham Sh.Xojaniyazov tárepinen jazip alingan. Bul variant 1939-jili "Adebiy almanax" jurnalinin birinshi ham ekinshi sanlarinda ham 1940-jili Tórtkul qalasinda Qaraqalpaq Mamleket Baspasi tárepinen oz aldina kitap bolip basilip shiqqan. 1956-jili A.Karimov tarepinan Qiyas jiraw Qayratdinovtan úshinshi variant jazip alingan. Aqirği tórtinshi variant 1960-jili Qayipnazar jiraw Qalimbet ulinan A.Aliyev penen jirawdin balasi Xojabay Qayipnazarovlar tarepinen jazip alingan. "Máspatsha" dástaninin qolda bar variantlarinin ideyasi, syujeti ham mazmuni tárepinen olar arasinda ayta qalarliqtay ózgeshelik joq. Dástandi Qaraqalpaq Mámleketlik kitapxanalaridan yákide elektron kitabin https://t.me/dretk kanalidan 9-13 toplam, 57-66 toplami yáki de X tom-Máspatsha dástani kitaplarin tawa alasiz.

Máspatsha dástani
 Máspatsha dástani qaharmanlari 
Bas qaharmanlar Máspatsha hám de Ayparsha bolip sanaladi. Keyingi darejedegi qaharmanlar Ábdikerim bay, Hayarbaba , Babaxan, Orazali, Alańğasar dáw , Qalmaq bolip sanaladi.  Dástanda qaharmanlardin obrazin 2 ge boliwimiz mumkin : Unamli hám de Unamsiz obrazlar dep. Unamli obrazga : Máspatsha ham de Ayparshani. Unamsiz obrazga : Babaxan ham de  Hayarbabani.  Bul obrazlardi biz dástan barisinda derlik kop ushratamiz. 

 Dástan syujeti 
Erte zamanlarda xaliqqa danqi shiqqan , qoli hámme jerge jetken, abiroyli Ábdikerim bay dunyağa keledi. Jasi 40 qa kelsede biyperzent boladi. Perzent dárkar bolip, xaliqti jiynap qayir-saqawatliq islep, xaliqqa as berip, ğarrilardin duwasin aladi. Jasi ulkenlerdiń duwalari qabil Ábdikerim baydin hayali hámiledar boladi. Hayali jolbarstin juregin jewin Ábdikerim bayga aytadi. Ábdikerim bay balasi ushun jolbarstin juregin awlap keledi. Aradan jillar otip Máspatsha dunyağa keledi. Dunyağa kelip waqitlar otkennen keyin Máspatsha Ayparshaga ashiq bolip qaladi. Ayparsha ushin tasti talqan qilip, qalmaq penen urista jenilip qaladi. Jáne de Máspatsha Alańğasar menen da Ayparsha ushin gúresedi.