Islamnıń bes shárti

Islamnıń bes shárti ( ; sonday-aq,   - «dinniń ústinleri») - Islamdaǵı, ásirese sunniy islamdaǵı barlıq musılmanlar ushın májbúriy esaplanǵan tiykarǵı ibadat ámelleri sanaladı. Olar Jábreyil hádisinde jámlep bayan etilgen. Sunniyler hám shialar bul ámellerdiń orınlanıwı hám ámelge asırılıwındaǵı tiykarǵı túsinikler boyınsha kelise aladı, biraq shia baǵdarında ústinler dizimi sunniylerdegi beslikten ózgeshe bolıwı múmkin, máselen, Etnoashariy (On eki Imamlı) shialarda «Iymannıń járdemshi ámelleri» bar bolıp, ol tórt baǵana hám altı májbúriy ámellerden ibarat; Ismailiylerde bolsa, Jeti baǵana túsinigi bar. Islamnıń bes shárti: Iyman keltiriw (Kalimai shahadat), Namaz oqıw (Salah), Zakat beriw (Zakat), Ramazan ayında oraza tutıw (Sawm) hám Mekkeni ziyarat qılıw (Haj).

 Rukn sóziniń awdarması 
Arab tilinde rukn sózi imarattıń múyeshine tuwrı kelip, ústinler umud dep ataladı. Sonday-aq, bul sóz bir nárseniń tiykarǵı elementleri yamasa tiykarǵı principlerin bildiredi. Áskeriy terminologiyada arkan sózi bas shtab mánisinde qollanıladı. Sol sebepli, «Islamnıń bes shárti» awdarmasınan kóre, «Islamnıń bes ústini» awdarması anıǵıraq esaplanadı.

 Islamnıń bes ústinine ulıwma kózqaras 
Musılmanlardıń dástúriy minnetleri Islamnıń bes shárti dep ataladıKamal-ud Din, Khwaja. Five Pillars of Islam. Nabu Press, 2010.. Olar dúnya júzi boylap musılmanlar tárepinen tán alınadı hám ámelge asırıladı, biraq olardıń orınlanıwında ayırmashılıqlar bar. Bul shártler Islam payǵambarı Muhammed s.a.w alıp barǵan turmıs tárizine ámel etiwdi shın kewilden qálegen adamlar ushın májbúriy dep qaraladı. Basqa dinlerde bolǵanı sıyaqlı, Islamda da ayırım ámeller norma bolıp sanaladı; biraq bul ózin musılman dep bilgen hár bir adam olardıń hámmesine sózsiz ámel etedi degeni emesSchumm, Walter R., and Alison L. Kohler. "Social cohesion and the five pillars of Islam: comparative perspective." American Journal of Islamic Social Sciences 23.2 (2006): 126.. Ámellerdi orınlaw dárejesi insannıń isenimine qarap ózgeredi; mısalı, hámme de hár kúni namaz oqımaydı, oraza tutpaydı, Haj saparına barmaydı yamasa qayır-saqawatqa kóp qarjı ajıratpaydı. Sonday-aq, Aleviyler sıyaqlı ayırım musılman jámáátleri de bar bolıp, olar bes ústindi qabıl etpeydi, biraq, tórt esik sistemasına ámel etedi.

Musılman arablar jańa aymaqlardı basıp alǵannan kóp ótpey meshit hám qorǵanlar qura baslaydı hám de óz isenimi hám mádeniyatınıń kórinisi sıpatında hár túrli estelik hám buyımlardı jaratadı. «Allaǵa boysınıw» degen mánisti ańlatıwshı Islam diniy ámeliyatı Islamnıń bes shárti dep atalatuǵın tiykarǵı principlerge súyenediSyeed, A. & Ritchie 2006. Children and the Five Pillars of Islam: Practicing Spirituality in Daily Life.. Bes ústinniń hár biri Quranda hár qıylı súrede esletiledi. Bul minnetlemelerge tiyisli qosımsha hám tolıq maǵlıwmatlar bolsa Hádiste atap ótilgenHussain, Musharraf. The Five Pillars of Islam: Laying the Foundations of Divine Love and Service to Humanity: a Practical Manual for Learning Essential Islamic Beliefs and Practices and Understanding the True Spirit of Worship. Kube Publishing, 2012..

 Derekler 

Kategoriya:Islam dini
Kategoriya:Din