Ispaniya miyrasxorlıǵı ushın urıs

Ispaniya miyrasxorlıǵı ushın urıs (1701-1714) — 1701-jılı Gabsburglar dinastiyasınan bolǵan sońǵi Ispaniya patshası Karl II óliminen keyin baslanǵan Evropadaǵı úlken qarama-qarsılıq. Karl ózinıń barlıq múlklerin Franciya patshası Lyudovik XIV nıń aqlıǵı — Anju gercogı, keyin ala Ispaniya patshası bolǵan Filippke wásiyat etti. Uris Muqaddes Rim imperiyası imperatorı Leopold I dinastiyasınıń (Gabsburglardıń da) Ispaniya jerlerıne bolǵan huqıqın qorǵawǵa urınıwı menen baslandı. Lyudovik XIV óz aymaqların basqınshılıq penen keńeyte baslaǵanda, Evropanıń ayırım mámleketleri (tiykarınan, Angliya hám Gollandiya respublikası) Franciyanıń kúsheyiwine tosqınlıq etiw maqsetinde Muqaddes Rim imperiyası tárepine ótti. Basqa mámleketler jańa aymaqlardı iyelew yaki bar aymaqlardı qorǵaw maqsetinde Franciya hám Ispaniya awqamına qosıldı. Urıs tek Evropada emes, al Arqa Amerikada da bolıp ótti, bul jerdegi jergilikli kelispewshilik inglis kolonizatorları tárepinen koroleva Anna urısı dep ataldı.

Urıs on jıldan aslam dawam etti hám onda Franciyanıń gercog de Villar hám Bervik gercogı, Angliyanıń Malboro gercogı, Avstriyanıń shahzadası Evgeniy Savoyskiy sıyaqlı ataqlı sárkardalardıń talantları kórindi. Urıs Utrext (1713) hám Rashtat (1714) kelisimlerine qol qoyılıwı menen juwmaqlandı. Nátiyjede Filipp V Ispaniya patshası bolip qaldı, biraq Franciya taxtın miyras etip alıw huqıqınan ayırıldı, bul bolsa Franciya hám Ispaniya tajlarınıń dinastiyalıq awqamın buzdı. Avstriya Gabsburgları Ispaniyanıń Italiya hám Niderlandiyadaǵı jerlerınıń kópshilik bólegin aldı. Franciya, óz náwbetinde, Lyudovik XIV tárepinen ámelge asırılǵan barlıq basıp alıwlardı ózinde saqlap qaldı, sonday-aq, Oranj hám Barselonnet knyazligine de iyelik etti. Nátiyjede Franciyanıń Gabsburglar múlkleri qorshawı qáwpi joǵaldı.

 Urıs tiykarları 

nobaý|sol|250px|Karl II Gabsburglar dinastiyasınıń Ispaniya taxtındaǵı eń sońǵi wakili edi. Onıń óliminen keyin Franciya hám Avstriya ortasında Ispaniya miyrasxorlıǵı ushin uris baslandı.

Karl II Ispaniyalı balalıǵınan aqılıy hám fizikalıq jaqtan awırıw hám perzentsizlıgı hám Gabsburglar áwladınıń Ispaniya bóliminde basqa erkekler bolmaǵanlıǵı, Ispaniyadan tısqarı Italiya hám Amerikadaǵı, Belgiya hám Lyuksemburgdaǵı jerlerdi de óz ishine alǵan úlken Ispaniya imperiyasınıń miyrasxorlıǵı haqqındaǵı másele turaqlı túrde talqılanatuǵın edi.

Ispaniya taxtına eki dinastiya dawager edi: francuz Burbonları hám avstriyalı Gabsburglar; eki korol shańaraǵı da sońǵı ispan patshası menen jaqın baylanıslı edi.

Franciya patshası Lyudovik XIV hám Karl II nıń tuwısqan apası Ispaniya malikası Mariya Tereziyanıń jalǵız balası Lyudovik Ullı Dofin taxtqa hayallar arqalı miyrasxorlıq etiwge jol qoyǵan ispan dástúrleri boyinsha en nızamlı miyrasxor bolǵan. Dofin Franciya taxtınıń birinshi miyrasxorı sıpatında qıyın tańlaw aldında tur edi: eger ol Franciya hám Ispaniya korollıqların miyras etip alsa, Evropada kúshler teń salmaqlılıǵına qáwip salıwshı úlken imperiyanı basqarıwına tuwra keletuǵın edi. Bunnan tısqarı, Anna hám Mariya-Tereziyalar neke shártnaması tiykarında ózlerinıń Ispaniya miyrasına bolǵan huqıqlarınan bas tartqan. Keyingi jaǵdayda biykar etiw kúshke kirmedi, sebebi ol Ispaniyanıń Mariya Tereziya infanta mahrin tólewi shart edi, Franciya koronası bolsa oni almadı.