Italiya patshalıǵı (1805—1814)

Italiya patshalıǵı (; ) — Napoleon I dáwirinde Arqa Italiyadaǵı mámleket (1805-jıl 17-mart — 1814-jıl 11-aprel).

Italiya patshalıǵı 1805-jıl 17-martta Napoleon I Bonapart basshılıǵındaǵı Italiya respublikasınan dúzilgen. Jana payda bolǵan Italiya patshaliǵinda Napoleon patsha ataǵın, oniń ógey balası Evgeniy Bogarne bolsa patsha orınbasarı ataǵın aldı. 1805-jıl 26-mayda Milan soborında Napoleonǵa Lombardiyanıń temir tajı kiygizıq ıldı.

Patshaliq quramına Lombardiya, Veneciya, Moden gercogligi, Papa mámleketiniń bir bólimi (Ankona Rim yuridikciyasında qalıp, Franciya imperiyası tárepinen qosıp alındı), Sardiniya patshaliǵinıń bir bólimi hám Trentino-Alto-Adige kirdi. 1805-jıldan 1809-jılǵa shekem Italiya patshaliǵi quramına Istriya, Dalmaciya hám Kotor da kirgen. Bul aymaqlar 1809-jılı Illiriya wálayatları quramına kirgizilgen.

Tiykarında patshalıq Franciya imperiyasına boysındırıldı hám onın paydasına resurslar alıw, sonday-aq, koaliciyalıq urıslar waqtında Avstriya imperiyasına qarsı placdarm sıpatında paydalanıldı.

Napoleon I hákimiyattan waz keshkennen keyin Evgeniy Bogarne taxtqa ótiwge háreket etti, biraq Patshalıq Senatındaǵı oppoziciya hám Milandaǵı kóterilis (1814-jıl 20-aprel) onıń rejelerin buzdı. Evgeniy Milan qalasın basıp alǵan avstriyalılarǵa berilgen.

 Tariyxı 
Birinshi Franciya imperiyası dúzilgennen keyin Napoleon Italiya respublikasın Patshalıq etip qayta dúzdi.

Paytaxtı Langobard patshalǵiniń burınǵı paytaxtı Milan edi. Napoleon bir waqıttıń ózinde Franciya imperatori hám Italiya patshası edi. Oniń ógey balası Evgeniy Bogarne 1807-jılı patsha orınbasarı hám taxt miyrasxori boldi.

1812-jılǵı urısta Napoleonnıń jeńiliwi sebepli vice-patsha Bogarne Italiyanıı haqıyqıy húkimdarı edi hám 1813-1814-jıllardaǵı urıs dawamında Franciya menen jaqın baylanıslarǵa iye edi. Biraq 1814-jılǵı Parij pitimi hám Vena kongressinde urıstan aldınǵı shegaralardıń qayta tikleniwi menen Italiya patshaliǵi saplastırıldı.

 Derekler