Alla

Alla ( ;"Allah". Random House Webster's Unabridged Dictionary. , ) — bul arab tilindegi Quday termini bolıp, anıǵıraq aytqanda, Ibráhimgem táwira berilgen monoteistlik Qudaydı bildiredi. Arab tilli ortalıqtan tıs jerlerde ol tiykarınan Islam dini menen baylanıstırıladı (bul dinde ol menshikli at esaplanadı), degen menen bul termin Islamǵa deyingi Arabiyada qollanılǵan hám búgingi kúnde de Ibráhimiy dinleriniń hár qanday baǵdarına iseniwshi arab tilli xalıqlar, sonıń ishinde iudaizm hám xristianlıq tárepinen qollanıla beredi"Islam and Christianity", Encyclopedia of Christianity (2001): Arabic-speaking Christians and Jews also refer to God as Allāh.. Bul sózdiń «al-ilāh» (, ) sóziniń qısqarıwı jolı menen payda bolǵanı shamalanadı hám lingvistik jaqtan basqa da semit quday atları menen, mısalı, aram tilindegi ( ) hám evrey tilindegi ( ) quday atları menen baylanıslı.

«Alla» sózi házirgi waqıtta birden-bir Qudaydıń joqarı dárejesin yamasa jalǵız bolıwın bildiredi, biraq Islamǵa deyingi arablar arasında Alla joqarı quday bolǵan hám oǵan basqa kishirek qudaylar menen qatar panteonda sıyınılǵan. Kóplegen evreyler, xristianlar hám dáslepki musılmanlar klassikalıq arab tilinde «Alla» hám «al-ilah» sózlerin sinonim retinde qollaǵan. Bul sóz sonday-aq babistler, baxaylar, mandeyler, indoneziyalı xristianlar, maltalı xristianlar hám sefard evreyleri"Allah." Encyclopædia Britannica. 2007. Encyclopædia BritannicaEncyclopedia of the Modern Middle East and North Africa, AllahWillis Barnstone, Marvin Meyer The Gnostic Bible: Revised and Expanded Edition Shambhala Publications 2009  page 531, sonday-aq gagauzlar tárepinen de jiyi qollanıladı.

 Etimologiyası 

«Alla» sóziniń etimologiyası klassikalıq arab filologları tárepinen keń túrde talqılanǵanD.B. Macdonald. Encyclopedia of Islam, 2nd ed, Brill. "Ilah", Vol. 3, p. 1093.. Alımlardıń kópshiligi bul sózdi arab tilindegi «al-» anıqlıq artikli hám  («quday, iláh») sóziniń sinalefa jolı menen qısqarıp,  yaǵnıy «anıq bir Quday» degen mánisti bildiretuǵının esaplaydı; bul jaǵday  sóziniń «Allāt»qa aylanıwına uqsaydı. Ayırım dereklerde bul sózdiń qısqarǵan hám qısqarmaǵan formaları bir-biriniń ornına qollanıla beredi. Dáslep «ʾilāh» sózi batıs semit tillerindegi jaratıwshı quday  ({{El (quday)|Eldiń]] ugarit tilindegi versiyası) ushın epitet retinde qollanılǵan, keyinirek usı qudaydıń óziniń menshikli atı retinde qabıllanǵan.

Semit tillerindegi uqsas formaları (kognatları) basqa da semit tillerinde ushırasadıColumbia Encyclopaedia says: Derived from an old Semitic root referring to the Divine and used in the Canaanite El, the Mesopotamian ilu, and the biblical Elohim and Eloah, the word Allah is used by all Arabic-speaking Muslims, Christians, Jews, and other monotheists., mısalı, aram tilindegi absolyut formadaǵı  () hám onıń anıqlıq formadaǵı  (). Sonday-aq siriyan tilinde  (), ekewi de ápiwayı ǵana «quday» yamasa «iláh» mánisin bildiredi hám monoteistler hám de putqa tabınıwshılar tárepinen qollanılǵanThe Comprehensive Aramaic Lexicon – Entry for ʼlh . Basqalar qatarına akkad tilindegi , ugarit tilindegi  hám finikiya tilindegi  keltiriwge boladı. Kemshilik tarápinen alǵa sürilgen gipotizaǵa qaray, «Alla» sózi siriyan tilindegi «Alāhā» sózinen alınǵan dep esaplanadıGerhard Böwering. Encyclopedia of the Quran, Brill, 2002. Vol. 2, p. 318. Anıǵıraq teoriyaǵa qaray, bul sózdiń arab tiliniń fonetikalıq strukturasına sáykeslestirilgen forması bolıwı múmkinKiltz, David. "The Relationship between Arabic Allāh and Syriac Allāha." Der Islam 88.1 (2012): 47..

«Alla» sózin Qudaydıń menshikli atı retinde qaraw kerek pe yamasa joq pa degen másele házirgi zaman iliminde báseki keltirip shıǵarmaqtaAndreas Görke and Johanna Pink Tafsir and Islamic Intellectual History Exploring the Boundaries of a Genre Oxford University Press in association with The Institute of Ismaili Studies London  p. 478. Islam alımları ádette bul sózdi basqa qudaylardıń atları menen baylanıstırıwdı biykarlawǵa tırısadı; Basra mektebiniń gramatikleri bul sózdi ya «óz-ózinen payda bolǵan» () yamasa «llāh» sóziniń anıqlıq forması (joqarı yamasa jasırın mánisin beretuǵın «lyh» túbirinen) dep esaplaǵan. Basqa musılman alımları bul termindi  («sır obyekti») sózinen kelip shıqqan dep esaplaǵan, sebebi Qudaydıń tábiyaatı sırlı hám insan aqılı jetpeytuǵın dárejedeIbrahim, Zakyi. "To Use 'God' or 'Allah'?". American Journal of Islam and Society 26.4 (2009): v.. Islam dinindegi túsinik boyınsha «Alla» — Qudaydıń eń unikal, menshikli atı bolıpIt is generally accepted that the word is not derived from any root and does not carry a dictionary meaning and constitutes the proper name of the real god, or even if it has a dictionary meaning, it loses this meaning when it becomes the name of the real god./Kelimenin herhangi bir kökten türemiş olmayıp sözlük mânası taşımadığı ve gerçek mâbudun özel adını teşkil ettiği, yahut sözlükte bir anlamı olsa bile gerçek mâbuda ad olunca bu anlamı kaybettiği genellikle benimsenmektedir. https://islamansiklopedisi.org.tr/allah, ol  («Ullı sóz») dep ataladı. Jahm ibn Safwan «Alla» atın Qudaydıń ózi ushın jaratqan atı ekenin hám atamalar Quday jaratqan nárselerge tiyisli ekenin alǵa súrgenMorris S. Seale Muslim Theology A study of Origins with Reference to the Church Fathers Great Russel Street, London 1964 p. 58.

 Derekler