Mohamed Salah

Mohamed Salah (1992-jıl 15-iyun, Nagrig, Basyun, Mısır) — mısırlı futbolshı, Angliyanıń «Liverpul» klubınıń hújimshisi hám Mısır milliy saylandı komandasınıń kapitanı. Dúnyanıń eń jaqsı futbolshılarınan biri bolıp esaplanadı. Angliya premyer-ligasınıń tórt márte «Altın butsa» iyesi: 2018-jılı (jalǵız ózi), 2019-jılı (Sadio Mane hám Pyer-Emerik Obameyang penen birge), 2022-jılı (Son Xyon Min menen birge) hám 2025-jılı (jalǵız ózi). Afrika futbolı tariyxındaǵı eń jaqsı oyınshılardan biri esaplanadı.

Professional karyerasın Mısırdıń «Mokavlun» klubında baslap, bir qansha waqıttan keyin Shveycariyanıń «Bazel» klubına ótken. 2014-jılı futbolshınıń shártnaması Angliyanıń «Chelsi» klubı tárepinen satıp alındı. Bul komanda quramında ol tiykarǵı oyınshı sıpatında ornalasa almadı, sol sebepli Italiyanıń «Fiorentina» hám «Roma» klublarında ijara tiykarında oynadı. Keyin ala Salah «Roma»da turaqlı túrde ótti hám 2017-jılı «Liverpul» menen shártnama dúzip, Angliya premyer-ligasına qaytıp keldi. Qaytıp kelgeninen keyingi birinshi máwsiminde bir neshe top urıw rekordların jańalap, Premyer-liganıń eń jaqsı top urıwshısı boldı. Ol PFA futbolshıları tallawında jıldıń eń jaqsı futbolshısı, sonday-aq, PFA tallawında jıldıń eń jaqsı komandasına kirdi. Kelesi máwsimde Muhammed jáne bir márte Premyer-ligadaǵı eń jaqsı hújimshi boldı hám «Liverpul»ǵa Chempionlar ligasın jeńip alıwǵa járdem berdi. «Qızıllar» menen úshinshi máwsiminde Salah Angliya chempionı boldı.

2011-jıldan berli Mısır milliy saylandı komandası quramında da oynap kelmekte. 2012-jılǵı jazǵı Olimpiada oyınlarında qatnasqannan keyin ol CAF talantı boyınsha Afrikada jıldıń eń perspektivalı talantı dep tán alındı. Sonnan berli Salah milliy saylandı komanda quramında 2017 hám 2021-jıllarda Afrika Milletler kubogı finalına shıǵıwǵa, 2018-jılǵı jáhán chempionatında qatnasıwǵa eristi. Muhammed 2017 hám 2018-jılları AFK tallawı boyınsha Afrikanıń jıldıń eń jaqsı futbolshısı, sol jılları BBC tallawı boyınsha Afrikanıń jıldıń eń jaqsı futbolshısı dep tán alındı. Mısır saylandı komandası tariyxındaǵı ekinshi eń jaqsı top urıwshısı.

 Dáslepki jılları 
Mohamed Salah 1992-jılı 15-iyunde Mısırdıń Basyun qalası janındaǵı Nagrig awılında tuwıldı. Mohamedtıń bir inisi hám qarındası bar. Onıń ákesi Salah Hamed Mehrez Zaki Galiy mámleketlik xızmetker, sonday-aq, aymaqtaǵı eń iri jasmin eksport etiwshilerinen biri bolǵan. Mohamedtıń anası ofiste isleytuǵın edi. Onıń shańaraǵında futboldı jaqsı kóretuǵın edi, ákesi hátte háweskerler komandasında qorǵawshı sıpatında da oynaytuǵın edi. Ájaǵası da futbol oynaytuǵın edi. Kópshilik mısırlı balalar sıyaqlı Salah da kóshede de, mektepte de saatlap futbol oynaytuǵın edi. Ol balalıǵınan baslap óziniń talantı menen basqa balalardan ajıralıp turatuǵın. Bir kúni Mohamedti Mısır ligasınıń ekinshi divizioni «Baladeyyet» klubına kóriw ushın alıp keldi, biraq bul komanda wákilleri Salah júdá kishkene hám hálsiz bolǵanı ushın onı qabıl etiw tilegin bildirmedi. Aqırında ol «Ittihad Basyun» klubına kelip tústi. Bul komanda quramında Mohamed bir máwsim: 2004-jıldan 2005-jılǵa shekem qatnasqan. Bir versiya boyınsha, máwsimniń qaysı bir noqatında jaslar komandaları oyınına usı atamadaǵı qalanıń «Osmanson Tanta» klubınıń skautı kelgen. Ol basqa balanıń oyının baqlaw ushın kelgen, biraq Salahtıń oyınınan júdá tásirlengen hám nátiyjesinde oǵan Tanta akademiyasına kóshiwdi usınıs etken, Mohamed te solay etken. Waqıyalardıń rawajlanıwınıń basqa versiyasına muwapıq, Salahtı Nagrigda óz mektebi oqıwshıları qatnasıwında ótkerilgen mini-futbol turnirinde bayqaǵan. Hár qanday jaǵdayda da Salah ómirindegi birinshi shártnamasın «Tanta» menen dúzdi, biraq ol bul klubta óziniń aldınǵı komandasındaǵı sıyaqlı tek bir máwsimdi ótkerdi. «Osmanson Tanta» Mısırdıń basqa bir klubı — «Mokavlun» atı menen belgili «Erab Kontraktors»tıń shólkemlestiriwshisi edi. «Tanta»nıń wazıypalarına jas futbolshılar menen islesiw kirgizilgen. Mohamedtıń bul komandada ótkergen bir máwsiminen keyin trenerler onda joqarı potencialdı kórdi, sol sebepli Salah «Mokavlun»ǵa ótkerildi.

 Klub karyerası 
 Mokavlun 
«Mokavlun»ǵa ótkennen keyin Salah qıyınshılıqlarǵa ushıradı: ol komandanıń Kairdaǵı bazasınan tórt saatlıq aralıqta jasaytuǵın edi, ol háptesine bes kún uzaq aralıqtı basıp ótiwi hám komandasınıń shınıǵıwlarına barıwı ushın kóp waqıt jumsawı kerek edi. Usıǵan baylanıslı ol óz mektebin hámmeden burın taslap ketiwge májbúr boldı. Saparlar sebepli anası onıń ushın qattı qáweterlenetuǵın edi, ákesi Mohamedtiń umtılısın qollap-quwatlaytuǵın, Salahtıń ózi bolsa toqtamaytuǵın edi, sebebi onıń professional futbolshı bolıw ármanı bar edi. Salahtıń kumirleri Zinedin Zidan, Ronaldo, Franchesko Totti, sonday-aq, mısırlı Muhammed Abutrika edi. Salahtıń birinshi treneri Hamdi Nuh bolıp, onı Mohamedtıń ózi keyin ala «ruwxıy atası» dep ataǵan. Nuhtıń aytıwınsha, Mohamed on tórt jasında-aq úlken adam sıpatında maydandı kóriwi, sonday-aq, joqarı tezligi menen ajıralıp turatuǵın edi. Futbolshınıń minezinde kishipeyillik hám ádeplilik, trenerdiń másláhátlerine itibarlı qatnasta bolıw sıyaqlı pazıyletler ústinlik etken. Bunnan tısqarı, Salah óz komandasınıń oyınların ótkerip jiberiwdi jaman kóretuǵın edi. Tez-tez hám uzaq sapar etiwler oyınshınıń óz imkaniyatların júzege shıǵarıwına tosqınlıq etken. Ol shep qanat qorǵawshısı poziciyasında oynadı hám bul poziciya ushın úlken básekige, sonday-aq, saparlardan sharshawǵa baylanıslı baslawshı bolmadı. Komanda treneri Said al-Shishini Mohamedke klub bazasınan bólme ajıratılıwına járdem berdi, sol sebepli ol óz oyınıń jaqsılawǵa eristi{{sfn|Кайоли, Колло|2020|с=48}}. Kair jaslar ligası oyınlarınan birinde «Mokavlun» «ENPPI» menen oyın ótkerip, 4:0 esabında jeńiske eristi, biraq Salah bir neshe gollı imkaniyatlardan paydalanbaǵanınan qapa boldı. Sol oyınnan keyin, sonday-aq, keyingi shınıǵıwlarda trener Mohamedte hújimshilik qásiyetleri bar ekenligin sezdi. Keyingi oyınlardıń birinde onı hujimniń oń qanatında shıǵardı, ol joqarı nátiyje kórsetti hám sol waqıttan baslap bul poziciyada turaqlı túrde oynay basladı.

16 jasında Salah birinshi márte «Mokavlun» klubınıń tiykarǵı quramı menen shınıǵıwlarǵa tartıldı. 2010-jıl 3-may kúni Mısır chempionatında «Al-Mansura»ǵa qarsı oyında ol orınbasar bolıp túsip, usı klubtıń tiykarǵı komandası ushın debyut etti. 2009/10-jılǵı máwsimde ol óz komandasınıń oyınlarında tek bir neshe on minut maydanda oynadı. 2010/11-jılǵı máwsimde Mohamed «Mokavlun» komandası quramında kóbirek oynay basladı. 2010-jıl 9-dekabrde ol bas komandadaǵı dáslepki golın Egipet kubogında Suezge qarsı oyında kirgizdi. 25-dekabr kúni Kairdiń «Al Ahli» komandasına qarsı oyında ol Mısır chempionatındaǵı dáslepki golın urdı. Sol máwsimde Mısır ligası oyınları mámlekettegi narazılıqlar sebepli toqtatıldı. Soǵan qaramastan, Salah 2010/11-jılǵı máwsimde birinshi márte Mısır U-20 saylandı komandasına kirip, onıń birinshi bóliminde óziniń oyını menen bas trenerdi isendire aldı. Sol máwsim aqırında Salahqa Kairdiń «Al Ahli», «Zamalek», «Ismoiliy» hám «Al-Masriy» sıyaqlı kóplegen klublar qızıǵıwshılıq bildirgen edi. Onıń ózi sol waqıtta ligada jetekshilik etip atırǵan «Al Ahli» klubına ótiwdi qálegen edi, biraq kelisim ámelge aspay qaldı. Sebebi, Mısır futbol associaciyası sol máwsimde komandalardıń Mısır chempionatınan shetletiwin biykar etken edi, sol sebepli aqırǵı orındı ielegen «Mokavlun» joqarı ligada qaldı. Usı múnásibet penen klub basshıları Salahtı klubta saqlap qalıw yamasa tek Evropaǵa satıwǵa qarar etti.

Klubtaǵı úshinshi máwsimine shekem Mohamad Salah eń perspektivalı mısırlı futbolshılardan biri, sonday-aq, «Mokavlun» juldızlarınan biri statusına iye boldı. Ol aldınǵı máwsimler menen salıstırǵanda fizikalıq jaqtan bekkemlenip, jaqsı tárepke ózgerdi. Port-Saidtaǵı qayǵılı waqıya sebepli qıs máwsiminde Mısır chempionatı jáne toqtatıldı. 2011-jıldıń avgust ayında ótkerilgen jaslar arasındaǵı jáhán chempionatında Shveycariyanıń «Bazel» klubınıń skautlarınan biri Mısırdıń 20 jasqa shekemgi jaslar saylandı komandasında qatnasqan Mohamad Salahqa itibar qaratıp, onıń tezligi hám top penen islesiwdegi ájayıp texnikası, sonday-aq, hújimlerdi juwmaqlawdaǵı ázziligin atap ótken edi. Salahtıń sol turnirdegi oyını «Nyukasl Yunayted»ti de ózine tartqan, «qarǵalar» hátte ijaraǵa alıw boyınsha anıq usınıs etken, biraq aqır-ayaǵında ótiw ámelge aspaǵan. Jas mısırlınıń xızmetine jergilikli klublar da qızıǵıwshılıq bildirgen bolsa da, ol Evropaǵa ketiwdi qáledi. 2012-jıldıń basında futbolshınıń ótiwi boyınsha baslamanı «Bazel» qolǵa aldı, ol Salahtı jazda komandadan ketiwi kerek bolǵan Jerdan Shakiriniń ornın basıwshı dep esapladı. Tez arada Mısır jaslar saylandı komandası formasın saqlap qalıw maqsetinde «Bazel» menen joldaslıq ushırasıwın shólkemlestirdi, onda Mohamed te qatnastı: ol maydanǵa zaxira orınlıǵınan shıqtı hám gol urdı. Bul oyınnan keyin «Bazel» basshıları transferdi ámelge asırıw zárúrligine biratola isenim payda etti. Aqıbetinde 2012-jıldıń 10-aprel kúni klublar Salahtıń eki yarım million evro esabınan «Bazel»ge ótkenin járiyaladı.

 Bazel 
 Adaptaciya hám dáslepki jetiskenlikleri (2012-2013) 
Aprel ayında qol qoyılǵan shártnama iyun ayında, Salah tuwılǵan kúniniń jigirmalanshı kúninde kúshke kirdi. Onıń jańa komandaǵa beyimlesiwi kútilgeninen de awır boldı. Jazda ol Mısırdıń jaslar hám úlken saylandı komandalarınıń kóplegen oyınlarında qatnastı, sol sebepli Mohamed ózgergen ortalıqqa kónligiw ushın onsha kóp waqıt qalmadı. Olimpiya oyınları juwmaqlanǵannan tórt kún ótkennen keyin ol Chempionlar ligasınıń 2012/13-jılǵı saralaw basqıshında Norvegiyanıń «Molde» klubına qarsı oyında 16 minut oynadı hám jańa klubı ushın rásmiy oyında debyut etti. Tez arada Salah Shveycariya chempionatında debyut etti, bul «Tuna»ǵa qarsı oyında júz berdi. Sol oyında ol óz komandasınıń úsh golinde de qatnasıp, tiykarınan Marko Shtreller tárepinen orınlanǵan penaltige eristi. Altı kún ótkennen keyin Mohamed «Bazel» ushın rásmiy oyında «Lozanna» dárwazasına birinshi golın urdı. Shveycariya klubı quramındaǵı jarqın basqıshı Salah haqqında ıqlasbentlerde unamlı pikirlerdi qaldırdı, biraq keyin ala ol kóplegen gol urıw múmkinshiliklerin qoldan shıǵara basladı. Mohamed inglis tilin biliwdegi qıyınshılıqlarǵa qaramastan, komanda sherikleri menen tez doslasıp aldı. «Bazel» juwmaǵında Chempionlar ligasınıń topar basqıshına shıǵa almay, Rumıniyanıń ChFR komandasına jeńilip qaldı, gúzde bolsa klubta trener ózgerdi: Xayko Fogeldi Murat Yakin almastırdı. Bul Salah ushın paydalı boldı: Yakin futbolshıǵa jáne de doslarsha qatnasta boldı, sonday-aq, shınıǵıwdan keyin onıń múmkinshiliklerdi juwmaqlaw qábiletin jaqsılaw ushın kóp isledi. Biraq, Mohamed eski trenerde de, jańa trenerde de tiykarǵı sostavtıń oyınshısı bolmadı, bul ótkennen bir neshe ay ótkennen keyin, ol anglichan tilin úyrengen waqıtta júz berdi.

 Oyınshınıń xarakteristikası 
Mohamed Salah tez háreket etiwshi futbolshı, dribling sheberligi menen belgili, ózi hám komandalasları ushın imkaniyatlar jaratadı. Ol universal hújimshi, biraq tiykarınan oń qanatta qanat oyınshısı, oraylıq hújimshi bolıwı da múmkin. Ol tariyxtaǵı eń ullı afrikalı futbolshılardan biri esaplanadı, ádette onı basqa da belgili afrikalı hújimshiler: Jorj Vea, Didye Drogba, Sadio Mane, Riyad Mahrez hám Samuel Etoo menen bir qatarǵa qoyadı.

 Derekler