Baltalı Hano

Baltalı Hano yaki haqıyqıy atı Xanzada () — Osmaniyler imperiyası dáwirinde jasaǵan serial adam óltiriwshi, tonawshı hám mafiya. Ol Túrkiyadaǵı birinshi hayal mafiya ekenligi boljanadı.

Hano balasınıń monshada «monsha balası» retinde paydalanılǵanına gúwa bolǵan hám ol sol waqıtta monshadaǵı 21 adamdı balta menen óltirgen dep esaplanadı. Bul waqıyadan keyin oǵan «Baltalı Hano» degen laqap taǵıldı. Keyin ol tonawshı hám mafiya boldı, erkek mafiyalardı alıp qashıp, basların kesken hám sol arqalı óziniń baylıǵın arttıradı. Bul islerdi 17 ay dawam ettirgennen keyin qolǵa túsip, tonawshılıq hám adam óltiriwde ayıplı dep tabılıp, atıp óltirilgen.

Ayırım derekler tariyxta bul adamnıń jasaǵanın, biraq onıń ómiri tuwralı maǵlıwmatlardıń ráwiyat ekenligin jazadı.

 Ómiri hám iskerligi 
Tuwılǵan jeri hám sánesi tolıq belgilenbegen. Ol 1800-jıllardıń aqırında jasaǵan dep esaplanadı. Negizgi atı Xanzada. Istanbuldıń bir máhállesinde jasaǵan hám súyiklisi mafiya aǵzası bolǵan Hano Túrkiyanıń birinshi hayal mafiyalarınan biri esaplanadı. Diyqan shańaraqtıń perzenti Hano ákesi menen birge atızda jetistirilgen ónimlerdi jıynap alıp, bazarda satatuǵın edi. Ákesi qızın baslanǵısh mektepti pitkergennen keyin sol dáwirdiń baylarınan birine turmısqa beredi. Qızı dáslep buǵan jaqınlaspaǵan bolsa da, keyinirek hámiledar bolıp, ul perzent kórgen. Baltalı Hano balası 6 jas waqtında kúyewi qaytıs bolǵan hám onnan kóp miyras qalǵan.

Ayırım maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, «shebekey Ligor» atı menen tanılǵan mafiya aǵzası oǵan qarsı bolǵan hám Xanzada onıń menen jasawǵa razı bolǵan. Hano bir kúni keshte úyine kelip, balasınıń úyde joq ekenligin kórdi de, onı izley basladı. 12 jaslı balasın izlep júrip, oynası oǵan tosqınlıq etip atırǵanın kóredi hám bir kúni erkekler kiyimlerin kiyip, onıń izinen ańlıydı. Hano onıń izinen monshaǵa shekem barıp, oynası tárepinen alıp qashılǵan balasın «monsha balası» retinde paydalanılıp atırǵanın kóredi. Hano monshada balta menen 21 adamdı, sonıń ishinde, oynasın da óltirgen hám keyin balası menen qashıp ketken dep boljanadı. Bul waqıyadan keyin ol «Baltalı Hano» laqabın aldı. Biraq basqa bir derekte atap ótiliwinshe, Ligor uslanǵan sońǵı shaxs bolǵan.

Keyin mafiya sıpatında jumıs alıp bardı. Sol dáwirde siyasiy krizisler hám urıslar menen áwere bolǵan Osmaniyler imperiyası bul másele menen shuǵıllana almadı. O erkek mafiya aǵzaların alıp qashıp, basların kesip kóshelerde kórgizbe isledi hám baylıǵın arttırdı. Istanbulda iskerlik júrgizgen 17 ayǵa shamalas waqıtta hámme onnan qorqatuǵın edi. Keyin ala aldawshılıq hám adam óltiriwshilikte uslanıp, ayıpker dep tabılıp, atıp taslanǵan.

Ayırım dereklerde bunday adam tariyxta jasaǵanlıǵı atap ótiledi, biraq bul ómir tariyxı ápsana.

 Tanımalı mádeniyatta 
2017-2021-jıllarda efirge berilgen hám Abdulhamid II húkimdarlıǵınıń sońǵı 20 jıllıǵın súwretleytuǵın «Paytaxt: Abdulhamid» túrk serialında Baltalı Hano rolin Marve Qızıl atqarǵan. Túrkiyalı repper  óziniń 2021-jılǵı «Qara teatr» atlı studiyalıq albomında usı atamadaǵı singlin Baltalı Hanoǵa arnaǵan. Túrk jazıwshısı Mehmet Işıktıń 2023-jılı basıp shıǵarılǵan «Komissar Muharrem Baltalı Hano izinde» romanında Baltalı Hanonıń ómiri haqqında sóz etiledi.

 Derekler 

 Qosımsha oqıw