Yarım ay hám juldız

Juldız hám yarım aydıń qospa súwreti hár qıylı tariyxıy kontekstlerde qollanılǵan. Sonıń ishinde, ol Osmaniyler imperiyasınıń tanımalı belgilerinen biri bolǵan. Házirgi dáwirde bolsa ayırım mámleketler tárepinen milliy belgi sıpatında, sonday-aq, ayırım musılmanlar tárepinen islam tımsalı sıpatında paydalanıladı, biraq basqa musılmanlar onıń islam tımsalı sıpatında qollanılıwın biykarlaydı. Bul belgi shama menen b.e.sh. 300-jıllarda grek koloniyası bolǵan Vizantiyada qáliplesken, biraq ol qısqa múddetke Vizantiyanı óz mámleketine qosıp alǵan Pontiya patshası Mitridat VI Evpator tárepinen patshalıq belgisi sıpatında qollanılǵannan keyin jáne de keń tarqala baslaǵanAndrew G. Traver, From Polis to Empire, The Ancient World, c. 800 B.C.–A.D. 500, Greenwood Publishing Group, 2002, p. 257. V ásir dawamında bul belgi Sasaniyler imperiyası tárepinen shıǵarılǵan teńgelerde sáwlelengen. Belgi III ásirden imperiya aymaqlarınan Orta Shıǵıs boylap 400 jıldan aslam waqıt dawamında tengelerde súwretlengen hám VII ásirde Persiya musılmanlar tárepinen basıp alınıwı nátiyjesinde Sasaniyler mámleketiniń qulawına shekem dawam etken"The star and crescent are common Persian symbols, being a regular feature of the borders of Sassanian dirhems." Philip Grierson, Byzantine Coins, Taylor & Francis, 1982, p118. Musılman basqınshılar tárepinen hákimiyat iyelengennen soń, xalifalıqtıń dáslepki jıllarında da bul belgi tengelerde saqlanıp qalǵan, sebebi sol dáwirdegi tengeler Sasaniyler tengeleriniń dál nusqası bolǵan.

Belginiń eki elementi de - juldız hám yarım ay - Áyyemgi Jaqın Shıǵıs ikonografiyasında uzaq tariyxqa iye bolıp, olar Quyash hám Ay yamasa Ay hám Venera (Tań juldızı) (yamasa olardıń iláhiy tımsalların) ańlatqan. Yarım ay negizinde Veneranı ańlatıwı múmkinligi haqqında pikirler bildirilgen, yamasa Quyash tutılıwı waqtındaǵı Quyashtı ańlatıwı múmkin degen gúmánlardı da aytqanThis would explain cases where the inside curve of the crescent has a smaller radius of curvature than the outer, the opposite of what happens with the moon. . Juldız hám yarım ay tımsalları bólek-bólek súwretlengen tengeler áyyemgi tariyxqa iye bolıp, olar Mesopotamiya ikonografiyası menen baylanıslı bolıwı múmkin. Juldız yamasa Quyash kóbinese yarım ay doǵasınıń ishinde súwretlengen bolıp, bunday súwretler qatar jaylasqan juldız hám yarım ay súwretlerinen parıq qılıw ushın «yarım ay ishindegi juldız» dep te ataladı"There are also three cases [... viz., associated with the "Danubian Rider Religion"] where the star, figured as a radiate disc 'balancing the crescent moon', must represent Sol, balancing Luna who is represented as a crescent instead of in bust. The 'star in crescent' theme itself appears only once, on an engraved gem, accompanied by the lion and an indecipherable inscription [...] This theme is connected with the Orient and has a long history behind it in the Hittite, Babylonian, Assyrian, Sassanid and Iranian worlds. Campbell gives us valuable particulars. The heavenly bodies thus symbolized were seen as the powerful influence of cosmic fatalism guiding the destinies of men."
Dumitru Tudor, Christopher Holme (trans.), Corpus Monumentorum Religionis Equitum Danuvinorum (CMRED) (1976), p. 192 (referencing Leroy A. Campbell, Mithraic Iconography and Ideology' '(1969), 93f.. Atap aytqanda, numizmatika tarawında juldız bir noqatqa ápiwayılastırılǵan jaǵdaylarda «yarım ay ishindegi noqat» ataması qollanıladıe.g. Catalogue of the Greek coins in The British Museum (2005), p. 311 (index)..

Tariyxı
 Kelip shıǵıwı hám ótmishi
Shumer ikonografiyasında juldız yamasa juldızlar menen birgelikte súwretlengen yarım aylar keń tarqalǵan bolıp, yarım ay ádette ay qudayı Sin (Nanna) menen, juldız bolsa Ishtar (Inanna, yaǵnıy Venera) menen baylanısqan; kóbinese olar Shamashtıń quyash diski menen birge jaylastırılǵanMichael R. Molnar, The Star of Bethlehem, Rutgers University Press, 1999, p78"the three celestial emblems, the sun disk of Shamash (Utu to the Sumerians), the crescent of Sin (Nanna), and the star of Ishtar (Inanna to the Sumerians)" Irving L. Finkel, Markham J. Geller, Sumerian Gods and Their Representations, Styx, 1997, p71. André Parrot, Sumer: The Dawn of Art, Golden Press, 1961. Sońǵı Bronza dáwiri Kananda juldız hám yarım ay motivleri moab atlı mórlerde de ushırasadıOthmar Keel, Christoph Uehlinger, Gods, Goddesses, and Images of God in Ancient Israel, Fortress Press, 1998, p. 322.. Mısır ierogliflerinde «ay» (N11) hám «juldız» (N14) belgileriniń qosıp jazılıwı juldız hám yarım ay formasın payda etedi N11:N14, hám bul «ay» mánisindegi  sózi ushın anıqlawısh sıpatında qollanıladıA.H. Gardiner, Egyptian Grammar: Being an Introduction to the Study of Hieroglyphs. 3rd Ed., pub. Griffith Institute, Oxford, 1957 (1st edition 1927), p. 486..

Keyinshelik, Bosfor patshalıǵında rawajlanǵan «juldız hám yarım ay» yamasa «yarım ay ishindegi juldız» súwretleniwin Mesopotamiya kórkem-ónerine anıq baylanıstırıw qıyın. Biraq, Sinniń yarım ayı hám Ishtardıń bes qırlı juldızınan ibarat yarım ay ishinde jaylastırılǵan juldızdıń (keyingi ellinistik dáwir tımsalına uqsas) súwretleniwi kóplegen basqa belgiler menen birge Navuxodonosor I niń (b.e.sh XII ásir) shegara tasında da ushırasadı (bul tabılma 1896-jılı Djon Genri Xeyns tárepinen Nippurda tabılǵanW. J. Hinke, A New Boundary Stone of Nebuchadrezzar I from Nippur with a Concordance of Proper Names and a Glossary of the Kudurru Inscriptions thus far Published (1907), 120f.
University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology, object nr. 29-20-1.). Usıǵan uqsas jaylasıwdıń bir úlgisi 1920-jıllarda úyrenilgen Ur-Nammu (Urdıń Úshinshi dinastiyası) dıń bóleklengen stelasın qayta tiklewde de ushırasqanJ. V. Canby, Reconstructing the Ur Nammu Stela, Expedition 29.1, 54–64..

Klassikalıq antik dáwir 

Grekler hám rimliler 

 Islam tımsalı 
XX ásirdiń ortalarına kelip, bul tımsal Islam yamasa musılman jámáátiniń tımsalı sıpatında qayta talqılanıp baslandıThe symbolism of the star and crescent in the flag of the Kingdom of Libya (1951–1969) was explained in an English language booklet, The Libyan Flag & The National Anthem, issued by the Ministry of Information and Guidance of the Kingdom of Libya (year unknown, cited after Jos Poels at FOTW, 1997) as follows: "The crescent is symbolic of the beginning of the lunar month according to the Muslim calendar. It brings back to our minds the story of Hijra (migration) of our Prophet Mohammed from his home in order to spread Islam and teach the principles of right and virtue. The Star represents our smiling hope, the beauty of aim and object and the light of our belief in God, in our country, its dignity and honour which illuminate our way and puts an end to darkness.". Bul belgi 1970-jıllarda arab milleti yamasa islamshılıq háreketleri tárepinen de qabıl etilgen, sonday-aq, Arab Islam Respublikası (1974) hám AQShtaǵı Islam milleti (1973) tárepinen de alǵa súrilgenEdward E. Curtis, Black Muslim religion in the Nation of Islam, 1960–1975 (2006), p. 157..

Cyril Glassé óziniń Islam dininiń jańa enciklopediyası (2001-jılǵı basılım, «Moon» maqalası) shıǵarmasında bılay deydi: «Dástúriy tımsallar tilinde yarım ay hám juldız xristianlıq ushın atanaq qanday tımsal bolsa, Islam ushın da sonday tımsalǵa aylanǵanCyril Glassé, The New Encyclopedia of Islam (revised ed. 2001), s.v. "Moon" (p. 314)..»

Buǵan qarama-qarsı ráwishte, diniy islamiy basılım bolǵan Crescent (yarım ay) jurnalı avtorlardıń atların keltirmey mınaday pikirdi bildiredi: «Kóplegen musılman alımları yarım aydı islam tımsalı sıpatında paydalanıwdı biykarlaydı"Many Muslim scholars reject using the crescent moon as a symbol of Islam. The faith of Islam historically had no symbol, and many refuse to accept it."
Fiaz Fazli, Crescent magazine, Srinagar, September 2009, p. 42..»

2017-jıldıń 28-fevral kúni Qıtaydıń Sinczyan qalasındaǵı Xotan provinciyasına qaraslı Qira rayonı húkimeti tárepinen kiyim-kenshek yamasa jeke buyımlarda «juldız hám yarım ay» belgisin tikkenligi yamasa mobil telefon qabında, shıjlan yamasa basqa da taǵınshaqlarda «Shıǵıs Túrkstan» sózleri bar ekenligi haqqında basqalar ústinen xabar bergen shaxslarǵa aqshalay sıylıq beriletuǵınlıǵın járiyaladı.

 Derekler