Qorǵawshı (futbol)

Futbol sportında qorǵawshı ‒ bul oyın dawamında hújimlerdi toqtatıw hám qarsılas komandanıń gol urıwınıń aldın alıw tiykarǵı wazıypası bolǵan maydan oyınshısı.

Qorǵawshılar tórt tiykarǵı kategoriyaǵa bólinedi: oraylıq qorǵawshılar, tolıq qorǵawshılar, sıpırıwshılar (sviper) hám qanat qorǵawshıları. Zamanagóy formaciyalarında (sxemalarında) oraylıq qorǵawshı hám tolıq qorǵawshı poziciyaları eń keń tarqalǵan. Sıpırıwshı hám qanat qorǵawshısı rolleri kóbirek qánigelesken bolıp, kóbinese menedjerdiń oynaw stili hám taktikasına baylanıslı belgili formaciyalar menen sheklengen.

 Oraylıq qorǵawshı 
solğa|nobaý|234x234 nükte|Oraylıq qorǵawshı Djon Terri (oń tárepte) oraylıq hújimshi Dide Drogbanı jaqınnan qadaǵalap atır.
Oraylıq qorǵawshı (sonday-aq oraylıq qorǵawshı yamasa oraylıq yarım qorǵawshı dep te ataladı, sebebi házirgi oraylıq qorǵawshı roli oraylıq yarım qorǵawshı poziciyasınan kelip shıqqan) dárwazanıń aldındaǵı maydanda tikkeley qorǵanadı hám qarsılas oyınshılardıń, ásirese oraylıq hújimshilerdiń gol urıwınıń aldın alıwǵa háreket etedi. Oraylıq qorǵawshılar bunı soqqılardı bloklaw, toptı alıw, paslardı uslap qalıw, hawa duellerin jeńiw hám qarsılas komandanıń olarǵa pas beriwin qálemewi ushın hújimshilerdi belgilew arqalı ámelge asıradı. Oraylıq qorǵawshılar kóbinese uzın boylı boladı hám hawa duellerin jeńiw qábileti ushın jaylastırıladı. Zamanagóy oyında kópshilik komandalar dárwazamannıń aldında eki yamasa úsh oraylıq qorǵawshını paydalanadı. 4-2-3-1, 4-3-3 hám 4-4-2 formaciyaları eki oraylıq qorǵawshını qollanadı.
oñğa|nobaý|224x224 nükte|Keń tarqalǵan 4-4-2 formaciyası eki oraylıq qorǵawshını paydalanadı.
Toptı iyelegen waqıtta, oraylıq qorǵawshılardan ádette komandalaslarına uzın hám dál paslar beriwi, yamasa maydan boylap baǵdarsız uzın toplar tebiwi kútiledi. Mısalı, tazalaw (sıpırıw) - bul qorǵawshınıń dárwazasınan toptı múmkin bolǵanınsha uzaqqa jiberiwge baǵdarlanǵan uzın baǵdarsız tebiw. Házirgi waqıttaǵı oyında oraylıq qorǵawshılardan talap etiletuǵın kóp qábiletlerge baylanıslı, zamanagóy tabıslı oraylıq-qorǵanıw jubı kóbinese fizikalıq kúshli qorǵawshı menen tezirek, toptı iyelewde ózin erkin sezetuǵın hám artqı sızıqtan toptı oyınǵa kirgize alatuǵın qorǵawshını birgelikte qollanıwdı óz ishine aladı; bunday juplardıń mısalları: Barselona hám Ispaniya ushın Karles Puyol hám Jerar Pike, Chelsi menen David Luis, Geri Kexill, Djon Terri hám Rikardo Karvalo, Real Madrid penen Serxio Ramos, Rafael Varan yamasa Pepe, Atletiko Madrid hám Urugvay menen Diego Godin hám Xose Mariya Ximenes, Liverpul menen Virgil van Deyk, Manchester Yunayted penen Nemanya Vidich hám Rio Ferdinand, yamasa Yuventus penen Djordjo Kellini, Leonardo Bonuchchi, Andrea Barcali hám Mexdi Benatiya.

Ádettegi jaǵdaylarda, oraylıq qorǵawshılardıń gol urıwı itimal emes. Biraq, olardıń komandası múyeshten tebiwdi yamasa basqa standart jaǵdaylardı orınlaǵanda, oraylıq qorǵawshılar qarsılastıń shtraf maydanshasına ilgerilewi múmkin; eger top hawa arqalı dárwazaǵa jaqın turǵan oyınshılar toparına qaray uzatılsa, onda gol urıwǵa háreket etiw waqtında oraylıq qorǵawshınıń bas penen oynaw qábileti paydalı boladı. Bunday jaǵdayda, basqa qorǵawshılar yamasa yarım qorǵawshılar waqtınsha oraylıq qorǵawshı poziciyasına ótedi.

Qorǵanıw sızıqları tárepinen qollanılatuǵın eki tiykarǵı qorǵanıw strategiyası bar: aymaqlıq qorǵanıw, bunda hárbir oraylıq qorǵawshı maydannıń belgili bir bólegin qorǵaydı; hám adamǵa-adam qorǵanıwı, bunda hárbir oraylıq qorǵawshınıń wazıypası qarsılastıń belgili bir oyınshısın baqlaw bolıp tabıladı. Házirgi waqıtta eski bolıp qalǵan adamǵa-adam qorǵanıw sistemalarında, mısalı katenachchoda, sonday-aq onnan keyin payda bolǵan zona mista strategiyasında, kóbinese bir-biri menen birge oynaytuǵın kem degende eki túrli oraylıq qorǵawshı bolǵan: kem degende bir adamǵa-adam qorǵaytuǵın oraylıq qorǵawshı, ol stopper dep atalǵan, hám erkin qorǵawshı, ol ádette sıpırıwshı yamasa libero dep atalǵan, onıń wazıypalarına komandalasları ushın toplardı sıpırıw hám hújimlerdi baslaw kirgen.

 Sıpırıwshı (sviper/libero) 
oñğa|nobaý|224x224 nükte|5–3–2 formaciyası (sxeması) sıpırıwshı menen
Sıpırıwshı (tazalawshı yamasa sviper) - bul eger qarsılas qorǵanıw sızıǵın buzıp úlgerse, toptı «sıpırıp alatuǵın» hár tárepleme universal oraylıq qorǵawshı. Bul poziciya basqa belgilengen qarsılasların adamǵa-adam qorǵaytuǵın qorǵawshılarǵa qaraǵanda ádewir erkin. Usı sebepli, ol geyde libero dep ataladı, bul italyan tilinde «erkin» degendi bildiredi.

Avstriyalı menedjer Karl Rappan bul roldiń jetekshisi dep esaplanadı, ol 1930-jılları Shveycariya klubı Servette menen óziniń katenachcho yamasa verru (francuz tilinde «esik ildirgishi/shınjırı») sistemasına bunı kirgizgen, bir oyınshını yarım qorǵawdan qorǵanıw sızıǵınıń artına, qorǵanıw sızıǵın qorǵaytuǵın hám hújimlerdi qayta baslaytuǵın «sońǵı adam» poziciyasına kóshiriwdi sheshken. 1930-1940-jılları Shveycariyanıń treneri sıpatında, Rappan verruler dep atalǵan qorǵanıw sıpırıwshısın oynatqan, ol dárwazamannıń aldında jaylasqan.

Sovet klubı Krılya Sovetov Kuybıshevte 1940-jılları islegen waqtında, Aleksandr Abramov ta óziniń «Volga qısqıshı» dep atalǵan qorǵanıw taktikasında sıpırıwshıǵa uqsas poziciyanı qollanǵan. Verrudan ayırmashılıǵı, onıń sisteması onsha qolaylı emes edi hám 2-3-5 emes, al WM sistemasınıń rawajlanıwı boldı, biraq onda da yarım qorǵawshılardıń biri artqa sheginiwi bar edi; bul qorǵanıwdaǵı oraylıq yarım qorǵawshıǵa tolıq qorǵawshılardıń artında sıpırıwshı bolıwǵa múmkinshilik berdi.

Italiyada libero poziciyası Nereo Rokko hám Elenio Erreranıń katenachchonı qollanıwı arqalı keń tarqaldı. Bul poziciyanıń házirgi italyan ataması libero, Djanni Brera oylap tapqan dep esaplanadı, ol dáslepki italyan táriypinen kelip shıqqan: libero da impegni di marcatura (yaǵnıy, «adamǵa-adam qorǵaw wazıypalarınan azat»). Ol jáne de «battitore libero» («erkin urıwshı», italyan tilinde, yaǵnıy eger oyınshı qorǵanıwdan ótip ketken bolsa, toptı qaytarıw ushın komandalaslarınan keyin aralasıw erkinligi berilgen oyınshı) dep te belgili edi. Italiya futbolında liberoǵa ádette altınshı nomerli futbolka beriletuǵın edi.

Italiyada libero roliniń dáslepki babalarınıń biri 1940-jılları Salernitana tárepinen qollanılǵan «vianema» sistemasında, katenachchonıń aldınǵısında paydalanılǵan. Bul sistema klubtıń oyınshılarınıń biri – Antonio Valese – menedjeri Djuzeppe Vianige usınıs etken ideyadan kelip shıqqan. Viani Italiyada «sistema» dep belgili bolǵan inglis WM sistemasın ózgertti: ol oraylıq yarım qorǵawshını qorǵanıw sızıǵına qosımsha qorǵawshı sıpatında hám qarsılas oraylıq hújimshini qadaǵalaw ushın shegindirdi, al tolıq qorǵawshını (sol waqıtta házirgi oraylıq qorǵawshı roline uqsas edi) tiykarınan sıpırıwshı sıpatında erkin háreket etiwge qaldırdı, usılayınsha 1-3-3-3 formaciyasın jarattı; ol geyde oraylıq hújimshi ornında, toǵızınshı nomerli futbolka kiygen qorǵawshını da qarsılas hújimshilerdi qadaǵalaw ushın artqa qaytıw ushın paydalandı, usılayınsha tolıq qorǵawshılardı olardıń qadaǵalaw minnetlerinen azat etti. La Gazzetta dello Sport gazetasınıń Andrea Skiankisi bul ózgeristiń Italiyadaǵı kishkene komandalarǵa járdem beriw ushın islengenin atap ótedi, óytkeni adamǵa-adam sisteması kóbinese oyınshılardı bir-birine qarsı qoyıp, kúshli jeke oyınshıları bar úlken hám bay komandalarǵa payda keltiretuǵın edi.

Italiyada libero roliniń rawajlanıwı inglis WM sistemasındaǵı yaki italyan futbol jargonında metodo sisteması menen baylanıslı bolǵanlıqtan, centromediano metodista roli dep atalǵan sistemadaǵı oraylıq yarım qorǵawshı rolinen kelip shıqqan dep esaplanadı; biraq, metodo sistemasında «metodista» hám qorǵanıw, hám dóretiwshilik wazıypaların atqarıp, hám toptı qaytarıp alıwshı, hám tereń ornalasqan pleymeyker sıpatında xızmet etken. Yuventus komandasınıń menedjeri Feliche Borel Karlo Paroladı oraylıq yarım qorǵawshı ornında paydalanǵan, ol qarsılas hújimshilerdi qadaǵalaw ushın qorǵanıwqa qaytatuǵın, biraq toptı qaytarıp alǵannan keyin hújimlerdi baslaytuǵın, sıpırıwshıǵa uqsas túrde oynaytuǵın oyınshı edi, bul arnawlı poziciyanıń rawajlanıwına alıp keldi. Shınında da, Errerannıń óziniń Úlken Inter komandası menen qollanǵan katenachcho strategiyası komandasınıń yarım qorǵawınan bir oyınshını alıp, onı qorǵanıwta sıpırıwshı retinde ornalastırıwdı itibarǵa aldı.

Vianiyden aldın, Ottavio Barberi de Genuya komandasınıń menedjeri bolǵan waqtında italyan futbolına sıpırıwshı rolin kirgizgen dep ayırım sınshılar tárepinen esaplanadı. Vianiy sıyaqlı, ol da Rappannıń verru sistemasınan tásirlengen hám inglis WM sistemasına yaki «sistema»ǵa bir qansha ózgerisler kirgizgen, bul onıń sistemasınıń mezzosistema dep atalıwına alıp kelgen. Onıń sisteması adam-adamǵa qorǵanıw sızıǵın qollanǵan, onda úsh adam-adamǵa qorǵawshı hám bir tolıq qorǵawshı bolǵan, ol terzino volante (yaki sol waqıtta áyyemgi futbolshı hám Gazzetta dello Sport jurnalisti Renco De Vekki tárepinen belgilengendey, vagante) dep atalǵan; sońǵı poziciya tiykarınan libero edi, ol keyinirek Vianiy tárepinen onıń vianema sistemasında hám Rokko tárepinen onıń katenachcho sistemasında da qollanılǵan.

Sıpırıwshılar qarsı hújimdi ámelge asırıwdı baslawı kútilse de hám sonlıqtan ádettegi oraylıq qorǵawshılarǵa qaraǵanda jaqsıraq toptı basqarıw hám pas beriw qábiletin talap etse de, olardıń talantları kóbinese qorǵanıw tarawı menen sheklengen. Mısalı, 1960-jılları italyan futbolında qollanılǵan katenachcho oyın sisteması kóbinese tiykarınan qorǵanıw sıpırıwshısın paydalanǵan, ol tiykarınan arqa sızıq boylap «gezip júrgen»; Skiankidiń pikirinshe, Ivano Blason Italiyadaǵı birinshi haqıyqıy libero dep esaplanadı, ol – menedjer Alfredo Foni basshılıǵındaǵı Inter komandasında hám keyin Nereo Rokko basshılıǵındaǵı Padova komandasında – óz komandasınıń eń sońǵı adamı bolıp, qorǵanıw sızıǵınıń artında tereń jaylasqan hám shtraf maydanınan toplardı alıp taslaǵan. Keyinnen Armando Pikki de 1960-jıllardaǵı Elenio Erreranıń Úlken Inter komandasında bul roldiń dástúrli variantınıń jetekshi wákili boldı.

Zamanagóy libero ádettegi liberonıń qorǵanıw sapalarına iye bolıp, sonnıń menen birge artqı sızıqtan toptı alıp shıǵıw yamasa oynatıw arqalı qarsılastı ashıp beriw múmkinshiligine iye. Ayırım sıpırıwshılar orta maydanǵa shıǵıp, toptı maydan boylap tarqatadı, al basqaları paslardı kesip ótedi hám ózlerin taklge taslawǵa májbúr bolmastan qarsılastan toptı aladı. Eger sıpırıwshı toptı tarqatıw ushın maydanǵa shıqsa, olar tez arada qaytıp, óz poziciyasına juwırıp qaytıwı kerek boladı. Zamanagóy futbolda onıń qollanılıwı anaǵurlım sheklengen, eń iri ligalardaǵı az ǵana klublar bul poziciyanı paydalanadı.
nobaý|Edvin van der Sar, 2010–11-máwsiminde «Manchester Yunayted» ushın oynap atırǵanda túsirilgen súwrette, sıpırıwshı-dárwazaman roliniń jetekshileriniń biri dep esaplanadı.
Bul poziciyanıń zamanagóy úlgisi kóbinese Franc Bekkenbauer tárepinen baslanǵan dep esaplanadı, keyin ala Gaetano Shirea, Morten Olsen hám Elias Figeroa tárepinen dawam ettirilgen, biraq olar bul poziciyada oynaǵan birinshi oyınshılar emes edi. Joqarıda aytılǵan Blason hám Pikkiden tısqarı, burınǵı wákilleri arasında Aleksandru Apolzan, Velibor Vasovich hám Yan Popluxar da bar edi. Djordjio Mastropaskva 1970-jılları Italiyada libero rolin revolyuciyalaw menen tanılǵan; óziniń «Ternana» komandasınıń menedjeri Korrado Vichiani basshılıǵında, ol eldegi bul poziciyanıń birinshi zamanagóy wákilleriniń biri boldı, onıń unikal texnikalıq ózgeshelikleri sebepli, atap aytqanda, tek qorǵanıw hám artqı sızıqtı qorǵaw menen sheklenbey, al qorǵanıwdan orta maydanǵa shıǵıp, toptı qaytarıp alǵannan keyin óz pası menen hújim oyının baslaytuǵın oyınshı edi. Ózleriniń toptı oynaw menen sheberligi, kóriw qábileti hám uzaq pas beriw uqıplılıǵı sebepli sıpırıwshı dep sıpatlanǵan basqa qorǵawshılar qatarına Bobbi Mur, Daniel Passarella, Franko Barezi, Ronald Kuman, Fernando Yerro, Mattias Zammer hám Aldair kiredi. Zamanagóy futbolda siyrek qollanılsa da, ol joqarı húrmetke iye hám talapshań poziciya bolıp qalmaqta.

Sıpırıwshı poziciyasın jaqında hám tabıslı qollanıwǵa mısal retinde UEFA Euro 2004 waqtında Greciyanıń menedjeri Otto Rexageldiń strategiyasın keltiriwge boladı. Rexagel Traianos Dellastı Greciyanıń sıpırıwshısı retinde úlken tabıs penen paydalandı, nátiyjede Greciya Evropa chempionı boldı. Bayer Leverkuzen, Bavariya Myunxen hám Inter Milan komandaları ushın braziliyalı xalıqaralıq oyınshı Lusio da sıpırıwshı rolin qabıl etti, biraq ol top penen uzaq aralıqlarǵa júriwden de qorıqpadı, kóbinese qarsılastıń aqırǵı úshten bir bólegine shekem jetip bardı.

Házirgi waqıttaǵı futbol formaciyalarında aymaqlıq belgilew hám ofsayd duzaǵınıń qollanılıwı sebepli bul poziciya kóp jaǵdayda gónergen bolsa da, Daniele De Rossi, Leonardo Bonuchchi, Xavi Martines hám David Luiz sıyaqlı ayırım oyınshılar 3-5-2 yamasa 3-4-3 formaciyasında top oynaytuǵın oraylıq qorǵawshı retinde uqsas roldi atqardı; olardıń qorǵanıw kónlikpeleri menen birge, texnikası hám top oynaw qábileti olarǵa toptı qaytarıp alǵannan keyin orta maydanǵa shıǵıwǵa hám komandaları ushın ekinshi pleymeyker sıpatında xızmet etiwge múmkinshilik berdi.

Ayırım dárwazamanlar, máselen Rene Igita, Manuel Noyer, Edvin van der Sar, Faben Bartez, Ugo Loris, Mark-Andre ter Shtegen, Bernd Leno, Alisson Bekker hám Ederson sıyaqlılar, óz dárwaza awzınan shıǵıp, uzın paslardı kesip ótiw hám tazalaw ushın qolaylı hám ulıwma oyında kóbirek qatnasatuǵın bolǵanlıqtan, sıpırıwshı-dárwazamanlar dep atalǵan.

 Tolıq qorǵawshı 
nobaý|168x168 nükte|1920-jıllardaǵı WM formaciyası (sxeması) úsh tolıq qorǵawshını kórsetedi, olardıń hámmesi anaǵurlım oraylıq poziciyalarda
Tolıq qorǵawshılar (shep qaptal qorǵawshı hám oń qaptal qorǵawshı) keń poziciyalardı iyeleydi hám dástúrli túrde, belgilengen oyın epizodına shekem, hár waqıtta qorǵanıwda qaladı. Maydannıń hár tárepinde bir tolıq qorǵawshı boladı, tek tórt oyınshıdan az qorǵanıwlarda tolıq qorǵawshılar bolmawı múmkin hám tek oraylıq qorǵawshılar boladı.

Futboldıń dáslepki on jıllıqlarında 2-3-5 formaciyası astında eki tolıq qorǵawshı tiykarınan házirgi oraylıq qorǵawshılar sıyaqlı edi, óytkeni olar aqırǵı qorǵanıw sızıǵı bolıp, ádette maydannıń ortasında qarsılas hújimshilerdi jawıp turatuǵın edi.

Keyingi 3-2-5 stili úshinshi arnawlı qorǵawshını itibarǵa aldı, bul shep hám oń tolıq qorǵawshılardıń keńirek poziciyalardı iyelewine alıp keldi. Keyinirek, jáne bir oraylıq qorǵawshı menen 4-2-4 qabıl etiliwi keń qorǵawshılardıń qarsılas qanat oyınshılarına qarsı turıw hám óz qanatlarına járdem beriw ushın jáne de sırtqa qaray oynawına alıp keldi. Bul poziciya barǵan sayın shep rol ushın dinamikalıq oyınshılar ushın qánigelesip bardı, al oraylıq qorǵawshılar bolsa ánaǵurlım statikalıq qalıp, kúsh, boy hám poziciyaǵa isenip qaldı.
nobaý|Paolo Maldini doslıq ushırasıwda bir oyınshını qadaǵalap atır.
Zamanagóy oyında tolıq qorǵawshılar dástúriy jaǵdayǵa qaraǵanda kóbirek hújimge baǵdarlanǵan roldi óz moynına alǵan, kóbinese qanat oyınshıları menen birge flang boylap júrip, yamasa sońǵı waqıtları «inversiyalanǵan» túrde oynap, top penen maydannıń ortasına kirip, dárwazaǵa urıw yamasa soqqı beriwshilerge pas beredi. Qanatsız formaciyalar, mısalı romb 4-4-2 formaciyası, tolıq qorǵawshılardan flang boylap úlken aralıqtı jawıp turıwdı talap etedi. Zamanagóy tolıq qorǵawshılardıń ayırım wazıypalarına tómendegiler kiredi:

 Qarsılas hújim oyınshıların olar az tásir kórsetetuǵın aymaqqa qaray baǵdarlaw arqalı fizikalıq tosqınlıq etiw. Olar qarsılastı óziniń hálsiz ayaǵı menen oraylıq qorǵawshıǵa yamasa qorǵanıwshı yarım qorǵawshıǵa qaray kesip ótiwge májbúrleytuǵın túrde háreket etiwi múmkin, bul jerde olar toptan ayırılıp qalıwı itimal. Bolmasa, aqıllı poziciya tańlaw hám shaqqan háreket etiw arqalı qanat oyınshısın olar az tásir kórsete alatuǵın aymaqta uslap turıwı múmkin.
 Kanallar boylap bos keńisliklerge topsız juwırıw hám qarsılas shtraf (ayıp) maydanına kroslar jiberiw.
 Shetten top kirgiziw kóbinese tolıq qorǵawshılarǵa tapsırıladı.
 Qanat oyınshıların hám basqa hújim oyınshıların qadaǵalaw. Tolıq qorǵawshılar ádette qarsılastıń yarım maydanında qarsılaslarǵa qarsı háreket etiwge kirispeydi. Biraq, olar qorǵanıw sızıǵın buzıp ótken hújim oyınshıların shetten sırǵanap barıp tez arada toptan ayırıwǵa háreket etedi. Sonda da, qadaǵalawshılar qarsılaslarǵa oǵada jaqın turıwdan saqlanıwı kerek, óytkeni bul qorǵanıw shólkemlestiriwin buzıwı múmkin David Pleat explains the team effort in marking an attacking player stationed in the outside-wing position..
 Basqa komandalaslardıń qorǵanıw sızıǵınan shıǵıp ketpewin hám abaysızda qarsılastı oyında qaldırmawın támiyinlew arqalı taktikalıq tártipti saqlaw.
 Flang boylap pas beriw múmkinshiligin jaratıw; mısalı, bir-eki pas almasıw háreketleri ushın jaǵday jaratıw.
 Qanatsız formaciyalarda, tolıq qorǵawshılar hám qanat oyınshıları, hám tolıq qorǵawshılardıń wazıypaların atqarıwı kerek, biraq qorǵanıw jumısın oraylıq yarım qorǵawshılardıń biri menen bólisiwi múmkin.
 Sonıń menen bir qatarda, hújimlik tolıq qorǵawshılar agressiv hújim háreketleri menen qarsılastıń eki tolıq qorǵawshısın hám qanat oyınshıların óz yarım maydanlarında tereń uslap turıwǵa járdem beredi. Olardıń hújimdegi qatnası qarsılastı oraylıq yarım maydannan oyınshılardı shegindiriwge májbúrleydi, bunnan komanda óz paydasına jaǵday jarata aladı.

Oyın poziciyasınıń fizikalıq hám texnikalıq talaplarına baylanıslı, tabıslı tolıq qorǵawshılar hár tárepleme qábiletlerge iye bolıwı kerek, bul olardı maydannıń basqa orınlarına beyimlesiwge qolaylı etedi. Maydanda bir neshe poziciyada oynay alatuǵın kóp funkciyalı oyınshılardıń kópshiligi tábiyiy tolıq qorǵawshılar bolıp esaplanadı. Eki ayqın mısal - burınǵı A.C. Milannıń shep tolıq qorǵawshısı Paolo Maldini hám burınǵı PSJ tolıq qorǵawshısı Serxio Ramos, olar óz kareraları dawamında hám flanglarda tolıq qorǵawshı, hám oraylıq qorǵawshı sıpatında oynaǵan. Zamanagóy futbolda, Leyton Beyns hám Trent Aleksander-Arnold sıyaqlı tolıq qorǵawshılar komanda qarsı hújimde bolǵanda flang boylap juwırıp, ádewir muǵdarda nátiyjeli pas beredi. Degen menen, tolıq qorǵawshılardıń eń keń tarqalǵan qásiyetleri tómendegilerdi óz ishine aladı:

 Flang boylap úlken aralıqlardı basıp ótiw hám qarsılaslardan ozıp ketiw talapların orınlaw ushın tezlik hám shıdamlılıq.
 Joqarı jumıs qábileti hám komanda aldındaǵı juwapkershilik.
 Qadaǵalaw hám tartıp alıw qábiletleri hám aldın ala seziw sezimi.
 Bos koridorlarǵa juwırıp kirip, komandası ushın hújim múmkinshiliklerin jaratıw ushın jaqsı topsız háreket etiw qábileti.
 Dribling qábileti. Oyınnıń kóp ataqlı hújimshi tolıq qorǵawshıları ózleri de jaqsı driblerler bolıp, geyde hújimshi qanat oyınshıları ornında oynaydı.
 Oyınshı intellektti. Qorǵawshılarǵa tán bolǵanı sıyaqlı, tolıq qorǵawshılar da oyın barısında qanat oyınshısına jaqın turıw kerek pe yamasa sáykes aralıqtı saqlaw kerek pe degen sheshimdi qabıl etiwi kerek. Hújimshi oyınshılarǵa júdá jaqın turatuǵın tolıq qorǵawshılar óz poziciyasınan shıǵıp ketiw hám qorǵanıwda boslıq qaldırıw qáwpine ushıraydı. Eki ret bir-birine pas beriw sıyaqlı tez pas almasıw háreketi qorǵanıwshı tolıq qorǵawshınıń artındaǵı koridordı ashıq qaldıradı. Bul ázzilik qáwipli dep esaplanǵan qanat oyınshıların hám tolıq qorǵawshı, hám qanat oyınshısı bolıp eki ese qadaǵalawdıń sebebi bolıp tabıladı. Bul tolıq qorǵawshıǵa óziniń qorǵanıw sızıǵın uslap turıwǵa dıqqat qaratıwǵa múmkinshilik beredi. David Pleat discusses the tactical implications of full-backs and other defenders marking wingers in a Guardian match analysis..

Tolıq qorǵawshılar siyrek gol uradı, sebebi olar múyesh soqqıları hám erkin soqqılar waqtında oraylıq qorǵawshılardı jabıw ushın artta qalıwı kerek, óytkeni bul waqıtta oraylıq qorǵawshılar ádette bas penen gol urıw ushın alǵa shıǵadı. Soǵan qaramastan, tolıq qorǵawshılar geyde qarsı hújimler waqtında qanatlardan juwırıp kirip, kóbinese orta qatar oyınshıları menen bir-eki pas almasıw háreketleri arqalı gol urıwı múmkin.

 Qanat qorǵawshı 
nobaý|Qanat qorǵawshı Keytlin Furd (ońda, 9-sanlı) 2017-jılǵı Algarve Kubogında Avstraliya quraması menen Qıtayǵa qarsı oynap atır.
Qanat qorǵawshı - bul tolıq qorǵawshınıń bir túri, biraq hújimge kóbirek basımlıq berilgen. Qanat qorǵawshılar, qollanılǵanda, ádette komandadaǵı eń tez oyınshılardıń biri boladı. Qanat qorǵawshılar ádette úsh oraylıq qorǵawshısı bar formaciyada qollanıladı hám geyde qorǵawshılar emes, al orta qatar oyınshıları sıpatında klassifikaciyalanadı. Biraq, olar tek eki oraylıq qorǵawshısı bar formaciyalarda da qollanılıwı múmkin, mısalı, Yurgen Kloppıń Liverpulda qollanǵan 4-3-3 sistemasında, onda qanat qorǵawshılar hújimdegi keńliktiń jetispewshiligin toltırıw ushın maydannıń joqarǵı bóleginde oynaydı. Zamanagóy oyınnıń rawajlanıwında qanat qorǵawshılar qanat oyınshıları menen tolıq qorǵawshılardıń birikpesi bolıp tabıladı. Sonlıqtan, bul poziciya házirgi futbolda fizikalıq jaqtan eń talapshań poziciyalardıń biri. Qanat qorǵawshılardı tabıslı qollanıw 3-5-2 hám 5-3-2 formaciyalarınıń nátiyjeli islewiniń tiykarǵı shártleriniń biri bolıp tabıladı.

Qanat qorǵawshılar kóbinese tolıq qorǵawshılarǵa qaraǵanda batılıraq boladı hám olardan, ásirese qanat oyınshıları joq komandalarda, keńlik beriwi kútiledi. Qanat qorǵawshı ayrıqsha shıdamlılıqqa iye bolıwı, maydannıń joqarı bólegine qaptaldan top jetkeriw hám qarsılaslardıń qanatlar boylap hújimlerine qarsı nátiyjeli qorǵanıw kerek. Qanat qorǵawshılardıń alǵa jıljıwın jabıw ushın qorǵanıw orta qatar oyınshısı ornalastırılıwı múmkin. Bul poziciya, italiyalı trener Antonio Konte kórsetkenindey, úsh oraylıq qorǵawshı formaciyasında qanat oyınshıları hám shet orta qatar oyınshıları tárepinen de iyelewi múmkin.

Qanat qorǵawshı sıpatında oynay alǵan hám oynaǵan oyınshılarǵa mısallar: AC Milannıń komandalasları Kafu hám Serjino, Barselona oyınshısı Dani Alves, Real Madridtıń Galaktikoslar dáwiriniń Roberto Karlosı, burınǵı River Pleyt qorǵawshısı Xuan Pablo Sorin, Dúnya chempionı bolǵan nemis Andreas Breme, Parmanıń ápsanası Antonio Benarrivo, Yuventus hám Italiya quramasınıń Anjelo Di Livio hám burınǵı Korintians, Arsenal hám Barselona juldızı Silvino.

 Derekler 

Kategoriya:Futbol terminologiyası
__BÖLİDİMÖNDEMEW__