Sherali Jórayev

Sherali Jórayev  (haqıyqıy atı — Shermat Jórayev, 1947-jıl 12-aprel, Asaka rayonı, Andijan, Ózbekstan SSR, 2023-jıl 4-sentyabr,Tashkent, Ózbekstan) - belgili ózbek qosıqshısı,kompozitorı,shayırı hám aktyorı. 1987-jıl Ózbekstan xalıq artisti ataǵı, 2018-jılda bolsa Tajikstan xalıq artisti ataǵı berilgen.1991-jıl oǵan Alisher Nawayı atındaǵı Ózbekstan Respublikası Mámleketlik sıylıǵı berilgen. 2022-jıldıń 12-aprel sánesinde Prezident pármanına bola óziniń 75 jıllıq yubileyinde Jórayev «El-jurt húrmeti» ordeni menen de sıylıqlanǵan. Ózbekstan Jazıwshılar awqamı aǵzası. Jórayevtıń qosıqları ózbekler arasında jaqsı belgili.

 Ómiri 
Sherali Jórayev 1947-jıl 12-aprelde Andijan wálayatınıń Lenin rayonında (házirgi asaka Asaka qalasında ) tuwılǵan. Onıń qaysı kúnde tuwılǵanı belgisiz. Qosıqshı 12-apreldi óz tuwılǵan kúni etip tańlaǵan. 12-aprelde orıs kosmonavtı Yuriy Gagarin keńislikke ushqan. Qosıqshınıń aytıwına qaraǵanda, onıń bul sáneni óz tuwılǵan kúni etip tańlawına taǵı bir sebep ol oqıwshılıq dáwirinde 12-aprel kúni bolıp ótken velojarısta jeńimpaz bolǵan.

Jórayev 1972-jıl Tashkent teatr hám súwretshilik kórkem óneri institutıın tabıslı tamamlaǵan. 1976 -jıl Mannon Uyǵur atındaǵı Tashkent mámleketlik kórkem óner institutın juwmaqlaǵan.

2023-jıldıń 4-sentyabrinde uzaq dawam etken qástelik sebepli dúnyadan etken.

 Dóretiwshiligi 
Jórayev ózbek mámleket estradası (1972-1973), «Shadlıq» qosıq hám oyın ansambli (1972-1979 ), Ándijan wálayatı filarmoniyasi (1979 -1986 ), Ózbek mámleketlik filarmoniyası (1986 -1996 ), «Ózbeknavo» birlespesi (1999 -jıldan )nde jeke atqarıwshı qosıqshı bolǵan.

Jórayev shireli dawısqa iye bolǵan. Atqarıw usılı monologik,dramatik bólomlerge maslasqan. Onıń orınlawındaǵı qosıqlar xalıqshıllıǵı, tereń oylı,filosofiyalıq mazmunǵa baylıǵı, ózine tartatuǵını hám tereń insaniy dártliligi menen ajralıp turadı. Jórayev repertuarı kóp qırlı hám reńli bolıp, qosıqları tiykarın Shıǵıs eski (Alisher Nawayı, Zahiriddin Muhammed Bobur, Saadiy Sheraziy, Qurandı yadqa biletuǵın adam, Mashrab, Ogahiy, Jaloliddin Rumiy, Jomiy hám basqalar ) hám zamanagóy (Erkin Vohidov, Abdulla Oripov hám basqalar ) shayırlardıń qosıqları quraydıOʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni. 2008-yil Joʻrayev uyida Rumiyxonlik kechalarini uyushtirgan.

Jórayev óziniń uzaq jıllıq dóretiwshiligi dawamında júzlegen qosıq jazıp, atqarǵan. Onıń eń ataqlı qosıqları arasında «Bahor ayyomi» (Bobur qosıǵı ), «Birinchi muhabbatim» (Abdulla Oripov qosıǵı ), «Inson tarifi» (Erkin Vohidov qosıǵı ), «Karvon», «Meni kutgil» (Konstantin Simonov qosıǵı ), «Oshiqlar sardori» (Rasul Hamzatov qosıǵı ), «Ózbegim» (Erkin vohidov qosıǵı ), «Óxshamas» (Alisher Nawayı ǵázeli) qosıqları bar.

Jórayevtıń «Ózbegim» qosıǵı World Music Network Britan Leybli 2005-jıl shıǵarǵan «Orta Aziya muzıkası boyınsha ulıwma qóllanba» () albomına kiritilgen. Tashkenttegi ilajǵa Sherali Jórayev, Sevara Nazarxon hám Vladimir Neimer drijorlıq etken orkestr shaqırılǵan. Sol waqıttataǵı Britaniyanıń Ózbekstandaǵı elshixanası shotland toparınıń Ózbekstan boylap turın shólkemlestirgen. Bul gruppa menen Jórayev hám birge qosıq atqarǵan.

Jórayev ayırım qosıqlarınıń muzıkasın namaǵa salǵan (atap aytqanda, «Birinchi muhabbatim», «Ózbegim», «Karvon», «Achchiq haqiqat», «Yaralgan», «Oshiqlar sardori», «Inson qasidasi», «Oshiq bóling» hám basqalar). Ayırım qosıqlarınıń tekstin de ózi jazǵan. Bular arasında «Bobo Dehqon», «Zamon», «Qarashlarga» «Ona Turkiston», «Sohibqiron», «Doʻst boʻlsang, yonimda tur» qosıqları bar.

1992-jılda Ózteleradiokompaniyası Jórayev dóretiwshiligine arnalǵan «Bir ullı el, xalıq bar jáhánda» film-esse jaratqan. Qosıqshı Evropa, Aziya mámleketlerinde gastrolda bolǵan.

Jórayev 1990-jıldan 1995-jılǵa shekem Ózbekstan Respublikası Joqarı Keńesi aǵzası bolǵan. Ol «Sherali va Oybarchin» filmine ssenariy jazǵan hám filmde bas roldi oynaǵan. 1998-jıl «Bola yerning sultoni» () dep atalıwshı kitap jazǵan.

Jórayev eń belgili ózbek qosıqshılarınan biri bolıwına qaramay, Ózbekstan húkimeti 2002-2016 -jıllarda onıń dóretiwshiligin barlıq ózbek telekanallarında kórsetiwdi qadaǵan etip, qosıqshınıń úlken saxnaǵa shıǵıwına jol qoymay kelgen. Ózbekstan prezidenti Islam Karimovqa Jórayevtıń sın kózqarastan aytılǵan qosıqları maqul kelmegen, degen pikiler keń tarqalǵan. Qosıqshınıń ózi bolsa bul haqqında ashıqsha sóylewdi qálemegen. Dóretiwshiligi qadaǵan etilgen dáwirde Jórayev basqa mámleketlerde hám toy-dástúrlerde qosıq aytıp turǵan. 2016-jıl Karimov óliminen keyin oǵan qoyılǵan rásmiy bolmaǵan tıyım alıp taslanǵanı haqqındaǵı xabarlar artınan 2017-jıldan baslap Jórayev televidenie hám saxnalarda kórinis bere baslaǵan.

2021-jılda qástelikke ushırawı sebepli taǵı kórkem ónerden waqtınshalıq ketken.


 Dúnyadan ótiwi 
2023-jıl 4-sentyabr Sherali Jórayev dúnyadan ótkeni haqqındaǵı xabarlar dáslep social tarmaqlarda tarqaldı. Xabardıń ras ekenligi bir neshe rásmiy saytlar tárepinen sol kúni-aq tastıyıqlanǵan.2023-jıl 5-sentyabr kúni marxum Sherali Jórayevtıń azası Kókcha meshitinde pesin namazınan keyin oqılıwı xabar berilgen. Marxumnıń qaytıs bolıw múnasibeti menen Ózbekstan Respublikası prezidenti Shavkat Mirziyoyev kewil bildirgen.

 Diskografiyasi 
Albomları
 «Uzbekskiye narodniye pesni» (1971)
 «Yor-yor» (1980)
 «Oq qayin» (1982)
 «Karvon» (1986)
 «Kuy sehri» (1987)

 Filmografiyası 
Aktyor sıpatında
 Jıl Film Rol 1989 Sherali va Oybarchin Sherali

Ssenariy avtorı retinde
 Jıl Film 1989 Sherali va Oybarchin

 Derekler 

 Ádebiyatlar 
 Ózbekstan milliy ensiklopediyası. Sh-háribi . Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Sırtqı siltemeler 
 Sherali Jórayevtıń Sayyod.combaspasına bergen intervyusı
 Sherali Jórayev qosıqlarınıń teksti 
 https://web.archive.org/web/20120517212053/http://www.battlefieldband.co.uk/uzbek_diary.htm