Qusxana dingi

Qusxana dingi (yaki Qusxana áwliyesi) — Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Nókis qalasındaǵı tariyxiy hám arxitektura esteligi. Áwliye kúnde «Qızketken» máhálle puqaralar jıyını aymaǵında jaylasqan bolıp, X hám de XIV ásirlerge tiyishli. 

Qusxana dingi Ózbekstan Respublikası Ministrler Keńesiniń qararı menen 2019-jıl 4-oktyabrde Materiallıq mádeniy miyrastıń kóshpes múlik obyektleri milliy dizimine kiritilgen hám mámleket qáwipsizligine alınǵan. Házirde Qaraqalpaqstan Respublikası Mádeniy miyras basqarması operativ basqarıw aymaǵı tiykarında mámleket múlkine tiyisli esaplanadı. 

 Tariyxı 
Áwliye aymaǵında, sonıń menen birge, eramızǵa shekemgi II—III ásirlerden baslap tap XIV ásirge shekem bolǵan dáwirdi óz ishine alǵan arxeologiyalıq buyımlar tabılǵan. IX—XIV ásirlerde de paydalanılǵan qarawıl minarı qaldıqları házirge shekem saqlanıp qalǵan. Áwliye aymaǵında alıp barılǵan izertlewler dawamında XVIII—XIX ásirlerge tiyisli meshitte anıqlanǵan bolıp, bul meshit minaranıń arqa bóleginen 30 metr uzaqlıqta jaylasqan .

 Áyyemgi ossuariyler 
Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Bozataw rayonına qaraslı maydanında jaylasqan Qusxana tóbeliginde zardushtiylik mádeniyatına tiyisli bolǵan ossuariyler qarawsız qalıp ketip atırǵanı haqqında xabar berilgen. Kelip túsken xabarda, sonıń menen birge, bul jerlik xalıq arasınan birpara kisiler mıń jıllıq tariyxqa iye bolǵan ossuariylerdi qazıp alıp ketip atırǵanı yamasa bul orınnıń ózinde olardı maydalap hár tárepke shashıp taslap atırǵanı da aytılǵan. Jergilikli xalıq tárepinen qaramal hám qoydıń bul átirapta baǵılıwı da ziyan beretuǵın faktorlardan biri retinde sanap ótilgen.

Jergilikli xalıq adamlardı áyyemgi zaroastrizm dini ádetlerine kóre kómiw etiletuǵın áwliyeni «Kapir áwliye» dep ataǵan. Zardushtiylik dinine qaray adam qatıs bolǵannan keyin, onı jerge kómbey, dáslep súyegin etinen ajıratıp alǵan. Ólikten qalǵan etti bolsa qusqa jedirip, súyekler etten tazalanǵanınan keyin onı alebastrdan tayarlaǵan qutı — ossuariyge salıp jerdiń ústine qoyǵan. Hárbir ossuariydiń tórt ayaǵı bolǵan. Zardushtiylik dininde jer múqaddes esaplanǵanlıǵı sebepli ólgen adamnıń, hátte súyegin de jerge tiygizbew ushın tórt ayaqlı ossuariyge salıp jerdiń ústine qoyıw ádeti bar bolǵan.

Ilimpazlardıń pikirine kóre, Qusxana tóbeligindegi ossuariyler 6, 5—7 gektar maydanda jaylasqan bolıp, tóbelikte hár qádemde ossuariyler shıǵıp turadı. Ossuariyler kóbinese seksewil ósimlikleriniń túbinen tabıladı .

 Derekler 

Kategoriya:Nókis
Kategoriya:Qaraqalpaqstandaǵı tariyxıy estelikler
Kategoriya:Qaraqalpaqstan
Kategoriya:Ózbekstan arxitekturalıq esteligi