M-funkciyanıń qadaǵalawı

M-funkciyanıń basqarılıwı — bul matematikalıq funkciyalar yamasa mexanikalıq sistemalardıń háreketlerin basqarıw hám olarǵa tásir kórsetiwdi qadagalaw procesi. Bul qadaǵalaw usılı kóplegen ilim hám texnika tarawlarında, sonıń ishinde, avtomatika, robototexnika hám injenerlikte qollanıladı.

 M-funkciyanıń teoriyalıq tiykarı 
M-funkciyanıń qadaǵalawı matematikalıq modeller hám basqarıw teoriyasına tiykarlanadi. Bul funkciyalar hár túrli quramalı sistemalardıń háreketlerin sıpatlaw ushın qollanıladı. Baqlaw procesinde M-funkciyanıń tómendegi tiykarǵı ózgeshelikleri yesapqa alınadı:
 " 'Sızıqlılıq " ': sistemanıń juwabı berilgen kiriw mánislerine proporcional boladı.
 " 'Stabil jaǵday " ': sistemanıń waqit ótiwi menen bir tegis islewi.
 " 'Dinamikalıq is-háreket " ': waqıtqa baylanıslı parametrlerdiń ózgeriwi.

 M-funkciyanıń basqarılıwı qalay isleydi? 
M-funkciyanı qadaǵalaw procesi tómendegi basqıshlardan ibarat:
 " 'Model jaratıw " ': obyekt yaki sistemanı matematikalıq model kórinisinde sipatlaw.
 " 'Funkciyanı anıqlaw " ': M-funkciyanıń baslanǵish halatı hám tiykargı parametrlerin belgilew.
 " 'Kontrolyor jaratıw " ': sistema ústinen basqarıwdı támiyinleytuǵın mexanizm yaki algoritm islep shiǵiw.
 " 'Nátiyjeni optimallastırıw " ': sistemanıń is-háreketlerin analizlew hám kerekli ózgerislerdi kirgiziw.

 Misal: Avtomobilde tezlikti baqlaw 
Avtomobildiń tezlikti qadaǵalaw sisteması (misalı, kruiz-kontrol) M-funkciyanıń qadaǵalaw principine tiykarlanadi. Bul sistemada:
 Tezlik " 'kirisiw signalı "'sipatında isletiledi.
 Dvigatel hám tormoz sistemaları " 'baqlaw obyekti "'esaplanadı.
 Kerekli tezlikke erisiw ushin sistema " 'juwap signalın "'optimallaydı.

 M-funkciyanıń qollanılıwı 
M-funkciyanıń qadaǵalawı tómendegi tarawlarda keń qollanıladı:
 " 'Avtomatika " ': túrli sanaat proceslerin avtomatlastırıw.
 " 'Robototexnika " ': robotlardıń háreketlerin basqarıw.
 " 'Aviaciya hám kosmonavtika " ': samolyot hám kosmik apparatlar háreketlerin basqarıw.
 "Energetika": elektr tarmaqları hám óndiris sistemalarınıń turaqlı islewin támiyinlew.

 Zamanagóy jantasıwlar 
Házirgi waqitta M-funkciyanıń baqlawda tómendegi zamanagóy texnologiyalar qollanılmaqta:
 "Jasalma intellekt": baqlaw sistemaların úyreniw hám avtomatlastırıw ushin qollanıladı.
 " 'Mashina úyreniwi " ': M-funkciya parametrleri tiykarında sistemanıń háreketlerin optimallastırıw.
 " 'IoT (Internet of Things) " ': sistemalar arasında magliwmat almasıwı hám basqarıwdı jaqsılaw.

 Juwmaqlaw 
M-funkciyanıń qadaǵalawı - bul matematikalıq modeller hám basqarıw algoritmlerin birlestiretuǵın kompleksli process. Bul qadaǵalaw usılı texnika hám ilim tarawlarında joqarı nátiyjelilikke erisiwde áhmietli rol oynaydı.

 Derekler 
 A. N. Karpov, "Nazorat sistemalarining asoslari," Moskva, 2015.
 B. M. Ahmedov, "Avtomatikalıq basqarıw teoriyasi," Tashkent, 2018.
 ISO/IEC 62264 - Sistemalardı basqarıw hám integraciyalaw standarti.