Maman biy

Maman biy óz zamanınıń júdá aqıllı adamı 
bolǵan. Onnan danalıq sózlerdi esitip turıwdı adamlar árman etedi eken.
Medirese saldırıp atırǵan bir baydıń awılına
kiyatırǵn Maman biy baydıń úyine barmay, qaytıp 
ketkende, bay onıń izinen barıp, ne ushın kelmey 
ketkenliginiń sebebin soraydı. Sonda Maman biy 
qasındaǵı eki joldasınıń ıqtıyarına qaratpay onı alıp ketkenligin aytqanda, bay bunıń mánisine túsinbeydi. 
Siziń qasıńızda eki joldasıńız kórinbeydi ǵoy,— dep 
isenbeslik bildiredi.
Sonda Maman biy qasındaǵı «ǵarrılıq» penen 
«jarlılıq» degen eki joldasın aytıp túsindirgende, 
ne derin bilmey, sózden jeńilgen bay úyine qaytıp 
ketedi. Bunda Maman biy: «Sóz tapqanǵa sharam 
joq», — degendey, joq jerden dálilli sóz tàwıp, isinip, ókpelep kiyatırǵan baydan biymálel qutılǵan.
Qaraqalpaqlar Jańadáryadan Xorezmge kóship kelerinde ruqsat alıw ushın, Xiywanıń xanı Mádreyimge 
birneshe adanların jiberedi. Bul adamlar xanǵa barıp: 
«Bizlerdi óz puqaralarıńız etip alıń»,— dep soraydı. 
Sonda xan: «Men sizler menen sóylespeymen. Maǵan 
sizlerdiń basshıńız kerek. Sizlerdi kóshkende baslap 
júretuǵın, aqıl beretuǵın, basshılıq etetuǵın adam 
bar. Maǵan sol adam kelsin», — dep kelgen adamlardı 
qaytarıp jiberdi.
Xanǵa kelgen adamlar bul awhaldı eliniń basshısı, 
aqıl bereri Maman biyge aytadı. Ol waqıtları Maman 
biy qar tayǵan edi. Solay bolsa da, Maman biy 
atlanıp xanǵa ketipti.
Maman biy xannıń aldına barǵan waqıtta xan 
oǵan: «Sizge ‚meniń úsh sorawım br»,—depti. Maman 
biy: «Aytıńız», — depti.
—Sózdiń anası ne? Suwdıń anası ne? Joldıń anası 
ne? — depti xan.
— Sózdiń anası — qulaq. Suwdıń anası — bulaq. 
Joldıń anası — tuyaq. Siziń sorawlarıńızdıń juwabı usı boladı, — dep durıs sheshipti.
Xannıń sorawın sheship bolǵannan keyin: «xanımız, 
siziń xanlıǵıńızǵa shaǵımım bar», — depti.
Xan:
— Ne ushın, sebebin aytıń? — dep soraptı.
Sonda Maman biy:
— Sebebi kózińiz benen kórmey, qulaǵıńız benen 
esitpey-aq jazıqsız janlardı darǵa asa beresiz. Qulaq penen kózdiń arası tórt eli-aq ǵoy, taqsır, — depti.
Maman biydiń júdá aqıllı ekenligin túsingen xan 
arjàlaǵın ayttırmay-aq:
—Men túsindim. Siziń xalqıńız meniń puqaralarım 
boladı. Siz sol xalıqtıń basshısı bolasız, — dep Maman biydi sarpaylap qaytarıptı.

 Derekler