Orhan Pamuk

Orhan Pamuk (1952-jıl 7-iyun; Istanbul, Túrkiya) — túrk roman jazıwshısı. Basqa da kóplegen ádebiyat sıylıqları qatarında ol 2006-jılı Nobel ádebiyat sıylıǵı menen sıylıqlandı hám 54 jasında bul sıylıqtı qolǵa kirgizgen eń jas ádebiyatshılardan biri boldı. Onıń kitapları alpıs úsh tilge awdarılǵan, júzden aslam mámleketlerde basıp shıǵarılǵan hám 13 million nusqada basılǵan. 2006-jılı «Time» jurnalı tárepinen dúnyanıń eń abıraylı 100 adamınıń qatarına kirgizilgen Pamuk Nobel sıylıǵına miyasar bolǵan birinshi túrk esaplanadı.

«Sessiz úy», «Aq minara», «Qara kitap», «Jańa ómir», «Meniń atım qızıl», «Qar», «Másumlik muzeyi», «Basımda bir ájeptáwirlik» hám «Qızıl shashlı hayal», «Vaba túnleri» sıyaqlı romanlar avtorı Pamuk Kolumbiya universitetiniń gumanitar pánler kafedrasında kórkem jazıwshılıq hám salıstırmalı ádebiyattan sabaq beredi. Orhan Pamuk 2018-jılı Amerika filosofiya jámiyetiniń abıraylı aǵzası etip saylandı.

Ákesi tárepinen cherkes milletine tiyisli bolǵan Pamuk kóplegen áhmiyetli ádebiy sıylıqlarǵa da miyasar bolǵan. «Meniń atım qızıl» 2002-jılı Franciyanıń «Prix du Meilleur Livre Étranger» hám Italiyanıń «Premio Grinzane Cavour» sıylıqları menen bir qatarda 2003-jılı «Xalıqaralıq Dublin ádebiyat sıylıǵı»n qolǵa kirgizgen.

2010-jılı Orhan Pamuk hám Xose Saramagonıń baslaması menen Istanbulda Evropa jazıwshılar parlamenti yamasa inglis tilinde «The European Writers' Parliament» atı menen dúnyanıń barlıq mámleketlerinen jazıwshılardı birlestirdi. Pamuktıń xalıq arasında tartıslı tariyxıy hám siyasiy waqıyalar haqqında pikir bildiriwi hám jazıwı onı óz elinde de qaralaw jazasına duslastırdı.

 Ómiri 
Orhan Pamuk 1952-jıl 7-iyunde Istanbul qalasında tuwılǵan. Onıń shańaraǵı batısqa beyimlesken, dúnyalıq, bay orta qatlamǵa tiyisli edi. Pamuktıń ákesiniń atası temir jol qurıwshı injener hám sanaatshı bolıp bay bolǵan. Onıń ákesi Gündüz Pamuk ta injener edi. Pamuktıń bir ájaǵası hám kishkene ógey qarındası bar. Pamuklar shańaraǵı apa, ájaǵa hám ápaları menen Istanbul qalasınıń Şişli rayonına qaraslı Nişantaşı rayonında, buǵazdıń arqa tárepindegi bes qabatlı úyde jasaytuǵın edi. Shańaraq Atatúrktiń zamanagóylestiriw háreketlerin qollap-quwatlaǵan. Orhan Pamuk óziniń dáslepki ádebiy tájiriybelerin ákesiniń kitapxanasınan alǵanın aytıp berdi:
«Men kóp romanlar oqılatuǵın úyde óskenmen. Ákemniń úlken kitapxanası bar edi hám ol Tomas Mann, Kafka, Dostoevskiy yamasa Tolstoy sıyaqlı ullı jazıwshılar haqqında aytıp beretuǵın edi. Bala waqtımda-aq bul romanlar hám jazıwshılardıń barlıǵı men ushın Evropa túsinigi menen bir edi».

Orhan Pamuk Robert kolledjin tamamlaǵannan keyin bir qansha waqıt Istanbul texnika universitetiniń arxitektura bólimine oqıwǵa kirdi. Keyin ol Istanbul universitetiniń Jurnalistika institutın tamamlaǵan.

1974-jılı roman jazıwshı bolıwǵa qarar etip, sol waqıttan baslap kitap oqıw hám jazıw menen shuǵıllandı. Orhan Pamuk 22-30 jaslarında anası menen birge jasap, dáslepki romanın jazǵan hám baspaxana izlewge háreket etken. Ol ózin «mádeniy musılman» sıpatında sıpatlap, tariyxıy hám mádeniy ózine tánlikti din menen baylanıstıradı, quday menen jeke baylanısqa isenbeydi.

Ol 1979-jılı óziniń dáslepki romanı «Qarańǵılıq hám nur» shıǵarması menen qatnasqan «Milliy romanlar tańlawı»nda birinshi sıylıqtı Mehmet Eroğlu menen bólisti. Onıń bul romanı 1982-jılı «Cevdet Bey ve Oğulları» atı menen basıp shıǵarılǵan. 1983-jılı usı kitabı menen «Orhan Kamal romanı sıylıǵı» menen sıylıqlanǵan.

Onıń ekinshi romanı «Sessiz úy» 1984-jılı «Madaralı romanlar» sıylıǵın qolǵa kirgizgen. Bul romannıń francuzsha awdarması da 1991-jılı «Prix de la Découverte Européenne» sıylıǵına miyasar boldı. 1985-jılı basıp shıǵarılǵan «Aq minara» tariyxıy romanı menen 1990-jılı AQShta shet el kórkem ádebiyatı ushın «Independent Award» sıylıǵın qolǵa kirgizgen hám shet elde de tanıla baslaǵan. Orhan Pamuk 2002-jılı basıp shıǵarılǵan «Qar» kitabın Túrkiyanıń etnikalıq hám siyasiy máselelerine arnalǵan siyasiy roman dep ataydı. «Qar» romanı 2004-jılı Amerika Qurama Shtatlarında jıldıń eń jaqsı 10 kitabı qatarına kirdi. 1998-jılı basıp shıǵarılǵan «Meniń atım qızıl» filmi 24 tilge awdarılǵan hám 2003-jılı Irlandiyanıń belgili xalıqaralıq IMPAC Dublin ádebiy sıylıǵı menen sıylıqlanǵan.

 Húrmetli aǵzalıqlar 
 2005: American Academy of Arts and Letters Húrmetli aǵzası (Amerika Qurama Shtatları)
 2008: Social Sciences of Chinese Academy Húrmetli aǵzası (Qıtay)
 2008: American Academy of Arts and Sciences Húrmetli aǵzası (Amerika Qurama Shtatları)

 Derekler 

 Sırtqı siltemeler 

 2006-jılǵı Nobel sıylıǵı beti
 Sabancı universiteti tiller mektebi Podkastlar seriyası: Orhan Pamuk hám «Sessiz úy»
 Orxannıń PAmuk konferansı 

Kategoriya:Túrkiyalı jazıwshılar
Kategoriya:Ádebiyat boyınsha Nobel sıylıǵı laureatları