Germaniya imperiyası

Germaniya imperiyası (Germaniya reyxı ; jáne de Kayzer Germaniyası Kayzerreyx ; Ekinshi reyx) — Germaniyanıń Prussiya basshılıǵında Kishi Germaniya jolı menen birlesiwi nátiyjesinde kancler Otto fon Bismark hám imperator Vilgelm I Gogencollern baslaması menen dúzilgen hám 1871-jıl 18-yanvardan 1918-jıl 9-noyabrge shekem bar bolǵan awqamlas monarxiya mámleketi.

 Sociallıq-siyasiy dáwirleri 
nobaý
 Bismarktıń roli
 Imperiyanıń payda bolıwı. Buǵan German awqamınıń bólekleniwi (1866), úsh urıs (Germaniya-Daniya urısı (1864), Avstriya-Italiya-Prussiya urısı (1866), Franciya-Prussiya urısı (1870-1871)), Avstriyanıń Germaniya tariyxınan shıǵıwı, Arqa Germaniya awqamı (1866-1871) sebepshi boldı
 Germaniya hám Prussiya ortasındaǵı eki mámleketshilik, german mámleketleri arasında Prussiyanıń jetekshiligi
 Imperiya hám onı quraytuǵın mámleketlerdiń húkimetleri konstitucion monarxiya bolǵan.
 Imperiya ulıwmalıq saylaw huqıqı (Prussiyadan tısqarı!)
 5 partiyalı sistema (socialistler, shep liberallar, milliy liberallar, katolik «Oray», konservatorlar)
 Jámiyettiń fundamental siyasiylestiriliwi
 Avtoritar basqarıw rejimi, saylawlardaǵı aldawlar
 Jámiyettiń áskeriylestiriliwi
 Aktiv industrializaciya, xalıq sanınıń ósiwi, batıs aymaqlarǵa migraciya, ásirese shıǵıs german polyaklarınıń migraciyası
 Baspanıń rawajlanıwı hám tásiri
 Universitetlerdegi jańa zamanagóy pánlerdiń ótiliwi
 Antisemitizm
 Rasizm ideyalarınıń ósiwi

 Tiykarǵı waqıyaları 

 Parlamentte áskeriy byudjet ushın toqtawsız gúres 
 Parlamenttiń tez-tez tarqatılıp jiberiliwi 
 Vilgelm I hám Bismarkqa qarsı qaslıqlar 
 Liberal dáwir (1871-1879) 
 Ekonomikalıq túskinlik (1873-1879) (der Gründerkrach) 
 Proteksionizmge ótiw 
 Polyaklardıń germanlastırılıwı 
 Socialistler menen gúres 
 1879-jılda ishki siyasatta júz bergen «Konservativ daǵdarıs» 
 Social qamsızlandırıwdıń payda bolıwı 
 Aktiv sırtqı siyasat 
 Namibiyadaǵı koloniyalar hám 1904-1907-jılǵı genocid 
 Cabern waqıyası, 1913

 Tarıyxı 
solğa|nobaý|220x220 nükte|Versalda German Imperiyasınıń daǵaza etiliwi. Bismark súwrettiń qaq orayında.
1870-jılda Franciya-Prussiya urısı (1870-1871) baslandı. Prussiya kansleri Otto fon Bismark hám Vilgelm I urıs nátiyjesinde Franciya qudiretin joqqa shıǵarıp, Germaniyanı birlestiriwge úmitlengen edi. Franciya imperatorı Napoleon III bolsa Germaniyanıń birlesiwine tosqınlıq etip, Evropadaǵı Franciya húkimranlıǵın saqlap qalmaqshı edi. Arqa Germaniya awqamı áskerleri tolıq jeńiske eristi. 1871-jıldıń 18-yanvarında Versal sarayında Bismark hám Vilgelm I German Imperiyası dúzilgenligi tuwrısında járiyaladı. Imperiyaǵa Bavariya hám qubla german mámleketleri sıyaqlı Arqa Germaniya awqamına aǵza bolmaǵan mámleketler tez arada qosıla basladı. Avstriya Germaniyanıń bir bólegi bolıwdı qálemedi. Francuzlar tárepinen tólengen 5 milliard frank muǵdarındaǵı reparaciyalar german ekonomikasınıń bekkem tiykarı boldı. Bismark jay ǵana rásmiy tárizde Germaniyanıń ekinshi shaxsına aylandı.

 Aymaqliq bóliniwi 
Germaniya birlestirilgennen keyin bir payıtlar ǵárezsiz bolǵan mámleketlerdiń húkimdarları óz qudiretlerin saqlap qala aldı hám tek ǵana imperator, yaǵnıy, Prussiya patshasına boysınatuǵın boldı. Usınıń sebepinen Germaniyada birden-bir aymaqliq bóliniw bolmaǵan.

Birlesken mámleket quramına tómendegiler kirdi:

 Patshalıqlar:
 link=Fayl:Flag_of_Prussia_(1892-1918).svg|25x25 nükte Prussiya 
 link=Fayl:Flagge_Königreich_Sachsen_(1815-1918).svg|25x25 nükte Saksoniya
 link=Fayl:Flag_of_Bavaria_(striped).svg|25x25 nükte Bavariya
 link=Fayl:Flagge_Königreich_Württemberg.svg|25x25 nükte Vyurtemberg
 Erkin Ganza qalaları:
 link=Fayl:Flag_of_Hamburg.svg|25x25 nükte Gamburg
 link=Fayl:Flag_of_the_Free_City_of_Lübeck.svg|25x25 nükte Lyubek 
 link=Fayl:Flag_of_Bremen.svg|25x25 nükte Bremen
 Ullı gersoglıqlar:
 link=Fayl:Flagge_Großherzogtum_Baden_(1871-1891).svg|25x25 nükte Baden
 link=Fayl:Flagge_Großherzogtum_Hessen_ohne_Wappen.svg|25x25 nükte Gessen va Reyn
 link=Fayl:Flagge_Großherzogtümer_Mecklenburg.svg|25x25 nükte Meklenburg-Shverin
 link=Fayl:Flagge_Großherzogtümer_Mecklenburg.svg|25x25 nükte Meklenburg-Strelits
 link=Fayl:Flag_of_Oldenburg.svg|25x25 nükte Oldenburg
 link=Fayl:Flagge_Großherzogtum_Sachsen-Weimar-Eisenach_(1813-1897).svg|25x25 nükte Saksen-Veymar-Eyzenax (1877-jıldan baslap Saksoniya)
 Gersoglıqlar:
 link=Fayl:Flagge_Herzogtum_Anhalt.svg|25x25 nükte Anhalt
 link=Fayl:Flagge_Herzogtum_Braunschweig.svg|25x25 nükte Braunshveyg
 link=Fayl:Flag_of_Saxe-Altenburg_(1893-1918).svg|25x25 nükte Saksen-Altenburg
 link=Fayl:Flagge_Herzogtum_Sachsen-Meiningen.svg|25x25 nükte Saksen-Meyningen
 link=Fayl:Flagge_Herzogtum_Sachsen-Coburg-Gotha_(1911-1920).svg|25x25 nükte Saksen-Koburg-Gota
 link=Fayl:Flag_of_Lauenburg.svg|25x25 nükte Saksen-Lauenberg (1876-jıldan Prussiya menen birlesti)
 Knyazlıqlar:
 link=Fayl:Flag of Germany (3-2).svg|25x25 nükte Valdek
 link=Fayl:Flagge_Fürstentum_Lippe.svg|25x25 nükte Lippe
 link=Fayl:Flagge_Fürstentum_Schaumburg-Lippe.svg|25x25 nükte Shaumburg-Lippe
 Sonday-aq:
 link=Fayl:Dienstflagge_Elsaß-Lothringen_Kaiserreich.svg|25x25 nükte Elzas-Lotaringiya

 Ádebiyatlar 

 Halder, Winfrid: Innenpolitik im Kaiserreich 1871—1914, 22006.
 Nipperdey, Thomas: Deutsche Geschichte 1866—1918, Bd. 2: Machtstaat vor der Demokratie, 1992.
 Ullmann, Hans-Peter: Das deutsche Kaiserreich 1871—1918, 1995.

 Sonday-aq 

 Kolonializm
 Imperializm
 Germaniyanıń sırtqı basıp alıwları
 Germaniya tarıyxı
 German kolonial imperiyası
 German imperatorı

 Derekler 

 Sırtqı siltemeler 

 Germanskaya imperiya; Administrativnie edinitsi i Naselenie Zemli 1900—1910 GG.

Kategoriya:Germaniya tariyxı
Kategorıya:Konstitusiyalıq monarxiyalar