BMSh bas xatkeri

BMSh Bas xatkeri — Birlesken Milletler Shólkeminiń bas juwapker xizmetshisi.

Bas xatker BMSh Xáwipsizlik Keńesi usınısına qaray BMSh Bas Assambleyası tárepinen tayınlanadı. Qawipsizlik Keńesi sheshimi aldınnan ádette rásmiy bolmaǵan dodalawlar hám bir qatar reyting dawısları ótkeriledi. Bunnan tısqarı, Keńestiń bes turaqlı aǵzasınan hárbiri dawıs beriwde veto huqıqınan paydalanıwı múmkin. Ulıwma qabıl etilgen ámeliyatqa kóre, Bas xatker Qáwipsizlik Sovetiniń turaqlı aǵzaları bolǵan mámleketler wákilleri arasınnan saylanmaydı.

Birlesken Milletler Shólkemi Bas xatkeri bes jıllıq múddetke saylanadı hám jańa múddetke qayta saylanıwı múmkin. Bas xatkerdiń bes jıllıq múddetleri sanına sheklew qoyılmaǵan bolsa-da, sol payıtqa deyin hesh kim bul lawazımdı eki márteden artıq iyelemegen.

Bas xatkerdıń rezidenciyası — Turtle Bayda jaylasqan BMSh shtab-kvartirası bınası.

 Májburiyatları 
Bas xatker Qáwipsizlik Keńesi itibarına xalıqaralıq tınıshlıq hám qáwipsizlikti saqlawǵa qáwip salatuǵın máseleler tuwrısındaǵı maǵlıwmatlardı usınıs etedi. Bas xatker hesh qanday húkimet yamasa húkimetten kórsetpeler almaydı. Ol tek BMSh aldında juwapker.

Bas xatker BMSh Xatkerligi xızmetkerlerin Bas Assambleya tárepinen belgilengen qaǵıydalarǵa muwapıq tayınlaydı.

 Kepillik múdetti hám saylaw processi 
Bas xatker 5 jıl múddetke saylanadı. Kandidatlar «jawıq qapılar artıda» tek Qáwipsizlik Keńesi aǵzaları tárepinen kórip shıǵıladı. Qáwipsizlik Sovetiniń turaqlı aǵzaları hár qanday kandidatqa tıyım qoyıw huqıqına iye. «Regionlıq princip» dep atalatuǵın zattıń bar ekenligi málim. Juwmaqlawshı qarar Bas Assambleyaǵa tiyisli bolıp, ol Bas xatkerdi akklamatsiya menen saylaydı.

 Regionlıq teń salmaqlılıq principi 
Hákimiyattı tartıp alıwdıń aldın alıw ushın dúnyanıń túrli regionlarınan adamlardı Bas xatker etip belgilew kerek. Ulıwma qabıl etilgen ámeliyatqa kóre, Bas xatker lawazımın Qawipsizlik Sovetinıń turaqlı aǵzası bolǵan mámleket wákili iyelemasligi kerek. Regionlıq principti belgileytuǵın birden-bir hújjet 1997-jıldaǵı Bas Assambleya rezolyuciyasi bolıp tabıladı. Hádiyseler xronologiyasınan juwmaq qılıw múmkin, princip tolıq húrmet qılınbaydı.

 BMShnıń regionlıq toparları 
BMShnıń regionalıq gruppasıBas xatkerlerMúddetler sanıBatıs Evropa hám basqa mámleketler45Shıǵıs Evropa gruppası00Latın Amerikası hám Karib teńizi gruppası12Aziya toparı23Afrika toparı23

 BMSh bas xatkerleri 
Esletpe: 1945-jıldıń 25-aprelinen 26-iyunına shekem bolıp ótken San-Fransisko konferensiyasına keyinirek Sovet Birlespesi paydasına agentlik etkenlikte ayıplanǵan Alger Xiss baslıq qılǵan.

 Derekler 

Kategoriya:BMSh xatkerleri