Thomas Edison

Tomas Alva Edison (11 Fevral, 1847 - 18 Oktabr, 1931) Amerikalı oylap tabıwshı bolǵan. Ol kóp zatlardı oylap tapqan. Kópshilik adamlar onı elektrik lampochka oylap tapqan dep oylaydı, biraq negizinde ol tek ǵana onı jaqsıraq etiwge, onı kóbirek janıp turıwına úlesin qostı. 
Edison patentleri sanı boyınsha rekord iyesi. Onıń patentleri sanı 1093. 
Tomas Alva Edison Milan, Ohayo qalasında tuwılǵan. Edison 7 jasında ata-anası menen Port Guron, Michiganǵa kóship ótti. Edison awırıwı sebepli oqıwdı kesh basladı. Úsh aydan keyin Edison oqıwdan shetletildi, sebebi ol sabaqta muǵallimine itibar beriwge qıynaldı. Onıń Kanadada muǵallim bolıp islegen anası Edisondı úyinde oqıttı hám onıń jaqsı oqıwshı bolıp shıǵıwına járdem berdi.
Edison 12 jasında awırıwǵa ushıradı. Usı awırıwı hám poezd konduktori onıń qulaǵınan tartıwı sebepli Edisonnıń shep qulaǵı ulıwma hám oń qulaǵı 80 protsent gereń bolıp qaldı. Ol Morze kodın hám telegraftıń paydalanılıwın úyrendi, hám telegraf operatorı retinde jumıs islep basladı. 16 jasında Edison óziniń birinshi oylap tabıwı "avtomatik qaytalawshı"nı oylap taptı. Bul qaytalawshı adamsız stantsiyalar ortasında telegraf signalın jiberedi, hám bul qálegen adamnıń kodtı awdarmalawǵa imkaniyat jarattı.
1868-jılı Edison Shıǵısqa kóshti hám Boston, Massachusetste Western Union kompaniasında telegraf operatorı retinde isledi. Ol háptesine altı kún, hár kúni 12 saat jumıs isledi, sonday-aq ol óziniń proektleri ústinde túnge shekem islewdi dawam etti. Altı ay ishinde ol óziniń birinshi patentın aldı. Bul patent "elektrik dawıs sanaw mashinası" ushın berildi. Bul saylawlarda dawıs beriwdi tezletti.
Keyin Edison New-York, New-Yorkqa ketti hám ol jerde hár qıylı úskenelerdi ońlaw menen aylanıstı. Al túnleri ol óz proektleri ústinde tınbay isledi. 29 jasında Edison karbon ótkizgish ústinde islep basladı. Bul ótkizgish Alexander Graham Bell oylap tapqan telefon dawısın kúsheytip berdi. 1877-jılı Edison dawıstı jazdırıp hám qayta oynaytuǵın birinshi mashina - fonografti oylap taptı. Bul oylap tabıw onı dúnya júzine tanıttı. 
1879-jılı Edison kóbirek waqıt janatuǵın elektrik lampochkanı oylap taptı. Nátiyjede lampochkalar dúnya júzi boylap keń tarqaldı.

 Shańaraǵı 
Ol 1871-jılı Mery Stilwil menen turmıs qurdı. Olardiń úsh balasi boldi: Marion Estelle Edison (sonday-aq Dot dep atalǵan), Thomas Alva Edison, Jr. (sonday-aq Dash dep atalǵan) hám William Leslie Edison. Mary Edison 1884 jili qaytis bolǵan. Thomas Edison Floridadan jer satip aldi hám ol jerde jay saldi. Ol 35 jasinda 19 jasar Mina Millerge úylendi hám úsh balali boldi: Madeleine Edison, Charles Edison (bul balasi ákesi ólgennen keyin oniń kompaniyasin basqardi hám keyinshelik New Jersey shtatiniń Gubernatori bolip saylandi), hám Theodore Miller Edison.

 Derekler