Gúz

Gúz (Arqa Amerika inglis tilinde «fall» dep te ataladı) — jer júzindegi tórt ortasha máwsimnen biri. Tropiklerden tısqarıda gúz jazdan qısqa ótiwdiń belgisi bolıp, sentyabr (Arqa yarımshar) yamasa mart (Qubla yarımshar) ayınan baslanadı. Gúz — kúnniń dawamlılıǵı sezilerli dárejede qısqaratuǵın hám temperatura sezilerli dárejede suwıp ketetuǵın máwsim. Dekabr (Arqa yarımshar) hám iyun (Qubla yarımshar) aylarında qısqı quyash turıwına shekem máwsim dawam etken sayın kún qısqarıp, tún uzayıp baradı. Ortasha klimatlı aymaqlarda onıń tiykarģı ózgesheliklerinin biri — japıraqlı tereklerdiń japıraqları túsiwge tayarlanıp atırǵanda reńiniń keskin ózgeriwi bolıp esaplanadı.

 Sáne anıqlamaları 
Ayırım mádeniyatlarda gúzgi teńlesiwdi gúz ortası» dep esaplasa, basqalarında temperaturanıń artta qalıwı kóbirek bolsa, gúzgi teńlesiwdi gúzdiń baslanıwı dep esaplaydı. Joqarı keńliklerdegi inglis tilinde sóylesiwshi mámleketlerde gúz dástúriy túrde Lammas kúninen baslanıp, Xellouin áyyyamında, yaǵnıy jaz ortası, gúzgi kún teńlesiw hám qıstıń ortası ortasında tamamlanar edi. Meteorologlar (Avstraliya hám qubla yarım shardaǵı ortasha klimatlı mámleketlerdiń kópshiligi) grigorian kalendar ayları tiykarındaǵı anıqlamanı qollanadı, gúz — arqa yarım sharda sentyabr, oktyabr, noyabr, qubla yarım sharda mart, aprel, may ayları.

 Associaciyalar 
 Zúráát 
Íssıdan suwıqqa ótiw dáwiri menen baylanıslılıǵı, onıń tiykarǵı zúráát máwsimi sıpatındaǵı statusı temaları hám belgili obrazlarında ústinlik etken. Batıs mádeniyatlarında gúz tımsalları, ádette, usı waqıtta pisetuǵın miyweler, palız hám dánler menen bezetilgen sulıw, toyǵan hayallar bolıp esaplanadı. Kóplegen mádeniyatlardıń kalendarında kóbinese eń áhmiyetli bolǵan gúzgi zúráát bayramları belgilenedi.

Bul bayramlardıń házirge shekem saqlanıp qalǵan jańǵırıqları Amerika Qurama Shtatları hám Kanadanıń gúzgi «Minnetdarshılıq bayramı»nda hám evrey Sukkot bayramında óziniń tamırları menen «tabernakllar»dıń (zúráát waqtında sırttaǵı ılashıqlarda jasaytuǵın) tolıq ayda ónim jıynaw bayramı sıpatında ushırasadı. Sonday-aq, Amerika materiginiń túpkilikli xalıqları tábiyatta jıynalǵan jetilisken awqat ónimlerin jıynaw menen baylanıslı ótkizetuǵın kóplegen bayramlar, Qıtaydıń «Ay bayramı» dep atalatuǵın «Gúz ortası» bayramı hám basqalar bar.

 Qosımsha qarań 
 Báhár
 Jaz
 Qıs

 Derekler 

 Sırtqı siltemeler 

Kategoriya:Máwsimler