Allayar Dosnazarov

Allayar Dosnazarov Qoraz ulı (1896-jıl 8-may, Sırdárya wálayatı Shımbay rayonındaǵı 10-awıl (házirgi Qaraqalpaqstannıń Qaraózek rayonı) — 1937-jıl 8-dekabr, LeningradKommunistlik partiya hám SSSR tariyxı boyınsha qollanba (RUS)) — Qaraqalpaqstan partiya hám mámleket ǵayratkeri.

 Ómiri 
Allayar Dosnazarov 1896-jılı Ámiwdárya bóliminiń Shımbay uezine qaraslı volostınıń Terbenbes degen jerinde (Qaraózek rayonı aymaǵı) dúnyaǵa kelgen. Shańaraqta tuńǵısh perzent. Milleti — qaraqalpaq. Kambaǵal diyqan shańaraǵında tuwılǵan. Qoy baqqan, keyin 13 jasından Xiywadaǵı paxta tazalaw zavodında jumısshı bolıp islegen. 1914-1917-jıllarda Ámiwdarya wálayatınıń Petro-Aleksandrovsk (házirgi Tórtkúl) qalasındaǵı bir qatar kárxanalarda ónerment bolǵan.

 Iskerligi 

1918-jıl dekabrden KPSS(b) aǵzası. Puqaralar urısı qatnasıwshısı. 1918-1921-jıllarda Qızıl Armiya 1-Túrkstan armiyasınıń 3-4-polkında xızmet etken. Arqa frontta, keyin bolsa baspashılar menen urısqan. 1919-1920-jıllarda polktıń qadaǵalaw komissiyası baslıǵı etip saylandı.

1921-jıl avgusttan 1922-jılǵa shekem Moskvada I.V.Stalin atındaǵı Shıǵıs miynetkeshleri kommunistlik universitetinde oqıǵan.

Ol juwapker lawazımlarda bolıp, jergilikli millet wákillerinen kadrlar tayarlawǵa ayrıqsha itibar qarattı. 1922-1924-jıllarda Bolshevikler Pútkil Awqam Kommunistlik partiyası Qońırat okrug komitetiniń birinshi xatkeri, basshı. Partiya Shımbay rayonı-qala komitetiniń úgit-násiyat bólimi.

1924-jılda Túrkistan Kompartiyasi Ámiwdárya wálayat komiteti qadaǵalaw komissiyası baslıǵı.

1924-jılda Orta Aziya milliy-mámleket shegaraların belgilew komissiyası aǵzası, 1924-1925-jıllarda Qaraqalpaqstan Tolıq huqıqlı wálayatın shólkemlestiriw boyınsha arnawlı byuro hám Qaraqalpaqstan Kompartiyasi wálayat komiteti baslıǵı bolǵan.

A.Dosnazarov mámleket iskerligin «Qosshı» shólkeminen baslaǵan, keyininen xalıq xojalıǵı ushın kadrlar tayarlaw boyınsha qısqa múddetli kurslar ashqan.

1925-jılda Qaraqalpaq tolıq huqıqlı wálayatı Kompartiyasi wálayat komitetiniń juwapker (birinshi) xatkeri. 1925-jılda ol jańa álipbe jaratıw hám mekteplerde balalardı oqıtıw ushın eski kadrlardı tartıwda aktiv qatnastı. Mektepler ushın jańa sabaqlıqlar jaratıw usınısı menen shıqtı. Jaslar arasınan intalı ul-qızlardı Tashkent hám Moskva qalalarına oqıwǵa jiberdi. 1925-jılı Dosnazarovtıń aktiv qatnasıwı menen Tórtkúl qalasında pedagogika hám awıl xojalıǵı texnikumlari dúzildi.

1925-1926-jıllarda Qaraqalpaq avtonom okrugı NKVD policiya basqarması siyasiy komissarı bolǵan.

1926-1930-jıllarda Tashkenttegi Orta Aziya Kommunistlik universiteti studenti, keyininen Moskvadaǵı KUTVda oqıp, onı 1930-jılda tamamlaǵan. 1930-1931-jıllarda Bashqurt Avtonom Sovet Socialistik Respublikası Jumısshı hám diyqan inspekciyasi Oraylıq qadaǵalaw komissiyası-xalıq komissarlıǵı kollegiyasi aǵzası bolıp saylanǵan.

1931-jıldan Moskvadaǵı «Metallostroy» tresti baslıǵınıń orınbasarı.

 Ómiriniń sońǵı jılları 
Allayar Dosnazarov 1935-jıl yanvarda qamaqqa alındı. 1935-jıl 8-aprelde SSSR Joqarı sudı Áskeriy kollegiyasi tárepinen sudlanıp, RSFSR Jınayat kodeksiniń 58-8-bántleri boyınsha 10-jıl tutqınǵa alıw jazasına húkim etilgen. Jazanı Solovetskiy qamaqxanasında ótegen. 1937-jıl 10-noyabrde UNKVD LO arnawlı úshligi statyaları boyınsha húkim etildi. Art. RSFSR Jınayat kodeksiniń 58-8-11 ólim jazası berilip, 1937-jıl 8-dekabrde atılǵan.

 Aqlanıwı 
SSSR Joqarǵı sudınıń 1968-jıl 28-sentyabrdegi qararı menen A.Q.Dosnazarov aqlandı.

 Qábiri 
Jazıwshı Alpısbay Sultanov, Shomanay rayonı «Tashkent» diyxan xojalıǵınıń turǵını Bayram Shaniyazovich Seytniyazov hám Dosnazarov Allayar Qoraz ulınıń inisi Allambergenniń perzenti Xojambergenniń genjetay balası Bahadır menen birgelikte uzaq Kareliya elindegi Kem jerinde Belomor-Baltik kanalın óz qolı menen qazǵan A. Dosnazarovtıń jatqan topıraǵın tawıp, basına mramordan qulpı-tas qoydı. 

Bul iygilikli isti «Allayar jolı» etno-mádeniy birlespesiniń aǵzaları qızǵın quwatladı. Kareliya Respublikası Kem municipal rayonı hákimshiligi baslıǵı Razumeychik Yuriy Konstantinovich, onıń orınbasarı Belostockiy Sergey Anatolevichke, rayonlıq «Pomore» úlketanıw muzeyiniń direktorı Ustin Irina Ilinichna A.Dosnazarovtıń basına eskertkish qulpı tas qoyıwda járdem etken.

 Húrmetleniwi 
300px|right|thumb|Nókis qalasındaǵı A. Dosnazarov byustı
1991-jılı Qaraqalpaqstan Respublikasında A.Q.Dosnazarovtıń 85 jıllıq yubileyi belgilendi. Usı sánege baylanıslı «Qaraqalpaqfilm» kinostudiyası «Elim degen er edi...» atlı hújjetli film súwretke aldı.

Qaraqalpaq xalqınıń dańqlı perzenti ushın Qaraózek rayonında eskertkish ornatılǵan.

2020-jılı 18-sentyabrde Qaraqalpaqstan Respublikasınıń paytaxtı — Nókis qalasında A. Dosnazarovtıń byustı ashıldı.

Nókis qalasınıń bas kóshesi Allayar Dosnazarov (burınǵı Kalinin kóshesi) atına qoyılǵan.

 Derekler