Metr

Metr (belgileniwi: m; grekshe μέτρον — ólshew) — SI degi uzunlıq ólshew birligi. 1 metr — jaqtılıq nurınıń vakuumda, 1/299 792 458 sekund ishinde basıp ótken jolına teń.

 Kelip shıǵatuǵın birlikler 

 Pikometr 
Pikometr (belgileniwi: pm) — 10-12 metrge teń.
Mısalı: Gyeliy atomı radiusı 31 pm.

 Nanometr 
Nanometr (belgileniwi: nm) — 10-9 metrge teń. Yaǵnıy, 1 metrdiń milliarddan bir bólimi.
Mısalı: Qattı zatlardaǵı atomlar arasındaǵı aralıq nanometrlarde ólshenedi.

 Mikrometr 
Mikrometr (belgileniwi: µm) — 10-6 metrge teń. Yaǵnıy, 1 metrdiń millionnan bir bólimi.
Mısalı: Shudring tamshısı shama menen 10 µm ge teń.

 Millimetr 
Millimetr (belgileniwi: mm) — 10-3 metrge teń. Yaǵnıy, 1 metrdiń mıńnan bir bólimi.

 Santimetr 
Santimetr (belgileniwi: sm) — 10-2 metrge teń. Yaǵnıy, 1 metrdiń júzden bir bólimi.

 Detsimetr 
Detsimetr (belgileniwi: dm) — 10-1 metrge teń. Yaǵnıy, 1 metrdiń onnan bir bólimi.

 Kilometr 
Kilometr (belgileniwi: km) — 103 metrge teń. Mısalı: Transportlarda ádette basıp ótilgen jol kilometrlarde ólshenedi.

 Tariyxı 
200px|thumb|right|1890-1960-jıllarda paydalanılg’an xalıq-aralıq metr etalonı
 1790-jıl 8-may — frantsuz milliy qurultayı qararı menen, 1 metr — 1 sekundta 45° múyesh astında terbelip atırǵan yarım dáwirli mayatnik uzunlıǵına teń etip alındı. 
 1791-jılı 30-mart — frantsuz milliy qurultayı, frantsuz ilimler akademiyası talaplarına baylanıslı, 1 metr — Parij meridianınıń 40 millionnan bir bólimine teń dep alındı.
 1795-jıl — waqtınshalı latunnan metr etalonın islep shıǵılıwı.
 1799-jıl 10-dekabr — frantsuz milliy qurultayı nızamı menen, 1799 jıl 23-iyulda qayta islengen metr etalonı islengen kóshirme esaplanıp mámleket arxivine joylastırıldı.
 1889 -jıl 28-sentyabr — birinshi xalıq-aralıq qurultay (CGPM)
 1927-jıl 6-oktyabr — jetinshi xalıq-aralıq qurultay (CGPM) Metr etalonınıń jánede anıqlaw kóshirmesi. Bul etalonnıń kese-kesimi maydanı «X» kórinisinde bolıp, platina hám iridiy aralaspasınan tayarlanǵan. 
 1960-jıl 20-oktyabr — 11 - xalıq-aralıq qurultay (CGPM): 1 metr — vakuumda nurlanǵan kripton-86 izotobı tolqın uzunlıǵınıń 1650763,73 ke kóbeymesine teń dep belgilendi.
 1983-jıl 21-oktyabr — 17-xalıq-aralıq qurultay (CGPM): 
 1 metr — jaqtılıq nurınıń vakuumda, 1/299 792 458 sekund ishinde basıp ótken jolına teń.

 Qızıqarlı maǵlıwmatlar 
 Kompyuter jargon ibaralarında «metr» degende, megabayt túsiniliwi múmkin.
 Italiyada metr ólshem birligi belgisi «m» dan tısqarı, jáne «mt» belgisin de ushıratıw múmkin.

 Sırtqı siltemeler 
 Resolution 1 of the seventeenth CGPM (1983): Definition of the metre (online). Sèvres (Francie) : Bureau Internation des Poids et Mesures, (cit. 2007-10-22). (en)

Kategoriya:Ólshem birlikler
Kategoriya:Sİ
Kategoriya:Metrologiya