Gindukush

Gindukush(pushtu هندوکش‎ hám urdu ہندوکش‎ — Hindikush; — «hind tawları», yamasa «hindler ájeli») — Orta Aziya taw dizbegi.

 Geologiya 
solğa|nobaý|Awǵanıstan tawları
Gindukush burama tawlarǵa tiyisli bolıp, hind plitasınıń basımı sebepli Orta Aziyadaǵı kontinental massada payda bolǵan. Geologik qatnasıqlarǵa salıstırǵanda ol jas hám ele da kóteriledi. Gindikush batıstan shıǵıs tárepke 1200 km, arqadan qublaǵa shekem bolsa shama menen 240 km.

Gindikushtıń kópshilik bólimi Afganıstandıń zamanagóy aymaǵında jaylasqan bolıp, eń joqarı shıńları menen shıǵıs bólimi Pakistanǵa tiyisli. Arqa-shıǵısda Gindikush Àmudàriya tárepinen sheklengen jáne onıń aldınǵı Panje, Pamir baslanadı. Shıǵısta Ginverush shegarası Chitral dáryasın quraydı.

Tiykarǵı dizbekler — bul Hayal, Pagman hám Gindikushtıń ózi, shıǵısına, oraylıq hám arqa Gindukush, olar Surxab hám Kokcha dáryaları oypatlıqları shegaralanǵan. Batıs Gindikush salıstırmalı tùrde tómen (keńligi 3500–4000 m).

Gindukush dizbeleri (6059 m biyiklikte) Kabuldıń shıǵısında hám arqa-shıǵısında jaylasqan ;Olardıń qublasındaǵı Hindu-Radj dizbesi Nurıstan tawlıq aymaǵın qáliplestiredi. Shıǵıs Gindukushtıń batısı 6 mıń m den asadı hám kúshli mızlıqlar júrgizedi;Shıǵısda joqarı taw shòlleri keń tarqalǵan, arqa Pamirning reńine uqsaydı, olar tawlar menen biyik kóterilgen. " Baroǵil" passsi (3777 m). Qar liniyasining biyikligi 5 mıń m dı quraydı..

Pandj dáryasınıń arqaında jaylasqan Badaxshan tárepten qaraǵanda Gindukush júdá biyik turaqlı diywalǵa uqsaydı, derlik ótiw qıyın. Oypatlıqta dizbeniń biyikligi derlik 5000 m.

Awǵanstanda jaylasqan Gindmuushning bir bólegi 4000 den 5000 m ge shekem bolǵan qurǵaqshıl tawlardan ibarat. Awǵanstan hám Pakistan ortasındaǵı shegara regionindegi tiykarǵı Ginkukush dizbesi — bul Himolay tawları menen salıstırıladı hám ol jerde uzınlıǵ 20 km ge shekem mızlıqlar ushırasadı.

Ginkukushning kirisiw múmkin bolmaǵan regionlarında elege shekem qısımnan hám tómenletiwshikten qashqan kishi xalıqlar jasaydı . Nurıstan, Dardich hám Arqa Iranlıq xalıqlar Gindukushta keń tarqalǵan. Chitral oypatlıǵında dart tilles kalashlar arasında elege shekem islam dininen aldınǵı gindukush dini saqlanǵan.

Ginkmushning qublası -shıǵısı talibanlardıń turar jayı bolıp, olar Awǵanstan húkimetine hàm olardı qollap -quwatlaǵan xalıq aralıq kúshler (NATO) ǵa qarsı akciyalar ótkergen (2021 shekem).

 Gindukush shıńları 
Gindikushtıń eń biyik tawları 7000 m den aslam biyiklikti quraydı :

 Tirich-Mir (7699 m)
 Noshak (7492 m)
 Istor-o-Nal (7403 m)
 uk (7338 m)
 Saragxrar (7338)

 Ádebiyat 

 Daniel M. Dúnyanıń shıńı daǵı turmıs hám ólim (orıs) / Milan Daniel;Ushın. Chexiya menen. T. L. Tarasova;Ilimiy. Ed. hám sózbası. K. Tarasov;Súwretshi. v. A. Kruchkov;Avtordıń súwreti.- m.: 1980-jıl.- 200,48 p.- (sayaxat. Hádiyse. Securt).- 70 000 nusqa.
 Derekler 

Kategoriya:Pakistan tawları
Kategoriya:Awǵanstan tawları
Kategoriya:Gindukush