Eliklewish

Eliklewish sózler turmıstaǵı hár túrli kórinis hám seslerge eliklep aytıladı. Mısalı: 1. Júnleri jılt-jılt etip juwıp taralǵan atlarǵa qaraǵan sayın qaraǵıń keledi. (Sh. A.) 2. Írashtaǵı putanıń arasınan mıltıq taq ete qaldı. (N. D.) 3. Qay waq kórseń de, ustaxanada ıs-pıs-ıs kórik basıw, shıq-shıq-shıq shókkish urıw tınbaydı. (T. Q.)

Bul mısallarda 1-gáptegi jılt-jılt sózi kóriniske eliklewdi, al 2 — 3-gáplerdegi taq (ete qaldı), ıs-pıs-ıs, shıq-shıq-shıq sózleri seske eliklewdi bildiredi.

Zatlardıń, qubılıslardıń ses hám kórinisine eliklewdi bildiretuǵın sózlerge eliklewish dep ataladı.

Eliklewish sózler dara (jalt) hám jup sóz (jalt-jalt) túrinde qollanıladı. Olar dara túrinde de, jup túrinde de, kóbinese et kómekshi feyili menen dizbeklesedi: gúmp etti, tars etti, tars ete qaldı, taq ete qaldı, jılt-jılt etedi, tars-turs ete qaldı t.b.

 Sintaksislik xızmeti 
 Eliklewish sózler atlıqlasıp kelip baslawısh xızmetin atqaradı. Mısalı: 1. Uzaqtan taq-tuq esitildi. («J.») 2.Sırttan attıń dúbiri esitildi. (K. S.)
 Atlıqlasqan eliklewishler tolıqlawısh xızmetinde de keledi. Mısalı: 1. Alıstan esitilgen tasır-tusırǵa qulaq saldım. (Á. Sh.) 2. Ol qasınan ótken adamdı, hátteki, bir-eki ret urılǵan toqıldını da sezbedi. (I. Y.) 
 Eliklewish sózler kómekshi feyiller menen (ásirese et kómekshi feyili menen) dizbeklesip, geyde juplasıp kelip, bayanlawısh xızmetin atqaradı. Mısalı: 1.Terektiń basında otırǵan hákke mıltıq atılıwdan jerge tors ete qaldı. (Ó. A.) 2.  Júyrikten júyrik shıqsa ayaqları tıpır-tıpır. (Naqıl)
 Eliklewish sózler atlıqlardı sıpatlap kelgende anıqlawısh boladı. Mısalı: 1. At tuyaqlarınıń pıtır-pıtır sesti uzaqtan esitildi. (T. Q.) 2. Tek gewishleriniń sılp-sılp etken sesti ǵana biraz waqıtlarǵa shekem esitilip turdı. (M. Sh.)
 Eliklewish sózler dara túrinde de, jup hám tákirar túrinde de yamasa kómekshi feyiller menen dizbeklesip te pısıqlawısh xızmetin atqaradı. Mısalı: 1. Ol esikke jaqınlaǵan jerde gilt toqtadı. 2. Jer oshaqta shúlen qazan bıǵır-bıǵır qaynap tur. (N. B.)

 Derekler 

Kategoriya:Qaraqalpaq tili