Abdoulaye Wade

VAD (Uade) Abdullay (1926-jıl 29-may, Senegaliipg Sen-Lui sh.)World Leaders 2003: Senegal: Personal Background , Encyclopedia of the Nations. — Senegaldiń úshinshi Prezidenti. 2000-2012-jıllarda islegen Ueyd, sonday-aq, Senegal demokratiyalıq partiyasınıń (Senegalese Democratic Party) bas xatkeri lawazımında da islep kelmekte. 1974-jılıProfiles of People in Power: The World's Government Leaders (2003), page 457.Profile of Wade  at PDS web sayt. shólkemlestirilgen partiyaǵa Ueyd 1978-jılı qosıldı hám uzaq waqıt oppoziciya jetekshisi boldı. Prezident bolıw ushın 4 márte saylawda qatnasqan, biraq 2000-jılı Abdu Diuftan aldın saylawda jeńip shıǵıp, mámleket basshısı boldı.

 Siyasiy jaǵdayınan aldınǵı ómiri 
Ueyd 1926-jılı Kebemer qalasında tuwılǵan. Geypara gáp-sózlerge qaraǵanda, Ueyd 1924-jılı tuwılǵanNaomi Schwarz, "Senegal's President Seeks Re-Election Amid Worsening Problems" , VOA News, October 16, 2006., biraq rásmiy túrde ol 1926-jılı tuwılǵan. Wade Franciyanıń Condorcet liceyinde huqıqtan tálim alǵan hám oqıtıwshılıq etken. Ueyd huqıq hám ekonomika boyınsha eki doktorant dárejesine iye, sonday-aq, Sengeal, Dakar universiteti huqıq hám ekonomika fakultetiniń dekanı. Vivyan Ueydke turmısqa shıqqan Ueydtiń Sindjely ismli bir qızı hám Karim ismli bir ulı bar. Karim — Islam konferenciyası shólkeminiń milliy agentligi baslıǵı.

 Siyasiy ómiri 
1974-jılı Mogadishoda bolıp ótken Afrika awqamı shólkeminiń májilisinde Ueyd Senegal prezidenti Leopold Sedar Sengordan waqıttıń jańa partiya dúziw tilegin soradı hám Sengor oǵan unamlı juwap berdi. Sonnan keyin 1974-jıl 31-iyulde Senegal demokratiyalıq partiyasına tiykar saldıDominique Mataillet, "Senghor reconnaît le parti de Wade" , Jeuneafrique.com, 6-avgust 2006 .Tidiane Dioh, "Sous l'étiquette libérale" , Jeuneafrique.com, 21-oktyabr 2002.. Dáslep leyboristler partiyası sıpatında dúzilgen Senegal demokratiyalıq partiyası keyin ala liberalizmdi qabıl etti. Ueyd 1978-jılǵı birinshi prezidentlik saylawında Sengorǵa qarsı 17,38% dawıs aldıElections in Senegal , African Elections Database.. Sonday-aq, ol 1978-jılı Senegal Milliy Assambleyasına saylanǵan hám 1980-jılǵa shekem usı jerde bolǵan. Ol 1980 hám 1983-jıllardaǵı saylawlarda qatnasqan hám bárqulla Sengordıń miyrasxorı Diuftan artta qalǵan. 1988-jılǵı saylawlarda bolsa saylaw nátiyjelerine keskin narazılıq bildirgeni ushın qamaqqa alındı, biraq shártli azat etildi. Keyin Franciyaǵa bardı, biraq 1990-jılı qaytıp keldi.

1991-jıl aprelde Ueyd hám onıń basqa 4 partiyalası hákimiyattaǵı Socialistlik partiya menen milliy birleskenlik húkimetin dúzdi, Ueyd bolsa mámleketlik ministr boldıRichard Vengroff and Lucy Creevey, «Senegal: The Evolution of a Quasi Democracy», in Political Reform in Francophone Africa (1997), ed. Clark and Gardinier, pages 207–208."Rapport des Missions d'Observations des Elections Presidentielles«, 2000 election .. 1992-jıl oktyabrde Ueyd hám onıń basqa dosları socialistlik partiya mámleketti jeke ózi basqarıp atırǵanın aytıp, májilisti tárk etti. 1993-jılǵı saylawlarda ol 32% dawıs alıp, jáne 58% dawıs alǵan Diuftan keyin ekinshi orındı iyeledi. 1993-jılı may ayında Konstituciyalıq sud baslıǵınıń orınbasarı Babacar Sèye óltirilgende, Ueyd penen birge basqa partiyalasları da policiya tergewine kirgizildi. Ueyd, onıń zayıbı hám Millet májilisindegi eki partiyalası adam óltiriwge sheriklikte ayıplandıSenegal Human Rights Practices, 1993 , U.S. Department of State.. 1994-jıl fevralda bolsa Ueyd basqalar menen birge mámleket qáwipsizligine qáwip salıw ayıbı boyınsha qamaqqa alındı. Ueyd hám basqa ayıplanıwshılar 1994-jılı 4-iyulde azat etildi.

Ueyd 1995-jılı mámleket ministri lawazımında jáne qatnastı. 1998-jılı parlament saylawlarında Millet májilisine saylanǵan bolsa da, ol 1998-jıldıń iyul ayında «meniń islep atırǵan jumısımdı orınlaw ushın jeterli deputat bar» dep octavkaǵa shıqtı.

 2000-jılǵı saylawlar hám dáslepki saylanıwı 
Jumıstan shıqqanna keyingi bir jıldı Franciyada ótkizgen Wade 1999-jıl 27-oktyabrde Senegalǵa qaytıp keldi»Senegal: Opposition leader Wade to meet colleagues on election plan", Radio France Internationale (nl.newsbank.com), October 28, 1999.. 2000-jılǵı prezidentlik saylawlarında 2000-jıl 27-fevralda bolıp ótken birinshi turda 31% dawıs penen jáne Diuftan artta qaldı, biraq bul sapar birinshi márte Diuf birinshi turda jeńimpaz bola almadı hám sonıń ushın 19-martta ekinshi tur saylawları ótkerildi. Wade bul turda 58,49% dawıs"Senegal's Wade names prime minister" , Reuters, April 2, 2000. penen jeńip shıqtı. 2000-jıl 1-aprelde Ueyd prezident boldı hám prezident bolıwdan kóp ótpey saylawlarda úshinshi orındı iyelegen Mustafa Niasseni Bas ministr etip tayınladı.

2012-jıl 2-aprelde prezidentlik lawazımın Makki Salǵa tapsırdı.

 Derekler 

Kategoriya:Senegallı siyasatshılar
Kategoriya:Senegal Prezidentleri