Lyon

Lyon — Franciyadaǵı qala. Ol Rona hám Sona dáryalarınıń qosılıwında, Franciya Alp tawlarınıń arqa-batısında, Parijden 391 km qubla-shıǵısta, Marselden 278 km arqada hám Shveycariyanıń Jeneva qalasınan 113 km qubla-batısta jaylasqan.

Lion qalası Franciyanıń úshinshi en úlken qalası bolıp, 2022-jıl yanvardaǵı dizimge alıw boyınsha 48 km2 (19 mi2) kishi kommunal aymaǵında 520 774 xalıq jasaydı, biraq onıń átirapı hám shetki aymaqları menen birgelikte Lion metropoliteninde sol jılı 2 327 861 xalıq jasap, Franciyada ekinshi orında turdı. Lion hám 58 qala átirapındaǵı municipiyalar 2015-jıldan baslap Lionnıń metropoliyasın dúzdi, bul tikkeley saylanatuǵın metropoliya hákimiyatı bolıp, házirgi waqıtta kópshilik qala máselelerine juwap beredi, 2022-jılı xalqı 1 433 613 adamdı quraydı. Lion — Auvergne-Rhône-Alpes wálayatınıń prefekturası hám Rona departamenti keńesiniń orayı (biraq, onıń yurisdikciyası 2015-jıldan beri Lion metropoliyasına tarqalmaydı).

 Tariyxı 
 Toponimika 
Qalanın atı Lugdon, Luon, XIII ásirden baslap Lion formalarına iye bolǵan. Rim tilinde Lugdunum dep latınlasqan Gal Lugdun yamasa Lugdunon eki sózden quralǵan. Birinshisi keltler qudayı Lug (tártip hám nızam ústinen basqarıwshı) yamasa «ǵarǵa» mánisin anlatıwshı «lugon» (ǵarǵa Lugtıń xabarshısı) yamasa «jaqtılıq» mánisin ańlatıwshı lug sózi bolıwı múmkin. Ekinshisi — dunos («qorǵan», «tóbe»). Solay etip, atama áyyemgi Lion qalasına tiykar salınǵan Fourvier tóbesin belgilewi múmkin, biraq «quday Lug tóbesi», «ǵarǵalar tóbesi» yamasa «jarqıraǵan tóbe» mánisin ańlatıwı múmkin.

 Geografiyası 
Rona hám Sona tariyxıy qala orayınıń qublasına tutasıp, yarım ataw — Preskuildi payda etedi, ol batıs hám arqada eki úlken tóbelik hám shıǵısta úlken tegislik penen shegaralanadı. Bellekur maydanı eki dárya aralıǵındaǵı Preskuil dáryasında jaylasqan bolip, Franciyadaǵı úshinshi en úlken jámiyet maydanı esaplanadı. Bellekur maydanınan arqaǵa qaray keń, tek piyadalar ushın mólsherlengen Respublika kóshesi alıp baradı.

Arqa dóńlik La Croix-Rousse bolıp, ol «jumis isleytuǵın dóńlik» dep ataladı, sebebi bul jerde áyyemnen bul qala belgili bolǵan kishi jipek ustaxanaları jaylasqan Georges Duby (ed), Histoire de la France : Dynasties et révolutions, de 1348 à 1852 (vol. 2), Larousse, 1999 p. 53 .

 Derekler 


Kategoriya:Lyon qalasınıń kommunaları
Kategoriya:Franciya qalaları
Kategoriya:Segusiavi