Begjan shayır

Begjan shayır Nurım ulı 1855-jılı Moynaq rayonınıń Aqbetkey degen jerinde tuwılǵan. 
 Ómiri hám dóretiwshiligi 
Jaslıǵ ınan-aq, qıyınshılıqlarǵa dus bolıp, sol dáwirdegi asharshılıqlar 
nátiyjesinde Qazaqstannıń Qazalı, Xorezmniń Gúrlen 
degen jerlerinde talap islep bala-shaǵasın baqqan. Aqırında 
awırıwǵa shatılıp 1908-jılı Gúrlen qalasınıń átirapında 
qaytıs boladı. Ózi tókpe shayır hám qıssaxan adam 
bolǵan. «Yusip Zliyxa» hám «Ǵárip ashıq» tı yadtan 
bilip, eskishe sawatı bar ekenligi haqqında aytıladı. Bul 
pikir onıń qosıq qatarlarında da ayqın beriledi. Mısalı:
Molla Begjan dep aytadı atımdı,
Qıssa oqıp jubataman xalqımdı, —dep jazıwına qaraǵan-
da onıń ádewir bilimli hám talantlı adam bolǵanlıǵı 
bayqaladı.
Ol talantlı shayır bolıw menen qatarda geyde diyqan, 
geyde kúnlikshi halında da kórinedi.
Qosıqlarında negizinen xalıq penen birge óz basınan 
keshirgen qıyınshılıqların jazǵan. Onıń «Mende ógiz, arba 
joq», «Harmańız», «Digildik» qosıqlarında sol dáwirdegi 
qaraqalpaq diyqanlarınıń haqıyqıy ómirin sezgendey bolamız. 
Begjan shayırdıń kóliginiń, arbasınıń hám egin egetuǵın 
jeriniń bolmawı onı uzaq jaqlarǵa talap islep ketiwine 
májbúr etti. Solay etip, ol Qazalıda tórt márte, Gúrlende 
segiz mártebe bolǵan. Sonıń ushın da, onda kúnlikshilik 
teması eń baslı orındı tutadı.
Onıń «Kúnlikshiligi qurısın», «Sálem deńiz», qosıqları 
negizinen usı tiykarda jazılǵan. Bul qosıqlarda negizinen 
gedey adamlardıń ishki dúnyası beriledi. Kúnlikshini 
jarlınıń úyi sıylaǵan menen baydıń úyi sıylamaydı. Bul 
haqqında shayır:
Jol boyı biz kórdik sonday azaplar,
Bir urtlam suw bermey nebir ǵázzaplar,
Onnan qalsa ermek etip mazaqlar,
Olar da bizlerdey bolǵay yaranlar. 
— dep táriyiplegen bolsa, jarlı adamlardıń miymanlarǵa 
bolǵan peyli haqqında:
Kirip bardıq bir jarlınıń úyine,
Qarsı aldı bizdi paqır súyine,
Ishken suwsınımız túsip búyirge,
Lal bolıp bir maydan jattıq yaranlar 
— dep jazıp, jarlı úyiniń úlken adamgershiligin bayan 
etedi.
Begjan shayır óziniń tuwılǵan jeri menen baylanıslı 
bolǵan «Kók ózek», «Qálli quw», «Úsen shayıq» hám 
«Ulım qızǵa» degen qosıqların jazǵan. 
Bul qosıqlar tematikalıq jaǵınan da hár qıylı. «Úsen 
shayıqta» tabıtlardı otqa jaǵıp kún kóretuǵın parasatsız 
shıyıqshı sóz etilse, «Ulım qız» qosıǵında paraxorlıq penen 
shuǵıllanatuǵın bi hayal qálemge alınǵan.
Begjan shayırdıń satirallıq hám yumorlıq sıpatqa iye 
bolǵan kóp ǵana qosıqları bar. Bul qosıqlardıń arasında 
onıń «Qálli quw» qosıǵı ayrıqsha dıqqatqa sazawar. 
Shayırdıń ómiri ádewir qıyınshılıqta ótse de kóp ǵana 
yumor hám satiralıq shıǵarmalardı da miyras etip qal-
dırǵanlıǵı quwanıshlı. Bul qosıqlarda kóbirek adamlardıń 
minezi nıshanaǵa alınǵan.

Kategoriya:Alfavit boyınsha shayırlar
Kategoriya:Qaraqalpaq shayırları