Qarapapaqlar

Qarapapaxlar yamasa Terekeme (; ) — túrkiy xalıq bolıp, tiykarı Ázerbayjan hám Túrk tilleri menen bekkem baylanıslı batıs oguz tili esaplanǵan qarapapax tilinde sóylesken. Házirgi kúnde qarapapax tilin tiykarınan ázerbayjan hám túrk tilleri sıǵıp shıǵarǵan.

Orta ásirlerde basqa túrkiy tilde sóylesiwshiler hám mangol kóshpelileri menen birgelikte Batıs Aziyaǵa kóship ótkennen keyin, qarapapaqlar Gruziyanıń shıǵıs bólegindegi Deped dáryası boyında (házirgi Gruziya-Armeniya shegarası boylap) jaylasadı. 1828-jılda Iran menen Rossiya ortasında Túrkmenchay shártnaması dúzilgennen keyin olar Qajar Iranına, Osmanlılar imperiyasına kóship ótken. Rossiya imperiyası quramında qalǵan qarapapaqlar patsha xalqı sanında bólek topar retinde kórilgen. Sovet Awqamı bar bolǵan dáwirde qarapapaqlar ázerbayjanlar tárepinen materiallıq hám til tárepinen assimilyaciya etilgen hám olar 1959 hám 1970-jıllardaǵı sovet diziminde «Ázerbayjanlılar» dep esaplanǵan. 1944-jılda Sovet Awqamındaǵı qarapapaqlar ǵalabalıq túrde Sovet Orta Aziyasına súrgin etilgen.

Qarapapaxlar dástúrge kóre, sunniyler, shialar hám Ali-illohizm tárepdarları bolǵan. Sovet Awqamı etnografiyasına tiyisli sońǵı batıs etnografiyalıq dóretpelerge kóre, 1980-jıllarda qarapapaqlardıń kópshiligi Túrkiya, Iran, Sovet Orta Aziyası (birinshi náwbette, Ózbekstan SSR) hám Kavkaz sovet respublikalarında (birinshi náwbette, Gruziya SSR hám Armeniya SSR) jasaǵan.

 Atalıwı 
Qarapapax oguz túrkiylerinde «qara qalpaq» dep awdarma etiledi. Qarapapaxlar geyde Terekeme yamasa Tarakama (, túrkmenler ushın kóplik túri - dástúriy túrde hárqanday túrkiy kóshpeli xalıq ushın isletiletuǵın termin) dep ataladı.

 Tili 
Qarapapaxlar dáslep ózleriniń batıs oguz tilinde sóylesken, bul til batıs oguz bólimine kiredi hám ázerbayjan hám túrk tilleri menen bekkem baylanıslı. Sovet Awqamınıń Gruziya SSRda bul til kóbinese ázerbayjan tili menen aralasıp ketken. Sovet Awqamındaǵı assimilyaciya procesi menen uqsaslıqlarǵa iye bolǵan Túrkiyada qarapapaqlar endi ózleriniń túrkiy tillerinde sóylespey, pútkilley túrk tiline ótken. Brent Brendemoen Túrk-Iran baylanıs aymaqlarında: tariyxıy hám lingvistikalıq ózgeshelikler shıǵarmasında Qarapapaqlardıń (basqalar qatarında, Terekeme de) házirgi zamanda Túrkiyanıń shıǵısınan kóshiwi, Sivastaǵı Kangalǵa shekem bolǵan shet aymaqlarǵa parsı dawıslı arabshadan ózlestirilgen sózlerdi alıp keliwine sebep bolǵan.

 Dástúriy ekonomikası 
Qarapapaxlar dástúriy túrde qoy baǵıw hám ayırımları dıyxanshılıq penen de shuǵıllanǵan.

 Derekler 

 Kitap derekleri 













 Esletpeler