პოლნა

პოლნა () — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ვისოჩინის მხარეში, ქალაქი იჰლავის რაიონში მდებარეობს. ქალაქის ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და ჩეხეთის კულტურული ძეგლის სტატუსი აქვს.
მინი|პეკლოს ტბორი
მინი|ციხესიმაგრე
მინი|ყოფილი სინაგოგა
მინი|საჯარო სკოლა
ადმინისტრაციული დაყოფა
პოლნას მუნიციპალიტეტი ხუთი ადმინისტრაციული ერთეულისგან შედგება:

პოლნა
ჰრბოვი
იანოვიცე
ნოვე-დვორი
სკრიშოვი

სახელწოდება
ქალაქის სახელწოდება ჩეხური სიტყვა pole-დან მომდინარეობს, რაც ქართულად  „მდელოს“ ნიშნავს.

გეოგრაფია
პოლნა ქალაქ იჰლავიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, დაახლოებით 14 კილომეტრში მდებარეობს. ის ზემო საზავის ბორცვებზეა გაშენებული. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარე უმაღლესი წერტილის სიმაღლე 681 მეტრია ზღვის დონიდან. ქალაქი მდინარე შლაპანკასა და ოხოზსკი-პოტოკის შესართავთან მდებარეობს.

პოლნას მუნიციპალიტეტის ტერიტორია მდიდარია სათევზაო ტბორებით. მათგან ყველაზე დიდია პეკლო, რომელიც ისტორიული ქალაქის ცენტრის მახლობლად მდებარეობს. იგი 1479–1482 წლებში დააგუბეს და ამ ტბორის ფართობი 16 ჰექტარია.

ისტორია
ისტორიულ წყაროებში პოლნა პირველად 1242 წელს არის მოხსენიებული. იმ დროს აქ უკვე იყო ეკლესია. თავდაპირველად პოლნა ტყის ქვანახშირის მომპოვებელი დასახლება იყო და მისგან არც ისე შორს აშენდა იგივე სახელწოდების ციხესიმაგრე. ქალაქი ორ ისტორიულ ჩეხურ მიწის - ბოჰემიისა და მორავიის საზღვარზე მდებარეობს, ამიტომ ის მნიშვნელოვან სავაჭრო და ტაქტიკურ პუნქტად იქცა.

თავისი არსებობის მანძილზე პოლნა მნიშვნელოვანი არისტოკრატული ოჯახების მამულების ნაწილი იყო. პოლნელი დიდგვაროვნების შემდეგ მას ლიპელი დიდგვაროვნები ფლობდნენ. XIV საუკუნის შუიდან ქალაქი პირკშტეინელი დიდგაროვნების საკუთრება იყო. 

ჰუსიტური ომების დროს პოლნას, ახლოს მდებარე ქალაქ პრჟიბისლავთან ერთად ჰუსიტი დიდგვაროვანი ჰინეკ-პტაჩეკ პირკშტეინელი ფლობდა. ბოჰემიის მეფის ირჟი პოდებრადელის ვაჟმა ვიქტორმა პოლნას ქალაქის უფლებები და საკუთარი გერბის ქონის უფლება მიანიჭა, რადგან აქაური მამულები ჰინეკ-პტაჩეკის ქალიშვილ ჟოფიეზე ქორწინებით მზითევში მიიღო.

XV საუკუნეში ქალაქს ლიპელი ტრჩკები ფლობდნენ, შემდეგ  ჰრადეცის მმართველი ვალენშტაინები, ხოლო მოგვიანებით დიტრიხშტაინებმა შეიძინეს. პოლნა თითქმის 300 წლის განმავლობაში დიტრიხშტაინების საკუთრება იყო.

XVII საუკუნეში პოლნაში ებრაული თემი დასახლდა. ებრაული კვარტალი დაარსდა 1681 წელს. 1794 წელს ქალაქის ციხესიმაგრე დაიწვა და ამის შემდეგ სრულად აღარასდროს აღუდგენიათ.

XIX საუკუნეში პოლნა დიდი ჩეხური კულტურის ცენტრი იყო მთელი რეგიონისთვის და გერმანულენოვანი იჰლავის ჩეხურ საპირწონეს წარმოადგენდა. XIX საუკუნის ნახევარში ქალაქში 6 500 ადამიანი ცხოვრობდა და ვისოჩინის მხარეში მოსახლეობის რაოდენობით მესამე ადგილზე იყო (იჰლავასა და ტრჟებიჩის შემდეგ).

1863 წლის აგვისტოში პოლნაში ტრაგედია დატრიალდა. უზარმაზარმა ხანძარმა 189 შენობა გაანადგურა და 456-მა ოჯახმა საცხოვრებელი დაკარგა. ხანძრის შედეგად ბაროკოსა და რენესანსის სტილის მრავალი სახლი დაინგრა. შედეგად ქალაქიდან მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი საცხოვრებლად სხვაგან გადავიდა. ქალაქში დობრონინ-პოლნას რკინიგზა 1903 წელს აშენდა, ამ ხაზზე რეგულარული მატარებელი 1982 წლიდან აღარ მოძრაობს.

XIX საუკუნეში პოლნაში გახმაურებული მკვლელობა მოხდა და 19 წლის გოგონა ანეჟკა ჰრუზოვას ბჟეზინას ტყეში მოკლეს. მოგვიანებით ამ დანაშაულში უსაფუძვლოდ დასდეს ბრალი პოლნელ ებრაელ ლეოპოლდ ჰილსნერს. საქმე იმდენად გახმაურდა, მასში პირადად ჩეხოსლოვაკიის პირველი პრეზიდენტი ტომაშ გარიგ მასარიკი ჩაერთო. ეს გახმაურებული შემთხვევა ჰილსნერის საქმის სახელითაა ცნობილი.

1906 წელს პოლნაში სატელეფონო ქსელი დამონტაჟდა, ხოლო 1911 წელს პირველი ელექტროსადგური ააგეს. მეორე მსოფლიო ომის დროს ებრაული თემის უმეტესობა საკონცენტრაციო ბანაკებში დაიღუპა. ცნობილია, რომ ომს მხოლოდ სამი პოლნელი ებრაელი გადაურჩა.

1949 წელს პოლნა გახდა ჰავლიჩკუვ-ბროდის რაიონის ნაწილი. 1960 წელს მორიგი ტერიტორიული რეორგანიზაციის შემდეგ იგი შევიდა იჰლავის რაიონის შემადგენლობაში.

ეკონომიკა
პოლნაში მრავალი საშუალო ზომის საწარმოა. მრეწველობის ყველაზე მნიშვნელოვანი დარგებია ხის დამუშავების და კვების მრეწველობა (განსაკუთრებით ცნობილია აქაური რძის პროდუქტები). ქალაქში მდებარე ყველაზე დიდი დამსაქმებლებია Sapeli (კარების მწარმოებელი) და TKZ Polná (სამშენებლო და ავეჯის ტექნიკის მწარმოებელი).

ღირსშესანიშნაობები
პოლნას ციხესიმაგრე XII საუკუნის ბოლოს და XIII საუკუნის დასაწყისში აშენდა, ის ქვეყნის ერთ-ერთი უძველესი არისტოკრატული ციხესიმაგრეა. ციხესიმაგრე მოგვიანებით ხელახლა ააშენეს გოტიკურ სტილში. ვიკტორინ პოდებრადელის მმართველობის დროს, 1479–1486 წლების შუალედში ციხის გალავანი გაფართოვდა და მის მახლობლად პეკლოს ტბორი შეიქმნა. 1584 წელს გაჩენილი ხანძრის შემდეგ ციხე აღადგინეს და რენესანსის სტილის შატოდ გადააკეთეს. ოცდაათწლიანი ომის დროს ის შვედეთის არმიამ დააზიანა. 1794 წელს მასშტაბური ხანძრის შემდეგ მისი ზოგიერთი ნაწილი აღარ აღუდგენიათ. 

1922–1926 წლებში მიტოვებული ციხის კომპლექსი ნაწილობრივ აღადგინეს და მასში მუზეუმის ექსპონატები განათავსეს. 1953 წელს ის ქალაქის საკუთრება გახდა. დღეს კომპლექსში განთავსებულია პოლნას მუზეუმი, დაწყებითი სამხატვრო სკოლა და კულტურის ცენტრი.

ჰუსის მოედანი ქალაქის ცენტრალური მოედანია. აქ მდებარეობს სადეკანოზო „კაპლანკას“ შენობა (ვიკარიატის ყოფილი რეზიდენცია), ბაროკოს სტილის სამების სვეტი და „ჰასტრმანკას“ შადრევანი, რომელსაც სასაუბრო ენაში ადგილობრივები „ვოდნიკს“ (წყაროს) უწოდებენ.

ჰუსის მოედანზე მდებარე ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია პოლნას მთავარი ღირსშესანიშნაობაა. იგი 1700-1707 წლებში აშენდა. პროექტის ავტორი იყო იტალიელი მშენებელი დომენიკო დ’ანჯელი. ეკლესიაში არის მდიდრული თაბაშირის ფრესკების დეკორაცია და იან დავიდ ზიბერის ორგანი (ქვეყანაში ყველაზე დიდი შემონახული ორგანი, რომელიც ჩეხეთშია წარმოებული). ეკლესიის კოშკი 1863 წლის ხანძარმა გაანადგურა და 1894 წელს აღადგინეს. მისი სიმაღლე 64 მეტრია.

წმინდა ეკატერინეს ეკლესია სასაფლაოზე მდებარეობს. ის 1378–1389 წლებში პირკენშტეინის დიდგვაროვნებმა ააშენეს. 1906–1910 წლებში აღმოაჩინეს XV და XVI საუკუნეებში შესრულებული კედლის ფრესკების ფრაგმენტები პოლნაში მეორე სასაფლაოს ეკლესია წმინდა ბარბარეს სახელობისაა.

ებრაული თემის ხსოვნას XVII საუკუნის ბოლოს დაარსებული ყოფილი სინაგოგა და ებრაული სასაფლაო ეძღვნება. დღესდღეობით სინაგოგაში ებრაული კულტურის რეგიონალური მუზეუმია განთავსებული.

პოლნაში არსებულ კლაშტერის ხევში ძველი რომაული სავაჭრო გზა გადიოდა. ამ გზის 150 მეტრი დღესაც არის შემორჩენილი.

ცნობილი ადამიანები
ვაცლავ ვიქტორ მორავეკი (1715-1779) — მოქანდაკე
ბოჟენა ნემცოვა (1820–1862) — მწერალი
იოზეფ კუნი (1911–1984) — ორღანისტი და კომპოზიტორი
ბოჰუმილ ჰრაბალი (1914–1997) — მწერალი

დაძმობილებული ქალაქები
 ვიმისი, შვეიცარია

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:ვისოჩინის მხარის ქალაქები