ალფრედო ოვანდო კანდია

ალფრედო ოვანდო კანდია (დ, 6 აპრილი, 1918 — გ. 24 იანვარი, 1982) — ბოლივიელი სამხედრო ოფიცერი და პოლიტიკური ლიდერი, რომელიც ბოლივიის 48-ე პრეზიდენტის პოსტს იკავებდა 1965-1966 და 1969-1970 წლებში. პირველი ვადის განმავლობაში ის ხელისუფლებას რენე ბარიენტოსთან ერთად ინაწილებდა, როგორც სამხედრო ხუნტის თანაპრეზიდენტი.

ადრეული წლები
ოვანდო დაიბადა კობიხაში, ესპანური და იტალიური წარმოშობის ემიგრანტთა ზედა საშუალო ფენის ოჯახში. მან თავისი ხანგრძლივი სამხედრო კარიერა 1930-იანი წლების დასაწყისში დაიწყო, როდესაც პარაგვაის წინააღმდეგ ჩაკოს ომში მსახურობდა.

თავდაპირველად იგი საკმაოდ აპოლიტიკური ფიგურა იყო. 1952 წლის რევოლუციის შემდეგ, როდესაც ხელისუფლებაში რეფორმისტული „MNR“ (ნაციონალისტური რევოლუციური მოძრაობა) მოვიდა, იგი სხვა ოფიცრებთან ერთად შეარჩიეს ბოლივიის რეორგანიზებული შეიარაღებული ძალების სათავეში ჩასადგომად. „MNR“-ის მმართველობის პირველ წლებში ოვანდომ გამოსცადა დამარცხებული ბოლივიური არმიის შევიწროება, შემცირებული ბიუჯეტები და პრესტიჟის დაკარგვა.

1960-იანი წლების დასაწყისისთვის, მმართველ ელიტაში მზარდი პოლიტიკური განხეთქილების ფონზე, პრეზიდენტი ვიქტორ პას ესტენსორო სულ უფრო მეტად დაეყრდნო სამხედროებს. ამ აღორძინებაში არანაკლებ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ამერიკის შეერთებული შტატების მხრიდან განხორციელებულმა დიდმა ზეწოლამ: ვაშინგტონი ითხოვდა ჯარების მოდერნიზაციასა და აღჭურვას აშკარად უფრო პოლიტიკური როლისთვის — კუბის სტილის შესაძლო კომუნისტურ ამბოხებებთან საბრძოლველად.

1964 წლის სახელმწიფო გადატრიალება და თანაპრეზიდენტობა
როდესაც 1964 წელს პას ესტენსორომ კონსტიტუცია შეცვალა, რათა მომდევნო ვადით კენჭისყრის უფლება მოეპოვებინა, გენერალმა ოვანდომ, ვიცე-პრეზიდენტთან და სამხედრო-საჰაერო ძალების ყოფილ სარდალთან, რენე ბარიენტოსთან ერთად, პასი ხელისუფლებას ჩამოაცილა.

ისინი ერთად მართავდნენ ქვეყანას ხუნტის შემადგენლობაში 1966 წლის იანვრამდე. ამ დროს ბარიენტოსი გადადგა, რათა საპრეზიდენტო კანდიდატად დარეგისტრირებულიყო. ამ მომენტიდან ოვანდო ქვეყნის ერთპიროვნული პრეზიდენტი გახდა და სახელმწიფო იმ არჩევნებამდე მიიყვანა, რომელშიც პოპულარულმა ბარიენტოსმა გაიმარჯვა. მას შემდეგ, რაც ახალმა პრეზიდენტმა 1966 წლის აგვისტოში ფიცი დადო, ვანდო თავის პოსტს — ბოლივიის შეიარაღებული ძალების სარდლის თანამდებობას დაუბრუნდა.

შეიარაღებული ძალების სარდალი და მომავალი პრეზიდენტი
უშეღავათო, მაგრამ შეუპოვარი ოვანდო თავის დროს ელოდა. იგი იმედოვნებდა, რომ 1970 წელს, ბარიენტოსის ვადის ამოწურვის შემდეგ, არჩევნებში მონაწილეობის მისაღებად ლოგიკური არჩევანი იქნებოდა — შესაძლოა, მოქმედი ადმინისტრაციისგან გარკვეული საარჩევნო დახმარების იმედიც ჰქონდა. თუმცა, ოვანდოსა და პრეზიდენტს შორის მალე სერიოზული უთანხმოება წარმოიშვა, განსაკუთრებით 1967 წლის ივნისში „Siglo XX“-ის მაღაროელთა ხოცვა-ჟლეტისა და 1968 წლის ე.წ. „არგედასის საქმის“ გამო.

1967 წლის დასაწყისში ბოლივიის სამხრეთ-დასავლეთით აღმოაჩინეს პარტიზანული ჯგუფი, რომელსაც არგენტინელ-კუბელი რევოლუციონერი ერნესტო ჩე გევარა ხელმძღვანელობდა. მიუხედავად იმისა, რომ ამბოხება საბოლოოდ ჩაახშეს აშშ-ის მიერ გაწვრთნილმა ბოლივიურმა შენაერთებმა „CIA“-ს მეთვალყურეობით, 1967 წლის ოქტომბერში გევარას დატყვევებასა და სიკვდილით დასჯას მოჰყვა დიდი სკანდალი, რომელმაც 1968 წელს ამოხეთქა.

იმ წელს ბარიენტოსის სანდო მეგობარი და შინაგან საქმეთა მინისტრი, ანტონიო არგედასი, ჩე გევარას ჩამორთმეულ დღიურთან ერთად გაუჩინარდა. დღიური მალევე ჰავანაში გამოჩნდა. საზღვარგარეთიდან არგედასმა აღიარა, რომ მთელი ამ ხნის განმავლობაში ფარული მარქსისტი იყო და ბარიენტოსი და მისი გარემოცვა „CIA“-სგან მოსყიდულ პირებად გამოაცხადა. ამ მოვლენამ ბარიენტოსს „ამერიკული მარიონეტის“ იმიჯი შეუქმნა. ამის გამო ვანდომ, 1970 წლის არჩევნების მოლოდინში, პრეზიდენტისგან დისტანცირება დაიწყო.

ეს ნერვიულობა ზედმეტი აღმოჩნდა, რადგან 1969 წლის 27 აპრილს ბარიენტოსი ვერტმფრენის ტრაგიკულ კატასტროფაში დაიღუპა. კონსტიტუციის თანახმად, პრეზიდენტის ფიცი მალევე მისმა ვიცე-პრეზიდენტმა, ნაკლებად ცნობილმა ქრისტიან-დემოკრატმა პოლიტიკოსმა, ლუის ადოლფო სილესმა დადო. სილესის ცუდმა ურთიერთობამ ოვანდოსთან იქამდე მიიყვანა საქმე, რომ პრეზიდენტმა მხარი დაუჭირა ლა-პასის პოპულარული მერის, არმანდო ესკობარის კანდიდატურას — მას წარმოაჩენდნენ, როგორც ბარიენტოსის ნამდვილ მემკვიდრეს. ამან ოვანდოს მიერ საგულდაგულოდ დაწყობილი გეგმების ჩაშლის საფრთხე შექმნა. გარდა ამისა, ოვანდო გადიოდა პოლიტიკურ მეტამორფოზას. მან დაასკვნა, რომ 1960-იანი წლების მიწურულის იდეოლოგიურად გადატვირთულ ატმოსფეროში, პრეზიდენტობის მისაღები კანდიდატი რომ გამხდარიყო, მარცხნივ უნდა გადაენაცვლა. მის მიერ დაგეგმილი ცვლილებების გატარება კი შესაძლოა რთული აღმოჩენილიყო პოტენციურად მტრულად განწყობილი კონგრესის პირობებში. ამ მიზეზების გამო, ოვანდომ გადაწყვიტა არ დალოდებოდა არჩევნებს და 1969 წლის 26 სექტემბერს განახორციელა სახელმწიფო გადატრიალება, რომლითაც სილესი დაამხო.

ოვანდოს დიქტატურა
ოვანდოს ხანმოკლე, ცამეტთვიანი დიქტატურა მეტად რთული აღმოჩნდა და პოლიტიკური ძალადობით წარიმართა. ხელისუფლების სათავეში მოსვლისთანავე მან განაცხადა, რომ მხარს უჭერდა ფუნდამენტურ ცვლილებებს, რომლებიც მიზნად ისახავდა ბოლივიელთა უმრავლესობის სავალალო საცხოვრებელი პირობების გაუმჯობესებას. ამ მიზნით, მან მოახდინა აშშ-ში ბაზირებული „Gulf Oil Corporation“-ის ბოლივიური ქვედანაყოფების ნაციონალიზაცია. ოვანდომ ასევე საჯაროდ დაადასტურა თავისი პოლიტიკური ერთგულება იმ პრინციპებისადმი, რომლებსაც ლათინურ ამერიკაში მაშინდელი „მემარცხენე სამხედრო“ რეჟიმები ქადაგებდნენ, რომელთა შორისაც უპირველესი იყო პერუს ლიდერის, ხუან ველასკოსა და პანამის ლიდერის, ომარ ტორიხოსის რეჟიმები. ოვანდოს პოპულისტურმა პოზიციამ ბოლივიის შეიარაღებული ძალების ბევრი კონსერვატორი წევრი გააოცა, თუმცა მან მაინც ვერ შეძლო სრულად დაეკმაყოფილებინა სულ უფრო მეტად რადიკალიზებული მემარცხენე ძალები, განსაკუთრებით მუშები და სტუდენტები. ვითარება გააუარესა იმანაც, რომ თავად სამხედრო ელიტა, რომლის სახელითაც ის მართავდა, ორად გაიყო: ზოგიერთი სექტორი მხარს უჭერდა პრეზიდენტს და უფრო მეტად მარცხნივ გადახრასაც კი მოითხოვდა გენერალ ხუან ხოსე ტორესის მეთაურობით, სხვები კი აკრიტიკებდნენ ვანდოს და მოითხოვდნენ უფრო კონსერვატიულ, ანტიკომუნისტურ და პროამერიკულ კურსს გენერალ როხელიო მირანდას ლიდერობით. 

1970 წლის ივნისში ლა-პასის მახლობლად მდებარე დაბლობებში გამოჩნდა ახალი მარქსისტული პარტიზანული მოძრაობა, რომელიც ამჯერად ძირითადად ბოლივიელი სტუდენტებისგან შედგებოდა და დაკავშირებული იყო კანონგარეშე გამოცხადებულ ეროვნული განთავისუფლების არმიასთან. მიუხედავად იმისა, რომ პარტიზანების ეს ახალი ტალღა ადვილად დაექვემდებარა კონტროლს, ვანდოს რეაქცია საკმაოდ მერყევი და მორიდებული იყო. მან პარტიზანებს, რომლებიც ბრძოლაზე უარს იტყოდნენ, უსაფრთხო თავშესაფარი შესთავაზა, რაც მკვეთრად განსხვავდებოდა 1967 წელს ბარიენტოსის მიერ გაჟღერებული მოწოდებისგან, რომელიც „თავების სარზე წამოცმას“ გულისხმობდა. მემარჯვენე ძალებისთვის ეს უკანასკნელი წვეთი აღმოჩნდა.

1970 წლის ოქტომბრის გადატრიალება და პენსიაზე გასვლა
1970 წლის 6 ოქტომბერს ბოლივიის შეიარაღებული ძალების სარდალთა ხუნტის მიერ ანტისამთავრობო სახელმწიფო გადატრიალება განხორციელდა. თუმცა, სამხედრო ძალები პოლარიზაციის გამო თითქმის თანაბრად გაიყვნენ. სხვადასხვა დიდ ქალაქში ქუჩის ბრძოლებს ბევრი სისხლი შეეწირა, რადგან გარნიზონები ერთმანეთს ამა თუ იმ ბანაკის სახელით უპირისპირდებოდნენ. საბოლოოდ, პრეზიდენტმა ოვანდომ, ჩათვალა, რომ ყველაფერი დაკარგული იყო, თავშესაფარი ერთ-ერთი ქვეყნის საელჩოს სთხოვა. მაგრამ სამხედროთა მემარცხენე ფრთამ გენერალ ხუან ხოსე ტორესის საბრძოლო ლიდერობით ძალების რეორგანიზება შეძლო და საბოლოოდ გაიმარჯვა. ბრძოლის ველიდან ნაადრევი გაქცევის გამო შერცხვენილი და 13-თვიანი დამქანცველი მმართველობით გამოფიტული ოვანდო დათანხმდა, პრეზიდენტის პოსტი თავისი მეგობრისთვის, გენერალ ტორესისთვის გადაებარებინა. ამ უკანასკნელმა ფიცი დადო და ოვანდო ბოლივიის ელჩად დანიშნა ესპანეთში. ოვანდო მადრიდში 1978 წლამდე დარჩა, სანამ ბოლივიაში დაბრუნდებოდა. სიცოცხლის ბოლო წლებში იგი მხარს უჭერდა ყოფილი პრეზიდენტის, ერნან სილესის პროგრესულ „UDP“ ალიანსს, თუმცა აქტიურ პოლიტიკაში აღარ მონაწილეობდა. იგი 1982 წლის 4 იანვარს, 63 წლის ასაკში, ლა-პასში გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
Mesa José de; Gisbert, Teresa; and Carlos D. Mesa, "Historia De Bolivia," 5th edition.,  pp. 641–655.
Prado Salmon, Gral. Gary. "Poder y Fuerzas Armadas, 1949-1982."

სქოლიო

კატეგორია:პრეზიდენტები
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:ბოლივიის პრეზიდენტები