ხოსე მიგელ რამონ იდიგორას ფუენტესი

ხოსე მიგელ რამონ იდიგორას ფუენტესი (დ. 17 ოქტომბერი, 1895 —  გ. 27 ოქტომბერი, 1982) — გვატემალელი სამხედრო ოფიცერი და პოლიტიკოსი, რომელიც იყო გვატემალის 32-ე პრეზიდენტ 1958 წლიდან 1963 წლის მარტამდე. იგი ასევე იყო ხაკობო არბენსის მთავარი მეტოქე 1950 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში. მანამდე იდიგორასი მსახურობდა სან-მარკოსის პროვინციის გუბერნატორად.

ადრეული ცხოვრება და სამხედრო კარიერა
იდიგორას ფუენტესი დაიბადა ყავის პლანტაციაში, პუებლო ნუევოში, გვატემალის რეტალულეუს დეპარტამენტში, 1895 წლის 17 ოქტომბერს. ზრდასრულ ასაკში მას დიდი სიყვარული შემოჰრჩა ყავის მიმართ; იგი ამბობდა, რომ დღეში 10 ფინჯან ყავას სვამდა და მას „პატრიოტულ მანკიერებას“ უწოდებდა, რითაც ხაზს უსვამდა გვატემალის მიერ ყავის წარმოების მაღალ მაჩვენებელს. იგი ჩაირიცხა გვატემალის სამხედრო აკადემიაში და დაამთავრა როგორც კურსის საუკეთესო სტუდენტმა.

1915 წელს მან სამსახური დაიწყო გვატემალის ქვეით ჯარში. 1918 წელს გაიგზავნა გვატემალის საელჩოში ვაშინგტონში, ხოლო 1919 წელს პარიზის საელჩოში. იმავე წელს იგი წარმოადგენდა გვატემალას პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაზე. შემდგომში მას სხვადასხვა თანამდებობა ეკავა სამხედრო აკადემიაში, სანამ 1922 წელს სან-მარკოსის პროვინციის გუბერნატორი გახდებოდა.

იდიგორასი გენერლად 1937 წელს დაინიშნა. იგი გუბერნატორად მსახურობდა დიქტატორ ხორხე უბიკოს მთავრობის დროს 1939 წლამდე, როდესაც უბიკომ იგი გზების დირექტორად დანიშნა. მას შემდეგ, რაც ოქტომბრის რევოლუციის შედეგად უბიკო დაამხეს, იდიგორასი დიპლომატიურ გადასახლებაში ჯერ ვაშინგტონში, შემდეგ კი ლონდონში გაგზავნეს. ხუან ხოსე არევალოს მთავრობის დროს, იდიგორასი დაკავშირებული იყო 1945–1951 წლებში მომხდარი სახელმწიფო გადატრიალების 25 მცდელობიდან რამდენიმესთან.

იგი გვატემალაში 1950 წელს დაბრუნდა. 1950 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში იდიგორასი იყო არბენსის მთავარი ოპონენტი. არჩევნები ძირითადად თავისუფალი და სამართლიანი იყო, გარდა იმისა, რომ ქალებს, რომლებმაც წერა-კითხვა არ იცოდნენ, კვლავ არ ჰქონდათ ხმის მიცემის უფლება. მიუხედავად იმისა, რომ იდიგორასს ჰქონდა მიწისმფლობელთა მხარდაჭერა, მას აკლდა სახალხო მხარდაჭერა და არ ჰქონდა მსხვილი პოლიტიკური პარტიების ზურგი, როგორც არბენსს. საბოლოოდ არბენსმა გაიმარჯვა 258,987 ხმით იდიგორასის 72,796 ხმის წინააღმდეგ (სულ 404,739 ხმიდან).

აშშ-ის ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო (CIA) განიხილავდა იდიგორასს, როგორც 1954 წლის სახელმწიფო გადატრიალების ლიდერობის კანდიდატს, რადგან მას ჰქონდა მხარდაჭერა გვატემალის ოპოზიციაში. თუმცა, მასზე უარი თქვეს ხორხე უბიკოს რეჟიმში მისი როლის გამო, ისევე როგორც მისი ევროპული გარეგნობის გამო, რაც ნაკლებად სავარაუდო იყო, რომ მიმზიდველი ყოფილიყო ძირითადად შერეული რასის მესტიზო (Mestizo) მოსახლეობისთვის. მის ნაცვლად კარლოს კასტილიო არმასი აირჩიეს. იდიგორასი მოგვიანებით ამტკიცებდა, რომ 1953 წელს იგი United Fruit Company-ის ოფიციალურმა პირმა, უოლტერ ტერნბულმა გააცნო ორ CIA-ს აგენტს და შესთავაზეს მხარდაჭერა არბენსის დასამხობად. იდიგორასმა თქვა, რომ უარი თქვა მათ პირობებზე, რაც მოიცავდა United Fruit Company-ის პრივილეგირებულ მდგომარეობაში ჩაყენებას, რკინიგზის მუშათა კავშირის გაუქმებას და უბიკოს მსგავსი დიქტატურის დამყარებას. იდიგორასი მოგვიანებით დათანხმდა დახმარებოდა კასტილიო არმასს საკუთარ გადატრიალების მცდელობაში, რაც არბენსის მთავრობისთვის ცნობილი გახდა მის დამხობამდე. მას შემდეგ, რაც 1954 წლის გადატრიალების შედეგად კასტილიო არმასმა ძალაუფლება ჩაიგდო, იდიგორასი კოლუმბიაში ელჩად დაინიშნა.

პრეზიდენტად არჩევა
კარლოს კასტილიო არმასი 1957 წელს მოკლეს, რის შემდეგაც სამხედრო ხუნტამ სასწრაფოდ ჩაატარა არჩევნები. ეს არჩევნები იმდენად გაყალბებული იყო, რომ სახალხო პროტესტმა აიძულა ხელისუფლება ახალი კენჭისყრა დაენიშნა. კიდევ ერთი არჩევნები ჩატარდა 1958 წელს, სადაც იდიგორასი აირჩიეს. მისი ადმინისტრაცია გამოირჩეოდა მუდმივი კორუფციული სკანდალებით. მისი არჩევის შემდეგ ქვეყანაში სერიოზული სოციალური არეულობა სუფევდა; დემონსტრაციები და პროტესტი მთავრობისა და არჩევნების გაყალბების წინააღმდეგ ჩვეულებრივი მოვლენა იყო მისი მმართველობისას. ეს პროტესტი საბოლოოდ გადაიზარდა პარტიზანულ ჯგუფად MR-13.

1958 წლის ივლისში CIA-ს მაღალჩინოსანმა იდიგორასი დაახასიათა, როგორც „ცნობილი თავისი ცვალებადი ხასიათით, თითქმის შიზოფრენიული ინდივიდი“, რომელიც „რეგულარულად უგულებელყოფს თავისი კაბინეტისა და სხვა ახლო პარტნიორების რჩევებს“. The two-page memorandum is stamped: "CIA Historical Review Program, Release as Sanitized, 2003" მემარცხენე ამბოხების დაწყებამ გამოიწვია ის, რომ არმიის სხვა ფიგურებმა იდიგორასი „კომუნიზმის მიმართ რბილ დამოკიდებულებაში“ დაადანაშაულეს. პრეზიდენტობის დროს იდიგორასმა ნება დართო CIA-ს, გვატემალაში მოემზადებინა კუბელი დევნილების ძალები, რომლებიც გამოიყენეს 1961 წელს ღორების ყურის (Bay of Pigs) წარუმატებელი ინტერვენციის დროს.

1960-იანი წლების დასაწყისში მის წინააღმდეგ სახელმწიფო გადატრიალების რამდენიმე მცდელობა მოეწყო, მაგრამ ყველა ჩაიშალა, მათ შორის საჰაერო ძალების ამბოხება 1962 წელს. 1963 წელს, იდიგორასის თავდაცვის მინისტრმა, პოლკოვნიკმა ენრიკე პერალტა ასურდიამ საბოლოოდ დაამხო იდიგორასი. პერალტა ამტკიცებდა, რომ მთელ მთავრობაში კომუნისტები იყვნენ შეპარულნი, გააუქმა კონსტიტუცია და თავად გახდა სახელმწიფოს მეთაური. პერალტას გადატრიალებას მხარს უჭერდა რამდენიმე ოპოზიციური პარტია, რომლებსაც სურდათ გამოერიცხათ შესაძლებლობა, რომ ყოფილი მემარცხენე-ცენტრისტი სამოქალაქო პრეზიდენტი ხუან ხოსე არევალო დაბრუნებულიყო გვატემალაში და მონაწილეობა მიეღო მოახლოებულ არჩევნებში.

გვიანდელი წლები
ცხოვრების გვიან პერიოდში იდიგორასი მწარედ განიცდიდა ღორების ყურის ინტერვენციის წარუმატებლობას. 1974 წელს, ელ სალვადორში ემიგრაციაში ყოფნისას, მან განაცხადა, რომ იგი ამ წარუმატებლობისთვის განტევების ვაცად აქციეს და რომ აშშ იყო პასუხისმგებელი მისი ხელისუფლების დამხობაზე.

იდიგორასი გარდაიცვალა ტვინში სისხლის ჩაქცევით 1982 წლის ოქტომბერში, გვატემალა სიტის სამხედრო ჰოსპიტალში, 87 წლის ასაკში. მას დარჩა მეუღლე და ორი შვილი.

იხილეთ აგრეთვე
გვატემალის პრეზიდენტი

სქოლიო

კატეგორია:გვატემალის პრეზიდენტები