მუსტაფა აქინჯი

მუსტაფა აქინჯი (დ.) — კვიპროსელი თურქი პოლიტიკოსი, რომელიც 2015 წლის აპრილიდან 2020 წლის ოქტომბრამდე ჩრდილოეთ კვიპროსის პრეზიდენტი იყო.

პროფესიით არქიტექტორი, აქინჯი 1976 წელს, 28 წლის ასაკში, ჩრდილოეთ კვიპროსში ნიქოზიის თურქული მუნიციპალიტეტის პირველი არჩეული მერი გახდა. მან დაამარცხა პრეზიდენტ რაუფ დენკტაშის მიერ კომუნალური განმათავისუფლებელი პარტიის (TKP) კანდიდატად მხარდაჭერილი კანდიდატი. მან ეს თანამდებობა 14 წლის განმავლობაში, 1990 წლამდე უწყვეტად იკავებდა, ხელმძღვანელობდა ქალაქის რამდენიმე პროექტს, რამაც მას საერთაშორისო ჯილდოები მოუტანა, მათ შორის აღა ხანის ჯილდო არქიტექტურაში და თანამშრომლობდა თავის კვიპროსელ ბერძენ კოლეგასთან. ამასობაში, მან პოპულარობა და გავლენა მოიპოვა თავის პარტიაში, თავდაპირველად გენერალური მდივანი, შემდეგ კი ლიდერი გახდა 1987 წელს. 1993-2009 წლებში ის რესპუბლიკის ასამბლეის წევრი იყო, ხოლო 1999-2001 წლებში ვიცე-პრემიერისა და სახელმწიფო მინისტრის თანამდებობას იკავებდა. მისი ლიდერობა TKP-ში 2001 წელს დასრულდა. მან 2003 წელს დააარსა „მშვიდობისა და დემოკრატიის მოძრაობა“ და მისი ლიდერი იყო.Presidential polls in north Cyprus Hurriyet Daily News, 1 October 2014

აკინჯი კვიპროსის გაერთიანების დიდი ხნის მომხრეა და ეწინააღმდეგებოდა თურქეთის მზარდი გავლენის ჩრდილოეთ კვიპროსზე. მის პოზიციას ანკარაში თურქეთის მთავრობის ძლიერი წინააღმდეგობა მოჰყვა, რომელმაც 2020 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მხარი დაუჭირა მის მეტოქეს ერსინ თათარს. აკინჯიმ ხელახალი არჩევნები თათართან წააგო და მეორე ტურში ხმების 48% მიიღო.

 ადრეული ცხოვრება 
აკინჯი დაიბადა ლიმასოლში 1947 წლის 28 დეკემბერს. სწავლობდა არქიტექტურას ახლო აღმოსავლეთის ტექნიკურ უნივერსიტეტში, სადაც გაიცნო თავისი მეუღლე, მერალ აქინჯი. 1973 წელს დაბრუნდა კვიპროსში და წყვილი 1974 წელს დაქორწინდა. მათი პირველი შვილი, დოღა, 1975 წელს დაიბადა.

 პოლიტიკური კარიერა 
 ადრეული პოლიტიკური კარიერა და მერობა 
1975 წელს აქინჯი აირჩიეს კვიპროსელი თურქების დამფუძნებელ კრებაში. ის ნიქოზიის თურქული მუნიციპალიტეტის მერის თანამდებობაზე კომუნალური განმათავისუფლებელი პარტიის კანდიდატად იყრიდა კენჭს და 1976 წლის 24 მაისს ჩრდილოეთ კვიპროსის ადგილობრივ არჩევნებში მას მხარი დაუჭირა რესპუბლიკურმა თურქულმა პარტიამ. აქინჯი დემოკრატიზაციის პლატფორმაზე აწარმოებდა კამპანიას სლოგანით „ძმობის წესრიგი შოლტების წესრი". მან თავისი მთავარი კონკურენტი, მემარჯვენე ეროვნული ერთიანობის პარტიის (UBP) ბიზნესმენი ნევზათ უზუნოღლუ დაამარცხა, რომელსაც ისტორიული კვიპროსელი თურქების ლიდერი რაუფ დენკტაში უჭერდა მხარს, 1500 ხმით დაამარცხა და ხმების 48.99% მიიღო უზუნოღლუს 31.81%-ის წინააღმდეგ.ამ არჩევნების შემდეგ, ის გახდა ნიქოზიის თურქული მუნიციპალიტეტის პირველი არჩეული მერი და 1976 წლიდან 1990 წლამდე უწყვეტად 14 წლის განმავლობაში იმსახურა.1980 წლის 1 ივნისს ჩრდილოეთ კვიპროსის ადგილობრივ არჩევნებში იგი ხელახლა აირჩიეს ხმების 39.98%-ით.
მესამე ვადით, 1986 წლის 2 ივნისს ჩრდილოეთ კვიპროსის ადგილობრივ არჩევნებში, UBP-მ მუნიციპალიტეტის დასაბრუნებლად ენერგიული კამპანია წამოიწყო. აქინჯიმ კვლავ გაიმარჯვა ხმების 46.42%-ით, UBP-ის კანდიდატის, რამიზ მანიერას ხმების 40.93%-ის წინააღმდეგ.Nine projects receive 2007 Aga Khan Award for Architecture, Aga Khan Award for Architecture press release, 4 September 2007

მერობის 14-წლიანი მოღვაწეობის განმავლობაში, ის ნიქოზიის მაშინდელ ბერძენ-კვიპროსელ მერ ლელოს დემეტრიადესთან თანამშრომლობდა ნიქოზიის კანალიზაციის პროექტისა და ნიქოზიის გენერალური გეგმის განხორციელებაზე. ნიქოზიის გენერალურმა გეგმამ 1989 წელს მიიღო „მსოფლიო ჰაბიტატის ჯილდო“, ხოლო 2007 წელს - აღა ხანის ჯილდო არქიტექტურაში."Europa Nostra honours Lellos and Mustafa", Hellenic Resources Network, 11 May 2003
გარდა ამისა, 2003 წელს, აქინჯი და დემეტრიადესი დაჯილდოვდნენ „ევროპა ნოსტრას საპატიო მედლით“ ნიქოზიისა და მისი მოქალაქეებისთვის განსაკუთრებით რთულ პერიოდში გაწეული თანმიმდევრული და წარმატებული ძალისხმევისთვის და გალავანშემორტყმული ქალაქის ისტორიული და არქიტექტურული გარემოს შენარჩუნებისთვის.

1983 წელს აქინჯი გახდა კვიპროს-თურქეთის ახლადშექმნილი მუნიციპალიტეტების პირველი პრეზიდენტი.1987 წელს იგი აირჩიეს კომუნალური განმათავისუფლებელი პარტიის ლიდერად, თანამდებობა, რომელსაც ის 2001 წლამდე იკავებდა.

1985 წელს კომუნალური განმათავისუფლებელმა პარტიამ (TKP) გადაწყვიტა შეერთებოდა კაბინეტს, რომელსაც UBP-ის ლიდერი დერვიშ ეროღლუ ხელმძღვანელობდა. აქინჯი, რომელიც იმ დროს TKP-ის გენერალური მდივანი იყო, უარი თქვა ამ მთავრობის ფორმირებაზე. ის ეწინააღმდეგებოდა თურგუტ ოზალის ხელმძღვანელობით თურქეთის მთავრობის მიერ შემოთავაზებულ ეკონომიკურ პოლიტიკას, რომელსაც UBP და TKP-ის ზოგიერთი მინისტრი უჭერდნენ მხარს, და საბოლოოდ პარტია მიიყვანა ეკონომიკის შესახებ შეთანხმების წინააღმდეგ, რამაც მთავრობა დაასრულა. აკინჯიმ იმდროინდელი ჯანდაცვის მინისტრი ერბილენი პარტიის სადისციპლინო კომიტეტს გადასცა, რამაც ერბილენის TKP-დან გადადგომა გამოიწვია. 

 პარლამენტის წევრი; სახელმწიფო მინისტრი; წარუმატებელი საპრეზიდენტო არჩევნები 
993-დან 2009 წლამდე აკინჯი ჩრდილოეთ კვიპროსის პარლამენტის წევრი იყო.1995 წლის 15 აპრილის საპრეზიდენტო არჩევნებში აკინჯი პრეზიდენტობისთვის TKP-ის კანდიდატად იბრძოდა. მან ხმების 14.23% მიიღო და მეოთხე ადგილი დაიკავა დამოუკიდებელ რაუფ დენკტაშს, UBP-ის კანდიდატ დერვიშ ეროღლუს და CTP-ის კანდიდატ ოზკერ ოზგურს ჩამორჩა.James Ker-Lindsay & Hubert Faustmann (2008) The Government and Politics of Cyprus, Peter Lang, p. 268.1998 წლის 30 დეკემბერს იგი სახელმწიფო მინისტრად და ვიცე-პრემიერად დაინიშნა დერვიშ ეროღლუს ხელმძღვანელობით მეექვსე კაბინეტში, აკინჯი TKP-ის ხელმძღვანელი იყო, რომელიც UBP-TKP კოალიციის უმცროსი პარტნიორი იყო.
მინი|პლაკატი მუსტაფა აკინჯის პოპულარიზაციისთვის დერებოიუ გამზირზე, ჩრდილოეთ ნიქოზიაში.|298x298პქ

აკინჯი კვლავ იყრიდა კენჭს პრეზიდენტობისთვის 2000 წლის 15 აპრილის საპრეზიდენტო არჩევნებში TKP-ის კანდიდატად. მან ხმების 11.70% მიიღო და მესამე ადგილი დაიკავა დამოუკიდებელ დენკტაშსა და UBP-ის კანდიდატ ეროღლუს ჩამორჩა, თუმცა მეორე ტურში ვერ გავიდა.მინისტრის თანამდებობა მან 2001 წლის 8 ივნისამდე, მთავრობის დაშლამდე შეინარჩუნა.

აკინჯის ხელმძღვანელობით TKP ხშირად იყო ჩართული პოლიტიკურ უთანხმოებაში პრეზიდენტ დენკტაშთან და თურქეთის სამხედროებთან კვიპროსის დავისა და სხვადასხვა პოლიტიკური საკითხების გამო. TKP მოითხოვდა ბერძენ და თურქ კვიპროსელებს შორის მოლაპარაკებების გაგრძელებას და პოლიციის შინაგან საქმეთა სამინისტროს იურისდიქციაში მოქცევას არსებული თურქული სამხედრო სარდლობის ნაცვლად. აკინჯიმ 2001 წელს განაცხადა, რომ ჩრდილოეთ კვიპროსის მთავრობა „შეუფერხებლად“ ფუნქციონირებდა, გარდა ორი ინციდენტისა და რომ მთავრობა დაეცა დენკტაშისა და თურქეთის თანამშრომლობის წყალობით. მოგვიანებით, 2007 წელს, მან განაცხადა, რომ მთავრობა დაეცა 2001 წელს თურქეთის სამხედროების ჩარევის შემდეგ, რაც გამოწვეული იყო მათი პოზიციების სხვაობით 2000 წელს. მან განაცხადა, რომ ამ კრიზისის გარეშე, შესაძლოა, მას „პრეზიდენტობის შანსი“ ჰქონოდა.

 „მშვიდობისა და დემოკრატიის მოძრაობა“ 
2003 წელს აქინჯიმ დააარსა სოციალ-დემოკრატიული პარტია „მშვიდობისა და დემოკრატიის მოძრაობა“. პარტიის მთავარი მიზნები იყო კვიპროსის გაერთიანების ხელშეწყობა გაეროს ანანის გეგმის საფუძველზე და შედეგად გაერთიანებული კუნძულის ევროკავშირში გაწევრიანება.2015 წლის მონაცემებით, აქინჯი კვლავაც ძალიან დადებითად უყურებდა ევროპულ ინტეგრაციას.

 2015 წლის საპრეზიდენტო კანდიდატურა 
2015 წლის 13 მარტს მუსტაფა აქინჯიმ წარმატებით დაასრულა საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობის განაცხადი.
მინი|აკინჯი აშშ-ის სახელმწიფო მდივან ჯონ კერისთან ერთად, 2015 წლის 2 ოქტომბერი.

კამპანიის დროს მან ვაროშას ქალაქთან დაკავშირებით ისაუბრა და პრობლემის გადასაჭრელად „მოლაპარაკებების“კენ მოუწოდა. ვაროშასთან დაკავშირებით აქინჯიმ განაცხადა, რომ „(გვამთან) გვერდიგვერდ ცხოვრების ნაცვლად, ვაროშა იქცეს ცოცხალ ქალაქად, სადაც ხალხი იცხოვრებს, ორივე თემის კონტრაქტორები ერთად საქმიანობენ და ახალგაზრდებს შეუძლიათ სამსახურის პოვნა“."Let Varosha become a lively town again ", KP Daily News, 4 April 2015
მინი|ტრანსანატოლიური გაზსადენის გახსნის ცერემონია თურქეთის ქალაქ ესკიშეჰირში, 2018 წლის 12 ივნისი.

2015 წლის 19 აპრილს ჩრდილოეთ კვიპროსში საპრეზიდენტო არჩევნები ჩატარდა და მუსტაფა აქინჯიმ ხმების 26.9% მოიპოვა, რამაც იგი მეორე ადგილზე დააყენა დერვიშ ეროღლუს შემდეგ, რომელმაც ხმების 28.2% მიიღო. შედეგად, აქინჯი საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტურში გავიდა, სადაც 2015 წლის 26 აპრილს დერვიშ ეროღლუს დაუპირისპირდა.აკინჯიმ არჩევნების მეორე ტურში გაიმარჯვახმების 60.5%-ით. მან ჩრდილოეთ კვიპროსის პრეზიდენტის თანამდებობა 2015 წლის 30 აპრილს დაიკავა.

აკინჯი თურქეთთან ურთიერთობებთან დაკავშირებით „მოძმე ერის“ (kardeş vatan) შეხედულების წარმომადგენლად აღიქმებოდა, თურქეთის მიერ ოფიციალურად შენარჩუნებული „ახალგაზრდა ერის“ (yavru vatan) შეხედულებისგან განსხვავებით.  (in Turkish) აკინჯის თურქეთისგან ჩრდილოეთ კვიპროსის დამოუკიდებლობის გაზრდის პოლიტიკას თურქეთის მთავრობის მხრიდან ძლიერი წინააღმდეგობა შეხვდა, თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა კი აკინჯისთან ტელეფონით დებატები გამართა პირდაპირ ეთერში არჩევიდან მალევე. (in Turkish)მიუხედავად იმისა, რომ აკინჯიმ თურქეთისგან უფრო დიდი დამოუკიდებლობა შესთავაზა, თურქეთის მთავრობა „სკეპტიკურად“ იყო განწყობილი 1974 წლის შემოჭრის შემდეგ ჩრდილოეთ კვიპროსისთვის გაწეული დიდი ფინანსური და სამხედრო დახმარების გამო. (in Turkish)

პოლიტიკურმა დამკვირვებლებმა, მათ შორის კვიპროსელი ბერძენ-კვიპროსელების წარმომადგენლებმა,"Will Turkish-Cypriot community election result turn the tables in the Cyprus problem? by Manolis Kostidis, Independent Balkan News Agency, 24 April 2015აღნიშნეს, რომ „განცხადებებისა და შთაბეჭდილებების დონეზე, (აკინჯის) არჩევნებმა შესაძლოა კვიპროსის პრობლემასთან დაკავშირებული მომავალი მოლაპარაკებების ატმოსფერო შეარბილოს“, და დასძინეს, რომ „აკინჯის კეთილი განზრახვების მიუხედავად, თურქეთის მთავრობის თანხმობის გარეშე მისთვის რთული იქნება ნებისმიერი რამის გაკეთება, რაც მას აქვს განზრახული“. კვიპროსის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა ნიკოს ანასტასიადესმა მიესალმა არჩევნების შედეგებს და Twitter-ზე დაწერა, რომ აკინჯის გამარჯვება „იმედიანი განვითარება იყო ჩვენი საერთო სამშობლოსთვის“. ანასტასიადესმა დასძინა, რომ მან აკინჯისთან ტელეფონით ისაუბრა და ორივე მამაკაცმა გამოთქვა „სურვილი ჩვენი ქვეყნის ნამდვილი გაერთიანების შესახებ“.

 2020 წლის ხელახალი არჩევნების კამპანია 
აქინჯიმ ხელახლა არჩევნებში მონაწილეობა დამოუკიდებლად სცადა. მან თავისი კანდიდატურა და მეორე ვადით არჩევის ხედვა 2020 წლის 5 თებერვალს, ნიქოზიაში გამართულ მიტინგზე, სახელწოდებით „ნდობისა და მონდომების საღამო“, გამოაცხადა. მან კვიპროსის დავის გადაწყვეტის ფედერალური მოდელი დაიცვა, როგორც ერთადერთი შესაძლო და გონივრული ვარიანტი და განაცხადა: „ჩვენ არ გვინდა ვიყოთ უმცირესობა კვიპროსელ ბერძნებს შორის და არც თურქეთზე დამოკიდებული ქვეადმინისტრაცია“.მისი ხელახალი არჩევნების კამპანია ლოზუნგით „პასუხი არის აქინჯი“ ჩამოყალიბდა, ხოლო საარჩევნო კამპანიაში პოპულარიზებული თემები მოიცავდა „ნდობას“, „მონდომებას“, „გულწრფელობას“ და „პასუხისმგებლობას“, რომლებიც ყველა აქინჯის უკავშირდება.
მინი|აკინჯის საარჩევნო პლაკატი კირენიაში. სლოგანია „პასუხი მონდომებაა“.

TDP-ის თავმჯდომარემ, ჯემალ ოზიგიტმა, აკინჯის ხელახალი არჩევის მხარდაჭერა 2019 წლის 23 ოქტომბერს გამოაცხადა, როდესაც აქინჯი ჯერ კიდევ არ გამოუცხადებია თავისი კანდიდატურა.სხვა პარტიებმა, რომლებმაც პირველ ტურში აკინჯის მხარდაჭერა გამოუცხადეს, იყვნენ პარლამენტგარეშე კომუნალური განმათავისუფლებელი პარტია „ახალი ძალები“,დამოუკიდებლობის გზა, გაერთიანებული კვიპროსის პარტია და მემარცხენე მოძრაობა.რესპუბლიკურმა თურქულმა პარტიამ მეორე ტურში აკინჯის მხარდაჭერა გამოუცხადა,ხოლო „ახალი კვიპროსის პარტიამ“ მოუწოდა ამომრჩევლებს, არ მისცენ ხმა ერსინ თათარს.

კამპანიის განმავლობაში აკინჯიმ არაერთი განცხადება გააკეთა იმის შესახებ, რომ თურქეთის მთავრობა აქტიურად ერეოდა მის წინააღმდეგ ჩატარებულ არჩევნებში. მან 1 ოქტომბერს განაცხადა, რომ თურქეთის პარლამენტის წევრები მმართველი „სამართლიანობისა და განვითარების“ და „ნაციონალისტური მოძრაობის“ პარტიებიდან ჩრდილოეთ კვიპროსის სოფლებში დადიოდნენ და ხალხს ეუბნებოდნენ, რომ არ მისცენ ხმა აკინჯისთვის და რომ მას შეურაცხყოფა და მუქარა თურქული „წყაროებიდან“ მიეღო.ნიქოზიაში თურქეთის საელჩომ განცხადება გაავრცელა, რომელშიც დაგმო „მენტალიტეტი, რომელიც კუნძულზე ყველა თურქულ გუნდს არჩევნებში ჩარევად მიიჩნევდა“ და განაცხადა, რომ მიუღებელია, რომ „თურქეთი საარჩევნო მასალად იქცა“.

9 ოქტომბერს აქინჯიმ განაცხადა, რომ მას თურქეთის ხელისუფლებამ საარჩევნო კამპანიის დასაწყისში დაემუქრნენ,როდესაც „კვიპროსში სადაზვერვო საქმიანობასთან დაკავშირებულმა პირმა“ მის ადმინისტრაციის უფროსს უთხრა, რომ „უკეთესი იქნებოდა თავად აქინჯისთვის, მისი ოჯახისთვის და ერისთვის“, თუ ის არჩევნებიდან გამოვიდოდა. მან ასევე გაამხილა, რომ მისი, მისი ადმინისტრაციის უფროსის და მისი საარჩევნო გუნდის ელექტრონული ფოსტა ჰაკერების მიერ იქნა გატეხილი.ნიქოზიაში თურქეთის საელჩომ კატეგორიულად უარყო, რომ აქინჯი დაემუქრნენ.

 წიგნი 
2010 წელს აკინჯიმ გამოაქვეყნა Belediye Başkanlığı'nda 14 yıl („თოთხმეტი წელი მერიაში“), რომელიც აჯამებს მის გამოცდილებას, როგორც თურქეთის ნიქოზიას მუნიციპალიტეტის მერის დროს.

 მოლაპარაკებები 
პრეზიდენტად არჩევიდან რამდენიმე კვირის შემდეგ, 2015 წლის 11 მაისს, მუსტაფა აქინჯიმ პირდაპირ დაიწყო მოლაპარაკებები კვიპროსის რესპუბლიკის პრეზიდენტ ანასტასიადესთან გაერთიანების საკითხზე."Liderler bir araya geldi, görüşmeler başlıyor" ("Leaders come together, negotiations begin"), Detay , 11 May 2015 (in Turkish) მოლაპარაკებები, რომელშიც საბოლოოდ მონაწილეობა უნდა მიეღოთ გაერთიანებულ სამეფოს, საბერძნეთს და თურქეთს,"UK, Greece and Turkey join Cyprus peace talks in Geneva" by Helena Smith & Patrick Wintour, The Guardian, 12 January 2017 ჩაიშალა შეთანხმების მიღწევის გარეშე, ორივე მხარე ერთმანეთს ადანაშაულებდა წარუმატებლობაში."U.N. to Host Cyprus Leaders April 2, First Since Breakdown in February", U.S. News & World Report, 27 March 2017
რესურსები ინტერნეტში
Mustafa Akıncı personal website
Cyprus Talks, 

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1947
კატეგორია:დაბადებული 28 დეკემბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ჩრდილოეთ კვიპროსის რაიონები
კატეგორია:პოლიტიკოსები
კატეგორია:პრეზიდენტები