ატა ალ-აიუბი

ატა ალ-აიუბი (დ. 25 მარტი, 1877 – გ. 21 დეკემბერი, 1951) — ოსმალეთის იმპერიის საჯარო მოხელე, რომელიც მოგვიანებით სირიის პრეზიდენტისა და პრემიერ-მინისტრის თანამდებობებს იკავებდა. დაიბადა დამასკოში (სირია), ცნობილ პოლიტიკურ ოჯახში — ალ-აიუბებში. მან საჯარო ადმინისტრირება სტამბოლში შეისწავლა და პროფესიული კარიერა ოსმალეთის იმპერიის სამოქალაქო სამსახურში დაიწყო.

ცხოვრება
1908 წელს იგი გახდა ლატაკიის გუბერნატორი — ქალაქისა სირიის სანაპიროზე. მას არ მიუღია მონაწილეობა ოსმალეთ-არაბეთის კონფლიქტში 1916–1918 წლებში, თუმცა 1918 წლის ოქტომბერში, ოსმალეთის იმპერიის დამარცხების შემდეგ, დამასკოში საცხოვრებლად დაბრუნდა. თურქების წასვლასა და არაბული არმიის მოსვლას შორის არსებულ ოთხდღიან ინტერვალში, მან სირიელ წარჩინებულებთან ერთად დამასკოში ჩამოაყალიბა წინასწარი მთავრობა, რომელსაც სათავეში ჩაუდგა პრინცი მუჰამედ საიდ ალ-ჯაზაირი.

1920 წლის ივლისში პრემიერ-მინისტრმა ალა ალ-დინ დრუბიმ იგი შინაგან საქმეთა მინისტრად დანიშნა. ეს მოხდა სირიის მეფე ფეისალ I-ის მმართველობის დროს. ალ-აიუბის თანამდებობა სირიის ფრანგული ოკუპაციის დაწყების პერიოდში ეკავა. მან კავშირები დაამყარა ადგილობრივ ნაციონალისტებთან და ფარულად აწვდიდა იარაღსა და ფინანსებს სალეჰ ალ-ალის, რომელიც სირიის სანაპიროზე ამბოხებას ხელმძღვანელობდა, და იბრაჰიმ ჰანანუს, ალეპოს აჯანყების ლიდერს. ლატაკიაში იგი თვალს ხუჭავდა ომარ ალ-ბიტარის საქმიანობაზე, უარს ამბობდა ამბოხებულების დაპატიმრებაზე და ხელს უწყობდა ფრანგულ გარნიზონებზე მათ თავდასხმებს. იგი ასევე იყო მინისტრი ცნობილი მაისალუნის ბრძოლის დროს, სადაც სირიის არმია გენერალ ანრი გუროს ფრანგულმა ჯარმა დაამარცხა. აიუბის კოლეგა, ომის მინისტრი გენერალი იუსუფ ალ-აზმა, ბრძოლაში დაიღუპა.

1920 წლის აგვისტოში შეიარაღებულმა პირებმა ატა ბეის მოკვლა სცადეს ჰავრანის პროვინციაში. მას ბრალად სდებდნენ ღალატს „ფრანგული მანდატის“ პირობებში თანამდებობის მიღების გამო. თუმცა, მკვლელობის მცდელობამ ვერ აიძულა იგი გადამდგარიყო და თანამდებობაზე 1922 წლამდე დარჩა. მოგვიანებით იგი იუსტიციის მინისტრი გახდა პრემიერ სუბჰი ბარაკატის პროფრანგულ კაბინეტში და ეს თანამდებობა 1925 წლამდე, ფრანგული მანდატის წინააღმდეგ ეროვნული აჯანყების დაწყებამდე ეკავა.

1928 წელს აიუბი დაუკავშირდა „ეროვნულ ბლოკს“, სირიის წამყვან ანტიფრანგულ მოძრაობას, თუმცა მისი ოფიციალური წევრი არ გამხდარა. ბლოკი სირიის გათავისუფლებას შეიარაღებული წინააღმდეგობის ნაცვლად დიპლომატიური გზით ითხოვდა. ამავდროულად, აიუბი ინარჩუნებდა კორექტულ ურთიერთობას ფრანგულ ხელისუფლებასთან. 1930-იან წლებში იგი ორ მხარეს შორის შუამავლის როლს ასრულებდა. 1934 წელს იგი კვლავ გახდა იუსტიციის მინისტრი პრემიერ ტაჯ ელ-დინ ალ-ჰასანის კაბინეტში.

1936 წელს ურთიერთობა ბლოკსა და ფრანგებს შორის მკვეთრად დაიძაბა. ბლოკის ლიდერებმა ერს გაფიცვისკენ მოუწოდეს. გაფიცვამ პარალიზება გაუკეთა კომერციულ ცხოვრებას, ასობით სირიელი კი დააპატიმრეს. ამ 60-დღიანმა კრიზისმა საფრანგეთი საერთაშორისო საზოგადოების წინაშე უხერხულ მდგომარეობაში ჩააყენა. იმის შიშით, რომ გაფიცვა ჩრდილოეთ აფრიკის ფრანგულ კოლონიებზეც არ გავრცელებულიყო, საფრანგეთის მთავრობა დაჰპირდა სირიელებს მოთხოვნების განხილვას და ბლოკის დელეგაცია პარიზში დამოუკიდებლობის შესახებ მოლაპარაკებებზე მიიწვია.

სანამ ბლოკი სირიის მომავალს განიხილავდა, ალ-ჰასანის კაბინეტი დაიშალა და ფრანგმა უმაღლესმა კომისარმა, დამიენ დე მარტელმა, ალ-აიუბის სთხოვა დამოუკიდებელი გარდამავალი მთავრობის ჩამოყალიბება. ახალმა პრემიერმა შეძლო კოალიციური კაბინეტის შექმნა, რომელშიც შედიოდნენ როგორც „ეროვნული ბლოკის“, ისე პროფრანგული მოძრაობის წარმომადგენლები. 1936 წლის სექტემბერში, როცა დელეგაცია საფრანგეთიდან დაბრუნდა, ალ-აიუბი გადადგა. მან პრეზიდენტ ჰაშიმ ალ-ათასისთან ერთად გამოაცხადა 60-დღიანი გაფიცვის დასრულება და ბლოკის გამარჯვება — შეთანხმება, რომელიც სირიის დამოუკიდებლობას 25-წლიანი პერიოდის განმავლობაში უზრუნველყოფდა. ეს შეთანხმება სირიელებმა დაამტკიცეს, თუმცა მოგვიანებით ფრანგებმა მასზე უარი თქვეს, რადგან ეშინოდათ მეორე მსოფლიო ომის წინ არაბულ სამყაროში მნიშვნელოვანი კოლონიის დაკარგვის.

1943 წლის მარტში, მეორე მსოფლიო ომის დროს, გენერალმა შარლ დე გოლმა სირიაში მოკავშირეთა შეტევას უხელმძღვანელა ვიშის რეჟიმის ძალების დასამარცხებლად. ალ-აიუბი კიდევ ერთხელ გახდა პრემიერ-მინისტრი გარდამავალი პერიოდით და ასევე შეითავსა საგარეო საქმეთა, თავდაცვისა და შინაგან საქმეთა მინისტრის თანამდებობები. მან ზედამხედველობა გაუწია საპრეზიდენტო არჩევნებს და თანამდებობა 1943 წლის აგვისტოში დატოვა, როდესაც ხელისუფლებაში პრეზიდენტი შუკრი ალ-კუათლი მოვიდა. იგი პოლიტიკიდან წავიდა, თუმცა 1946 წლის აპრილში, დამოუკიდებლობის მოპოვებისას, „ეროვნულმა ბლოკმა“ მას დიდი პატივი მიაგო. მას ახასიათებდნენ, როგორც ზომიერ და ერთგულ ნაციონალისტს.

დამასკოში მას დღესაც პატივით იხსენებენ — აფიფის კვარტალში მდებარე მისი დიდებული სასახლისა და მისი სახელობის ქუჩის გამო.

ლიტერატურა
 Itri, Abd al-Ghani. Hadeeth al-Abqariyyat (2000)
 Khoury, Philip. Syria and the French Mandate (1987)
 Moubayed, Sami. The Politics of Damascus 1920–1946 (1999)

იხილეთ აგრეთვე
სირიის პრეზიდენტი

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1877
კატეგორია:დაბადებული 25 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1951
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 დეკემბერი
კატეგორია:სირიის პრეზიდენტები
კატეგორია:სირიელი პოლიტიკოსები