თავის ტვინის უკანა არტერია

თავის ტვინის უკანა არტერია (ინგ. Posterior cerebral artery (PCA)) — ბაზილარული არტერიის ორად გაყოფის (ბიფურკაციის) შედეგად მიღებული არტერია. PCA სისხლით ამარაგებს თავის ტვინის საფეთქლისა და კეფის წილებს, ისევე, როგორც ტვინის ღეროს ნაწილს. თავის ტვინის მარჯვენა და მარცხენა უკანა არტერიები შიგნითა საძილე არტერიას უკავშირდება უკანა შემაერთებელი არტერიით (ინგ. Posterior communicating artery (PComA). თავის ტვინის უკანა არტერიის დაზიანებისას აღინიშნება თავის ტვინის უკანა არტერიის სინდრომი.

 სეგმენტები 
მინი|284x284პქ|თავის ტვინის უკანა არტერიის სეგმენტები.
თავის ტვინის უკანა არტერია იყოფა 4 სეგმენტად (P1-P4): 

 P1 სეგმენტი 
P1 (პრე-შემაერთებელი. ინგ. Pre-communicating) სეგმენტი იწყება ბაზილარული არტერიის ბიფურკაციიდან და გრძელდება უკანა შემაერთებელ არტერიამდე.

 P2 სეგმენტი 
P2 (პოსტ-შემაერთებელი. ინგ. Post-communicating) სეგმენტი იწყება უკანა შემაერთებელი არტერიიდან, მიემართება შუა ტვინის გარშემო და მთავრდება მისი ლატერალური ზედაპირის უკანა კიდესთან. შესაძლებელია P2 სეგმენტის დაყოფა ქვესეგმენტებად: P2A და P2P, რომელთაგან P2A (ფეხების/კრურალური ან პედუნკულური) სეგმენტი მიემართება შუა ტვინის ფეხების გარშემო, მასსა და უნკუსს შორის, მხედველობის ტრაქტისა და ბაზალური (როზენტალის) ვენის ქვემოთ, კრურალურ ცისტერნაში. ხოლო P2P (ამბიენტური) სეგმენტი მიემართება ერთი მხრივ, შუა ტვინსა და მეორე მხრივ, პარაჰიპოკამპალურ და დენტატურ (დაკბილულ) ხვეულებს შორის, მხედველობის ტრაქტის, ბაზალური ვენისა და დამუხვლილი სხეულების ქვემოთ, ამბიენტურ ცისტერნაში.მინი|შუა ტვინის სახურავი (Tectum), საფარველი (Tegmentum) და ფეხები (Crusta).
 P3 სეგმენტი 
P3 (ოთხბორცვიანი, ანუ კვადრიგემინული) სეგმენტი იწყება შუა ტვინის გვერდითი ზედაპირის უკანა კიდიდან, მიემართბე ოთხბორცვიანი ცისტერნის გარეთა ნაწილში და ბოლოვდება ფრინველის დეზის (კალკარინული) ნაპრალის წინა ბოლოში.

 P4 სეგმენტი 
P4 (ქერქული, ანუ კორტიკალური) სეგმენტი იწყება ფრინველის დეზის ნაპრალის წინა ბოლოდან და მოიცავს მის დისტალურად (მოშორებით) მდებარე ქერქულ ტოტებს.

 ტოტები 
თავის ტვინის უკანა არტერიას გამოეყოფა მრავალი ტოტი, რომელიც ამარაგებს თავის ტვინის საფეთქლისა და კეფის წილებს, ისევე, როგორც ტვინის ღეროს ნაწილსა და თალამუსს:მინი|280x280პქ|შუამდებარე ფარდის ღრუ (CVI).

 თალამოპერფორირებადი არტერიები 
თალამოპერფორირებადი არტერიები გამოეყოფა P1-ს, რის შემდეგაც შედის უკანა დაცხრილულ ნივთიერებაში (ინგ. Posterior perforated substance), რათა სისხლით მოამარაგოს თალამუსი, ჰიპოთალამუსი, სუბთალამუსი, შუა ტვინი (კორტიკოსპინალური და კორტიკობულბური ტრაქტების გამოკლებით) და შიგნითა კაფსულის უკანა ნაწილი.მინი|გვერდითი პარკუჭის საფეთქლის (ქვედა) რქა.
 ფეხების პერფორირებადი არტერიები 
ფეხების პერფორირებადი არტერიები გამოეყოფა P2-ს, რის შემდეგაც პირდაპირ შუა ტვინის ფეხებში შედის და ამარაგებს კორტიკოსპინალურ და კორტიკობულბურ ტრაქტებს.

 მოკლე შემომხვევი არტერიები 
მოკლე შემომხვევი არტერიები გამოეყოფა P2 სეგმენტს, რის შემდეგაც მიემართება P2 სეგმენტის, პოსტერომედიალური ქოროიდული არტერიისა და გრძელი შემომხვევი არტერიების მედიალურად, შუა ტვინის გარშემო და სისხლით ამარაგებს მედიალურ დამუხვლილ სხეულებსა და შუა ტვინის საფარველს (ტეგმენტუმს).

 გრძელი შემომხვევი არტერიები 
მინი|322x322პქ|თავის ტვინის თხემ-კეფისა (Parieto-occipital) და ფრინველის დეზის (Calcarine) ნაპრალები.
მინი|231x231პქ|სპლენიალური არტერიის ინფარქტი. აღინიშნება კორძიანი სხეულის მორგვის მიდამოში პათოლოგიური კერა (ისარი). გრძელი შემომხვევი არტერიები (ანუ ოთხბორცვის/კვადრიგემინული) იწყება P1 ან P2 სეგმენტიდან, რის შემდეგაც მიემართება P1-სა და P2-ის მედიალურად, შუა ტვინის გარშემო, ოთხბორცვიან ცისტერნაში კი ეანასტომოზება ნათხემის ზედა არტერიის ტოტებს ოთხბორცვზე. სისხლით ამარაგებს ზედა გორაკებს (ქვედას ამარაგებს ნათხემის ზედა არტერია), შუა ტვინის ფეხებსა და საფარველს, დამუხვლილ სხეულებსა და თალამუსის ბალიშს.

 თალამოდამუხვლილი არტერიები 
თალამოდამუხვლილი (თალამოგენიკულატური) არტერიები გამოეყოფა P2-ს, მიემართება ზემოთ და სისხლით ამარაგებს თალამუსის უკანა ნაწილს, მედიალურ და ლატერალურ (შიგნითა და გარეთა) დამუხვლილ სხეულებს, შიგნითა კაფსულის უკანა ნაწილსა და მხედველობის ტრაქტს.
 პოსტერომედიალური ქოროიდული არტერია 
პოსტერომედიალური ქოროიდული არტერია (ანუ უკანა-შიგნითა სისხლძარღვოვანი არტერია) გამოეყოფა P2 სეგმენტს, შემოუვლის შუა ტვინს, ეპიფიზის დონემდე მისვლის შემდეგ კი უხვევს წინ და შედის მესამე პარკუჭის სახურავში (შუამდებარე ფარდაში. ლათ. Velum interpositum), თალამუსებს შორის და მიემართება ქოროიდულ ნაპრალში თავის ტვინის შიგნითა ვენასთან ერთად, საიდანაც გადადის მონროს ხვრელში და საბოლოოდ - გვერდითი პარკუჭის სისხლძარღვოვან წნულში (გვერდითი პარკუჭის საფეთქლის რქის წნულის გამოკლებით). გარდა ამისა, გზად გამოეყოფა ტოტები შუა ტვინისთვის, მედიალური და ლატერალური დამუხვლილი სხეულებისთვის, თალამუსის ბალიშისა და მედიალური ნაწილისა და ეპიფიზისთვის.

 პოსტეროლატერალური ქოროიდული არტერია 
პოსტეროლატერალური ქოროიდული არტერია (ანუ უკანა-გარეთა სისხლძარღვოვანი არტერია) გამოეყოფა P2 სეგმენტს, რის შემდეგაც მიემართება გარეთ და სისხლძარღვოვანი (ქოროიდული) ნაპრალის გავლით ხვდება გვერდითი პარკუჭის საფეთქლის რქაში, რათა სისხლით მოამარაგოს სისხლძარღვოვანი წნული. აღსანიშნავია, რომ გვერდით პარკუჭშივე, სისხლძარღვოვან წნულში ეანასტომოზება პოსტერომედიალურ ქოროიდულ არტერიას. გზად ზოგჯერ გამოეყოფა ტოტები შუა ტვინისთვის, უკანა შესართავისთვის, თაღისა და თალამუსისთვის.მინი|276x276პქ|თავის ტვინის უკანა არტერიის ფენესტრაცია.

 საფეთქლის ქვედა არტერიები 
საფეთქლის ქვედა არტერიები მოიცავს ჰიპოკამპისა და საფეთქლის წინა, შუა და უკანა არტერიებს. აღსანიშნავია, რომ ამ არტერიებიდან ყველა ადამიანთა მხოლოდ 10%-ს აქვს. ეს არტერიები სისხლით ამარაგებს უნკუსს, პარაჰიპოკამპალურ ხვეულს, ჰიპოკამპს, დაკბილულ ხვეულს, საფეთქლის წილის ქვედა ზედაპირსა და კეფის წილის ნაწილს.

 თხემ-კეფის არტერია 
თხემ-კეფის (პარიეტო-ოქციპიტალური) არტერია გამოეყოფა P2P ან P3 სეგმენტს, რის შემდეგაც მიემართება თხემ-კეფის ნაპრალში და სისხლით ამარაგებს სოლსა (კუნეუსი) და წინასოლს (პრეკუნეუსი).
 კალკარინული არტერია 
კალკარინული (ფრინველის დეზის) არტერია იწყება P2P სეგმენტიდან, P3 სეგმენტიდან ან თხემ-კეფის არტერიიდან, რის შემდეგაც მიემართება ფრინველის დეზის ნაპრალში, რათა სისხლით მოამარაგოს კეფის წილის უკანა პოლუსი, ენის (ლინგვალური) ხვეული და სოლის ქვედა ნაწილი.

მინი|ფეტალური PCA.

 სპლენიალური არტერია 
სპლენიალური (მორგვის) არტერია (ასევე ცნობილი, როგორც უკანა პერიკალოზური არტერია) გამოეყოფა თხემ-კეფის, კალკარინულ ან ქოროიდულ არტერიას, რის შემდეგაც მიემართება ზემოთ, კორძიანი სხეულის მორგვის გარშემო და ეანასტომოზება თავის ტვინის წინა არტერიის პერიკალოზურ ტოტებს, რათა სისხლით მოამარაგოს კორძიანი სხეულის სპლენიუმი.მინი|დამატებითი (აქსესორული) PCA.

 ანატომიური თავისებურებები 

 თავის ტვინის უკანა არტერიის ფენესტრაცია - სისხლძარღვის გაყოფა ორ ცალკეულ ტოტად, რის შემდეგაც ისინი კვლავ ერთდება და, შესაბამისად, წარმოიქმნება "ხვრელი" სისხლძარღვში. PCA-ს ფენესტრაცია კლინიკურად არ არის მნიშვნელოვანი, თუმცა, სისხლძარღვის განტოტების ადგილას მეტია ანევრიზმის წარმოქმნის შანსი, გამომდინარე ჰემოდინამიკის ცვლილებიდან.
 თავის ტვინის უკანა არტერიის ფეტალური ვარიანტი - თანდაყოლილი სისხლძარღვოვანი ანომალია, რა დროსაც უკანა შემაერთებელი არტერია P1-ზე დიდი ზომისაა და, შესაბამისად, სისხლის ძირითადი წყაროა. ამ დროს P1, ჩვეულებრივ, ჰიპოპლაზიური ან აპლაზიურია.
 დამატებითი (აქსესორული) PCA - ჩვეულებრივ, გამოეყოფა შიგნითა საძილე არტერიას.

 ლიტერატურა 

 Rhoton Jr., A. L. (2023). Rhoton's Cranial Anatomy and Surgical Approaches. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins. ISBN: 9781975226879

 რესურსები ინტერნეტში 

 Posterior cerebral artery - Radiopaedia

კატეგორია:თავის ტვინი
კატეგორია:თავის ტვინის სისხლმომარაგება
კატეგორია:თავის ტვინის არტერიები