თუკიდიდეს ხაფანგი

„თუკიდიდეს ხაფანგი“ ამერიკელი პოლიტოლოგის გრეჰემ თილეტ ალისონ ჯუნიორის მიერ პოპულარიზებული ტერმინია, რომელიც გამოიყენება ომისადმი ისეთი აშკარა მიდრეკილების აღსაწერად, რომლის დროსაც მზარდი ძალა  ჩანაცვლებით ემუქრება უკვე არსებულ დიდ სახელმწიფოს რეგიონულ ან საერთაშორისო ჰეგემონიაში.Mohammed, Farah (5 November 2018). "Can the U.S. and China Avoid the Thucydides Trap?". JSTOR Daily. Archived from the original on 1 January 2020. Retrieved 8 July 2020. ტერმინმა განსაკუთრებული პოპულარობა შეიძინა 2015 წელს და ძირითადად გამოიყენება ჩინეთისა და აშშ-ს ურთიერთობების Rachman, Gideon (18 December 2018). "Year in a Word: Thucydides's trap". Financial Times. Retrieved 8 July 2020. ანალიზისას.    

თეზისის გასამყარებლად ალისონმა ჩაატარა კვლევა ჰარვარდის უნივერსიტეტის ბელფერის მეცნიერებისა და საერთაშორისო ურთიერთობების ცენტრში, რომლის შედეგადაც დადგინდა, რომ იმ 16 ისტორიული შემთხვევიდან, რომლებშიც მზარდი ძალა  გაბატონებულ ძალას დაუპირისპირდა 12 ომით დასრულდა.Allison, Graham (9 June 2017). "The Thucydides Trap". Retrieved 27 August 2023. The past 500 years have seen 16 cases in which a rising power threatened to displace a ruling one. Twelve of these ended in war. თუმცა ამ კვლევამ საკმაოდ დიდი კრიტიკა დაიმსახურა და მეცნიერთა აზრი „თუკიდიდეს ხაფანგის“ კონცეფტთან დაკავშირებით, განსკუთრებით კი აშშ-სა და ჩინეთს შორის პოტენციურ სამხედრო კონფლიქტთან მიმართებაში, დღემდე გაყოფილია.Freedman, Lawrence (12 January 2022). "What the Thucydides Trap gets wrong about China". New Statesman. Retrieved 30 July 2023.Mohammed, Farah (5 November 2018). "Can the US and China Avoid the Thucydides Trap?" . JSTOR Daily. Retrieved 30 July 2023.McCormack, Win (17 March 2023). "The Thucydides Trap". The New Republic. ISSN 0028-6583. Retrieved 30 July 2023.Allison, Graham (24 September 2015). "The Thucydides Trap: Are the U.S. and China Headed for War?". The Atlantic. Retrieved 30 July 2023."Restoring Thucydides: Testing Familiar Lessons and Deriving New Ones By Andrew R. Novo and Jay M. Parker". www.cambriapress.com. Retrieved 7 March 2025.Kirshner, Jonathan (1 January 2019). "Handle Him with Care: The Importance of Getting Thucydides Right". Security Studies. 28 (1): 1–24. doi:10.1080/09636412.2018.1508634. ISSN 0963-6412."Stop seeing US-China relations through lens of Thucydides or Cold War". South China Morning Post. 10 December 2021. Retrieved 30 July 2023.

 წარმოშობა 
მარჯვნივ|მინი|გრეჰემ თ. ალისონი
ტერმინი შთაგონებულია ძველი ათენელი ისტორიკოსისა და სამხედრო მეთაურის, თუკიდიდეს მიერ. ის ამერიკელმა პოლიტოლოგმა გრაჰამ ალისონმა დაახლოებით 2011 წელს დაამკვიდრა.Sanger, David (22 January 2011). "Superpower and Upstart: Sometimes It Ends Well". New York Times. Retrieved 23 April 2025.Thucydides. "The History of the Peloponnesian War". The Internet Classics Archive. Massachusetts Institute of Technology. Archived from the original on 7 April 2020. Retrieved 8 July 2020. თუკიდიდეს დაკვირვებებისა და მისი „პელოპონესის ომის ისტორიის“ მიხედვით „ათენის გაძლიერებამ და ამ გაძლიერებით გამოწვეულმა სპარტას შიშმა ომი გარდაუვალი გახადა“.Allison, Graham (21 August 2012). "Thucydides's trap has been sprung in the Pacific". Financial Times. Archived from the original on 13 July 2025. Retrieved 8 July 2020. სწორედ ეს დასკვნა გამოიყენა ალისონმა იმ ტენდენციის აღსაწერად რომლის დროსაც მზარდი ძალა (როგორიცაა ათენი)  ემუქრება უკვე გაბატონებულ დიდ ძალას (როგორიცაა სპარტა). ალისონმა ეს მოსაზრება კიდევ უფრო გააფართოვა 2017 წელს გამოცემულ წიგნში „ომისთვის განწირულნი“, სადაც ის ამტკიცებს, რომ „ამჟამად ჩინეთი და აშშ ომისკენ მიმავალი შეჯახების გზაზე დგანან“. მიუხედავად იმისა, რომ ალისონი საკუთარ წიგნში ამტკიცებს, რომ ომი „გაბატონებულ ძალასა“ და „მზარდ ძალას“ შორის არაა გარდაუვალი, „თუკიდიდეს ხაფანგის“ შემთხვევაში ომი შესაძლოა იყოს ძალიან ძნელი ასარიდებელი და მოითხოვდეს ფართომასშტაბიან და ინტენსიურ დიპლომატიურ ჩარევასა და ყურადღებას.Allison, Graham (2017). Destined for War: Can America and China Escape Thucydides's Trap?. New York: Houghton Mifflin Harcourt. ISBN 978-1328915382.

 განმარტება 
ტერმინი გამოიყენება იმ თეორიის აღსაწერად, რომლის მიხედვითაც, როცა მზარდი ძალა ემუქრება უკვე გაბატონებულ ძალას, როგორც ჰეგემონს, ამ ორს შორის ომის ალბათობა საკმაოდ იზრდება. გრაჰამ ალისონის თანახმად:

„თუკიდიდეს ხაფანგი" გულისხმობს იმ ბუნებრივ, გარდაუვალ არეულობას, რომელიც ჩნდება მაშინ, როცა აღმავალი ძალა ჩანაცვლებით ემუქრება გაბატონებულ ძალას...[და] როცა აღმავალი ძალა ჩანაცვლებით ემუქრება გაბატონებულ ძალას წარმოქმნილი სტურქტურული სტრესი ძალადობრივ შეჯახებას აქცევს წესად და არა გამონაკლისად“.: xv-xvi საკუთარი თეზისის გასამყარებლად ალისონმა ჰარვარდის უნივერსიტეტის ბელფერის მეცნიერებისა და საერთაშორისო ურთიერთობების ცენტრში ჩაატარა კვლევა, რომლის მიხედვითაც დაადგინა, რომ იმ 16 ისტორიული შემთხვევიდან, როცა აღმავალი ძალა კონკურენციას უწევდა გაბატონებულ ძალას 12 ომით დასრულდა.აღნიშნულმა კვლევამ საკმაოდ დიდი კრიტიკა დაიმსახურა. იხილეთ § მეთოდოლოგიური კრიტიკა"Thucydides's Trap". Belfer Center for Science and International Affairs. Harvard Kennedy School. Archived from the original on 5 July 2020. Retrieved 8 July 2020. კვლევის პირობებში შესწავლილი შემთხვევები მოცემულია შემდეგ ცხრილში:
+„თუკიდიდეს ხაფანგის“ კვლევა ნომერი  პერიოდი მმართველი ძალა მზარდი ძალა შედეგი 1 მე-15 საუკუნის ბოლო პორტუგალია ესპანეთი ომი არ მომხადარა 2 მე-16 საუკუნის პირველი ნახევარი საფრანგეთი ესპანეთი ომი 3 მე-16 და მე-17 საუკუნეები ესპანეთი ოსმალეთის იმპერია 4 მე-17 საუკუნის პირველი ნახევარი შვედეთი 5 მე-17 საუკუნის შუა პერიოდიდან ბოლომდე ნიდერლანდების რესპუბლიკა ინგლისი 6 მე-17 საუკუნის ბოლოდან მე-18 საუკუნის შუა პერიოდამდე საფრანგეთი დიდი ბრიტანეთი 7 მე-18 საუკუნის ბოლოს და მე-19 საუკუნის დასაწყისში გაერთიანებული სამეფო საფრანგეთი 8 მე-19 საუკუნის შუა პერიოდი საფრანგეთი და გაერთიანებული სამეფო რუსეთი 9 საფრანგეთი გერმანია 10 მე-19 საუკუნის ბოლოს და მე-20 საუკუნის დასაწყისში ჩინეთი და რუსეთი იაპონია 11 მე-20 საუკუნის დასაწყისი გაერთიანებული სამეფო ამერიკის შეერთებული შტატები ომი არ მომხადარა 12 გაერთიანებული სამეფო (საფრანგეთისა და რუსეთის მხარდაჭერით) გერმანია ომი 13 მე-20 საუკუნის შუა პერიოდი საბჭოთა კავშირი, საფრანგეთი და გაერთიანებული სამეფო 14 ამერიკის შეერთებული შტატები იაპონია 15 1940-იანები–1980-იანები საბჭოთა კავშირი ცივი (პროქსი) ომი / ეკონომიკური/სავაჭრო ომი 16 1990-იანი წლებიდან დღემდე გაერთიანებული სამეფო და საფრანგეთი გერმანია ომი არ მომხადარა

 გავლენა 
ტერმინმა და მის გარშემო არსებულმა მიმოხილვამ გავლენა იქონია საერთაშორისო მედიასა (მათ შორის ჩინურ სახელმწიფო მედიაზე)Yongding, Yu; Gallagher, Kevin P. (11 May 2020). "Virus offers a way out of Thucydides trap". China Daily. Archived from the original on 25 May 2020. Retrieved 8 July 2020. და ამერიკელ და ჩინელ პოლიტიკოსებზე. თავდაცვის ეროვნული უნივერსიტეტის სამხედრო - კვლევითი ფრთის ეროვნული სტრატეგიული კვლევების ინსტიტუტის მიერ გამოქვეყნებულ ალან გრილი მიზენჰაიმერის კვლევის მიხედვით ტერმინი „გლობალური ყურადღების ცენტრშია მას შემდეგ, რაც საერთაშორისო ურთიერთობების ლექსიკონში შევიდა“.Misenheimer, Alan Greeley (4 June 2019). "Thucydides' Other "Traps": The United States, China, and the Prospect of "Inevitable" War". Institute for National Strategic Studies. National Defense University. Retrieved 8 July 2020. საგარეო პოლიტიკის მკვლევრებმა, ჰალ ბრენდსმა და მაიკლ ბეკლიმ აღნიშნეს, რომ „თუკიდიდეს ხაფანგი“ „კანონიკური“ გახდა და იქცა „ჭეშმარიტებად, რომელსაც ახლა მუდმივად იყენებენ აშშ — ჩინეთის კონკურენციის ასახსნელად“.Brands, Hal; Beckley, Michael (24 September 2021). "China Is a Declining Power—and That's the Problem". Foreign Policy. Archived from the original on 28 September 2021. Retrieved 29 September 2021. ამას გარდა, BBC-ის დიპლომატიურმა კორესპონდენტმა ჯონათან მარკუსმა იხუმრა კიდევაც, რომ გრეიჰემ ალისონის წიგნი „ომისთვის განწირულნი“, რომელიც „თუკიდიდეს ხაფანგის“ საკითხს დეტალურად მიმოიხილავს, „სავალდებულო საკითხავად იქვა ბევრი პოლიტიკოსის, აკადემიკოსისა და ჟურნალისტისთვის.Marcus, Jonathan (25 March 2019). "Could an ancient Greek have predicted a US-China conflict?". BBC. Retrieved 8 July 2020.

 აშშ — ჩინეთის ურთიერთობები 

ტერმინი ძირითადად გამოიყენება და დამკვიდრა აშშ-სა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკას შორის პოტენციური სამხედრო კონფლიქტთან მიმართებაში. ჩინეთის ლიდერმა და ჩინეთის კომუნისტური პარტიის გენერალურმა მდივანმა სი ძინფინგმა გამოიყენა ეს ტერმინი და გააფრთხილა მხარეები: „ჩვენ ყველამ ერთად უნდა ვიმუშაოთ იმისთვის, რომ თავიდან ავიცილოთ „თუკიდიდეს ხაფანგი“.Valencia, Mark J. (7 February 2014). "China needs patience to achieve a peaceful rise". South China Morning Post. Retrieved 8 July 2019. ტერმინმა განსაკუთრებული გავლენა შეიძინა 2018 წელს, მას შემდეგ, რაც ამერიკის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპა ტარიფები დააწესა ჩინეთის ექსპორტის თითქმის ნახევარზე, რამაც სავაჭრო ომი და აშშ-ჩინეთს შორის დაძაბულობა გამოიწვია.Kant, Ravi (26 February 2020). "The 21st-century Thucydides trap". Asia Times. Retrieved 8 July 2020.

დასავლელი მკვლევარების თანახმად არსებობს არაერთი მწვავე საკითხი, რომლებზეც აზრთა სხვადასხვაობა ზრდის ამ ორი სახელმწიფოს „თუკიდიდეს ხაფანგში“გახვევის ალბათობას. მათ შორისაა დასავლეთის მიერ თაივანის დე ფაქტო დამოუკიდებლობის განგრძობადი მხარდაჭერა, ჩინეთის მხრიდან ციფრული კონტროლისა და კიბერჯაშუშობის გამოყენება, სხვადასხვა მიდგომები ჩრდილოეთ კორეის მიმართ, ჩინეთის მზარდი გავლენა წყნარი ოკეანის რეგიონში და მისი პრეტენზიები სამხრეთ ჩინეთის ზღვაზე, ადამიანის უფლებების საკითხები სინძიანგში, ტიბეტსა და ჰონგ კონგში.Funabashi, Yoichi (10 October 2017). "Can we avoid the 'Thucydides Trap'?". Japan Times. Retrieved 8 July 2020. ზოგიერთი მკვლევარის აზრით  სი ძინფინგის მიერ ძალაუფლების კონსოლიდაცია, შეურიგებელი განსხვავებები ღირებულებებში და სავაჭრო დეფიციტი დამატებითი ფაქტორებია, რომლებმაც შესაძლოა ორი ქვეყნის „თუკიდიდეს ხაფანგში“ გაბმა გამოიწვიოს.Yu, David; Yap, Wy-En (21 February 2020). "Can U.S. And China Escape The Thucydides Trap?". Forbes. Retrieved 8 July 2020.

 კრიტიკა 

 აშშ — ჩინეთის ურთიერთობები 
არაერთმა მკვლევარმა გააკრიტიკა „თუკიდიდეს ხაფანგის“ გამოყენება აშშ — ჩინეთის ურთიერთობის კონტექსტში. ლოურენს ფრიდმანი, თავდაცვის ეროვნული უნივერსიტეტის კომპლექსური ოპერაციების ჟურნალ „პრიზმაში“ წერს, რომ „ჩინეთის მთავარი ინტერესი ყოველთვის მისი რეგიონული პოზიცია იყო და თუ ეს ასეა, მაშინ არსებობს მყარი არგუმენტები იმისა, რომ ეკონომიკური გავლენის ზრდის ფონზე მან გამოიჩინოს მოთმინება“.Freedman, Lawrence (14 September 2017). "Book Review: Destined for War: Can America and China Escape Thucydides's Trap?". PRISM. National Defense University. Archived from the original on 3 February 2019. Retrieved 13 July 2020. პეკინის უნივერიტეტის ოკეანის კვლევის ინსტიტუტის პროფესორმა ხუ ბომ ასევე განაცხადა, რომ მას არ სჯერა, რომ ჩინეთსა და აშშ-ს შორის არსებული ამჟამინდელი ძალთა ბალანსი „თუკიდიდეს ხაფანგის“ ჰიპოთეზას ამყარებს.

ისეთი მკვლევრები და ჟურნალისტები, როგორებიც არიან არტურ ვალდრონი და იან ბურუმა ამტკიცებენ, რომ ჩინეთი ჯერ კიდევ სუსტია ასეთი კონფლიქტებისთვის და მიუთითებენ ჩინეთის ისეთ პრობლემებზე როგორებიცაა ეკონომიკური მოწყვლადობა, მოსახლეობის დაბერება, ხალხის გადინება ქვეყნიდან, შიდა ეკოლოგიური პრობლემები, ამერიკასთან შედარებით უფრო სუსტი სამხედრო ძალა და მოკავშირეთა ნაკლებობა და ინოვაციების შემზღუდავი ცენზურა.Buruma, Ian (12 June 2017). "Are China and the United States Headed for War?". The New Yorker. Retrieved 10 July 2020.Waldron, Arthur (12 June 2017). "There is no Thucydides Trap". SupChina. Archived from the original on 1 September 2021. Retrieved 8 July 2020. მსგავსად, საგარეო პოლიტიკის მკვლევრები, ჰალ ბრენდსი და მაიკლ ბეკლი ამტკიცებენ, რომ თუკიდიდეს ხაფანგი „ფუნდამენტურად არასწორად სვამვს დიაგნოზს იმის შესახებ, თუ განვითარების რა ეტაპზეა ჩინეთი“ და რომ არა აშშ, არამედ ჩინეთი დგას მოსალოდნელი სტაგნაციის საფრთხის წინაშე. ამავე მოსაზრებასთან დაკავშირებით ჰარვარდის უნივერსიტეტის პოლიტოლოგი ჯოზეფ ნაი ამბობს, რომ მთავარი პრობლემა არის არა ჩინეთის აღმავლობა „თუკიდიდეს ხაფანგისკენ“ მიმავალ გზაზე, არამედ შიდა პრობლემები, რომლებიც იწვევს ჩინეთის დასუსტებას, რასაც ის „კინდლბერგერის ხაფანგს“ უწოდებს.Nye, Joseph S. (9 January 2017). "The Kindleberger Trap". Belfer Center for Science and International Affairs. Harvard Kennedy School. Archived from the original on 14 April 2020. Retrieved 8 July 2020.

სხვები დასცინიან კიდევაც „თუკიდიდეს ხაფანგის“ კონცეფციას და მას ანტიკური ისტორიის ნაწილად მიიჩნევენ, რომელიც ნაკლებად ერგება თანამედროვეობას. ჯეიმს პალმერი, „Foreign Policy“-ის რედაქტორის მოადგილე, თავის სტატიაში „ღმერთო ჩემო, ოღონდ პელოპონესის ომი აღარ“ წერს, რომ „2400 წლის წინანდელი კონფლიქტები ქალაქ-სახელმწიფოებს შორის ევრაზიის მივიწყებულ კონცხზე არასანდო გზამკვლევია თანამედროვე გეოპოლიტიკისთვის და ისინი უგულვებელყოფენ ისტორიის იმ უზარმაზარ პერიოდს, რომელიც შესაძლოა გაცილებით უფრო რელევანტური იყოს“.Palmer, James (28 July 2020). "Oh God, Not the Peloponnesian War Again". Foreign Policy. Archived from the original on 29 July 2020. Retrieved 29 July 2020. მან ასევე დამცინავად აღნიშნა, რომ „თუკიდიდეს ისეთი გავლენა არ უნდა ჰქონდეს საერთაშორისო ურთიერთობების მკვლევრებზე, როგორიც „ჰარი პოტერს“ აქვს მილენიალ მკითხველებზე“. ლორენს ფრიდმენიც მსგავსად ამტკიცებს, რომ „ალისონის მიერ გამოყენებულ მაგალითებს“, რომლებიც „იმ დროიდან მოდის, როდესაც ომისა და ძალაუფლების საკითხები განსხვავებულად აღიქმებოდა ვიდრე დღეს“, აქვს „ძალიან მცირე ღირებულება“ და ასკვნის, რომ „თუკიდიდეს ხაფანგი არის უსარგებლო კონსტუქცია“.

მკვლევარი დეივიდ ტაოქაი ლი წერს, რომ „თუკიდიდეს ხაფანგის“ თეორია აშშ-სა და ჩინეთის ურთიერთობებთან მიმართებაში არის ხარვეზიანი, რადგან ის ეფუძნება დასავლურ და ანტიკურ ბერძნულ ანალოგიებს. ლის შეხედულებით ისეთი მაგალითი, როგორიცაა 1910-იანი წლების გერმანია ბევრად განსხვავდება თანამედროვე ჩინეთისგან.

ბოლოს, ზოგიერთი მკვლევარი აღნიშნავს, რომ ჩინეთის სახელმწიფო პროპაგანდისტული საშუალებები მჭიდროდ ჩაეჭიდნენ „თუკიდიდეს ხაფანგის“ კონცეფციას, რათა გაავრცელონ ძალების ისეთი გადანაწილების თეორია, რომელიც ჩინეთს ხელსაყრელ პოზიციაში აყენებს.

 მეთოდოლოგიური კრიტიკა 

 კრიტიკა „თუკიდიდეს ხაფანგის“ კვლევების შესახებ 
გრაჰამ ალისონის მიერ „თუკიდიდეს ხაფანგის“ თეორიის დასამტკიცებლად ჩატარებული კვლევა კრიტიკის საგანი გახდა. ჰარვარდის უნივერსიტეტის პოლიტოლოგი, ჯოზეფ ნაი, კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს მტკიცებას იმის შესახებ, რომ 16 ისტორიული შემთხვევიდან, რომელშიც აღმავალი ძალა მმართველ ძალას უპირისპირდებოდა, 12 ომით დასრულდა. მისი არგუმენტის თანახმად ალისონი შემთხვევებს არასწორად აიდენტიფიცირებს. მაგალითად, ის საუბრობს პირველ მსოფლიო ომზე, რომელსაც ალისონი განიხილავს, როგორც გერმანიის აღზევებისა და მისი გაერთიანებულ სამეფოსთან, როგორც ჰეგემონთან, დაპირისპირების შემთხვევას და ამბობს, რომ ომი ასევე გამოწვეული იყო „გერმანიის შიშით რუსეთის მზარდი ძალაუფლების, დაცემის გზაზე მყოფ ავსტრია - უნგრეთში სლავური ნაციონალიზმის გაძლიერების შიშით და სხვა უამრავი ფაქტორით, რომლებიც  ანტიკური საბერძნეთის კონტექსტისგან განსხვავდებოდა“.

ისტორიკოსი არუტრ ვალდრონი მსგავსად ამტკიცებს, რომ ალისონი კონფლიქტებს არასწორად აფასებს.  მაგალითად, ალისონის მიერ განხილულ იაპონია-რუსეთის კონფლიქტზე ის ამბობს: „ 1904 წელს იაპონია იყო აღმავალი ძალა, ხოლო რუსეთი  უკვე დიდი ხნის დამკვიდრებული ძალა. სცადა თუ არა რუსეთმა იაპონიის წინასწარ შეჩერება? არა. იაპონელები მოულოდნელად დაესხნენ თავს რუსეთს და მეფის ფლოტი გაანადგურეს.“ ლორენს ფრიდმანი  თავდაცვის ეროვნული უნივერსიტეტის კომპლექსური ოპერაციების ჟურნალ „პრიზმაში“ ასევე ხაზს უსვამს იმაზე, რომ ალისონს არასწორედ ესმის მის მიერ განხილული შემთხვევების გამომწვევი მიზეზები. ეს განსაკუთრებით ეხება პირველ მსოფლიო ომს, რომელიც ფრიდმანის მტკიცებით უფრო მეტად იყო „ავსტრიასა და სერბეთს შორის არსებული კონფლიქტისა და მათი მოკავშირეების — გერმანიისა და რუსეთის — მიერ ამ პროცესის არასწორი მართვის შედეგი“.

პროფესორები ჯეი პარკერი და ენდრიუ ნოვო ამტკიცებენ, რომ „ჰეგემონური ტრანზიციის“ თეორიის ალისონისეული ინტერპრეტაცია არასწორად ახასიათებს ძალთა გადანაწილებას ათენსა და სპარტას შორის და ზედმეტადაა ფოკუსირებული სტრუქტურულ ელემენეტებზე, რის გამოც ვერ ხდება თავად ლიდერების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების სათანადო შეფასება.Novo, Andrew R.; Parker, Jay M. Restoring Thucydides: Testing Familiar Lessons and Deriving New Ones. Cambria Press. p. 44. Retrieved 7 March 2025.

საგარეო პოლიტიკის მკვლევრები, ჰალ ბრენდსი და მაიკლ ბეკლი მიიჩნევენ, რომ ალისონის მიერ „თუკიდიდეს ხაფანგის“ კონტექსტში განხილული ბევრ შემთხვევაში ომის გამომწვევი იმპულსი იყო არა ჰეგემონის გადასწრების გარდაუვალი საფრთხე, არამედ აღზევებული ძალის აგრესიული გამოხტომა მაშინ, როცა მისი სწრაფი ზრდაც სტაგნაციაში გადადიოდა. მათ თანახმად:

„ომის გამომწვევი ფაქტორები — განსაკუთრებით ის ფაქტორები, რომლებიც უბიძგებენ რევიზიონისტულ სახელმწიფოებს ანუ ქვეყნებს, რომლებიც ცდილობენ არსებული სისტემის მორყევას, იმოქმედონ აგრესიულად — გაცილებით უფრო კომპლექსურია ვიდრე თუკიდიდეს ხაფანგი. სახელმწიფო, რომლის ფარდობითი სიმდიდრე და ძალაუფლება იზრდება აუცილებლად გახდება უფრო თავდაჯერებული და ამბიციური. სხვა თანაბარ პირობებში ის შეეცდება მოიპოვის მეტი პრესტიჟი და გლობალური გავლენა. მაგრამ თუ მისი პოზიციები სტაბილურად უმჯობესდება, მან უნდა გადადოს სასიკვდილო მნიშვნელობის დაპირისპირება გაბატონებულ ჰეგემონთან, სანამ კიდევ უფრო არ გაძლიერდება... ახლა წარმოვიდგინოთ განსხვავებული სცენარი. უკმაყოფილო სახელმწიფო აფართოებს საკუთარ ძალაუფლებას და გეოპოლიტიკურ ჰორიზონტს. მაგრამ შემდეგ ის აღწევს  შესაძლებლობების პიკს — შესაძლოა ეკონომიკური ზრდის შენელების, გადამეტებული თავდაჯერებულობის ფონზე მეტოქეების  კოალიციის გამტკიცების ან ორივე პროცესის ერთდროულად წარმართვის შედეგად. მომავალი საკმაოდ პირქუში ხდება. უსაზღვრო შესაძლებლობების განცდას ანაცვლებს გარდაუვალი საფრთხის შეგრძნება. ასეთ მოცემულობაში რევიზიონისტული სახელმწიფო შეიძლება გახდეს უფრო გამბედავი და აგრესიულიც კი იმისთვის, რომ ჩაეჭიდოს იმას, რისი მოპოვებაც ჯერ ისევ ძალუძს. ყველაზე სახიფათო ტრაექტორია მსოფლიო პოლიტიკაში არის ხანგრძლივი აღზევება, რომელსაც მკვეთრი დაღმასვლის პერსპექტივა მოსდევს.“

მათი მტკიცებით ალისონის მიერ განხილული რამდენიმე შემთხვევა სწორედ  ამ მოდელს მიჰყვება და არა „თუკიდიდეს ხაფანგს“. მათ შორისაა რუსეთ-იაპონიის ომი, პირველი მსოფლიო ომი და წყარი ოკეანის ომი ( ისინი ასევე მიუთითებენ ამერიკის იმპერიულ ექსპანსიაზე სამოქალაქო ომის შემდგომ პერიოდში და თანამედროვე რუსეთშ ვლადიმერ პუტინის მმართველობაზე). მათი განცხადებით სწორედ ამ ეფექტმა შეიძლება უბიძგოს აშშ-სა და ჩინეთს კონფლიქტისკენ, რადგან ჩინეთის „ეკონომიკური ზრდა ნელდება და ის მზარდ გლობალურ წინააღმდეგობას აწყდება“.

კლასიკოსი ვიქტორ დეივის ჰანსონი ეჭვქვეშ აყენებს თეორიას და ხაზს უსვამს, რომ აღმავალი ძალა ყოველთვის არ იწვევს დამკვიდრებული ძლიერი სახელმწიფოს მხრიდან პრენევციულ თავდასხმას. ის ამის მთავარ მიზეზად სახელმწიფოებს შორის არსებულ ფუნდამენტურ განსხვავებებს ასახელებს და განმარტავს თუ რატომ არ წარმოიშვა დაძაბულობა დიდ ბრიტანეთსა და აშშ-შორის, მიუხედავად ამ უკანასკნელის აღზევებისა მაშინ, როცა აშკარაა ჩინეთსა და აშშ-ს შორის დაძაბულობა მათი კონტრასტული პოლიტიკური და ეკონომიკური სისტემების გამო. "Secrets of Statecraft: What the Greeks and Romans Can Teach Us". Hoover Institution. Retrieved 26 November 2024.

 პელოპონესის ომი 
მკვლევრებმა ალისონი აღმოსავლეთ აზიის ისტორიასთან ერთად ასევე ძველი საბერძნეთის ისტორიის არასათანადო ცოდნის გამო გააკრიტიკეს.: 184-185 ჰარვარდის უნივერისტეტის პოლიტოლოგი ჯოზეფ ნაი, იელის უნივერიტეტის ისტორიკოსის, დონალდ ქეიგენის კვლევაზე დაყრდნობით ამტკიცებს, რომ ალისონი პელოპონესის ომის არასწორ ინტერპრეტაციას ახდენს; ნაის თანახმად ომის მიზეზი იყო არა ათენის მზარდი ძალა, რომელიც სპარტამ საფრთხედ აღიქვა, არამედ თვით ათენის სტაგნაცია, რომელმაც აფიქრებინა სპარტას რომ ათენის მიერ „დაშვებული პოლიტიკური შეცდომების“ გამო „ომი რისკად ღირდა“. ისტორიკოსი არტურ ვალდრონი მსგავსად ამტკიცებს, რომ ქეიგანი და ჰარვარდის კლასიკოსი მკვლევარი ერნსტ ბადიანი „დიდი ხნის წინ ამტკიცებდნენ, რომ პელოპონესის ომთან მიმართებაში არ არსებობს ისეთი კონცეფცია, როგორიც „თუკიდიდეს ხაფანგია“. ამასთან დაკავშირებით პოლიტოლოგებმა — ათანასიოს პლატიასმა და ვასილის ტრიგკასმა — გამოთქვეს მოსაზრება, რომ „თუკიდიდეს ხაფანგი“ დაფუძნებულია „უნებლიე ესკალაციაზე“ მაშინ როცა პელოპონესის ომი იყო რაციონალური გათვლების შედეგი.

სხვები კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებენ ალისონის მიერ თუკიდიდეს ტექსტის ინტერპრეტაციას.  ეროვნული სტრატეგიული კვლევების ინსტიტუტის (თავდაცვის ეროვნული უნივერსიტეტის სამხედრო - კვლევითი ფრთა) კვლევაში ალან გრილი მიზენჰაიმერი ამბობს, რომ „თუკიდიდეს ტექსტი არ ამყარებს ალისონის ნორმატიულ მტკიცებას „აღმავალ“ და „მმართველ“ ძალებს შორის  დაპირისპირების „გარდაუვალი“ შედეგების შესახებ“ და მიუხედავად იმისა, რომ „თეორია საჭირო ყურადღებას უთმობს, როგორც თუკიდიდეს, ასევე დიდი სახელმწიფოების მეტოქეობის საფრთხეებს“ ის “არ გამოდგება, როგორც ჰევრისტიკული მექანიზმი ან პროგნოზირების ინსტრუმენტი თანამედროვე მოვლენების ანალიზში“.

აკადემიკოსი ჯეფრი კრინი წერს, რომ ალისონს არასწორად ესმის თუკიდიდეს მთავარი გაკვეთილი ანუ ის, რომ ჰეგემონისთვის ყველაზე დიდი საფრთხე შიგნიდან მოდის.:184-185 თუკიდიდემ საკუთარი ისტორია დრამატული ტრაგედიის სახით ჩამოაყალიბა, რომლის გარდამტეხ მომენტად იქცა ათენის ამპარტავნული მცდელობა დაეპყრო სირაკუზა, რომელიც ძალიან შორს იყო ათენის სამფლობელოებისა თუ ინტერესებისგან.:185თუკიდიდესთვის ათენის მცდელობა, დაეკავებინა სირაკუზა, იყო დემოკრატიის ბრბოს ფსიქოლოგიად გარდაქმნის მაგალითი და მარცხი, რომელმაც სპარტას გამარჯვების საშუალება მისცა.:185

 დამატებითი ინგლისურენოვანი წყაროები 

 China's peaceful rise
 Chinese Century
 Historic recurrence
 Offshore balancing
 Potential superpowers
 Power transition theory
 Kindleberger Trap

 შენიშვნები 

 წყაროები 

კატეგორია:პოლიტიკური რეალიზმი
კატეგორია:პელოპონესის ომი
კატეგორია:გეოპოლიტიკური ტერმინოლოგია
კატეგორია:საერთაშორისო ურთიერთობები
კატეგორია:ანტიკური საბერძნეთის ისტორია
კატეგორია:2012 ნეოლოგიზმები
კატეგორია:აშშ – ჩინეთის ურთიერთობები