ხუან ხოსე არევალო

ხუან ხოსე არევალო (დ. 11 სექტემბერი, 1904 —  გ. 8 ოქტომბერი, 1990) — გვატემალელი სახელმწიფო მოღვაწე და ფილოსოფიის პროფესორი, რომელიც 1945 წელს გახდა გვატემალის პირველი დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტი. იგი აირჩიეს აშშ-ის მიერ მხარდაჭერილი დიქტატორის, ხორხე უბიკოს წინააღმდეგ დაწყებული სახალხო აჯანყების შემდეგ, რამაც დასაბამი მისცა გვატემალის რევოლუციას. არევალო თანამდებობაზე 1951 წლამდე დარჩა და ამ პერიოდში გადატრიალების 25 მცდელობას გაუძლო. 1951 წლის არჩევნებში მას მონაწილეობა აღარ მიუღია და ძალაუფლება ხაკობო არბენსს გადააბარა. პრეზიდენტობისას მან განახორციელა მრავალი სოციალური რეფორმა, მათ შორის მინიმალური ხელფასის გაზრდა და წერა-კითხვის გამავრცელებელი პროგრამები. მისი მეთვალყურეობით 1945 წელს შემუშავდა ახალი კონსტიტუცია. მისი ვაჟი, ბერნარდო, 2024 წელს გახდა გვატემალის პრეზიდენტი.

თავისი დროისთვის პროგრესული რეფორმების გამო, ხუან ხოსე არევალო გვატემალის ისტორიაში ყველაზე პოპულარულ და გავლენიან პრეზიდენტად ითვლება.

ბიოგრაფია

ადრეული წლები
200px|მინი
არევალო დაიბადა ტაქსისკოში, სანტა როსაში. იგი გაიზარდა ქვედა საშუალო კლასის ოჯახში. ბავშვობიდანვე ავლენდა ლიდერულ თვისებებსა და ინტელექტს. ჩვიდმეტი წლის ასაკში იგი სწავლობდა ვაჟთა ცენტრალურ ნორმალურ სკოლაში (Escuela Normal Central para Varones), სადაც პროფესორ მიგელ მორაზანის მოწაფე იყო.

მარტინეს მონტსა და არევალოს შორის მჭიდრო მეგობრობა ჩამოყალიბდა. ისინი ერთად სწავლობდნენ პედაგოგიკას და 1923 წლისთვის უკვე იყვნენ სანიმუშო მასწავლებლები იმავე სკოლაში. მათ ასევე წამოიწყეს ლიტერატურული ჟურნალის შექმნა, რომელსაც უწოდეს Alba. მიუხედავად იმისა, რომ მხოლოდ ოთხი ნომერი გამოიცა, მასში ქვეყნდებოდა ცნობილი გვატემალელი მწერლების რაფაელ არევალო მარტინესის, ფლავიო ერერასა და კარლოს უაილდ ოსპინას ტექსტები.

1934 წელს მან მოიპოვა ფილოსოფიისა და განათლების მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი ლა-პლატას ეროვნულ უნივერსიტეტში (არგენტინა), სადოქტორო ნაშრომისთვის „პიროვნების პედაგოგიკა“. 

პედაგოგიური კარიერა
1927 წელს, ქვეყნის მასშტაბით საგანმანათლებლო რეფორმის პროექტის ფარგლებში, გენერალ ლაზარო ჩაკონის მთავრობამ მოაწყო მასწავლებელთა კონკურსი, სადაც საუკეთესოები დაჯილდოვდნენ სტიპენდიებით საზღვარგარეთ პედაგოგიკის შესასწავლად. მარტინეს მონტმაც და არევალომაც გაიმარჯვეს; პირველი გაემგზავრა შვეიცარიაში, ხოლო მეორე არგენტინაში.

1932 წელი რთული გამოდგა არევალოსთვის: გენერალ ხორხე უბიკოს მთავრობამ გადაწყვიტა შეემცირებინა ყოველთვიური პენსია ისეთი პროფესორებისთვის, როგორიც არევალო იყო, რაც მათ სწავლისთვის თავის დანებების საშუალებას აძლევდა. თავდაპირველად ისინი იღებდნენ თვეში 175 კეცალს, მაგრამ ახლა მხოლოდ 116 კეცალს მიიღებდნენ. ეს შემცირება განპირობებული იყო გენერალ უბიკოს მიერ განათლებაში შეტანილი ცვლილებებით, რომელმაც არ გააგრძელა გენერლების ხოსე მარია ორელიანასა და ლაზარო ჩაკონის მიერ დაწყებული რეფორმების პროექტი.

პრეზიდენტობა
არევალო გვატემალის პრეზიდენტად მსახურობდა 1945 წლის 15 მარტიდან 1951 წლის 15 მარტამდე. იგი აირჩიეს 1944 წელს გამართულ კონკურსში, რომელიც ზოგადად მიჩნეულია გვატემალის პირველ მართლაც თავისუფალ არჩევნებად. არევალომ ხმების 86 პროცენტზე მეტი მოიპოვა, რაც ოთხჯერ აღემატებოდა სხვა კანდიდატების მიერ მიღებულ ხმებს ერთად აღებულს. ეს დღემდე რჩება გამარჯვების ყველაზე დიდ მარჟად ქვეყნის ისტორიაში თავისუფალი არჩევნების დროს.

არევალოს ადმინისტრაციის ექვსწლიანი ვადა აღინიშნა მოქალაქეთა პოლიტიკურ ცხოვრებაში მანამდე არნახული თავისუფლებით. როგორც პედაგოგს და ფილოსოფოსს, არევალოს ესმოდა ინდივიდების, თემებისა და ერების წინსვლის საჭიროება პრაქტიკული საშუალებებით. პრეზიდენტობამდე იგი იყო გადასახლებაში მყოფი უნივერსიტეტის პროფესორი. იგი დაბრუნდა გვატემალაში, რათა მონაწილეობა მიეღო ახალი, პოსტ-უბიკოს პერიოდის მთავრობის აღმშენებლობის მცდელობებში, განსაკუთრებით სოციალური დაცვის სფეროში. მან ასევე ხელი შეუწყო ახალი კონსტიტუციის შემუშავებას, რომელმაც ხალხს მიანიჭა სამოქალაქო უფლებები და თავისუფლებები, რაც მათ მანამდე არასდროს ჰქონიათ. მისი „სულიერი სოციალიზმის“ ფილოსოფია, რომელიც ცნობილია როგორც Arevalismo, შეიძლება ჩაითვალოს არა იმდენად ეკონომიკურ სისტემად, არამედ მოძრაობად ჩაგრული ლათინური ამერიკის წარმოსახვის გათავისუფლებისკენ. მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდში, შეერთებული შტატებისა და სხვა ქვეყნების მთავრობებმა Arevalismo შეცდომით მიიჩნიეს კომუნიზმად, რაც გახდა შეშფოთებისა და განგაშის მიზეზი და რამაც მოიპოვა მხარდაჭერა მეზობელი თანამგზავრი „კაუდილიოებისგან“, როგორიც იყო ანასტასიო სომოსა გარსია.

მრავალი უცხოური მამული, განსაკუთრებით ისეთები, რომლებიც არ იყო ათვისებული სოფლის მეურნეობისთვის, ჩამოერთვათ მფლობელებს და დაურიგდათ გლეხებს; მიწისმფლობელები დავალდებულდნენ, უზრუნველეყოთ თავიანთი მუშები ადეკვატური საცხოვრებლით; აშენდა ახალი სკოლები, საავადმყოფოები და სახლები; და შემოიღეს ახალი მინიმალური ხელფასი.

გვატემალის ქალაქებში ახლად გაძლიერებულ შრომით კავშირებს თან ახლდა რეფორმისტული შრომის კანონები, რამაც დიდი სარგებელი მოუტანა ურბანულ დაბალ და საშუალო კლასს. ჩამოყალიბდა რამდენიმე პარტია და პროფკავშირი. მოსახლეობის დიდი ნაწილისთვის საარჩევნო უფლების მინიჭება მისი მმართველობის მნიშვნელოვანი მემკვიდრეობა იყო. თუმცა, სარგებელი არ გავრცელებულა სოფლის აგრარულ რაიონებზე, სადაც „აცენდადოს“ (hacendado) ტრადიციები, რომელსაც ლატიფუნდიას (latifundia) უწოდებდნენ, რჩებოდა პატრიციული, რასისტული, შეუვალი და მკაცრი. მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობამ გარკვეული ძალისხმევა გამოიჩინა გლეხების (campesino) სამოქალაქო უფლებების გასაუმჯობესებლად, გვატემალის სოფლებში მდგომარეობა ვერ გაუმჯობესდებოდა ფართომასშტაბიანი აგრარული რეფორმის გარეშე, რომელიც გულისხმობდა მიწების მედიაციითა და სამართლიანი კომპენსაციით გადანაწილებას. ამის მიუღწევლობა იყო სისუსტე არევალოს პარტიისთვის კონგრესში და, შესაბამისად, მისი ადმინისტრაციისთვის, რისი გამოსწორებაც მისმა მემკვიდრემ სცადა „№900 დეკრეტით“.

პოსტ-პრეზიდენტობა
250px|მინი
არევალოს მემკვიდრე გახდა ხაკობო არბენს გუსმანი, რომელმაც გააგრძელა არევალოს მთავრობის აგრარული რეფორმის მიდგომა. არევალომ 1951 წელს თავისუფლად გადააბარა პრეზიდენტობა ხაკობო არბენსს გვატემალის რესპუბლიკური ისტორიის მეორე დემოკრატიულ არჩევნებში. 1954 წელს არბენსის დამხობის შემდეგ, დესტაბილიზებულ გვატემალაში ღია დემოკრატია სამი ათწლეულის განმავლობაში აღარ დაბრუნებულა. არევალო ნებაყოფლობით გადასახლებაში წავიდა მექსიკაში, როგორც უნივერსიტეტის პროფესორი და მწერალი. 1956 წელს მან დაწერა მნიშვნელოვანი წიგნი სახელწოდებით „ზვიგენი და სარდინები“, რომელშიც თავს დაესხა შეერთებული შტატების მთავრობასა და მძლავრ ამერიკულ კომპანიებს ლათინური ამერიკისადმი მათი მოპყრობის გამო. „ზვიგენი და სარდინები“ მოგვიანებით მოიწონა ამერიკელმა სოციოლოგმა ჩ. რაიტ მილსმა თავის 1961 წლის წიგნში „მისმინე, იანკი!“.

1963 წლის 27 მარტს არევალო დაბრუნდა გვატემალაში, რათა გამოეცხადებინა თავისი კანდიდატურა ნოემბრის საპრეზიდენტო არჩევნებისთვის. დიქტატორი მიგელ იდიგორას ფუენტესი, რომელიც (კენედის ადმინისტრაციის მკვეთრი წინააღმდეგობის მიუხედავად) დაჰპირდა თავისუფალ და ღია არჩევნებს, რომელშიც არევალო მიიღებდა მონაწილეობას, გადასახლებაში ნიკარაგუაში გაფრინდა მას შემდეგ, რაც იგი 1963 წლის 31 მარტს გადატრიალების შედეგად გადააყენეს. ამის შემდეგ ძალაუფლება ხელში ჩაიგდო ენრიკე პერალტა ასურდიამ და არევალომ კვლავ დატოვა ქვეყანა.

გვიანდელი წლები
არევალო გვატემალაში 1970-იანი წლების შუა ხანებში დაბრუნდა და მოგვიანებით შეხვდა გვატემალის სამოქალაქო პრეზიდენტ ვინიციო სერესოს მისი ინაუგურაციიდან რამდენიმე საათში, 1986 წლის 14 იანვარს. შეხვედრის დროს არევალომ შეაქო სამხედრო მმართველობიდან სამოქალაქო მმართველობაზე გადასვლა და განაცხადა კიდეც, რომ „ოქტომბრის რევოლუციას ექნება მეორე თავი“, თუმცა ეს იმედები მალევე გაქრა ადამიანის უფლებათა მუდმივი დარღვევების, არაეფექტური სამოქალაქო ადმინისტრაციისა და ღრმა ეკონომიკური პრობლემების გამო. 1990 წლის 7 ოქტომბერს არევალო გარდაიცვალა გვატემალა სიტიში.

იხილეთ აგრეთვე
გვატემალის პრეზიდენტი
ხაკობო არბენს გუსმანი

რესურსები ინტერნეტში


სქოლიო

კატეგორია:გვატემალის პრეზიდენტები