აზერბაიჯანის კოსმოსური პროგრამა

აზერბაიჯანის კოსმოსური პროგრამა ― აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ინიციატივების ერთობლიობა, რომელიც მიზნად ისახავს ეროვნული კოსმოსური პოტენციალის განვითარებას, მათ შორის თანამგზავრების შექმნასა და ექსპლუატაციას, სამეცნიერო კვლევების განვითარებას და შესაბამისი ინფრასტრუქტურის შექმნას. თანამგზავრული პროექტების მთავარი ოპერატორია  სამხრეთ კავკასიაში 2010 წელს დაარსებული პირველი თანამგზავრის ოპერატორი, „აზერკოსმოსი“.

 ისტორია 
აზერბაიჯანში კოსმოსური კვლევების სამეცნიერო ბაზის ფორმირება XX საუკუნის პირველ ნახევარში დაიწყო. 1927 წელს მიიღეს გადაწყვეტილება, ჩატარებულიყო ექსპედიციები ლენინგრადის ასტრონომიული ინსტიტუტის სამხრეთული სადამკვირვებლო სადგურისთვის შესაბამისი ადგილის შესარჩევად. 1930-იან წლებში რესპუბლიკის სხვადასხვა რეგიონში ასტროკლიმატური პირობების კვლევა ჩატარდა.

ხაბიბულა მამედბეილიმ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ასტრონომიის განვითარებასა და პოპულარიზაციაში,. 1940-იანი წლებიდან აწყობდა სამეცნიერო ექსპედიციებს და ამზადებდა სპეციალისტებს. შედეგად 1959 წელს შემახის ასტროფიზიკური ობსერვატორია დაარსდა, რომელიც 1960 წელს აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ნაწილი გახდა.

საბჭოთა პერიოდში აზერბაიჯანში კოსმოსური და ასტრონომიული სფეროს განვითარებასთან დაკავშირებული რამდენიმე მნიშვნელოვანი მოვლენა აღინიშნა: 1973 წელს ბაქოში გაიმართა 24-ე საერთაშორისო ასტრონავტიკური კონგრესი; 1974 წელს შეიქმნა კასპიის სამეცნიერო ცენტრი, რომელიც 1981 წელს კოსმოსური კვლევების სამეცნიერო-საწარმოო ასოციაციად ჩამოყალიბდა; 1977 წელს ვოიაჯერ 1-ლის ბორტზე, „ვოიაჯერის ოქროს ფირფიტის“ პროგრამის ფარგლებში, განთავსდა აზერბაიჯანული მუღამის ჩანაწერი (ქამილ ჯალილოვის მიერ შესრულებული კომპოზიცია ბალაბანზე); ხოლო 1982 წელს მარსზე მდებარე ერთ-ერთ კრატერს აზერბაიჯანელი ასტროფიზიკოსის, ნადირ იბრაჰიმოვის სახელი მიენიჭა, მისი პლანეტური კვლევების სფეროში შეტანილი მნიშვნელოვანი წვლილის აღსანიშნად. კერძოდ, მან დედამიწასა და მარსს შორის უმოკლესი მანძილისას მასშტაბური მრავალჯერადი სურათები გადაიღო და პლანეტის რუკა შექმნა.

მას შემდეგ, რაც აზერბაიჯანმა 1992 წელს დამოუკიდებლობა მოიპოვა, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სამეცნიერო-საწარმოო ასოციაციის ბაზაზე შეიქმნა აზერბაიჯანის ეროვნული აეროკოსმოსური სააგენტო, რომელიც 2006 წელს თავდაცვის მრეწველობის სამინისტროს იურისდიქციაში გადავიდა.
მინი|კურუს კოსმოდრომიდან Azerspace-1-ის ხელოვნური თანამგზავრის გაშვება
2008–2009 წლებში განვითარების ახალი ეტაპი დაიწყო ეროვნული კოსმოსური ინდუსტრიის ფორმირებისა და ორბიტაზე თანამგზავრების გაშვების შესახებ მთავრობის გადაწყვეტილებების მიღებით. 2023 წლის ოქტომბერში ბაქომ მეორედ (74-ე) უმასპინძლა საერთაშორისო ასტრონავტიკის კონგრესს, რაც ქვეყნის კოსმოსურ ინდუსტრიაში საერთაშორისო ინტეგრაციის მნიშვნელოვან მოვლენას წარმოადგენდა.

 თანამგზავრული პროგრამები 
ეროვნული კოსმოსური პროგრამის ფარგლებში აზერბაიჯანმა გაუშვა სამი ძირითადი თანამგზავრი: Azerspace-1 (2013) — პირველი სატელეკომუნიკაციო თანამგზავრი, რომელიც კურუს კოსმოდრომიდან გაუშვეს, რომელიც ემსახურება ევროპას, ცენტრალურ აზიასა და აფრიკას; პროექტის ღირებულება დაახლოებით 230 მილიონი მანათი იყო, დაფინანსებული სახელმწიფო ბიუჯეტიდან და საერთაშორისო სესხებით; Azersky (2014) — დედამიწის დისტანციური ზონდირების თანამგზავრი მონიტორინგისა და უსაფრთხოების მიზნით, პროექტის ღირებულება 157 მილიონი ევრო იყო; და Azerspace-2 (2018) — სატელეკომუნიკაციო თანამგზავრი, რომლის ღირებულება დაახლოებით 190 მილიონი აშშ დოლარი იყო, ასევე კურუს კოსმოდრომიდან გაუშვეს.

 სქოლიო 

კატეგორია:მეცნიერება და ტექნოლოგიები აზერბაიჯანში