ემილ ფრეი

ემილ ფრეი (დ. 24 ოქტომბერი, 1838 — გ. 24 დეკემბერი, 1922) — შვეიცარიელი მოღვაწე. პოლიტიკოსი, ამერიკის სამოქალაქო ომის დროს კავშირის არმიის ჯარისკაცი და შვეიცარიის ფედერალური საბჭოს წევრი (1890-1897). 1894 წელს იგი შვეიცარიის კონფედერაციის პრეზიდენტის პოსტს იკავებდა.

ადრეული ცხოვრება
ფრეი დაიბადა ბაზელ-ლანდის კანტონის ქალაქ არლესჰაიმში, ემილ რემიგიუს ფრეისა და ემა კლოსის ოჯახში. მამამისი ლიბერალი სეპარატისტი პოლიტიკოსი იყო.

ფრეის ოჯახმა თავშესაფარი მისცა ფრიდრიხ ჰეკერს, როდესაც 1848 წლის გერმანიის რევოლუციის შემდგომ რეპრესიებს გაურბოდა. ბაზელის გიმნაზიის დასრულების შემდეგ, ფრეი იენის აგრონომიულ ინსტიტუტში გაემგზავრა სასწავლებლად. 1860 წელს იგი ამერიკის შეერთებულ შტატებში გადასახლდა და ილინოისის შტატის ქალაქ ბელვილში ჩავიდა. ეს ის ადგილი იყო, სადაც მრავალი „ორმოცდარვიანელი“ – ევროპის 1848 წლის რევოლუციების ვეტერანი ცხოვრობდა. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში იგი ჰეკერთან მუშაობდა, თუმცა მოგვიანებით მათ შორის ურთიერთობა დაიძაბა.II Formation and Enlistment  by Ray W. Burhop, accessed December 10, 2007

სამხედრო კარიერა

ამერიკის სამოქალაქო ომი
ემილ ფრეი კავშირის არმიის 24-ე ილინოისის ქვეითთა პოლკში რიგითად ჩაეწერა.'Receiving the Swiss Minister: Col. Frey receiving the congratulations of his countrymen' The New York Times, November 20, 1882; Report of the Adjutant General of the State of Illinois, Civil War, vols. 2 and 5. თავის ესეში „ჩემი ამერიკული გამოცდილება“ იგი წერდა: „17 ივნისს 1861 წელს ჩიკაგოში 24-ე პოლკში ჩავირიცხე. იმავე დღეს პოლკოვნიკმა ჰეკერმა პოლკის მედროშედ დამნიშნა, საღამოს კი ჩიკაგოდან ილინოისის ქალაქ ალტონისკენ გავემართეთ“. ჰეკერი მისი მეთაური იყო. მათ შორის ურთიერთობა კვლავ გამოსწორდა და ფრეი ერთ კარავში ჰეკერის ვაჟთან ერთად ცხოვრობდა. მოგვიანებით ფრეი პირველ ლეიტენანტად დააწინაურეს, თუმცა 1862 წლის 17 ივნისს მან თანამდებობა დატოვა.

ფრეიმ თავად ჩამოაყალიბა 82-ე ილინოისის ქვეითთა პოლკი და 1863 წლის ივლისში, გეტიზბერგის ბრძოლის დროს, პოლკოვნიკის მოვალეობის შემსრულებელი იყო. იგი გეტიზბერგის ბრძოლის პირველივე დღეს ტყვედ ჩავარდა. ფრეიმ ლიბის ციხეში თვრამეტი თვე გაატარა, სანამ იგი კაპიტან გორდონში არ გაცვალეს – კონფედერატ ტყვეში, რომელსაც სიკვდილი ჰქონდა მისჯილი. ომის დასასრულს ფრეი მაიორის ჩინს ატარებდა. 1864 წლის 14 ივლისს მან უარი თქვა შვეიცარიის მოქალაქეობაზე და ამერიკის მოქალაქეობა მიიღო.

შვეიცარიის არმია
შვეიცარიაში დაბრუნებისას მას არ ჰქონდა გავლილი სავალდებულო სამხედრო სამსახური, თუმცა, ამერიკის სამოქალაქო ომში მიღებული დიდი გამოცდილების გათვალისწინებით, იგი თავიდანვე შვეიცარიის არმიის მაიორის ჩინით მიიღეს. იმ დროისთვის, როდესაც იგი ფედერალური საბჭოს წევრი გახდა, მას უკვე პოლკოვნიკის წოდება ჰქონდა.

პოლიტიკური კარიერა
სამოქალაქო ომის დასრულების შემდეგ ფრეი შვეიცარიაში დაბრუნდა. 1866 წლიდან 1872 წლამდე იგი ბაზელ-ლანდის კანტონის მთავრობის წევრი იყო. პოლიტიკოსის ხელფასით უკმაყოფილომ, 1872 წელს მცირე ხნით ჟურნალ „Basler Nachrichten“-ის რედაქტორად იმუშავა. იმავე წელს ფრეი შვეიცარიის ეროვნულ საბჭოში აირჩიეს, რომელსაც იგი 1875-1876 წლებში თავმჯდომარეობდა.

1882 წლიდან 1888 წლამდე ფრეი ვაშინგტონში შვეიცარიის პირველი ელჩი იყო. აშშ-ის პრეზიდენტი ჩესტერ ართური მას ორივე სახელმწიფოს წარმომადგენლადაც კი მიიჩნევდა. ელჩობის პერიოდში იგი ზაფხულს ყოველთვის მშობლიურ ქალაქში, არლესჰაიმში ატარებდა.

1890 წლის 11 დეკემბერს იგი შვეიცარიის ფედერალურ საბჭოში აირჩიეს, სადაც 1897 წლის 31 მარტამდე მსახურობდა. ფრეი თავისუფალი დემოკრატიული პარტიის წევრი იყო. საბჭოში მუშაობისას იგი სამხედრო დეპარტამენტს ხელმძღვანელობდა. ამ თანამდებობაზე ყოფნისას მან სცადა სამხედრო რეფორმის გატარება, თუმცა რეფერენდუმზე მოსახლეობამ მის წინააღმდეგ მისცა ხმა. მიუხედავად იმისა, რომ 1896 წლის დეკემბერში იგი ფედერალურ მრჩევლად ხელახლა დაამტკიცეს, 1897 წელს მან თანამდებობა დატოვა.

1894 წელს იგი შვეიცარიის კონფედერაციის პრეზიდენტი იყო.

საერთაშორისო ტელეგრაფის კავშირი
1897 წელს, შვეიცარიის ეროვნული საბჭოს წევრის რანგში თავისი მეორე ვადის დასრულების შემდეგ, ფრეი საერთაშორისო ტელეგრაფის კავშირის (ITU) სრულუფლებიან კონფერენციაზე ბიუროს დირექტორად წარადგინეს, სადაც მან ტიმოთეუს როთენი ჩაანაცვლა. მას ეს პოსტი თითქმის მეოთხედი საუკუნის განმავლობაში ეკავა და მონაწილეობდა საერთაშორისო ტელეგრაფის კონფერენციებში 1903 წელს ლონდონში და 1908 წელს ლისაბონში.

1921 წლის აგვისტოში „ITU“-ს დატოვების შემდეგ, ფრეი 1922 წლის შობის ღამეს, თავისი 85-ე დაბადების დღიდან ორი თვის თავზე გარდაიცვალა.

პირადი ცხოვრება
1870 წელს მან ცოლად შეირთო ემა კლოსი ლისტალიდან. მათ ხუთი შვილი შეეძინათ: ჰანსი, ემილი), კარლი, ანა და ჰელენე. 1877 წელს ემა ფილტვის ტუბერკულოზით გარდაიცვალა. იგი მხოლოდ 28 წლის იყო.

ნამუშევრები
 Aus den Erlebnissen eines Schweizers im Sezessionskriege, Bern 1893, (translated: "From the experiences of a Swiss in the War of Secession")
 Die Kriegstaten der Schweizer, dem Volk erzählt, Neuchâtel 1905, (translated: "The Swiss Acts of War, told to the People")

რესურსები ინტერნეტში
Personenlexikon des Kantons Basel-Landschaft 
Emil Frey - der Baselbieter Bundesrat 
Archiv der Basler Familie Frey - Family archives in Basel 

სქოლიო

კატეგორია:პრეზიდენტები
კატეგორია:შვეიცარიის პრეზიდენტები
კატეგორია:შვეიცარიელი პოლიტიკოსები