მელქიორ ნდადაიე

მელქიორ ნდადაიე (დ. – გ.) — ბურუნდიელი ბანკირი და პოლიტიკოსი, რომელიც 1993 წლის ისტორიულ არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ გახდა ბურუნდის პირველი დემოკრატიულად არჩეული და პირველი ჰუტუს პრეზიდენტი. მიუხედავად იმისა, რომ მან სცადა ქვეყანაში არსებული მწვავე ეთნიკური უთანასწორობის აღმოფხვრა, მისმა რეფორმებმა ტუტსებით დომინირებულ არმიაში ჯარისკაცების გაღიზიანება გამოიწვია და იგი 1993 წლის ოქტომბერში, წარუმატებელი სამხედრო გადატრიალების დროს მოკლეს, თანამდებობაზე მხოლოდ სამი თვის შემდეგ. მისმა მკვლელობამ ტუტსისა და ჰუტუს ეთნიკურ ჯგუფებს შორის არაერთი სასტიკი ხოცვა-ჟლეტა გამოიწვია, რამაც საბოლოოდ ათწლეულის განმავლობაში მიმდინარე ბურუნდის სამოქალაქო ომი გამოიწვია.

 ადრეული ცხოვრება 
მელქიორ ნდადაიე დაიბადა 1953 წლის 28 მარტს, რუანდა-ურუნდის ნიაბიჰანგას კომუნაში. პიე ნდადაისა და ტერეზა ბანდუშუბვენგეს ვაჟი, ის ჰუტუს ოჯახში ათი შვილიდან პირველი იყო. ის მბოგორას დაწყებით სკოლაში სწავლობდა, ხოლო 1966 წელს გიტეგას ჩვეულებრივ სკოლაში ჩაირიცხა. 1972 წლის იკიზას შემდეგ, რომლის დროსაც ბურუნდის მთავრობამ განათლებული ჰუტუსები დაისაჯა და ხოცვა-ჟლეტა განახორციელა, ის რუანდაში გაიქცა,რადგან ეშინოდა, თუ რა მოხდებოდა გიტეგაში სკოლაში დაბრუნების შემთხვევაში.ის ბუტარეში, ოფიციალურ სასწავლო ჯგუფში ჩაირიცხა საშუალო განათლების დასასრულებლად, რომელიც 1975 წელს დაამთავრა. შემდეგ რუანდის ეროვნულ უნივერსიტეტში პედაგოგიური კვლევების შესასწავლად ჩაირიცხა, სადაც 1980 წელს ლიცენზიის ხარისხი მიიღო.ნდადაიე 1980 წლიდან 1983 წლამდე სამხრეთ რუანდაში, სავეს პედაგოგიურ სკოლაში ასწავლიდა.

 ადრეული პოლიტიკური ჩართულობა და ბურუნდიში დაბრუნება 
ნდდაიე ჩაერთო პოლიტიკაში რუანდაში ყოფნისას და 1976 წელს დააარსა Mouvement des Étudiants Progressistes Barundi au Rwanda (BEMPERE), პროგრესული მოძრაობა გადასახლებული ბურუნდიელი ჰუტუს სტუდენტებისთვის.1979 წლის აგვისტოში ნდდაიემ და სხვა ბურუნდელმა დევნილებმა დააარსეს ბურუნდის მუშათა პარტია (Umugambwe wa'Bakozi Uburundi, UBU), მარქსისტულ-ლენინინისტური პოლიტიკური პარტია. ის იყო პარტიის მდივანი ინფორმაციის საკითხებში და მისი გაზეთების Le Flambeau და Ukuri-ის მთავარი რედაქტორი.1982 წლიდან 1983 წლამდე წარმოიშვა იდეოლოგიური დაყოფა UBU-ში, ერთი ფრაქცია ემხრობოდა შეიარაღებულ რევოლუციას და მეორე - სილვესტრე ნტიბანტუნგანიას და ნდდაიეს ხელმძღვანელობით - დემოკრატიისა და პოლიტიკური თავისუფლების მომხრე.ნდდაიემ გამოაქვეყნა დოკუმენტი, რომელიც მოუწოდებდა "ბურუნდის პროგრესული ძალების ალიანსს", რაც კიდევ უფრო შორდებოდა სხვა წევრებს. მოტეხილობის შედეგად, ნდადაიმ დატოვა UBU და 1983 წელს ბურუნდიში დაბრუნდა.
მინი|ნდდაიე საუბრობდა FRODEBU-ს მიტინგზე 1993 წელს მისი არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ

1984 წლის ივლისში ნდადაიე დაქორწინდა ლორენს ნინინაჰაზვეზე, რომელთანაც სამი შვილი ჰყავდა. ამ წლიდან 1986 წლამდე მუშაობდა ბუჟუმბურაში, ნეიროფსიქიატრიულ კამენგეს ცენტრში. ამ პერიოდში ის იყო სხვა პოლიტიკური პარტიის, „დემოკრატიული მოძრაობის ფრონტის“ (FROLUDE) წევრი, თუმცა ჯგუფი დაიშალა, რადგან გაიზარდა შიში, რომ მთავრობამ მასში შეაღწია და მისი ზოგიერთი წევრი დააპატიმრეს.Prunier Gerard 2009 Africa's World War Oxford University Press 63 9780195374209 1986 წლიდან 1988 წლამდე ნდადაიე ხელმძღვანელობდა გიტეგაში „კოოპერატივებსა და კრედიტებს“. 1989 წელს ის დაბრუნდა ბუჟუმბურაში და გახდა „მერიდიან ბანკ ბიაოს“ საკრედიტო სამსახურის ხელმძღვანელი. შემდეგ სწავლა განაგრძო პარიზის ხელოვნებისა და ხელობის ეროვნული კონსერვატორიის საბანკო ტექნიკის ინსტიტუტში, სადაც 1992 წელს მიიღო უმაღლესი საბანკო საქმის დიპლომი.

 FRODEBU-ს ლიდერი 
1986 წლის ივნისში ნდადაიემ და UBU-ს სხვა ყოფილმა წევრებმა, დემოკრატიისა და მშვიდობიანი საარჩევნო პროცესებისადმი მზარდი საერთაშორისო პრეფერენციის დანახვისას, დააარსეს ახალი იატაკქვეშა პოლიტიკური მოძრაობა, „ბურუნდის დემოკრატიის ფრონტი“ (FRODEBU).[6][7] შემდგომში ის პარტიის პრეზიდენტი გახდა. 1988 წელს იგი დაინიშნა ბურუნდის მუშათა კავშირის გიტეგას ფილიალის პირველ მდივნად, რომელიც მმართველ პარტია „ეროვნული პროგრესის კავშირის“ (UPRONA) პროფკავშირი იყო. იმ წელს ბურუნდი ეთნიკურმა ძალადობამ მოიცვა და 23 ოქტომბერს მან გიტეგას პროვინციის გუბერნატორის მიერ მოწვეულ შეხვედრაზე პრეზიდენტ პიერ ბუიოიას მთავრობა გააკრიტიკა. შედეგად, იგი ორი თვით დააპატიმრეს რუმონგეში.[3] 1991 წლის თებერვალში ნდადაიე გახდა ადამიანის უფლებათა ასოციაციის, „იტეკას ლიგის“, თორმეტი დამფუძნებელი წევრიდან ერთ-ერთი.[8] მარტში ბუიოიამ დანიშნა 35 წევრისგან შემდგარი საკონსტიტუციო კომისია ქვეყნის ეთნიკური და პოლიტიკური პრობლემების შესასწავლად და ახალი ძირითადი კანონის შესამუშავებლად. ნდადაიე პოლიტიკური ოპოზიციის ერთადერთი წევრი იყო, რომელიც ამ კომისიაში მსახურობდა. ორგანომ წარმოადგინა 145-გვერდიანი ანგარიში სახელწოდებით „ინსტიტუტებისა და პოლიტიკური ცხოვრების დემოკრატიზაცია ბურუნდიში“. ნდადაიემ აგვისტოში თანამდებობა დატოვა, კომისიის მრავალფეროვნების ნაკლებობის, ანგარიშში არსებული ხარვეზებისა და არადემოკრატიული დებულებების მოტივით.[9] იგი ასევე უკმაყოფილო იყო UPRONA-ს მიერ პოლიტიკური გარდამავალი პერიოდის კონტროლით.[10]

1991 წლის კონსტიტუცია ითვალისწინებდა მრავალპარტიულ პოლიტიკას,[3] ხოლო 1992 წლის 25 მაისს FRODEBU-მ შინაგან საქმეთა სამინისტროს ოფიციალური აღიარების თხოვნით მიმართა, რაც 23 ივლისს მიენიჭა.[11] ნდადაიე აგრძელებდა გარდამავალი პერიოდის კრიტიკას, გამოხატავდა რისხვას UPRONA-ს წევრების მიერ მთავრობის დომინირების გამო და UPRONA-ს აქტივისტებს ადანაშაულებდა სახელმწიფო რესურსების გამოყენებაში მათი საქმიანობის მხარდასაჭერად.[12] 1993 წლის 18 აპრილს FRODEBU-ს კონგრესმა ნდადაიე წარადგინა მომავალ საპრეზიდენტო არჩევნებში თავის სასურველ კანდიდატად.[3] ბურუნდის ჰუტუს განმათავისუფლებლად მიჩნეული, მან ასევე მოიპოვა ჰუტუს მიერ დომინირებული მცირე ოპოზიციური პარტიების კოალიციის, „დემოკრატიული ცვლილების ძალების“ (FCD) მხარდაჭერა. ნტიბანტუნგანიამ, FRODEBU-ს კიდევ ერთმა დამფუძნებელმა წევრმა, განაცხადა, რომ ნდადაიემ კიდევ უფრო ისარგებლა საზოგადოებრივი აღქმით, რომ ის „პოლიტიკური ქალიშვილი“ იყო.[13] ცვლილებების მომხრე ნდადაიე და მისი მოკავშირეები ხშირად იყენებდნენ ფრაზას „ახალი ბურუნდი“ (კირუნდი: uburundi bushasha). მან წამოაყენა პლატფორმა სახელწოდებით „ჩვენი წინადადებები ახალი ბურუნდის ასაშენებლად“, რომელიც მოიცავდა 46 კონკრეტულ ზომას, რომლებიც მოიცავდა პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და სოციალურ-კულტურულ საკითხებს.[13] ის ემხრობოდა ტუტსის მიერ დომინირებული შეიარაღებული ძალების დაშლას და არმიისა და ჟანდარმერიის ხელახლა შექმნას თითოეული კოლინიდან სამართლიანი დაკომპლექტების საფუძველზე, რითაც უზრუნველყოფდა უფრო ეთნიკურად დაბალანსებულ ძალებს.[9] FRODEBU-ს ოპონენტებმა პარტია ჰუტუს ექსტრემისტულ ორგანიზაციად გამოაცხადეს და მისი მეამბოხე ჯგუფ „ჰუტუს ხალხის განთავისუფლების პარტიასთან“ (PALIPEHUTU) დაკავშირება სცადეს. ნდადაიმ ეს დახასიათება დაგმო და UPRONA-ს ხელმძღვანელობა ეთნიკური განხეთქილების დათესვის მცდელობაში დაადანაშაულა.[14]

FRODEBU-სა და FCD-ს მიერ მხარდაჭერილი ნდადაიე UPRONA-ს კანდიდატ ბუიოიას და „ხალხის შერიგების პარტიის“ პიერ კლევერ სენდეგეიას დაუპირისპირდა. 1 ივნისის საპრეზიდენტო არჩევნებში ნდადაიმ ხმების 64.86 პროცენტი მოიპოვა, ბუიოიამ კი მხოლოდ 33.20 პროცენტი, ხოლო სენდეგეიამ - 1.26 პროცენტი.[15][16] საერთაშორისო დამკვირვებლების მიერ არჩევნები თავისუფალი და სამართლიანი იყო და არცერთ კანდიდატს არ გაუსაჩივრებია შედეგები.[17] UPRONA-ს წევრები გაოგნებულები იყვნენ ნდადაიეს დამაჯერებელი გამარჯვებით. ბუიოიას თქმით, პარტიის ზოგიერთმა წევრმა სთხოვა მას გაყალბებულიყო ხმები, რათა საკუთარი გამარჯვება ეჩვენებინა, მაგრამ მან უარი თქვა, რადგან მიაჩნდა, რომ ეს მის პატიოსნებას შელახავდა და სამოქალაქო ომის საფრთხეს შეუქმნიდა.[15] ბუიოიას მარცხით უცხოელი დამკვირვებლებიც გაკვირვებულები იყვნენ, თუმცა ზოგადად კმაყოფილები იყვნენ, რომ ხელისუფლებას სამოქალაქო პირი ჩაიბარებდა და დემოკრატიული პროცესები სრულდებოდა.[18] 29 ივნისს ჩატარებულ შემდგომ საპარლამენტო არჩევნებში FRODEBU-მ ხმების 71.4 პროცენტი მოიპოვა და ეროვნულ ასამბლეაში ადგილების 80 პროცენტი მოიპოვა.[16]

ბურუნდიში გავრცელდა ხმები, რომ არმია ჩარევას შეეცდებოდა გარდამავალი პერიოდის ჩაშლის მიზნით.[16] ნდადაიმ მხარდამჭერი დაარწმუნა, რომ „მათ შეუძლიათ ნდადაის მოკვლა, მაგრამ ყველა 5 მილიონი ნდადაის მოკვლა არ შეუძლიათ“.[19] 3 ივლისს აღმოჩენილი მცირერიცხოვანი ოფიცრების მიერ ნდადაის რეზიდენციის ხელში ჩაგდების გეგმა ჩაიშალა სამხედროების სხვა კომპონენტების მხარდაჭერის არარსებობის გამო, რამაც რამდენიმე დაპატიმრება გამოიწვია, მათ შორის მისი სავარაუდო ლიდერის, ლეიტენანტი პოლკოვნიკი სლივესტრე ნინგაბას, რომელიც ბუიოიას კაბინეტის უფროსი იყო.[20][21] ბუიოიამ და არმიის ლიდერებმა დაგმეს გადატრიალების მცდელობა.[22][a] როდესაც ნდადაიმ ბუიოიას დაურეკა გადატრიალების შესახებ კითხვის დასასმელად, ბუიოიამ ხუმრობით უთხრა, რომ ეს „ერთგვარი ცეცხლის ნათლობა“ იყო.[24]

 პრეზიდენტობა 
ნდადაიე ბურუნდის პრეზიდენტად 1993 წლის 10 ივლისს დაინიშნა.[16] ის გახდა როგორც პირველი დემოკრატიულად არჩეული სახელმწიფოს მეთაური, ასევე ბურუნდის პირველი ჰუტუს პრეზიდენტი. თავის საინაუგურაციო სიტყვაში მან „ახალი ბურუნდის“ შექმნა დაჰპირდა.[3] მან 23 მინისტრისგან შემდგარი მთავრობა შეკრიბა, მათ შორის 13 FRODEBU-ს და ექვსი UPRONA-ს წევრი. ცხრა მინისტრი ტუტსი იყო, მათ შორის პრემიერ-მინისტრი სილვი კინიგი, UPRONA-ს წევრი.[16] მან ასევე დანიშნა ეროვნული ერთიანობის საბჭო, რომელიც 15 ჰუტუს და 15 ტუტსისგან შედგებოდა, რომლებიც მას ეთნიკურ საკითხებზე კონსულტაციებს გაუწევდნენ.[25]
მინი|ნდდაიე მიესალმება პრემიერ მინისტრს სილვი კინიგის ბუჯუმბურას აეროპორტში, 1993 წ.
პრეზიდენტობისადმი მისი ფრთხილი მიდგომის მიუხედავად, მისმა ზოგიერთმა ქმედებამ საზოგადოებაში დაძაბულობა გამოიწვია. მან ეჭვქვეშ დააყენა წინა ტუტსის მთავრობების დროს დამტკიცებული კონტრაქტები და დათმობები, რაც საფრთხეს უქმნიდა ძლიერი ტუტსის ელიტისა და არმიის ეკონომიკას. მან დაიწყო სამხედრო რეფორმები, ეროვნული პოლიცია ცალკე სარდლობად გადაიყვანა და შეცვალა სამხედროებისა და პოლიციის მიღების მოთხოვნები, რათა შეემცირებინა ტუტსის დომინირება. FRODEBU-ს დომინირებამ პრობლემები შექმნა ადგილობრივ დონეზე, რადგან ნდადაის ჰუტუს მხარდამჭერებმა დაიკავეს საჯარო სამსახურში ტუტსის მიერ ადრე დაკავებული მრავალი თანამდებობა და ჩაშალეს 1972 წლის ხოცვა-ჟლეტის შემდეგ დაბრუნებული ლტოლვილების განსახლება ისე, რომ ბევრი ტუტსის ოჯახი უსახლკაროდ დარჩა. პრობლემები გაამწვავა ახლად თავისუფალმა პრესამ, რომელმაც დაიწყო ისეთი რეპორტაჟების გავრცელება, რამაც გამოიწვია ეთნიკური დაძაბულობის გაღვივება.[26] მან ლეიტენანტი პოლკოვნიკი ჟან ბიკომაგუ დანიშნა არმიის შტაბის უფროსად.[16]

საერთაშორისო დონეზე, ნდადაიე დაესწრო არუშას შეთანხმებების - რუანდის სამოქალაქო ომის დასრულების მიზნით შექმნილი სამშვიდობო შეთანხმების - ხელმოწერას 4 აგვისტოს.[3] მისი ურთიერთობა რუანდის პრეზიდენტ ჟუვენალ ჰაბიარიმანასთან არასტაბილური იყო. სექტემბერში ის გაეროს შტაბ-ბინაში იმყოფებოდა და გენერალურ ასამბლეას სიტყვით მიმართა. 18 ოქტომბერს ის მავრიკიში ფრანკოფონი ქვეყნების სამიტს დაესწრო.[27]

 მკვლელობა და მემკვიდრეობა 
 პრელუდია 
1993 წლის 19 ოქტომბერს, არმიის ოფიცერი მიუახლოვდა კომუნიკაციების მინისტრის, ჟან-მარი ნგენდაჰაიოს მეუღლეს და აცნობა, რომ არმიის შტაბ-ბინის პერსონალი პრეზიდენტის წინააღმდეგ შეთქმულებას აწყობდა.[28] 20 ოქტომბერს, 15:00 საათზე, პრეზიდენტის უსაფრთხოების პასუხისმგებელმა ოფიცერმა, მაიორმა ისაიე ნიბიზიმ, ნდადაის კაბინეტის უფროსს საეჭვო სამხედრო გადაადგილებების შესახებ აცნობა.[29] იმავე დღის მეორე ნახევარში, ნდადაიმ ბუჟუმბურაში კაბინეტის სხდომა გამართა, რათა აღენიშნათ მისი პრეზიდენტობის პირველი 100 დღე (რომელიც ორი დღით ადრე გავიდა) და განეხილათ, თუ რა მიაღწია მისმა მთავრობამ საარჩევნო დაპირებებთან შედარებით.[30] შეხვედრის დასასრულს, ნგენდაჰაიომ ნდადაისთან პირადად საუბარი ითხოვა. პრეზიდენტის კაბინეტში ნგენდაჰაიომ შეშფოთება გამოთქვა ნდადაის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით. პრეზიდენტისთვის იმ ბუნდოვანი საფრთხის შესახებ ინფორმირების ნაცვლად, რომლის შესახებაც მისმა მეუღლემ შეიტყო, მან უთხრა, რომ უცნაურად მიაჩნდა, რომ ტუტსებით დომინირებული ოპოზიციური პარტია UPRONA გმობდა მთავრობის პოპულარულ პოლიტიკას, რომელიც ათასობით ბურუნდიელ ლტოლვილს დეკემბერში კომუნის არჩევნებამდე ქვეყანაში დაბრუნების საშუალებას აძლევდა. ნგენდაჰაიომ განაცხადა, რომ მისი აზრით, ეს UPRONA-ს არჩევნების დამარცხებას დაუჯდებოდა და ამიტომ ისინი ამ პოლიტიკის წინააღმდეგ წავიდოდნენ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ისინი ხელისუფლების ხელში ჩაგდებას მკვლელობისა და გადატრიალების გზით გეგმავდნენ. მან ასევე მოითხოვა, რომ ნდადაიემ კიდევ ერთხელ განეხილა წინა ანგარიში, რომელშიც მისი პირადი უსაფრთხოება არასაკმარისად იყო გამოცხადებული. ნდადაიემ ნგენდაჰაიოს დაავალა, მისთვის თავდაცვის მინისტრი, პოლკოვნიკი ჩარლზ ნტაკიჯე მოეყვანა.[31]

ნტაკიჯემ ნდადაის უთხრა, რომ გადატრიალებას გეგმავდა მე-11 ჯავშანტექნიკის ბატალიონი, რომელიც პრეზიდენტის სასახლეზე თავდასხმას 21 ოქტომბერს, 02:00 საათზე აპირებდა. როდესაც ჰკითხეს, თუ როგორ უპასუხებდა, ნტაკიჯემ უპასუხა, რომ შეკრებდა სანდო ოფიცრებს და მოაწყობდა ჩასაფრებას, თუ ბატალიონი თავის ბანაკს დატოვებს.[28] ნდადიემ ივლისში სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობისთვის დაკავებული ყოფილი არმიის პოლკოვნიკის, სილვესტრ ნინგაბას სტატუსით დაინტერესდა და იკითხა, შეიძლებოდა თუ არა მისი სხვა ციხეში გადაყვანა, რათა პუტჩისტებს მისი დახმარება არ მიეღოთ. ნტაკიჯემ განაცხადა, რომ ეს შეუძლებელი იქნებოდა ციხის თანამშრომლების წინააღმდეგობის გამო დაკავებულთა ღამით გადაყვანასთან დაკავშირებით, თუმცა მან პრეზიდენტი დაარწმუნა, რომ დამატებითი უსაფრთხოებისთვის პრეზიდენტის სასახლესთან დამატებით ჯავშანმანქანას განათავსებდა. ნდადაიმ საღამოს ორივე მინისტრის გათავისუფლებამდე და სასახლეში წასვლამდე, თავის მეუღლეს, ლორენსს, სახელმწიფო გადატრიალების შეთქმულების შესახებ უამბო, თუმცა, ძირითადად, ნტაკიჯეს ნათქვამით დარწმუნდა.[33] ჟურნალისტები გაეტან სებუდანდი და პიერ-ოლივიე რიშარი ნდადაიეს მიერ სასახლეში დაბრუნების მზადყოფნაზე წერისას ამტკიცებდნენ, რომ პრეზიდენტი, სავარაუდოდ, დარწმუნებული იყო, რომ სახელმწიფო გადატრიალება ადვილად ჩაიშლებოდა, ისევე როგორც 3 ივლისის შეთქმულება.[34] კრუგერმა დაწერა: „ის, რომ ისეთი ჭკვიანი პრეზიდენტი, როგორიც ნდადაიეს თანამოაზრეები თვლიდნენ, ასე ადვილად იღებდა მისი დაცვისთვის ასეთ მწირ მზადებას, უკან გადახედვისას, გარედან აღქმისთვის საოცარი ჩანს... თუმცა, დედაქალაქში, რომელიც მუდმივად ნერვიულობს ჭორებით, დამღლელი ხდება ყველა საფრთხის სერიოზულად აღქმა. უფრო მეტიც, ნდადაიეს შესაძლოა ჰქონოდა ერთგვარი ფატალისტური დამოკიდებულება, რომელიც შეიძლება დაეუფლოს ადამიანს, რომელიც მრავალი სიცოცხლისთვის საშიში გამოწვევის გადალახვის შემდეგ, არ სურდა გაექცა იმ თანამდებობისა და პასუხისმგებლობებისგან, რომლებიც ახლახანს აიღო“.[32]

 პრეზიდენტის სასახლეზე თავდასხმა 
20 ოქტომბერს, დაახლოებით შუაღამისას, მე-11 ჯავშანტექნიკის ბატალიონის პუტჩისტები ათეულობით ჯავშანმანქანით გაემგზავრნენ ბანაკ მუჰადან და ბუჟუმბურას გარშემო პოზიციები დაიკავეს. ერთ საათში მათ ალყა შემოარტყეს პრეზიდენტის სასახლეს. მათ შეუერთდა ბუჟუმბურას სხვა თერთმეტი სამხედრო ბანაკიდან ასობით ჯარისკაცი და ჟანდარმი, მათ შორის პირველი პარაშუტისტების ბატალიონის წევრები და მე-2 კომანდოს ბატალიონის რამდენიმე პერსონალი. ისინი სასახლეზე თავდასხმისთვის მოემზადნენ, რომელსაც მხოლოდ პრეზიდენტის გვარდიის 38 ჯარისკაცი და ორი ჯავშანმანქანა იცავდა. 21 ოქტომბერს, 01:00 საათამდე ცოტა ხნით ადრე, ნტაკიჯემ პრეზიდენტს დაურეკა და აცნობა, რომ ჯავშანტექნიკა ბანაკ მუჰადან უცნობი მიმართულებით გავიდა და ურჩია, დაუყოვნებლივ დაეტოვებინა სასახლის ტერიტორია.[29] შემდეგ ნდადაიმ სასახლის გვარდიის მეთაურთან, კაპიტან ილდეფონსე მუშვაბურესთან ტელეფონით დაკავშირება სცადა, მაგრამ როდესაც მან არ უპასუხა, სასახლის ბაღში შევიდა.[35] 01:30 საათზე პუტჩისტებმა ერთი გასროლა განახორციელეს და მალევე ერთმა ჯავშანმანქანამ კედელში ნახვრეტი გააკეთა და სასახლის ქვემეხებით დაბომბვა დაიწყო. ლორენს ნდადაიმ თავისი სამი შვილი შიდა ოთახში წაიყვანა და მაგიდების ქვეშ შეიფარა, ხოლო პრეზიდენტი მისმა დაცვამ სამხედრო ფორმაში გადაიცვა და ბაღში ერთ-ერთ ჯავშანმანქანაში მოათავსა, სადაც ის მომდევნო ექვსი საათის განმავლობაში დარჩა.[36]

 სიკვდილი 
დაახლოებით 7:30 საათზე, ლორენს ნდადაიე და მისი შვილები სასახლიდან გავიდნენ და ტერიტორიაზე მდგარ ორ მანქანას შორის ერთ-ერთს მიადგნენ, რომელიც არ დაიძრა. ისინი სწრაფად შეხვდნენ პრეზიდენტ ნდადაის, რომელიც მეორე ჯავშანმანქანაში იმყოფებოდა. ოჯახმა გადაწყვიტა პერიმეტრის კედელზე ასვლა და მეზობელ „მერიდიან“ სასტუმროში გადასვლა, მაგრამ აღმოაჩინა, რომ სასახლე მთლიანად პუტჩისტებით იყო გარშემორტყმული.[37] კაპიტან მუშვაბურეს მითითებით, ნდადაიმ გადაწყვიტა, ოჯახთან ერთად ბანაკ „მუჰაში“ წაეყვანათ. 7:30 საათზე ისინი ჯავშანმანქანით წავიდნენ და პუტჩისტების მანქანებით მიჰყვებოდნენ. 8:00 საათზე ბაზაზე ჩასვლისთანავე, მათი მანქანა პირველი ბატალიონის პუტჩისტებმა ალყაში მოაქციეს.[38] ნდადაიე არმიის შტაბის უფროსმა ბიკომაგუმ არმიის სხვა უფროს ოფიცრებთან შეხვედრაზე წაიყვანა.[39] დაახლოებით ერთი საათის შემდეგ, ოფიცრებთან ზეპირი შეთანხმების მიღწევის შემდეგ, ის დაბრუნდა უსაფრთხოების სახელმწიფო მდივანთან, პოლკოვნიკ ლაზარე გაკორიოსთან ერთად. ნდადაიე გაკორიოსთან ერთად ჯავშანმანქანაში დაბრუნდა, რათა ქაღალდზე შეთანხმება დაესრულებინა, მაგრამ როდესაც სახელმწიფო მდივანი მანქანიდან გადმოვიდა, ჯარისკაცებმა პრეზიდენტის გამოსვლისკენ ყვირილი დაიწყეს. როგორც კი ეს მოხდა, ბიკომაგუმ ბრბო დააწყნარა და ნდადაიმ ჯარისკაცებს მშვიდობიანი მოლაპარაკებებისკენ მოუწოდა.[40]

ჯარისკაცებმა პრეზიდენტის გარშემო შემოიკრიბნენ და ბიკომაგუმ მათ უბრძანა, მისი ოჯახი გაეშვათ, რადგან ისინი მათთვის „არანაირ ინტერესს“ არ წარმოადგენდნენ. მან მძღოლს ოჯახის წაყვანა უბრძანა და ლორენსის მითითებით ჯარისკაცმა ისინი საფრანგეთის საელჩოში მიიყვანა, სადაც მათ თავშესაფრის პოვნა დაუშვეს. შემდეგ ბიკომაგუმ პრეზიდენტ ნდადაიესკენ მიუთითა და პუტჩისტებს უთხრა: „ის არის ის, ვისაც ეძებდით. აი, ისიც არის. რაც გინდათ, ისე მოიქეცით“.[40] მათ ნდადაიე ჯიპში ჩასვეს და პირველი პარაშუტისტული ბატალიონის ახლომდებარე ბანაკში წაიყვანეს, რასაც ბიკომაგუ, გაკორიო და მაიორი ნიბიზი მოჰყვა.[40] პრეზიდენტი ოფისში წაიყვანეს, სადაც ათმა უმცროსმა ოფიცერმა, რომლებიც სპეციალურად ამ დავალებით იყვნენ დანიშნულნი, მოკლა იგი. მოგვიანებით, კორონერის დასკვნამ აჩვენა, რომ ნდადაიე კისერზე თოკით იყო შემოხვეული, ხოლო ჯარისკაცებმა 14-ჯერ ხიშტებით დაჭრეს. ჭრილობების ნახევარი გულმკერდში მოხვდა და შემდგომი სისხლდენა ფილტვებში ჩაედო, რამაც სიკვდილი გამოიწვია.[41] შემდეგ ჯარისკაცებმა ბანაკის ცენტრში მასობრივი საფლავი გათხარეს, სადაც დაკრძალეს ნდადაიე, ეროვნული ასამბლეის პრეზიდენტი პონტიენ კარიბვამი, ეროვნული ასამბლეის ვიცე-პრეზიდენტი ჟილ ბიმაზუბუტე, შინაგან საქმეთა და კომუნალური განვითარების მინისტრი ჟუვენალ ნდაიკეზა და დაზვერვის დირექტორი რიჩარდ ნდიკუმვამი. რამდენიმე საათის შემდეგ ჯარისკაცებმა მიხვდნენ, რომ საერთაშორისო საზოგადოება მკაცრად არ დაეთანხმებოდა ცხედრებისადმი ასეთ მოპყრობას, ამიტომ ისინი ამოთხარეს და ოჯახის წევრებს მათი აყვანის უფლება მისცეს.[42] ნდადაიე 6 დეკემბერს ხელახლა დაკრძალეს[43] ბუჟუმბურაში გამართულ ცერემონიაზე გადატრიალების დროს დაღუპულ სხვა ჩინოვნიკებთან ერთად.[44]

 შედეგები 
ნდადაის გარდაცვალებას მთელი ქვეყნის მასშტაბით მძიმე შედეგები მოჰყვა. სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობა სწრაფად ჩაიშალა, რადგან ფრანსუა ნგეზემ, სამოქალაქო პოლიტიკოსმა, რომელიც სახელმწიფოს დროებით მეთაურად დაინიშნა, უარი თქვა გადატრიალების ლიდერების მხარდაჭერაზე და მოუწოდა პრემიერ-მინისტრ კინიგის, რომელიც გადატრიალებას გადაურჩა და საფრანგეთის საელჩოში იმალებოდა, ხელისუფლების ხელში აღება. ამ ნაბიჯს მალევე დაუჭირეს მხარი სამხედრო ლიდერებმა. ამგვარად, კინიგი პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა, სანამ პრეზიდენტისა და ასამბლეის პრეზიდენტის მკვლელობით გამოწვეული კონსტიტუციური კრიზისის გადაწყვეტა არ მოხდებოდა. გაეროს უშიშროების საბჭომ დაგმო მკვლელობა და გადატრიალება, რასაც მალევე მოჰყვა გაეროს გენერალური ასამბლეის რეზოლუცია. შედეგად მომხდარ ხოცვა-ჟლეტას ორივე მხრიდან ათასობით მშვიდობიანი მოქალაქე ემსხვერპლა, რომელთა შეფასებები განსხვავებულია, მაგრამ ზოგადად შეთანხმდნენ, რომ მათი რიცხვი 100 000-ს აჭარბებს. მიმდინარე ძალადობა ათწლეულების განმავლობაში ბურუნდის სამოქალაქო ომში გადაიზარდა.
მინი|ნდადაის კუბო მის საფლავში ჩაასვენეს
ნდადაის მკვლელობის შესახებ გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მიერ ჩატარებულმა გამოძიებამ, რომლის შედეგებიც 1996 წელს გამოქვეყნდა, არმიის სარდლობა დაადანაშაულა მკვლელობაში პასუხისმგებლობასა და ტუტსის ჯარების მიერ მომხდარ მასობრივ ხოცვა-ჟლეტაში თანამონაწილეობაში. გამოძიებამ არ დაასახელა კონკრეტული პირები, რომლებიც პასუხისმგებელნი იყვნენ, მაგრამ ბუიოია, ნდადაის წინამორბედი პრეზიდენტის თანამდებობაზე, დიდი ხანია ეჭვმიტანილია მკვლელობაში გარკვეულ როლში.[საჭიროა წყაროს მითითება]

1999 წელს, სამოქალაქო ომის დასრულების მცდელობის ფარგლებში, ნდადაის მკვლელობაში ეჭვმიტანილი პირების დაპატიმრება განხორციელდა. ხუთი კაცი, მათ შორის სავარაუდო ლიდერი, არმიის ოფიცერი პოლ კამანა, სიკვდილით დასაჯეს, ხოლო 74-ს ერთიდან ოც წლამდე თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა. თუმცა, ბრალდებულ მაღალჩინოსანთა უმეტესობა გაამართლეს, განაჩენით, რომელიც ნდადაის მხარდამჭერებმა დაგმეს.[საჭიროა წყაროს მითითება]

ბურუნდიში ნდადაიეს სიკვდილის შემდეგ დემოკრატიისთვის მოწამედ და ეროვნულ გმირად იხსენიებენ.[45] ნდადაის დღე ყოველწლიურად 21 ოქტომბერს აღინიშნება მისი გარდაცვალების აღსანიშნავად.[46] ეს დღე ნდადაიეს საფლავზე გვირგვინის დადებით აღინიშნება.[47] პრეზიდენტ პიერ ნკურუნზიზას პრეზიდენტობის დროს, მთავრობამ ბუჟუმბურაში, წრიულ გზაზე, ნდადაიეს და ლუი რუაგასორის პატივსაცემად ძეგლი აღმართა.[48]

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო