დომინგო მათეუ

დომინგო ბარტოლომე ფრანსისკო მათეუ (დ. 4 აგვისტო, 1765  — გ. 28 მარტი, 1831) — ესპანეთში დაბადებული არგენტინელი ბიზნესმენი და პოლიტიკოსი.

დომინგო იყო პირველი ხუნტას წევრი — თანამედროვე არგენტინის პირველი ეროვნული მთავრობის — და დიდი ხუნტას დასასრულს მეორე პრეზიდენტი. 1811 წლის აგვისტოდან სექტემბრამდე

ბიოგრაფია
დომინგო ბარტოლომე ფრანსისკო მათეუ დაიბადა 1765 წლის 4 აგვისტოს, მატაროში. დომინგოს მშობლები იყვნენ ხუან პაბლო ხოსე ბენიტო მათეუ როსი და ანტონია ჩიკოლა. მათეუ სწავლობდა მატაროს სკოლა „პიას“-ში, შემდეგ კი ყურადღება გაამახვილა მათემატიკასა და საზღვაო მეცნიერებებზე. გახდა ხომალდის პილოტი და იმოგზაურა ესპანეთის სხვა ტერიტორიებზე, მათ შორის ლა-ჰაბანაში, ფილიპინებსა და კანარის კუნძულებზე. 1791 წელს დომინგო ბარტოლომე გადავიდა ბუენოს-აირესში და დაუპირისპირდა იმდროინდელ სავაჭრო რეგულაციებს. ცდილობდა ადგილობრივი საზოგადოებისგან მოეპოვებინა როგორც ეკონომიკური, ისე პოლიტიკური მხარდაჭერა.National..., pp. 303-304

მათეუ შეუერთდა მინონესის პოლკს ბრიტანელთა მიერ რიო-დე-ლა-პლატას დაპყრობის მცდელობების დროს. დომინგო დაინიშნა მეორე ასეულის ლეიტენანტად, ხუან ლარეას მეთაურობით. 1806 წლის 19 აგვისტოს, ბრიტანელებისგან ბუენოს-აირესის დაბრუნებიდან რამდენიმე დღეში, მათეუმ, ლარეამ და სხვა მცხოვრებლებმა მოითხოვეს ნებართვა ახალი სამხედრო დანაყოფის — „კატალონიელი ურბანული მოხალისეების“ — შექმნისათვის. ვიცე-მეფე სანტიაგო დე ლინიერსმა ეს მოთხოვნა 26 სექტემბერს დაამტკიცა. ლარეას ავადმყოფობის გამო, 1807 წელს, ბრიტანელთა მეორე შემოსევის დროს, დანაყოფს მათეუ ხელმძღვანელობდა.

მისერერეს ბრძოლის შემდეგ მათეუ და მისი ძალები ბუენოს-აირესის ცენტრში გადავიდნენ და ქალაქის შენობებში გააგრძელეს ბრძოლა. 1809 წლის იანვარში დომინგო მათეუ სამეფო ბრძანებით დააჯილდოეს ბუენოს-აირესის დაცვის საქმეში შეტანილი წვლილისათვის.National..., p. 304

ესპანეთში მიმდინარე ნახევარკუნძულთა ომმა, მეფე ფერდინანდ VII-ის დატყვევებამ და სევილიის ხუნტის დაცემამ ბუენოს-აირესში პოლიტიკური დაპირისპირება გაამწვავა, რაც საბოლოოდ მაისის რევოლუციამდე მივიდა. რამდენიმე კრეოლი მიიჩნევდა, რომ ვიცე-მეფე ბალთასარ იდალგო დე სისნეროსი, რომელიც დაცემულმა ხუნტამ დანიშნა, ლეგიტიმური არ იყო, და მოითხოვდნენ ღია კაბილდოს მოწვევას. შეკრებას ესწრებოდა მიგელ დე ასკუენაგა, რომელმაც მხარი დაუჭირა ყველა პროვინციის წარმომადგენლებისგან შემდგარი ხუნტის შექმნას, ხოლო შუალედურ პერიოდში მმართველობა კაბილდოსთვის უნდა დარჩენილიყო. თუმცა უმრავლესობამ გადაწყვიტა ხუნტის შექმნა, დროებით კი ბუენოს-აირესის წარმომადგენლებისგან დაკომპლექტებული ხუნტა უნდა ემართა. 

ვიცე-მეფე ცდილობდა ხუნტის პრეზიდენტად დარჩენილიყო, რასაც კრეოლები ეწინააღმდეგებოდნენ. მათეუს ხუნტაში ჩართვის ზუსტი მიზეზები უცნობია, თუმცა გავრცელებული მოსაზრებით, დომინგო ბარტოლომე ფრანსისკო მათეუ წარმოადგენდა ბალანსს სხვადასხვა ჯგუფებს შორის.Luna, p. 39Scenna, pp. 43-47

მაისის რევოლუციამ არგენტინის დამოუკიდებლობის ომს დაუდო სათავე, რომელიც ქვეყანაში იარაღის ნაკლებობით იყო გართულებული. საჭირო რესურსების არქონის გამო პირველი ხუნტამ დააარსა იარაღის საწარმოები. პირველი დირექტორი ხუან ტარაგონა მალევე შეცვალა მათეუმ. გერმანელ მეიარაღეებთან — ხუან ფრაისა და ფერნანდო ლამპინგთან — თანამშრომლობით, ხელმძღვანელობდა რამდენიმე მუსკეტის და საარტილერიო ერთეულების დამზადებას.

ბუენოს-აირესის იარაღის ქარხანაში, რომელიც თანამედროვე იუსტიციის სასახლის ადგილას მდებარეობდა, სულ 90 ადამიანი მუშაობდა, მათ შორის შვიდი მონა და შვიდი ადგილობრივი მკვიდრი. მიუხედავად შეზღუდული ტექნიკური ცოდნისა, ჯგუფმა მოახერხა დაახლოებით სამასი მუსკეტის და ასი კარაბინის დამზადება და შეკეთება. მათეუ საკუთარ ქონებასაც ახმარდა ქარხნის დაფინანსებას. 1813 წელს დირექტორად ედუარდ ჰოლმბერგი დაინიშნა, თუმცა მათეუ მაინც განაგრძობდა მუშაობას და ასევე აკონტროლებდა ტუკუმანის პროვინციის იარაღის საწარმოს. მოგვიანებით იგი სამხედრო ფორმების წარმოებასაც ხელმძღვანელობდა.National..., pp. 305-307

მაისის რევოლუციის შემდეგ სისნეროსის გადაყენებისას მათეუ დაინიშნა პირველი ხუნტას წევრად. მოგვიანებით ეს ორგანო გარდაიქმნა დიდი ხუნტად, და როდესაც კორნელიო საავედრა ჩრდილოეთის ბრძოლებში გაემგზავრა, მათეუ ხუნტის პრეზიდენტად დაინიშნა. მათეუ და ლარეა ეროვნულ მთავრობას ვაჭრობიდან მიღებული სახსრებით ეხმარებოდნენ.
1817 წელს მათეუ პოლიტიკიდან გადადგა და სიცოცხლის ბოლომდე მხოლოდ კომერციულ საქმიანობას ეწეოდა. დომინგო ბართოლომე ფრანსისკო მათეუ გარდაიცვალა 1831 წელს.

მემკვიდრეობა
დომინგო მათეუ ხელმძღვანელობდა არგენტინის პირველ იარაღის საწარმოს. გენერალმა მანუელ ნიკოლას სავიომ როსარიოში, სანტა-ფეში, მოაწყო არსენალის მშენებლობა, რომელსაც მათეუს სახელი ეწოდა. საძირკველი ჩაიდო 1942 წლის 3 ოქტომბერს და საწარმო მრავალი ათწლეულის განმავლობაში ფუნქციონირებდა.
1970-იან წლებში, „ბინძური ომის“ პერიოდში (არგენტინის სამხედრო დიქტატურის დროს), ეს ადგილი გამოიყენებოდა როგორც დაკავების ცენტრი.

ბიბლიოგრაფია
ფელიქს ლუნა (2003). არგენტინისა და ამერიკის დამოუკიდებლობა (ესპანურ ენაზე). ბუენოს-აირესი: Planeta. ISBN 950-49-1110-2.
არგენტინის ეროვნული ისტორიის აკადემია (2010). რევოლუცია ლა-პლატაში (ესპანურ ენაზე). ბუენოს-აირესი: Emecé Editores. ISBN 978-950-04-3258-0.
მიგელ ანხელ სცენა (2009). მარიანო მორენო. ბუენოს-აირესი: H. Garetto Editor. ISBN 978-987-1494-05-4.

სქოლიო

კატეგორია:არგენტინის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 4 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1765
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1831
კატეგორია:ევროპის ქვეყნების პრეზიდენტები
კატეგორია:არგენტინელები
კატეგორია:გარდაცვლილები