ბერნარდინო მაჩადო

ბერნარდინო ლუიშ მაჩადო გიმარაინში  (დ. 28 მარტი, 1851— გ. 29 აპრილი, 1944) — პორტუგალიის სახელმწიფო მოღვაწე და პრეზიდენტი, რომელიც თანამდებობას იკავებდა 1915–1917 წლებში და მეორედ — 1925–1926 წლებში.

1917 წელს, სიდონიუ პაიშმა, რომელიც სამხედრო ხუნტის სათავეში იდგა, დაშალა კონგრესი და მაჩადო თანამდებობიდან ჩამოაცილა, რის შედეგადაც იგი იძულებული გახდა ქვეყანა დაეტოვებინა. მოგვიანებით, 1925 წელს, იგი კვლავ დაბრუნდა რესპუბლიკის პრეზიდენტის პოსტზე, თუმცა ერთი წლის შემდეგ ისევ დაამხო (1926 წლის, 28 მაისს) სამხედრო გადატრიალებამ, რომელმაც დაამკვიდრა სამხედრო დიქტატურა და გზა გაუხსნა „ესტადო ნოვოს“ ჩამოყალიბებას.

 ადრეული ცხოვრება 
ბერნარდინო მაჩადო დაიბადა რიო-დე-ჟანეიროში, ბრაზილიის იმპერიაში. იგი იყო ანტონიუ ლუიშ მაჩადო გიმარაინშის (1820–1882), ჟოანეს 1-ლი ბარონისა და სამეფო კარის არისტოკრატის, შვილი; მამა მდიდარი ვაჭარი იყო, რომელიც შემდგომ არისტოკრატიაში აღზევდა. მისი დედა იყო მამამისის მეორე მეუღლე — პრაშედეშ დე სოუზა გიმარაინში. ბერნარდინო 1860 წელს ჩავიდა პორტუგალიაში; 1866 წელს ჩაირიცხა კოიმბრის უნივერსიტეტში, სამი წელი სწავლობდა მათემატიკას და 1873 წელს ფილოსოფიის სპეციალობით დაამთავრა. 1872 წელს მან პორტუგალიის მოქალაქეობა მიიღო. მაჩადომ სწავლა განაგრძო: 1876 წელს ფილოსოფიაში დოქტორის ხარისხი მოიპოვა, ხოლო 1883 წელს დაამთავრა ზოგადი აგრონომიისა და სოფლის მეურნეობის ეკონომიკის მიმართულება. ამავე სასწავლებელში იგი 1877 წლიდან ლექტორად მუშაობდა.

1882 წლის იანვარში მან პორტოში იქორწინა ელზირა დანტაშ გონსალვეშ პერეირაზე (დ. 15 დეკემბერი 1865, რიო-დე-ჟანეირო — გ. 21 აპრილი 1942, პორტო), რომელთანაც ცხრამეტი შვილი ჰყავდა. მისი ერთ-ერთი სიძე იყო მწერალი აკვილინუ რიბეირუ; ამ უკანასკნელის ვაჟი, აკვილინუ რიბეირუ მაჩადო, „მიხაკების რევოლუციის“ შემდეგ ლისაბონის პირველი მერი გახდა.

 პოლიტიკური ასპარეზი 
ბერნარდინო მაჩადო პოლიტიკაში ახალგაზრდობიდან ჩაერთო — რეგენერატორთა პარტიის ლიდერის, ფონტეშ პერეირა დე მელოს გავლენით. პირველად პორტუგალიის პარლამენტში დეპუტატად აირჩიეს 1882 წლის დამატებით არჩევნებში, ლამეგოს ოლქიდან; არჩევანი სწორედ რეგენერატორთა პარტიის წევრებმა უზრუნველყვეს. მომდევნო მოწვევაში (1884–1887) იგი ხელახლა აირჩიეს — ამჯერად კოიმბრას საარჩევნო ოლქიდან.

1890 და 1894 წლებში, კოიმბრის უნივერსიტეტის მიერ, იგი ასევე აირჩიეს „სამეფოს პერად“ (Peer of the Realm). ამ პერიოდში, 1893 წელს, მოკლე ხნით ეკავა საზოგადოებრივი სამუშაოების მინისტრის პოსტი ჰინტზე რიბეირუს კაბინეტში და პორტუგალიაში დააარსა შრომით დავებზე პირველი სასამართლო. მას განსაკუთრებულად აინტერესებდა საჯარო განათლება: 1892 წელს იგი საჯარო განათლების უმაღლესი საბჭოს წევრად დანიშნეს და ამ თემაზე რამდენიმე წიგნიც გამოსცა.

1893 წლის თებერვალში, მაჩადო ერნეშტუ ჰინტზე რიბეირუს პირველი მთავრობის შემადგენლობაში შევიდა, როგორც საზოგადოებრივი სამუშაოების, ვაჭრობისა და მრეწველობის მინისტრი, და იმავე წლის დეკემბერში გადადგომა წარადგინა.

მაჩადოს მნიშვნელოვანი როლი ჰქონდა ფრიმასონობის ლიდერობაშიც (პორტუგალიის „გრანდ-ორიანტის“ „მდგრადობის ლოჟაში“, სიმბოლური სახელით „ლიტრე“). 1892–1895 წლებში იგი იყო პორტუგალიის „გრანდ-ორიანტის“ ორდენის მე-7 პრეზიდენტი; 1895–1899 წლებში — „Grande Oriente Lusitano“-სთან დაკავშირებული უმაღლესი საბჭოს მე-18 უზენაესი დიდი კომანდორი და „Grande Oriente Lusitano United“-ის მე-7 დიდი ოსტატი (Grand Master); ხოლო 1929 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე (1944) — ლუზიტანური „გრანდ-ორიანტის“ უმაღლეს საბჭოსთან დაკავშირებული 23-ე უზენაესი დიდი კომანდორი.

1903 წელს, მონარქიული ღირებულებებისადმი მზარდი უნდობლობის გამო, მაჩადო შეუერთდა პორტუგალიის რესპუბლიკურ პარტიას. 31 ოქტომბერი 1903 წელს მან ლისაბონის „Ateneu Comercial“-ში ჩატარებულ კონფერენციაზე საჯაროდ გამოხატა რესპუბლიკური პოზიცია, რითაც პარტიასთან მისი ფორმალური დაკავშირება გამოიკვეთა. ამის შემდეგ იგი აქტიურად მონაწილეობდა პარტიის, როგორც პოლიტიკური ძალის, რეორგანიზაციასა და სტრუქტურულ გამყარებაში; ჩაერთო რესპუბლიკური იდეალების ინტენსიურ პროპაგანდაში და მრავალ მიტინგზე გამოვიდა. 1904, 1905 და 1906 წლებში რესპუბლიკური სიებით კენჭს იყრიდა ლისაბონის ოლქიდან დეპუტატობაზე, თუმცა ვერ აირჩიეს.

მაჩადო მოკლე ხნით, 1902 წელს, დემოკრატიული პარტიის დირექტორიუმის პრეზიდენტიც იყო, ხოლო რესპუბლიკურ პარტიაში გადასვლის შემდეგ, ამ პარტიის დირექტორიუმს ხელმძღვანელობდა 1906–1909 წლებში. იგი იმ მცირერიცხოვან პოლიტიკოსთა შორის იყო, რომლებიც მონარქისტული წრიდან რესპუბლიკურ ბანაკში გადავიდნენ.

1910 წლის აგვისტოში გამართულ საკანონმდებლო არჩევნებში იგი აღმოსავლეთ ლისაბონიდან არჩეულ ხუთ დეპუტატს შორის იყო — ანტონიუ ჟოზე დე ალმეიდასთან, აფონსუ კოშტასთან, ალფრედუ დე მაგალიაინშთან და მიგელ ბომბარდასთან ერთად.

რესპუბლიკის გამოცხადების შემდეგ (1910) მაჩადო საგარეო საქმეთა მინისტრად დაინიშნა და 1911 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში წარუმატებელი კამპანია ჩაატარა. მოგვიანებით, 20 იანვარი 1912 წელს, იგი დაინიშნა პორტუგალიის მინისტრად რიო-დე-ჟანეიროში და იმავე წლის ივლისში შეუდგა მოვალეობის შესრულებას. დიპლომატიური მისია 1913 წლის ნოემბერში საელჩოდ გადაკეთდა, ხოლო ბერნარდინო მაჩადო ამ ქვეყანაში პორტუგალიის პირველი ელჩი გახდა.

როდესაც მაჩადო 1914 წლის თებერვალში პორტუგალიაში დაბრუნდა, ქვეყანა სამთავრობო კრიზისში იმყოფებოდა — აფონსუ კოშტა მთავრობის ხელმძღვანელის პოსტიდან გადადგა. ბერნარდინო მაჩადოს დაევალა არაპარტიული (extra-partisan) მთავრობის ფორმირება, რათა გამწვავებული პოლიტიკური დაპირისპირება დაეცხრო: თავის პროგრამაში იგი მონარქისტებთან, პროფკავშირებთან და კათოლიკეებთან „ზავის“ ინიციატივას აყენებდა და რელიგიური სეგრეგაციის კანონის გადახედვას ჰპირდებოდა. იმავე წლის ივნისში მან აღმასრულებელი ხელისუფლების გადადგომა მოითხოვა, თუმცა მალევე კვლავ მოუწოდეს მთავრობის შესაქმნელად: მე-7 რესპუბლიკური მთავრობაც ისევ „არაპარტიული“ იყო — ყველა მინისტრი (პრეზიდენტის გარდა) დამოუკიდებლად მიიჩნეოდა.


მაჩადომ პრეზიდენტობაზე კვლავ იყარა კენჭი 1915 წელს და ამჯერად აირჩიეს პორტუგალიის პრეზიდენტად. მისი მმართველობის პერიოდში პორტუგალიამ მიიღო გერმანიის პირველ მსოფლიო ომში ომის გამოცხადება (1916 წლის მარტში) და მაჩადო ეწვია პორტუგალიის სამხედრო ნაწილებს, რომლებიც საფრანგეთსა და ბელგიაში დასავლეთის ფრონტზე იყვნენ განლაგებულნი.

1917 წელს მთავრობა დაამხო სამხედრო გადატრიალებამ, რომელსაც სიდონიუ პაიში ხელმძღვანელობდა, და მაჩადო ემიგრაციაში წავიდა.

1919 წელს დაბრუნების შემდეგ იგი სენატორად აირჩიეს. 1921 წლის 2 მარტიდან 23 მაისამდე მაჩადო პორტუგალიის პრემიერ-მინისტრის პოსტსაც იკავებდა. მოგვიანებით, 1925 წელს, მან კვლავ დაიკავა პრეზიდენტის თანამდებობა პრეზიდენტ ტეიშეირა გომეშის გადადგომის შემდეგ, თუმცა 1926 წელს — ერთი წლის თავზე — იგი დაამხო გომეშ და კოშტამ (იხ.: 28 მაისი 1926 წლის სახელმწიფო გადატრიალება და „Ditadura Nacional“). ქვეყანა სამხედრო, ხოლო შემდეგ სამოქალაქო დიქტატურის პირობებში დარჩა 1974 წლამდე.

მეორედ მაჩადო საფრანგეთში გაემგზავრა გადასახლებაში, სადაც პორტუგალიის რეჟიმის მიმართ განსაკუთრებით კრიტიკული რჩებოდა. საფრანგეთის გერმანულმა ოკუპაციამ 1940 წელს აიძულა, დაცვა პორტუგალიაში ეძებნა; ხელისუფლებამ ეს პირობითად დაუშვა — მას ქვეყნის ჩრდილოეთში მდებარე პირად რეზიდენციაში ყოფნა დაუწესდა. სწორედ იქ, პორტოში, იგი გარდაიცვალა 1944 წელს, 93 წლის ასაკში, და გახდა პორტუგალიის ისტორიაში ყველაზე ხანგრძლივად მცხოვრები პრეზიდენტი.

 პირადი ცხოვრება 
იგი იყო ცნობილი მწერლის, აკვილინუ რიბეირუს სიმამრი, პოლიტიკოს აკვილინუ რიბეირუ მაჩადოს ბაბუა და ფსიქოლოგისა და სექსოლოგის ჟულიუ მაჩადო ვაზის პაპის მამა (დიდი ბაბუა). 1906 წელს მაჩადო აირჩიეს ამერიკის ანტიკვარულ საზოგადოებაში წევრად.American Antiquarian Society Members Directory

 წიგნები 
 Introdução à Pedagogia, 1892
 O Ensino, 1898
 O Ensino Primário e Secundário, 1899
 O Ensino Superior, 1900

რესურსები ინტერნეტში



სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1851
კატეგორია:გარდაცვლილი 1944
კატეგორია:პორტუგალიის პრეზიდენტები
კატეგორია:პორტუგალიის პრემიერ-მინისტრები