რობერტ ჰააბი

რობერტ ჰააბი (დ. 8 აგვისტო, 1865 – გ. 15 ოქტომბერი, 1939) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი და მოსამართლე, თავისუფალი დემოკრატიული პარტიის (PRD) წევრი.

იგი იყო ციურიხის კანტონის უმაღლესი სასამართლოს მოსამართლე 1899 წლიდან 1908 წლამდე და შვეიცარიის ფედერალური რკინიგზის (FFS) გენერალური დირექციის წევრი 1912-1917 წლებში. პარალელურად, იგი ასევე იყო ციურიხის კანტონის სამთავრობო საბჭოს წევრი, ხოლო 1917 წელს ხანმოკლე დროით მსახურობდა შვეიცარიის ელჩად გერმანიაში. 1919 წლის დეკემბერში იგი აირჩიეს ფედერალურ მრჩევლად, მიუხედავად იმისა, რომ მანამდე არასოდეს ყოფილა ეროვნული საბჭოს ან კანტონთა საბჭოს დეპუტატი. იგი ხელმძღვანელობდა ფოსტისა და რკინიგზის დეპარტამენტს 1929 წლის დეკემბრამდე; ამ თანამდებობაზე მან ხელი შეუწყო FFS-ის სარკინიგზო ქსელის ელექტრიფიკაციას და გააფართოვა საფოსტო, სატელეფონო და სატელეგრაფო მომსახურებები.

იგი იყო კონფედერაციის პრეზიდენტი 1922 და 1929 წლებში.

ბიოგრაფია
ოჯახი, სწავლა და პროფესიული კარიერა
იგი იყო ვაჭარ რობერტ ჰააბისა და ელისაბედ შტამის ერთადერთი ვაჟი. დაწყებითი და საშუალო განათლება მშობლიურ ვედენსვილში მიიღო, ხოლო ბაკალავრიატი ციურიხის რემიბიულის კანტონალურ სკოლაში. მოგვიანებით სამართალს სწავლობდა ციურიხის, სტრასბურგისა და ლაიფციგის უნივერსიტეტებში. 1888 წელს იენის უნივერსიტეტში მიიღო დოქტორის ხარისხი სავაჭრო საზოგადოებების შესახებ დისერტაციით. ციურიხის საადვოკატო ბიუროში „Honegger & Zuppinger“ ხანმოკლე მუშაობის შემდეგ, 1889 წლის 1 ივლისს ვედენსვილში საკუთარი ბიურო გახსნა. ათწლიანი საადვოკატო საქმიანობის შემდეგ, 1899 წელს აირჩიეს ციურიხის კანტონის უმაღლესი სასამართლოს მოსამართლედ, ხოლო 1908 წელს გახდა მისი პრეზიდენტი.

ჰააბმა არმიაში ლეიტენანტ-პოლკოვნიკის წოდებას მიაღწია. 1892 წელს დაქორწინდა კლარა ლანდისზე (1871–1924), ინდუსტრიალისტისა და ეროვნული საბჭოს წევრის, ჰაინრიხ ლანდისის ქალიშვილზე, რომელთანაც სამი შვილი შეეძინა. ერთ-ერთი მათგანი, რობერტ ჰააბი, ბაზელის უნივერსიტეტის პროფესორი და ლექტორი იყო.

პოლიტიკა, ადმინისტრაცია და დიპლომატია
ჰააბის პოლიტიკური კარიერა 1892 წელს დაიწყო ვედენსვილის მუნიციპალურ საბჭოში არჩევით, რომლის მერიც იყო 1894-1899 წლებში. 1894 წელს იგი ასევე აირჩიეს ციურიხის კანტონალურ საბჭოში PRD-ის სიით. ამ საბჭოს წევრი იყო 1902 წლამდე და კვლავ 1906-1908 წლებში. 1908 წელს ციურიხელებმა იგი აირჩიეს სამთავრობო საბჭოს წევრად. თავდაპირველად ხელმძღვანელობდა იუსტიციის, პოლიციისა და სამხედრო სამმართველოს, მოგვიანებით კი გადავიდა საზოგადოებრივი სამუშაოების სამმართველოში. პარალელურად, 17 წლის განმავლობაში იყო შვეიცარიის სამხრეთ-აღმოსავლეთის რკინიგზის (Schweizerische Südostbahn) ხელმძღვანელობის წევრი.

1912 წელს გადადგა კანტონალური მთავრობიდან, რათა სათავეში ჩადგომოდა შვეიცარიის ფედერალური რკინიგზის (FFS) გენერალურ დირექციას. პირველი მსოფლიო ომის დროს მთავრობამ მას არაერთი სპეციალური ეკონომიკური მისია დააკისრა გერმანიასა და რუმინეთში. 1917 წლის დასაწყისში იგი ბერლინში დიპლომატიურ წარმომადგენლად გაემგზავრა, თუმცა შეინარჩუნა თანამდებობა FFS-ში.

გერმანიის დედაქალაქში მან მხოლოდ რამდენიმე თვე დაჰყო. მას შემდეგ, რაც ფედერალურმა მრჩეველმა ლუდვიგ ფორერმა გადადგომის შესახებ განაცხადა, მის მემკვიდრედ ჰააბი დასახელდა. 1917 წლის 13 დეკემბრის არჩევნებში ჰააბმა პირველივე ტურში მიიღო 208-დან 163 ხმა. იგი არ ელოდა არჩევას და იმ დროს ფედერალურ სასახლეშიც კი არ იმყოფებოდა; დანიშვნაზე თანხმობა მან დეპეშით შეატყობინა ასამბლეას.

ფედერალური მრჩეველი
200px|მინი
1918 წლის 1 იანვარს მან ჩაიბარა ფოსტისა და რკინიგზის დეპარტამენტი, სადაც გამოიყენა FFS-ში მიღებული გამოცდილება. მას მოუხდა დეპარტამენტის მართვა ომის ბოლო თვეებისა და ომის შემდგომ რთულ პერიოდში. ფორერს, მის წინამორბედს, უკვე დაწყებული ჰქონდა ფედერალური რკინიგზის ელექტრიფიკაციის გეგმები, თუმცა ომის გამო ისინი შეჩერებული იყო. ჰააბმა ითავა ამ პროექტის განხორციელება და 1928 წლისთვის FFS-ის სარკინიგზო ქსელის ნახევარზე მეტი უკვე ელექტრიფიცირებული იყო. ელექტრიფიკაციის მაღალმა ტემპმა ხელი შეუწყო უმუშევრობის შემცირებას და მნიშვნელოვნად შეამცირა ქვეყნის დამოკიდებულება ნახშირის იმპორტზე. მან ასევე განახორციელა FFS-ის ღრმა რეორგანიზაცია, რომელიც 1926 წელს დასრულდა.

ჰააბის დეპარტამენტმა შემოიღო ახალი რეგულაციები საფოსტო და ტელეკომუნიკაციების სფეროში, რამაც სახელმწიფო კომპანია PTT (ფოსტა, ტელეფონი, ტელეგრაფი) სანიმუშო საწარმოდ აქცია. 1921 წელს PTT-მ საკუთარ თავზე აიღო ლიხტენშტაინის საფოსტო და სატელეკომუნიკაციო მომსახურება, ხოლო 1923 წელს დაიწყო შვეიცარიის პირველი რადიოპროგრამების გადაცემა. 1922 წელს ჰააბი პირველად გახდა კონფედერაციის პრეზიდენტი. ამ მანდატის დროს იგი თავმჯდომარეობდა ნეიტრალური სახელმწიფოების მოსამზადებელ კონფერენციას გენუის კონფერენციისთვის და გახსნა ლოზანის კონფერენცია, რომელიც თურქეთთან სამშვიდობო ხელშეკრულების მომზადებაზე იყო პასუხისმგებელი. მისი მეორე პრეზიდენტობის წელი, 1929 წელი, დაემთხვა მსოფლიო ეკონომიკურ კრიზისს. 1929 წლის 20 სექტემბერს მან დაადასტურა, რომ ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო წლის ბოლოს თანამდებობის დატოვებდა.

სხვა საქმიანობა და სიკვდილი
250px|მინი
გადადგომის შემდეგ ჰააბი ციურიხში დაბრუნდა და საქველმოქმედო და კულტურულ საქმიანობას მიუძღვნა თავი. 1932-1939 წლებში ხელმძღვანელობდა გოტფრიდ კელერის საზოგადოებას. იგი ასევე იყო რამდენიმე კომპანიის, მათ შორის „Maggi“-ს და შვეიცარიის საბანკო საზოგადოების დირექტორთა საბჭოს წევრი. 1934 წელს ფედერალური საბჭოს თხოვნით სათავეში ჩაუდგა შვეიცარიის სახალხო ბანკის (Swiss People's Bank) დირექტორთა საბჭოს. 1933 წელს ციურიხის უნივერსიტეტმა მას საპატიო დოქტორის წოდება მიანიჭა.

რობერტ ჰააბი გარდაიცვალა 1939 წლის 15 ოქტომბერს, 74 წლის ასაკში. მისი ნეშტი ციურიხის მანეგის სასაფლაოზე განისვენებს. 1940 წელს მის პატივსაცემად მოქანდაკე ოტო ჩარლზ ბენინგერმა შექმნა ბრინჯაოს ქანდაკება, რომელიც მის მშობლიურ ქალაქ ვედენსვილში, როზენმატის პარკში დაიდგა.

რესურსები ინტერნეტში
 Robert Haab en la base de datos Dodis de los Documentos Diplomáticos de Suiza
 Perfil de Robert Haab con los resultados electorales en la página web del Consejo Federal Suizo
 Хааб на сайте Федерального совета Швейцарии 
 Статья „Robert Haab“ на „Historischen Lexikon der Schweiz“ 

სქოლიო

კატეგორია:შვეიცარიის პრეზიდენტები