სირილ რამაფოსა

სირილ რამაფოსა (დ. 17 ნოემბერი, 1952, სოუეტო) — თანამედროვე სამხრეთ აფრიკის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ფიგურა, რომლის კარიერაც მოიცავს პოლიტიკურ მოღვაწეობას, მსხვილ ბიზნესსა და აქტიურ პროფკავშირულ მოძრაობას. 2018 წლიდან იგი იკავებს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობას, მანამდე კი, ჯეიკობ ზუმას ადმინისტრაციის დროს, ქვეყნის ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობაზე მსახურობდა. მისი პიროვნება მჭიდროდ არის დაკავშირებული ქვეყნის დემოკრატიულ გარდაქმნასთან, რადგან იგი წლების განმავლობაში ჩამოყალიბდა, როგორც გამჭრიახი სტრატეგიკოსი და უნარიანი მომლაპარაკებელი, რამაც მას აღიარება მოუტანა როგორც შიდასახელმწიფოებრივ, ისე საერთაშორისო ასპარეზზე.

ეთნიკური წარმოშობით ვენდას ხალხის წარმომადგენელი რამაფოსა, პოლიტიკურ საქმიანობასთან ერთად, ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ბიზნესმენია. 2018 წლის მონაცემებით, მისი პირადი კაპიტალი 450 მილიონ აშშ დოლარადაა შეფასებული, ხოლო მისი აქტივების ნუსხა 31 სხვადასხვა უძრავ ქონებას მოიცავს. მისი ლიდერობა მმართველ პარტიაში „აფრიკის ეროვნული კონგრესი“ (ANC) ოფიციალურად განმტკიცდა 2017 წლის დეკემბერში, იოჰანესბურგის სამხრეთით მდებარე ნასრეკის კონგრესზე, სადაც იგი პარტიის თავმჯდომარედ იქნა არჩეული. ეს გამარჯვება გახდა წინაპირობა მისი პრეზიდენტობისა და იმ რეფორმისტული კურსისა, რომელსაც იგი მას შემდეგ ატარებს. ამჟამად პრეზიდენტი რამაფოსა ასევე ხელმძღვანელობს ეროვნული დაგეგმარების კომისიას, რომელიც სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის გრძელვადიანი სტრატეგიული განვითარების მთავარი არქიტექტორია. ამ ორგანოს უპირველესი ფუნქციაა ქვეყნის მასშტაბით ერთიანი ეროვნული ხედვის ჩამოყალიბება და საზოგადოების კონსოლიდაცია საერთო პრიორიტეტების გარშემო. კომისიის საქმიანობის მთავარი ამოსავალი წერტილია ერის გაერთიანება „ისეთი საერთო მიზნებისა და ამოცანების ირგვლივ, რომლებიც საფუძველს ჩაუყრის სახელმწიფოს მყარ და გრძელვადიან განვითარებას“. 

სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის დემოკრატიულ მმართველობაზე გარდამავალ ეტაპზე, სირილ რამაფოსა წარმოადგენდა „აფრიკის ეროვნული კონგრესის“ (ANC) მხრიდან მთავარ მომლაპარაკებელს, რომელსაც უდიდესი პასუხისმგებლობა აკისრია ქვეყნის პოლიტიკურ ტრანსფორმაციაში. მანამდე მან საფუძველი ჩაუყარა და ჩამოაყალიბა სახელმწიფოს მასშტაბით ყველაზე დიდი და გავლენიანი გაერთიანება „მაღაროელთა ეროვნული კავშირი“ (NUM). რამაფოსამ, ნაციონალური პარტიის წარმომადგენელ როელფ მეიერთან ერთად, გადამწყვეტი და სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა იმ რთულ მოლაპარაკებებში, რომელთა უპირველესი მიზანი აპართეიდის რეჟიმის მშვიდობიანი დასრულება და ქვეყნის მომზადება იყო 1994 წლის აპრილის პირველი სრულად დემოკრატიული არჩევნებისთვის. აღნიშნული პროცესის ლოგიკურ კულმინაციასა და შედეგს კი ნელსონ მანდელას პრეზიდენტად არჩევა წარმოადგენდა. 1997 წლიდან რამაფოსამ საკუთარი თავი ახალი რაკურსით წარმოაჩინა და ბიზნესსექტორში მოღვაწეობა დაიწყო, სადაც იგი ცნობილი გახდა, როგორც „McDonald's South Africa“-ს მფლობელი, სატელეკომუნიკაციო გიგანტ „MTN“-ის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარე და სამთო-მოპოვებითი კომპანია „Lonmin“-ის მმართველობის წევრი. მიუხედავად მისი კომერციული წარმატებებისა, რამაფოსა არაერთხელ გამხდარა კრიტიკის ობიექტი საკუთარი ბიზნესინტერესების გამო, რაც განსაკუთრებით გამოიკვეთა მის მკაცრ პოზიციაში, როგორც „Lonmin“-ის დირექტორისა მარიკანას მაღაროელთა გაფიცვის მიმართ, რაც წინ უძღოდა ტრაგიკულ მარიკანას ხოცვა-ჟლეტას. 

საერთაშორისო ასპარეზზე მისი ავტორიტეტის მორიგი აღიარება მოხდა 2020 წლის 10 თებერვალს, როდესაც მან აბდელ ფათაჰ ალ-სისისგან გადაიბარა და ოფიციალურად დაიკავა აფრიკის კავშირის თავმჯდომარის თანამდებობა.

ბიოგრაფია
პრეზიდენტი სირილ რამაფოსა დაიბადა 1952 წლის 17 ნოემბერს, იოჰანესბურგის ცნობილ დასახლება სოუეტოში, ეთნიკური წარმოშობით ვენდას ხალხის ოჯახში. იგი ერდმუტისა და გადამდგარი პოლიციელის, სამუელ რამაფოსას სამშვილიან ოჯახში მეორე შვილი იყო. მისი საგანმანათლებლო გზა სოვეტოში დაიწყო, სადაც ჯერ ჩილიძის დაწყებით სკოლაში, შემდეგ კი სეკანო ნტოანეს საშუალო სკოლაში სწავლობდა. 1971 წელს მან სწავლა განაგრძო სიბასაში (ვენდას რეგიონი) მდებარე მფაფულის უმაღლეს სკოლაში, სადაც მისი ლიდერული თვისებები ადრეულ ასაკშივე გამოიკვეთა და იგი „ქრისტიან სტუდენტთა მოძრაობის“ ხელმძღვანელად აირჩიეს. ამავე პერიოდში ჩაეყარა საფუძველი მის ინტერესს იურისპრუდენციის მიმართ, რამაც 1972 წელს ლიმპოპოს პროვინციაში მდებარე ჩრდილოეთის უნივერსიტეტამდე (ტურფლოპი) მიიყვანა, სადაც მან სამართლის ფაკულტეტზე სწავლა დაიწყო.

უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდში სირილ რამაფოსა აქტიურად ჩაება სტუდენტურ პოლიტიკურ ცხოვრებაში და შეუერთდა ისეთ გავლენიან გაერთიანებებს, როგორიცაა „სამხრეთ აფრიკის სტუდენტთა ორგანიზაცია“ (SASO) და „შავკანიანთა სახალხო კონვენცია“ (BPC).მისმა პოლიტიკურმა აქტიურობამ და მოძრაობა „ფრელიმოს“ (Frelimo) მხარდასაჭერი მიტინგების ორგანიზებამ გამოიწვია ის, რომ 1974 წელს, 1967 წლის „ტერორიზმის შესახებ კანონის“ მე-6 მუხლის საფუძველზე, იგი დააკავეს და თერთმეტი თვის განმავლობაში იზოლაციაში იმყოფეს. 1976 წელს, სოვეტოს ცნობილი აჯანყებების შემდეგ, რამაფოსა კვლავ დააპატიმრეს და ამჯერად ექვსი თვის განმავლობაში ჰყავდათ დაკავებული „ჯონ ვორსტერის მოედანზე“ მდებარე საპატიმროში, კვლავ იმავე ანტიტერორისტული კანონმდებლობის საფუძველზე. გათავისუფლების შემდეგ მან მუშაობა დაიწყო იოჰანესბურგის ერთ-ერთ საადვოკატო ბიუროში, პარალელურად კი განაგრძო იურიდიული განათლების მიღება დისტანციური სწავლების ფორმატით „სამხრეთ აფრიკის უნივერსიტეტში“ (UNISA), სადაც მიენიჭა B. Proc-ის ხარისხი, ხოლო 1981 წელს საბოლოოდ მოიპოვა სამართლის ბაკალავრის დიპლომი.

დავები
მარიკანას ხოცვა-ჟლეტა, როგორც ამ მოვლენას მასმედიის საშუალებები მოიხსენიებენ, მოხდა 2012 წლის 16 აგვისტოს, როდესაც პოლიციამ ძალის გამოყენებით დაშალა კომპანია „Lonmin“-ის გაფიცული მუშების მიერ დაკავებული ტერიტორია ე.წ. „კოპი“ (ბორცვის მწვერვალი), რომელიც მარიკანაში მდებარე ნკანენგის ღარიბულ დასახლებასთან მდებარეობს. სამართალდამცავთა მიერ განხორციელებული სროლების შედეგად, ტრაგიკულად დაიღუპა 34 მაღაროელი, ხოლო 78 პირი მძიმედ დაიჭრა, რამაც საზოგადოების მძაფრი პროტესტი და რისხვა გამოიწვია როგორც პოლიციის, ისე სამხრეთ აფრიკის მთავრობის წინააღმდეგ. დაპირისპირება კიდევ უფრო გამწვავდა მას შემდეგ, რაც გაჟღერდა ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ მსხვერპლთა უმრავლესობას ნასროლი ჰქონდა ზურგის არეში და ბევრი მათგანი პოლიციის კორდონებიდან საკმაოდ დიდი დაშორებით იყო მოკლული. 2012 წლის 16 აგვისტოს განვითარებული ძალადობა მიიჩნევა სამხრეთ აფრიკის უსაფრთხოების ძალების მიერ მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ ძალის ყველაზე სასტიკ და მომაკვდინებელ გამოყენებად აპართეიდის ეპოქის დასრულების შემდეგ.

2017 წლის აგვისტოში გამოცემა „Sunday Independent“-მა გამოაქვეყნა სკანდალური სტატია, რომელშიც ნათქვამი იყო, რომ სირილ რამაფოსას ჰქონდა არაერთი ქორწინებისგარეშე ურთიერთობა, მათ შორის ისეთ ქალბატონებთან, რომლებსაც იგი ფინანსურ დახმარებასაც უწევდა. თავად რამაფოსამ კატეგორიულად უარყო აღნიშნული ბრალდებები და განაცხადა, რომ ეს ყველაფერი წინასწარ დაგეგმილი პოლიტიკური კამპანიის ნაწილი იყო, რომლის ერთადერთ მიზანს მისი საპრეზიდენტო მარათონიდან ჩამოშორება და კამპანიის დისკრედიტაცია წარმოადგენდა.

სირილ რამაფოსა არაერთხელ გამხდარა კრიტიკის ობიექტი მისი ბიზნესსაქმიანობისა და კომერციული ინტერესების გამო, თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ არცერთ ამ დაპირისპირებაში მის წინააღმდეგ რაიმე სახის უკანონო ქმედებაში ოფიციალური ბრალდება არ ყოფილა წარდგენილი. მის წინააღმდეგ არსებულ სადავო ბიზნესგარიგებებს შორის განსაკუთრებით გამოყოფენ ბრალდებებს ერთობლივ საწარმოს კომპანია „Glencore“-თან და სახელმწიფო ენერგოკომპანია „Eskom“-თან ქვანახშირის მიწოდების შესახებ დადებული ხელშეკრულებებიდან უკანონო სარგებლის მიღების თაობაზე, რასაც თავად რამაფოსა კატეგორიულად უარყოფს. აღნიშნულ პერიოდში „Glencore“ საზოგადოებრივი ყურადღების ცენტრში მოექცა ტონი ბლერთან ერთად ახლო აღმოსავლეთში განხორციელებული ტენდენციური კომერციული საქმიანობის გამო. გარდა ამისა, ახალი დაპირისპირების მიზეზი გახდა ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ პრეზიდენტის ვაჟმა, ანდილე რამაფოსამ, ჯამში 2 მილიონი სამხრეთაფრიკული რანდი მიიღო უსაფრთხოების კომპანია „Bosasa“-სგან. აღნიშნული კომპანია ფიგურირებს კორუფციულ სკანდალებსა და ე.წ. სახელმწიფოს მიტაცების საქმეებში, რომელთაც ზონდოს კომისია იძიებს.

2020 წლის 9 თებერვალს, ლიმპოპოს პროვინციაში მდებარე სირილ რამაფოსას კუთვნილი „ფალა ფალას“ სანადირო მეურნეობიდან, დაახლოებით 4 მილიონი აშშ დოლარის ოდენობის ნაღდი ფული მოიპარეს. აღნიშნულ საქმესთან დაკავშირებით, 2024 წლის ოქტომბერში სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის საკონსტიტუციო სასამართლომ გააკეთა განცხადება, რომ ნოემბრის თვეში მიიღებდა გადაწყვეტილებას ორი ოპოზიციური პარტიის მიერ წარდგენილ სარჩელზე. აღნიშნული სარჩელი მიზნად ისახავს სირილ რამაფოსას წინააღმდეგ იმპიჩმენტის პროცედურის განახლებას. საქმე ეხება 500 000-ზე მეტ აშშ დოლარს ნაღდი ფულის სახით, რომელიც, არსებული ინფორმაციით, პრეზიდენტის რანჩოში მდებარე დივანში იყო დამალული და მოგვიანებით მოიპრეს.

იხილეთ აგრეთვე
სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტი

რესურსები ინტერნეტში
Biografía por CIDOB (en español)

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 7 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1952
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ვიცე-პრეზიდენტები
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პოლიტიკოსები
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტები