გოთურდაღი

გოთურდაღი () ― ტალახის ვულკანი აზერბაიჯანში, ერთ-ერთი ყველაზე უნიკალური თავისი აქტივობითა და მორფოლოგიით. მდებარეობს ბაქოდან დაახლოებით 70 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით, ალათის ქედის წყალგამყოფზე, რომელიც გობუსტანის ზონასა და ქვემო მტკვრის დეპრესიას შორის ბუნებრივ საზღვარს წარმოადგენს.

მორფოლოგიურად, ვულკანი დაახლოებით 150 მ-ის შედარებითი სიმაღლით დამოკლებული კონუსია (აბსოლუტური სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 180 მ-ია). მწვერვალზე დაახლოებით 150 მ დიამეტრის და 15-20 მ სიღრმის კალდერაა. კრატერის ცენტრალურ ნაწილში 6-8 მ სიმაღლისა და 2 მ-მდე სიგანის რგოლია, საიდანაც მუდმივად იფრქვევა ტალახი.

გოთურდაღი გამოირჩევა უნიკალური ამოფრქვევის მექანიზმით: მასში სქელი ნაცრისფერი მასა მუდმივად და ნელ-ნელა გადმოდის, იბზარება და სრიალებს ფერდობებზე; ზოგიერთი ღვარცოფი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფერდობზე 3–5 კმ-მდე აღწევს. უძველესი მასის ფართობი დაახლოებით 430 ჰექტარია, სისქე კი ცენტრალურ ნაწილში 40–80 მეტრია.

მუდმივი აქტივობის მიუხედავად, ვულკანის ისტორიაში დაფიქსირდა ამოფრქვევების გახშირების პერიოდები (1926, 1959, 1966, 1970, 1977, 1987). 1926 წელს პირველად დეტალურად აღიწერა მისი თავისებური ქცევა; ღვარცოფის წინსვლის სიჩქარე მაშინ დაახლოებით 42 მეტრი იყო წელიწადში. 1966 და 1970 წლებში დაფიქსირდა ელიფსური ბრექჩიის მასების ფორმირება, რომელთა სიგანე 25 მეტრამდე და სიმაღლე 10 მეტრზე მეტი იყო, თვეში 2,5 მეტრამდე ექსტრუზიის სიჩქარით.

ტექტონიკურად, ვულკანი შემოიფარგლება ამავე სახელწოდების გოთურდაღის ანტიკლინის თხემით და დაკავშირებულია პროდუქტიული ფენის (პლიოცენ-ეოპლეისტოცენი) დანალექებთან. მისი აქტივობის უნიკალური ბუნება მას კასპიის რეგიონში ტალახის ვულკანიზმისა და გეოლოგიური პროცესების შესწავლის მნიშვნელოვან ობიექტად აქცევს.

 სქოლიო 

კატეგორია:აზერბაიჯანის გეოლოგია
კატეგორია:ტალახის ვულკანები