პიერ ერიგონი

პიერ ერიგონიმახვილაძე ნ. „მათემატიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი“, თბ., 2008 (; დ. 1580 — გ. 1 მარტი, 1643, პარიზი) — ფრანგი მათემატიკოსი და ასტრონომი. თავის ნაშრომებს აწერდა ლათინური სახელით პეტრუს ერიგონიუსი (). იგი ბასკური წარმოშობის იყო და მერსენის წრის წევრი. მან გამოაქვეყნა თავისი დროის მათემატიკური ცოდნის ფუნდამენტური კრებული, რომელსაც ციტირებდნენ შემდეგი თაობის გამოჩენილი მათემატიკოსები, მათ შორის პასკალი და ლაიბნიცი. მან შემოგვთავაზა რამდენიმე მათემატიკური ნოტაცია, რომელიც მეცნიერებაში დამკვიდრდა.

ბიოგრაფია
მისი დაბადების ზუსტი თარიღი უცნობია. ერიგონე პარიზში მათემატიკის მასწავლებელი იყო. 1634-1637 წლებში მან გამოაქვეყნა (ფრანგულ და ლათინურ ენებზე) იმ პერიოდის მათემატიკური ცოდნის ფუნდამენტური კრებული ექვს ტომად, სახელწოდებით „Cursus Mathematicus, Nova, Brevi, et Clara Methodo Demonstratus, Per Notas Reales et Universales, Citra Usum Cujuscunque Idiomatis Intellectu Faciles“.

ტომი 1: გეომეტრია.
ტომი 2: არითმეტიკა და ალგებრა (ფრანსუა ვიეტის მიხედვით)
ტომი 3: ლოგარითმები. ტრიგონომეტრია და მისი გამოყენება.
ტომი 4: ნავიგაცია. გეოგრაფია. მსოფლიოს სისტემა.
ტომი 5: ოპტიკა. პერსპექტივის თეორია. ასტრონომია კოპერნიკისა და პტოლემეს მიხედვით. მუსიკის თეორია.
ტომი 6: სხვადასხვა საცნობარო ინფორმაცია, ქრონოლოგია. 

წიგნი კარგად მიიღეს და ხელახლა დაიბეჭდა 1644 წელს. ამ წიგნში შემოთავაზებული იყო მრავალი ახალი სიმბოლო, მაგრამ ორი დამკვიდრდა: კუთხის სიმბოლო  და „პერპენდიკულარული“ სიმბოლო . ერიგონის კუთხის სიმბოლო ჰგავდა  სიმბოლოს, რომელსაც თანამედროვე ფორმა უილიამ ოუტრედმა (1657) მისცა.

ერიგონი ხარისხს აღნიშნავდა ( თანამედროვე -ის ნაცვლად და ა. შ.), რომელიც მალევე გააუმჯობესა დეკარტმა. ერიგონი თავის დროს მნიშვნელოვნად უსწრებდა ლოგიკური ოპერაციების სიმბოლური აღნიშვნის შეთავაზებაში. სამეცნიერო საზოგადოება ჯერ არ იყო მზად ამ ინოვაციისთვის და ერიგონის წინადადება მხოლოდ ლაიბნიცმა შეაქო.Javier Echeverría, Marc Parmentier. La caractéristique géométrique.

ერიგონმა შემოგვთავაზა მნემონიკური სისტემა გრძელი რიცხვების დასამახსოვრებლად. მან თითოეული ციფრი ერთ ან რამდენიმე თანხმოვანთან დააკავშირა:

 1 (t, d), 2 (n), 3 (m), 4 (r), 5 (l), 6 (j, ch, sh), 7 (c, k, g), 8 (f, v, ph), 9 (p, b), 10 (z, s)

ამ ცხრილის დამახსოვრებით, ჩვენ შეგვიძლია ციფრების თანმიმდევრობა დავაკავშიროთ ტექსტთან, რომლის დამახსოვრებაც უფრო ადვილია (ხმოვნები მომხმარებლის შეხედულებისამებრ ემატება). მაგალითად, რიცხვი  შეიძლება გადაკეთდეს ერიგონის სისტემის გამოყენებით ადვილად დასამახსოვრებელ ინგლისურ ტექსტად:

 MeTeoR (314) TaiL (15) PiNK (927)

მათემატიკური ინფორმაციის გარდა, ერიგონმა თავის ნაშრომში აღწერა კამერა ობსკურა, რომელსაც ბარძიმის ფორმა ჰქონდა (ტომი 6, გვ. 113). მისი გამოყენება შეიძლებოდა სხვებზე ფარულად დასაკვირვებლად, სანამ ღვინის სმას იმიტირებდა დამკვირვებელი, პარალელურად ბარძიმის თასზე არსებული ღიჭოდან ანარეკლით შეიძლებოდა სხვებზე თვალთვალი და დაკვირვება. ერიგონეს დიზაინის დეტალური აღწერა მოცემულია მის 1685 წლის წიგნში, რომელიც იოჰან ზანმა (1631–1707) დაწერა.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ერიგონიუსი.

სქოლიო

კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსები
კატეგორია:ფრანგი ასტრონომები