ენტონი გარდინერი

ენტონი გარდინერი (დ. 24 იანვარი 1820 — გ. 1885) — ლიბერიის მეცხრე პრეზიდენტი 1878 წლიდან 1883 წლამდე. იგი იყო პირველი იმ ცამეტ „ჭეშმარიტ ვიგ“ პრეზიდენტთა სერიიდან, რომლებსაც უწყვეტად ეპყრათ ხელთ ძალაუფლება 1980 წლამდე.

ადრეული წლები
გარდინერი დაიბადა აშშ-ში, ვირჯინიის შტატის საუთჰემპტონის საგრაფოში, 1820 წლის 24 იანვარს. 1831 წელს, საუთჰემპტონში ნატ ტერნერის აჯანყების კვალდაკვალ, როდესაც გარდინერი ჯერ კიდევ ბავშვი იყო, მისი ოჯახი ერთ-ერთი იყო მათ შორის, ვინც „ამერიკის კოლონიზაციის საზოგადოების“ სპონსორობით ლიბერიაში გადასახლდა. გარდინერმა იურიდიული განათლება ლიბერიაში მიიღო და 1847 წელს მსახურობდა დელეგატად ეროვნულ კონვენციაზე, რომელმაც შეიმუშავა ლიბერიის დამოუკიდებლობის დეკლარაცია და კონსტიტუცია. იგი გახდა ლიბერიის პირველი გენერალური პროკურორი, მოგვიანებით კი, 1855 წლიდან 1871 წლამდე, მსახურობდა ლიბერიის წარმომადგენელთა პალატაში. 1860–1861 წლებში იგი იყო წარმომადგენელთა პალატის სპიკერი.

1871 წლის მაისში იგი აირჩიეს ვიცე-პრეზიდენტად და კიდევ ერთხელ იყო არჩეული, ამ თანამდებობაზე 1876 წლამდე. პრეზიდენტ ჯოზეფ ჯენკინს რობერტსის შრომისუუნარობის პერიოდში, 1875 წლიდან 1876 წლის დასაწყისამდე, გარდინერი ასევე იყო პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი.

პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლის პოსტის დატოვებიდან ორ წელზე ნაკლებ დროში, გარდინერმა გაიმარჯვა საპრეზიდენტო არჩევნებში და თანამდებობა 1878 წელს დაიკავა. იმავე არჩევნებში „ჭეშმარიტი ვიგების პარტიამ“ (True Whig Party) მასშტაბური გამარჯვება მოიპოვა და დაიწყო ლიბერიის პოლიტიკაში დომინირება 1980 წლის სახელმწიფო გადატრიალებამდე, რომელმაც დაასრულა ამერიკელ-ლიბერიელების თითქმის საუკუნენახევრიანი უმცირესობის მმართველობა.

პრეზიდენტობა (1878–1883)
1868 წლის შემდგომ ათწლეულებში მზარდმა ეკონომიკურმა სირთულეებმა შეასუსტა სახელმწიფოს დომინირება სანაპიროზე მცხოვრებ მკვიდრ მოსახლეობაზე. პირობები გაუარესდა და იმპორტის ღირებულება გაცილებით მეტი იყო, ვიდრე ყავის, ბრინჯის, პალმის ზეთის, შაქრის ლერწმისა და ხე-ტყის ექსპორტით მიღებული შემოსავალი. ლიბერია სასოწარკვეთილი ცდილობდა თავისი მეტწილად აგრარული ეკონომიკის მოდერნიზაციას. პრეზიდენტის რანგში გარდინერი მოითხოვდა ვაჭრობის გაზრდას და ინვესტიციებს გარე ქვეყნებიდან, საჯარო განათლების გაუმჯობესებასა და მჭიდრო ურთიერთობებს ლიბერიის მკვიდრ ხალხებთან. თუმცა, მის პოლიტიკას ჩრდილი მიაყენა ევროპული ძალების მიერ „აფრიკის განაწილების“ (Scramble for Africa) შედეგებმა.

ტერიტორიული კონფლიქტები ევროპულ ძალებთან
დასავლეთ აფრიკის კოლონიზატორ ევროპელებს შორის არსებულმა მეტოქეობამ და ამერიკის შეერთებული შტატების ინტერესმა ხელი შეუწყო ლიბერიის დამოუკიდებლობის შენარჩუნებას ამ პერიოდში და 1919 წლამდე, მიუხედავად ლიბერიის მიმდინარე დავებისა ინგლისსა და საფრანგეთთან.

გარდინერის ადმინისტრაციის დროს ბრიტანეთის იმპერიასთან და გერმანიის იმპერიასთან ურთიერთობებმა კრიზისს მიაღწია. ლიბერია ჩათრეულ იყო სასაზღვრო კონფლიქტში ბრიტანეთის იმპერიასთან გალინასის (Gallinas) ტერიტორიის გამო, რომელიც მდებარეობს მდინარე სევასა და მდინარე მანოს შორის, რომელიც ახლა სიერა-ლეონეს უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილს წარმოადგენს. ბრიტანელებმა მონროვიაში ფორმალურად გამოიყენეს სამხედრო ძალა სერ არტურ ჰევლოკის ხელმძღვანელობით; ამავდროულად, კრუს (Kru) სანაპიროზე გერმანული გემის გაძარცვამ და მკვიდრი მოსახლეობის მხრიდან გემის დაღუპვის შედეგად გადარჩენილი გერმანელების შეურაცხყოფამ გამოიწვია ნანა კრუს დაბომბვა გერმანული კორვეტი SMS Victoria-ს მიერ და მონროვიაში ზარალის ანაზღაურების მოთხოვნის წარდგენა, რისი გადახდაც დედაქალაქის დაბომბვის მუქარით იყო იძულებული.

გადადგომა
პრეზიდენტი გარდინერი მძიმე ავადმყოფობის გამო 1883 წლის 20 იანვარს გადადგა. იგი შეცვალა ვიცე-პრეზიდენტმა ალფრედ რასელმა. ორი თვის შემდეგ, 1883 წლის მარტში, ბრიტანეთის მთავრობამ მოახდინა მდინარე მანოს დასავლეთით მდებარე გალინასის ტერიტორიის ანექსია და ის ფორმალურად შეიყვანა სიერა-ლეონეს შემადგენლობაში.

იხილეთ აგრეთვე
ლიბერიის ისტორია
ლიბერიის პრეზიდენტი

რესურსები ინტერნეტში
Liberia Past and Present : Anthony W. Gardiner
The True Whig Ascendancy
See also History of Liberia, external links

სქოლიო

კატეგორია:ლიბერიის პრეზიდენტები