ლევენი

ლევენი (, ), ლუვენი () — ქალაქი ბელგიის ცენტრალურ ნაწილში, ფლანდრიის რეგიონში, ფლანდრიის ბრაბანტის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 102,1 ათ. კაცი (2019). მდებარეობს მდინარე დილზე (პორტი; არხით დაკავშირებულია მდინარე შელდასთან), ბრიუსელიდან 30 კმ-ით აღმოსავლეთით. სარკინიგზო სადგური ოსტენდე–ბრიუსელი–ლიეჟი–კიოლნის ხაზზე. ლევენზე გადის საავტომობილო გზები ბრიუსელი–ჰასელტი–დიუსელდორფი და ბრიუსელი–ლიეჟი–აახენი.

 ისტორია 
კაროლინგთა საგრაფო ბურგი სახელწოდებით ლოვენი (Loven) ცნობილია IX საუკუნის ბოლოდან. 884–892 წლებში იყო ნორმანების გამაგრებული ბანაკი. შემდეგ ქვემო ლოთარინგიის შემადგენლობაში შევიდა, იყო ლევენის გრაფების რეზიდენცია (X საუკუნის ბოლოდან), რომლებმაც 1106 წელს მიიღეს ჰერცოგის ტიტული (1191 წლიდან ბრაბანტის ჰერცოგები). ლევენის ხელსაყრელი გეოგრაფიული მდებარეობა სავაჭრო გზების გზაჯვარედინზე (ჩრდილოეთის ზღვასა და რაინს შორის) XII საუკუნიდან ხელს უწყობდა ქალაქის მძლავრ ეკონომიკურ განვითარებას. XI–XIV საუკუნეებში იყო სელის ტანსაცმლისა და მაუდის წარმოების მსხვილი ცენტრი.

1267 წელს ბრაბანტის მემკვიდრეობის ომში ჰერცოგის ხელისუფლების წინააღმდეგ გამოსვლის გამო დაკარგა რეზიდენციის სტატუსი (ბრაბანტის დედაქალაქი გახდა ბრიუსელი). XIV საუკუნის შუა ხანებიდან თანდათან კარგავს თავის პოლიტიკურ და ეკონომიკურ მნიშვნელობას, ამ პროცესს თან ახლდა მუდმივი შეტაკებები ძველ საქალაქო არისტოკრატიასა და ამქრებს შორის. 1425 წელს ლევენში დაარსდა კათოლიკური უნივერსიტეტი, თანამედროვე ბელგიის ტერიტორიაზე უძველესი. 1430 წლიდან ბურგუნდიის საჰერცოგოშია, 1477 წელს (საბოლოოდ 1482 წელს) გადავიდა ჰაბსბურგების მფლობელობაში, XVI საუკუნის შუა ხანებიდან ესპანელი ჰაბსბურგების სამფლობელო იყო.

XVI საუკუნეში იყო ევროპის ერთ-ერთი წამყვანი განმანათლებლობის ცენტრი. 1714 წლიდან ავსტრიული ნიდერლანდების შემადგენლობაშია, 1789–1790 წლებში იყო ბრაბანტის რევოლუციის ერთ-ერთი ცენტრი. 1794–1815 წლებში ოკუპირებული ჰქონდა საფრანგეთს, შემდეგ შევიდა ნიდერლანდების სამეფოს შემადგენლობაში (1815–1830 წლებში). 1830 წლის ბელგიის რევოლუციის შედეგად გახდა ბელგიის ნაწილი. ლევენი პირველი და მეორე მსოფლიო ომების საბრძოლო მოქმედებათა ასპარეზი იყო, მძიმედ დაზარალდა 1944 წლის დაბომბვების დროს. 1993 წელს ბელგიის ბრაბანტის პროვინციის გაყოფის შემდეგ ლევენი ფლანდრიის ბრაბანტის ადმინისტრაციული ცენტრია.

 არქიტექტურა 
შუა საუკუნეებიდან შემორჩენილია რადიალურ-წრიული გეგმარება მთავარი მოედნით (გროტე-მარქტი), რომელზეც მდებარეობს წმინდა პეტრეს კოლეგიური ეკლესია  (დაახლ. 1410–1541; ქვის სანაწილე – დაახლ. 1450, არქ. მ. დე ლაიენსი; დირკ ბაუტსის ნამუშევრები – ტრიპტიქი „წმინდა ერაზმუსის წამება“, დაახლ. 1458, და პოლიპტიქი „ზიარების საიდუმლო“, 1464–1467; ხის კათედრა ბაროკოს სტილში), გვიანგოტიკური რატუშა მდიდარი დეკორითა (236 ქანდაკება) და 6 კოშკურით (1439–1469, ინტერიერის მორთულობა 1463 წლამდეა შესრულებული, მ. დე ლაიენსი).

ასევე შემორჩენილია: ქალაქის გალავნის ფრაგმენტები (დაახლ. 1150; 1357–1379 წლების გალავნის ადგილას გაშლილია ბულვარები და პარკები), წმინდა კვინტინის გოტიკური ეკლესია (კოშკის საფუძველი თარიღდება დაახლ. 1200 წლით, დანარჩენი ნაწილები – 1450), წმინდა იაკობის ეკლესია (რომანული კოშკი – 1220–1230, ნავი XIII საუკუნის ბოლო–XV ს., პატრონიკე – 1784), წმ. გერტრუდის ეკლესია (1252–1453), ღვთისმშობლის ეკლესია (1230 – XV ს., ინტერიერი გადაკეთებულია 1762 წელს); დიდი ბეგინაჟი (1232) წმ. იოანეს გოტიკური ეკლესიით (1305, კამარა – 1654) და უმეტესად XVII საუკუნის შენობებით; მაუდის რიგები (1317–1345; 1432 წლიდან უნივერსიტეტი, ბიბლიოთეკა მიშენებულია 1680 წელს; ძველი ბაზრის მოედანზე [აუდე-მარქტი] მიმართული ფასადი თარიღდება 1723 წლით).

სხვა ნაგებობებს შორის: კათოლიკური უნივერსიტეტის კოლეჯები — ვან დალეს (რენესანსის სტილში, 1569), იოზეფიტების [სამების] (ფასადი 1658), პაპ ადრიანე VI-ის (ფასადი 1776–1778, არქ. ლ. მონტუაიე); ჰოსპიტალი (1512 წლის კაპელა დაახლ. 1220 წლის პორტალით); სახლები – მრგვალი მაგიდის (XV საუკუნე, მ. დე ლაიენსი), ვან სესტიხის (1518). ფლანდრიული ბაროკოს შედევრებს მიეკუთვნება: წმინდა მიქაელის ეკლესია (1650–66, არქ. ვილემ ვან ჰეესი; მოპირკეთება შესრულებულია 1671 წლამდე, მოქანდაკე იან ვან სტენი), სამლოცველო ონზე-ლივე-ვრაუ-ტერ-კორტსი (1651–1733).

XIX–XX საუკუნეების ნაგებობები ძირითადად ნეოგოტიკის სტილისაა: ეკლესია სინტ-იოზეფსკერქი (1871; დემონტირებული), კათოლიკური უნივერსიტეტის ანატომიის თეატრი (1877), იუსტუს ლიფსიუსის კოლეჯი (1887, არქ. იორის ჰელეპუტე); უნივერსიტეტის ახალი ბიბლიოთეკა (1921–28, არქ. უ. უორენი; კოშკი 87 მეტრის სიმაღლისა). ძეგლები: მამა დამიანეს (1893, მოქანდაკე კ. მენიე), ფლანდრიელ ჰუმანისტ იუსტუს ლიფსიუსის (1909, მოქანდაკე ჟ. ჟურდენი), პირველი მსოფლიო ომის მსხვერპლთა (1925, მოქანდაკეები ჟ. დე ბონტი, მ. ვოლფერსი).

 მეცნიერება, კულტურა 
ქალაქის სამეცნიერო ცენტრებია ლევენის კათოლიკური უნივერსიტეტი (1425) და კვლევითი ცენტრი IMEC (1984; მსოფლიოში ერთ-ერთი წამყვანი ორგანიზაცია ნანოელექტრონიკისა და ნანოტექნოლოგიების სფეროში). ქალაქში მდებარეობს საგამოფენო კომპლექსი M-Museum. მისი ისტორია იწყება 1823 წლიდან; თანამედროვე სახელწოდება და კომპლექსი 2009 წლიდან მოქმედებს. დაცულია გვიანგოტიკური პერიოდის (XV–XVI სს.) ნახატები და საგნები, XIX საუკუნის ფერწერის კოლექცია, თანამედროვე ხელოვნების ნამუშევრები. ასევე აღსანიშნავია სკაუტური მოძრაობის ისტორიის ეროვნული მუზეუმი და ბოტანიკური ბაღი (1738; უძველესია ბელგიაში).

 სპორტი 
250პქ|მინი|„დენ დრეეფის“ სტადიონი
საფეხბურთო კლუბი „აუდ ჰევერლე ლევენი“ შეიქმნა 2002 წელს სამი გუნდის ბაზაზე, მათ შორის იყო ქალაქში უძველესი „კ. სტადე ლევენი" (დაარსდა 1903 წელს). საშინაო სტადიონია „დენ დრეეფი" (სრული სახელწოდება „კინგ პაუერ ეტ დენ დრეეფი“), გაიხსნა 2002 წელს. იტევს 10 020 მაყურებელს). ჰოკეის კლუბი „IHK ლევენი“ (1993) არის ბელგიის ჩემპიონი 2005, 2010 და 2013 წლებში; 2015 წლიდან წარმოდგენილია ბელგიურ-ნიდერლანდურ ბენე ლიგაში. კალათბურთის კლუბი „ლევენ ბეარზი“ დაარსებიდანვე (1999) გამოდის ბელგიის მთავარ პროფესიონალურ ლიგაში (საშინაო მოედანია უნივერსალური სასპორტო დარბაზი „სპორტოუზი“ დაახლ. 3500 ადგილით). 2011 წლიდან ტარდება ლევენის ველოკროსი.

 ეკონომიკა 
ქალაქის ეკონომიკის საფუძველია მომსახურების სფერო, რომელიც ძირითადად წარმოდგენილია ადმინისტრაციული სექტორით, მეცნიერებითა და განათლებით; ასევე მნიშვნელოვანია ტრანსპორტი, ტურიზმი და მასთან დაკავშირებული სასტუმროებისა და რესტორნების სექტორები. ლუდის ხარშვის წარმოების მსხვილი ცენტრია XVIII საუკუნიდან. ითვლება ბელგიის „ლუდის დედაქალაქად“ (XIX საუკუნიდან). ლევენში მდებარეობს ერთ-ერთი უმსხვილესი საერთაშორისო ლუდსახარში კორპორაციის „Anheuser-Busch InBev“ (ABInBev) შტაბ-ბინა და საწარმოო სიმძლავრეები; ჩამოყალიბდა 2008 წელს „InBev“-ისა და „Anheuser-Busch“-ის შერწყმით; აქვს 200-ზე მეტი ბრენდი, მათ შორის მსოფლიოში ცნობილი Budweiser, Stella Artois, Beck's, ბელგიაში პოპულარული Leffe და Hoegaarden. ტრადიციულად განვითარებულია საფქვავი მრეწველობა, შოკოლადის ნაწარმის დამზადება. არის ლითონდამუშავების, აირტურბინებისა და სამრეწველო ჰიდრავლიკის, ელექტროგათბობის სისტემების, მერქნის გადამუშავების, ტექსტილის საწარმოები.

 ლიტერატურა 


 სქოლიო 

კატეგორია:ბელგიის ქალაქები