ხოსე მარია ორელიანა პინტო

ხოსე მარია ორელიანა პინტო (დ. 11 ივლისი, 1872 —  გ. 26 სექტემბერი, 1926) — გვატემალელი პოლიტიკური და სამხედრო ლიდერი. იგი იყო პრეზიდენტ მანუელ ესტრადა კაბრერას შტაბის უფროსი და გვატემალის პრეზიდენტი 1921-1926 წლებში, მას შემდეგ, რაც დაამხო კონსერვატორი უნიონისტი პრეზიდენტი კარლოს ერერა. მისი მმართველობის დროს გვატემალის ვალუტად დამკვიდრდა კეცალი. ორელიანა პინტო გარდაიცვალა საეჭვო გარემოებებში 1926 წელს, ორმოცდათოთხმეტი წლის ასაკში. იგი სახელმწიფო პატივით დაკრძალეს გვატემალის დედაქალაქში.

ადრეული ცხოვრება
ხოსე მარია ორელიანა პინტო დაიბადა ელ ხიკაროში; იგი იყო ესტებან ორელიანასა და ლეონორ პინტოს ვაჟი. ორელიანას ჰქონდა სამხედრო კარიერა და გახდა გვატემალის არმიის გენერალი. იგი რამდენჯერმე აირჩიეს გვატემალის საკანონმდებლო ორგანოში, როგორც ლიბერალური პარტიის წევრი. ასევე იყო პრეზიდენტ ესტრადა კაბრერას შტაბის უფროსი; ამ პოსტზე ყოფნისას, 1907 წლის 29 აპრილს, იგი პრეზიდენტის ეტლის გვერდით ცხენით მიჰყვებოდა, როდესაც ამ უკანასკნელზე ბომბით თავდასხმა განხორციელდა (რომელიც დაგეგმილი იყო ძმები ავილა ეჩევერიების და მათი ახლობლების მიერ). სასწაულებრივად, პრეზიდენტიც და ორელიანაც უვნებელნი გადარჩნენ და თითქმის დაუყოვნებლივ დაიწყეს დამნაშავეების დევნა.

სახელმწიფო გადატრიალება კარლოს ერერას წინააღმდეგ
250px|მინი
1921 წლის 5 დეკემბერს გენერალმა ორელიანამ — United Fruit Company-ის (UFCO) მხარდაჭერით — მოაწყო სახელმწიფო გადატრიალება პრეზიდენტ კარლოს ერერას წინააღმდეგ, რომელიც ეწინააღმდეგებოდა მისი წინამორბედის, მანუელ ესტრადა კაბრერას მიერ ამ კომპანიისა და მისი ფილიალებისთვის მიცემული კონცესიების დამტკიცებას. ორელიანას ეხმარებოდა რამდენიმე სამხედრო ოფიცერი, მათ შორის გენერალი ხორხე უბიკო.

პრეზიდენტობა
1921 წლის 5 დეკემბერს ორელიანა დაინიშნა დროებით პრეზიდენტად, ხოლო მომდევნო წელს არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ გახდა კონსტიტუციური პრეზიდენტი. მმართველობის პერიოდში მან მოახდინა იმ კონცესიების რატიფიცირება, რომლებიც ესტრადა კაბრერას მთავრობამ გადასცა United Fruit Company-ს და რომელთა რატიფიცირებაზეც ერერამ უარი თქვა. იგი ასევე მხარს უჭერდა გვატემალის, ჰონდურასისა და ელ სალვადორისგან შემდგარი სამმხრივი რესპუბლიკის შექმნას, თუმცა ეს მცდელობა წარუმატებელი აღმოჩნდა. 1923 წელს, ლიბერალი მწერლისა და იდეოლოგის, დოქტორ ლორენზო მონტუფარ ი რივერას დაბადებიდან მეასე წლისთავის აღსანიშნავად, მთავრობამ ავენიდა რეფორმაზე მისი ძეგლი აღმართა.

ეკონომიკა
პეტენის ჩრდილოეთ დეპარტამენტში კაუჩუკის ნედლეულის მოპოვება მიეყიდა პერსი უ. შუფელდტს, რომელიც ოპერაციას გადასახადების გადახდის გარეშე ახორციელებდა; მისი წინამორბედისგან კარლოს ერერასგან განსხვავებით ორელიანა უცხოურ კომპანიებს შუფელდტის ხელშეკრულების მსგავს ხელსაყრელ პირობებს სთავაზობდა. კიდევ ერთი მაგალითი იყო ელექტროენერგიის კომპანია, რომელიც პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ გერმანელ აქციონერებს ჩამოერთვათ და 1922 წლის 4 მაისს ამერიკულ კომპანიას (American Bond and Share Company) მიეყიდა.

250px|მინი
ორელიანამ ხელი შეუწყო ასობით კილომეტრი რკინიგზის მშენებლობას და განიცდიდა ზეწოლას International Railways of Central America-ს (IRCA) მხრიდან, რათა აღესრულებინა მენდეს-უილიამსონის სარკინიგზო კონტრაქტი, რომელიც 1908 წელს გააფორმა მაშინდელმა პრეზიდენტმა ესტრადა კაბრერამ. როდესაც ესტრადა კაბრერა გადააყენეს, IRCA აპირებდა ამ შეთანხმების ამოქმედებას, მაგრამ პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელმა კარლოს ერერამ უარი თქვა კონტრაქტის შესრულებაზე; ერერას დამხობის შემდეგ, ორელიანამ 1922 წლის 10 მარტს მოახდინა კონტრაქტის რატიფიცირება.

250px|მინი
მისი მმართველობის დროს გვატემალის კონგრესმა გამოსცა შემდეგი კანონები:

მოახდინა სან-ხოსეში (კოსტა-რიკა) დადებული ცენტრალური ამერიკის კავშირის შეთანხმების რატიფიცირება.

დაამტკიცა კონტრაქტი განათების, გათბობისა და ელექტროენერგიის მომსახურებაზე გვატემალა სიტიში.

ნახშირწყალბადების კანონი.

მოახდინა №798 აღმასრულებელი დეკრეტის რატიფიცირება, რომლითაც არქიეპისკოპოსი ლუის ხავიერ მუნიოს ი კაპურონი გადასახლებაში რჩებოდა.

დაამტკიცა კონტრაქტი ელექტრო ტრამვაის დამონტაჟებაზე.

დაამტკიცა კონტრაქტი ბერლინის AEG-სთან Los Altos-ის რკინიგზის დასასრულებლად და სანტა მარიას ელექტროსადგურის ასაშენებლად.

დაამტკიცა ნავთობის ძიების კონტრაქტები აშშ-ის კომპანიებთან.

შრომის აქტი.

მხარი დაუჭირა საპნის ეროვნული ინდუსტრიის განვითარებას.

United Fruit Company და გაფიცვები
პორტ ბარიოსის მტვირთავების გაფიცვა: 1924 წლის შუა პერიოდში მუშებმა მოითხოვეს 8-საათიანი სამუშაო დღე და ხელფასების გაზრდა. როდესაც UFCO-მ უარი თქვა, მუშები გაიფიცნენ. ორელიანამ სასწრაფოდ გაგზავნა ჯარები წესრიგის აღსადგენად; შეტაკება იყო სასტიკი, რასაც მრავალი მუშის დასახიჩრება ან სიკვდილი მოჰყვა. რეპრესიებმა გაფიცვა დაასრულა: 22 ლიდერი დააპატიმრეს და ქვეყნიდან გააძევეს. 
რკინიგზელთა გაფიცვა: 1924 წლის ბოლოს IRCA-ს თანამშრომლებმა მოითხოვეს სამუშაო საათების შემცირება და ხელფასების მომატება. კომპანიამ კვლავ უარი თქვა და ორელიანას მთავრობას უბრძანა ხუთი ათასი მუშის გაფიცვის ძალადობრივი ჩახშობა. 

კულტურული მითითებები
ორელიანა მოხსენიებულია ნობელის პრემიის ლაურეატის, მიგელ ანხელ ასტურიასის რომანებში: „სენიორ პრეზიდენტი“, „ვნების პარასკევი“ და „ძლიერი ქარი“. ვინაიდან მისი მმართველობისას შემოიღეს კეცალი, მისი პორტრეტი გამოსახულია ერთკეცალიან ბანკნოტებზე, რომლებსაც სასაუბრო ენაში „ჩემებს“ (chemas) უწოდებენ.
250px|მინი

გარდაცვალება
150px|მინი
1926 წლის 25 მაისს გაზეთმა El Imparcial-მა გამოაქვეყნა ცნობა საომარი მდგომარეობის გამოცხადების შესახებ (№916 დეკრეტი), რომლითაც პრეზიდენტმა ორელიანამ შეაჩერა კონსტიტუციით გარანტირებული ინდივიდუალური უფლებები. ამის მიზეზად დასახელდა „გარკვეული ელემენტების არაპატრიოტული საქმიანობა“, რომელიც ხელს უშლიდა ქვეყნის განვითარებას. 26 მაისის შემდეგ დამოუკიდებელმა გაზეთებმა შეწყვიტეს მუშაობა.

მოვლენები მოულოდნელად შეიცვალა კვირას, 26 სექტემბერს, როდესაც ანტიგუა გვატემალაში დასასვენებლად მყოფი ორელიანა სასტუმრო „Manchén“-ის ნომერში გარდაიცვალა. ოფიციალურმა გამოცემამ მიზეზად „სტენოკარდიის მწვავე შეტევა“ დაასახელა. ამ უცნაურმა გარემოებებმა გააჩინა ეჭვი, რომ იგი მოწამლეს. დროებითმა პრეზიდენტმა ლაზარო ჩაკონმა დაუყოვნებლივ გააუქმა საომარი მდგომარეობა და აღადგინა პრესის თავისუფლება.

იხილეთ აგრეთვე
გვატემალის პრეზიდენტი

სქოლიო

კატეგორია:გვატემალის პრეზიდენტები