კარლოს დე ვარგასი

კარლოს დე ვარგას ი სერვეტო (დ. 8 სექტემბერი, 1803 — გ. 10 ოქტომბერი, 1876) —  ესპანელი სამხედრო პირი და კარლისტების ლიდერი. მოგვიანებით იგი მონაწილეობდა სხვადასხვა კოლონიურ კამპანიაში, მათ შორის, მსახურობდა სანტო-დომინგოს (დღევანდელი დომინიკელთა რესპუბლიკა) გენერალ-გუბერნატორად.

დაბადება და ადრეული წლები
კარლოს დე ვარგასი დაიბადა 1803 წლის 8 სექტემბერს სეუტაში,  ესპანეთში. წარჩინებული ოჯახის შთამომავალი 5 წლის ასაკში კადეტად ჩაირიცხა ესპანეთის არმიაში. 1816 წლისთვის იგი უკვე იყო რონდასა და პონტევედრას პროვინციული მილიციის კაპიტანი. ფერდინანდ VII-ის მმართველობის პერიოდში იგი ჩვეულებრივ სამხედრო სამსახურში იმყოფებოდა 1830 წლამდე, სანამ სეგოვიის პროვინციის გარნიზონის ვიცე-პოლკოვნიკის ხარისხს მიიღებდა. იმავე წელს იგი სამეფო გვარდიის პირველ გრენადერთა პოლკში გადავიდა.

1827 წელს იგი დაინიშნა ტახოს (Tagus) სადამკვირვებლო არმიაში, რომელსაც მისივე თანამემამულე სეუტელი მთავარსარდალი, პედრო სარსფილდი ხელმძღვანელობდა. 1830 წელს მან გააგრძელა სამსახური ქვეითთა კაპიტნად, ხოლო მოგვიანებით, გალისიის კაპიტან-გენერლის დაქვემდებარებაში, ამავე შენაერთის ვიცე-პოლკოვნიკის ხარისხი მიენიჭა. ამ პოზიციაზე ყოფნისას იგი დაწინაურდა მოქმედ ვიცე-პოლკოვნიკად და მსახურობდა გენერალურ შტაბში გენერალ გრაფ დე კასა ეგიას (Conde de Casa Eguía) მეთაურობით. იმავე წელს იგი დაჯილდოვდა სან-ხუანის ჯვრით.

პირველი კარლისტური ომი
ფერდინანდ VII-ის გარდაცვალებისას ვარგასი მაიორის ჩინს ატარებდა. მან არმიიდან საბოლოო დათხოვნა ითხოვა და სუმალაკარეგის განკარგულებაში გადავიდა, რომელმაც იგი საკუთარ შტაბში დანიშნა. იგი მონაწილეობდა ჰერედიას, უესას, ალსასუას, მუესის, ოლაზაგოიტიას, არტასუს, ლარიონის, ვიანას, ეჩარი-არანასის, არიეტას, ალეგრიას, დონია მარიას, პენიას დე სან ფაუსტოს, ორმაისტეგის, ორვისოს, ლოს არკოსის, ზელანდიეტას, არონისის, ტორე გალინდოს, ამესკოას, დესკარგას, ტრევინიოს, ვილიაფრანკას, ტოლოსას, ვერგარასა და ოჩანდიანოს ბრძოლებში. სამხედრო დამსახურებისთვის მას პოლკოვნიკის წოდება მიენიჭა, ხოლო ლარაგას ხიდის დაცვისას მიღებული ჭრილობისთვის სან-ფერნანდოს დაფნის გვირგვინით დაჯილდოვდა.ამ ბრძოლაში იგი დაღუპულადაც კი მიიჩნიეს.

გამოჯანმრთელების შემდეგ, იგი დაინიშნა ჩრდილოეთის მე-3 დივიზიის გენერალური შტაბის უფროსად გრაფ დე ეგიას სარდლობით. მან თავი გამოიჩინა გეტარიასა და ლეკეიტიოს ალყისა და აღებისას, არლაბანის ბრძოლებსა და ბერონის შეტაკებაში. მან ასევე გაიმარჯვა ამეზაგანის ბრძოლაში, სადაც ყუმბარის ნამსხვრევით თავის არეში დაიჭრა. მოგვიანებით იგი იყო გიპუსკოას შტაბის უფროსი, სადაც სარასასთან გენერალი სარსფილდი დაამარცხა. ვარგასი კიდევ ერთხელ დაიჭრა ანტანდეგისა და ორიამენდის ბრძოლებში, ხოლო ანდოაინთან გენერალი ო’დონელი დაამარცხა. მოგვიანებით იგი კვლავ დაიჭრა ურნიეტასთან შეტაკებისას.

1838 წელს იგი მონდრაგონში დააპატიმრეს, სადაც ცხრა თვის განმავლობაში იმყოფებოდა, სანამ 1839 წელს დონ კარლოსმა არ გამოსცა დეკრეტი, რომლითაც დაადასტურა მისი ერთგულება და მამაცური თავგანწირვა. როდესაც ვარგასი გიპუსკოას სარდლობდა, მას დაევალა გენერალ მაროტოს გადაყენება და დაპატიმრება, რომელსაც ბრალად ედებოდა მტერთან გარიგება. თუმცა, ბედის ირონიით, თავად ვარგასი აღმოჩნდა დაკავებული და იგი მაროტოს ტყვეობაში რჩებოდა ვერგარას კონვენციის დასრულებამდე. ამის შემდეგ ვარგასი ათი წლის განმავლობაში საფრანგეთში ემიგრანტად იმყოფებოდა, ვიდრე 1849 წელს არ ისარგებლა ფართო ამნისტიით, რომელიც ისაბელ II-მ ყველა კარლისტ ლიდერს მიანიჭა.

1850 წელს მან მეორედ იქორწინა ენრიკეტა ვან ჰალენ ლასკეტიზე, მას შემდეგ რაც მისი პირველი მეუღლე, მარია დე ლა კანდელარია ფლორესი გარდაიცვალა.

კუბა, მექსიკა და დომინიკელთა რესპუბლიკა
1850 წელს კუნძულ კუბაზე დანიშნულების მიღების შემდეგ, იგი 1855 წლამდე კუნძულის აღმოსავლეთ დეპარტამენტის გენერალური სარდლის მოვალეობას ასრულებდა, ხოლო აღნიშნული თარიღიდან ამავე დეპარტამენტის სამოქალაქო გუბერნატორი იყო. იგი ამ თანამდებობაზე 1860 წლამდე მსახურობდა და დაიმსახურა სან-ჰერმენეგილდოს დიდი ჯვარი. სანტიაგო-დე-კუბაში გატარებული ათი წლის განმავლობაში მას „მშენებლის“ სახელით იცნობდნენ. მოგვიანებით იგი აღმოსავლეთ დეპარტამენტის საუკეთესო კოლონიურ გუბერნატორად მიიჩნიეს იმ საზოგადოებრივი სამუშაოების გამო, რომლებიც მან განახორციელა: მისი ბრძანებით ქალაქ სანტიაგოში დაიგო პირველი ტროტუარები, აშენდა საავადმყოფოები, სასაფლაოები, ყაზარმები და გაიყვანეს პირველი საგარეუბნო მატარებლები. ლუის მაურისიოს თანახმად, პრინც ალფონსოს ჰოსპიტალის ინაუგურაციაზე ვარგასმა მოაწყო სამხედრო მანევრები სანტიაგო-დე-კუბასა და ელ-კანეის შორის, რადგან მიაჩნდა, რომ ამერიკელები კუბას გუანტანამოს მეშვეობით დაეუფლებოდნენ.

დღეს სანტიაგო-დე-კუბაში კვლავ არსებობს მისი სახელობის ქუჩა (Vargas street). კაბო-კრუსის შუქურა, რომელიც მისი მმართველობის დროს აშენდა, დღემდე ცნობილია როგორც „ვარგასის შუქურა“.

1861 წელს იგი მივლინებით პუერტო-რიკოში გაგზავნეს, სადაც დაექვემდებარა საექსპედიციო დივიზიას, რომელიც მექსიკის წინააღმდეგ იქმნებოდა. კარლოს დე ვარგასი დაინიშნა სახმელეთო ჯარების მეორე სარდლად გენერალ პრიმის ბრძანებულებით. მას შემდეგ, რაც ესპანურმა და ფრანგულმა ჯარებმა ვერაკრუსი აიღეს, ვარგასი მის გუბერნატორად დაინიშნა 1862 წლის აპრილამდე, როდესაც პრიმმა დაარღვია ლონდონის ხელშეკრულება და ესპანეთის ჯარებს უკან დაბრუნება უბრძანა.

1862 წლის 21 მაისს ვარგასი სანტო-დომინგოს კამპანიაში დაინიშნა, როგორც ესპანეთის სამხედრო ექსპედიციის სარდლის მოადგილე. იგი მონაწილეობდა საბანეტას, სანტიაგო-დე-ლოს-კაბალიეროსის, მონტეკრისტის, სიბაოს, პუერტო-პლატასა და ალტამირას ბრძოლებში, რისთვისაც 1862 წელს მიიღო ფელდმარშლის წოდება და კარლოს III-ის დიდი ჯვარი. იმავე წელს იგი დასახელდა მისი უდიდებულესობის პალატის აზნაურად. 1863 წელს იგი სანტო-დომინგოს კაპიტან-გენერლად დაინიშნა. დომინიკის რესტავრაციის ომში მან წარმატებით შეძლო ესპანეთისთვის ასუას პროვინციის ხელახლა დაპყრობა და დომინიკელი ამბოხებულების დამარცხება სან-კრისტობალში, დონიანაში, პულგარინში, საბანა-ბუეისა და ასუაში.

1864 წელს ვარგასმა დატოვა სანტო-დომინგოს სარდლობა. მომდევნო წელს, 1865-ში, ესპანეთის ჯარები დამარცხდნენ და კუნძულიდან ევაკუაცია მოახდინეს.

ბოლო წლები და გარდაცვალება
1867 წელს, როდესაც ხელისუფლებაში ლუის გონსალეს ბრავო მოვიდა, ვარგასი ბასკეთის პროვინციების კაპიტან-გენერლად დაინიშნა. იგი ცდილობდა აღეკვეთა „დიდებული რევოლუცია“, ხოლო ალკოლეას ბრძოლის შემდეგ ისაბელ II-ის ტახტზე აღდგენასაც კი ეცადა. თუმცა, როდესაც დაინახა, რომ ეს შეუძლებელი იყო, დედოფალს საზღვრამდე მიჰყვა და მასთან ერთად საფრანგეთში გადაიხვეწა. იქ, ისაბელ II-ის გადადგომის შემდეგ, ვარგასმა თავისი მახვილი შესთავაზა კარლოს დე ბურბონსა და ავსტრია-ესტეს, რომელმაც ტრადიციული მონარქიზმის დროშა აღმართა.

მან მადრიდში ჩამოაყალიბა კარლისტური სამხედრო ცენტრი, რომელშიც შედიოდნენ ბელასკოაინის გრაფი, გენერლები არხონა, პლანა, მოგროვეხო და მარკო, კონტრადმირალი ვინიალეტი და ინტენდანტი ტოგორესი. ისინი ყველანი მუშაობდნენ უკანასკნელი კარლისტური კამპანიის მოსამზადებლად. თუმცა, ჯანმრთელობის გაუარესებამ, ძველმა ჭრილობებმა და ხანდაზმულობამ ვარგასს ბრძოლის ველზე დაბრუნების საშუალება აღარ მისცა. იგი 1876 წელს მადრიდში გარდაიცვალა.

იხილეთ აგრეთვე
ესპანეთის მეხუთე რევოლუცია
მექსიკა-საფრანგეთის ომი

ლიტერატურა

სქოლიო

კატეგორია:დომინიკელთა რესპუბლიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1803
კატეგორია:დაბადებული 8 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1876
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 ოქტომბერი