ვიდოე სმილევსკი

ვიდოე სმილევსკი (; დ. 14 აგვისტო, 1915 — გ. 8 სექტემბერი, 1979) — მაკედონელი პოლიტიკოსი და პარტიზანული მოძრაობის ლიდერი, რომელიც სამჯერ მსახურობდა მაკედონიის პრეზიდენტის პოსტზე, ყოველჯერზე განსხვავებული ტიტულით.

პირველად იგი ქვეყანას სათავეში ჩაუდგა როგორც სახალხო ასამბლეის პრეზიდიუმის პრეზიდენტი 1950 წლიდან 1951 წლამდე, შემდეგ როგორც სახალხო ასამბლეის პრეზიდენტი 1963 წლიდან 1967 წლამდე, და ბოლოს, როგორც პრეზიდიუმის პრეზიდენტი 1974 წლიდან მის გარდაცვალებამდე, 1979 წლამდე.

ადრეული წლები
სმილევსკი დაიბადა 1915 წლის 14 აგვისტოს ნიკიფოროვოში, გოსტივარში. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ მისი ოჯახი საცხოვრებლად ბელგრადში გადავიდა, სადაც მან მუშაობა ადრეულ ასაკში დაიწყო, რათა ოჯახს პურის ფულით დახმარებოდა და საკუთარი თავისთვის სწავლის საშუალება მიეცა. ახალგაზრდობაში იგი წერდა ლექსებს და თამაშობდა ფეხბურთს. იგი მთელი ცხოვრების განმავლობაში ფეხბურთის თავგამოდებულ გულშემატკივრად დარჩა. მან დაწყებითი და საშუალო სკოლა ბელგრადში დაამთავრა, მოგვიანებით კი სავაჭრო აკადემიის კურსდამთავრებული გახდა.

განათლების მიღების პერიოდში სმილევსკი პოლიტიკით დაინტერესდა და ფლობდა რამდენიმე წიგნს, რომელიც მარქსიზმს აღწერდა. იგი ხშირად სწავლობდა კარლ მარქსის „კომუნისტურ მანიფესტს“ და 1930-იანი წლების დასაწყისში შეუერთდა კომუნისტურ მოძრაობას, მაშინ, როდესაც ის იუგოსლავიაში არალეგალური იყო.

კარიერა
განათლების მიღების შემდეგ, სმილევსკი სახელმწიფო იპოთეკურ ბანკში კლერკად მუშაობდა. ამ პერიოდში მან ჩამოაყალიბა პროფკავშირი. 1939 წლისთვის მან დაიწყო მუშაობა პოლიტიკურ ინფორმანტად და ლექტორად, ხოლო 1939 წლიდან 1940 წლამდე იგი ადგილობრივ კომუნისტურ პარტიას საკუთარ ბინაში ტექნიკური განყოფილების მუშაობის ნებას რთავდა. საბოლოოდ სმილევსკი ამ განყოფილების ხელმძღვანელი გახდა, ხოლო 1940 წლის აპრილში ოფიციალურად შეუერთდა იუგოსლავიის კომუნისტურ პარტიას. სმილევსკი მსახურობდა პარტიის რაიონულ კომიტეტში ბელგრადში და იყო აქტივისტი, რომელიც არალეგალურად მოქმედებდა ბელგრადსა და ზემუნში. ოპერაციების დროს, დაპატიმრების თავიდან ასაცილებლად, იგი იყენებდა ყალბ სახელებს – დრაგოსლავ შიმუნოვიჩსა და სტევან ვულეტიჩს.

1941 წლის თებერვალში სმილევსკიმ მუშაობა კომუნისტურ იატაკქვეშეთში დაიწყო.  1941 წლიდან 1944 წლამდე, მეორე მსოფლიო ომის დროს, იგი იუგოსლავიელი პარტიზანების მეთაურად მსახურობდა და ქვეყნის „ღერძის“ ქვეყნების მიერ ოკუპაციას ეწინააღმდეგებოდა. 1943 წლის იანვრიდან იგი ლესკოვაცის ოლქის კომუნისტური პარტიის მუნიციპალური კომიტეტის მდივანი იყო.  კომუნისტური გაზეთი „Borba“ წერდა, რომ მისი „ღირებულებები, შესაძლებლობები და გამოცდილება... შეუფასებელი მნიშვნელობის იყო“ ომის დროს.  1944 წლის თებერვალში სმილევსკი გადაიყვანეს ვრანიეს რაიონული კომიტეტის მდივნად, შემდეგ, 1944 წლის აპრილში, იგივე პოსტი დაიკავა პიროტის რაიონში, რის შემდეგაც საოლქო კომიტეტში ინსტრუქტორად მუშაობდა. 

1944 წლის ივლისში სმილევსკი მაკედონიაში გადავიდა, რათა ემსახურა მაკედონიის სახალხო განთავისუფლების ანტიფაშისტურ ასამბლეაში (ASNOM). მალევე იგი აირჩიეს მაკედონიის კომუნისტური პარტიის ცენტრალურ კომიტეტში, პარალელურად კი პარტიის მეოთხე რეგიონული კომიტეტის მდივნად მუშაობდა. 1944 წლის ოქტომბერში იგი სკოპიეს რეგიონული მდივანი გახდა, ხოლო ომის დასასრულს იკავებდა სერბეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ინსტრუქტორისა და სერბეთის სახალხო რესპუბლიკის მთავრობის პრეზიდიუმის ინსპექტორის პოსტებს.

ომის შემდეგ სმილევსკი მაკედონიაში დარჩა, სადაც ქვეყნის კომუნისტური ცენტრალური კომიტეტის პოლიტბიუროს წევრი და ახალი მაკედონიის სოციალისტური რესპუბლიკის ერთ-ერთი წამყვანი ფიგურა გახდა. იგი ცენტრალურ კომიტეტში პირველ, მეორე, მესამე, მეოთხე, მეექვსე და მეშვიდე ყრილობებზე მსახურობდა და იყო მაკედონიის კომუნისტური პარტიის ორგანიზაციული მდივანი. 1947 წლიდან 1950 წლამდე იგი მაკედონიის ვიცე-პრეზიდენტის პოსტს იკავებდა. 1950 წელს იგი სახელმწიფოს მეთაური გახდა, როგორც სახალხო ასამბლეის პრეზიდიუმის პრეზიდენტი. ამ თანამდებობაზე ერთი წელი დაჰყო, რის შემდეგაც 1952 წლიდან 1954 წლამდე კვლავ ვიცე-პრეზიდენტად მსახურობდა.

მაკედონიის ეროვნულ ასამბლეაში მოღვაწეობის გარდა, სმილევსკი ასევე იყო იუგოსლავიის ფედერალური ასამბლეის დეპუტატი. მოგვიანებით იგი აირჩიეს მაკედონიის სოციალისტური რესპუბლიკის სახალხო ასამბლეის პრეზიდენტად და ამ პოსტზე 1963 წლის 25 ივნისიდან 1967 წლის 12 მაისამდე იმუშავა. ამის შემდეგ მან იუგოსლავიის ასამბლეის ფედერალური პალატის პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა. იგი ასევე იყო ფედერაციის საბჭოს წევრი და განუვითარებელი რეგიონების ეკონომიკური განვითარების დაკრედიტების რესპუბლიკური ფონდის დირექტორთა საბჭოს პრეზიდენტი.

სმილევსკი იუგოსლავიის კომუნისტთა ლიგის ცენტრალურ კომიტეტში მეხუთე, მეექვსე, მეშვიდე და მერვე ყრილობებზე მსახურობდა, ხოლო 1969 წლამდე იყო მერვე ყრილობის პრეზიდიუმის წევრი. იგი ასევე ხელმძღვანელობდა იუგოსლავიის მეორე მსოფლიო ომის ვეტერანთა რამდენიმე ორგანიზაციას და ხშირად აქვეყნებდა სტატიებს ქვეყნის პოლიტიკურ და ეკონომიკურ საკითხებზე. 1974 წლის მაისში სმილევსკი მესამედ გახდა სახელმწიფოს მეთაური მაკედონიის სოციალისტური რესპუბლიკის პრეზიდიუმის პრეზიდენტის რანგში. სიცოცხლის ბოლო წლებში იგი ასევე იყო მაკედონიის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პრეზიდიუმის წევრი.

გარდაცვალება და პატივი
1979 წლის 8 სექტემბერს სმილევსკიმ გადაიტანა გულის შეტევა და 64 წლის ასაკში გულის გაჩერებით გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალების შემდეგ მაკედონიაში გლოვის დღე გამოცხადდა, ხოლო იუგოსლავიის პრეზიდენტმა იოსიპ ბროზ ტიტომ გაავრცელა განცხადება, რომელშიც სმილევსკი დაახასიათა, როგორც ადამიანი, რომელმაც დიდი წვლილი შეიტანა „ჩვენი სოციალისტური თვითმმართველობის სისტემის მშენებლობასა და თანასწორი ხალხებისა და ეროვნებების ერთობის განმტკიცებაში. თავის რევოლუციურ საქმიანობაში... იგი ყოველთვის გამოირჩეოდა თანმიმდევრულობით, პრინციპულობითა და თავგანწირვით იმ უმნიშვნელოვანესი ამოცანების შესრულებისას, რომლებიც მას ჩვენმა პარტიამ და სოციალისტურმა საზოგადოებამ მიანდო. მისი სიკვდილი აუნაზღაურებელი დანაკლისია“.

მისი სახელი მიენიჭა სკოლას მაკედონიაში, კერძოდ, საშუალო საფეიქრო ცენტრს „ვიდოე სმილევსკი-ბატო“ (Средњошколски текстилни центар „Видое Смилевски Бато“). იგი იყო სოციალისტური შრომის გმირისა და სახალხო გმირის ორდენების კავალერი, სხვა არაერთ სახელმწიფო ჯილდოსთან ერთად.

სქოლიო

კატეგორია:პრეზიდენტები
კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის პრეზიდენტები
კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონელი პოლიტიკოსები