სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს გამოძიება პალესტინაში

სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს გამოძიება პალესტინაში — სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს (ICC) გამოძიება, რომელიც დაწყება ოფიციალურად პროკურორმა, ფატუ ბენსუდამ, 2019 წლის 20 დეკემბერს გამოაცხადა. ის ეხება ომის დანაშაულებსა და ადამიანურობის წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულებს, რომლებიც სავარაუდოდ ჩადენილია პალესტინაში ისრაელის თავდაცვის ძალების, ჰამასისა და სხვა პალესტინური შეიარაღებული ჯგუფების წევრების მიერ 2014 წლის 13 ივნისიდან.

ადრეული ბრალდებები მოიცავს უკანონო დასახლებების დაარსებას ოკუპირებულ დასავლეთ სანაპიროზე და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დარღვევებს ისრაელის სამხედროებისა და ჰამასის წევრების მიერ 2014 წლის ღაზის ომის დროს. გარდა ამისა, 2023 წლის 8 ოქტომბრიდან მოყოლებული, ICC-ის მოსამართლეების თანახმად, არსებობს გონივრული საფუძველი იმის დასაჯერებლად, რომ ისრაელის ლიდერებმა ჩაიდინეს დანაშაულები, მათ შორის იძლებით შიმშილი, მკვლელობა, მშვიდობიან მოსახლეობაზე განზრახ თავდასხმა და დევნა; და რომ ჰამასის ლიდერებმა ჩაიდინეს დანაშაულები, მათ შორის განადგურება, მკვლელობა და მძევლების აყვანა.

ისრაელი არ არის ICC-ის წევრი და დავობს ICC-ის იურისდიქციაზე, აცხადებს, რომ პალესტინა არ არის სუვერენული სახელმწიფო და ამიტომ არ შეუძლია იყოს რომის სტატუტის მხარე. ICC-ის მთავარი პროკურორის, კარიმ აჰმად ხანის თანახმად, სავარაუდოდ სახეზეა ომის დანაშაულები ჩადენილი ისრაელელების მიერ პალესტინის ტერიტორიაზე და პალესტინელების მიერ ისრაელის ტერიტორიაზე ღაზის ომის დროს და ეს ყოველივე შედის პალესტინის გამოძიების იურისდიქციაში. ისრაელის პრემიერ-მინისტრმა ბენიამინ ნეთანიაჰუმ არაერთხელ დაადანაშაულა გამოძიება „ანტისემიტიზმში“, რაც ბევრს მიაჩნია ანტისემიტიზმის ბრალდებების იარაღად გამოყენებად. მას შემდეგ, რაც 2015 წელს გამოძიება გაიხსნა, ისრაელი იყენებდა თავის სადაზვერვო სააგენტოებს ICC-ის მაღალი თანამდებობის პირებზე თვალთვალის, ზეწოლისა და, გავრცელებული ინფორმაციით, მუქარისთვის.

2024 წლის 21 ნოემბერს, ICC-მ გასცა დაკავების ორდერები ბენიამინ ნეთანიაჰუს, იოავ გოლანისა და მოჰამედ დეიფის (მოგვიანებით გახდა ცნობილი, რომ დიეფი მოკლულ იქნა ისრაელის თავდაცვის ძალების ავიაიერიშისას) მიმართ, ომის დანაშაულებისა და ადამიანურობის წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულების ბრალდებით.

 წინასწარი გამოძიება და იურისდიქციის საკითხი  
ICC-ის იურისდიქცია შემოიფარგლება წევრი სახელმწიფოების ტერიტორიებითა და მოქალაქეებით. ისრაელმა ხელი მოაწერა რომის სტატუტს 2000 წლის 31 დეკემბერს, მაგრამ არ განახორციელა მისი რატიფიკაცია. პალესტინა გახდა ხელშემკვრელი მხარე 2015 წლის 1 აპრილიდან.

პალესტინის ეროვნულმა ადმინისტრაციამ 2009 წლის 22 იანვარს წარადგინა ad hoc დეკლარაცია, დათარიღებული 2009 წლის 21 იანვრით, რომლითაც აღიარებდა სასამართლოს იურისდიქციას „2002 წლის 1 ივლისიდან პალესტინის ტერიტორიაზე ჩადენილ ქმედებებზე“. 2012 წლის 3 აპრილს, ICC-ის პროკურორმა დეკლარაცია ბათილად მიიჩნია, რადგან რომის სტატუტი ასეთი დეკლარაციის გაკეთების უფლებას მხოლოდ სახელმწიფოებს აძლევს, ხოლო პალესტინას იმ დროს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში (რომელიც რომის სტატუტის დეპოზიტარია) „დამკვირვებელი ერთეულის“ სტატუსი ჰქონდა და არა წევრის.

2012 წლის 29 ნოემბერს, გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ მიიღო რეზოლუცია 67/19, რომლითაც პალესტინა აღიარა არაწევრი დამკვირვებელი სახელმწიფოდ. 2013 წლის ნოემბერში, პროკურორმა დაასკვნა, რომ ეს გადაწყვეტილება „არ კურნავდა 2009 წლის დეკლარაციის სამართლებრივ ძალადაკარგულობას“. მეორე დეკლარაცია სასამართლოს იურისდიქციის აღიარების შესახებ, წარდგენილ იქნა 2014 წლის ივლისში პალესტინის იუსტიციის მინისტრის სალიმ ალ-საქას და გენერალური პროკურორის ისმაილ ჯაბრის მიერ, თუმცა ICC-ის პროკურორმა უპასუხა, რომ მხოლოდ სახელმწიფოს მეთაურს, მთავრობის მეთაურს ან საგარეო საქმეთა მინისტრს აქვს ასეთი დეკლარაციის გაკეთების უფლებამოსილება. მას შემდეგ, რაც აგვისტოს შეხვედრაზე საგარეო საქმეთა მინისტრ რიად ალ-მალიკისგან ვერ მიიღო დასტური, რომ დეკლარაცია გაკეთდა პალესტინის მთავრობის სახელით, პროკურორმა დაასკვნა, რომ დეკლარაცია იყო ბათილი, რადგან იგი არ მომდინარეობდა შესაბამისი უფლებამოსილების მქონე ორგანოსგან.

2014 წლის აგვისტოში გამოქვეყნებულ მოსაზრებაში, ICC-ის პროკურორმა განაცხადა, რომ პალესტინის ახალი სტატუსის შედეგად, პალესტინა კვალიფიცირებული იყო რომის სტატუტთან შესაერთებლად. 2014 წლის 2 სექტემბერს პროკურორმა განმარტა, რომ თუ პალესტინა შეიტანდა ახალ დეკლარაციას ან შეუერთდებოდა რომის სტატუტს, ეს მიჩნეული იქნებოდა სამართლებრივი ძალის მქონედ. 2014 წლის დეკემბერში, ICC-ის წევრი სახელმწიფოების ასამბლეამ აღიარა პალესტინა როგორც „სახელმწიფო“, სასამართლოს ან სხვა ორგანიზაციის მიერ მიღებული ნებისმიერი სამართლებრივი თუ სხვა გადაწყვეტილებისათვის ზიანის მიყენების გარეშე. მესამე დეკლარაცია წარდგენილ იქნა პალესტინის მიერ 2015 წლის 1 იანვარს, დათარიღებული 2014 წლის 31 დეკემბრით, რომელიც აღიარებდა სასამართლოს იურისდიქციას 2014 წლის 13 ივნისიდან.

პალესტინა შეუერთდა რომის სტატუტს 2015 წლის 2 იანვარს, რაც ძალაში შევიდა 2015 წლის 1 აპრილს და პროკურორმა მიიღო პალესტინა როგორც წევრი სახელმწიფო. 2019 წლის დეკემბერში, ისრაელის გენერალური პროკურორის ავიხაი მანდელბლიტის მიერ მომზადებულ დასკვნაში, რომელიც გამოქვეყნდა ფატუ ბენსუდას განცხადებამდე რამდენიმე საათით ადრე, ისრაელი ამტკიცებდა, რომ სასამართლოს არ აქვს იურისდიქცია, რადგან პალესტინა არ არის სუვერენული სახელმწიფო. პალესტინის წევრ სახელმწიფოდ მიღების გადაწყვეტილების სამართლებრივი ვალიდურობა საბოლოოდ დადასტურდა ექვსი წლის შემდეგ, 2021 წელს.

წინასწარი გამოძიება დაიწყო 2015 წელს.

 ბენსუდას 2019 წლის ანგარიში 
ICC-ის პროკურორ ფატუ ბენსუდას განცხადებით 2019 წლის დეკემბერში, სრულმასშტაბიანი გამოძიების ყველა კრიტერიუმი დაკმაყოფილებული იყო, თუმცა იურისდიქცია ჯერ არ იყო დადგენილი. ბენსუდამ აღნიშნა: „დარწმუნებული ვარ, რომ ომის დანაშაულები ჩადენილია ან ახლაც ხორციელდება დასავლეთ სანაპიროზე, მათ შორის აღმოსავლეთ იერუსალიმში, და ღაზის სექტორში“.

ბენსუდას ანგარიშის თანახმად, ისრაელის სასამართლო სისტემა უკვე ითვალისწინებს სასჯელს ომის დანაშაულში ბრალდებულთათვის, რაც ნიშნავს, რომ სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს შესაძლოა არ ჰქონდეს იურისდიქცია ისრაელის მხრიდან სავარაუდო დარღვევებზე; ბენსუდამ დაწერა, რომ მას მოუწევს გააგრძელოს იმ „შესაბამისი შიდასახელმწიფოებრივი პროცესების მასშტაბისა და ნამდვილობის“ განხილვა, რომლებიც ამჟამად მიმდინარეობს. ბენსუდამ ასევე იპოვა „გონივრული საფუძველი იმის დასაჯერებლად, რომ ჰამასისა და პალესტინის შეიარაღებული დაჯგუფებების წევრები“ დამნაშავენი არიან ომის დანაშაულებში, თუმცა ამ ჯგუფებს არ გააჩნიათ მსგავსი დარღვევების დასჯის მექანიზმი.

ისრაელს ბრალად ედებოდა დასავლეთ სანაპიროზე დასახლებების უკანონო შექმნა და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის მძიმე დარღვევები 2014 წლის ღაზის ომის დროს, მათ შორის თავდასხმები წითელი ჯვრის ობიექტებზე. პალესტინის შეიარაღებულ ორგანიზაციებს, მათ შორის ჰამასს, ბრალად ედებათ ისრაელელ მშვიდობიან მოსახლეობაზე განზრახ თავდასხმა და პალესტინელების გამოყენება ცოცხალ ფარად.

 გამოხმაურება 
 ისრაელი 
ისრაელის პრემიერ-მინისტრმა ბენიამინ ნეთანიაჰუმ გამოძიება დაგმო, როგორც „შავი დღე სიმართლისა და სამართლიანობისთვის“ და ბრალდებებს უწოდა „წმინდა წყლის ანტისემიტიზმი“. Times of Israel-თან ინტერვიუში ფატუ ბენსუდამ ანტისემიტიზმის შესახებ ბრალდებას უწოდა „განსაკუთრებით სამწუხარო და უსაფუძვლო ბრალდება“ და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ სასამართლო ისწრაფვის სამართლიანობისკენ და არის მიუკერძოებელი.

 პალესტინის ადმინისტრაცია 
პალესტინის ადმინისტრაციამ გაავრცელა განცხადება, რომელშიც ნათქვამია: „პალესტინა მიესალმება ამ ნაბიჯს, როგორც დიდი ხნის დაგვიანებულ წინსვლას გამოძიებისკენ, თითქმის ხუთწლიანი ხანგრძლივი და რთული წინასწარი შესწავლის შემდეგ“.

 სხვები 
აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მაიკ პომპეომ განაცხადა: „ჩვენ მტკიცედ ვეწინააღმდეგებით ამ და ნებისმიერ სხვა ქმედებას, რომელიც მიზნად ისახავს მიზანში უსამართოდ ამოიღოს ისრაელი“. ავსტრალია აცხადებდა, რომ საკითხები მოლაპარაკებების გზით უნდა გადაიჭრას, ხოლო გერმანიამ აღნიშნა, რომ ენდობა სასამართლოს და სურს თავიდან აიცილოს საქმის პოლიტიზება. უნგრეთმა გამოაცხადა, რომ ეთანხმება ისრაელის არგუმენტებს იურისდიქციასთან დაკავშირებით.

 გადაწყვეტილებები იურისდიქციის შესახებ 
 მთავარი პროკურორის საბოლოო გადაწყვეტილება 
2020 წლის 16 მარტს, სასამართლოს მეგობრის (amicus curiae) მოსაზრებების წარდგენის შემდეგ, ფატუ ბენსუდამ მოითხოვა კიდევ ერთი თვე პალესტინის სახელმწიფოებრიობისა და დასავლეთ სანაპიროზე, ღაზასა და აღმოსავლეთ იერუსალიმზე იურისდიქციის საკითხის განსახილველად. დაახლოებით 50-მა ქვეყანამ და არასამთავრობო ორგანიზაციამ წარადგინა მსგავსი მოსაზრებები, ხოლო 2020 წლის 29 აპრილს 180-ზე მეტმა პალესტინურმა და საერთაშორისო ორგანიზაციამ, ისევე როგორც კერძო პირებმა, პალესტინის მხარდასაჭერი ღია წერილი გამოაქვეყნეს. რვა წევრი სახელმწიფოს (ავსტრალიის, ავსტრიის, ბრაზილიის, კანადის, ჩეხეთის, გერმანიის, უნგრეთისა და უგანდის) მიერ წარდგენილი Amici curiae დოკუმენტები ამტკიცებდა, რომ სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს არ გააჩნდა იურისდიქცია იმ საფუძვლით, რომ პალესტინა არ არის სახელმწიფო.Journal of International Criminal Justice, Volume 18, Issue 4, September 2020, Pages 905–925, 

2020 წლის 30 აპრილს ბენსუდა თავის პირვანდელ დასკვნაზე დარჩა და დაწერა: „პროკურატურამ ყურადღებით განიხილა მონაწილეთა შენიშვნები და კვლავ იმ აზრზეა, რომ სასამართლოს გააჩნია იურისდიქცია ოკუპირებულ პალესტინის ტერიტორიაზე“.

 წინასასამართლო განხილვის პირველი პალატა 
2021 წლის 5 თებერვალს, ICC-ის I წინასასამართლო განხილვის პალატამ „უმრავლესობით გადაწყვიტა, რომ სასამართლოს ტერიტორიული იურისდიქცია პალესტინის სიტუაციაში, რომელიც ICC-ის რომის სტატუტის წევრი სახელმწიფოა, ვრცელდება 1967 წლიდან ისრაელის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიებზე, კერძოდ ღაზის სექტორსა და დასავლეთ სანაპიროზე, მათ შორის აღმოსავლეთ იერუსალიმზე“. მოსამართლეებმა დაადგინეს, რომ სასამართლოს გააჩნია იურისდიქცია და უარყვეს ისრაელის საწინააღმდეგო არგუმენტი. გადაწყვეტილება არ ცდილობს სახელმწიფოებრიობის ან სამართლებრივი საზღვრების განსაზღვრას. თავმჯდომარე მოსამართლე პეტერ კოვაჩმა გადაწყვეტილებას თან დაურთო ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი.

3 მარტს, ICC-ის გადაწყვეტილებიდან ერთ თვეში, პროკურორმა დაიწყო გამოძიება, რომელიც „მოიცავს სასამართლოს იურისდიქციაში შემავალ დანაშაულებს, რომლებიც სავარაუდოდ ჩადენილია [პალესტინის] სიტუაციაში 2014 წლის 13 ივნისიდან, თარიღი, რომელზეც მითითებულია ჩემს ოფისში წარდგენილ მიმართვაში“. პალესტინის დამატებითი დეკლარაციის გარეშე, სასამართლოს იურისდიქცია ექნებოდა მხოლოდ 2015 წლის 1 აპრილის შემდეგ პალესტინაში მომხდარ მოვლენებზე. 2015 წლის 1 იანვარს New York Times-მა გამოაქვეყნა უფლებადამცველი ალ-ჰაქის ჯგუფის, დირექტორის, შავან ჯაბარინის სიტყვები, რომ „პალესტინელები წარადგენდნენ მოთხოვნას რეტროაქტიული იურისდიქციის შესახებ გასული წლის 13 ივნისამდე, რათა იგი დაემთხვეს პერიოდს, რომელსაც განიხილავს გაეროს ფაქტების დამდგენი მისია 2014 წლის ისრაელ-ღაზის კონფლიქტზე“. Associated Press-ის თანახმად, „პალესტინელებმა გამოძიების დაწყების თარიღად 2014 წლის ივნისი აირჩიეს იმ მიზნით, რომ იგი დაემთხვეს იმ წლის ზაფხულში ისრაელის მიერ ღაზაში წარმოებული დამანგრეველი ომის წინა პერიოდს“.

 გამოძიება 
 2021–2022 
სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს პროკურატურამ 2021 წლის 18 მარტს განაცხადა, რომ ისრაელსა და პალესტინის ადმინისტრაციას გაუგზავნა ოფიციალური შეტყობინებები, რომლითაც მათ ერთი თვე მიეცათ გამოძიების გადავადების მოსათხოვად იმ საფუძვლით, რომ ისინი თავად აწარმოებენ საკუთარ გამოძიებებს, ხოლო ICC-ის წევრ სახელმწიფოებს წერილები 9 მარტს გაეგზავნათ. 2021 წლის 18 მარტს, Times of Israel-მა ისრაელის „მე-13 არხზე“ დაყრდნობით გავრცელა ინფორმაცია, რომ ისრაელმა მიიღო წერილი ICC-სგან, რომელშიც მოკლედ იყო ჩამოყალიბებული გამოძიების სამი ძირითადი მიმართულება: 2014 წლის ღაზის ომი, ისრაელის დასახლებების პოლიტიკა და 2018–2019 წლების ღაზის სასაზღვრო პროტესტები. ისრაელს პასუხისთვის 30 დღე მიეცა. მას შემდეგ, რაც 2021 წლის 21 მარტს, ჰააგაში ICC-ის პროკურორთან შეხვედრის შემდეგ დასავლეთ სანაპიროზე დაბრუნებული პალესტინის საგარეო საქმეთა მინისტრი რიად ალ-მალიკი იორდანია-პალესტინის სასაზღვრო გამშვებ პუნქტში დაკითხეს, მან განაცხადა, რომ ისრაელის ხელისუფლება მას ICC-სთან კომუნიკაციის გამო სანქციებით დაემუქრა, თუმცა კონტაქტი ამის მიუხედავად გაგრძელდებოდა. 2021 წლის 8 აპრილს ისრაელმა განაცხადა, რომ გაგზავნიდა საპასუხო წერილს, სადაც აღნიშნავდა, რომ არ ითანამშრომლებდა ICC-ის გამოძიებასთან იმ არგუმენტით, რომ სასამართლოს არ გააჩნდა იურისდიქცია და რომ მის საკუთარ სასამართლო სისტემას შესწევდა უნარი, გაესამართლებინა ომის დანაშაულების ჩადენაში ეჭვმიტანილი ჯარისკაცები.

რიად ალ-მალიკი 2022 წლის 9 ივნისს ჰააგაში შეხვდა ICC-ის პროკურორს, კარიმ აჰმად ხანს და „კითხვა დასვა პალესტინის საკითხზე სასამართლოს გამოძიების დაგვიანების შესახებ“. სააგენტო WAFA-ს თანახმად, ხანმა განაცხადა, რომ პალესტინა არის ერთ-ერთი საქმე, რომელზეც სასამართლო მუშაობს და რომ მარცხი არ განიხილება.
Jerusalem Post-ი იტყობინებოდა, რომ 2022 წლის 18 ივნისის მდგომარეობით, ფატუ ბენსუდას იმრან ხანით ჩანაცვლებიდან ერთი წლის შემდეგ, ამ უკანასკნელს „არ გაუკეთებია არცერთი საჯარო განცხადება და არ გადაუდგამს არცერთი საჯარო ნაბიჯი ისრაელ-პალესტინის საკითხთან დაკავშირებით“. ხანმა დაიკავა მკვეთრად აქტიური პოზიცია რუსეთის უკრაინაში შეჭრის მიმართ, საერთაშორისო მხარდაჭერით, რაც ეფუძნებოდა უკრაინის მიერ მის ტერიტორიაზე ჩადენილი დანაშაულებზე სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს იურისდიქციის აღიარებას ცალმხრივი დეკლარაციის გზით, მიუხედავად იმისა, რომ რუსეთი არ არის ICC-ის წევრი (მსგავსად ისრაელისა). მაისში პალესტინის უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა: ალ-ჰაქიმ, ალ-მეზანიმ და პალესტინის ადამიანის უფლებათა ცენტრმა (PCHR), ICC-ში წარადგინეს საქმის მასალები 2021 წლის ისრაელ-პალესტინის კრიზისის დროს ღაზაში ჩადენილი სავარაუდო დანაშაულების შესახებ. ასევე წარდგენილ იქნა მასალები შირინ აბუ აკლეს დაღუპვასთან დაკავშირებით, რაც დაემატა აპრილის არსებულ სარჩელს ოთხი სხვა ჟურნალისტის შესახებ; სარჩელი ამტკიცებდა, რომ ისრაელის ძალები სისტემატურად იღებდნენ მიზანში პალესტინელ ჟურნალისტებს, რაც წარმოადგენს საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დარღვევას.

 2023–დღემდე 
2023 წელს ICC-ის სამდივნო აგრძელებდა ყოველკვარტალური ანგარიშების წარდგენას მსხვერპლთა და დაზარალებულ თემთა ინფორმირებისა და მათთან კომუნიკაციის შესახებ, როგორც ეს 2018 წლის დეკემბრიდან იყო მოთხოვნილი; მე-19 ანგარიში 2023 წლის მაისში გამოქვეყნდა. 2023 წლის მაისის ანგარიშის მიხედვით, ამ საქმიანობაში ჩართული იყო ICC-ის ისეთი დანაყოფები, როგორიცაა „მსხვერპლთა მონაწილეობისა და რეპარაციების სექცია“ და „მსხვერპლთა ნდობის ფონდი“. გავრცელდა ინფორმაცია „ონლაინ საინფორმაციო მოდულის“ მომზადებაზე, რომელიც მოიცავს ვიდეოებსა და წერილობით ინფორმაციას არაბულ ენაზე პალესტინის გამოძიებასთან დაკავშირებით ICC-ის საქმიანობის შესახებ.

12 ოქტომბერს, ღაზის ომის დროს, ICC-ის მთავარმა პროკურორმა კარიმ აჰმად ხანმა განაცხადა, რომ როგორც პალესტინელების მიერ ისრაელის ტერიტორიაზე, ისე ისრაელელების მიერ პალესტინის ტერიტორიაზე ჩადენილი ომის დანაშაულები მოექცეოდა ICC-ის პალესტინის გამოძიების იურისდიქციაში.

29 ნოემბერს ხანი ეწვია ეგვიპტესა და ღაზის სექტორს შორის არსებულ რაფაჰის გადასასვლელს. მეორე დღეს იმრან ხანი ისრაელს ეწვია მას შემდეგ, რაც ჰამასის თავდასხმების შედეგად დაღუპულთა ოჯახებმა მიმართეს ICC-ს მკვლელობებისა და გატაცებების გამოძიების მოთხოვნით. ვიზიტის ფარგლებში ხანმა დაათვალიერა მასობრივი მკვლელობების ადგილები: ბეერი, კფარ-აზა და ნოვას მუსიკალური ფესტივალი რეიმის მახლობლად. შემდგომ განცხადებაში ხანმა 7 ოქტომბრის თავდასხმები ისრაელელი მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ მოიხსენია, როგორც მძიმე საერთაშორისო დანაშაულები, რომელთა განსახილველადაც შეიქმნა ICC. 3 დეკემბერს, რამალაში გაკეთებულ ვიდეომიმართვაში, ხანმა აღნიშნა, რომ 2021 წლის ICC-ის გამოძიება „წინ მიდის სწრაფი ტემპით, სიმკაცრით, სიმტკიცით და იმის მოთხოვნით, რომ ჩვენ ვიმოქმედოთ არა ემოციებზე, არამედ მყარ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით“. ხანმა განაცხადა, რომ ისრაელმაც და ჰამასმაც პატივი უნდა სცენ ომის წესებს და რომ ის აჩქარებს გამოძიებას ისრაელელი მოსახლე კოლონიზატორების მიერ ჩადენილ ძალადობის ფაქტებზე.

2024 წლის აპრილის ბოლოს, ICC-ის პერსონალმა გამოჰკითხა ღაზის სექტორის პალესტინური საავადმყოფოების თანამშრომლები სავარაუდო ომის დანაშაულებთან დაკავშირებით.

 დაკავების ორდერების მოთხოვნა 

2024 წლის 20 მაისს კარიმ აჰმად ხანმა განაცხადა, რომ წარადგენდა განცხადებებს დაკავების ორდერების გაცემაზე ჰამასის ლიდერების: იჰია სინვარის, მოჰამედ დეიფისა და ისმაილ ჰანიეს, ასევე ისრაელის ლიდერების: პრემიერ-მინისტრ ბენიამინ ნეთანიაჰუსა და თავდაცვის მინისტრ იოავ გოლანის წინააღმდეგ. ჰანიეს წინააღმდეგ ორდერის მოთხოვნა გამოხმობილ იქნა 2024 წლის 31 ივლისს მისი მკვლელობის შემდეგ. პროკურორმა განაცხადა, რომ ცდილობდა დეიფის სიკვდილის დადასტურებას, რომელიც ისრაელის თავდაცვის ძალების მტკიცებით ალ-მავასიზე ავიაიერიშის შედეგად დაიღუპა; დადასტურების შემთხვევაში, ორდერის მოთხოვნა გაუქმდება. სინვარი მოკლეს 2024 წლის 16 ოქტომბერს.

განცხადების გაკეთების შემდეგ, გამოძიებამ დაადგინა, რომ ისრაელი თითქმის ათი წლის განმავლობაში „იყენებდა თავის სადაზვერვო სააგენტოებს ICC-ის მაღალჩინოსნებზე თვალთვალის, ჰაკერული თავდასხმების, ზეწოლის, დისკრედიტაციისა და სავარაუდო მუქარისთვის, რათა ჩაეშალა სასამართლოს მოკვლევა“. ICC-მ განაცხადა, რომ მისთვის ცნობილი იყო „პროაქტიული სადაზვერვო საქმიანობის შესახებ, რომელსაც სასამართლოს მიმართ მტრულად განწყობილი რამდენიმე ეროვნული სააგენტო ახორციელებდა“. ისრაელმა ბრალდებებს უპასუხა: „ჩვენთვის გამოგზავნილი კითხვები სავსეა მრავალი მცდარი და დაუსაბუთებელი ბრალდებით, რომლებიც მიზნად ისახავს ისრაელის სახელმწიფოს დაზიანებას“.

2024 წლის იანვარში, 20 მაისის განცხადებამდე, კარიმ ხანმა მოიწვია იურიდიული და აკადემიური ექსპერტებისგან შემდგარი რვაკაციანი ჯგუფი, მათ შორის ბრიტანელი იურისტი ამალ კლუნი, პალესტინის გამოძიების განსახილველად. ხანმა ჯგუფს სთხოვა შეეფასებინათ, აკმაყოფილებდა თუ არა დაკავების ორდერებზე მისი განაცხადები ICC-ის სტანდარტებს. მან ექსპერტებს ჰკითხა, არსებობდა თუ არა „გონივრული საფუძველი იმის დასაჯერებლად“, რომ ორდერის მოთხოვნაში დასახელებულ პირებს ჩადენილი ჰქონდათ დანაშაულები სასამართლოს იურისდიქციის ფარგლებში. ჯგუფმა გამოაქვეყნა ანგარიში და განაცხადა, რომ მათ საფუძვლიანად შეისწავლეს მტკიცებულებები და იურიდიული ანალიზი. ჯგუფმა ერთხმად მიიჩნია პროკურატურის მოთოხვნა დასაბუთებულად. ჯგუფის ექვსმა იურიდიულმა ექსპერტმა გამოაქვეყნა განცხადება Financial Times-ში, სადაც განმარტეს ორდერების მოთხოვნის მხარდაჭერა და აღნიშნეს, რომ ხუთი ორდერის მოთხოვნა იყო „ისტორიული ნაბიჯი ისრაელსა და პალესტინაში მსხვერპლთათვის სამართლიანობის უზრუნველსაყოფად“.

დაკავების ორდერების მოთხოვნისას, პროკურორი ამტკიცებდა, რომ ბენიამინ ნეთანიაჰუმ და იოავ გოლანმა როგორც ჩაიდინეს იძულებით შიმშილის ომის დანაშაული, ასევე „განზრახ დიდი ტანჯვის მიყენების, სხეულის ან ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანების ან სასტიკი მოპყრობის, განზრახ მკვლელობის და ღაზაში მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ თავდასხმების განზრახ წარმართვის ომის დანაშაულები“, ასევე ადამიანურობის წინააღმდეგ ჩადენილი განადგურების, მკვლელობის, დევნისა და სხვა არაადამიანური ქმედებების დანაშაულები.

2024 წლის 27 ივნისს სასამართლომ გადაწყვიტა მოესმინა გაერთიანებული სამეფოს არგუმენტები ისრაელის მოქალაქეებზე ICC-ის იურისდიქციის შესახებ. იურიდიულმა ექსპერტებმა და ორგანიზაციამ Human Rights Watch ეჭვი გამოთქვეს დიდი ბრიტანეთის არგუმენტების მიმართ. გაერთიანებული სამეფო ამტკიცებდა, რომ მხოლოდ ის ფაქტი, რომ პალესტინას შეიძლება ჰქონდეს სისხლისსამართლებრივი იურისდიქცია ისრაელის მოქალაქეებზე ოსლოს შეთანხმებების შესაბამისად, აუცილებლად არ ნიშნავს, რომ ICC-ს ავტომატურად აქვს იურისდიქცია ისრაელის მოქალაქეებზე პალესტინის ტერიტორიების გარეთ. ისრაელის ოფიციალურმა პირმა განაცხადა: „იურისდიქციული საკითხები გადაწყვეტილი არ არის“. 8 ივლისს, გაერთიანებული სამეფოს საყოველთაო არჩევნების შემდეგ, რომელშიც ლეიბორისტულმა პარტიამ გაიმარჯვა, პარტიის ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს, რომ ისინი ICC-ს „ღაზაზე იურისდიქციის“ მქონედ მიიჩნევდნენ. The Guardian-მა ეს განმარტა, როგორც მინიშნება იმაზე, რომ გაერთიანებული სამეფო, სავარაუდოდ, მოხსნიდა თავის შესაგებებელს ICC-ის იურისდიქციაზე. მოგვიანებით, გამოცემა Maariv-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ გაერთიანებული სამეფო საგარეო მდივანმა, დეივიდ ლემიმ, გასცა გარანტიები, რომ გაერთენბული სამეფო არ მოხსნიდა იურისდიქციულ შესაგებებელს. 26 ივლისს, რომელიც იყო სასამართლოს მიერ დადგენილი ბოლო ვადა გაერთიანებული სამეფოსთვის არგუმენტების წარსადგენად, მთავრობის წარმომადგენელმა განაცხადა, რომ გაერთიანებული სამეფო არ წარადგენდა არგუმენტებს ამ საქმეში ICC-ის იურისდიქციის წინააღმდეგ. გაერთიანებული სამეფოს ამ გადაწყვეტილების შემდეგ, სასამართლომ გადაწყვიტა დაეშვა დამატებითი მოსაზრებების წარდგენა 6 აგვისტომდე, რამაც გადაავადა გადაწყვეტილება ორდერების შესახებ.

23 აგვისტოს პროკურატურამ მოითხოვა, რომ წინასწარი განხილვის პალატას სასწრაფო წესით გაეცა საჭირო ორდერები. 20 სექტემბერს ისრაელმა სასამართლოში შეიტანა „ოფიციალური შესაგებებელი“ „ICC-ის იურისდიქციასთან, ისევე როგორც პროკურორის მიერ დაკავების ორდერების მოთხოვნის კანონიერებასთან დაკავშირებით“. 25 ოქტომბერს სასამართლომ გამოაცხადა, რომ ორდერების გაცემის საკითხზე მომუშავე პალატის თავმჯდომარე მოსამართლე იულია მოტოკი სამედიცინო მიზეზების გამო ჩანაცვლებულ იქნა ბეტი ჰოჰლერით.

 ლიტერატურა 

 Nathaniel Berman, "Jerusalem before the International Courts: Utopias 2020"

 რესურსები ინტერნეტში 
ICC – State of Palestine
B'tselem reaction to Mandelblit position paper
Diakonia Q&A

 შენიშვნები 

სქოლიო

კატეგორია:სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს გამოძიებები
კატეგორია:ღაზის სექტორი