ბელისარიო პორას ბარაონა

ბელისარიო პორას ბარაონა (დ. 28 ნოემბერი, 1856, ლას-ტაბლასი, ახალი გრანადის რესპუბლიკა — გ. 28 აგვისტო, 1942, ქალაქი პანამა, პანამა,) —  პანამელი ადვოკატი, არქიტექტორი, მწერალი, პოეტი, პროფესორი, დიპლომატი, სამხედრო პირი, პოლიტიკოსი და ჟურნალისტი. იგი სამჯერ იყო პანამის პრეზიდენტი: კონსტიტუციური პრეზიდენტი (1912-1916); პირველი დესინიადო, აღმასრულებელი ხელისუფლების მოვალეობის შემსრულებელი (1918-1920) და შემდეგ კვლავ კონსტიტუციური პრეზიდენტი (1920-1924).

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
ბარაონა დაიბადა 1856 წლის 28 ნოემბერს, ქალაქ ლას-ტაბლასში, დემეტრიო პორას კავეროსა და ხუანა გუმერსინდა ბარაჰონას ოჯახში. დედამისი დაბადებიდან რამდენიმე წელიწადში გარდაიცვალა და მას ზრდიდნენ დედის მხრიდან ბებია და პაპა, ხოაკინ დე ბარაჰონა ესპინო და ფრანსისკა დე ლეონ მოსკოსო.

დაწყებითი განათლება მშობლიურ ქალაქში მიიღო. მოგვიანებით საშუალო განათლებას ბოგოტას სან-ბართოლომეს კოლეჯში დაეუფლა, ხოლო 1874 წელს ჩაირიცხა კოლუმბიის ეროვნულ უნივერსიტეტში სამართლის შესასწავლად. სამართლისა და პოლიტიკურ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხის მიღების შემდეგ, 1881 წელს სწავლა განაგრძო ბელგიაში, ლუვენის კათოლიკურ უნივერსიტეტში. სწავლის დასრულების შემდეგ იგი დასახლდა ცენტრალურ ამერიკაში, სადაც მოღვაწეობდა როგორც იურისტი და სამართლის პროფესორი.

პოლიტიკური და სამხედრო კარიერა
„ათასდღიანი ომის“ დროს ლიბერალების მიერ განცდილი სერიოზული მარცხის შემდეგ, მათ წამოიწყეს შეტევა პანამის ყელზე, რომელსაც ბელისარიო პორასი ხელმძღვანელობდა. ნიკარაგუის პრეზიდენტის, ხოსე სანტოს სელაიას მხარდაჭერით, დევნილებმა ზღვით დატოვეს პუნტა-ბურიკა 1900 წლის 31 მარტს. სამი დღის შემდეგ მათ დაამარცხეს დავიდის გარნიზონი და ქალაქ პანამისკენ გაემართნენ, თუმცა დაყოვნების გამო გენერალ ვიქტორ სალაზარს მისცეს დრო, გაემაგრებინა მაშინდელი დეპარტამენტის დედაქალაქის დაცვა, რის გამოც მისი დაკავება ვერ შეძლეს.

1902 წელს მშვიდობის დამყარების შემდეგ იგი ელ-სალვადორში გადასახლდა, საიდანაც ეწინააღმდეგებოდა აშშ-სა და კოლუმბიას შორის ოკეანეთაშორისი არხის მშენებლობის შესახებ დადებულ ხელშეკრულებას და რეგიონში დამოუკიდებელი ქვეყნის შექმნას, რადგან ამას მიიჩნევდა თავდასხმად კოლუმბიის სუვერენიტეტზე, ღირსებასა და ეკონომიკაზე. პანამის გამოყოფამდე ოთხი თვით ადრე მან გამოაქვეყნა სტატია სათაურით „Reflexiones canaleras o la venta del istmo“ (არხისეული რეფლექსიები ანუ ყელის გაყიდვა; El Constitucional, 18 ივლისი, 1903), რომელშიც ამტკიცებდა, რომ გამოყოფაზე დათანხმების შემთხვევაში მისი ქვეყანა ჩავარდებოდა „ამერიკის შეერთებული შტატების იმპერიის კლანჭებში“.

იგი ქალაქ პანამაში 1904 წელს დაბრუნდა, სადაც მუნიციპალიტეტის მრჩევლად, მოგვიანებით კი მუნიციპალიტეტის პრეზიდენტად აირჩიეს. თუმცა, მომდევნო წელს იუსტიციის უზენაესმა სასამართლომ მას პანამის მოქალაქეობა ჩამოართვა ქვეყნის დამოუკიდებლობისადმი თავდაპირველი ოპოზიციის გამო, ხოლო მისმა მტრებმა მას მოღალატე უწოდეს.

1906 წელს მან უფლებების აღდგენა მოითხოვა, 1907 წელს კი ეროვნულმა ასამბლეამ მას მოქალაქეობა აღუდგინა. იმავე წელს იგი დაინიშნა დელეგატად ჰააგის საერთაშორისო ტრიბუნალში. 1909 წელს, ცენტრალურ ამერიკაში სასაზღვრო უთანხმოებების მოგვარებაში წვლილის შეტანის მისიით, იგი დაინიშნა პანამის მინისტრად (ელჩად) კოსტა-რიკაში, ხოლო 1910 წელს მინისტრად ვაშინგტონში, პაბლო აროსემენას პრეზიდენტობის დროს.

1910 წლიდან იგი გახდა ლიბერალური პარტიის ერთ-ერთი მთავარი ლიდერი, როდოლფო კიარისა და კარლოს ა. მენდოსასთან ერთად. სწორედ ამ პარტიიდან აირჩიეს იგი სამჯერ რესპუბლიკის პრეზიდენტად (1912-1916, 1918-1920, 1920-1924).

იმ ეპოქაში, როდესაც პანამა განიცდიდა ინსტიტუციურ და ინფრასტრუქტურულ დიდ დეფიციტს, პორასმა პრეზიდენტობის პერიოდში ხელი შეუწყო მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი სამუშაოების განხორციელებას, ახალ კანონებს, ორგანიზაციებისა და ინსტიტუტების შექმნასა და რეფორმირებას: ეროვნული ავტომაგისტრალები, ექსპოზიციის უბანი (Barrio de la Exposición, სადაც 1915 წელს ჩატარდა მსოფლიო გამოფენა), ბავშვთა თავშესაფარი, საფრანგეთის მოედანი (Plaza de Francia), ჩირიკის რკინიგზა, მოდელური ციხე (Cárcel Modelo), ეროვნული ბანკი, ეროვნული საქველმოქმედო ლატარიის ნაციონალიზაცია, ფოსტის შენობის რეკონსტრუქცია, სან-ბლასის კოლონიზაცია (იყო პირველი, თუ არა ერთადერთი პრეზიდენტი, რომელმაც მოინახულა გუნას გენერალური კონგრესი), ელ-ხავილო (El Javillo), ტელეგრაფის ხაზების რეკონსტრუქცია, ეროვნული არქივები, სამოქალაქო და საჯარო რეესტრი, ეროვნული კოდექსები და სანტო ტომასის ჰოსპიტალი (გაიხსნა 1924 წელს) რომელიც მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი მემკვიდრეობა გახდა. აღსანიშნავია, რომ მანამდე იგი გახდა თავისი პოლიტიკური ოპონენტების მხრიდან დაცინვისა და დისკრედიტაციის ობიექტი, რომლებიც მას არაკომპეტენტურობაში ადანაშაულებდნენ და ფულის უსარგებლოდ ფლანგვას აბრალებდნენ დიდ „თეთრ სპილოზე“ (ასე უწოდებენ ძვირადღირებულ, მაგრამ გამოუყენებელ პროექტებს), რადგან იმ წლებში სანტო ტომასის ჰოსპიტალი კოლოსალური იყო. ეს იყო პირველი საავადმყოფო ცენტრალურ ამერიკაში, რომელსაც ჰქონდა პირველი Westinghouse-ის რენტგენის აპარატები და ელექტროთერაპიის ოთხი დარბაზი. თითქმის 20 წლის შემდეგ დრომ დაადასტურა მისი სიმართლე, პანამის მოსახლეობა გასამმაგდა.

იგი შეეცადა გადაეხედა არხის ხელშეკრულების პირობებისთვის, ხოლო თავისი ბოლო პრეზიდენტობის პერიოდში დაუპირისპირდა კოსტა-რიკას კოტოს ომში სასაზღვრო დავის გამო. მიუხედავად იმისა, რომ საბოლოო ჯამში მისმა გენერლებმა გაიმარჯვეს, კონფლიქტი ამერიკის შეერთებული შტატების სამხედრო-საზღვაო ფლოტის ჩარევით დასრულდა.

უკანასკნელი წლები და სიკვდილი
1942 წელს იგი მძიმე მდგომარეობაში იმყოფებოდა, რის გამოც სანტო ტომასის ჰოსპიტალში მკურნალობა სცადა. თუმცა მისი მიღება ვერ მოხერხდა საწოლების ნაკლებობის გამო იმ საავადმყოფოში, რომელიც თავადვე ააშენა. იგი იძულებული გახდა გადასულიყო ეროვნულ ჰოსპიტალში, სადაც 1942 წლის 28 აგვისტოს, 85 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

დღესდღეობით მას პანამაში დიდი პატივისცემითა და აღფრთოვანებით იხსენებენ, როგორც ერთ-ერთ უდიდეს სახელმწიფო მოღვაწეს. მას უწოდებენ „პანამელი ერის არქიტექტორს“, რადგან მისი მმართველობის პერიოდში მას მოუხდა სასიცოცხლო მნიშვნელობის ინსტიტუტების ორგანიზება და ახალი რესპუბლიკის გამართული ფუნქციონირებისთვის აუცილებელი სტრუქტურების შექმნა, კოლუმბიისგან პანამის გამოყოფის შემდეგ.

პატივის მიგება
მისი გარდაცვალების შემდეგ, მის პატივსაცემად არაერთი ძეგლი აღიმართა და მნიშვნელოვან ადგილებს მისი სახელი ეწოდა:
ბელისარიო პორასის სახელობის ეროვნული ავტომაგისტრალი (მარშრუტი 2): დივისა - ლას-ტაბლასი - ლოს-სანტოსის პროვინცია.
ბელისარიო პორასის სახლ-მუზეუმი: სახლი, სადაც იგი დაიბადა და გაიზარდა.
პაუსილიპოს აგარაკი (Finca Pausílipo): მისი სააგარაკო სახლი, რომელიც მდებარეობს ლას-ტაბლასის მახლობლად.
პრეზიდენტ პორასის სახელობის მოდელური სკოლა: მის მიერვე აშენებული მშობლიურ ქალაქ ლას-ტაბლასში.
ბელისარიო პორასის მოედანი: მის მიერვე აშენებული, როგორც სერვანტესის მოედანი, რომელსაც მისი გარდაცვალების შემდეგ სახელი შეეცვალა და იქ მისი ძეგლი დაიდგა.
დოქტორ ბელისარიო პორასის სახელობის სკოლა: ქალაქ პანამაში.
ბელისარიო პორასის გამზირი: ქალაქ პანამაში ცნობილი, როგორც "Vía Porras".
ბელისარიო პორასის პარკი: მდებარეობს მის მშობლიურ ქალაქ ლას-ტაბლასში.
დოქტორ ბელისარიო პორასის სახელობის უმაღლესი პოლიციური ინსტიტუტი: სადაც ხდება ქალაქ პანამის ეროვნული პოლიციის ოფიცრების მომზადება

იხილეთ აგრეთვე
პანამის პრეზიდენტი

ლიტერატურა
 Castillero,  Ernesto J., Galería de Presidentes de Panamá, Panamá, 1935
 Caja de Ahorros. Forjadores de Nuestra Nación, 1999
 Mellander, Gustavo A.; Nelly Maldonado Mellander (1999). Charles Edward Magoon: The Panama Years. Editorial Plaza Mayor, Río Piedras, Puerto Rico:. ISBN 1-56328-155-4. OCLC 42970390.
 Mellander, Gustavo A. (1971). The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years. Danville, Ill.: Interstate Publishers. OCLC 138568.
 Sisnett, Manuel Octavio.  Belisario Porras o La Vocación de La Nacionalidad, Imprenta Universitaria, Panamá, 1972.
 Susto Lara, Juan A. Galería de Gobernantes de Panamá (1821-1971), Imprenta Litho Garzo, 1971.
 Szok, Peter, Porras Rey sin corona, en Castillero Calvo, Alfredo (ed), Historia general de Panamá, vol 1, Panamá, 2004.
 Zentner, Federico Jr, Nombres y apellidos de forjadores de la patria, Panamá, 1984...

სქოლიო

კატეგორია:პანამის პრეზიდენტები
კატეგორია:პანამის ვიცე-პრეზიდენტები
კატეგორია:მამაკაცი ჟურნალისტები
კატეგორია:დაბადებული 1856
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1942