ნიკოლას დიდერიხსი

ნიკოლას დიდერიხსი (დ. 17 ნოემბერი, 1903, ლედიბრენდი — გ. 21 აგვისტო, 1978, კეიპტაუნი) — გავლენიან სამხრეთ აფრიკელი აკადემიკოსი და პოლიტიკური მოღვაწე. მისი მრავალწლიანი სახელმწიფოებრივი კარიერა დაგვირგვინდა უმაღლესი თანამდებობის დაკავებით, როდესაც იგი მსახურობდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის რიგით მესამე სახელმწიფო პრეზიდენტის თანამდებობაზე 1975 წლიდან 1978 წლამდე.

განათლება
ნიკოლას დიდერიხსის აკადემიური გზა სკოლის დასრულებისთანავე დაიწყო გრეის საუნივერსიტეტო კოლეჯში (Gray University College, რომელიც დღეს თავისუფალი სახელმწიფო უნივერსიტეტის სახელითაა ცნობილი), სადაც იგი 1921-დან 1925 წლამდე სწავლობდა. ამ პერიოდში მან წარმატებით მოიპოვა ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი (B.A.) ჰოლანდიურ ენასა და ეთიკაში, რასაც მოჰყვა ხელოვნების მაგისტრის ხარისხის (M.A.) მიღება ფილოსოფიის განხრით. ცოდნის გასაღრმავებლად მან სწავლა საზღვარგარეთ, ევროპის წამყვან ინტელექტუალურ ცენტრებში განაგრძო და ფილოსოფიურ მეცნიერებებს მიუნხენის, კიოლნის, ბერლინისა და ლეიდენის უნივერსიტეტებში ეუფლებოდა. სწორედ ლეიდენის უნივერსიტეტში მიენიჭა მას ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი (Ph.D.), მოგვიანებით კი ლიტერატურის დოქტორის (D.Litt) წოდებაც დაიმსახურა. ევროპაში სწავლისას მის პედაგოგებს შორის იყო გამოჩენილი გერმანელი სოციოლოგი მაქს შელერი, რომელიც მას თანაკურსელმა, სამხრეთაფრიკელმა სტუდენტმა ჰ. გ. სტოკერმა წარუდგინა. შელერის უშუალო ხელმძღვანელობით დიდერიხსმა დაწერა თავისი სადოქტორო ნაშრომი „Von Leiden und Dulden“ (ტანჯვისა და მისი მოთმენის შესახებ). სამხრეთ აფრიკაში დაბრუნების შემდეგ მან ნაყოფიერი პედაგოგიური მოღვაწეობა დაიწყო ორანჟის თავისუფალ სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სადაც თავდაპირველად ლექტორის პოზიცია ეკავა, სულ რაღაც 29 წლის ასაკში კი უკვე პოლიტიკურ მეცნიერებათა და ფილოსოფიის პროფესორი და კათედრის ხელმძღვანელი გახდა.

ნაციონალისტური ფილოსოფია
ნიკოლას დიდერიხსის მსოფლმხედველობის ჩამოყალიბებაში გადამწყვეტი როლი ითამაშა მისმა კავშირმა ევროპულ პოლიტიკურ მიმდინარეობებთან. კერძოდ, 1938 წელს გერმანიაში ვიზიტისას, იგი მესამე რაიხის იდეოლოგიის გულმხურვალე თაყვანისმცემელი გახდა. თუმცა, ნაცისტურ გერმანიაში გამგზავრებამდე ჯერ კიდევ ადრე, დიდერიხსმა გამოსცა თავისი უმნიშვნელოვანესი ნაშრომი სათაურით „Nasionalisme as lewensbeskouing en sy verhouding tot internasionalisme“ („ნაციონალიზმი, როგორც მსოფლმხედველობა და მისი დამოკიდებულება ინტერნაციონალიზმთან“, ბლუმფონტეინი, 1936), რომელიც წარმოადგენდა ერთგვარ მანიფესტს ინტეგრალური ნაციონალიზმის შესახებ. გერმანელი ისტორიკოსის, კრისტოფ მარქსის შეფასებით, ეს მცირე მოცულობის წიგნი იყო იმ დროისათვის ყველაზე ამბიციური მცდელობა, რათა აფრიკანული ნაციონალიზმისთვის მყარი და სისტემური ფილოსოფიური საფუძველი შექმნილიყო.

თავისი მენტორის, მაქს შელერის ანთროპოლოგიური ფილოსოფიის გავლენით, ნიკოლას დიდერიხსმა ნაციონალიზმის ფენომენი ანთროპოლოგიურ ჭრილში განავრცო და გააანალიზა. მისი თეორიული ხედვით, ადამიანი არის „დუალური არსება“, რომელიც წარმოადგენს არა მხოლოდ ბუნებრივ პროდუქტს, არამედ უპირველეს ყოვლისა, სულიერ სუბიექტს. დიდერიხსი ადამიანს ახასიათებდა, როგორც „გატეხილ არსებას“, ვინაიდან ეს შინაგანი დუალიზმი, ბუნებრივსა და სულიერს შორის მუდმივ კონფლიქტში იმყოფება და საჭიროებს უწყვეტ შინაგანი შერიგებისა და ჰარმონიზაციის პროცესს. ამავე დროს, მან კატეგორიულად უარყო მატერიალიზმი, რადგან მიიჩნევდა, რომ აღნიშნული მიმდინარეობა სრულიად უგულებელყოფდა და აუფასურებდა ადამიანური ყოფიერების სულიერ ასპექტებს. ამის საპირისპიროდ, მან ხაზგასმით აღიარა და გაითავისა იდეალიზმი, რომელსაც იგი სრულყოფილი და ყოვლისმომცველი ნაციონალიზმის უპირველეს და ფუნდამენტურ საფუძვლად მიიჩნევდა.<ref name="marx"> (2009). Oxwagon Sentinel: Radical Afrikaner Nationalism and the History of the'Ossewabrandwag'''. LIT Verlag Münster, pp. 212-218.</ref>

ნიკოლას დიდერიხსის ხედვით, კომუნიზმი წარმოადგენდა პოლიტიკური ლიბერალიზმის ლოგიკურ გაგრძელებას, რადგან ორივე ეს მიმდინარეობა თავის ფუნდამენტურ საფუძვლად მატერიალიზმს ირჩევდა. მისი რწმენით, ორივე იდეოლოგიას გარდაუვალად მიჰყავდა კაცობრიობა კოსმოპოლიტიზმისკენ, რაც საფრთხეს უქმნიდა ეროვნულ თვითმყოფადობას. სწორედ ამ მიზეზით, იგი მედგარ წინააღმდეგობას უწევდა როგორც კაპიტალიზმს, ისე კომუნიზმს და მათ საპირწონედ ნაციონალიზმს სთავაზობდა საზოგადოებას, როგორც ერთადერთ ალტერნატიულ გზას. ნაციონალიზმის ფარგლებში, დიდერიხსი ადამიანს განიხილავდა, როგორც სოციალურ არსებას, რომლისთვისაც თემისა და საზოგადოებისადმი კუთვნილების მოთხოვნილება სასიცოცხლო და აშკარაა. თუმცა, მისი ღრმა რწმენით, ადამიანი არ იყო უბრალოდ „სოციალური არსება“ ზოგადი გაგებით, არამედ იგი უპირველესად იყო „ეროვნული არსება“. დიდერიხსის ფილოსოფიაში სწორედ ერი წარმოადგენს იმ პირველად ერთობასა და უმთავრეს თემს, რომლის გარეშეც პიროვნება უბრალოდ ვერ შეძლებს საკუთარი ადამიანური ბუნებისა და თვისებების სრულყოფილად რეალიზებასა და გამოყენებას.

ნიკოლას დიდერიხსის გვიანდელი პუბლიკაციებიდან ნათლად იკვეთება მისი აშკარა სიმპათია ფაშიზმისა და ნაციზმის იდეოლოგიების მიმართ, თუმცა, ამავდროულად, იგი გარკვეულ თეორიულ უთანხმოებებსაც გამოხატავდა მათთან მიმართებით. იგი აკრიტიკებდა როგორც მუსოლინისეული ფაშიზმისთვის დამახასიათებელ სახელმწიფოს გადაჭარბებულ გლორიფიკაციას (განდიდებას), ისე ნაცისტური ნაციონალიზმის ფუნდამენტურ საყრდენს „ხალხის“ იდეალიზაციას. დიდერიხსის კრიტიკა განსაკუთრებით მიმართული იყო ნაცისტური იდეოლოგიის ბიოლოგიურ აქცენტებზე, როდესაც საუბარი ეხებოდა ერს ან ეთნოსს. მისი მტკიცე რწმენით, როგორც ფაშისტური სახელმწიფოებრივი კულტი, ისე ნაცისტური ბიოლოგიური დეტერმინიზმი სრულიად შეუთავსებელი იყო მის მიერ ჩამოყალიბებულ „იდეალისტურ ნაციონალიზმთან“, რომელიც ერის საფუძვლად არა ბიოლოგიურ მოცემულობას, არამედ სულიერ და იდეალისტურ ფასეულობებს მიიჩნევდა.

ნიკოლას დიდერიხსი იქცა ცენტრალურ და გამორჩეულ ფიგურად აფრიკანერულ ნაციონალისტურ წრეებში, სადაც მისი ინტელექტუალური და ორგანიზაციული გავლენა სწრაფად გაიზარდა. მან დააფუძნა ორგანიზაცია „რედინგსდაადბონდი“ (Reddingsdaadbond), რომლის უპირველეს და უმთავრეს მიზანს აფრიკანერების ეკონომიკური კეთილდღეობის ხელშეწყობა, მათი ფინანსური გაძლიერება და სოციალური მდგომარეობის გაუმჯობესება წარმოადგენდა.

პოლიტიკური კარიერა
ნიკოლას დიდერიხსმა შთამბეჭდავი პოლიტიკური გზა განვლო, რომელიც 1953 წლიდან 1975 წლამდე „ნაციონალური პარტიის“ რიგებიდან პარლამენტის წევრობას მოიცავდა. მისი მრავალმხრივი სახელმწიფოებრივი გამოცდილება დასტურდება იმ მაღალი თანამდებობებით, რომლებიც მას სხვადასხვა დროს ეკავა: 1958-დან 1967 წლამდე იგი მსახურობდა ეკონომიკის საქმეთა მინისტრად, 1961-დან 1964 წლამდე იკავებდა მაღაროების მინისტრის თანამდებობას, ხოლო 1967-დან 1975 წლამდე ფინანსთა მინისტრის საპასუხისმგებლო მოვალეობას ასრულებდა. სწორედ ამ პერიოდში, ფინანსურ სექტორში მიღწეული წარმატებებისა და ოქროს რეზერვებთან დაკავშირებული პოლიტიკის გამო, მან ფართო აღიარება მოიპოვა და ცნობილი გახდა მეტსახელით „მისტერ ოქრო“ (Mr. Gold). გარდა პოლიტიკური მოღვაწეობისა, იგი იყო რანდის აფრიკანერული უნივერსიტეტის პირველი რექტორი. დიდერიხსის კარიერა დაგვირგვინდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის სახელმწიფო პრეზიდენტის თანამდებობაზე არჩევით 1975 წელს, რომელზეც იგი სიცოცხლის  ბოლომდე მსახურობდა. ნიკოლას დიდერიხსი გარდაიცვალა 1978 წლის 21 აგვისტოს კეიპტაუნში, ხანმოკლე ავადმყოფობის შემდეგ, გულის შეტევით.

ჯილდოები
ნიკოლას დიდერიხსი დაჯილდოებული იყო სხვადასხვა ქვეყნის მედლებითა და სახელმწიფო ორდენებით, რაც მის საერთაშორისო აღიარებაზე მეტყველებს. კერძოდ, 1971 წელს მან მიიღო საფრანგეთის მთავრობის მიერ ბოძებული პარიზის ვილის მედალი, 1973 წელს მას მიენიჭა იტალიის რესპუბლიკის ღირსების ორდენის დიდი ჯვრის კავალერის წოდება, ხოლო 1974 წელს დაჯილდოვდა პარაგვაის ღირსების ორდენით. გარდა სახელმწიფოებრივი ჯილდოებისა, დიდერიხსმა მნიშვნელოვანი აკადემიური აღიარებაც მოიპოვა, რაც გამოიხატა იმაში, რომ მას მიენიჭა საპატიო დოქტორის წოდება ორანჟის თავისუფალი სახელმწიფოს უნივერსიტეტისა და სტელენბოშის უნივერსიტეტის მიერ.

გამოსახულება მონეტებზე
ნიკოლას დიდერიხსი გამოსახულია 1979 წლის გამოშვების სამხრეთაფრიკული რანდის მონეტების ავერსზე, ნახევარი ცენტიდან ერთ რანდამდე ნომინალებში, რომლებიც სპეციალური სამახსოვრო სერიის სახით მოჭრეს.

ნაშრომები
ნიკოლას დიდერიხსი: Vom Leiden und Dulden. ბონი, 1930.
ნ. დიდერიხსი: Die Volkebond, sy ontstaan, samestelling en werksaamhede. პრეტორია, 1933.
ნ. დიდერიხსი: Nasionalisme as lewensbeskouing en sy verhouding tot internasionalisme. ბლუმფონტეინი, 1936.
ნ. დიდერიხსი: Die kommunisme: sy teorie en praktyk. Nasionale Pers, 1938.
ნ. დიდერიხსი: Wat die kommunisme werklik is, 1946.

იხილეთ აგრეთვე
სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტი

ლიტერატურა
 Eric Rosenthal (editor): Encyclopaedia of Southern Africa''. Juta and Company Limited, Kaapstad en Johannesburgo, 1978.

რესურსები ინტერნეტში
 Nicolaas Johannes "Nico" Diederichs en ''South African History

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 17 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1903
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1978
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პოლიტიკოსები
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტები