ტაუესე სუნია

ტაუესე ტუაილემაფუა პიტა ფიტი სუნია ( Tauese Tuailemafua Pita Fiti Sunia; დ. 29 აგვისტო, 1941, — გ. 26 მარტი, 2003) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, რომელიც 1997 წლიდან გარდაცვალებამდე, 2003 წლამდე, ამერიკის სამოის მეხუთე გუბერნატორის პოსტს იკავებდა. იგი ამერიკის სამოის რიგით მეორე გუბერნატორია, რომელიც თანამდებობაზე ყოფნისას გარდაიცვალა (პირველი იყო უორენ ტერჰიუნი).

კარიერა
სუნიას მოღვაწეობა საჯარო სამსახურში განათლების სექტორიდან დაიწყო. მას სხვადასხვა ადმინისტრაციული თანამდებობა ეჭირა, მათ შორის, 1972–1974 წლებში იყო ამერიკის სამოის განათლების დეპარტამენტის დირექტორის მოადგილე.

1974 წელს იგი გახდა ახლად დაარსებული ამერიკის სამოის სათემო კოლეჯის (American Samoa Community College) პირველი ვიცე-პრეზიდენტი, ხოლო მოგვიანებით, 1984-1988 წლებში, განათლების დეპარტამენტის დირექტორის პოსტს იკავებდა.

მისი პოლიტიკური კარიერა 1992 წელს დაიწყო, როდესაც „დემოკრატიული პარტიის“ სიითა და ა. პ. ლუტალისთან ერთად ვიცე-გუბერნატორად იქნა არჩეული.Craig, Robert D. (2011). Historical Dictionary of Polynesia. Scarecrow Press. Page 263. ISBN 9780810867727.
სუნია „დემოკრატიული პარტიის“ წევრი იყო. მან 1996 წლის არჩევნებში გაიმარჯვა მეორე ტურში, სადაც ხმების 51% მიიღო და დაამარცხა ლეალაიფუანევა პიტერ რეიდი (48%). არჩევნების მეორე ტური გამოიწვია ამერიკის სამოის „დემოკრატიულ პარტიაში“ მომხდარმა განხეთქილებამ სუნიასა და მოქმედ გუბერნატორ ლუტალი აიფილი პაულო ლაუვაოს შორის. ლაუვაო მესამე ადგილზე გავიდა და რადგან ვერცერთმა კანდიდატმა ვერ მოიპოვა ხმების უმრავლესობა, დაინიშნა განმეორებითი კენჭისყრა.

2000 წლის არჩევნებში სუნიამ კვლავ მოიპოვა მცირე უპირატესობით გამარჯვება რეიდზე (50%–48%), თუმცა ამჯერად მეორე ტური აღარ გამართულა. არჩევნების შედეგები მისმა ოპონენტმა, პიტერ რეიდმა, სასამართლოში გაასაჩივრა, თუმცა საბოლოოდ სასამართლომ სუნიას გამარჯვება ძალაში დატოვა.
სუნიას მმართველობის პერიოდში ამერიკის სამოამ პროტესტი გამოთქვა მეზობელი სახელმწიფოს — სამოის (ყოფილი „დასავლეთ სამოა“) წინააღმდეგ, ოფიციალური სახელწოდების შემოკლების გამო. ამერიკის სამოის ხელისუფლების ოფიციალური პოზიციით, მეზობელი ქვეყნის მიერ სახელწოდებიდან სიტყვა „დასავლეთის“ ამოღება ჩრდილს აყენებდა თავად ამერიკის სამოის „სამოურ იდენტობას“. სწორედ ამიტომ, ამერიკის სამოის ოფიციალური პირები და სახელმწიფო დოკუმენტები მეზობელ ქვეყანას დღემდე მოიხსენიებენ, როგორც „დასავლეთ სამოას“.

1997 წელს სუნიას გოლდენ-გეიტის უნივერსიტეტმა (Golden Gate University) ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა საპატიო დოქტორის წოდება მიანიჭა.Craig, Robert D. (2011). Historical Dictionary of Polynesia. Scarecrow Press. Page 263. ISBN 9780810867727.

პირადი ცხოვრება
ეს მონაკვეთი მნიშვნელოვნად ავსებს ინფორმაციას მისი განათლებისა და ადრეული კარიერის შესახებ. აი, სტილისტურად გამართული თარგმანი ქართული ვიკიპედიისთვის:

პირადი ცხოვრება და განათლება
ტაუესე სუნია 1969 წელს დაქორწინდა ფაგაოალი სატელე სუნიაზე. 1981 წელს, ჰავაიში ცხოვრების შემდეგ, ისინი ამერიკის სამოაში დაბრუნდნენ და სოფელ ლეონეში დასახლდნენ.

სუნიამ დაამთავრა სამოანას უმაღლესი სკოლა, რის შემდეგაც სწავლობდა ნებრასკის კერნის სახელმწიფო პედაგოგიურ კოლეჯში, სადაც მოგვიანებით თავადაც ასწავლიდა. 1965 წელს ამერიკის სამოაში დაბრუნების შემდეგ, იგი ლეონეს უმაღლეს სკოლაში, ასევე ტელევიზიის საშუალებით, ასწავლიდა სახელმწიფო მართვასა და ისტორიას.

1980 წელს სუნიამ ჰავაის უნივერსიტეტის მაგისტრის ხარისხი მოიპოვა. იგი სამშობლოში დაბრუნდა ა. პ. ლუტალის საარჩევნო კამპანიის მხარდასაჭერად, რის შემდეგაც გუბერნატორმა ლუტალიმ იგი განათლების დეპარტამენტის დირექტორად დანიშნა. Sunia, Fofō Iosefa Fiti (2001). Puputoa: Host of Heroes - A record of the history makers in the First Century of American Samoa, 1900-2000. Suva, Fiji: Oceania Printers. Page 148. ISBN 9829036022.

გარდაცვალება
სუნია გარდაიცვალა მეორე საპრეზიდენტო ვადის დროს, 2003 წლის 26 მარტს, ჰავაის მიმართულებით ფრენისას, სადაც იგი სამედიცინო მკურნალობის მისაღებად მიემგზავრებოდა. იგი გახდა ამერიკის სამოის მეორე გუბერნატორი (უორენ ტერჰიუნის შემდეგ) და პირველი სამოქალაქო პირი ამ პოსტზე, რომელიც თანამდებობაზე ყოფნისას გარდაიცვალა.

მისი ხსოვნის უკვდავსაყოფად, 2012 წელს უტულეის კონვენციის ცენტრს ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია და მას ტაუესე სუნიას სახელი ეწოდა.

მისი მეუღლე, ფაგაოალი სატელე სუნია, 2015 წლის 5 სექტემბერს გარდაიცვალა.

 სქოლიო