ელფეგო ერნან მონსონ აგირე

ელფეგო ერნან მონსონ აგირე (დ. 5 მაისი, 1912 —  გ. 6 ივნისი, 1981) — გვატემალელი სამხედრო ოფიცერი, რომელიც იყო გვატემალის პრეზიდენტი და სამხედრო ხუნტის ლიდერი 1954 წლის 29 ივნისიდან 8 ივლისამდე, 1954 წლის სახელმწიფო გადატრიალების დროს.

ადრეული კარიერა
მონსონი იყო გვატემალის შეიარაღებული ძალების ოფიცერი და საბოლოოდ მიაღწია პოლკოვნიკის წოდებას. იგი ასევე მსახურობდა პრეზიდენტ ხაკობო არბენსის კაბინეტში (1951–1954 წლებში). ისტორიკოსი ჯიმ ჰენდი მას 1985 წელს აღწერდა, როგორც „მთავრობის მინისტრს“, ხოლო აშშ-ის სამთავრობო მემორანდუმი 1954 წლის 14 იანვარს მას მოიხსენიებდა, როგორც „მინისტრს პორტფელის გარეშე“. გვატემალაში აშშ-ის საელჩოს წყაროები იტყობინებოდნენ, რომ მონსონმა კერძო საუბრებში გამოხატა შეშფოთება გვატემალაში კომუნისტური გავლენის გამო მას შემდეგ, რაც მას შესთავაზეს მთავრობის წინააღმდეგ გადატრიალების მოწყობა. მონსონი აცხადებდა, რომ თავად არმია ანტიკომუნისტური იყო, მაგრამ საჭირო იყო პირობების გაუარესება, სანამ არმია რაიმე ზომებს მიიღებდა. თუმცა, იგი ვარაუდობდა, რომ რამდენიმე თვეში არმია მზად იქნებოდა არბენსი გადადგომაზე ეიძულებინა და იმედოვნებდა, რომ სხვა ქვეყნები გვატემალაზე ძლიერ ეკონომიკურ ზეწოლას მოახდენდნენ. მონსონს სმენოდა დაგეგმილი გადატრიალების შესახებ და წუხდა, რომ ეს დიდ სისხლისღვრას გამოიწვევდა. ტიმ ვინერი, ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს (CIA) ისტორიაში, აღნიშნავს, რომ მონსონი მოისყიდა CIA-ს ოფიცერმა ჰენრი ჰეკშერმა.

პრეზიდენტობის დაკავება
1954 წლის 27 ივნისს არბენსი გადადგა აშშ-ის მიერ ორგანიზებული გადატრიალების შედეგად. იგი პრეზიდენტის თანამდებობაზე კარლოს ენრიკე დიასმა შეცვალა სამხედრო ხუნტის სათავეში, რომელშიც ასევე შედიოდნენ მონსონი და ხოსე ანგელ სანჩესი. 29 ივნისს დიასი აიძულეს გადამდგარიყო და ძალაუფლება ხელში ჩაიგდო ახალმა სამკაციანმა ხუნტამ მონსონის ხელმძღვანელობით. მოწმეებმა მოგვიანებით განაცხადეს, რომ დიასის გადაყენება მოხდა დილის 4 საათზე მისსავე სახლში. აშშ-ის დიპლომატმა ჯონ პერიფოიმ, რომელმაც გადამწყვეტი როლი ითამაშა გადატრიალებაში, სამხედრო ხუნტის სამივე წევრი იქ დაიბარა. დიასმა გამოაცხადა გადადგომის შესახებ პერიფოისთან და სანჩესთან შეხვედრის შემდეგ, რის შემდეგაც მონსონი შევიდა და გამოაცხადა ახალი ხუნტის ჩამოყალიბება. ისტორიკოსი პიერო გლეიხესესი აღნიშნავს, რომ პერიფოი უხეშად მოეპყრო დიასს შეხვედრაზე და გაკიცხა იგი იმის გამო, რომ არბენსს საშუალება მისცა აშშ გაეკრიტიკებინა გამოსამშვიდობებელ სიტყვაში. დიასმა მოგვიანებით განაცხადა, რომ პერიფოიმ მას წარუდგინა სახელების სია და მოითხოვა მათი დახვრეტა მომდევნო დღეს კომუნისტობის ბრალდებით; დიასმა უარი თქვა, რამაც პერიფოი კიდევ უფრო განაწყო მის წინააღმდეგ. გლეიხესესი ამტკიცებს, რომ პერიფოიმ აიძულა დიასი, პრეზიდენტობა მონსონისთვის დაეთმო, რადგან ეს უკანასკნელი უფრო მტკიცე ანტიკომუნისტი იყო. მონსონის ხუნტის სხვა წევრები იყვნენ ხოსე ლუის კრუს სალასარი და მაურისიო დუბუა.  ჟურნალმა Life-მა მონსონი დაახასიათა, როგორც პირი, რომელსაც დიასზე „უფრო შთამბეჭდავი ანტიკომუნისტური წარსული“ ჰქონდა.

მოლაპარაკებები ელ სალვადორში
მონსონი იყო მტკიცე ანტიკომუნისტი და არაერთხელ უსაუბრია აშშ-ისადმი თავისი ერთგულების შესახებ. მიუხედავად ამისა, იგი თავდაპირველად არ იყო მზად ძალაუფლება გადაეცა კარლოს კასტილიო არმასისთვის, რომელიც აშშ-ის მიერ მხარდაჭერილი ამბოხებულების ლიდერი იყო. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა დაარწმუნა ელ სალვადორის დიქტატორი, ოსკარ ოსორიო, რომ მონსონი, კასტილიო არმასი და სხვა გავლენიანი პირები სამშვიდობო მოლაპარაკებებზე სან სალვადორში მიეწვია. 30 ივნისს მონსონი და კასტილიო არმასი სალვადორის დედაქალაქში ჩავიდნენ.

მონსონს გაუჭირდა კასტილიო არმასთან მოლაპარაკება, რადგან არმასს სურდა თავისი ამბოხებული ძალების ნაწილის გვატემალის არმიაში ინტეგრირება, რასაც მონსონი ეწინააღმდეგებოდა. კასტილიო არმასი ასევე მიიჩნევდა, რომ მონსონი არბენსის წინააღმდეგ ბრძოლაში ძალიან გვიან ჩაერთო. მოლაპარაკებები პირველივე დღეს ჩაშლის პირას იყო, ამიტომ პერიფოი სან სალვადორში ჩავიდა. CIA-ს დირექტორმა ალენ დალესმა მოგვიანებით თქვა, რომ პერიფოის როლი იყო „თავების შეჯახება“ (მხარეების იძულება). პერიფოიმ შეძლო შეთანხმების მიღწევა იმ ფაქტის გამოყენებით, რომ ვერც მონსონი და ვერც კასტილიო არმასი ვერ გახდებოდნენ ან დარჩებოდნენ პრეზიდენტებად აშშ-ის მხარდაჭერის გარეშე. შეთანხმება გამოცხადდა 2 ივლისს, დილის 4:45 საათზე: კასტილიო არმასი და მისი ქვეშევრდომი მაიორი ენრიკე ტრინიდად ოლივა გახდნენ მონსონის ხელმძღვანელობით მოქმედი ხუნტის წევრები, თუმცა მონსონი რჩებოდა პრეზიდენტად. 1954 წლის 8 ივლისს კასტილიო არმასმა მონსონი პრეზიდენტის თანამდებობაზე ჩაანაცვლა; არმასი სათავეში ჩაუდგა ახალ ხუთკაციან ხუნტას, რომლის წევრადაც მონსონი დარჩა.

შედეგები
კასტილიო არმასის პრეზიდენტად გახდომიდან მალევე, მან არმიის შიგნიდან სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობა დაძლია. ჟურნალ Life-ის სტატიის მიხედვით, მონსონის უარი ამბოხებულებთან შეერთებაზე გადამწყვეტი აღმოჩნდა აჯანყების ჩასახშობად. პოლკოვნიკებმა კრუს სალასარმა და დუბუამ, რომლებიც ხუნტაში მონსონის მხარდამჭერებად ითვლებოდნენ, მონსონისგან მალულად დადეს შეთანხმება კასტილიო არმასთან და 7 ივლისს გადადგნენ. შედეგად, მონსონი ხუნტაში უმცირესობაში დარჩა და 1 სექტემბერს ისიც გადადგა. ამან საშუალება მისცა კასტილიო არმასს ერთხმად აერჩიათ ხუნტის პრეზიდენტად. თანამშრომლობისთვის სალასარსა და დუბუას 100,000-100,000 აშშ დოლარი გადაუხადეს. 13 ივლისს ახალი მთავრობა აშშ-მა აღიარა. 1954 წლის ოქტომბრის დასაწყისში მოეწყო არჩევნები, სადაც ყველა პოლიტიკურ პარტიას აეკრძალა მონაწილეობა. ერთადერთი კანდიდატი იყო კარლოს კასტილიო არმასი, რომელმაც ხმების 99% მიიღო. მონსონი კასტილიო არმასის ადმინის ტრაციის ნაწილად დარჩა.

გარდაცვალება
1981 წლის 6 ივნისს ელფეგო ერნან მონსონ აგირე გარდაიცვალა გვატემალაში; იგი 69 წლის იყო.

იხილეთ აგრეთვე
გვატემალის პრეზიდენტი

სქოლიო

კატეგორია:გვატემალის პრეზიდენტები