აბდელ ფატაჰ ალ-ბურჰანი

აბდელ ფატაჰ ალ-ბურჰანი (დ. 1960) — სუდანელი სამხედრო ოფიცერი, რომელიც 2019 წლიდან სუდანის დე ფაქტო ლიდერია. 2019 წლის აპრილის სუდანის რევოლუციის შემდეგ, მას სამხედრო ხუნტის — „გარდამავალი სამხედრო საბჭოს“ (TMC) — მართვა გადაეცა მისი ფორმირებიდან მეორე დღესვე. ეს მოხდა მას შემდეგ, რაც მომიტინგეებმა უკმაყოფილება გამოხატეს პირველი ლიდერის, აჰმედ ავად იბნ აუფის ძველ რეჟიმთან კავშირების გამო. იგი ხელმძღვანელობდა TMC-ს მანამ, სანამ 17 აგვისტოს ძალაში შევიდა სამოქალაქო პირებთან ხელმოწერილი საკონსტიტუციო დეკლარაციის პროექტი, ხოლო 21 აგვისტოს ჩამოყალიბდა კოლექტიური მმართველი ორგანო — „გარდამავალი სუვერენული საბჭო“, რომელსაც თავდაპირველად კვლავ ალ-ბურჰანი ჩაუდგა სათავეში.

2020 წლის ჯუბის შეთანხმებამ ალ-ბურჰანს საშუალება მისცა, კიდევ 20 თვით გაეგრძელებინა სუვერენული საბჭოს ხელმძღვანელობა, ნაცვლად იმისა, რომ პოსტი დაეტოვებინა 2021 წლის თებერვალში, როგორც ეს თავიდან იყო დაგეგმილი. 2021 წლის ოქტომბერში ალ-ბურჰანმა სახელმწიფო გადატრიალების გზით ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება, დაითხოვა სუვერენული საბჭო, მომდევნო თვეში კი იგი ახალი შემადგენლობით აღადგინა და თავმჯდომარის პოსტი შეინარჩუნა. მანამდე იგი სუდანის შეიარაღებული ძალების (SAF) გენერალური ინსპექტორი იყო.

ამჟამად იგი მეთაურობს სუდანის შეიარაღებულ ძალებს „სწრაფი მხარდაჭერის ძალების“ (RSF) წინააღმდეგ მიმდინარე სუდანის სამოქალაქო ომში. 2024 წლის ივლისში ალ-ბურჰანმა მასზე განხორციელებული მკვლელობის მცდელობა გადაიტანა.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
აბდელ ფატაჰ ალ-ბურჰანი დაიბადა 1960 წელს ჩრდილოეთ სუდანის სოფელ განდატუში, სუფიზმის მიმდევარ ჯაალის ტომის ოჯახში. ალ-ბურჰანმა დაწყებითი და შუალედური განათლება მშობლიური სოფლის სკოლაში მიიღო, მოგვიანებით კი სწავლის დასასრულებლად ქალაქ შენდიში გადავიდა, რის შემდეგაც სუდანის სამხედრო კოლეჯს შეუერთდა.

სამხედრო კარიერა
სამხედრო აკადემიის დამთავრების შემდეგ, ალ-ბურჰანი იყო ხართუმში, სუდანის არმიის შემადგენლობაში. იგი მონაწილეობდა საბრძოლო მოქმედებებში დარფურის ომის დროს, ასევე სუდანის მეორე სამოქალაქო ომში(სამხრეთ სუდანში) და სხვა რეგიონებში. იგი იყო დარფურის რეგიონული სარდალი. მოგვიანებით მან გაიარა სამხედრო მომზადების კურსები ეგვიპტესა და იორდანიაში, სანამ 2018 წელს არმიის სახმელეთო ჯარების სარდლად დაინიშნებოდა.

თავისი კარიერის განმავლობაში ალ-ბურჰანს სხვადასხვა თანამდებობა ეჭირა: მან დაიწყო როგორც რიგითმა ჯარისკაცმა სასაზღვრო დაცვის ძალებში, მოგვიანებით კი ამავე დანაყოფის მეთაური გახდა. შემდეგ იგი დაინიშნა სახმელეთო ჯარების ოპერატიული შტაბის უფროსის მოადგილედ, 2018 წლის თებერვალში კი — სუდანის არმიის შტაბის უფროსად. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში იგი ასევე იყო არმიის გენერალურ ინსპექტორი. 2019 წლის 26 თებერვალს, როდესაც ქვეყანა მასშტაბურმა საპროტესტო აქციებმა მოიცვა ომარ ალ-ბაშირის რეჟიმის დამხობის მოთხოვნით, ალ-ბურჰანს ლეიტენანტ-გენერლის წოდება მიენიჭა.

გარდამავალი სამხედრო საბჭოს თავმჯდომარე (2019)
250px|მინი
250px|მინი
250px|მინი
დანიშვნიდან მალევე, ალ-ბურჰანმა ტელევიზიით გამოსვლისას გასცა ბრძანება ყველა იმ პატიმრის გათავისუფლების შესახებ, რომლებიც მისი წინამორბედის, ომარ ალ-ბაშირის მმართველობის დროს იყვნენ დაპატიმრებულნი.

ხართუმის ჟლეტა
2019 წლის ივნისის დასაწყისში, მას შემდეგ რაც ალ-ბურჰანი და ჰემედტი ეგვიპტის, არაბთა გაერთიანებული საამიროებისა და საუდის არაბეთის ლიდერებს ეწვივნენ, სუდანის უსაფრთხოების ძალებმა და „სწრაფი მხარდაჭერის ძალებმა“ (მათ შორის „ჯანჯავიდის“ დაჯგუფებებმა), ალ-ბურჰანისა და მისი მოადგილის ხელმძღვანელობით, სუდანში მშვიდობიანი საპროტესტო აქციები დაარბიეს, რაც 3 ივნისს ხართუმის ჟლეტაზე დაიწყო. უფლებადამცველი ორგანიზაციების განცხადებით, დახოცეს მშვიდობიანი მომიტინგეები, ორმოცამდე ცხედარი მდინარე ნილოსში გადაყარეს, ხოლო ხართუმის ქუჩებში ასობით ადამიანი გახდა წამების, ფიზიკური შეურაცხყოფისა და გაუპატიურების მსხვერპლი.

ამის შემდეგ ალ-ბურჰანის მოლაპარაკებები ოპოზიციასთან კოალიციური მთავრობის ფორმირების შესახებ გაუქმდა. მომდევნო დღეებში გარდამავალმა სამხედრო საბჭომ (TMC) ოპოზიციის რამდენიმე ლიდერი დააპატიმრა.

აიად ელ-ბაღდადიმ TMC-ის მიერ ალ-ბურჰანის ხელმძღვანელობით მიღებული გადაწყვეტილებები ახსნა იმ კონტექსტით, რომ საუდის არაბეთის, საამიროებისა და ეგვიპტის ლიდერებს დემოკრატიული მოძრაობების ეშინიათ. მაჰმუდ ელმუტასიმმა, პოლიტიკურმა აქტივისტმა და ხართუმის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულმა ექიმმა, ასევე აღნიშნა, რომ საუდის არაბეთი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები ეწინააღმდეგებიან ახლო აღმოსავლეთში დემოკრატიის არსებობას, რადგან თუ „დემოკრატიის იდეა ოდესმე ფესვს გაიდგამს ან გავრცელდება ახლო აღმოსავლეთში“, ეს საფრთხეს შეუქმნის მათ მმართველობით სისტემებს.

ინტერნეტის გათიშვა
რამდენიმე უფლებადამცველმა ორგანიზაციამ, მათ შორის Human Rights Watch-მა (HRW), დაგმო ალ-ბურჰანის მიერ მართული „გარდამავალი სამხედრო საბჭო“ (TMC) 2019 წლის ივნისში ინტერნეტის გათიშვის გამო. საბჭოს წარმომადგენელმა, შამსელდინ კაბაშიმ, განაცხადა, რომ ინტერნეტი დიდი ხნით გაითიშებოდა, რადგან ის საფრთხეს უქმნიდა ეროვნულ უსაფრთხოებას. HRW-მ ეს ნაბიჯი შეაფასა, როგორც „ადამიანის უფლებების უხეში დარღვევა“. საერთაშორისო მედიამ ეს დიქტატურის ნიშნად მიიჩნია და ქმედება დაგმო. ბევრი ამას მიიჩნევს მცდელობად, დაემალათ ის, რასაც ალ-ბურჰანის მოკავშირე დაჯგუფება „ჯანჯავიდი“ ხართუმში სჩადიოდა, რათა შეეფერხებინათ 3 ივნისს და მომდევნო დღეებში მომხდარი დარღვევების მამხილებელი მტკიცებულებების ინტერნეტში ატვირთვა.

მოლაპარაკებები სამოქალაქო მთავრობაზე
2019 წლის მაისში ალ-ბურჰანის პირველი საერთაშორისო ვიზიტი ეგვიპტეში შედგა, სადაც ის აბდელ ფატაჰ ელ-სისის შეხვდა. მისი მეორე ვიზიტი არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში განხორციელდა, სადაც შეხვდა ქვეყნის დე ფაქტო მმართველს, მოჰამედ ბინ ზაიიდ ალ ნაჰიანს. აიად ელ-ბაღდადიმ, ადამიანის უფლებათა დამცველმა, რომელიც „არაბული გაზაფხულის“ დროს გახდა ცნობილი, მოგვიანებით ეს ვიზიტები (TMC-ის თავმჯდომარის მოადგილის, ჰემედტის ვიზიტთან ერთად საუდის არაბეთში მოჰამედ ბინ სალმანთან) შეაფასა, როგორც წახალისება სამხედრო საბჭოსთვის, რათა გაეუქმებინა მოლაპარაკებები ოპოზიციასთან.

ამ კომენტარმა, ბოლო დროინდელმა მოვლენებმა და მისმა ძველმა კავშირებმა „ეგვიპტელ ძმებთან“, რომლებიც მან ჯერ კიდევ ეგვიპტეში სწავლისას დაამყარა, გააძლიერა მოსაზრება, რომ ალ-ბურჰანს არ აქვს ინტერესი, სუდანი დემოკრატიულ და სამოქალაქო სახელმწიფოდ აქციოს. მიუხედავად მისი პირობისა, რომ 2021 წლის თებერვლისთვის სამოქალაქო მთავრობა ჩამოყალიბდებოდა, მისი ჯგუფი მუდმივად ახდენს ჰამდოკის მიერ მართული სამოქალაქო მთავრობის იზოლირებას მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებების მიღებისას.

მრავალი მომიტინგე სამოქალაქო მთავრობას ითხოვდა. შაბათს, 2019 წლის 13 აპრილს, ალ-ბურჰანმა გამოაცხადა, რომ მალე ჩამოყალიბდებოდა სამოქალაქო მთავრობა და პირობა დადო, რომ გარდამავალი პერიოდი მაქსიმუმ ორ წელს გასტანდა. ამ მიზნის მისაღწევად ოპოზიციის ლიდერებთან მოლაპარაკებები დაიწყო.

გარდამავალი სუვერენული საბჭოს თავმჯდომარე (2021 წლიდან დღემდე)
2021 წლის 25 ოქტომბერს ალ-ბურჰანმა სათავეში ჩაუდგა სამხედრო გადატრიალებას, რათა დაემხო პრემიერ-მინისტრ აბდალა ჰამდოკის სამოქალაქო მთავრობა. 2021 წლის 21 ნოემბერს, სამოქალაქო პოლიტიკურ პარტიებთან მიღწეული შეთანხმების ფარგლებში, ყველა პოლიტიკური პატიმარი გაათავისუფლეს, ხოლო აბდალა ჰამდოკი პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე აღადგინეს. ჰამდოკს ასევე დართეს ნება, კვლავ ჩასდგომოდა სათავეში გარდამავალ მთავრობას.

2021 წლის 4 დეკემბერს ალ-ბურჰანმა Reuters-ისთვის მიცემულ ინტერვიუში განაცხადა, რომ სუდანის არმია „პოლიტიკიდან გავა“ 2023 წლის ივლისისთვის დაგეგმილი არჩევნების შემდეგ. მან აღნიშნა: „როდესაც მთავრობა არჩეული იქნება, არ მგონია, რომ არმია, შეიარაღებული ძალები ან რომელიმე უსაფრთხოების სამსახური მონაწილეობას მიიღებს პოლიტიკაში. ეს არის ის, რაზეც შევთანხმდით და ეს არის ბუნებრივი მდგომარეობა“.

2021 წლის 9 დეკემბერს ალ-ბურჰანმა გააფრთხილა უცხოური დიპლომატიური მისიები სუდანის არმიის წინააღმდეგ სავარაუდო წაქეზების გამო და შესაძლო ზომების გატარებით დაემუქრა. მან ასევე დაადასტურა თავისი ერთგულება ჰამდოკთან ნოემბერში დადებული პოლიტიკური შეთანხმების მიმართ. 20 დეკემბერს მან მხარდაჭერა გამოუცხადა ჰამდოკს და დასძინა, რომ ბოლო დანიშვნები მასსა და პრემიერს შორის კოორდინაციით მოხდა.

2021 წლის 31 დეკემბერს, სიტყვით გამოსვლისას, ალ-ბურჰანმა განაცხადა, რომ მზად იყო „გარდამავალი მთავრობის ყველა ინსტიტუტის შექმნისა და 2023 წლის ივლისში თავისუფალი, სამართლიანი და გამჭვირვალე არჩევნების ჩატარებისთვის“.

როგორც ალ-ბურჰანს, ისე ჰემედტის, ჰქონდათ კავშირები ვლადიმერ პუტინის მთავრობასთან რუსეთში. Business Insider-ის თანახმად: „ორი გენერალი რუსეთის პრეზიდენტს სუდანის ოქროს რესურსების ათვისებაში ეხმარებოდა, რათა გაემაგრებინათ რუსეთის ფინანსები დასავლური სანქციების წინააღმდეგ და დაეფინანსებინათ მისი ომი უკრაინაში“. 2023 წლის 9 თებერვალს ალ-ბურჰანი რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრს, სერგეი ლავროვს შეხვდა.

2022 წლის 2 იანვარს აბდალა ჰამდოკი პრემიერ-მინისტრის თანამდებობიდან გადადგა, ხოლო პრემიერის მოვალეობის შემსრულებლად ოსმან ჰუსეინი დაინიშნა. იმავე წლის 4 ივლისს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ალ-ბურჰანის თქმით, არმია გავიდოდა მიმდინარე პოლიტიკური მოლაპარაკებებიდან, რათა პოლიტიკურ და რევოლუციურ ჯგუფებს სამოქალაქო მთავრობის ფორმირების საშუალება მისცემოდათ. ეს განცხადება მოჰყვა პროდემოკრატიულ პროტესტებს, რომლის დროსაც 117 ადამიანი დაიღუპა.

2023 წლის 10 ნოემბერს ალ-ბურჰანმა დაგმო ისრაელის ქმედებები ღაზის სექტორში და გამოხატა სრული სოლიდარული პალესტინელი ხალხის მიმართ.

2025 წლის 16 იანვარს აშშ-ის ხაზინის დეპარტამენტმა ალ-ბურჰანს სანქციები დაუწესა. წყაროების თანახმად, ამის მიზეზი გახდა: „მშვიდობიანი მოსახლეობისა და სამოქალაქო ინფრასტრუქტურის მიზანში ამოღება, ჰუმანიტარულ დახმარებაზე წვდომის უარყოფა და სამშვიდობო მოლაპარაკებებში მონაწილეობაზე უარის თქმა“. გარდა ამისა, მას ბრალი დასდეს სუდანში დესტაბილიზაციასა და სამოქალაქო მმართველობაზე დემოკრატიული გადასვლის პროცესის ძირის გამოთხრაში.

სამოქალაქო ომი (2023 წლიდან დღემდე)
2023 წლის 15 აპრილს ქვეყნის გასამხედროებულმა დაჯგუფებამ, „სწრაფი მხარდაჭერის ძალებმა“ (RSF), წამოიწყო თავდასხმები ალ-ბურჰანის მთავრობის წინააღმდეგ და განაცხადა, რომ ხელში ჩაიგდო საკვანძო სამთავრობო ობიექტები. ალ-ბურჰანმა განაცხადა, რომ ეს ობიექტები კვლავ მისი ძალების კონტროლის ქვეშ იყო და ბრძოლა გრძელდებოდა. შეტაკებები, პერიოდული ზავის პირობებში, მინიმუმ 21 აპრილამდე გაგრძელდა. ალ-ბურჰანი ხართუმში, სუდანის შეიარაღებული ძალების (SAF) შტაბ-ბინაში იყო ბლოკირებული 2023 წლის აგვისტომდე, სანამ სამხედრო ოპერაციის შედეგად მისი პორტ-სუდანში ევაკუაცია არ მოხერხდა, სადაც ის მას შემდეგ იმყოფება.

ვრცელდება ინფორმაცია, რომ სუდანის არმიამ მხარდაჭერა მიიღო უკრაინისგან. ასევე არსებობს ვარაუდი, რომ უკრაინამ ომდურმანში საბრძოლველად ჯარებიც გაგზავნა. მათი მეტოქე, „სწრაფი მხარდაჭერის ძალები“, სავარაუდოდ, მხარდაჭერას იღებდა ლიბიისგან, არაბთა გაერთიანებული საამიროებისა და რუსული „ვაგნერის ჯგუფისგან“. ამ რეგიონულ ომში უცხოური ძალების ჩარევამ შესაძლოა დამანგრეველი გავლენა იქონიოს სუდანზე.

2024 წლის ივლისში ალ-ბურჰანმა გადაურჩა მკვლელობის მცდელობას, როდესაც ის გებეიტში სამხედრო სასწავლებლის გამოსაშვებ ცერემონიას ესწრებოდა. დრონით განხორციელებული თავდასხმის შედეგად ხუთი ადამიანი დაიღუპა.

2025 წლის აგვისტოში სუდანის სამხედრო მაღალჩინოსანმა დაადასტურა, რომ ალ-ბურჰანის წარმომადგენელი, ალ-სადიკ ისმაილი, ისრაელს ეწვია. ვიზიტის მიზანი იყო „აბრაამის შეთანხმების“ ფარგლებში ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობების ნორმალიზაციის პროცესის დაჩქარება, რაც ომის გამო შეფერხდა. გავრცელებული ინფორმაციით, სუდანს ისრაელის მხარდაჭერა სურდა SAF-ის მიერ ხართუმის აღების შემდეგ, რის სანაცვლოდაც ქვეყნის აღიარებას სთავაზობდა.

პირადი ცხოვრება
2024 წლის 6 მარტს ალ-ბურჰანის ვაჟი, მუჰამედ ფატაჰ ბურჰან რაჰმანი, მძიმედ დაშავდა თურქეთში, ანკარაში, მოტოციკლისა და სხვა სატრანსპორტო საშუალების შეჯახების შედეგად. იგი მიღებული დაზიანებებისგან 3 მაისს, ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში თითქმის ორთვიანი მკურნალობის შემდეგ გარდაიცვალა.

იხილეთ აგრეთვე
სუდანის პრეზიდენტი

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1960
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები 
კატეგორია:სუდანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:სუდანის პრეზიდენტები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით