ფელიქს ჩისეკედი

ფელიქს ჩისეკედი  (დ. 13 ივნისი, 1963) არის კონგოელი პოლიტიკოსი, რომელიც 2019 წლიდან იკავებს კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მეხუთე პრეზიდენტის თანამდებობას.

იგი იყო „კავშირი დემოკრატიისა და სოციალური პროგრესისთვის“ (UDPS) ლიდერი, რომელიც კდრ-ის უძველესი და უდიდესი პარტიაა. ამ თანამდებობაზე მან შეცვალა მამამისი, განსვენებული ეტიენ ჩისეკედი, რომელიც სამჯერ იყო ზაირის პრემიერ-მინისტრი და ოპოზიციის ლიდერი მობუტუ სესე სეკოს მმართველობის დროს. ჩისეკედი იყო UDPS-ის საპრეზიდენტო კანდიდატი 2018 წლის დეკემბრის საყოველთაო არჩევნებზე, სადაც იგი გამარჯვებულად გამოცხადდა, მიუხედავად რამდენიმე სადამკვირვებლო ორგანიზაციისა და სხვა ოპოზიციური პარტიების ბრალდებებისა დარღვევებთან დაკავშირებით. კდრ-ის საკონსტიტუციო სასამართლომ ძალაში დატოვა მისი გამარჯვება მას შემდეგ, რაც სხვა ოპოზიციონერმა პოლიტიკოსმა, მარტინ ფაიულუმ, შედეგები გაასაჩივრა. თუმცა, ჩისეკედის ბრალს სდებდნენ თავის წინამორბედთან, ჯოზეფ კაბილასთან, გარიგებაში. ეს არჩევნები იყო ხელისუფლების პირველი მშვიდობიანი გადაცემის პრეცედენტი 1960 წელს ბელგიისგან კდრ-ის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ.

ვინაიდან კაბილასთან დაკავშირებული კოალიცია „საერთო ფრონტი კონგოსთვის“ (FCC) კვლავ აკონტროლებდა პარლამენტს და პროვინციების გუბერნატორებს, ჩისეკედის შესაძლებლობა, ემართა ქვეყანა ან დაენიშნა ახალი პრემიერ-მინისტრი, შეზღუდული იყო მისი ვადის პირველი ექვსი თვის განმავლობაში. მან თავისი კოალიციური პარტნიორი და გავლენიანი პოლიტიკოსი, ვიტალ კამერჰე, კაბინეტის უფროსად დანიშნა; თავდაპირველად მას პრემიერ-მინისტრობა სურდა მისთვის, თუმცა პარლამენტის მხარდაჭერა არ ჰქონდა. 2019 წლის მაისში მან მიაღწია შეთანხმებას პარლამენტის კაბილას მომხრე უმრავლესობასთან, რათა პრემიერ-მინისტრად სილვესტრ ილუნგა დაენიშნათ.Experienced technocrat to head government of the Democratic Republic of Congo . Deutsche Welle, 21 May 2019 2019 წლის 27 ივლისს ჩისეკედისა და პარლამენტს შორის მოლაპარაკებები დასრულდა შეთანხმებით ახალი კაბინეტის ფორმირების შესახებ.DR Congo rivals forge government pact 7 months after polls . News24, 27 July 2019

2024 წლის 19 მაისს ჩისეკედის წინააღმდეგ მოხდა სახელმწიფო გადატრიალების წარუმატებელი მცდელობა, რომელსაც სათავეში ედგა ჯგუფი ოპოზიციონერ პოლიტიკოს კრისტიან მალანგას ხელმძღვანელობით. გადატრიალების მცდელობას ემსხვერპლა ექვსი ადამიანი, მათ შორის თავად მალანგა.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
ჩისეკედი, ლუბას ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელი, დაიბადა კინშასაში 1963 წლის 13 ივნისს. მისი მშობლები იყვნენ მარტა და ეტიენ ჩისეკედი, რომელიც 1990-იან წლებში ზაირის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობას იკავებდა. დედაქალაქში მას კომფორტული ბავშვობა ჰქონდა, თუმცა როდესაც მამამისმა 1980-იანი წლების დასაწყისში დააარსა UDPS და საჯაროდ დაუპირისპირდა მობუტუს, ფელიქსი იძულებული გახდა მამასთან ერთად შინაპატიმრობაში ყოფილიყო მათ მშობლიურ სოფელში, ცენტრალურ კასაიში. ამან მისი სწავლა შეაფერხა. 1985 წელს მობუტუმ მას, დედამისსა და მის ძმებს კასაის დატოვების უფლება მისცა.

პოლიტიკური კარიერა
ადრეული პოლიტიკური კარიერა
2008 წლის ბოლოს ჩისეკედი დასახელდა UDPS-ის ეროვნულ მდივნად საგარეო ურთიერთობების საკითხებში. 2011 წლის ნოემბერში მან მოიპოვა ადგილი ეროვნულ ასამბლეაში, სადაც ქალაქ მბუჟი-მაის წარმოადგენდა (აღმოსავლეთ კასაის პროვინცია). მან უარი თქვა სადეპუტატო მანდატის გამოყენებაზე არჩევნების გაყალბების მოტივით, რის გამოც მისი მანდატი გაუქმდა „არასაპატიო გაცდენების“ მიზეზით.

2013 წლის მაისში მან უარი თქვა მომხსენებლის (რაპორტიორის) პოზიციაზე დამოუკიდებელ ეროვნულ საარჩევნო კომისიაში (CENI) და განაცხადა, რომ არ სურდა პოლიტიკური კარიერის შეჩერება," Je ne tiens pas à mettre ma carrière politique entre parenthèses " რადგან CENI-ის მე-17 მუხლი კრძალავს კომისიის წევრობას მათთვის, ვინც რომელიმე პოლიტიკური გაერთიანების წევრია.

2016 წლის ოქტომბერში ჩისეკედი UDPS-ის გენერალური მდივნის მოადგილე გახდა.

2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები
2018 წლის 31 მარტს, მამის გარდაცვალებიდან (2017 წლის 1 თებერვალი) ერთი წლის შემდეგ, იგი UDPS-ის ლიდერად აირჩიეს. იმავე დღეს პარტიამ იგი 2018 წლის დეკემბრის საყოველთაო არჩევნებზე საპრეზიდენტო კანდიდატად წარადგინა.

2019 წლის 10 იანვარს გამოცხადდა, რომ ჩისეკედმა 2018 წლის დეკემბრის არჩევნებში გაიმარჯვა. მან დაამარცხა ოპოზიციის კიდევ ერთი ლიდერი, მარტინ ფაიულუ და ემანუელ რამაზანი შადარი, რომელსაც მხარს უჭერდა მოქმედი პრეზიდენტი კაბილა (რომელიც 18 წლის განმავლობაში მართავდა ქვეყანას და რომელსაც საპრეზიდენტო ვადა ეწურებოდა). მეორე ადგილზე გასულმა ფაიულუმ ხმების გაყალბებაზე მიუთითა და არჩევნების შედეგები გაასაჩივრა. 19 იანვარს საკონსტიტუციო სასამართლომ სარჩელი არ დააკმაყოფილა და ჩისეკედი ოფიციალურად გამოაცხადა არჩეულ პრეზიდენტად. მისი ინაუგურაცია 2019 წლის 24 იანვარს შედგა, ხოლო მოვალეობის შესრულებას მომდევნო დღეს შეუდგა. ეს იყო პირველი შემთხვევა 1960 წლის დამოუკიდებლობის შემდეგ, როდესაც მოქმედმა პრეზიდენტმა მშვიდობიანად გადასცა ხელისუფლება ოპოზიციას.

20 იანვარს სამხრეთ აფრიკამ მიულოცა ჩისეკედს არჩევა, მიუხედავად იმისა, რომ აფრიკის კავშირი და ევროკავშირი ეჭვქვეშ აყენებდნენ საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ გამოცხადებულ შედეგებს. 

პრეზიდენტობა (2019–დღემდე)
საშინაო პოლიტიკა
ჩისეკედის ფიცის დადების შემდეგ გავრცელდა ინფორმაცია, რომ პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე კაბილას კოალიციის წევრი შეირჩეოდა.

2019 წლის 13 მარტს ჩისეკედმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებას დაახლოებით 700 პატიმრის შეწყალების შესახებ, რომელთა შორის იყვნენ კაბილას დაპატიმრებული პოლიტიკური ოპონენტები. ეს გადაწყვეტილება მოჰყვა მის მიერ ერთი კვირით ადრე დადებულ პირობას ემიგრაციაში მყოფი პირების ქვეყანაში დაბრუნების ნებართვასთან დაკავშირებით.

250px|მინი
2019 წლის დასაწყისში მიმდინარეობდა მოლაპარაკებები ჩისეკედსა და კაბილას კოალიციას (FCC) შორის, რომელიც აკონტროლებდა ეროვნულ ასამბლეასა და სენატს. აპრილის ბოლოს Jeune Afrique-მ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ კაბილამ ჩისეკედს პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე სამთო-მოპოვებითი კომპანიის ხელმძღვანელი, ალბერ იუმა შესთავაზა. იუმა მხარს უჭერს 2018 წელს მიღებულ ახალ „სამთო კოდექსს“, რამაც კდრ საერთაშორისო სამთო კომპანიებთან დაპირისპირებამდე მიიყვანა. ჩისეკედი უცხოური ძალების მხრიდან ზეწოლას განიცდიდა, რათა იგი არ დაენიშნა.Bujakera Tshiamala, Stanis (23 April 2019). RDC : Joseph Kabila renonce à imposer Albert Yuma à la primature  . Jeune Afrique.Congo president turned down predecessor's PM pick: source . The East African. Published 9 April 2019. სამხრეთ კივუს სამოქალაქო საზოგადოებამ ჩისეკედს პრემიერ-მინისტრად მისი აპარატის უფროსის, ვიტალ კამერჰეს დანიშვნა ურჩია.Sud-Kivu : la société civile appelle Félix Tshisekedi à nommer Vital Kamerhe Premier ministre  . MediaCongo.net. Published 23 April 2019. თვეების განმავლობაში ჩისეკედი აგრძელებდა მუშაობას კაბილას მთავრობის მინისტრებთან, რადგან პარლამენტი მის ქმედებებს ზღუდავდა. მას ასევე მოუხდა გამკლავება კივუს კონფლიქტთან და რეგიონში ებოლას ეპიზოდურ აფეთქებასთან.Security issues dominate Tshisekedi's first tour of DR Congo . The East African. Published 23 April 2019. მარტის დასაწყისში ჩისეკედმა წამოიწყო პროგრამა ინფრასტრუქტურის, ტრანსპორტის, განათლების, საცხოვრებლის, კომუნიკაციის, ჯანდაცვის, წყალმომარაგებისა და სოფლის მეურნეობის გასაუმჯობესებლად.DRC's Felix Tshisekedi still a president without a cabinet . Deutsche Welle, 3 May 2019

250px|მინი
პროვინციების გუბერნატორების უმეტესობაც კაბილასთან დაკავშირებულმა კანდიდატებმა დაიკავეს.Tshisekedi seeks to assert authority over pro-Kabila governors . Channel News Asia, 13 May 2019

2019 წლის 20 მაისს ჩისეკედმა მიაღწია შეთანხმებას FCC-ის კოალიციასა და კაბილასთან და პრემიერ-მინისტრად დანიშნა კარიერული საჯარო მოხელე სილვესტრ ილუნგა. ილუნგამ პოლიტიკური კარიერა 1970-იან წლებში დაიწყო და მობუტუ სესე სეკოს მმართველობის დროს, მის დამხობამდე (1997 წ.), არაერთი კაბინეტის თანამდებობა ეკავა. იგი ასევე კაბილას მოკავშირეა.New DRC Prime Minister Sylvestre Ilunga is a political and professor . Radio France International, 21 May 2019DR Congo's Tshisekedi names new prime minister . France24, 20 May 2019 2019 წლის ივლისის ბოლოს ჩისეკედმა მიაღწია შეთანხმებას პარლამენტთან ახალი მთავრობის ფორმირებაზე. ილუნგას ახალ კაბინეტში უნდა შესულიყო 65 წევრი — 48 მინისტრი და 17 მოადგილე, რომლებიც განაწილდებოდნენ კაბილას მომხრე FCC-სა და ჩისეკედის ალიანსს (CACH) შორის. სამინისტროების უმრავლესობა FCC-მ მიიღო, მათ შორის ექვსი ყველაზე მნიშვნელოვანი უწყებიდან სამი (თავდაცვის, იუსტიციისა და ფინანსთა), ხოლო საგარეო საქმეთა, შინაგან საქმეთა და ბიუჯეტის პორტფელები ჩისეკედის მოკავშირეებს ერგოთ.Congo president and predecessor agree on division of cabinet posts . Reuters, 26 July 2019

250px|მინი
ძალაუფლებისათვის ბრძოლის შედეგად, ჩისეკედის წინამორბედის მოკავშირეებთან კოალიცია დაიშალა და მრავალი კანონმდებელი პრეზიდენტის მხარეს გადავიდა. ამის გამო, ილუნგა იძულებული გახდა თანამდებობა დაეტოვებინა, ხოლო ჩისეკედმა 2021 წლის 15 თებერვალს მის მემკვიდრედ კომპანია „ჟეკამინის“ (Gécamines) ხელმძღვანელი, ჟან-მიშელ სამა ლუკონდე დანიშნა.

2021 წლის 12 აპრილს ჩისეკედმა ოფიციალურად დაასრულა კაბილასთან და მის მოკავშირეებთან ორწლიანი კოალიცია, როდესაც პრემიერ-მინისტრმა სამა ლუკონდემ ახალი მთავრობა ჩამოაყალიბა. ნაციონალური ტელევიზიის ეთერით ჩისეკედის პრესსპიკერმა, კასონგო მვემა იამბა იამბამ, რამდენიმე ახალი დანიშვნა გამოაცხადა, მათ შორის ანტუანეტ ნ’სამბა კალამბაი სამთო მოპოვების მინისტრად დაინიშნა. პრეზიდენტმა მოახერხა მთავრობიდან კაბილასადმი ერთგული ბოლო ელემენტების ჩამოცილებაც.

250px|მინი
2023 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ, ჩისეკედი აშკარა ლიდერი იყო მეორე ვადით კენჭისყრისას. 2023 წლის 31 დეკემბერს ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს, რომ ჩისეკედი ხმების 73%-ით ხელახლა აირჩიეს. ცხრა ოპოზიციონერმა კანდიდატმა ხელი მოაწერა დეკლარაციას, რომლითაც უარყვეს არჩევნების შედეგები და განმეორებითი არჩევნების ჩატარება მოითხოვეს.

2024 წლის 19 მაისს, იგი, თავის მოკავშირე ვიტალ კამერჰესთან ერთად, გახდა სამიზნე სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობისა, რომელიც თვითგამოცხადებულმა „ახალმა ზაირმა“ წამოიწყო, თუმცა მცდელობის აღკვეთა სწრაფად მოხერხდა.

საგარეო პოლიტიკა
ჩისეკედმა მოითხოვა მისი წინამორბედის, ჯოზეფ კაბილას მიერ ჩინეთთან გაფორმებული სამთო-მოპოვებითი კონტრაქტების გადახედვა , განსაკუთრებით კი Sicomines-ის მრავალმილიარდიანი შეთანხმებისა — „წიაღისეული ინფრასტრუქტურის სანაცვლოდ“. მან ასევე პირობა დადო, რომ 2030 წლისთვის შეაჩერებდა და აღმოფხვრიდა ტყეების გაჩეხვას კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, რაც COP26 კლიმატის სამიტის პირველი მნიშვნელოვანი შეთანხმება იყო.

2022 წლის ოქტომბერში ჩისეკედმა გამორიცხა რუსი დაქირავებული მებრძოლების შეყვანა ქვეყნის აღმოსავლეთში მიმდინარე მძვინვარე კონფლიქტის ჩასახშობად და პირობა დადო, რომ გააგრძელებდა ეკონომიკური განვითარების გეგმებს რეგიონში არსებული დაუცველობის მიუხედავად. იმავე თვეში მან გამოაცხადა სამხედრო რეფორმების შესახებ უფრო ერთიანი ეროვნული არმიის შესაქმნელად, რომელიც მანამდე სხვადასხვა ამბოხებული ჯგუფებისა და მობუტუს დროინდელი ზაირის ყოფილი სამხედროების ნაზავს წარმოადგენდა. რეფორმა მოიცავდა ახალ კანონპროექტს სამხედრო ხარჯების შესახებ. კონგოს თავდაცვის გასაძლიერებლად მან სხვა ზომებიც მიიღო, მათ შორის: ახალი სამხედრო მეთაურების დანიშვნა, რუმინელი კერძო სამხედრო კონტრაქტორების დაქირავება და კივუს რეგიონში აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობისა (EAC) და სამხრეთ აფრიკის განვითარების საზოგადოების (SADC) დამატებითი მშვიდობისმყოფელების შეყვანა.

250px|მინი
2023 წლის მაისში იგი ეწვია ჩინეთს და შეხვდა პრეზიდენტ სი ძინპინს პარტნიორობის გასამტკიცებლად და კდრ-ის წიაღისეულის მარაგებთან დაკავშირებული სამთო კონტრაქტების გადასახედად. კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა სპილენძის, ურანისა და კობალტის უმსხვილესი მწარმოებელი და ექსპორტიორია.

2024 წლის ოქტომბერში ჩისეკედმა პროტესტის ნიშნად დატოვა ფრანკოფონიის სახელმწიფოთა მეთაურების შეხვედრა პარიზში, მას შემდეგ რაც საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა თავის გამოსვლაში არ ახსენა აღმოსავლეთ კდრ-ში მიმდინარე კონფლიქტები. მან ასევე ბოიკოტი გამოუცხადა ლანჩს, რომელსაც ფრანკოფონიის საერთაშორისო ორგანიზაციის ხელმძღვანელი და რუანდის ყოფილი საგარეო საქმეთა მინისტრი, ლუიზ მუშიკივაბო მასპინძლობდა.

2025 წლის 18 იანვარს ჩისეკედმა კიდევ ერთხელ დაადასტურა კინშასას უარი M23-ის ამბოხებულებთან დიალოგზე და განაცხადა: „ამ დამნაშავეების ლეგიტიმაცია იქნებოდა მსხვერპლთა და საერთაშორისო სამართლის შეურაცხყოფა“.

M23-ის ამბოხებულების მიერ ქალაქ გომაზე შეტევისას რუანდის მხარდაჭერის გამო, კდრ-მ 2025 წლის 26 იანვარს ორ ქვეყანას შორის დიპლომატიური კავშირები გაწყვიტა. ჩისეკედმა ეროვნული მობილიზაციისკენ მოუწოდა მოქალაქეებს, რათა მხარი დაეჭირათ კონგოს არმიისთვის (FARDC) იმის წინააღმდეგ, რასაც მან „რუანდის ბარბაროსული აგრესია“ უწოდა. 2025 წლის 8 დეკემბერს ჩისეკედმა საჯაროდ დაადანაშაულა რუანდა ბოლოდროინდელი სამშვიდობო შეთანხმების დარღვევაში.

საპატიო წოდებები
:
 60px|მინი ცენტრალური აფრიკის დაზვერვის ორდენის დიდი ჯვარი (2019 წლის დეკემბერი)
:
60px|მინი ჩადის ეროვნული ორდენის დიდი ჯვარი (2024 წლის ივნისი)
:
60px|მინი ამილკარ კაბრალის მედლის მფლობელი (2021 წლის ივლისი)
:
60px|მინი მეგობრობის ორდენი, პირველი კლასი (2025 წლის 10 სექტემბერი)https://qazinform.com/news/kassym-jomart-tokayev-presents-1st-degree-dostyk-order-to-felix-tshisekedi-89ed07

იხილეთ აგრეთვე
კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პრეზიდენტი

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1963
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები 
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 13 ივნისი
კატეგორია:აფრიკის კავშირის თავმჯდომარეები