ადოლფო დე ლა უერტა

ადოლფო დე ლა უერტა (დ. 26 მაისი, 1881 — გ. 9 ივლისი, 1955) — მექსიკელი პოლიტიკოსი, მექსიკის 45-ე პრეზიდენტი 1920 წლის 1 ივნისიდან 30 ნოემბრამდე. იგი ხელისუფლებაში მოვიდა პრეზიდენტ ვენუსტიანო კარანსას დამხობის შემდეგ, სონორელი გენერლების — ალვარო ობრეგონისა და პლუტარკო ელიას კალიესის მხარდაჭერით, „აგუა პრიეტას გეგმის“ (Plan of Agua Prieta) ფარგლებში. იგი მიიჩნევა მექსიკის რევოლუციის პერიოდის „კონსტიტუციონალისტთა“ ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ფიგურად.Camp, Roderic Ai. "Adolfo de la Huerta" in Encyclopedia of Latin American History and Culture, vol. 2, p. 357. New York: Charles Scribner's Sons 1996.

250px|მინი
ბიოგრაფია
დე ლა უერტა დაიბადა 1881 წლის 26 მაისს, სონორას შტატის ქალაქ გუაიმასში, გავლენიან ოჯახში. მიუხედავად იმისა, რომ ერმოსილიოში მუსიკას სწავლობდა და შესაბამისი სერტიფიკატიც აიღო, იგი ბუღალტერი გახდა ოჯახის სარჩენად. 1908 წელს იგი შეუერთდა „ანტი-რეელექციონისტთა“ კლუბს, ხოლო 1910 წელს მისი მდივანი გახდა, რის გამოც სახელმწიფო სამსახური დაკარგა.

1911 წელს მან არჩევნებში დაამარცხა პლუტარკო ელიას კალიესი და სონორას შტატის საკანონმდებლო ორგანოში ადგილი მოიპოვა. თუმცა, 1913 წლის თებერვალში, ფრანსისკო მადეროს წინააღმდეგ ვიქტორიანო უერტას მიერ მოწყობილი გადატრიალების შემდეგ, ორივე მათგანი „კონსტიტუციონალისტთა“ მოძრაობას შეუერთდა. მას შემდეგ, რაც კონსტიტუციონალისტთა ფრაქციამ ძალაუფლება ჩაიგდო ხელში, 1915-16 წლებში დე ლა უერტა ვენუსტიანო კარანსას მთავარი მდივანი გახდა.

მოგვიანებით იგი იყო სონორას დროებითი გუბერნატორი (1917–18), მექსიკის გენერალური კონსული ნიუ-იორკში (1918) და ასევე გაემგზავრა ვაშინგტონში, რათა დაეცვა მექსიკის ნეიტრალიტეტი პირველ მსოფლიო ომში. მექსიკაში დაბრუნებულმა დე ლა უერტამ აღშფოთებით შეიტყო, რომ კარანსას მექსიკის ბანკებიდან მილიონობით ოქროს პესოს კონფისკაცია მოუხდენია; ეს განსაკუთრებით მტკივნეული იყო მისთვის, რადგან მანამდე აშშ-ს მთავრობის ბრალდებები ამის შესახებ მან სიცრუედ გამოაცხადა.Dulles, Yesterday in Mexico, p. 65 1918 წელს იგი ფედერალური სენატორი, ხოლო 1919-20 წლებში სონორას გუბერნატორი გახდა.Camp, p. 357.

მას შემდეგ, რაც ობრეგონმა კარანსა გააკრიტიკა, ამ უკანასკნელმა ობრეგონი თავის მემკვიდრედ აღარ განიხილა. კარანსა ფიქრობდა დე ლა უერტას კანდიდატურაზეც, თუმცა ამბობდნენ, რომ მას პრეზიდენტობა არ აინტერესებდა. საბოლოოდ, კარანსამ მემკვიდრედ შეარჩია სამოქალაქო პირი იგნასიო ბონილასი, რომელიც აშშ-ში მექსიკის ელჩი იყო. Dulles, John W.F. Yesterday in Mexico: A Chronicle of the Revolution, 1919–1936. Austin: University of Texas Press 1961, p. 19.

დე ლა უერტასა და კარანსას შორის დაპირისპირება სონორაზე კონტროლის გამო გამწვავდა, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც კარანსამ მდინარე სონორა ფედერალურ ტერიტორიად გამოაცხადა. დე ლა უერტა შტატის კონტროლის შენარჩუნებას მოითხოვდა. იგი ასევე ეწინააღმდეგებოდა კარანსას ჩარევას ადგილობრივ ინდიელებთან — იაკებთან (Yaqui) მიღწეულ მშვიდობაში; კარანსას ქმედებები საომარი მოქმედებების განახლების საფრთხეს ქმნიდა, მაშინ როცა დე ლა უერტას დიდი შრომა ჰქონდა გაწეული ამ კონფლიქტის დასასრულებლად.Dulles, Yesterday in Mexico, p. 27-28, 65.

კარანსამ კიდევ უფრო გაამწვავა ვითარება, როდესაც მანუელ დიეგესი სონორას სამხედრო მეთაურად დანიშნა და ფედერალური ჯარების შეყვანა აშშ-ის ტერიტორიის გავლით სცადა. დე ლა უერტამ საპასუხოდ კალიესი დანიშნა სონორას სამხედრო ოპერაციების ხელმძღვანელად.Dulles, Yesterday in Mexico, p. 23 კარანსამ სცადა დე ლა უერტას გადაყენება გუბერნატორის პოსტიდან და სამხედრო გუბერნატორად გენერალ იგნასიო პესკეირას დანიშვნა. ამის საპასუხოდ, კალიესმა დაიწყო მანევრირება დე ლა უერტას სასარგებლოდ და კარანსას მთავრობას აღიარებაზე უარი ოფიციალური დეპეშით განუცხადა.Dulles, Yesterday in Mexico, p. 27-28.

250px|მინი
სამმა სონორელმა გენერალმა — დე ლა უერტამ (მაშინდელი სონორას გუბერნატორი), ობრეგონმა და კალიესმა — ჩამოაყალიბეს აგუა პრიეტას რეზოლუცია. გეგმის შედგენა ძირითადად დე ლა უერტას, კალიესისა და სალვადორ ალვარადოს ხელში იყო.Dulles, Yesterday in Mexico, p. 33 მათ დაამხეს ვენუსტიანო კარანსას პრეზიდენტობა, რომელიც ამბოხების დროს დაიღუპა (ან მეამბოხეთა მიერ, ან სავარაუდოდ, თვითმკვლელობით).

ამის შემდეგ კონგრესმა დე ლა უერტა დროებით პრეზიდენტად დანიშნა. როგორც დროებითი პრეზიდენტი, იგი მშვიდობიან პერიოდზე გადასვლას უძღვებოდა. დე ლა უერტამ მოუწოდა ემიგრაციაში მყოფ მექსიკელებს სამშობლოში დაბრუნებისკენ და შეიწყალა კარანსას ყოფილი მხარდამჭერები.Dulles, Yesterday in Mexico, p. 66. მისი ერთ-ერთი უმთავრესი მიღწევა იყო მოლაპარაკებები პანჩო ვილასთან, რომელსაც იგი პირადად იცნობდა, და მისი არმიის დანებება. შეთანხმების საფუძველზე, ვილას საკუთრებაში გადაეცა ჰასიენდა (მამული). ობრეგონი კატეგორიულად ეწინააღმდეგებოდა ამ ზავს და დეპეშებს უგზავნიდა დე ლა უერტასა და სხვა ოფიციალურ პირებს. ობრეგონის პროტესტის მიუხედავად, ვილა და დე ლა უერტა შეთანხმდნენ; ვილა „კანუტილიოს“ ჰასიენდაზე ცხოვრობდა 1923 წელს მის მკვლელობამდე.Dulles, Yesterday in Mexico, p. 68-69Wasserman, Mark. "Adolfo de la Huerta" in Encyclopedia of Latin American History and Culture, vol. 5, p. 416. New York: Charles Scribner's Sons 1996.

მას შემდეგ, რაც 1920 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ალვარო ობრეგონი გამოცხადდა გამარჯვებულად, დე ლა უერტა გადადგა და სათავეში ჩაუდგა ფინანსთა და საჯარო კრედიტის სამდივნოს. ამ თანამდებობაზე ყოფნისას მან აწარმოა მოლაპარაკებები დე ლა უერტა-ლამონტის ხელშეკრულებაზე.

1923 წელს დე ლა უერტამ წამოიწყო წარუმატებელი, თუმცა მასშტაბური ამბოხი თავისი თანამემამულე სონორელის, პრეზიდენტ ობრეგონის წინააღმდეგ, რომელიც მან კორუფციაში დაადანაშაულა. ეს მოხდა მას შემდეგ, რაც ობრეგონმა თავის მემკვიდრედ პლუტარკო კალიესი დაასახელა. დე ლა უერტას მხარი დაუჭირეს კათოლიკეებმა, კონსერვატორებმა და არმიის ოფიცრების დიდმა ნაწილმა, რომლებიც თვლიდნენ, რომ ობრეგონმა შეცვალა კარანსას პოლიტიკა და არმიის ინტერესებს გლეხურ-მუშათა სექტორის ინტერესები ამჯობინა. აშშ-ის მთავრობის, აგრარული სექტორისა და მუშების მხარდაჭერით, ასევე თანამედროვე მექსიკის საჰაერო ძალების გამოყენებით, ობრეგონმა შეძლო ამბოხის ჩახშობა და დე ლა უერტას გადასახლებაში გაშვება. 1924 წლის 7 მარტს დე ლა უერტა ლოს-ანჯელესში გაიქცა, ობრეგონმა კი გასცა ბრძანება დაეხვრიტათ ყველა მეამბოხე ოფიცერი, რომლის წოდებაც მაიორზე მაღალი იყო.

1935 წელს პრეზიდენტმა ლაზარო კარდენასმა დე ლა უერტა მექსიკაში მიიწვია. კარდენასმა იგი აშშ-ში მექსიკის კონსულატების ინსპექტორად დანიშნა, სადაც იგი 1946 წლამდე, პენსიაზე გასვლამდე მუშაობდა.Camp, "Adolfo de la Huerta" p. 357. ადოლფო დე ლა უერტა 1955 წლის 9 ივლისს, მეხიკოში გარდაიცვალა.

რესურსები ინტერნეტში
Krauze, Enrique, Mexico: Biography of Power. New York: HarperCollins 1997. 

იხილეთ აგრეთვე
მექსიკის პრეზიდენტი

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1981
კატეგორია:დაბადებული 26 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1955
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ივლისი
კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:მექსიკელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით