ღორღის ბალასტი

ღორღის ბალასტი — რკინიგზის ლიანდაგის (ბალასტის პრიზმის) ზედნაშენისთვის განკუთვნილი ბალასტი.

 საერთო იმფორმაცია 
ღორღის ბალასტი, რომელიც მიიღება მტკიცე მაგმატური ქანებისგან: გრანიტი, გაბრო, დიორიტი, სიენიტი (სიღრმისეული ქანები), დიაბაზი, ბაზალტი (ამოფრქვეული ქანები), წარმოადგენს თანამედროვეობის საუკეთესო საბალასტე მასალებს გამძლეობის, ჰორიზონტალურ სიბრტყეში შპლების ჯდენების და მათი წანაცვლების მიმართ მაღალი წინააღმდეგობის წყალობით, ღორღის პრიზმის კარგად დრენირებადი, ღუნვამედეგი და ელექტრომაიზოლირებელი თვისებებით.

ღორღს ბალასტისათვის იღებენ ბუნებრივი ქვისგან სამთო ქანების დაქუცმაცების მეთოდით. საწყისი სამთო ქანების სახეობებზე დამოკიდებულებით ღორღი შეიძლება დამზადდეს შემდეგი მასალებისგან:
 კლდოვანი ქანები (100 % დაქუცმაცებული ნაწილაკები)
 კაჭარი და ხრეში (დაქუცმაცებული მარცვლეული მასის მიხედვით 50 %-ზე არანაკლები)

 მოთხოვნები 
ღორღს წარედგინება შემდეგი სახის მოთხოვნები:
 მარცვლეულის შემადგენლობის მიხედვით — ზედა ნომინალურ ზომაზე დიდი მარცვლების რაოდენობა (60 მმ) 60-დან 70 მმ-მდე იზღუდება მასის მიხედვით 5 %, ხოლო 70 მმ-ზე მეტი — არ დაიშვება; ქვედა ნომინალურ ზომაზე მცირე მარცვლების რაოდენობა (25 მმ) 5 %-ზე არაუმეტესი, მათ შორის ნაწილაკები ზომით 0,16 მმ-ზე ნაკლები — მასის მიხედვით 1,5 %
 სიმტკიცის მიხედვით — ამ მაჩვენებლის სახით მიღებულია ცვეთა (მასაში დაკლება სფერული ტიპის წისქვილის თარო ბარაბანში გამოცდის დროს) ან დარტყმისადმი წინააღმდეგობა (კოპრული გამოცდის პირობითი ერთეული)
 მინარევების შემცველობის მიხედვით — არ დაიშვება თიხის შემცველობა გროვებში, მცენარეული საფარის ნიადაგი და სხვა ორგანული მინარევები
 ყინვაგამძლეობის მიხედვით — მონაცვლეობითი გაყინვის ციკლების რაოდენობისა და დაზიანების გარეშე ღორღის ნიმუშების დნობის მიხედვით ღორღი იყოფა მარკებად (ГОСТ 8267—82) Мрз50 ან Мрз25.
 ღორღის ელექტრომაიზოლირებელი თვისებები ხასიათდება გაჯერებული ხსნარის ელექტროგამტარობის სიდიდით, ჩამოყალიბებული დაქუცმაცებული ღორღის დისტილირებულ წყალში გახსნისას.

 გამოყენება 
I—III კატეგორიის ლიანდაგების ბალასტის ფენისათვის გამოყენებული უნდა იყოს მხოლოდ მტკიცე ქანების ღორღი მარკით И20 (ასო „И“ —  (ცვეთადობა), ციფრი — 20 % დანაკარგი მასის მიხედვით) ან У75 (ასო „У“ —  (დარტყმა), ციფრი — კოპრული გამოცდის პირობითი ერთეული). IV—V კატეგორიის ლიანდაგებზე შეიძლება გამოყენებული იყოს საშუალო სიმტკიცის ღორღი მარკით И40 ან У50;

სუსტი ქანების მარცვლების შემცველობის მიხედვით — მარცვლები დასაშვებია მასის მიხედვით არაუმეტეს 10 % წყლით გაჯერებულ მდგომარეობაში შეკუმშვისას სიმტკიცის საზღვრით 20-ზე ნაკლები მეგაპასკალი.

 ნაკლოვანებები 
ამავე დროს ელექტროფიცირებული ხაზების მთელ რიგ უბნებზე სუსტი დანალექი ქანებიდან მიღებული დაბალი დაბალი ხარისხის ღორღის გამოყენება (კირქვა, დოლომიტი, ქვიშაქვა), განსაკუთრებით რკინა-ბეტონის შპლების დროს, არაეფექტურია ასეთი ღორღის სწრაფი ცვეთისა და გაწვრილების, მათი დრენირებადი თვისებების დაკარგვის, ამონაშხეფების გაჩენის გამო. ამ მიზეზების გამო I-III კატეგორიის ლიანდაგებზე ბალასტის პრიზმაში სხვადასხვა სახის და სიმტკიცის შერეული ღორღის დაყრა არ დაიშვება.

დღეისათვის ღორღისადმი მიღებულია დამატებითი მოთხოვნები I—III კატეგორიის ლიანდაგების ბალასტირებისთვის, მათ შორის ბრტყელი ნაწილაკების, ზენორმატიული ზომის ნაწილაკების მოვლა-შენახვისათვის, ასევე მიღებულია ღორღის გრანულომეტრული შემადგენლობის აუცილებელი შემოწმება სალიანდაგო სამანქანო სადგურების ბაზებში.

 მოხმარება საქართველოში 
საქართველოში ღორღის ბალასტი ადრეც, ნებისმიერ პერიოდში და დღეისთვისაც ფართედ გამოიყენება, როგორც მაგისტრალურ სარკინიგზო ხაზებზე, ასევე ყველა კატეგორიის, დანიშნულების და ტიპის გადასარბენებზე და სადგურის ლიანდაგებში. განსაკუთრებით ფართედ იგი გამოიყენება 1991 წლიდან ანუ საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის პერიოდიდან. თავისუფლად შეიძლება ითქვას, რომ დღეისათვის საქართველოს რკინიგზის ყველა კატეგორიისა და ტიპის ლიანდაგებზე დაყრილი ბალასტის უდიდესი ნაწილი, განსაკუთრებით 1991 წლის შემდეგ კაპიტალური და საშუალო რემონტის ჩატარებისას დაყრილი, შედგება ღორღისგან.

დღეისათვის საქართველოს რკინიგზას ღორღის ბალასტით ძირითადად ამარაგებს ორი კარიერი, როლებიც 2005 წლამდე იმყოფებოდნენ შპს „საქართველოს რკინიგზის“ ბალანსზე, მაგრამ შემდეგ გახდნენ კერძო საწარმოები. ერთი მდებარეობს მარნეულის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ცენტრ მარნეულთან მიბმულ სოფელ ყიზილ-აჯლოში, რომელსაც გააჩნია დაახლოებით 3 კმ-ანი მისასვლელი ლიანდაგი სადგურ მარნეულიდან. ხოლო მეორე თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა დურნუკში, რომელიც ყიზილ-აჯლოს კარიერიდან იმყოფება დაახლოებით 6 კმ-ში და გააჩნია დაახლოებით 500 მ-ანი მისასვლელი ლიანდაგი სადგურ ცხრა-ძმიდან (მარაბდა-ახალქალაქის სარკინიგზო ხაზი).

ლიტერატურა
 Н. С. Конарев Железнодорожный транспорт: Энциклопедия — Москва, 1994. — C. 35. — 559 c.

რესურსები ინტერნეტში
 Железнодорожный путь / Т. Г. Яковлева, Н. И. Карпущенко, С. И. Клинов, Н. Н. Пугря, М. П. Смирнов; Под ред. Т. Г. Яковлевой. — М.: Транспорт. 1999. 405 с — ISBN 5-277-02079-9.

კატეგორია:სალიანდაგო მეურნეობა