ზრბითი

ზრბითი, ზრბეთი, ზირბითი — ნასოფლარი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, ქვემო ქართლში, ალგეთის ხეობაში, ორბეთის ციხესთან, ზრბითის ხევზე (მდ. ალგეთის მარცხენა მხარეს).

სოფელი ზრბითი აღნიშნულია ვახუშტი ბატონიშვილის რუკებზე და მოხსენიებულია ქვემო ქართლის სოფლების ვახუშტისეულ და იოანე ბატონიშვილისეულ სიებში. ჩანს რომ, ზრბითი დიდი და მნიშვნელოვანი სოფელი იყო, რადგან მისი სახელი ეწოდა მთელ ხევს, სადაც მდებარეობდა ისეთი მნიშვნელოვანი ციხეები, როგორიცაა ორბეთი და ფარცხისი. ერთ-ერთი სპარსული წყარო ორბეთის ციხეს იხსენიებს როგორც ზრბითის ციხეს (ალბათ, სიახლოვის გამო). 

ისტორიულ საბუთებში ზრბითი მოხსენიებულია XVI საუკუნიდან როგორც საბარათიანოს სოფელი. ეკუთვნოდა აზნაურ თულაშვილებს. 1721 წლის აღწერით სოფელში ითელებოდა 9 მებატონე (თულასშვილები), 15 გამომღები, 1 ბოგანო და 2 ამოწყვეტილი ყმა. XIX საუკუნის II ნახევარში გაუკაცრიელებული სოფელი ზრბითი დაასახლეს მთიულეთ-გუდამაყრიდან მიგრირებულმა ქართველმა მთიელებმა. მოგვიანებით აქედან გადასახლებულებმა თავიანთი სოფლის სახელი დაარქვეს ალგეთის მარჯვენა მხარეს, ლაკვისწყლის (ზის ხევი) სოფ. ახალშენს (ამჟამად სოფელი ზირბითი).  XX საუკუნის 60-იან წლებამდე ორბეთის მიდამოებში ზირბითის სახელწოდებით არსებობდა 2 სოფელი: ძველი ზირბითი და ახალი ზირბითი (ამჟამად მხოლოდ ეს უკანასკნელია). 

ისტორიული ზირბითის (ძველი ზირბითის) ტერიტორიაზე შემორჩენილია 3 დარბაზული ეკლესიის ნანგრევები. ერთი მათგანი დგას ხევის მარცხენა ნაპირას, აგებულია XIX საუკუნეში და თულაშვილების საძვალეს წარმოადგენს. ნასოფლარის შუაში დგას მეორე, ასევე მცირე ზომის ეკლესია მინაშენით სამხრეთის მხარეს. კედლები აგებბულია ალგეთის ფილაქნებით, თაღები, სარკმლები და ლავგარდანი კი შირიმისაა. ეკლესიაში შემორჩენილია ორიგინალური კანკელი და სხვა ჩუქურთმიანი ფრაგმენტები. ეკლესია VIII-IX საუკუნეებში უნდა იყოს აგებული, მაგრამ მის სამხრეთის კედელზე არსებული მინაშენი უფრო გვიანდელია. ეკლესიის ირგვლივ დგას რამოდენიმე ქვაჯვარი. ნასოფლარის სამხრეთით 500 მ-ზე დგას კიდევ ერთი, ალგეთის ქვითა და ბაზალტის კვადრებით ნაგები ეკლესია, რომელიც სამშენებლო ტექნიკით XI-XII საუკუნეების ნიმუშებს უახლოვდება. ეკლესიის მახლობლად ვრცელი სასაფლაოა.

 ლიტერატურა 

 კალმახელიძე თ., მანგლისი (ისტორია, ეთნოგრაფია), თბ., 2001.
 ციციშვილი ი., მატერიალური კულტურის ძეგლეbი ქვეmო ქართლის ისტორიულ-არქეოლოგიური ექსპედიციის მასალეbის მიხედვით, „ძეგლის მეგობარი“, №53, 1980. — გვ. 11-12. 
 მასალები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიისა და ტოპონიმიკისათვის, წგ. 1, თბ., 1964.
 ლორთქიფანიძე ი., ქვემო ქართლი XVIII ს. პირველ მეოთხედში, ნაწ. 1–2, თბ., 1935. — გვ. 310-311.

კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები