ხულიო ანხელ ფერნანდესი

ხულიო ანხელ ფერნანდეს ალვესი (; დ. 5 აპრილი, 1946, მონტევიდეო, ურუგვაი) — ურუგვაელი ასტრონომი და პროფესორი. რესპუბლიკის უნივერსიტეტის მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანი (2005-2010). ურუგვაის ასტრონომიული საზოგადოების წევრი. ფერნანდესი არის რამდენიმე უცხოური აკადემიის წევრი, მათ შორის აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის.

ის იყო ერთ-ერთი პირველი, ვინც დაადასტურა კოიპერის სარტყლის ამჟამინდელი არსებობა. 2006 წელს, პრაღაში საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის XXVI გენერალურ ასამბლეაზე, მან შემოგვთავაზა პლანეტის ახალი განმარტება, რამაც გამოიწვია პლუტონის ამ კატეგორიიდან გამორიცხვა. 

კოიპერის სარტყელი
1980 წელს, ჟურნალ „სამეფო ასტრონომიული საზოგადოების ყოველთვიური შეტყობინებების“ (Monthly Notices of the Royal Astronomical Society) გამოცემულ ნაშრომში „ნეპტუნის მიღმა კომეტების სარტყლის არსებობის შესახებ“ (On the existence of a comet belt beyond Neptune), ფერნანდესმა ივარაუდა, რომ პერიოდული კომეტები შიდა მზის სისტემაში ძალიან ხშირად ჩნდებიან, რათა აიხსნას მხოლოდ ოორტის ღრუბლიდან ჩამოსვლით და რომ მათ ასახსნელად საჭირო იქნება ტრანსნეპტუნური კომეტების სარტყელი 35-დან დაახლოებით 50 ასტრონომიულ ერთეულამდე მანძილზე. მან გამოთვალა, რომ ყოველი კომეტისთვის, რომელიც ოორტის ღრუბლიდან შიდა მზის სისტემაში გადაადგილდება, 600 კომეტა იტყორცნება ვარსკვლავთშორის სივრცეში.

ფერნანდესის ნაშრომზე დაყრდნობით, 1988 წელს კანადელი ასტრონომების ჯგუფმა, მათ შორის მარტინ დუნკანმა, თომას კუინმა და სკოტ ტრემეინმა, ჩაატარეს კომპიუტერული სიმულაციების სერია, რათა დაედგინათ, წარმოიშვა თუ არა ყველა მოკლეპერიოდიანი კომეტა ოორტის ღრუბლიდან. მათ დაადასტურეს ურუგვაელი ასტრონომის მოსაზრება და საბოლოოდ ელოდნენ იმ კოიპერის სარტყლის აღმოჩენას, რომელიც დღეს ცნობილია როგორც კოიპერის სარტყელი. რადგან სიტყვები „კოიპერი“ და „კომეტების სარტყელი“ ჯ. ა. ფერნანდესის ნაშრომის პირველ წინადადებაში გამოჩნდა, ტრემეინმა სივრცის ამ ჰიპოთეტურ რეგიონს „კოიპერის სარტყელი“ უწოდა. ირონიულია, მაგრამ ჯერარდ კოიპერი ფაქტობრივად უარყოფდა ასეთი სარტყლის დღეს არსებობის შესაძლებლობა და მას მხოლოდ მზის სისტემის ფორმირების ადრეულ ეტაპზე მოიაზრებდა. დევიდ ჯუიტი, რომელმაც აღმოაჩინა სარტყელი, მისი არსებობის წინასწარმეტყველებას ყველაზე მეტად ფერნანდესს მიაწერს, მათ შორის, ჯერარდ კოიპერს. ფერნანდესმა შემდგომში გამოაქვეყნა მრავალი ნაშრომი მზის სისტემის ობიექტების ტრანსნეპტუნის პოპულაციის შესახებ.

პლანეტის განმარტება
2006 წელს, ფერნანდესი იყო ერთ-ერთი იმ მეცნიერთაგან, რომლებიც საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის შეხვედრაზე ტერმინ „პლანეტის“ განსაზღვრების წინააღმდეგ გამოვიდნენ. სამაგისტრო აკადემიის თავდაპირველი წინადადების ალტერნატივად, რომელიც მოიცავდა პლუტონს, მის თანამგზავრ ქარონს და ცერერას, ფერნანდესმა და მისმა ურუგვაელმა კოლეგამ, გონსალო ტანკრედიმ, შემოგვთავაზეს განმარტება, რომლის მიხედვითაც ტერმინი „პლანეტა“ მხოლოდ იმ მზის სისტემის ობიექტებისთვის იყო განკუთვნილი, რომლებმაც თავიანთი სამეზობლო პლანეტოშენადედისაგან გაასუფთავეს, ხოლო ის ობიექტები, რომლებმაც ორბიტები არ გაასუფთავეს, მაგრამ სფერული ფორმა შეინარჩუნეს, „პლანეტოიდებად“ დასახელდა. სამაგისტრო აკადემიის საბოლოო განმარტებაში ფერნანდესისა და ტანკრედის წინადადების დიდი ნაწილი იყო შეტანილი, თუმცა ობიექტებს „პლანეტოიდების“ ნაცვლად „ჯუჯა პლანეტები“ უწოდეს. პლუტონის დაცემამ მედიის მნიშვნელოვანი ყურადღება მიიპყრო და ტერმინი „Plutoed“ ამერიკის დიალექტების საზოგადოების მიერ 2006 წლის წლის სიტყვად აირჩიეს.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთავარი სარტყლის ერთ-ერთ ასტეროიდს დააქრვეს (5996) ხულიოანხელი.

შრომები



სქოლიო

კატეგორია:ურუგვაელი ასტრონომები