ედუარდ ნატაპეი

ედუარდ ნატაპეი ( დ. 17 ივლისი, 1954 — გ. 28 ივლისი, 2015) — ვანუატუელი პოლიტიკოსი. იგი ორჯერ იყო ვანუატუს პრემიერ-მინისტრი, მანამდე კი, 1991 წელს მცირე ხნით იკავებდა საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობას, ასევე იყო ვანუატუს პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 1999 წლის 2 მარტიდან 24 მარტამდე (იმ პერიოდში, როდესაც ის პარლამენტის სპიკერი იყო) და ვიცე-პრემიერი. იგი გახლდათ „ვანუააკუ პატის“, სოციალისტური, ანგლოფონური პოლიტიკური პარტიის პრეზიდენტი.

პოლიტიკა
ნატაპეი პირველად პარლამენტში 1983 წელს აირჩიეს. 1996 წელს იგი აირჩიეს პარლამენტის სპიკერად, ხოლო 1999 წელს — „ვანუააკუ პატის“ პრეზიდენტად."Biographies of Speakers: Pacific 2020 Conference", AusAID.  1999 წლის 25 ნოემბრის საპარლამენტო კენჭისყრაზე ნატაპეი პრემიერ-მინისტრობის კანდიდატი იყო, თუმცა ბარაკ სოპესთან დამარცხდა — მან 24 ხმა მიიღო სოპეს 28 ხმის წინააღმდეგ."Nov 1999 – New government", Keesing's Record of World Events, Volume 45, November, 1999 Vanuatu, Page 43269. როდესაც სოპემ უნდობლობის ვოტუმი წააგო, 2001 წლის 13 აპრილს ნატაპეი პრემიერ-მინისტრი გახდა, მან პარლამენტში 27 ხმა მიიღო ერთი ხმის წინააღმდეგ."Apr 2001 – New government", Keesing's Record of World Events, Volume 47, April, 2001 Vanuatu, Page 44111. მან ეს პოზიცია 2002 წლის მაისის არჩევნების შემდეგაც შეინარჩუნა."May 2002 – Legislative elections", Keesing's Record of World Events, Volume 48, May, 2002 Vanuatu, Page 44795.  მიუხედავად იმისა, რომ მისმა პარტიამ 2004 წლის ივლისის არჩევნებში ცუდი შედეგი აჩვენა, იგი პორტ-ვილას საარჩევნო ოლქიდან პარლამენტის წევრად ხმების ყველაზე დიდი რაოდენობით ხელახლა აირჩიეს. მან მხარი დაუჭირა ჰამ ლინის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობას, თუმცა ლინი დამარცხდა; მოგვიანებით სერჟ ვოჰორი უნდობლობის ვოტუმით გადააყენეს და პრემიერ-მინისტრად ჰამ ლინი აირჩიეს. „ვანუააკუ პატის“ პრეზიდენტობა ნატაპეის აძლევდა უფლებას დაეკავებინა პალატის სპიკერის თანამდებობა, რაზეც მან უარი თქვა და ეს ადგილი დაუთმო სემ დენ ავოკს, რომელიც პარტიის აღმასრულებელი წევრი იყო.

ნატაპეი ინფრასტრუქტურისა და კომუნალური მომსახურების მინისტრი გახდა ლინის ხელმძღვანელობით შექმნილ მთავრობაში 2005 წლის ივლისში. „ვანუააკუ პატიში“ არსებული განხეთქილება 2005 წლის აგვისტოში მოგვარდა და ნატაპეი მის პრეზიდენტად ხელახლა აირჩიეს, მან 124 ხმა მიიღო სელა მოლისას 67 ხმის წინააღმდეგ. 2007 წლის ივლისის ბოლოს იგი კვლავ გახდა კომუნალური მომსახურების მინისტრი, რითაც სერჟ ვოჰორი ჩაანაცვლა, და ასევე დაიკავა ვიცე-პრემიერის თანამდებობა."Vanuatu reshuffles cabinet again", ABC Radio Australia, 30 July 2007.

პრემიერ-მინისტრობის მეორე ვადა (2008–2011)
ნატაპეი პრემიერ-მინისტრად აირჩიეს 2008 წლის 22 სექტემბერს ვანუატუს პარლამენტის მიერ, ქვეყნის 2 სექტემბრის საყოველთაო არჩევნების შემდეგ გამართული სამკვირიანი მოლაპარაკებების შედეგად. ნატაპეიმ პარლამენტში 52-დან 27 ხმა მიიღო და მეორედ გახდა პრემიერ-მინისტრი მეორე არათანმიმდევრული ვადით. მან მცირე უპირატესობით დაამარცხა თავისი უახლოესი მეტოქე, მაქსიმ კარლოტ კორმანი, ვანუატუს კიდევ ერთი ყოფილი პრემიერ-მინისტრი და „ვანუატუს რესპუბლიკური პარტიის“ ლიდერი, რომელმაც პარლამენტში 25 ხმა მოიპოვა. ნატაპეიმ პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე ჰამ ლინი შეცვალა და სათავეში ჩაუდგა ახალ კოალიციურ მთავრობას, რომელიც მოიცავდა მის საკუთარ პარტიას „ვანუააკუ პატის“, ასევე ლინის „ეროვნულ გაერთიანებულ პარტიას“, დამოუკიდებელ დეპუტატებსა და რამდენიმე მცირე პოლიტიკურ პარტიას, როგორიცაა „ნამანგი აუტე“.

ნატაპეი დაჰპირდა ხალხს, რომ გააგრძელებდა ლინის მიმავალი მთავრობის პოლიტიკასა და რეფორმებს. მან განაცხადა, რომ მისი მთავრობის ზოგიერთი ძირითადი პრიორიტეტი იქნებოდა გამჭვირვალობა, კარგი მმართველობა და კორუფციასთან ბრძოლა.

ოპოზიციის ლიდერმა მაქსიმ კარლოტ კორმანმა ნატაპეის პრემიერ-მინისტრად გახდომიდან სულ რაღაც ორ დღეში სცადა უნდობლობის ვოტუმის გამოცხადება. ოპოზიცია, კორმანის ხელმძღვანელობით, ამტკიცებდა, რომ ორმა დეპუტატმა დატოვა ნატაპეის კოალიცია და ახლა კორმანს უჭერდა მხარს. თუმცა, პარლამენტის სპიკერმა ჯორჯ უელსმა უარყო კორმანის მოთხოვნა ნატაპეის წინააღმდეგ ტექნიკური მიზეზით და განაცხადა, რომ აღნიშნული ორი დეპუტატიდან ერთ-ერთს ნატაპეის მთავრობის მხარდაჭერა არ მოუხსნია. უნდობლობის კენჭისყრა მაინც გაიმართა 2008 წლის 3 ოქტომბერს, მაგრამ ინიციატივა ჩავარდა — 20 მომხრე და 31 წინააღმდეგი. ვინაიდან ნატაპეის მთავრობამ კენჭისყრაში მნიშვნელოვანი უპირატესობით გაიმარჯვა, მოსალოდნელი იყო პოლიტიკური სიტუაციის სტაბილიზაცია."Vanuatu government defeats no confidence motion convincingly", ABC Radio Australia, 3 October 2008.  მიუხედავად ამისა, უნდობლობის ვოტუმის მორიგი მცდელობა იყო 2008 წლის 25 ნოემბერს; ნატაპეიმ შეინარჩუნა თანამდებობა ხმების მცირე სხვაობით — 26 ხმა 24-ის წინააღმდეგ. „ვანუააკუ პატის“ სამმა დეპუტატმა მოაწერა ხელი უნდობლობის მოთხოვნას და მას შემდეგ, რაც მათ უარი თქვეს ხელმოწერების გაწვევაზე, ნატაპეიმ ისინი პარტიიდან გარიცხა უშუალოდ კენჭისყრის წინ."Three Vanuatu MPs suspended", ABC Radio Australia, 25 November 2008.

2009 წლის ნოემბერში პრემიერ-მინისტრმა ნატაპეიმ, მორიგი უნდობლობის ვოტუმის მოლოდინში, კაბინეტის მეორე მასშტაბური გადახალისება მოაწყო. ნატაპეიმ გადააყენა კაბინეტის წევრების ნახევარი და გაწყვიტა კავშირი ორ პოლიტიკურ პარტიასთან — „ეროვნულ გაერთიანებულ პარტიასთან“ და „ვანუატუს რესპუბლიკურ პარტიასთან“, როდესაც გაირკვა, რომ ეს პარტიები და მათი წევრები გეგმავდნენ უნდობლობის ვოტუმის წამოწყებას მისი მთავრობის წინააღმდეგ.

ნატაპეიმ გათავისუფლებული მინისტრები ოპოზიციური „ალიანსის“ თექვსმეტი წევრით ჩაანაცვლა. ყველაზე მაღალი დონის ცვლილებებს შორის იყო ის, რომ ჰამ ლინი, ნატაპეის წინამორბედი და NUP-ის წევრი, ნატაპეის ვიცე-პრემიერის თანამდებობაზე „ალიანსის“ ბლოკის ლიდერმა, სატო კილმანმა შეცვალა. 2010 წელს მაქსიმ კარლოტ კორმანი პარლამენტის სპიკერის თანამდებობაზე ჯორჯ უელსმა შეცვალა, თუმცა მოგვიანებით კორმანი დაბრუნდა და კვლავ დაიკავა უელსის ადგილი.  „ალიანსის“ ლიდერმა სატო კილმანმა დაადასტურა, რომ გადახალისების შედეგად ნატაპეის მთავრობას ახლა პალატაში 52-დან 33 დეპუტატის მხარდაჭერა ჰქონდა.

2011 წლის 27 ნოემბერს ნატაპეიმ დაკარგა პრემიერ-მინისტრად მსახურობის უფლება. მისი საპარლამენტო მანდატი ვაკანტურად გამოცხადდა, რადგან მან გააცდინა პარლამენტის სამი სხდომა პალატის სპიკერის ინფორმირების გარეშე. მიუხედავად იმისა, რომ იგი საზღვარგარეთ იმყოფებოდა ოფიციალური საპარლამენტო საქმიანობით, მისმა აპარატმა ვერ წარადგინა საჭირო დოკუმენტაცია სპიკერთან მისი არყოფნის შესახებ შეტყობინების მიზნით. პრემიერ-მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელი სერჟ ვოჰორი გახდა. თუმცა, 5 დეკემბერს უზენაესმა მოსამართლემ ვინსენტ ლუნაბეკმა დაადგინა, რომ „სპიკერის გადაწყვეტილება 2009 წლის 27 ნოემბერს პრემიერ-მინისტრის გადაყენების შესახებ იყო ‘არაკონსტიტუციური და არ გააჩნდა იურიდიული ძალა’“. 10 დეკემბერს პარლამენტმა ოფიციალურად დაადასტურა ნდობა ნატაპეის მიმართ, რომელიც ამგვარად პრემიერ-მინისტრად დარჩა.

2010 წლის ივნისისთვის ნატაპეი ინარჩუნებდა პრემიერ-მინისტრობას 34 დეპუტატის მხარდაჭერით.
2010 წლის 2 დეკემბერს ნატაპეი გადააყენეს უნდობლობის ვოტუმით. მისი მემკვიდრე სატო კილმანი გახდა.

თუმცა, 2011 წლის 16 ივნისს უზენაესმა მოსამართლემ ვინსენტ ლუნაბეკმა გამოიტანა გადაწყვეტილება ნატაპეის მიერ აღძრულ საქმეზე, რომელიც კილმანის არჩევის კონსტიტუციურობას ეხებოდა. ლუნაბეკმა დაადგინა, რომ კილმანის არჩევა ნამდვილად არაკონსტიტუციური იყო, რადგან „პარლამენტის სპიკერმა მაქსიმ კარლოტ კორმანმა ბატონი კილმანი პრემიერ-მინისტრად დანიშნა კონსტიტუციის 41-ე მუხლის დაუცველად, რომელიც მოითხოვდა მის არჩევას ფარული კენჭისყრით“. კილმანის პრემიერობა გაუქმდა და ნატაპეი აღდგენილ იქნა პრემიერ-მინისტრის მოვალეობის შემსრულებლად, ამიტომ მას დაევალა პარლამენტის მოწვევა ახალი პრემიერ-მინისტრის ასარჩევად."Supreme Declared Natapei, Acting Prime Minister ", Government of Vanuatu, June 16, 2011  ნატაპეიმ დაუყოვნებლივ განაცხადა, რომ თავად არ იქნებოდა კანდიდატი ამ თანამდებობაზე და მხარს სერჟ ვოჰორის კანდიდატურას დაუჭერდა.

თავისი დროებითი პრემიერობის პერიოდში ნატაპეიმ გააუქმა ვანუატუს მიერ აფხაზეთის დიპლომატიური აღიარება, რომელიც წინა თვეში კილმანის მიერ იყო გამოცემული.

26 ივნისს პარლამენტმა პრემიერ-მინისტრად სატო კილმანი აირჩია — 29 ხმა სერჟ ვოჰორის 23-ის წინააღმდეგ, რითაც დასრულდა ნატაპეის დროებითი მოვალეობის შესრულება."Kilman elected Vanuatu PM – ten days after ouster by court", Radio New Zealand International, June 26, 2011 

პირველი კაბინეტი
ნატაპეიმ თავისი მთავრობის კაბინეტის შემადგენლობა 2008 წლის 22 სექტემბერს, პრემიერ-მინისტრად არჩევის დღეს დაასახელა. მის კაბინეტში შედიოდნენ როგორც მისივე „ვანუააკუ პატის“ (VP), ისე „ეროვნული გაერთიანებული პარტიის“ (VNUP) წევრები. ნატაპეის წინამორბედი, მიმავალი პრემიერ-მინისტრი ჰამ ლინი, დაინიშნა კომუნალური მომსახურებისა და სამუშაოების ახალ მინისტრად.

ნატაპეის სრულ კაბინეტში შედიოდნენ:
 ბაკოა კალტონგა —  იუსტიციისა და სოციალური კეთილდღეობის მინისტრი (VP)
 სელა მოლისა — ფინანსთა მინისტრი (VP)
 პოლ ტელუკლუკი — მიწის რესურსების მინისტრი (Namangi Aute) (ტელუკლუკი ნატაპეის კაბინეტის ერთადერთი წევრია „ნამანგი აუტედან“).
 შარლო სალვაი — განათლების მინისტრი (ზომიერ პარტიათა კავშირი)
 სერჟ ვოჰორი — ინფრასტრუქტურისა და კომუნალური მომსახურების მინისტრი (UMP)
 სატო კილმანი — ვიცე-პრემიერი და ვაჭრობის, კომერციისა და მრეწველობის მინისტრი (ხალხის პროგრესული პარტია)
 მოანა კარკასეს კალოსილი — შინაგან საქმეთა მინისტრი (მწვანეები)
 მოსეს კაჰუ — ჯანდაცვის მინისტრი (VP)
 სტივენ კალსაკაუ — სოფლის მეურნეობის მინისტრი
 ჯო ნატუმანი — საგარეო საქმეთა მინისტრი (VP)
 რაფაელ ვორვორი — ახალგაზრდობის, განვითარებისა და მომზადების მინისტრი (UMP)

რამდენიმე დღით ადრე, სანამ პარლამენტში უნდობლობის ვოტუმის საკითხი განიხილებოდა, პრემიერ-მინისტრმა ნატაპეიმ სამთავრობო მხარეს „ზომიერ პარტიათა კავშირი“ (UMP) გადმოიყვანა და კაბინეტი პირველად შემდეგნაირად გადაახალისა:
 ბაკოა კალტონგა — საგარეო საქმეთა მინისტრი (VP)
 სელა მოლისა — ფინანსთა მინისტრი (VP)
 ჯო ნატუმანი — ჯანდაცვის მინისტრი (VP) (ჩაანაცვლა რორო სამბო (VNUP))
 ჰამ ლინი — ვიცე-პრემიერი და იუსტიციისა და სოციალური კეთილდღეობის მინისტრი (ჩაანაცვლა ჯოშუა კალსაკაუ) (VNUP)
 ჯეიმს ბული — ვაჭრობის, კომერციისა და მრეწველობის მინისტრი (VNUP)
 პატრიკ ქროუბი — შინაგან საქმეთა მინისტრი (VNUP)
 ჰავო მოლი — სოფლის მეურნეობის მინისტრი
 დონ კენი — ახალგაზრდობის, განვითარებისა და მომზადების მინისტრი
 სერჟ ვოჰორი — ინფრასტრუქტურისა და კომუნალური მომსახურების მინისტრი (UMP)
 რაფაელ ვორვორი — მიწის რესურსების მინისტრი (UMP) (ჩაანაცვლა ჯო ნატუმანი)
 შარლოტ სალვაი — განათლების მინისტრი (UMP) (ჩაანაცვლა ვილი რუბენ აბელი)
 ესმონ საიმონი — ნი-ვანუატუს ბიზნესის მინისტრი (დამოუკიდებელი)

გვიანდელი კარიერა
ნატაპეი ოპოზიციის ლიდერი იყო სატო კილმანის პრემიერობის დროს (2011–2013). 2013 წლის 21 მარტს კილმანი გადადგა მას შემდეგ, რაც მისმა რვა დეპუტატმა (მათ შორის მთავრობის ორმა მინისტრმა) ოპოზიციის მხარეს გადაინაცვლა. ნატაპეიმ მხარი დაუჭირა მოანა კარკასეს კალოსილს („მწვანე კონფედერაციის“ ლიდერს) ახალი პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე, ხოლო კარკასესმა იგი 23 მარტს ვიცე-პრემიერად და საგარეო საქმეთა მინისტრად დანიშნა."Nation's interest first: Carcasses" , Vanuatu Daily Post, 26 March 2013 როგორც საგარეო საქმეთა მინისტრმა, მან დაიწყო კარკასესის პოლიტიკის გატარება წინა მთავრობების მიერ დიპლომატიური პასპორტების გაყიდვის პრაქტიკის აღმოსაფხვრელად. თანამდებობაზე ყოფნის პირველივე დღეებში მან გააუქმა „დაახლოებით ათი“ დიპლომატის პასპორტი, რომლებზეც ითვლებოდა, რომ ისინი ნაყიდი იყო. რევიზიისას, რომელიც „საერთაშორისო გამჭვირვალობამ“ (Transparency International) დადებითად შეაფასა, მან აღნიშნა, რომ ქვეყნის დიპლომატების ორ მესამედზე მეტს შესაძლოა დაეკარგა პოზიცია, რადგან მათი დანიშვნა სათანადო პროცედურების დარღვევით მოხდა."Watchdog applauds clean-out of Vanuatu’s diplomatic sector", Radio New Zealand International, 13 June 2013

იხილეთ აგრეთვე
ვანუატუს პრეზიდენტი

რესურსები ინტერნეტში
 Government of Vanuatu  – official website
 Pacific Magazine: Vanuatu promises new backing for West Papuans
 Prime Minister Natapei addresses the United Nations General Assembly, September 27, 2010

სქოლიო



კატეგორია:დაბადებული 1954
კატეგორია:გარდაცვლილი 2015
კატეგორია:ვანუატუს პრეზიდენტები
კატეგორია:ვანუატუს პრემიერ-მინისტრები