ფრანსისკო მორასანი

ხოსე ფრანსისკო მორასან კესადა ( დ. 3 ოქტომბერი, 1792, ტეგუსიგალპა — გ. 15 სექტემბერი, 1842, სან-ხოსე) — ცენტრალური ამერიკის სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, ცენტრალური ამერიკის ფედერაციის პრეზიდენტი. სხვადასხვა წლებში იყო ჰონდურასის, სალვადორისა და კოსტა-რიკის პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
ფრანსისკო მორასანი დაიბადა შეძლებული კრეოლების ოჯახში, რომლებიც წარმოშობით საფრანგეთის ანტილის კუნძულებიდან იყვნენ. მისი პაპა კორსიკელი გახლდათ. განათლებით მორასანი იურისტი იყო. 1821 წელს იგი სამხედრო სამსახურში შედის ლეიტენანტის ჩინით, ხოლო იმავე წლის ნოემბერში მონაწილეობს ქალაქ კომაიაგუაში მექსიკის იმპერიისგან ჰონდურასის დამოუკიდებლობის გამოცხადებაში. 1825 წლის 11 დეკემბერს კომაიაგუაში, რომელიც იმ დროს ქვეყნის დედაქალაქი იყო, სხვებთან ერთად ამტკიცებს ჰონდურასის პირველ კონსტიტუციას. მორასანი იმავე წელს დაქორწინდა. ქორწინებაში მას ერთი ქალიშვილი შეეძინა, ხოლო ქორწინების გარეშე 4 ვაჟი.

1824 წელს მორასანი ჰონდურასის მთავრობის გენერალურ მდივნად ინიშნება, ხოლო 1826 წელს ქვეყნის წარმომადგენელთა პალატის თავმჯდომარედ ირჩევენ. იგი იყო ჰონდურასის ლიბერალური პარტიის ლიდერიც

1827 წელს, კონსერვატიული სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, იგი თანამდებობიდან გადააყენეს, მოგვიანებით კი დააპატიმრეს. გათავისუფლების შემდეგ იგი ჯერ სალვადორში, შემდეგ კი ნიკარაგუაში გაიქცა, სადაც თავისი მომხრე ლიბერალებისგან არმია ჩამოაყალიბა. ამ ძალებით იგი ჰონდურასისკენ დაიძრა და 1827 წლის 11 ნოემბერს, საბანაგ რანდეს მახლობლად, დაამარცხა ჰონდურასის მმართველი კონსერვატორი გენერლის, ხოსე ხუსტო მილის ჯარები. 12 ნოემბერს მორასანის შენაერთები ტეგუსიგალპაში შევიდნენ, ხოლო 26 ნოემბერს მაშინდელ დედაქალაქ კომაიაგუაში. 1827 წლის 27 ნოემბერს მორასანი ჰონდურასის პრეზიდენტად გამოცხადდა.

1828–1829 წლებში ფრანსისკო მორასანმა წამოიწყო მასშტაბური სამხედრო კამპანია მთელი ცენტრალური ამერიკის მასშტაბით. მან ზედიზედ დაამარცხა თავისი მოწინააღმდეგე კონსერვატორების არმიები სალვადორსა და გვატემალაში, რამაც მას „ცენტრალური ამერიკის განმათავისუფლებლის“ სახელი დაუმკვიდრა. გვატემალის დაკავების შემდეგ, მან დაშალა ძველი რეჟიმის სტრუქტურები და გახდა რეგიონის „მოკავშირე არმიის“ უზენაესი სარდალი. მიუხედავად იმისა, რომ იგი რეალურად მთელ რეგიონს აკონტროლებდა, ფორმალურად იცავდა იურიდიულ პროცედურებს: 1829 წლის 4 დეკემბერს, როგორც ლიბერალური პარტიის უდავო ლიდერი, იგი ხელმეორედ აირჩიეს ჰონდურასის პრეზიდენტად, რათა განემტკიცებინა თავისი პოზიციები ფედერალურ არჩევნებამდე.

1830 წლის ივლისში მორასანმა მიაღწია თავისი კარიერის მწვერვალს, იგი ხმათა უმრავლესობით აირჩიეს ცენტრალური ამერიკის ფედერაციული რესპუბლიკის პრეზიდენტად. ფედერაციის მთლიანობისა და ეფექტური მართვის უზრუნველსაყოფად, მან მიიღო სტრატეგიული გადაწყვეტილება, 1830 წლის 28 ივლისს ჰონდურასის პრეზიდენტობა თავის მოკავშირეს, ხოსე სანტოს დელ ვალიეს გადააბარა, თავად კი რეზიდენცია გვატემალაში გადაიტანა. იქიდან იგი შეუდგა თავისი გრანდიოზული გეგმის განხორციელებას — ცენტრალური ამერიკის ხუთივე სახელმწიფოს გაერთიანებას ერთიანი, ლიბერალური და პროგრესული კონსტიტუციის ქვეშ, რაც რეგიონის ოქროს ხანის დასაწყისად უნდა ქცეულიყო.

თუმცა, მორასანის მიერ გატარებულმა პროგრესულმა რეფორმებმა კათოლიკური ეკლესიისა და კონსერვატიული ძალების მხრიდან მძაფრი წინააღმდეგობა გამოიწვია. 1831–1832 წლებში გახშირდა კონსერვატორების მიერ ორგანიზებული ამბოხებები, განსაკუთრებით გვატემალასა და სალვადორში, თუმცა ყველა მათგანი სამხედრო ძალის გამოყენებით ჩაახშეს. მიუხედავად მზარდი შიდა დაპირისპირებისა, 1835 წელს მორასანი ხელმეორედ აირჩიეს ცენტრალური ამერიკის ფედერაციის პრეზიდენტად და იგი ამ თანამდებობას 1839 წლამდე ინარჩუნებდა. მისი მეორე ვადა დაემთხვა ლიბერალიზმის იდეების მაქსიმალურ გავრცელებას, მაგრამ ამავდროულად, რეგიონული სეპარატიზმის გაძლიერებასაც.

1837 წელს გვატემალაში დაიწყო ახალი, მძლავრი აჯანყება, რომელიც ლიბერალური მთავრობის მიერ კათოლიკური ეკლესიის პრივილეგიების წინააღმდეგ ბრძოლამ გამოიწვია (რაც გულისხმობდა მონასტრების დახურვას, სასულიერო ორდენების დაშლას და ა.შ.). ვითარება კიდევ უფრო დაამძიმა ქოლერის ეპიდემიამ, რომელსაც სამღვდელოება "ღვთის რისხვად" წარმოაჩენდა. ამბოხებას სათავეში ჩაუდგა ყოფილი მეღორე, რაფაელ კარერა, რომელიც კონსერვატორთა სიმბოლოდ იქცა. მიუხედავად იმისა, რომ 1838 წელს მორასანმა მოახერხა მეამბოხეების დამარცხება, ფედერაციამ რღვევა დაიწყო. კავშირიდან პირველები გამოვიდნენ ჰონდურასი და კოსტა-რიკა, სადაც ხელისუფლებაში კონსერვატორები მოვიდნენ. მალე მათ მაგალითს ნიკარაგუამ და გვატემალის უდიდესმა ნაწილმაც მიბაძა (გარდა ლოს-ალტოსის პროვინციისა, რომელიც მორასანის ერთგული რჩებოდა). ფედერაცია, რომელიც ოდესღაც ერთიანობის სიმბოლო იყო, თვალსა და ხელს შუა იშლებოდა. მორასანი აღმოჩნდა იზოლაციაში, სადაც მას მხოლოდ სალვადორის მხარდაჭერა ჰქონდა დარჩენილი, მაშინ როცა მეზობელი სახელმწიფოები მას უკვე "უცხო ქვეყნის ტირანად" აღიქვამდნენ და ერთიანობის იდეას საბოლოოდ აქცევდნენ ზურგს.

1839 წელს მორასანი აირჩა სალვადორის, ცენტრალურ ამერიკაში ლიბერალიზმის უკანასკნელი საყრდენის, პრეზიდენტად. 1840 წლის 18 მარტს მისმა რაზმებმა, ელვისებური იერიშის შედეგად, დაიკავეს ქალაქი გვატემალა, გვატემალისა და მთელი ცენტრალურამერიკული ფედერაციის დედაქალაქი, თუმცა მისი შენარჩუნება ვერ შეძლეს და 21 მარტს იქიდან გამოიდევნენ გენერალ-კონსერვატორ კარერას აღმატებული ძალების მიერ.

1840 წლის 5 აპრილს მორასანი გადადგა ყველა თანამდებობიდან და მიდის დევნილობაში, ჯერ კოლუმბიაში, შემდეგ კი ჩილესა და პერუში. 1841 წელს იგი დაბრუნდა მომხრეთა ჯგუფთან ერთად ზღვით გუაიაკილიდან (ეკვადორი) ცენტრალურ ამერიკაში, გადავიდა კოსტა-რიკაში და 1842 წლის 10 ივლისს მისი დამფუძნებელი კრების მიერ გამოცხადა კოსტა-რიკის პრეზიდენტად, თუმცა უკვე 14 სექტემბერს მორასანი ჩამოაგდეს, გაასამართლეს 15 სექტემბერს და მომდევნო დღეს დახვრიტეს სან-ხოსეს ცენტრალურ მოედანზე.

ლიტერატურა
 Fernández Guardia, Ricardo Morazán en Costa Rica. San José (Costa Rica): Lehmann, 1942.
 Robert S. Chamberlain Francisco Morazán: Champion of Central American Federation — 1950.
 Ficklen, John Rose Central America and Mexico.
 Jiménez Solís, J. Jorge Francisco Morazán: su vida y su obra. México: Programa Textos Escolares Nacionales, 1958.
 Humberto Montes, Arturo Morazan y la Federacion Centroamericana / Mexico — 1958
 Duenas Van Severen, J.R. Biografia del general Francisco Morazan / San Salvador — 1961
 Rosa, Ramón. Historia del benemérito general Francisco Morazán. Tegucigalpa: Ediciones Técnicas Centroamericana. 1971
 Bardales, Rafael Pensamiento político del general Francisco Morazán. Tegucigalpa: Editorial Universitaria, 1985.
 Díaz Chávez, Filánder Pobre Morazán pobre. Tegucigalpa: Guaymuras, 1988.
 «Enzyklopädie des Wissens», Bd.7, Köln 1990.
 Santana, Adalberto El diario de Francisco Morazán. México: PUDEL/UNAM (Programa de Difusión de Estudios Latinoamericanos).
 Santana, Adalberto El pensamiento de Morazán. México: UNAM, 1992.

რესურსები ინტერნეტში

 Франсиско Морасан в энциклопедии Кругосвет
 Либерея «Нового Геродота» Морасан
 Кузьмищев А. В. Ф. Морасан и борьба за единое центральноамериканское государство

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 3 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1792
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1842
კატეგორია:სალვადორის პრეზიდენტები
კატეგორია:სალვადორელი პოლიტიკოსები