გუკუნი უედეი

გუკუნი უედეი ( Kūkūnī ʿWaīday; დ. 1944) — პოლიტიკოსი, ჩადის მეოთხე პრეზიდენტი 1979 წლიდან 1982 წლის გადატრიალების შედეგად დამხობამდე. მანამდე იგი ამავე თანამდებობაზე პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად იყო 1979 წლის მარტიდან აპრილამდე.

როგორც ჩრდილოელი, გუკუნი მეთაურობდა FROLINAT-ის ამბოხებულებს ლიბიის მხარდაჭერით ჩადის სამხრეთელების მიერ დომინირებული მთავრობის წინააღმდეგ. ამბოხებულთა გამარჯვებისა და პრეზიდენტ ფელიქს მალუმის 1979 წელს გადადგომის შემდეგ, იგი გახდა ჩადის ახალი გარდამავალი კოალიციური მთავრობის პრეზიდენტი ლაგოსის შეთანხმების პირობების შესაბამისად, ხოლო მისი მეტოქე და ამბოხებულთა თანამებრძოლი ჰისენ ჰაბრე თავდაცვის მინისტრად დაინიშნა.

გუკუნი ატარებდა პროლიბიურ პოლიტიკას; ჰაბრესთან მუდმივმა უთანხმოებამ, რომელიც ლიბიას ეწინააღმდეგებოდა, გამოიწვია მისი დამხობა ჰაბრეს ძალების მიერ 1982 წელს. ამის შემდეგ იგი გახდა ჰაბრეს ახალი მთავრობის მთავარი ოპონენტი და ებრძოდა მას ლიბია-ჩადის კონფლიქტის დროს, როგორც ლიბიის მიერ მხარდაჭერილი ამბოხებულთა ლიდერი. 1985 წელს, ლიბიელ მოკავშირეებთან სავარაუდო განხეთქილების გამო, იგი ემიგრაციაში წავიდა.

ბიოგრაფია
გუკუნი ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილიდანაა და არის ტედას ტომის დერდეს (ლიდერის), უედეი კიშიდემის ვაჟი. იგი პოლიტიკაში 1960-იანი წლების ბოლოს ჩაერთო, როგორც აბა სიდიკის მიერ მართული ჩადის ეროვნული განთავისუფლების ფრონტის (FROLINAT) მებრძოლი. FROLINAT უკმაყოფილებას გამოხატავდა იმ პოლიტიკური დომინაციის გამო, რომლითაც სამხრეთელები სარგებლობდნენ ფრანსუა ტომბალბაის პრეზიდენტობის დროს და მხარს უჭერდა ცენტრალური და ჩრდილოეთ ხალხების მონაწილეობას მართვაში. 1975 წელს ტომბალბაის მკვლელობის შემდეგ, ქვეყნის ორ გეოგრაფიულ ნაწილს შორის დაძაბულობა გადაიზარდა ჩახლართულ სამოქალაქო ომში, რომელშიც ჩართული იყო რამდენიმე ჩადური პოლიტიკური ჯგუფი: ლიბია, ამერიკის შეერთებული შტატები და საფრანგეთი. კონფლიქტი 1980-იან წლებამდე გაგრძელდა. გუკუნი ტომბალბაის დიქტატორულ რეჟიმს განიხილავდა, როგორც ჩადში საფრანგეთის მუდმივი ჰეგემონიის ინსტრუმენტს.

პრეზიდენტი
გუკუნი ჩადის სახელმწიფოს დროებით მეთაურად 1979 წლის 23 მარტს დაინიშნა. 1979 წლის 10 ნოემბერს იგი გამოცხადდა ეროვნული ერთიანობის გარდამავალი მთავრობის (GUNT) პრეზიდენტად, რომელიც დაპირისპირებულ ფრაქციებს შორის შერიგებას ისახავდა მიზნად. გუკუნი, ცივი ომის პერიოდის ნეიტრალისტი, რომელიც მხარს უჭერდა ლიბიას, იყო სახელმწიფოს მეთაური; ვადელ აბდელკადერ კამუგე (სამხრეთელი ზომიერი) იყო ვიცე-პრეზიდენტი; ჰისენ ჰაბრე (პროდასავლელი ჩრდილოელი) იყო თავდაცვის მინისტრი; ხოლო ასილ ახმატი (მკვეთრად პროლიბიელი არაბი) - საგარეო საქმეთა მინისტრი.

პირადმა მეტოქეობამ (განსაკუთრებით ყოფილ მოკავშირეებს, გუკუნისა და ჰაბრეს შორის) შეზღუდა მთავრობის ეფექტურობა და ხელი შეუწყო გუკუნის, როგორც ლიბიის ლიდერის, მუამარ კადაფის, მერყევი მარიონეტის აღქმას. ლიბიის წინადადებაც კი არსებობდა ჩადის ანექსიის შესახებ, რამაც გამოიწვია ოპოზიცია ყველა იდეოლოგიური ბანაკიდან. თავისი ალყაშემორტყმული მთავრობის გადასარჩენად ბოლო მცდელობისას, გუკუნიმ 1982 წლის 19 მაისს პრემიერ-მინისტრად ჯიდინგარ დონო ნგარდუმი დანიშნა. თუმცა, GUNT 1982 წლის 7 ივნისს ჰაბრეს მომხრეებმა დაამხეს. გუკუნი ნჯამენიდან, მდინარე შარის გავლით, კამერუნში გაიქცა; შემდეგ იგი ემიგრაციაში წავიდა ტრიპოლიში, ლიბია.James Brooke, "Habre Policy in Chad: Name Ex-Foes to Key Posts", The New York Times, 18 August 1987.  ასილი დაიღუპა დაუკავშირებელ უბედურ შემთხვევაში, ხოლო კამუგემ დაკარგა თავისი ბაზის დიდი ნაწილი, როდესაც ჰაბრემ მოახდინა თავისი ძალაუფლების კონსოლიდაცია ცენტრალიზებულ სამხედრო დიქტატურაში.

ლიბიასთან ურთიერთობა
1983 წლისთვის გუკუნი ლიბიის მნიშვნელოვანი დახმარებით დაბრუნდა ჩადში, რათა პარტიზანული ომით ებრძოლა ჰაბრეს რეჟიმს. იგი იყო ჩადის ყველაზე აღიარებული ოპოზიციონერი, რომლის შეხედულებებსაც დიდი წონა ჰქონდა, თუმცა ჰაბრემ გუკუნისთან შერიგების მცდელობისას მხოლოდ მცირე დათმობებზე მოაწერა ხელი. გავრცელებული ინფორმაციით, ყოფილი პრეზიდენტი ითხოვდა ახალ კონსტიტუციას და პოლიტიკური პარტიების საქმიანობის ლიბერალიზაციას, რაზეც ჰაბრე არ დათანხმდა.

1985 წლის აგვისტოში იგი ტრიპოლიში შინაპატიმრობაში მოათავსეს, როდესაც ლიბიის მთავრობამ არ მოიწონა მისი განზრახვა ჰაბრესთან ზავის თაობაზე მოლაპარაკებების შესახებ. 1985 წლის ოქტომბერში ლიბიის პოლიციამ გუკუნი დააკავა, რა დროსაც მას მუცელში ესროლეს. ამის შემდეგ მან გაწყვიტა კავშირი ლიბიელებთან და 1987 წლის თებერვალში ემიგრაციაში ალჟირში წავიდა.James Brooke, "Chad said to win vast Libyan booty", The New York Times, 1 April 1987. თუმცა, ზოგიერთს ეჭვი ეპარებოდა, მართლა გაწყვიტა თუ არა მან კავშირი ლიბიელებთან. 1987 წლის ივლისში მან განაცხადა, რომ მათთან კარგი ურთიერთობა ჰქონდა.

გუკუნი შეხვდა ჩადის პრეზიდენტ იდრის დების 2007 წლის 17 აპრილს ლიბრევილში, გაბონი, რათა განეხილათ ჩადის მეორე სამოქალაქო ომის დასრულების გზები. გუკუნიმ განაცხადა, რომ ჩადი დიდ საფრთხეში იყო და იმედი გამოთქვა, რომ თავის „მორალურ ავტორიტეტს“ ქვეყნის გადასარჩენად გამოიყენებდა. მან თქვა, რომ სანაცვლოდ სურდა მომავალში ემიგრაციიდან ჩადში დაბრუნების ნებართვა და აღნიშნა, რომ დები ამაზე დათანხმდა."Tchad: Idriss Deby rencontre l'ex-président Goukouni Weddeye à Libreville", Agence France-Presse, 17 April 2007 ."L'ancien président Goukouni Weddeye veut "sauver le Tchad" de l'éclatement", Agence France-Presse, 18 April 2007 . 19 აპრილს ორი ამბოხებული ჯგუფის ლიდერებმა უარყვეს გუკუნის შეთავაზება მედიაციაზე."Les rebelles rejettent la médiation de l'ex-président Goukouni", Agence France-Presse, 19 April 2007 .

გუკუნი ჩადში 2007 წლის 30 ივლისს დაბრუნდა რეჟიმის კიდევ ოცამდე ემიგრანტ ოპონენტთან ერთად, რათა დებისთან განეხილა ამბოხება და სიტუაციის მოგვარების გზები. გუკუნიმ და სხვებმა ჩადი იმავე დღეს დატოვეს და ლიბრევილში დაბრუნდნენ."Une innovation dans la démarche de restauration de la paix au Tchad" , Chadian government web site, 31 July 2007 .

2008 წლის 4 მარტს იგი შეხვდა ნიგერის პრეზიდენტ მამადუ ტანჯას, რათა განეხილა ჩადში შექმნილი ვითარება 2008 წლის თებერვლის ნჯამენის ბრძოლის შემდეგ."L'ancien président tchadien Goukouni Weddeye reçu par le chef de l'Etat nigérien", Xinhua, 4 March 2008 .

2013 წელს მისი უმცროსი შვილი, საადი გუკუნი უედეი, ჩადის მთავრობაში სოციალური დაცვის მინისტრად დაინიშნა.Justine Spiegel, "Saadie Goukouni Weddeye, enfant de l’exil", Jeune Afrique, 7 February 2013 . Retrieved 6 February 2016.

სპეციალური წარმომადგენელი
2015 წლის ბურუნდის არეულობის ფონზე, ცენტრალური აფრიკის ლიდერებმა, მათ შორის დებიმ, 2015 წლის 25 მაისს გუკუნი დიდ ტბათა რეგიონში სპეციალურ წარმომადგენლად დანიშნეს, რათა დახმარებოდა ბურუნდიში სიტუაციის მოგვარებას.Clement Manirabarusha and Goran Tomasevic, "Opposition breaks off Burundi peace talks over killing of opposition leader", Reuters, 25 May 2015.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:ჩადის პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები