მანუელ ამადორ გერერო

მანუელ ამადორ გერერო (დ. 30 ივნისი, 1833 – გ. 2 მაისი, 1909) — პანამის პირველი პრეზიდენტი 1904 წლის 20 თებერვლიდან 1908 წლის 1 ოქტომბრამდე. იგი იყო „კონსერვატიული პარტიის“ წევრი.

ადრეული ცხოვრება
მანუელ ამადორ გერერო დაიბადა 1833 წლის 30 ივნისს ტურბაკოში, კოლუმბიის რესპუბლიკის ბოლივარის დეპარტამენტში. მისი ბავშვობისა და მოზარდობის შესახებ ძალიან ცოტა რამ არის ცნობილი, თუმცა ცნობილია, რომ იგი სწავლობდა ქირურგიას და 1854 წელს დაამთავრა მაგდალენასა და ისთმოსის უნივერსიტეტი.

კარიერა
ამადორი პანამაში 1855 წელს ჩამოვიდა, დასახლდა კოლონში და მუშაობა დაიწყო პანამის რკინიგზაზე ექიმად. ერთი წლის შემდეგ მან ასევე დაიკავა ფოსტმეისტერის თანამდებობა. სანტიაგო-დე-ვერაგუასში გადასვლის შემდეგ, მან ძმასთან ერთად დააარსა საექსპორტო ბიზნესი "Amador Hermanos", პარალელურად კი აგრძელებდა საექიმო საქმიანობას და მუშაობდა სამთავრობო პოსტებზე. 1858-1859 წლებში იგი იყო ვერაგუასის შტატის წარმომადგენელი ბოგოტას წარმომადგენელთა პალატაში.

1866 წელს იგი დასახელდა კონსერვატიული პარტიის პირველ მემკვიდრედ პანამის სუვერენული შტატის პრეზიდენტის არჩევნებში. როდესაც 1868 წელს პრეზიდენტი ვისენტე ოლარტე გალინდო გარდაიცვალა, ამადორს უნდა დაეკავებინა მისი პოსტი, თუმცა საარჩევნო კამპანიის გამო ეს უფლება მეორე მემკვიდრეს დაუთმო. როდესაც მისი გამარჯვება აშკარა გახდა, გენერალმა ფერნანდო პონსემ აჯანყება მოაწყო, ამადორი ტყვედ ჩაიგდო და კარტახენაში გადაასახლა.

1869 წელს ამადორი პანამაში დაბრუნდა, დასახლდა დედაქალაქში და მუშაობა დაიწყო სანტო ტომასის ჰოსპიტალში. ამ საავადმყოფოს მართვასა და რეორგანიზაციას მან თითქმის ორი ათწლეული უსასყიდლოდ დაუთმო. 1872 წლის 6 თებერვალს მან ცოლად შეირთო მანუელა მარია მაქსიმილიანო დე ლა ოსა ესკობარი. მათ ორი შვილი შეეძინათ: რაულ არტურო და ელმირა მარია.

პოლიტიკაში დაბრუნება
1879 წელს ამადორის კომპანიამ მუშაობა დაიწყო ფრანგულ კომპანიასთან, რომელიც პანამის არხს აშენებდა. 1886 წელს იგი მცირე ხნით მსახურობდა პანამის სუვერენული შტატის ბოლო პრეზიდენტად. 1888 წლის ბოლოს არხის მთხრელი ფრანგული კომპანია გაკოტრდა, რამაც ამადორების ბიზნესის მარცხი გამოიწვია.

ამადორი მხარს უჭერდა არხის პროექტის გაგრძელებას. 1900 წელს კოლუმბიაში ფრაქციებს შორის დაიწყო „ათასდღიანი ომი“. ამადორი პირადად სწერდა პრეზიდენტ ხოსე მანუელ მაროკინს და მოუწოდებდა ჰეი-ერანის ხელშეკრულების დამტკიცებისკენ, რათა აშშ-ს არხის მშენებლობის უფლება მიეღო, თუმცა უშედეგოდ.

დამოუკიდებლობის მოძრაობა
კოლუმბიასთან წარუმატებელმა მოლაპარაკებებმა პანამელთა ჯგუფი აიძულა დამოუკიდებლობის გეგმაზე მუშაობა დაეწყოთ. ამადორი ამ მოძრაობის ლიდერი გახდა. 1903 წლის სექტემბერში იგი ნიუ-იორკში გაემგზავრა აშშ-ის მხარდაჭერის მოსაპოვებლად.

1903 წლის 3 ნოემბერს, როდესაც კოლუმბიელი გენერლები თავიანთი ჯარით კოლონში გადმოვიდნენ, სეპარატისტები დაპატიმრების შიშმა მოიცვა. ამადორის მეუღლემ, მარია დე ლა ოსამ, შეიმუშავა გეგმა: რკინიგზის დახმარებით გენერლები თავიანთი ჯარისგან განაცალკევეს. ოფიცრები დააპატიმრეს, ხოლო ჯარისკაცები მოისყიდეს, რათა შინ დაბრუნებულიყვნენ. პანამის დამოუკიდებლობა გამოცხადდა, ხოლო ამადორი და ფედერიკო ბოიდი ვაშინგტონში გაიგზავნენ არხის შესახებ ხელშეკრულების მოსალაპარაკებლად.

პრეზიდენტობა
1904 წლის 20 თებერვალს საკონსტიტუციო კონვენციამ ერთხმად აირჩია ამადორი პანამის რესპუბლიკის პირველ პრეზიდენტად. რადგან პანამის კონსტიტუცია მოითხოვდა, რომ პრეზიდენტი ყოფილიყო ქვეყანაში დაბადებული, ჩაემატა პუნქტი, რომელიც ამადორს უფლებას აძლევდა ემსახურა დამოუკიდებლობის მოძრაობაში გაწეული ღვაწლის საფუძველზე. პრეზიდენტობის პერიოდში მან დააწესა ოქროს ბალბოა, როგორც ოფიციალური ვალუტა აშშ-ის ოქროს დოლარის თანაბრად. მისმა ადმინისტრაციამ მიიღო დროშა, რომელიც მისი ვაჟის, მანუელის მიერ იყო შექმნილი და მისი მეუღლისა და რძლის, ანხელიკა ბერგამონტა დე ლა ოსას მიერ შეკერილი, და სახელმწიფო ჰიმნი, რომლის ტექსტიც მისმა ცოლისძმამ ხერონომო დე ლა ოსამ დაწერა; შექმნა ეროვნული თეატრი და ეროვნული მუზეუმი; დაშალა არმია პოლიციის სასარგებლოდ და გააფართოვა ქვეყნის საგანმანათლებლო სისტემა.

მისი ადმინისტრაციის ერთ-ერთი დაუყოვნებლივი ნაბიჯი იყო 1904 წლის 28 აპრილს მიღებული კანონის ინტერპრეტაციასთან დაკავშირებული უთანხმოების მოგვარება არხის ზონის შესახებ. პანამელი კანონმდებლები მიიჩნევდნენ, რომ ზონის გადაცემა შეერთებული შტატებისთვის ნიშნავდა, რომ აშშ-ს შეეძლო სუვერენიტეტის გამოყენება „მხოლოდ არხის მშენებლობის მიზნით“. რადგან პორტები სასიცოცხლო მნიშვნელობის იყო პანამის ეკონომიკისთვის, პანამის მთავრობას არ ჰქონდა განზრახული სრული სამართლებრივი ან ეკონომიკური სუვერენიტეტის დათმობა არხის ზონაში და არ გადაუცია თავისი ტერიტორია აშშ-სთვის. ამერიკელებმა ზონაში შექმნეს პორტები, საბაჟოები და საფოსტო დაწესებულებები, რასაც პანამელები აპროტესტებდნენ, რადგან მათ არაფერი ჰქონდათ საერთო მშენებლობასთან და სუვერენული ძალაუფლების ფუნქციებს წარმოადგენდნენ. აშშ-ის მინისტრი პანამაში, ჩარლზ ედვარდ მაგუნი, რომელიც იმავდროულად იყო არხის ზონის გუბერნატორი, მუშაობდა ამადორთან საკითხის მოსაგვარებლად. ომის მდივანი უილიამ ჰოვარდ ტაფტი დაეთანხმა ძირითად პროექტს და ჩავიდა პანამაში ამადორთან შესახვედრად 1904 წლის 27 ნოემბერს. სამმა მამაკაცმა შეიმუშავა შეთანხმება, რომლის მიხედვითაც მხოლოდ არხის მშენებლობასთან დაკავშირებული საქონელი იქნებოდა გათავისუფლებული ბაჟისგან ანკონისა და კრისტობალის პორტებში. სხვა საქონელი პანამის ხელისუფლების მიერ დაიბეგრებოდა შემცირებული 10%-იანი განაკვეთით. ინფრასტრუქტურის, ჰოსპიტლებისა და გზების განვითარების სანაცვლოდ, ამადორი დათანხმდა, რომ არხის კომპანიას გაეკონტროლებინა სანიტარიული და საკარანტინო ნორმები ზონაში და გამოეყენებინა მუნიციპალური შენობები. მათ ასევე განსაზღვრეს შეთანხმება ვალუტის გაზიარებისა და საფოსტო რეგულაციების შესახებ. ტაფტის მემორანდუმი აშშ-პანამის ურთიერთობებზე თითქმის 100 წლის განმავლობაში ახდენდა გავლენას.

ამადორი ცდილობდა პოლიტიკური უფლებების ჩამორთმევას ბელისარიო პორასისთვის, ლიბერალური პარტიის მთავარი ლიდერისთვის. პანამის უზენაესმა სასამართლომ პორასს მოქალაქეობა გაუუქმა, თუმცა პანამის საკანონმდებლო ორგანომ მას მოქალაქეობა აღუდგინა.

სიკვდილი და მემკვიდრეობა
ამადორმა გადაწყვიტა არ ეყარა კენჭი ხელახლა 1908 წელს და ჩამოშორდა საზოგადოებრივ ცხოვრებას. იგი გარდაიცვალა 1909 წლის 2 მაისს პანამა-სიტიში. მისი უკანასკნელი სიტყვები იყო სურვილის გამოხატვა, რომ მისი დაკრძალვისას ეროვნული ჰიმნი დაეკრათ, რაც შესრულდა კიდეც.

იხილეთ აგრეთვე
პანამის პრეზიდენტი

სქოლიო

კატეგორია:პანამის პრეზიდენტები