ამოს შავიერი

ამოს შავიერი (დ. 15 ივნისი 1945 — გ. 16 თებერვალი 2022) — ლიბერიელი პოლიტიკოსი და აკადემიკოსი, რომელიც ლიბერიის დროებითი პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა 1990 წლის 22 ნოემბრიდან 1994 წლის 7 მარტამდე. იგი თანამდებობაზე აირჩია 35-მა ლიდერმა, რომლებიც შვიდ პოლიტიკურ პარტიასა და თერთმეტ ინტერესთა ჯგუფს წარმოადგენდნენ.

ბიოგრაფია
ამოს კლაუდიუს შავიერი დაიბადა 1945 წელს აბელ და სარა შავიერების ოჯახში; მისი და-ძმებიდან აღსანიშნავია ჯო შავიერი. შავიერები იყვნენ გავლენიანი ოჯახი სინოეს ოლქში; მათი წინაპრები იყვნენ თავისუფალი აფრო-ამერიკელები, რომლებიც ჩავიდნენ კოლონიაში, სახელწოდებით „მერილენდი აფრიკაში“ (დაარსებული მერილენდის კოლონიზაციის საზოგადოების მიერ). ეს კოლონია დამოუკიდებელი გახდა, როგორც მერილენდის რესპუბლიკა, სანამ 1857 წელს ლიბერიას შეუერთდებოდა.

შავიერმა განათლება ადგილობრივ სკოლებში მიიღო და 1966 წელს დაამთავრა ლიბერიის კოლეჯი (ამჟამად ლიბერიის უნივერსიტეტი). სწავლის გასაგრძელებლად იგი გაემგზავრა აშშ-ში, სადაც ჩიკაგოს (ილინოისი) ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტში (Northwestern University) მაგისტრისა და დოქტორის (Ph.D.) ხარისხი მიიღო პოლიტიკურ მეცნიერებებში."Sawyer Appointed Acting Dean," The Sunday People 2 December 1979: 1.

დაბრუნების შემდეგ დოქტორ შავიერი აკადემიურ საქმიანობას ეწეოდა, თუმცა ამავდროულად გახდა აქტივისტი და პოლიტიკოსი. მან მონროვიის მერის პოსტზე კენჭი იყარა როგორც დამოუკიდებელმა კანდიდატმა და არა მმართველი „True Whig“ პარტიის სახელით, რომელიც ქვეყანას 100 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში მართავდა.

1980 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ შავიერი გარკვეული ხნით დაუბრუნდა აკადემიურ სფეროს და ლიბერიის უნივერსიტეტში პოლიტიკური მეცნიერებების პროფესორის პოზიცია დაიკავა. 1980 წლის დეკემბერში იგი დაინიშნა სოციალურ მეცნიერებათა კოლეჯის დეკანად და უნივერსიტეტის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლად."Dr. Amos Sawyer Get [sic] Top Academic Post," New Liberian, 5 December 1980: 8.

იგი იყო „მოძრაობა სამართლიანობისთვის აფრიკაში“ (MOJA) დამფუძნებელი წევრი, ხოლო 1983 წელს დააარსა ლიბერიის სახალხო პარტია. მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტი სამუელ დოუ გაიტაცეს (და მოგვიანებით მოკლეს), 1990 წლის 9 სექტემბრიდან 22 ნოემბრამდე პერიოდში, პრეზიდენტობაზე პრეტენზიას აცხადებდნენ ამბოხებული პრინს ჯონსონი და ჩარლზ ტეილორი. აგვისტოს ბოლოს გამბიაში გაიმართა საგანგებო კონფერენცია 35 ლიბერიელის მონაწილეობით (7 პარტია და 11 ინტერესთა ჯგუფი). მათ კენჭი ყარეს და შავიერი დროებით პრეზიდენტად, ხოლო ეპისკოპოსი როლანდ დიგსი ვიცე-პრეზიდენტად აირჩიეს, რათა მთავრობა ჩამოეყალიბებინათ.

1992 წელს შავიერმა დაწერა წიგნი: The Emergence of Autocracy in Liberia: Tragedy and Challenge („ავტოკრატიის აღმოცენება ლიბერიაში: ტრაგედია და გამოწვევა“). ამ წიგნში ის აღწერს, თუ როგორ წარმოიშვა დიქტატორული კონტროლი პატრიმონიული ძალაუფლების ტრადიციიდან, სადაც მმართველობის პრივილეგიები თანმიმდევრული პრეზიდენტების ხელში გროვდებოდა. აბსოლუტიზმის ამ მოდელმა, რომელიც თავისთავად არ იყო ჩამხშობი, საბოლოოდ სამხედრო ტირანიამდე მიიყვანა ქვეყანა.

ლიბერიელმა ლიდერებმა შავიერს ერთწლიანი ვადა ოთხ წლამდე გაუგრძელეს სამოქალაქო ომის განმავლობაში, როდესაც ქვეყანა ებრძოდა ტეილორის, ჯონსონისა და დევიდ ნიმლის დაჯგუფებებს. 1994 წელს შავიერი იძულებული გახდა გადამდგარიყო სამშვიდობო პროცესის ფარგლებში; ამის შემდეგ ქვეყნის ოფიციალური ლიდერის როლს ასრულებდა არა პრეზიდენტი, არამედ სახელმწიფო საბჭოს თავმჯდომარეები. საბრძოლო მოქმედებები კვლავ განახლდა 1996 წელს და გაგრძელდა ჩარლზ ტეილორის პრეზიდენტობის დროს (1997–2003).

შავიერი გარკვეული პერიოდით დაბრუნდა აშშ-ში, სადაც მიიწვიეს ინდიანას უნივერსიტეტის პოლიტიკური თეორიისა და პოლიტიკის ანალიზის ვორქშოპის დირექტორის მოადგილედ და მკვლევარად.

მოგვიანებით შავიერი იყო ლიბერიის მმართველობის რეფორმის კომისიის თავმჯდომარე. მისმა წიგნმა — Beyond Plunder: Toward Democratic Governance in Liberia („ძარცვის მიღმა: დემოკრატიული მმართველობისკენ ლიბერიაში“, 2005) გამოიკვლია მრავალპარტიული დემოკრატიის განვითარება ქვეყანაში. მან მხარი დაუჭირა ელენ ჯონსონ-სირლიფს 2005 და 2011 წლის არჩევნებში.

პირადი ცხოვრება და სიკვდილი
შავიერი გარდაიცვალა ჯონს ჰოპკინსის ჰოსპიტალში, ბალტიმორში (მერილენდი), 2022 წლის 16 თებერვალს, 76 წლის ასაკში.

მემკვიდრეობა და ჯილდოები
2011 წელს შავიერს მიენიჭა გუსის მშვიდობის პრემია (Gusi Peace Prize).

იხილეთ აგრეთვე
ლიბერიის პრეზიდენტი
ლიბერიის ისტორია

რესურსები ინტერნეტში
Abdoulaye W. Dukule, "Life in Monrovia", The Perspective, 26 November 2001.
Indiana University: Profile of Dr. Amos Sawyer
J. Peter Pham, "A Nation Long Forlorn: Liberia's Journey From Civil War toward Civil Society", The International Journal of Not-for-Profit Law (ICNL), Volume 6, Issue 4, September 2004.

სქოლიო

კატეგორია:ლიბერიის პრეზიდენტები