დესმონდ ჰოიტი

დეზმონდ ჰოიტი (დ. 9 მარტი, 1929 — გ. 22 დეკემბერი, 2002) — გაიანელი პოლიტიკოსი, რომელიც 1984 წლიდან 1985 წლამდე გაიანას პრემიერ-მინისტრი და 1985 წლიდან 1992 წლამდე გაიანას პრეზიდენტი იყო.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
ჰოიტი დაიბადა 1929 წლის 9 მარტს საშუალო ფენის ოჯახში, ბრიტანული გაიანის დედაქალაქ ჯორჯტაუნში. მან განათლება წმინდა ბარნაბას ანგლიკანურ სკოლასა და პროგრესულ უმაღლეს სკოლაში მიიღო. 1948 წელს იგი სახელმწიფო სამსახურში შევიდა, მოგვიანებით კი მოღვაწეობა მასწავლებლად განაგრძო გაიანასა და გრენადაში. მუშაობის პარალელურად, 1950 წელს ჰოიტმა ლონდონის უნივერსიტეტის ბაკალავრის ხარისხი დისტანციურად მოიპოვა. 1957 წელს იგი გაერთიანებულ სამეფოში გაემგზავრა ადვოკატთა საკვალიფიკაციო გამოცდების ჩასაბარებლად „Middle Temple“ და სამართლის ბაკალავრის ხარისხის მისაღებად, რაც 1959 წელს დაასრულა.1960 წელს იგი შეუერთდა იმავე იურიდიულ პრაქტიკას „Clarke and Martin“-ს, სადაც ფორბს ბურნჰემი მოღვაწეობდა, სანამ კერძო პრაქტიკას დაიწყებდა და გაიანის ადვოკატთა ასოციაციის ერთ-ერთი ლიდერი გახდებოდა.Keith A. P. Sandiford, A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora, Hansib Publications, 2008, p. 214. მოგვიანებით იგი გაიანის პროფკავშირების კონგრესის იურიდიულ მრჩევლად მუშაობდა. 1962 წელს იგი „PNC“-ის გენერალური საბჭოს წევრად დაინიშნა. 1966 წელს იგი ეროვნულ საარჩევნო კომისიაში დაინიშნა, რომელიც 1968 წლის გაიანის საყოველთაო არჩევნებს ზედამხედველობდა.

პოლიტიკური კარიერა
პარტიის გენერალური საბჭოს წევრობის შემდეგ, 1968 წელს იგი პარლამენტში „სახალხო ეროვნული კონგრესის“ რიგებიდან შევიდა და მალევე მინისტრთა კაბინეტში დაიწყო მოღვაწეობა. 1969-დან 1970 წლამდე იგი შინაგან საქმეთა მინისტრი იყო, 1970-დან 1972 წლამდე — ფინანსთა მინისტრი, 1972-დან 1974 წლამდე — სამუშაოთა და კომუნიკაციების მინისტრი, ხოლო 1974-დან 1980 წლამდე — ეკონომიკური განვითარების მინისტრი. ყველა მინისტრის პოსტზე ყოფნისას, ჰოიტი ბერნემის ადმინისტრაციის მიერ დაგეგმილი ეკონომიკისკენ აღებულ კურსს უჭერდა მხარს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო მისი როლი ეკონომიკური განვითარების მინისტრის პოსტზე ბოქსიტებისა და შაქრის ინდუსტრიების ნაციონალიზაციის დროს, რაც 1974 წლის „სოფიას დეკლარაციას“ მოჰყვა. 1973 წელს იგი „სახალხო ეროვნული კონგრესის“ ცენტრალური კომიტეტის წევრად დაინიშნა.

1980 წლის დეკემბრის არჩევნების შემდეგ, იგი ხუთიდან ერთ-ერთი ვიცე-პრეზიდენტი გახდა, რომელსაც ეკონომიკური დაგეგმარება, ფინანსები და რეგიონული განვითარება ებარა.Historical information events and dates on the Parliament of Guyana from 1718 to 2006 Parliament of Guyana

1984 წლის აგვისტოში ჰოიტი პრემიერ-მინისტრი და პირველი ვიცე-პრეზიდენტი გახდა. მან ამ პოსტზე ჰამილტონ გრინი შეცვალა, რომელიც იმ დროს საზოგადოებაში ბერნემის სასურველ მემკვიდრედ მიიჩნეოდა.

1985 წელს ჰოიტმა პირადი ტრაგედია განიცადა, როდესაც მისი ორი ქალიშვილი, ამანდა და მაქსინი, ავტოკატასტროფაში დაიღუპა. შემთხვევა 30 აპრილს მოხდა, როდესაც ისინი ქალაქ ლინდენში მიემგზავრებოდნენ, რათა მამის პირველი მაისისადმი მიძღვნილი მიმართვა მოესმინათ. კატასტროფას ასევე ემსხვერპლნენ მისი ცოლისდა და მძღოლი. ერთადერთი გადარჩენილი მისი მეუღლე, ჯოისი იყო.

პრეზიდენტობა
1985 წლის 6 აგვისტოს, ბერნემის გარდაცვალების შემდეგ, ჰოიტი გაიანის მესამე პრეზიდენტი გახდა. ბერნემის გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე, მან და „PNC“-ის სხვა წევრებმა დაიწყეს მოლაპარაკებები ოპოზიციურ „PPP“-სთან, რათა ეპოვათ ეროვნული ერთიანობის ფორმულა ქვეყნის პრობლემების მოსაგვარებლად. ჰოიტმა გამოთქვა მზადყოფნა დიალოგის გასაგრძელებლად, თუმცა ასევე გამოაცხადა, რომ საყოველთაო არჩევნები 9 დეკემბერს გაიმართებოდა. წინა არჩევნების გაყალბებასთან დაკავშირებული კრიტიკის საპასუხოდ, იგი გარკვეულ რეფორმებზე დათანხმდა.
პრეზიდენტის პოსტის დაკავებისთანავე, ჰოიტმა გააუქმა აკრძალვა იმპორტირებულ საკვებ პროდუქტებზე და გაიანა უფრო ფართო საერთაშორისო ვაჭრობისთვის გახსნა.

1987 წლის ივლისში მან უმასპინძლა „აფრიკის ეროვნული კონგრესის“ პრეზიდენტს, ოლივერ ტამბოს ოთხდღიანი ვიზიტის ფარგლებში, რითაც ხაზი გაუსვა იმ მჭიდრო კავშირებს, რომლებსაც გაიანა სამხრეთ აფრიკის განმათავისუფლებელ ბრძოლასთან ინარჩუნებდა. ასევე 1987 წელს, ჰოიტმა დააფუძნა „გაიანის პრემია ლიტერატურაში“.

1989 წელს ჰოიტმა პირველად წარადგინა ინიციატივა გაიანის წვიმის ტყეებში დაცული ტერიტორიის შექმნის შესახებ. ეს წინადადება საბოლოოდ „ივოკრამას ტყედ“ იქცა.

1990 წლიდან 1992 წლამდე ჰოიტი ასევე იკავებდა საგარეო საქმეთა მინისტრის პოსტს.

ჰოიტის პრეზიდენტობის პერიოდში ძალადობრივი დანაშაულის დონემ იკლო, თუმცა მან ვერ შეძლო მთავრობაში კორუფციის დონის შემცირება.

ჰოიტმა გამოიყენა პრეზიდენტის გაფართოებული უფლებამოსილებები, რათა განდგომოდა წინა პრეზიდენტის, ფორბს ბურნჰემის პოლიტიკას, რამაც ქვეყანაში სიღარიბის მაღალი მაჩვენებელი და დიდი სახელმწიფო ვალები გამოიწვია. მან ასევე მოიწვია უცხოური ინვესტიციები და დაამყარა მშვიდობიანი ურთიერთობა საერთაშორისო სავალუტო ფონდთან, რამაც მისივე პარტიის სხვა წევრების უკმაყოფილება გამოიწვია. ჰოიტის მმართველობის პერიოდში გაიანის მნიშვნელოვანმა შაქრის ინდუსტრიამ გამოცოცხლება დაიწყო, ასევე გაიხსნა და წარმოება დაიწყო ეკონომიკურად მნიშვნელოვანმა ომაის მაღარომ.

პრეზიდენტობის დროს იგი ცდილობდა გაეუმჯობესებინა რასობრივი ურთიერთობები აფრო-გაიანელებსა და ინდო-გაიანელებს შორის, რის გამოც მას დამცინავად „დესმონდ პერსაუდსაც“ კი უწოდებდნენ (ინდო-გაიანელების მიმართ სავარაუდო უკეთესი მოპყრობის გამო). ჰოიტმა ასევე აღადგინა პრესის თავისუფლება.

1992 წლის საყოველთაო არჩევნები
1992 წლის არჩევნებამდე, 1990 წელს, აშშ-ის ყოფილი პრეზიდენტის, ჯიმი კარტერის გავლენით, ჰოიტმა მნიშვნელოვანი საარჩევნო რეფორმები გამოაცხადა. ეს რეფორმები მოიცავდა სამხედროების მხრიდან საარჩევნო პროცესებში ჩარევის აკრძალვას (გარდა უსაფრთხოების მიზნებისა), ხმების დათვლას უშუალოდ საარჩევნო უბნებზე, დამოუკიდებელი საარჩევნო კომისიის ჩამოყალიბებას და ცვლილებებს საარჩევნო ბიულეტენებსა და ყუთებთან დაკავშირებით. ჰამილტონ გრინის თანახმად, ჯიმი კარტერმა პირადად გამოუცხადა გაიანის საზოგადოებას, რომ საზღვარგარეთიდან ხმის მიცემა აღარ დაიშვებოდა. აღსანიშნავია, რომ საზღვარგარეთიდან ხმის მიცემის მექანიზმი 1968 წლის არჩევნების მანიპულირებისთვის იყო გამოყენებული.

ჰოიტის საარჩევნო რეფორმების შედეგად, 1992 წლის საყოველთაო არჩევნები 1964 წლის შემდეგ პირველი თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნები გახდა.Nohlen, p357 არჩევნების მოახლოებისას ჰოიტს სჯეროდა, რომ მის პარტიას (PNC) სამართლიან პირობებშიც შეეძლო გამარჯვება. თუმცა, პირველადი მონაცემებით ოპოზიციური „PPP“-ის აშკარა უპირატესობა გამოიკვეთა. როდესაც „PPP“-ის გამარჯვება გარდაუვალი გახდა, „PNC“-ის მხარდამჭერები ქუჩაში გამოვიდნენ და საარჩევნო კომისიის შტაბ-ბინაზე თავდასხმა სცადეს ხმების დათვლის შესაჩერებლად. ჰოიტმა განაცხადა, რომ თუ ეს ქმედებები არ შეწყდებოდა, ის გადადგებოდა, რითაც წერტილი დაუსვა დემონსტრაციას.

ხმების დათვლის ორი დღის შემდეგ, ჰოიტმა აღიარა დამარცხება „PPP“-სა და მისი ლიდერის, ჩედი ჯაგანის წინაშე."Cheddi Jagan Elected As Guyana's President", The New York Times, 8 October 1992.

პრეზიდენტობის შემდგომი პერიოდი
ჰოიტი გარდაცვალებამდე რჩებოდა „სახალხო ეროვნული კონგრესის“ (PNC) ლიდერად, ასევე იყო უმცირესობის ლიდერი და ოპოზიციის ლიდერი.Historical information events and dates on the Parliament of Guyana from 1718 to 2009 Parliament of Guyana

1994 წელს „PNC“ გაიყო. მას შემდეგ, რაც ჰამილტონ გრინი პარტიიდან გარიცხეს ჰოიტთან საარჩევნო რეფორმებსა და პარტიულ დისციპლინაზე საჯარო უთანხმოების გამო, მან ახალი პარტია დააფუძნა. გრინის თქმით, კონფლიქტი დაიწყო პარტიულ შეხვედრაზე, სადაც ის დაუპირისპირდა ჰოიტის პოლიტიკას საზღვარგარეთიდან ხმის მიცემის აკრძალვის შესახებ. ჰოიტმა დანიშნა სპეციალური კომისია ამ შემთხვევის განსახილველად, რასაც საბოლოოდ გრინის გარიცხვა მოჰყვა. გრინის პარტიამ, „Good and Green Georgetown“, გაიმარჯვა ჯორჯტაუნის მუნიციპალურ არჩევნებში და დაამარცხა როგორც „PNC“, ისე „PPP“.

ჰოიტი იყო „PNC“-ის კანდიდატი 1996 და 2001 წლების საპრეზიდენტო არჩევნებში. ორივეჯერ მან მეორე ადგილი დაიკავა (ხმების 40,6% 1996 წელს და 41,7% 2001 წელს).

ოპოზიციაში ყოფნისას ჰოიტი აფერხებდა მმართველი პარტიის მიერ შეთავაზებულ რამდენიმე ინიციატივას, მათ შორის კონსტიტუციურ ცვლილებებსა და რასობრივი ურთიერთობების კომისიის ჩამოყალიბებას. მან ასევე წამოიწყო კამპანია 1997 წლის არჩევნების შედეგების გასაუქმებლად. იგი რეგულარულად აპროტესტებდა სახელმწიფო პოსტებზე აფრო-გაიანელების არდაშვებას. 2001 წლის არჩევნების შემდეგ, ჰოიტის პარტიამ უარი თქვა საპარლამენტო მანდატების მიღებაზე. არჩეულმა პრეზიდენტმა, ბჰარატ ჯაგდეომ, 2001 წელს ჰოიტთან შერიგების მიზნით მოლაპარაკებები გამართა, თუმცა ისინი წარუმატებლად დასრულდა.

პირადი ცხოვრება
ჰოიტმა ჯოის ნორინ დე ფრეიტასზე 1965 წელს იქორწინა. მისი მეუღლე, ჯოისი, 2011 წლის 14 თებერვალს, 77 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ჰოიტს ჰყავდა და, სახელად პატრიცია. ჰოიტსა და მის ოჯახს ჰქონდათ რეზიდენცია ჯორჯტაუნში, ბურდას რაიონში (North Road), რომელიც 2016 წელს, მის პატივსაცემად, მუზეუმად და ბიბლიოთეკად გადაკეთდა.

დესმონდ ჰოიტი 2002 წლის 22 დეკემბერს, 73 წლის ასაკში, ჯორჯტაუნში გულის უკმარისობით გარდაიცვალა. მისი საფლავი ბოტანიკურ ბაღში მდებარეობს. მისი გარდაცვალების შემდეგ, ერთ-ერთ ტელევიზიას სახელი მისი ხსოვნის პატივსაცემად გადაერქვა.

სქოლიო

კატეგორია:გაიანის პრეზიდენტები
კატეგორია:გაიანის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:გაიანის ვიცე-პრეზიდენტები