სებასტიან ლერდო დე ტეხადა

სებასტიან ლერდო დე ტეხადა (დ. 24 აპრილი, 1823 – გ. 21 აპრილი, 1889) — მექსიკელი ლიბერალი პოლიტიკოსი და იურისტი, რომელიც მექსიკის 31-ე პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა 1872 წლიდან 1876 წლამდე.

როგორც ბენიტო ხუარესის მემკვიდრე (რომელიც 1872 წლის ივლისში თანამდებობაზე ყოფნისას გარდაიცვალა), ლერდო დე ტეხადა საკუთარი პრეზიდენტობის ვადით 1872 წლის ნოემბერში აირჩიეს. მანამდე ის უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარედ მსახურობდა. ხუარესის პოლიტიკურმა მეტოქემ, ლიბერალმა გენერალმა პორფირიო დიასმა, სცადა სახელმწიფო გადატრიალება ხუარესის წინააღმდეგ, თუმცა მისი „ლა ნორიას გეგმა“ ჩავარდა. ლერდო დე ტეხადას მმართველობის პერიოდში (1872–1876) დიასი, როგორც პოლიტიკური მეტოქე, განეიტრალებული იყო, რაც პრეზიდენტს საშუალებას აძლევდა, საკუთარი პროგრამა პოლიტიკური ჩარევის გარეშე განეხორციელებინა. თავისი ვადის განმავლობაში მან მოახერხა ქვეყნის დაწყნარება ათწლეულების განმავლობაში მიმდინარე პოლიტიკური არეულობის შემდეგ და მექსიკის სახელმწიფოს გაძლიერება.Friedrich Katz, "The Liberal Republic and the Porfiriato, 1867-1910" in Mexico Since Independence, Leslie Bethell, ed. New York: Cambridge University Press 1991, p. 63. იგი ხელახლა აირჩიეს 1876 წელს, თუმცა პორფირიო დიასმა და მისმა მხარდამჭერებმა „ტუქსტეპეკის გეგმით“ ის გადააყენეს; აღნიშნული გეგმა ამკვიდრებდა პრეზიდენტის პოსტზე ხელახალი არჩევის დაუშვებლობის პრინციპს. ლერდო დე ტეხადა 1889 წელს ნიუ-იორკში, დევნილობაში გარდაიცვალა, თუმცა დიასმა მისი ცხედარი მექსიკაში დააბრუნებინა და სრული პატივით დაკრძალა.D.F. Stevens, "Sebastián Lerdo de Tejada" in Encyclopedia of Latin American History and Culture, vol. 3, p. 405. New York: Charles Scribner's Sons 1996.Paul Sullivan, "Sebastián Lerdo de Tejada" in Encyclopedia of Mexico, vol. 1, pp.735–738. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997. მიგელ მირამონის (სადავო პრეზიდენტი რეფორმების ომის დროს) გამოკლებით, ის იყო მექსიკის პირველი მეთაური, რომელიც ქვეყნის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ დაიბადა.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
იგი დაიბადა ხალაპაში (ვერაკრუსი), საშუალო ფენის კრიოლოების (ესპანური წარმოშობის ადგილობრივთა) ოჯახში და იყო მიგელ ლერდო დე ტეხადას უმცროსი ძმა. პუებლას პალაფოქსიანოს სემინარიაში თეოლოგიის შესწავლისა და სტიპენდიის მიღების შემდეგ, მან მცირე სასულიერო ხარისხი მიიღო, თუმცა მღვდლობაზე უარი თქვა. 1851 წელს მან სამართლის ხარისხი მიიღო მეხიკოს სან-ილდეფონსოს კოლეჯში — ცნობილ დაწესებულებაში, რომელსაც თავადვე ჩაუდგა სათავეში 29 წლის ასაკში (1852–1863). Sebastián Lerdo de Tejada - Presidencia de la República, official website

პოლიტიკური კარიერა

ადრეული პოზიციები
1855 წელს იგი მსახურობდა პროკურორად უზენაეს სასამართლოში. იგი ცნობილი გახდა, როგორც ლიბერალი ლიდერი და პრეზიდენტ ბენიტო ხუარესის მხარდამჭერი. 1857 წელს, იგნასიო კომონფორტის მმართველობისას, სამი თვის განმავლობაში იკავებდა საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობას. 1861, 1862 და 1863 წლებში იყო დეპუტატთა პალატის თავმჯდომარე. იგი ეწინააღმდეგებოდა „უაიკ-სამაკონას კონვენციას“, რომელიც ბრიტანეთისთვის ვალების გადახდის განახლებას ითვალისწინებდა; კონგრესმა ეს კონვენცია ჩააგდო.

ფრანგული ინტერვენციისა და მაქსიმილიან I-ის მმართველობის დროს, იგი რესპუბლიკელების ერთგული დარჩა და აქტიურად მონაწილეობდა ეროვნული წინააღმდეგობის მოძრაობაში. ფრანგი დამპყრობლების წინაშე რესპუბლიკური მთავრობა იძულებული გახდა, 1863 წლის 31 მაისს დედაქალაქი მეხიკო დაეტოვებინა. მთავრობა ქვეყნის სხვადასხვა წერტილში განაგრძობდა მუშაობას, თუმცა მაქსიმილიანის მმართველობისას ქვეყანა არასოდეს დაუტოვებია.

1863 წლის 12 სექტემბერს, სან-ლუის-პოტოსიში, ლერდო დე ტეხადა ხუარესის კაბინეტში საგარეო საქმეთა, შინაგან საქმეთა და იუსტიციის მინისტრად დაინიშნა. ამ თანამდებობებს იგი შესაბამისად 1871 წლის 17 იანვრამდე, 1868 წლის 14 იანვრამდე და 1863 წლის 11 სექტემბრამდე იკავებდა. ფრანგული ოკუპაციისა და მაქსიმილიანის „მეორე იმპერიის“ პერიოდში ლერდო დე ტეხადა პრეზიდენტ ხუარესის უახლოესი მოკავშირე და ნდობით აღჭურვილი პირი იყო. 1865 წლის 8 ნოემბერს მან ხელი მოაწერა დეკრეტს ხუარესის უფლებამოსილების ვადის გაგრძელების შესახებ ომის დასრულებამდე. ამით იგი დაუპირისპირდა გენერალ ხესუს გონსალეს ორტეგას პრეტენზიებს, რომელსაც ხუარესის ჩანაცვლება სურდა.Stevens, "Sebastian Lerdo de Tejada" p. 405.

აღდგენილი რესპუბლიკა ხუარესის დროს
250px|მინი
1867 წელს რესპუბლიკის გამარჯვების შემდეგ, ზოგიერთი წყაროს თანახმად, ლერდო დე ტეხადამ „დაარწმუნა ხუარესი, არ შეეწყალებინა მაქსიმილიანი“, რომელიც ორ ერთგულ მექსიკელთან ერთად კერეტაროში დახვრიტეს. რესპუბლიკელების ხელისუფლებაში დაბრუნებისთანავე, ლერდო დე ტეხადა ერთდროულად გახდა საგარეო საქმეთა მინისტრი, შინაგან საქმეთა მინისტრი, კონგრესის დეპუტატი და უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე. იგი ეხმარებოდა ხუარესს ფედერალური მთავრობის ძალაუფლების ცენტრალიზაციაში და ეწინააღმდეგებოდა ადგილობრივი ოპოზიციური ძალების წინააღმდეგ ძალადობის გამოყენებას. ლერდო დე ტეხადამ გადამწყვეტი როლი ითამაშა იმ პერიოდის „ლიბერალური პოლიტიკური მანქანის“ შექმნაში. იგი აქტიურად ჩაერთო შტატების პოლიტიკაში, რათა ფედერალური ცენტრალიზებული სახელმწიფოსთვის პოლიტიკური მოკავშირეები მოეპოვებინა.Sullivan, "Sebastián Lerdo de Tejada," p. 736.

1871 წელს იგი იყო პრეზიდენტობის კანდიდატი ხუარესისა და პორფირიო დიასის წინააღმდეგ. მან მესამე ადგილი დაიკავა იმ პრეზიდენტთან (ხუარესი) და სამხედრო გმირთან (დიასი) ბრძოლაში, რომლებმაც რესპუბლიკა ინტერვენციის დროს შეინარჩუნეს. ხუარესის გამარჯვების შემდეგ იგი უზენაეს სასამართლოს დაუბრუნდა. დიასი ხუარესის წინააღმდეგ აჯანყდა („ლა ნორიას გეგმა“), რადგან პრეზიდენტის მიერ ძალაუფლების შენარჩუნებას ეწინააღმდეგებოდა. აჯანყება დამარცხდა, დიასი პოლიტიკურ დევნილობაში წავიდა, რამაც ხუარესის ბოლო ვადა პოლიტიკური კონფლიქტებისგან შედარებით გაათავისუფლა. 1872 წლის ივლისში ხუარესის გულის შეტევით გარდაცვალების შემდეგ, ლერდო დე ტეხადა, როგორც კონსტიტუციური მემკვიდრე, პრეზიდენტი გახდა.

როგორც პრეზიდენტი
250px|მინი
ამ გარემოებამ იგი პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად აქცია, თუმცა მან არჩევნები ჩაატარა და თანამდებობა უკვე საკუთარი უფლებით დაიკავა. ბევრის გასაკვირად, ლერდო დე ტეხადამ ხუარესის კაბინეტი პრაქტიკულად უცვლელად შეინარჩუნა და შეზღუდული ამნისტიის კანონი გამოაქვეყნა. თავის მომხრეებს მან დაუყოვნებლივი პრივილეგიები შესთავაზა, თუმცა განაცხადა, რომ ძალაუფლებას ახორციელებდა როგორც პრეზიდენტი და არა როგორც პარტიის ლიდერი.

მიუხედავად იმისა, რომ იგი მშვიდობას, წესრიგსა და კანონის პატივისცემას ესწრაფოდა, ამ მიზნების მისაღწევად სახელმწიფოს შეიარაღებულ ძალებს იყენებდა. თავისი ვადის განმავლობაში მან წარმატებით მოახერხა ქვეყნის დაწყნარება, განსაკუთრებით ტეპიკის რეგიონული კაუდილიოს, მანუელ ლოსადას განეიტრალებით. ლოსადას რეგიონული ფეოდი ჰქონდა შექმნილი და ძალაუფლებას ფრანგებთან ალიანსით ინარჩუნებდა; მათი გაძევების შემდეგაც კი, ხუარესმა ვერ შეძლო ლოსადას თანამდებობიდან ჩამოცილება. ლერდო დე ტეხადამ ფედერალური ჯარები გამოიყენა ლოსადას გასანადგურებლად; ლიბერალმა გენერალმა რამონ კორონამ ლოსადა ლა მოხონერასთან დაამარცხა და სიკვდილით დასაჯა.Katz, "The Liberal Republic and the Porfiriato," pp. 63-64.

ლერდო დე ტეხადამ განაგრძო ხუარესის მიერ დაწყებული პროექტები, რომელთაგან ყველაზე თვალსაჩინო რკინიგზის მშენებლობა იყო. მან გახსნა მექსიკაში პირველი სარკინიგზო ხაზი ვერაკრუსის პორტიდან დედაქალაქ მეხიკომდე, რომლის მშენებლობაც ხუარესმა დაიწყო, ხოლო ლერდო დე ტეხადამ 1873 წლის იანვარში საზეიმოდ გახსნა. თუმცა, რკინიგზის მშენებლობასთან დაკავშირებით ლერდო დე ტეხადას ერთი შეხედვით წინააღმდეგობრივი პოლიტიკა ჰქონდა. იგი შეშფოთებული იყო ჩრდილოეთ მექსიკაში აშშ-ის შესაძლო გავლენის გაძლიერებით და ეწინააღმდეგებოდა რკინიგზის მშენებლობას საზღვრამდე. მას მიეწერება ფრაზა: „ძლიერებასა და სისუსტეს შორის — უდაბნოა“, რაც გულისხმობდა მექსიკის სისუსტეს აშშ-სთან მიმართებაში და უდაბნოს, როგორც სასარგებლო ბარიერს. გარკვეული დაგვიანების შემდეგ, მან სცადა მექსიკურ კომპანიას აეშენებინა ჩრდილოეთ-სამხრეთის ხაზი აშშ-ის საზღვრამდე, მაგრამ მცდელობა ჩავარდა. საბოლოოდ, მან დაამტკიცა ამერიკელი სარკინიგზო მეწარმის, ედვარდ ლი პლამბის წინადადება ხაზის მშენებლობის შესახებ. მშენებლობის მექსიკელი მომხრეები თვლიდნენ, რომ ლერდომ ძალიან დააგვიანა და მექსიკელებს ხელიდან გაუშვებინა ხაზის აშენების შანსი, ხოლო მისი ოპონენტები მიიჩნევდნენ, რომ მან აშშ-ის წინაშე დაიხია უკან.Katz, "The Liberal Republic and the Porfiriato," pp. 64-65.

რეფორმის კანონები ახალ კონსტიტუციაში შევიდა (1873 წლის 25 სექტემბერი). ქვეყნიდან გააძევეს „მოწყალების დები“ (Sisters of Charity). 1874 წელს საბაჟო სამსახურისთვის ოთხი მცირე სამხედრო გემი შეიძინეს. ლერდო დე ტეხადამ ასევე აღადგინა სენატი.

აღდგენილი რესპუბლიკის დასასრული
250px|მინი
1876 წელს ლერდო დე ტეხადა მეორე ვადით იყრიდა კენჭს, რამაც ოპონენტებს მის წინააღმდეგ გამოსვლის საბაბი მისცა „ხელახალი არჩევის დაუშვებლობის“ პრინციპით. ამ მომენტისთვის პორფირიო დიასმა, რომელიც 1872 წელს ხუარესის წინააღმდეგ წარუმატებელი აჯანყების შემდეგ პოლიტიკურად განეიტრალებული იყო, ჩათვალა, რომ ჰქონდა საფუძველი ლერდოს გამოსაწვევად, რაც „ტუქსტეპეკის გეგმაში“ ჩამოაყალიბა. გეგმა 1876 წლის 24 ივლისის არჩევნებამდე გამოქვეყნდა, რომელშიც ლერდო დე ტეხადამ გაიმარჯვა. ზოგიერთი ამტკიცებდა, რომ გამარჯვება გაყალბებული იყო, თუმცა, შესაძლოა, არაუმეტეს, ვიდრე წინა შემთხვევებში. ლერდო დე ტეხადას თავისუფალი პრესა არ შეუზღუდავს, რომელიც ბეჭდავდა ბრალდებებს და ღია ამბოხისკენ მოუწოდებდა. უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარემ, ხოსე მარია იგლესიასმა, არჩევნები გაყალბებულად გამოაცხადა, რამაც იგი პრეზიდენტის პოსტის კანონიერ მემკვიდრედ აქცია.Paul Sullivan, "Sebastián Lerdo de Tejada" p. 738.

ლერდო დე ტეხადამ დაკარგა პოპულარობა იმ მეთოდების გამო, რომლებსაც ხელახლა ასარჩევად იყენებდა, ასევე შტატების უფლებების შეზღუდვის მცდელობისა და ძლიერი ცენტრალიზებული მთავრობისკენ სწრაფვის გამო, ასევე ისეთი ზომების გამო, როგორიც იყო „მოწყალების დების“ გაძევება. მისი ძალები დიასმა დაამარცხა გადამწყვეტ ტეკოაკის ბრძოლაში 1876 წლის 16 ნოემბერს. დიასმა პრეზიდენტის პოსტი 28 ნოემბერს დაიკავა. ხოსე მარია იგლესიასიც აცხადებდა პრეტენზიას პრეზიდენტობაზე, როგორც უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე (1876 წლის 31 ოქტომბერი), თუმცა დიასმა იგლესიასიც დაამარცხა.

ლერდო დე ტეხადა ნიუ-იორკში გადასახლდა, სადაც 1889 წელს გარდაიცვალა. მისი ყოფილი მეტოქის, პრეზიდენტ დიასის ბრძანებით, მისი ცხედარი მექსიკაში დააბრუნეს და სრული პატივით დაკრძალეს „გამოჩენილ ადამიანთა როტონდაში“. დაკრძალვაზე ლერდოს გადაყენებისა და გადასახლების მიზეზები თითქმის არ უხსენებიათ.Sullivan, "Sebastián Lerdo de Tejada" p. 738. ლერდო დე ტეხადას დამხობით ისტორიკოსები ასრულებენ „აღდგენილი რესპუბლიკის“ ხანას და იწყებენ „პორფირიატოს“ პერიოდს, რომელიც 1876 წლიდან 1911 წლამდე, მექსიკის რევოლუციის დაწყებამდე გაგრძელდა.

მემკვიდრეობა
250px|მინი
ლერდო დე ტეხადას მთავარმა ბიოგრაფმა ინგლისურ ენაზე, ფრენკ ავერილ ნაპმა, თავის ნაშრომს უწოდა „სებასტიან ლერდო დე ტეხადას ცხოვრება, 1823–1889: გავლენისა და მივიწყების კვლევა“, რაც მიუთითებს ლერდოს ორაზროვან მემკვიდრეობაზე. იგი ამბობს: „არცერთი მექსიკის პრეზიდენტი არ ყოფილა ისე ცილისწამებული, არასწორად გაგებული და დამახინჯებულად წარმოჩენილი“, როგორც ლერდო დე ტეხადა.Frank Averill Knapp, The Life of Sebastián Lerdo de Tejada, 1823–1889: a study of influence and obscurity. Austin: University of Texas Press, 1951. მას არ ჰქონდა ხუარესის შეუპოვარი სიმტკიცე, არც პორფირიო დიასის სამხედრო მიღწევები და პოლიტიკური დღეგრძელობა (ორივე მათგანი ოახაკადან იყო და მკვიდრი მოსახლეობის წარმომავლობა ჰქონდა). თუმცა, ლერდო დე ტეხადას პრეზიდენტობა იყო ლიბერალური რეფორმის პოლიტიკის გაგრძელება, რომლის კანონების იმპლემენტაციაც შედარებითი მშვიდობის დროს გახდა შესაძლებელი. ამდენად, იგი შეიძლება ჩაითვალოს იმ ლიბერალთა რიგში, რომლებიც მექსიკის მოდერნიზაციას ისახავდნენ მიზნად. ლერდო დე ტეხადას ქანდაკება მექსიკის კონგრესის შენობის წინ დგას. ქალაქ ტოლუკას ოფიციალურად „ტოლუკა დე ლერდო“ ეწოდა მის პატივსაცემად, თუმცა მას უფრო ხშირად უბრალოდ „ტოლუკას“ უწოდებენ.

კაბინეტი
 თავდაცვა (ომი და საზღვაო ძალები):
იგნასიო მეხია (დ. 19 ივლისი, 1872 – გ. 30 აგვისტო, 1876).
მარიანო ესკობედო (დ. 31 აგვისტო, 1876 – გ. 20 ნოემბერი, 1876).
 ფინანსები (სახაზინო):
ფრანცისკო მეხია (დ. 19 ივლისი, 1872 – გ. 20 ნოემბერი, 1876).
 საგარეო საქმეთა სამინისტრო (საგარეო ურთიერთობები):
ხოსე მარია ლაფრაგუა (დ. 19 ივლისი, 1872 – გ. 15 ნოემბერი, 1875).
ხუან დე დიოს არიასი (დ. 15 ნოემბერი, 1875 – გ. 30 აგვისტო, 1876).
მანუელ რომერო რუბიო (დ. 31 აგვისტო, 1876 – გ. 20 ნოემბერი, 1876).
 მრეწველობა და კომერცია (განვითარება):
ბლას ბალკარსელი (დ. 19 ივლისი, 1872 – გ. 20 ნოემბერი, 1876).
 შინაგან საქმეთა (გუბერნატორი):
კაიეტანო გომეს პერესი (დ. 19 ივლისი, 1872 – გ. 26 სექტემბერი, 1876).
ხუან ხოსე ბაზი (დ. 27 სექტემბერი, 1876 – გ. 20 ნოემბერი, 1876).
 სამართლიანობა (იუსტიცია):
რამონ ი. ალკასარი (დ. 19 ივლისი, 1872 – გ. 20 ნოემბერი, 1876).
წყარო 

ლიტერატურა

ინგლისური
Katz, Friedrich, "The Liberal Republic and the Porfiriato, 1867–1910" in Mexico Since Independence, Leslie Bethell, ed. New York: Cambridge University Press 1991, pp. 49–124.
Knapp, Frank Averill, The Life of Sebastián Lerdo de Tejada, 1823–1889: a study of influence and obscurity. Austin: University of Texas Press, 1951. [Principal biography in English]
Krauze, Enrique, Mexico: Biography of Power. New York: HarperCollins 1997. 
Perry, Laurens Ballard. Juárez and Díaz: Machine Politics in Mexico. DeKalb: University of Northern Illinois Press 1978.
Sinkin, Richard N. The Mexican Reform, 1855–1876. 1979.
Sullivan, Paul. "Sebastián Lerdo de Tejada" in Encyclopedia of Mexico v. 1, pp. 735–738. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997.

ესპანური
 "Lerdo de Tejada, Miguel", Enciclopedia de México, v. 8. Mexico City, 1996, .
 Cosío Villegas, Daniel. Historia moderna de México. v. 1 La república restorada, La vida política. 1959.
 García Puron, Manuel, México y sus gobernantes, v. 2. Mexico City: Joaquín Porrúa, 1984.
 Orozco Linares, Fernando, Gobernantes de México. Mexico City: Panorama Editorial, 1985, .

რესურსები ინტერნეტში
Historical Text Archive: Sebastián Lerdo de Tejada
 "Historia de la administración de Don Sebastián Lerdo de Tejada"
Short biography
 Another short biography

იხილეთ აგრეთვე
მექსიკის პრეზიდენტი

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1823
კატეგორია:დაბადებული 24 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1889
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 აპრილი
კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:მექსიკელი პოლიტიკოსები