ემილ ედე

ემილ ედე (; დ. 5 მაისი, 1886 — გ. 28 სექტემბერი, 1949) — ლიბანელი იურისტი და პოლიტიკოსი, რომელიც ორჯერ იყო ლიბანის პრეზიდენტი.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
ემილ ედე წარმოშობით ბეირუთელი მარონიტი ქრისტიანების ოჯახის წევრი იყო, რომელიც შიჰაბელებს ემსახურებოდა. იგი დაიბადა დამასკოში, სადაც მამამისი, იბრაჰიმ ედე, საფრანგეთის საკონსულოში თარჯიმნად მუშაობდა. იგი წმინდა იოსების უნივერსიტეტში (Saint Joseph University) სწავლობდა, 1902 წელს კი საფრანგეთში, „Aix-en-Provence“-ში გადავიდა სამართლის შესასწავლად, რომელიც სამი წლის შემდეგ დაასრულა. მამის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო, იგი იძულებული გახდა 1909 წელს ბეირუთში დაბრუნებულიყო, სანამ სადოქტორო დისერტაციას დაიცავდა. 1912 წელს იგი ბეირუთში საფრანგეთის საკონსულოს ადვოკატად დაინიშნა.

პირველ მსოფლიო ომამდე იგი მთიანი ლიბანის ოსმალეთის იმპერიისგან გამოყოფას ცდილობდა, რის გამოც მას სიკვდილით დასჯა მიესაჯა. თუმცა, ედემ გაქცევა მოახერხა და თავი ალექსანდრიას შეაფარა. მან მონაწილეობა მიიღო საფრანგეთის არმიის „აღმოსავლეთის ქვედანაყოფის“ ჩამოყალიბებაში, რომელიც ლიბანელი და სირიელი მოხალისეებისგან შედგებოდა. ამ პერიოდის განმავლობაში იგი საფრანგეთის ხელისუფლებასთან კონტაქტს თავისი ძმის, საფრანგეთში მცხოვრები ჟოზეფის მეშვეობით ინარჩუნებდა.

პოლიტიკური კარიერა
იგი აირჩიეს 1918 წლის 9 ოქტომბერს ჩამოყალიბებული ლიბანის პირველი დელეგაციის წევრად პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაზე. ასევე, იგი დაინიშნა 1920 წლის იანვარში ეპისკოპოს აბდულა ხურის თავმჯდომარეობით შექმნილ ლიბანის მესამე დელეგაციაში. მისმა პროფესიონალიზმმა მას საშუალება მისცა, ისტორიული მიღწევებისთვის მიეღწია ლიბანის ეროვნული სახელმწიფოებრიობის დონეზე. მთიანი ლიბანის მმართველ საბჭოს — პატრიარქ ელიას ჰოაიეკის ხელმძღვანელობით მეორე დელეგაციის გამგზავრების წინა დღეს ედემ მოუწოდა, მიეღოთ გადაწყვეტილება ლიბანისთვის წართმეული ტერიტორიების დაბრუნების მოთხოვნის შესახებ. მესამე დელეგაციის ფარგლებში მოღვაწეობისას, ემილ ედე ხელს აწერდა მემორანდუმებსა და პეტიციებს და უპირისპირდებოდა იმ ფრანგულ მიმდინარეობას, რომელიც ფეისალ-კლემენსოს შეთანხმების შემდეგ სირიის ფედერალიზაციას ითხოვდა.  ვაიცმანის შეხვედრაზე იგი დაუპირისპირდა სიონისტების მოთხოვნებს და განაცხადა, რომ სიონიზმი მიზნად ისახავდა სამხრეთ ლიბანის მიერთებას პალესტინასთან ლიტანის მდინარემდე, რასაც ლიბანელი ხალხი უარყოფდა. 1924 წლის ოქტომბრიდან 1925 წლის იანვრამდე ედე პარლამენტის თავმჯდომარის პოსტს იკავებდა.Republic of Lebanon – House of Representatives History  

1936 წელს ემილ ედე ლიბანის რესპუბლიკის პრეზიდენტად აირჩიეს. თავისი მმართველობის პერიოდში მან ხელი მოაწერა საფრანგეთ-ლიბანის ხელშეკრულებას, რომელიც ლიბანისთვის დამოუკიდებლობის მინიჭებას მისი რატიფიცირებიდან 5 წლის შემდეგ ითვალისწინებდა. მიუხედავად ამისა, მოგვიანებით საფრანგეთის მთავრობამ ხელშეკრულების რატიფიცირებაზე უარი თქვა.

მან ასევე, პრეზიდენტობის ვადაში დაამკვიდრა დღემდე არსებული პრაქტიკა, რომელიც ლიბანის პრემიერ-მინისტრის პოსტზე მუსლიმი სუნიტის წარდგენას გულისხმობს.

იგი 1943 წლის არჩევნებში შეიხ ბიშარა ელ-ხურის სიის წინააღმდეგ მონაწილეობდა. 1943 წლის 9 აგვისტოს მან გამოსცა საარჩევნო განცხადება, რომელიც „ლიბანის ეროვნული ბლოკის“ პროგრამად იქცა. იგი რამდენიმე პუნქტად იყო ჩამოყალიბებული, რომელთა შორის უმთავრესი იყო: ლიბანის სრული დემოკრატიული დამოუკიდებლობა, ლიბანის ერთგულება გაერთიანებული ერების იდეისადმი (რომელიც ერთა ლიგას ჩაენაცვლებოდა), მჭიდრო მეგობრული კავშირები მოძმე ქვეყნებთან ურთიერთპატივისცემისა და სრული სუვერენიტეტის საფუძველზე, ყველა რელიგიის პატივისცემა, ლიბანელთა თანასწორობა სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების თვალსაზრისით, სახელმწიფო თანამდებობებზე სამართლიანი წარმომადგენლობა კომპეტენციის საფუძველზე, სახელმწიფო მმართველობის რეფორმა, განათლების გავრცელება და ხელმისაწვდომობა, სოფლის მეურნეობის, მრეწველობისა და ვაჭრობის განვითარება, ლიბანელი ემიგრანტების ინტერესების დაცვა და ყველა ლიბანელის გაერთიანება, მიუხედავად მათი განსხვავებული სექტებისა, ერთიან ერში — ლიბანის სამშობლოში.

ამ პერიოდში მოვლენები სწრაფად ენაცვლებოდა ერთმანეთს და საფრთხეები მწვავდებოდა, რამაც ემილ ედესთვის აუცილებელი გახდა ისეთი პარტიის შექმნა, რომელიც ლიბანის დაცვასა და მისი იდეების გავრცელებაზე აიღებდა პასუხისმგებლობას. შესაბამისად, მისი ბლოკის სამმა დეპუტატმა — ამინ ალ-საადმა, ასაად ალ-ბუსტანიმ და ჯორჯ აკლმა — 1946 წლის 15 მაისს მიმართეს შინაგან საქმეთა მინისტრს შესაბამისი შეტყობინების მისაღებად. იმავე დღეს მათ მიიღეს მინისტრის დასტური.  ამგვარად, „ლიბანის ეროვნული ბლოკის“ პარტია ოფიციალურად დაფუძნდა, რაც დაეფუძნა კონკრეტულ პროგრამასა და შიდა სისტემას. ამის შემდეგ, პარტიის პრეზიდენტად კესრუან ელ-ხაზენი აირჩიეს.James Barr , ‘’A Line in the Sand: The Anglo-French Struggle for the Middle East, 1914-1948’’ (W. W. Norton & Company, 2012) pp. 244–250

სქოლიო

კატეგორია:ლიბანის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:ლიბანის პრეზიდენტები