უმარუ სისოკუ ემბალო

უმარუ სისოკუ ემბალო ( დ. 23 სექტემბერი 1972) — გვინეა-ბისაუელი პოლიტიკოსი და ყოფილი სამხედრო ოფიცერი, რომელიც მსახურობდა გვინეა-ბისაუს მეექვსე პრეზიდენტად 2020 წლიდან 2025 წელს სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად მის დამხობამდე. პარტია „Madem G15“-ის წევრი, ემბალო მსახურობდა მე-18 პრემიერ-მინისტრად პრეზიდენტ ჟოზე მარიუ ვაზის დროს 2016 წლიდან 2018 წლამდე.

ბისაუში, მუსლიმ ფულანთა ოჯახში დაბადებულმა ემბალომ განათლება მიიღო პორტუგალიაში, ლისაბონის ტექნიკურ უნივერსიტეტსა და ესპანეთში, მადრიდის კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში; მან ორივე უნივერსიტეტი დაამთავრა პოლიტიკურ მეცნიერებათა ბაკალავრის ხარისხით, ხოლო მადრიდის კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში მიიღო დოქტორის ხარისხი საერთაშორისო ურთიერთობებში. ამის შემდეგ ემბალო შეუერთდა გვინეა-ბისაუს არმიას და გაიარა წვრთნები ბელგიაში, ისრაელში, სამხრეთ აფრიკაში, იაპონიასა და საფრანგეთში. პოლიტიკურ კარიერამდე ემბალო ასწავლიდა აფრიკისა და ახლო აღმოსავლეთის საკითხებს, ასევე თავდაცვის, საერთაშორისო თანამშრომლობისა და განვითარების საკითხებს.

2016 წელს ემბალო ჩაერთო პოლიტიკაში და შეუერთდა გვინეისა და კაბო-ვერდეს დამოუკიდებლობის აფრიკულ პარტიას (PAIGC), რომელიც მაშინდელი მმართველი პარტია იყო. იმავე წლის ბოლოს პრეზიდენტმა ვაზმა იგი პრემიერ-მინისტრად დანიშნა. ამ პერიოდში დავა ემბალოსა და PAIGC-ს შორის იმდენად გაიზარდა, რომ ორი წლის შემდეგ, 2018 წელს, მან დატოვა პარტია, ჩამოაყალიბა პარტია „Madem G15“ და ასევე გადადგა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობიდან. 2019 წლის ნოემბრის საპრეზიდენტო არჩევნებში ემბალომ კენჭი იყარა პრეზიდენტად და გაიმარჯვა არჩევნებში. მისი პრეზიდენტის ფიცი მომდევნო წლის თებერვალში შედგა.

მისი პრეზიდენტობის დროს, დასავლეთ აფრიკის ქვეყნების ეკონომიკური გაერთიანების (ECOWAS) ჯარებმა, რომლებიც ქვეყანაში 2012 წლის გადატრიალების შემდეგ იყვნენ განლაგებულნი, გვინეა-ბისაუ დატოვეს; მან ასევე სცადა მოეწყო უცხოური მთავრობების მეთაურების ოფიციალური ვიზიტები, მათ შორის პორტუგალიის მთავრობის პირველი ვიზიტი ბოლო სამი ათწლეულის განმავლობაში, და საერთაშორისო ორგანიზაციების, როგორიცაა საერთაშორისო სავალუტო ფონდი. 2022 წელს ემბალო გადაურჩა სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობას და ამ ფაქტს „დემოკრატიის საფრთხე“ უწოდა. ამის მიუხედავად, ოპოზიციური ფიგურები ემბალოს მმართველობას სულ უფრო ავტორიტარულად აფასებდნენ, რადგან მან პრეზიდენტობის განმავლობაში ორჯერ დაითხოვა ოპოზიციის მიერ დომინირებული პარლამენტი: ერთხელ 2022 წელს, ხოლო მეორედ 2023 წელს, სამთავრობო ძალებსა და ეროვნულ გვარდიას შორის შეტაკებების შემდეგ, რა დროსაც ოპოზიციამ ემბალო „კონსტიტუციური გადატრიალების“ მცდელობასა და ძალაუფლების კონსოლიდაციაში გააკრიტიკა.

2024 წლის სექტემბერში ემბალომ განაცხადა, რომ არ მიიღებდა მონაწილეობას ხელახალ არჩევნებში. თუმცა, ორი თვის შემდეგ, ნოემბერში, მხარდამჭერთა მოწოდებების ფონზე, მან თქვა, რომ პრეზიდენტის თანამდებობაზე 2030 წლის შემდეგაც დარჩებოდა. 2025 წლის მარტში ემბალომ განაცხადა, რომ კენჭს იყრიდა ხელახლა. თუმცა, ოპოზიცია აკრიტიკებდა მისი ვადის ამოწურვის საკითხს, რადგან თავდაპირველად იგი 2025 წლის 27 თებერვალს უნდა დასრულებულიყო; მიუხედავად ამისა, საკონსტიტუციო სასამართლომ ვადად 4 სექტემბერი დაადგინა, რის შემდეგაც ემბალო თანამდებობაზე ამ თარიღის გასვლის მერეც დარჩა. არჩევნები 2025 წლის ნოემბერში, თავდაპირველი თარიღიდან დაახლოებით ერთი წლის შემდეგ ჩატარდა, სადაც გამარჯვება როგორც ემბალომ, ისე ოპოზიციონერმა დამოუკიდებელმა კანდიდატმა, ფერნანდუ დიაშ და კოშტამ გამოაცხადეს.

2025 წლის 26 ნოემბერს, საყოველთაო არჩევნების ოფიციალური შედეგების გამოქვეყნებამდე რამდენიმე საათით ადრე, მოხდა გადატრიალება — „ხალხის რევოლუციური შეიარაღებული ძალების“ ოფიცრებმა ხელში ჩაიგდეს ძალაუფლება და შემდგომში ემბალო დააკავეს. ამგვარად, იგი გახდა მეოთხე პრეზიდენტი, რომელიც გადატრიალების შედეგად დაამხეს (ლუის კაბრალის, ჟოან ბერნარდუ ვიეირასა და კუმბა იალას შემდეგ) და ასევე მეორე პრეზიდენტი კუმბა იალას შემდეგ, რომელიც არ იყო „PAIGC“ პარტიიდან. პრეზიდენტობის განმავლობაში ემბალო აცხადებდა, რომ მისი მმართველობის სტილი არის „ემბალოიზმი“, რომელსაც იგი განმარტავს როგორც „წესრიგს, დისციპლინასა და განვითარებას“; ის ამტკიცებდა, რომ „არ არსებობს არც პატარა სახელმწიფო და არც პატარა პრეზიდენტი“ და საკუთარ თავს ისეთ ლიდერებს ადარებდა, როგორებიც არიან ლი კუან იუ და როდრიგო დუტერტე.

ცხოვრება
ბისაუში, მუსლიმ ფულანთა ოჯახში დაბადებული ემბალო ფლობს ხარისხს საერთაშორისო ურთიერთობებში, რომელიც მიიღო ლისაბონის ტექნიკური უნივერსიტეტის სოციალურ და პოლიტიკურ მეცნიერებათა უმაღლეს ინსტიტუტში; მას ასევე აქვს პოლიტიკურ მეცნიერებათა მაგისტრის ხარისხი და საერთაშორისო ურთიერთობების დოქტორის ხარისხი მადრიდის კომბლუტენსეს უნივერსიტეტიდან. იგი თავისუფლად ფლობს პორტუგალიურ და ესპანურ ენებს, ასევე ფლობს ინგლისურს, ფრანგულს, არაბულსა და სუაჰილის.

ემბალო მსახურობდა ჯარში, გადიოდა ეროვნული თავდაცვის კვლევებს ესპანეთის ეროვნული თავდაცვის ცენტრში და დამატებით სწავლობდა ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებს ბელგიაში, ისრაელში, სამხრეთ აფრიკაში, იაპონიასა და საფრანგეთში. მან ბრიგადის გენერლის წოდებას მიაღწია. პოლიტიკურ კარიერამდე ემბალო აკადემიურად სპეციალიზდებოდა აფრიკისა და ახლო აღმოსავლეთის საკითხებში, ასევე თავდაცვის, საერთაშორისო თანამშრომლობისა და განვითარების სფეროებში. იგი არის აფრიკის საქმეთა ყოფილი მინისტრი.

პრემიერ-მინისტრობა (2016–2018)
ემბალომ მინისტრთა კაბინეტი 2016 წლის 13 დეკემბერს ჩამოაყალიბა, მას შემდეგ, რაც 2016 წლის 18 ნოემბერს პრეზიდენტმა ჟოზე მარიუ ვაზმა იგი პრემიერ-მინისტრად დანიშნა.

თუმცა, ემბალომ ეს თანამდებობა საკუთარი პარტიის — გვინეისა და კაბო-ვერდეს დამოუკიდებლობის აფრიკული პარტიის (PAIGC) — მხრიდან ცენზურის პირობებში დაიკავა; პარტიის ცენტრალურმა კომიტეტმა 2016 წლის 26 ნოემბერს მას უნდობლობა გამოუცხადა 112 ხმით 11-ის წინააღმდეგ.

როგორც მთავრობის მეთაური, იგი მხოლოდ „სოციალური განახლების პარტიის“ მხარდაჭერის იმედად იყო, რომელსაც გვინეა-ბისაუს ეროვნულ სახალხო კონგრესში რაოდენობით მეორე ყველაზე მეტი ადგილი ჰქონდა.

2018 წლის 13 იანვარს, პრეზიდენტ ჟოზე მარიუ ვაზთან უთანხმოების შემდეგ, ჟოან ფადიას (ფინანსთა მინისტრი) და ბოტჩე კანდეს (შინაგანი საქმეთა მინისტრი) მოთხოვნების შესაბამისად, იგი ჩაანაცვლეს; ემბალომ თანამდებობიდან გადადგომის შესახებ განცხადება წარადგინა, რომელიც ძალაში 2018 წლის 16 იანვარს შევიდა. Embaló offered his resignation from the position, effective on 16 January 2018.

2019 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები
ემბალომ კენჭი იყარა პრეზიდენტად 2019 წელს, როგორც „Madem G15“-ის კანდიდატმა. კენჭისყრის პირველ ტურში მან მეორე ადგილი დაიკავა ხმების 27%-ით. არჩევნების ეროვნული კომისიის მიერ გამოქვეყნებული წინასწარი და საბოლოო შედეგების მიხედვით, მან არჩევნების მეორე ტურში კიდევ ერთ ყოფილ პრემიერ-მინისტრს, დომინგოს სიმონეს პერეირას, სძლია ხმების 54%-ით 46%-ის წინააღმდეგ. თუმცა, მის ოპონენტს, დომინგოს სიმონეს პერეირას, საბოლოო შედეგები კვლავ სადავოდ მიაჩნია. მიუხედავად იმისა, რომ არც გვინეა-ბისაუს უზენაეს სასამართლოს და არც პარლამენტს ოფიციალური ინაუგურაციის ცერემონიისთვის თანხმობა არ მიუცია, სისოკო ემბალომ ბისაუს ერთ-ერთ სასტუმროში ალტერნატიული ინაუგურაციის ცერემონია მოაწყო, რათა საკუთარი თავი გვინეა-ბისაუს ლეგიტიმურ პრეზიდენტად გამოეცხადებინა. გვინეა-ბისაუს რამდენიმე პოლიტიკოსმა, მათ შორის პრემიერ-მინისტრმა არისტიდეს გომესმა, სისოკო ემბალო სახელმწიფო გადატრიალების მოწყობაში დაადანაშაულა, თუმცა მოქმედი პრეზიდენტი მარიუ ვაზი გადადგა, რათა ემბალოს ძალაუფლება გადაებარებინა.

პრეზიდენტობა (2020–2025)
210px|მინი|ემბალო ბრაზილიის პრეზიდენტ ლუის ინასიუ ლულა და სილვასთან ერთად, 2023 წლის 1 იანვარი
220px|მინი|ემბალო ისრაელის პრეზიდენტ იცხაკ ჰერცოგთან ერთად იერუსალიმში, ისრაელი, 2024 წლის 3 მარტი
სისოკო ემბალომ განაცხადა, რომ მისი მმართველობის სტილი არის „ემბალოიზმი“, რომელსაც იგი განმარტავს, როგორც „წესრიგს, დისციპლინასა და განვითარებას“; ის ამტკიცებს, რომ „არ არსებობს არც პატარა სახელმწიფო და არც პატარა პრეზიდენტი“ და საკუთარ თავს ლი კუან იუსა და როდრიგო დუტერტეს ადარებს. კორუფციასთან ბრძოლის კამპანიის ფარგლებში, მან მთელი ქვეყნის მასშტაბით ვიდეოსამეთვალყურეო კამერების (CCTV) დამონტაჟება ბრძანა, ხოლო 2021 წელს, სახსრების მითვისების ბრალდებით, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მინისტრი ანტონიო დეუნა დააპატიმრებინა.

2020 წელს, მისი პრეზიდენტობისას, დასავლეთ აფრიკის ქვეყნების ეკონომიკური გაერთიანების ჯარებმა, რომლებიც ქვეყანაში 2012 წლის გადატრიალების შემდეგ იყვნენ განლაგებულნი, ტერიტორია დატოვეს; მან ასევე სცადა მოეწყო უცხოური მთავრობების მეთაურების ოფიციალური ვიზიტები, მათ შორის პორტუგალიის მთავრობის პირველი ვიზიტი ბოლო სამი ათწლეულის განმავლობაში, და საერთაშორისო ორგანიზაციების, როგორიცაა საერთაშორისო სავალუტო ფონდი. მისი პირველი ოფიციალური ვიზიტი, როგორც სახელმწიფოს მეთაურის, შედგა 2020 წლის მარტში, როდესაც მან მოინახულა სენეგალი, ნიგერი და ნიგერია.

2022 წლის 1 თებერვალს ემბალოს ჩამოგდების მიზნით განხორციელდა სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობა. მან განაცხადა, რომ უსაფრთხოების ძალების „ბევრი“ წევრი დაიღუპა „დემოკრატიის წინააღმდეგ წარუმატებელი თავდასხმისას“. He said that "many" members of the security forces had been killed in a "failed attack against democracy."

2022 წლის მაისში ემბალომ დაითხოვა გვინეა-ბისაუს პარლამენტი, მიზეზად კი პარლამენტთან „მუდმივი და გადაუჭრელი უთანხმოება“ დაასახელა.

2023 წლის ივლისში იგი დაესწრო 2023 წლის რუსეთ-აფრიკის სამიტს სანქტ-პეტერბურგში და შეხვდა რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინს.

2023 წლის 4 დეკემბერს ემბალომ დაითხოვა პარლამენტი სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის ბრალდებებზე მითითებით. სპიკერმა დომინგოს სიმონეს პერეირამ ემბალო კონსტიტუციური გადატრიალების განხორციელებაში დაადანაშაულა.

2024 წლის 3 მარტს ემბალო ეწვია იერუსალიმს და მხარდაჭერა გამოუცხადა ისრაელს ღაზას ომში. მან ისრაელის პრეზიდენტ იცხაკ ჰერცოგს უთხრა, რომ „გვინეა-ბისაუ და მისი ხალხი თქვენს გვერდითაა და მზადაა დაგეხმაროთ ნებისმიერი შესაძლო გზით“.

2024 წლის 11 სექტემბერს ემბალომ გამოაცხადა, რომ არ შეეცდებოდა მეორე ვადით არჩევას მომავალ საპრეზიდენტო არჩევნებში, რომელიც 2025 წლის ნოემბერში იყო დაგეგმილი. ამავდროულად, წარმოიშვა დავა იმის შესახებ, თუ როდის დასრულდებოდა მისი საპრეზიდენტო ვადა; ოპოზიციური ჯგუფები აცხადებდნენ, რომ მისი ვადა 2025 წლის 27 თებერვალს იწურებოდა, ხოლო უზენაესმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ის 2025 წლის 4 სექტემბერს იწურება. 3 მარტს ემბალომ გამოაცხადა, რომ ნოემბრის არჩევნებში პრეზიდენტობისთვის კვლავ იყრიდა კენჭს. მას შემდეგ მან გააგრძელა პრეზიდენტის თანამდებობის დაკავება მისი ვადის სამართლებრივი ამოწურვის შემდეგაც 4 სექტემბერს.

ემბალოს პრეზიდენტობის დროს, გვინეა-ბისაუმ უმასპინძლა და შუამავლობა გაუწია მოლაპარაკებებს სენეგალის მთავრობასა და კაზამანსის დემოკრატიულ ძალთა მოძრაობას (MFDC) შორის, რასაც მოჰყვა ბისაუში 2025 წლის 25 თებერვალს ახალი სამშვიდობო შეთანხმების გამოცხადება კაზამანსის კონფლიქტის დასასრულებლად.

2025 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები და სახელმწიფო გადატრიალება
ემბალომ კენჭი იყარა პრეზიდენტის მეორე ვადით 23 ნოემბერს გამართულ გვინეა-ბისაუს 2025 წლის საყოველთაო არჩევნებში. მომდევნო დღეს, სანამ ოფიციალური შედეგები გამოქვეყნდებოდა, გამარჯვება მანაც და ფერნანდუ დიაშ და კოშტამაც გამოაცხადეს. 26 ნოემბერს, ემბალო დააპატიმრეს სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად, რომელიც განახორციელა პრეზიდენტის სამხედრო კაბინეტის ხელმძღვანელმა, ბრიგადის გენერალმა დინის ინკანიამ იგი შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის შტაბ-ბინაში დააკავეს. მეორე დღეს, სენეგალის მთავრობასთან მოლაპარაკებების შემდეგ, იგი გაათავისუფლეს და ის სენეგალში გადასახლდა, თუმცა მალევე კონგოს რესპუბლიკაში გადავიდა იმ ცნობების ფონზე, რომლის მიხედვითაც იგი განაწყენებული იყო სენეგალის პრემიერ-მინისტრის, უსმან სონკოს მიერ გადატრიალების „ფარსად“ შეფასების გამო; ამასთან, ოპოზიციური ფიგურები და საერთაშორისო პირები, მათ შორის ნიგერიის ყოფილი პრეზიდენტი და არჩევნების მონიტორი გუდლაკ ჯონათანი, ემბალოს გადატრიალების ინსცენირებაში ადანაშაულებდნენ, რათა თავიდან აეცილებინა არჩევნებში დამარცხება.

იხილეთ აგრეთვე
 გვინეა-ბისაუს პრეზიდენტი

რესურსები ინტერნეტში


სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1972
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:გვინეა-ბისაუს პრეზიდენტები
კატეგორია:გვინეა-ბისაუს პრემიერ-მინისტრები