ალფრედო ენრიკე პერალტა ასურდია

ალფრედო ენრიკე პერალტა ასურდია (დ. 17 ივნისი, 1908 —  გ. 19 თებერვალი, 1997) — გვატემალელი სამხედრო და პოლიტიკოსი, რომელიც 1963 წლის 31 მარტიდან 1966 წლის 1 ივლისამდე ასრულებდა გვატემალის რესპუბლიკის დე ფაქტო სახელმწიფოს მეთაურის მოვალეობას "რესპუბლიკის მთავრობის მეთაურის" ტიტულით.

ბიოგრაფია
პერალტა ასურდია დაიბადა 1908 წლის 17 ივნისს ქალაქ გვატემალაში; იგი იყო ხუან პერალტასა და ანა ასურდიას ვაჟი. სწავლობდა "Colegio San José de los Infantes"-ში, რომელიც დაამთავრა მეცნიერებათა და ლიტერატურის ბაკალავრის ხარისხით. მოგვიანებით შევიდა პოლიტექნიკურ სკოლაში, სადაც ოფიცრის წოდება მიიღო, ხოლო 1926 წლის 23 ივლისს, 18 წლის ასაკში, ჩაირიცხა გვატემალის არმიაში. სკოლა დაამთავრა 1929 წლის 15 დეკემბერს არმიის ოფიცრის წოდებითა და ქვეითი ჯარის სუბტენენტის (უმცროსი ლეიტენანტის) ჩინით. მკაცრი იერარქიული კიბით იგი დაწინაურდა კაპიტნის, მაიორის, ვიცე-პოლკოვნიკისა და პოლკოვნიკის წოდებამდე. სარგებლობდა სტიპენდიით სანტიაგო-დე-ჩილეში, სადაც განაგრძო სამხედრო სწავლება. პოლკოვნიკის ჩინით იგი ხელმძღვანელობდა პოლიტექნიკურ სკოლას.

მსახურობდა სამხედრო ატაშედ გვატემალის საელჩოებში მექსიკაში, ჩილეში, კოსტა-რიკაში, ელ-სალვადორსა და აშშ-ში, ასევე საგანგებო და სრულუფლებიან ელჩად კუბაში, ელ-სალვადორსა და კოსტა-რიკაში. 1958-1959 წლებში იყო სასოფლო-სამეურნეო საკითხთა გენერალური დირექტორი, ხოლო 1959-1960 წლებში ეკავა სოფლის მეურნეობის მინისტრის თანამდებობა. ასევე იყო თავდაცვის მინისტრი 1961-1963 წლებში პოლკოვნიკის ჩინით, გენერალ მიგელ იდიგორას ფუენტესის მთავრობის დროს.

ხელისუფლებაში მოსვლა
1963 წლის 1 აპრილს მან უსისხლო სახელმწიფო გადატრიალების გზით დაამხო გენერალი იდიგორას ფუენტესი. პერალტამ შეაჩერა კონსტიტუციის მოქმედება, დაითხოვა რესპუბლიკის კონგრესი, აკრძალა პოლიტიკური საქმიანობა და არალეგალურად გამოაცხადა პროსაბჭოთა კომუნისტური "გვატემალის შრომის პარტია" (PGT). პერალტა ასურდია ასევე აგრძელებდა თავდაცვის მინისტრის მოვალეობის შესრულებას. მან მოიწვია 1964 წელს შექმნილი ეროვნული დამფუძნებელი ასამბლეის დეპუტატების არჩევნები. არჩევნებში მოქალაქეებს ხმის მიცემა მხოლოდ ერთიანი სიისთვის შეეძლოთ, რაც სამხედრო მთავრობასა და არსებულ ოთხ პოლიტიკურ პარტიას შორის სამიდან მიღწეული არადემოკრატიული პოლიტიკური შეთანხმების შედეგი იყო: ექსტრემისტული კონსერვატიული "ეროვნული განთავისუფლების მოძრაობა" (MLN), "ინსტიტუციურ-დემოკრატიული პარტია" (PID) შექმნილი როგორც ხელისუფლებაში მყოფი სამხედროების პოლიტიკური გამოხატულება, და 1944 წლის ოქტომბრის რევოლუციის ზომიერი მემკვიდრე "რევოლუციური პარტია" (PR). პარტიამ "გვატემალის ქრისტიანულმა დემოკრატიამ", რომელიც შიდა ცვლილებების პროცესს გადიოდა ახალგაზრდული ხელმძღვანელობით, უარი თქვა პაქტის აღიარებაზე და სამხედრო მთავრობამ მისი საქმიანობა შეწყვიტა. 1965 წლის კონსტიტუცია დამტკიცდა დამფუძნებელი ასამბლეის მიერ, სადაც დეპუტატების ნახევარი სამხედრო მთავრობის მიერ იყო შერჩეული. ახალი კონსტიტუციური ტექსტი, ისევე როგორც წინა, 1956 წელს ანალოგიურად დამტკიცებული, აყალიბებდა ანტიკომუნისტურ და ექსკლუზიურ სახელმწიფოს, და გვატემალის ისტორიაში პირველად კონტრ-ინსურგენტულ (ამბოხების საწინააღმდეგო) სახელმწიფოს.

მთავრობა (1963-1966)
250px|მინი
250px|მინი
1963 წლის გადატრიალებით გვატემალის არმიამ, როგორც ინსტიტუციამ, აიღო სრული კონტროლი სახელმწიფოზე, რითაც დაამყარა სამხედრო დიქტატურა და აიღო ვალდებულება ერთხელ და სამუდამოდ გაენადგურებინა ამბოხებულები, განსაკუთრებით პარტიზანები (გერილია), რომლებიც ქვეყნის აღმოსავლეთში უტევდნენ. პერალტა ასურდიამ გააუქმა რესპუბლიკის პოლიტიკური კონსტიტუცია, დაითხოვა კონგრესი, აკრძალა პოლიტიკური გაერთიანებები და სრულად დაბლოკა მემარცხენეები ყოველგვარი პოლიტიკური საქმიანობიდან, გააძლიერა რა მათზე დევნა. იგი ასევე აგრძელებდა თავდაცვის მინისტრის პოსტის დაკავებას. მისი მმართველობის დროს გამოქვეყნდა 1965 წლის 15 სექტემბერს დამტკიცებული კონსტიტუცია, რომელშიც აღსანიშნავი იყო საპრეზიდენტო ვადის შემცირება ექვსიდან ოთხ წლამდე. ასევე გამოიცა სამოქალაქო კოდექსი, სამოქალაქო და სავაჭრო საპროცესო კოდექსი, აზრის გამოხატვის შესახებ კანონი და საზოგადოებრივი წესრიგის კანონი, სხვათა შორის. ამასთანავე, დასტაბილურდა საჯარო ფინანსური მდგომარეობა და სახელმწიფო მოხელეებისთვის ხელფასების გაცემა რეგულარულად დაიწყო.

გვატემალის სამოქალაქო ომი
1963 წლის 30 მარტის ღამის სახელმწიფო გადატრიალების შესახებ სიერა-დე-ლას-მინასში დაბანაკებულმა პარტიზანებმა მხოლოდ რამდენიმე დღის შემდეგ შეიტყვეს, რადგან არ ჰქონდათ რადიომიმღები; მხოლოდ მაშინ, როცა რეიდებს აწყობდნენ, იყენებდნენ შემთხვევას რამდენიმე დღის ან კვირის წინანდელი გაზეთების წასაღებად და ასე იგებდნენ მომხდარს; მათ არც მხარდაჭერა და არც პროტესტი არ გამოუხატავთ იმ ცვლილებების მიმართ, რაც ახალმა მთავრობამ გაატარა.

პერალტა ასურდიას მთავრობის დროს ასევე შეიქმნა არმიის ახალი გასამხედროებული ძალა, ე.წ. "სიკვდილის ესკადრონები", რომლებსაც ოპონენტების გატაცება და მკვლელობა ევალებოდათ. სწორედ მისი მმართველობიდან დაიწყო სერიული გატაცებები, წამება და შერჩევითი მკვლელობები (ძირითადად დედაქალაქში) ინტელექტუალების, პროფკავშირისტების, ხელოვანების, მწერლების, სტუდენტების, მასწავლებლებისა და ნებისმიერი სხვა პოლიტიკური ოპონენტის, ასევე მემარცხენე ჯგუფების თანამშრომლებისა თუ უბრალო სიმპათიზანტების წინააღმდეგ. თუმცა მემარცხენეებიც არ დარჩენილან უმოქმედოდ: 1965 წლის 1 აპრილს რამდენიმე ადამიანი დაიჭრა და დაზიანდა საჯარო და კერძო შენობები "ამბოხებული შეიარაღებული ძალების" (FAR) ტერორისტული აქტების შედეგად, ზუსტად იმ დროს, როცა პერალტა ასურდია კონგრესს წარუდგენდა ანგარიშს თავისი სამხედრო მმართველობის ორი წლის შესახებ. თავდასხმები მიმართული იყო სამხედრო ოფისებისა და რესპუბლიკის კონგრესის შენობისკენ, სადაც მაშინ ფუნქციონირებდა დამფუძნებელი ასამბლეა; ერთი ბომბი აფეთქდა საპრეზიდენტო სახლიდან 300 მეტრში, ხოლო სხვა ორი გააქტიურდა დეპუტატების რეზიდენციებში ქალაქ გვატემალას სამხრეთით.

250px|მინი
ურბანული კონტრ-ინსურგენციის პირველი ფაზა PGT-ის წინააღმდეგ დაიწყო დაახლოებით იმავე დროს, როდესაც მიმდინარეობდა შეტევა MR-13-ის წინააღმდეგ ქვეყნის აღმოსავლეთით. 1965 წლის ნოემბერში აშშ-ის საზოგადოებრივი უსაფრთხოების მრჩეველი ჯონ ლოგანი ჩავიდა გვატემალაში (დროებით გადმოყვანილი ვენესუელაში მისი ოფიციალური პოსტიდან), რათა დახმარებოდა სამხედრო და პოლიციელ ოფიცრებს ურბანული კონტრ-ინსურგენტული პროგრამის მომზადებაში. ლოგანის მხარდაჭერით, გვატემალის არმიამ დაიწყო "ოპერაცია გასუფთავება" (Operación Limpieza), პოლკოვნიკ რაფაელ არიაგა ბოსკეს ხელმძღვანელობით. პროგრამა აერთიანებდა სახელმწიფოს ყველა უსაფრთხოების სააგენტოს საქმიანობას მათ შორის არმიის, სასამართლო პოლიციისა და ეროვნული პოლიციის როგორც ლეგალურ, ისე ფარულ ოპერაციებში. არიაგა ბოსკეს მითითებით, უსაფრთხოების ძალებმა გაიტაცეს, აწამეს და მოკლეს გვატემალის შრომის პარტიის წამყვანი წევრები.

250px|მინი
1966 წლის მარტში PGT-ის ოცდაათი წევრი გაიტაცეს და მოკლეს, რაც გახდა პირველი შემთხვევა ლათინური ამერიკის ისტორიაში მასობრივი იძულებითი გაუჩინარებებისა. ამ ფაქტმა საფუძველი ჩაუყარა სახელმწიფო რეპრესიების მკვეთრ ზრდას 1966 წელს. როდესაც სან-კარლოსის უნივერსიტეტის სამართლის სტუდენტებმა გამოიყენეს სამართლებრივი ზომები როგორიცაა habeas corpus (ჰაბეას კორპუსი) რათა მოეთხოვათ მთავრობისთვის დაკავებულების სასამართლოში წარდგენა, ისინიც გაუჩინარდნენ.

განათლება
პრიორიტეტული ყურადღება დაეთმო ქვეყნის საგანმანათლებლო პრობლემას, აშენდა მრავალი სკოლა, ხოლო 1965 წელს გამოიცა საშემოსავლო გადასახადის კანონი, რომლითაც კერძო უნივერსიტეტები გათავისუფლდნენ ყველანაირი გადასახადისა და მოსაკრებლისგან. 1966 წელს კი დამტკიცდა კერძო უნივერსიტეტების კანონი.

ეკონომიკა
დაარსდა მშრომელთა რეკრეაციის ინსტიტუტი (IRTRA) და გამოიცა შემდეგი კანონები:

გვატემალის შრომის ქარტია (ხუან ხოსე არევალოს მთავრობის დროს დამტკიცებული შრომის კოდექსის მოდიფიკაცია)

მშრომელთა მეცამეტე ხელფასის (aguinaldo) აღიარება

დემოკრატიული ინსტიტუტების დაცვის კანონი.

სამოქალაქო კოდექსი

საპროცესო, სამოქალაქო და სავაჭრო კოდექსი

პერალტა ასურდიას მთავრობამ წამოიწყო "პატიოსნების ოპერაცია", რათა მოეპოვებინა იმ პოპულარული სექტორების კეთილგანწყობა, რომლებიც აკრიტიკებდნენ იდიგორას ფუენტესს მზარდი კორუფციის გამო. 1965 წლის ახალი კონსტიტუციის საფუძველზე მან გაატარა რეფორმები შრომის კოდექსში, რომელიც ძალაში შევიდა 1947 წლის 1 მაისს. მან განაცხადა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ კოდექსი სთავაზობს მშრომელებს გარკვეულ სოციალურ გარანტიებს, როგორიცაა კოლექტიური ხელშეკრულებები დამსაქმებლებთან: „მთავრობამ უკვე შეასრულა თავისი მოვალეობა და გვატემალის შრომის ქარტიისა და სხვა სოციალური კანონების მეშვეობით მიუთითა, თუ რა არის შრომის სექტორის უფლებების მინიმუმი და იმედოვნებს, რომ ამ სამართლებრივ ფარგლებში დამსაქმებლები და დასაქმებულები გამოიყენებენ უპირატესად პირდაპირ მოლაპარაკებებს ამ მომენტში აუცილებელი ერთიანობის სახელით, სახელმწიფო მზად იქნება ჩაერიოს საჭიროებისამებრ, რათა აღადგინოს წონასწორობა და ჰარმონია იქ, სადაც ეს საჭირო იქნება.“

ფინანსები
1963 წელს მოახდინა გვატემალის ავიაციის საწარმოს (Aviateca) ინტერვენცია და შექმნა საშემოსავლო გადასახადის დირექცია, რომელმაც ფუნქციონირება დაიწყო 1963 წლის 1 ივნისს. ასევე გამოიცა საშემოსავლო გადასახადის კანონი; ამავდროულად, რესპუბლიკის მთავრობას მიეცა უფლებამოსილება გაეფორმებინა PARIBAS-თან საკრედიტო ხაზი ხუთი მილიონი ფრანგული ფრანკის ოდენობით და საერთაშორისო განვითარების სააგენტოსთან (AID) გაფორმდა სესხი 2,0 მილიონ აშშ დოლარზე საჯარო საინვესტიციო პროექტების შესასწავლად.

ინფრასტრუქტურა
დამტკიცდა 235 ათასი აშშ დოლარის კრედიტი ინტერამერიკულ განვითარების ბანკთან, რომელიც განკუთვნილი იყო მდინარეების ხაიასა და პისკაიას წყლების ქალაქ გვატემალასა და 17 მიმდებარე დასახლებაში შეყვანის კვლევების დასაფინანსებლად. ასევე დაკანონდა კონტრაქტი INDE-სა და შვეიცარიულ კომპანიას შორის, რომელმაც ჩაატარა ჰიდროელექტროპროექტ "ხურუნ მარინალას" წინასწარი კვლევები.

ვაჭრობა
1966 წელს გამოცემულმა საექსპორტო ინდუსტრიების რეჟიმის შესახებ კანონმა აიძულა სახელმწიფო ინსტიტუტები და იურიდიული პირები, რომლებიც გათავისუფლებული იყვნენ გადასახადებისგან, რომ გვატემალაში შემოსული საქონლის ტრანსპორტირება მოეხდინათ პრეზიდენტ იდიგორას ფუენტესის მიერ შექმნილი სახელმწიფო სატრანსპორტო კომპანიების მეშვეობით. ბოლოს, 1965 წელს დამტკიცდა მეცამეტე ხელფასი (aguinaldo) არაუმეტეს ჩვეულებრივი ყოველთვიური ხელფასის 50 პროცენტისა, რაც იყო დიდი ეროვნული გავლენის მქონე ღონისძიება.

1966 წლის 6 მარტს გაიმართა საპრეზიდენტო არჩევნები, რომელშიც პერალტას მიერ მხარდაჭერილი "ინსტიტუციურ-დემოკრატიული პარტიის" (PID) კანდიდატი დამარცხდა "რევოლუციური პარტიის" (PR) კანდიდატთან, ხულიო სესარ მენდეს მონტენეგროსთან, რომელსაც პრეზიდენტის თანამდებობა 1 ივლისს გადასცა.

მონაწილეობა პოლიტიკაში მმართველობის შემდეგ
მან დააარსა "ინსტიტუციურ-დემოკრატიული პარტია" (PID), პრო-სამხედრო სამთავრობო პარტია, რომელიც მიჰყვებოდა მექსიკის PRI-ს მოდელს და რომელიც იყო გვატემალის პოლიტიკის ერთ-ერთი მთავარი ძალა 1982 წლამდე.

მმართველობის შემდგომ
მოგვიანებით, პერალტა ასურდიამ წარუმატებლად მიიღო მონაწილეობა 1978 წლის 5 მარტის საპრეზიდენტო არჩევნებში, როგორც "ეროვნული განთავისუფლების მოძრაობის" კანდიდატმა, რის შემდეგაც საცხოვრებლად გადავიდა ქალაქ მაიამიში.

იხილეთ აგრეთვე
გვატემალის პრეზიდენტი

სქოლიო

კატეგორია:გვატემალის პრეზიდენტები