ერნს ვეტერი

ერნს ვეტერი (დ. 27 აგვისტო, 1877 – გ. 10 აგვისტო, 1963) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი, თავისუფალი დემოკრატიული პარტიის (PRD) წევრი.

იგი ფედერალურ მრჩევლად აირჩიეს 1938 წლის 15 დეკემბერს და მისი მანდატი დასრულდა 1943 წლის 31 დეკემბერს. თავისი უფლებამოსილების პერიოდში იგი ხელმძღვანელობდა ფინანსთა და საბაჟო დეპარტამენტს. 1941 წელს იყო შვეიცარიის კონფედერაციის პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
ოჯახი, სწავლა და კარიერა
ერნს ვეტერი დაიბადა 1877 წლის 27 აგვისტოს ტოსში, რომელიც დღეს ქალაქ ვინტერთურის ერთ-ერთი რაიონია. მამამისი, იოჰან ლუდვიგ ვეტერი, მუშაობდა მემანქანე-ხარატად მანქანათმშენებელ ქარხანა „Rieter“-ში. ერნსმა დაამთავრა კიუსნახტის პედაგოგიური სასწავლებელი, მოგვიანებით კი ციურიხის უნივერსიტეტში მიიღო საშუალო სკოლის მასწავლებლის კვალიფიკაცია. 1906 წელს დაქორწინდა როზა ვიზმანზე, რომელთანაც სამი შვილი შეეძინა. 

იგი მასწავლებლად მუშაობდა უსტერსა (1900-1903) და ვინტერტურში. პარალელურად ეუფლებოდა ეკონომიკას ციურიხის უნივერსიტეტში (1911-1914) და დოქტორის ხარისხის მიღების შემდეგ ასწავლიდა კანტონალურ სავაჭრო სკოლაში. 1917 წელს დაიცვა ჰაბილიტაცია ციურიხის უნივერსიტეტში.

ციურიხის უნივერსიტეტში პედაგოგიური განათლების მიღების შემდეგ, იგი 1911-დან 1914 წლამდე სწავლობდა პოლიტიკურ ეკონომიას; დოქტორის ხარისხის მოპოვების შემდეგ, იგი ხდება ციურიხის უნივერსიტეტის პრივატ-დოცენტი.

1920 წელს დაინიშნა ეკონომიკის დეპარტამენტის გენერალურ მდივნად, ხოლო 1922 წლიდან ხელმძღვანელობდა სავაჭრო განყოფილებას. 1924 წელს შეუერთდა შვეიცარიის სავაჭრო და სამრეწველო კავშირს, რომლის ვიცე-პრეზიდენტიც გახდა 1926 წელს. მან მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა შვეიცარიის ომთაშორისი პერიოდის ეკონომიკურ პოლიტიკაზე და მონაწილეობდა საერთაშორისო მოლაპარაკებებში. 

კანტონალური და ფედერალური პოლიტიკა
იყო თავისუფალი დემოკრატიული პარტიის წევრი. 1926-1934 წლებში იყო ციურიხის კანტონალური საბჭოს დეპუტატი, ხოლო 1929-1938 წლებში ეროვნული საბჭოს დეპუტატი.

იგი ფედერალურ მრჩევლად აირჩიეს 1938 წლის 15 დეკემბერს, პირველსავე ტურში ციურიხის მერის, სოციალისტ ემილ კლიოტის წინააღმდეგ. 1939 წლის 1 იანვარს მან ალბერტ მეიერი შეცვალა ფინანსთა და საბაჟო დეპარტამენტის ხელმძღვანელის პოსტზე. იგი იყო ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვან მაღალჩინოსანთაგან, ვინც ფედერალური ადმინისტრაციიდან ფედერალურ საბჭოში მოხვდა.

დეპარტამენტის სათავეში მისი ერთ-ერთი მთავარი მიზანი ფედერალური ფინანსების კონსტიტუციურ ბაზაზე დაფუძნება იყო, თუმცა ეს გეგმები ჩაშალა მეორე მსოფლიო ომის დაწყებამ და მისი მანდატი ფოკუსირებული გახდა ეროვნული თავდაცვის ხარჯებით გამოწვეულ სირთულეებთან გამკლავებაზე. ფედერალური საბჭოსთვის მინიჭებული საგანგებო უფლებამოსილებების წყალობით, მან დააწესა სოციალურად სამართლიანი გადასახადების სერია, რომლებიც მიზნად ისახავდა ომის ხარჯების ნაწილობრივ დაფარვას და ინფლაციის შეჩერებას. მათ შორის იყო: გადასახადი ომის მოგებაზე (მიღებული 1940 წელს), ე.წ. „ეროვნული თავდაცვის მსხვერპლი“ (ქონების გადასახადი 1940 და 1942 წლებში), ეროვნული თავდაცვის გადასახადი (პირდაპირი ფედერალური გადასახადი), გადასახადი ბრუნვიდან (1940, გაიზარდა 1942-ში) და გადასახადი წყაროსთან (1943). ამ უკანასკნელმა სამმა საგადასახადო ღონისძიებამ ხელი შეუწყო კეთილდღეობის სახელმწიფოს საფუძვლების ჩაყრას.

ვეტერის მიერ დანერგილმა დაფინანსების პროგრამებმა კონფედერაციას საშუალება მისცა ომის დროს დაახლოებით 3.000 მილიონი ფრანკი შეეგროვებინა. მიუხედავად ამისა, ომის დასასრულისთვის სახელმწიფო ვალი 1.500 მილიონი ფრანკიდან 8.500 მილიონამდე გაიზარდა. იგი იყო პრაგმატული პოლიტიკოსი, რომელიც თავშეკავებულ პოზიციას ინარჩუნებდა არმიის ხელმძღვანელობის მხრიდან კრედიტების ხშირ მოთხოვნებსა და გერმანიის სასარგებლოდ კრედიტების კომპენსირებაზე. ფედერალურმა საბჭომ ასევე ერთხმად დაამტკიცა შვეიცარიის ეროვნული ბანკის მიერ გერმანიის რაიხსბანკისგან ნაძარცვი ოქროს შესყიდვა. ერნს ვეტერი იყო ერთ-ერთი იმ პოლიტიკოსთაგანი, რომელიც მონაწილეობდა 1940 წლის 10 სექტემბრის ე.წ. „ფრონტისტების მიღებაში“, რამაც საზოგადოებრივი აზრის მძაფრი კრიტიკა გამოიწვია და განსაკუთრებით შელახა იმდროინდელი პრეზიდენტის, მარსელ პილე-გოლას რეპუტაცია.

ვეტერს კონფედერაციის პრეზიდენტის თანამდებობა 1941 წელს ეკავა. რიუტლიში (Rütli) წარმოთქმულ სიტყვაში, რომელიც კონფედერაციის 650 წლისთავს მიეძღვნა, მან მოუწოდა სხვადასხვა პარტიებს ერთობლივი მუშაობისკენ და ხაზი გაუსვა ხალხის სიმტკიცესა და დისციპლინას.

1943 წელს მან გამოაცხადა, რომ ასაკის გამო ტოვებდა ფედერალურ საბჭოს. მისი მემკვიდრე გახდა სოციალისტი ერნს ნობსი.

სხვა საქმიანობა და სიკვდილი
გადადგომის შემდეგ იგი იყო ომის მსხვერპლთა დახმარების შვეიცარიული ფონდის (Donation Suisse) და საბანკო საქმეთა ფედერალური კომისიის პრეზიდენტი. შედიოდა რამდენიმე კომპანიის დირექტორთა საბჭოში.

გარდაიცვალა 1963 წლის 10 აგვისტოს 86 წლის ასაკში. დაკრძალულია ციურიხში, ენცენბიულის (Enzenbühl) სასაფლაოზე.

რესურსები ინტერნეტში
 Ernst Wetter en la base de datos Dodis de los Documentos Diplomáticos de Suiza
 Perfil de Ernst Wetter con los resultados electorales en la página web del Consejo Federal Suizo
 Профиль на сайте Федерального совета Швейцарии 
 Биография в «Историческом словаре Швейцарии». 

სქოლიო

კატეგორია:შვეიცარიის პრეზიდენტები