ბერტა ბენცი

ბერტა ბენცი (დაბ. სახელი: ცეცილია ბერტა რინგერი; 1849 წლის 3 მაისი – 1944 წლის 5 მაისი) იყო გერმანელი ავტომობილის პიონერი. იგი იყო ავტომობილის გამომგონებლის კარლ ბენცის საქმიანი პარტნიორი, ინვესტორი და მეუღლე. 1888 წლის 5 აგვისტოს მან პირველმა გაიარა შორი მანძილი შიდაწვის ძრავიანი ავტომობილით, გამოსცადა Benz Patent-Motorwagen და 105 კმ-იანი მოგზაურობის განმავლობაში გამოიგონა სამუხრუჭე ხუნდი და გადაჭრა რამდენიმე პრაქტიკული პრობლემა. ამით მან Benz Patent-Motorwagen-ს მსოფლიო პოპულარობა მოუტანა და კომპანიას პირველი გაყიდვები უზრუნველყო. ბერტა ბენცს ბადენის დიდ საჰერცოგოში სწავლის უფლება არ ჰქონდა, ხოლო მისი ფინანსური და საინჟინრო წვლილი 21-ე საუკუნემდე უმეტესად უყურადღებოდ რჩებოდა.

ადრეული ცხოვრება და განათლება

ცეცილია ბერტა რინგერი დაიბადა 1849 წლის 3 მაისს მდიდარი დურგლის ოჯახში პფორცჰაიმიში. იგი იყო ცხრა შვილიდან მესამე. მისი მამა, კარლ ფრიდრიხ რინგერი, ოსტატი მშენებელი და დურგალი, და მისი 20 წლით უმცროსი დედა, აუგუსტე ფრიდრიხი, იყვნენ მდიდარი ადამიანები, რომლებიც დიდ ინვესტიციებს დებდნენ შვილების განათლებაში. ბადენის დიდი საჰერცოგოში. მისი მამა გამდიდრდა უძრავი ქონებით სპეკულაციით. იგი 10 წლის განმავლობაში სწავლობდა პფორცჰაიმის პანსიონატში და გამოირჩეოდა თავისი ამბიციითა და ტექნოლოგიური ინოვაციათი მომხიბვლელობით, თუმცა უმაღლესი განათლების მიღება არ შეეძლო, რადგან იმ დროს ქალებს უნივერსიტეტში სიარულის უფლება არ ჰქონდათ.

1869 წლის 27 ივნისს, ეინტრახტის კლუბის გასვლის დროს, მან გაიცნო და შეუყვარდა მანქანების მოყვარული და გამომგონებელი კარლ ბენცი, რომელიც მასზე ხუთი წლით უფროსი და უქონელი იყო, მაგრამ თავში სავსე ჰქონდა გიჟური იდეები და ტექნოლოგიაზე გრძნობებზე უკეთ ლაპარაკობდა.

1870 წელს, ქორწინებამდე ორი წლით ადრე, მან თავისი მზითვის ნაწილი გამოიყენა მის დაკოტრებული რკინის სამშენებლო კომპანიაში ინვესტიციისთვის. როგორც გაუთხოვარი ქალი, მას ამის უფლება ჰქონდა; ბენცზე დაქორწინების შემდეგ კი, გერმანული კანონმდებლობის თანახმად, ბერტამ დაკარგა ინვესტორად მოქმედების სამართლებრივი უფლება.

სრულწლოვანი ცხოვრება
1872 წლის 20 ივლისს ბერტა რინგერი დაქორწინდა კარლ ბენცზე.
მისი ქორწინებამდელი ფინანსური მხარდაჭერის წყალობით, კარლ ბენცი გადავიდა თავის დაკოტრებული რკინის სამშენებლო კომპანიიდან ახალ საწარმოო საქმიანობაზე, Benz and Cie. და Benz Patent-Motorwagen-ზე, აგრძელებდა მისი მზითვის გამოყენებას ფინანსური მხარდაჭერისთვის, რათა ეცხოვრებინა სიცოცხლის ოცნება — შეექმნა პირველი ნამდვილი ავტომობილი. 1875/76 წლებში, როდესაც ბერტა მესამე შვილით იყო ორსული, სააღსრულებო პირმა დაცალა მათი სახელოსნო, რადგან მათ აღარ შეეძლოთ ვალების გადახდა.
მაგრამ ისინი გააგრძელეს და 1879 წლის ახალი წლის წინა ღამეს, ორივემ შეძლო ორტაქტიანი ძრავის პირველად გაშვება. საბოლოოდ, 1885 წლის დეკემბერში, მათ დაასრულეს მუშაობა პირველ უცხენო ეტლზე, ქორწინების 13 წლის შემდეგ. კარლ ბენცმა მიმართა პატენტს, მაგრამ ბერტას კანონიერად არ შეეძლო განაცხადის შეტანა მასთან ერთად, მიუხედავად მისი ფინანსური და პრაქტიკული საინჟინრო წვლილისა.

თანამედროვე ველოსიპედის კონსტრუქციებზე დაყრდნობით, მოდელი I პატენტ-მოტორვაგენი იყო ორიგინალური საპატენტო მოტორული მანქანა და მსოფლიოში პირველი ავტომობილი. მოდელი II გადაკეთდა ოთხბორბლიანად სატესტო მიზნებისთვის, რაც მას ამ მოდელის ერთადერთ ეგზემპლარად აქცევს.
1886 წლის 3 ივლისს კარლ ბენცმა საჯაროდ წარადგინა პატენტ-მოტორვაგენი მანჰაიმიში. მას ჰქონდა უკანა ამძრავი თვლები რგოლოვანი ფოლადით და მყარი რეზინით, მართვადი წინა თვალი და სავარჯიშო სავარძლების განლაგების ვარიანტები და დასაკეცი სახურავი. კარლ ბენცი სუსტი მარკეტოლოგი იყო და გოტლიბ დაიმლერის კონკურენციას აწყდებოდა, რამაც მისი მეუღლე 1888 წელს სატესტო მოგზაურობის განხორციელებამდე მიიყვანა.

პირველი სახმელეთო ავტომობილური მოგზაურობა, 1888


1888 წლის 5 აგვისტოს, 39 წლის ბერტა ბენცმა მანჰაიმიდან პფორცჰაიმიმდე გაემგზავრა თავის ვაჟებთან, რიჩარდთან და ოიგენთან, რომლებიც შესაბამისად ცამეტი და თხუთმეტი წლის იყვნენ, მოდელი III-ით, ქმარს არ უთხრა და ხელისუფლების ნებართვის გარეშე, და ამით გახდა პირველი ადამიანი, ვინც მნიშვნელოვან მანძილზე ავტომობილი გაატარა. ამ ისტორიულ მოგზაურობამდე, მოტორიზებული გასვლები იყო მხოლოდ ძალიან მოკლე გამოცდები, საწყის წერტილში დაბრუნებით, მექანიკოსების დახმარებით. საეტლო ბილიკებს მიჰყვებოდა, ეს პიონერული ტური მოიცავდა დაახლოებით  ერთმხრივ მანძილს.

მიუხედავად იმისა, რომ მოგზაურობის აშკარა მიზანი დედის მონახულება იყო, ბერტა ბენცს სხვა მოტივებიც ჰქონდა – დაემტკიცებინა თავისი ქმრისთვის, რომელსაც თავისი გამოგონების მარკეტინგზე სათანადოდ არ უფიქრია, რომ ავტომობილი, რომელშიც ორივემ დიდი ინვესტიცია ჩადო, ფინანსურ წარმატებას მიაღწევდა, როგორც კი დამტკიცდებოდა მისი სარგებლიანობა ფართო საზოგადოებისთვის; და მიეცა ქმრისთვის რწმენა, რომ მის კონსტრუქციებს მომავალი ჰქონდა.

მან მანჰაიმი დაახლოებით გამთენიისას დატოვა, გზაში უამრავი პრობლემა გადაჭრა. ბერტამ ამ მოგზაურობაში თავისი მნიშვნელოვანი ტექნიკური შესაძლებლობები გამოავლინა. საწვავის ავზის გარეშე და კარბიურატორიში მხოლოდ 4.5 ლიტრი ბენზინით, მას უნდა ეპოვა ლიგროინი, ნავთობის გამხსნელი, რომელიც მანქანის სამუშაოდ იყო საჭირო. გამხსნელი მხოლოდ აფთიაქებში იყო ხელმისაწვდომი, ამიტომ მან ვისლოხიში გაჩერება მოახდინა ქალაქის აფთიაქში, შტადტ-აფთეკეში, საწვავის შესაძენად. იმ დროს, ბენზინი და სხვა საწვავი მხოლოდ ფარმაცევტებისგან იყო შესაძენი, და სწორედ ამიტომ გახდა ვისლოხის ფარმაცევტი მსოფლიოში პირველი საწვავის სადგური.

მან ქუდის სპილენძით გაიწმინდა დაბლოკილი საწვავის მილი და სალტე გამოიყენა როგორც საიზოლაციო მასალა. ერთ მომენტში მჭედელის დახმარება დასჭირდა ჯაჭვის შესაკეთებლად. როდესაც ხის მუხრუჭები გაფუჭება დაიწყო, ბენცმა მიაკითხა მეჩექმეს, რომ ტყავი დაემაგრებინა, რითაც შექმნა მსოფლიოში პირველი სამუხრუჭე ხუნდების წყვილი. აორთქლებითი გაგრილების სისტემა გამოიყენებოდა ძრავის გასაგრილებლად, რაც წყლის მარაგს მოგზაურობის განმავლობაში დიდ პრობლემად აქცევდა. სამეული ყოველ გაჩერებაზე მარაგს წყალს უმატებდა. მანქანის ორი სიჩქარე საკმარისი არ იყო ამრეცებზე ასასვლელად და ოიგენსა და რიჩარდს ხშირად მანქანის ციცაბო გზებზე ბიძგი უნდა მიეცათ. ბენცი პფორცჰაიმს მიაღწია მზის ჩასვლის შემდეგ, ქმარს ტელეგრამით აცნობა თავისი წარმატებული მოგზაურობის შესახებ. რამდენი დღის შემდეგ მანჰაიმში დაბრუნდა.

მოგზაურობა ოფიციალურად აკრძალული იყო და ბენცს ჯარიმის რისკი ემუქრებოდა. შესაფერისი გზები და ნიშნები არ იყო, მხოლოდ რამდენიმე მიმართულების მაჩვენებელი. ეს სიცოცხლისთვის საშიში იყო მანქანის სისუსტისა და გზის პირობების გამო. ეტლი სამბორბლიანი იყო, მაგრამ ბილიკები ოთხბორბლიანი ცხენით გასაყვანი ეტლებისთვის იყო განკუთვნილი, ამიტომ მსუბუქი წინა თვალი ბალახის გუნდებზე, ჯოხებსა და ქვებზე ირხეოდა.

მოგზაურობამ დიდი პოპულარობა მოიპოვა, როგორც მას სურდა, და ავტომობილის ტექნიკური განვითარების საკვანძო მოვლენა გახდა. მან მოიხსენია ყველაფერი რაც გზაში მოხდა და მნიშვნელოვანი წინადადებები გამოთქვა, როგორიცაა მთებზე ასასვლელად დამატებითი გადაცემის შემოღება და სამუხრუჭე ხუნდები სამუხრუჭე ძალის გასაუმჯობესებლად. პიონერმა წყვილმა რამდენიმე გაუმჯობესება შემოიღო ბერტას გამოცდილებების შემდეგ. მისმა მოგზაურობამ აჩვენა განვითარებად საავტომობილო მრეწველობას, რომ საცდელი გასვლები მათი ბიზნესისთვის აუცილებელი იყო.

1889–1929

ბერტას საცდელი გასვლის შემდეგ, ბენც და კომპანია გახდა მსოფლიოში უმსხვილესი საავტომობილო კომპანია.

1906 წელს ოჯახი გადავიდა ლადენბურგში, სადაც კარლმა, ბერტამ და ვაჟებმა ოიგენმა და რიჩარდმა დაიწყეს კიდევ ერთი მხოლოდ ოჯახური საავტომობილო ბიზნესი, სახელად ბენც ძეები (Benz Söhne), რომელიც ოჯახის საკუთრებაში დარჩა. იგი დაიხურა 1924 წელს გერმანული ინფლაციის 1914-დან 1923 წლამდე წლების შემდეგ.

1925 წელს კარლ ბენცმა თავის მემუარებში დაწერა: "მხოლოდ ერთი ადამიანი დარჩა ჩემთან ერთად ცხოვრების პატარა გემზე, როდესაც ჩანდა, რომ იგი დაღუპვისთვის იყო განწირული. ეს ჩემი მეუღლე იყო. გამბედაობით და გადამჭრელობით მან იმედის ახალი იალქნები გაშალა."

1926 წელს ბენც და კომპანია შეუერთდა გოტლიბ დაიმლერისა და ვილჰელმ მაიბახის კომპანიას და ჩამოაყალიბა დაიმლერ-ბენცი, რომელიც მერსედეს-ბენცის სახლი გახდა. კარლ ბენცი გარდაიცვალა 1929 წელს დიდი დეპრესიის დასაწყისში.

1929–1944
გარე სამყაროსგან მოწყვეტილი, ბერტა ბენცი დარჩენილ სიცოცხლეს ატარებდა თავის ვილაში ლადენბურგში. მისი ქონება შემცირდა პირველი მსოფლიო ომისა და ჰიპერინფლაციის გამო, მაგრამ ეს, როგორც ჩანს, არ აწუხებდა მას, რადგან მთელი სიცოცხლე მოკრძალებულად, სიძუნწის ზღვარზე ცხოვრებას იყო მიჩვეული. მაღალი უმუშევრობით დაზარალებული ხალხის გაჭირვება მასზე შთაბეჭდილებას ახდენდა და ერთ ჟურნალისტს დაუწერა, რომ სურდა თავისი წიგნები ბიბლიოთეკისთვის შეეთავაზებინა, რათა უმუშევრებს სულ მცირე წაკითხვა შეძლებოდათ. 1933 წელს 84 წლის ბერტა ბენცს ნათქვამია, რომ ადოლფ ჰიტლერი "გერმანელების მხსნელად" მიესალმა. იგი და მისი ოჯახი ძალიან სწრაფად გახდნენ ნაცისტური პროპაგანდის თანამონაწილენი, და უკვე 1933 წლის აღდგომაზე, მანჰაიმში კარლ ბენცისთვის ეროვნულ-სოციალისტური მემორიალი გაიხსნა, რომელშიც ბერტაც მონაწილეობდა. მოგვიანებით მან თავი დაიშორა ჰიტლერისგან, როდესაც მიხვდა, რომ მისი პოლიტიკა ახალ ომამდე მიდიოდა.

თავისი 95 წლის დაბადების დღეზე, 1944 წლის 3 მაისს, მიიღო კარლსრუეს ტექნიკური უნივერსიტეტის საპატიო სენატორის წოდება, სადაც მისი ქმარი სწავლობდა — ქალებს სწავლის უფლება არ ჰქონდათ მისი ახალგაზრდობის დროს.

პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება

1872 წლის 20 ივლისს ბერტა რინგერი დაქორწინდა კარლ ბენცზე. მათ ერთად ხუთი შვილი ჰყავდათ: ოიგენი (1873–1958), რიჩარდი (1874–1955), კლარა (1876–1968), თილდე (1882–1974) და ელენი (1890–1973).

მანჰაიმერ მორგენმა ბერტა დაახასიათა როგორც "მეწარმე დედა ხუთი შვილისა [რომელიც] მკაცრ რეჟიმს ატარებდა. კარლ ბენცს თანამედროვე მოწმეები აღწერენ როგორც "სერიოზულ და სამართლიან ადამიანს", მაშინ როდესაც მისი მეუღლე ნათქვამია რომ "აგრესიული ბუნების" იყო."

ბერტა ბენცი გარდაიცვალა 95 წლის ასაკში თავის სოფელში ლადენბურგში, 1944 წლის 5 მაისს.

გარდაცვალების შემდგომი პატივი, XXI საუკუნე

2008 წელს ბერტა ბენცის მემორიალური მარშრუტიBertha Benz Memorial Route (German-government-approved non-profit official site) ოფიციალურად დამტკიცდა როგორც კაცობრიობის სამრეწველო მემკვიდრეობის მარშრუტი, რადგან იგი მიჰყვება ბერტა ბენცის გზას 1888 წელს ავტომობილით მსოფლიოში პირველი გრძელი მანძილის მოგზაურობის დროს. ახლა შესაძლებელია 194 კმ-იანი ნიშნების მიყოლება, რომლებიც მის მარშრუტს მიუთითებს მანჰაიმიდან ჰაიდელბერგის გავლით პფორცჰაიმიმდე (შავი ტყე) და უკან.Bertha Benz Memorial Route Map (German-government-approved non-profit official site)

ბერტა ბენცის გამოწვევა, ჩართული 2011 წლის ავტომობილური ზაფხულის ცერემონიის ჩარჩოში, დიდი ოფიციალური გერმანული ღონისძიება და დაბადების დღის წვეულება კარლ ბენცის მიერ ავტომობილის გამოგონების  წლისთავისადმი მიძღვნილი, გაიმართა ბერტა ბენცის მემორიალური მარშრუტზე 2011 წლის 10 და 11 სექტემბერს. ეს იყო გლობალურად თვალსაჩინო სიგნალი ავტომობილის ახალი მიღწევებისთვის და ღია იყო მხოლოდ მდგრადი მობილობისთვის – მომავალზე ორიენტირებული მანქანები ალტერნატიული წამყვანი სისტემებით, ანუ, ჰიბრიდული და ელექტრო, წყალბადის და საწვავის ელემენტების მანქანები და სხვა უკიდურესად ეკონომიური მანქანები. დევიზია ბერტა ბენცის გამოწვევა – მდგრადი მობილობა მსოფლიოში უძველეს საავტომობილო გზაზე!The history of the Automobile includes the Bertha Benz Challenge, watch minutes 01:40 to 05:42 of the complete report (26:22 minutes). 

2011 წლის 25 იანვარს დოიჩე ველემ (DW-TV) მსოფლიო მასშტაბით გადასცა თავის სერიაში Made in Germany, სატელევიზიო დოკუმენტური ფილმი კარლ ბენცის მიერ ავტომობილის გამოგონების შესახებ, რომელიც უსვამდა ხაზს მისი მეუღლის, ბერტა ბენცის ძალიან მნიშვნელოვან როლს. რეპორტაჟი არა მხოლოდ ავტომობილის ისტორიაზეა, არამედ შეხედა მის მომავალსაც, რაც ნაჩვენები იყო ბერტა ბენცის გამოწვევით 2011 წლის 10 და 11 სექტემბერს.

2011 წლის დოკუმენტური ფილმი მანქანის დაბადება, პროდიუსერი ული კამპელმანი, ეძღვნებოდა ბერტა ბენცის პირველ საგზაო მოგზაურობას.

2016 წელს იგი შეიყვანეს საავტომობილო დიდების დარბაზში, ქმრის შეყვანიდან 42 წლის შემდეგ.

ქალთა საერთაშორისო დღის საპატივცემულოდ 2019 წელს, თანამედროვე დაიმლერის კომპანიამ შეუკვეთა ოთხ წუთიანი რეკლამა, რომელიც ახდენდა ბერტა ბენცის 1888 წლის მოგზაურობის ნაწილების დრამატიზაციას. რეკლამა შეიქმნა ბერლინში დაფუძნებული სარეკლამო სააგენტოს Antoni-ს მიერ (მერსედეს-ბენცის წამყვანი ევროპული სააგენტო), და რეჟისორობდა სებასტიან შტრასერი თავისი საპროდიუსერო კომპანიის Anorak Film-ის მეშვეობით.

ბენცების სახლი ისტორიულ ძეგლად არის გამოცხადებული და გამოიყენება როგორც სამეცნიერო შეხვედრების სივრცე არაკომერციული ფონდისთვის, დაიმლერისა და ბენცის ფონდისთვის, რომლის მიზანია მეცნიერებისა და კვლევის ხელშეწყობა ადამიანს, გარემოსა და ტექნოლოგიას შორის კორელაციის უკეთ გასაგებად.

პოპულარულ კულტურაში
2011 წელს გადაიღეს დრამატიზებული სატელევიზიო ფილმი კარლისა და ბერტა ბენცის ცხოვრების შესახებ, სახელად , რომელიც პრემიერით გავიდა 11 მაისს Genialer Tüftler und bedingungslose Unterstützerin , SWR და გაიდო Das Erste-ზე 23 მაისს. ARD-Themenwoche "Der mobile Mensch" Karl & Bertha ფილმის თრეილერი  და "მეიქინგ ოფის" სპეციალური გამოშვება განთავსდა YouTube-ზე.

სქოლიო

კატეგორია:გერმანელები
კატეგორია:გერმანელი ქალები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1944
კატეგორია:დაბადებული 1849
კატეგორია:დაბადებული 3 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 მაისი
კატეგორია:გერმანელი გამომგონებლები
კატეგორია:გერმანელი ინჟინრები