ტიბურსიო კარიას ანდინო

ტიბურსიო კარიას ანდინო ( დ. 5 მარტი, 1876 — გ. 23 დეკემბერი, 1969) — ჰონდურასელი პოლიტიკოსი და სამხედრო ოფიცერი გენერალ-მაიორის წოდებით. იგი იყო ჰონდურასის 38-ე პრეზიდენტი, თავდაპირველად ხანმოკლე ვადით 1924 წელს, როგორც კონსტიტუციური პრეზიდენტი, მოგვიანებით კი დიქტატორული რეჟიმის ფორმით 1933 წლიდან 1949 წლამდე. ის ჰონდურასის პრეზიდენტად აირჩიეს „დიდი დეპრესიის“ პერიოდში. მან გააძლიერა შეიარაღებული ძალები, შეინარჩუნა ბანანის კომპანიების მხარდაჭერა გაფიცვებისადმი წინააღმდეგობის გაწევის გზით, მჭიდროდ დაუკავშირა თავისი მთავრობა ამერიკის შეერთებული შტატებისას და ქვეყანა ვალების გადახდის მკაცრ ერთგულებაზე დატოვა.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
ტიბურსიო კარიას ანდინო დაიბადა ჰონდურასის რესპუბლიკაში 1876 წლის 15 მარტს. მისი მშობლები იყვნენ კალიქსტო კარიას გალინდო და სარა ფრანსისკა ანდინო რივერა. ბავშვობაში ტიბურსიო კარიას ანდინო დაინიშა ბიჭუნათა სკოლის დირექტორად და პროფესორად ინსტიტუტში „El Porvenir“, სადაც მათემატიკის გაკვეთილებს ატარებდა. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ მან შეისწავლა სისხლის სამართალი ჰონდურასის ცენტრალური უნივერსიტეტის იურისპრუდენციისა და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე. 1905 წლის 15 თებერვალს ტიბურსიო კარიას ანდინო იყო „Hospital de Occidente“-ის პროექტის ნაწილი მისი შენობის დასრულებამდე. პიროვნებებს შორის, რომლებმაც ნებაყოფლობით იმუშავეს ამ ჰოსპიტალური ცენტრის რეალიზაციაზე, იყვნენ: რამონ ლოპეს კობოსი, ცირო მორა, ფრანსისკო ბუესო კუელიარი, დოქტორი ფილადელფო ბუესო, დოქტორი ჯ.ჯ. ჯონსი, დოქტორი რამონ ლოპეს კობოსი, დოქტორი ხესუს ჰ. მედინა, ხერონიმოს ჯ. რეინა, დოქტორი ვისენტე მეხია კოლინდრესი, კარლოს გაუგელი, გერმანიის მოქალაქე, ინჟინერი მანუელ ბუესო პინედა, მონსინიორ ემილიო მორალეს როკე, დოქტორი ხულიო ს. ბუესო კასერესი. ჰოსპიტალმა წარმატებას მიაღწია როგორც საჯარო, ისე კერძო დონორების აქტივობებისა და ეკონომიკური წვლილის წყალობით, სანამ 1940 წელს აღმასრულებელი ხელისუფლების მიერ არ ჩატარდა კვლევა ჯანდაცვაზე პასუხისმგებლობის საკუთარ თავზე აღების მიზნით.

სამხედრო კარიერა
1907 წელს კარიასი ლიბერალური ძალების მხარდამხარ იბრძოდა და „ლისაპას ბრძოლის“ შემდეგ მას გენერლის წოდება მიენიჭა. მიგელ რ. დავილა კუელიარმა დაიკავა რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობა და 1907–1908 წლებში კარიასი კოპანის დეპარტამენტის გუბერნატორად დანიშნა.

1908 წლის 5 აპრილს კარიასმა დააარსა ხელოსანთა საზოგადოება „El Porvenir“ და იყო მისი პრეზიდენტი. თანადამფუძნებლები იყვნენ: რამონ ერნანდესი, სალვადორ ლარა, ბენჟამინ ესკობარი, ხუან კასტრილო, ანტონიო სელვა, აბრაამ მეხია, კორონადო რამირესი, ხოსე ფრანსისკო ურკია ტაბორა, ფრანსისკო ბარნიკა, ანდრეს რამირესი, მანუელ კარტახენა, ხერემიას კობოსი, პედრო მარტინესი, ატილიო სანჩესი, ალბინო სანტოსი, ხესუს ერასო, ვისენტე ვეგა, ვისენტე მალდონადო, ლუჩიანო კასაკა, პორფირიო სანტოსი, გრეგორიო ბაუტისტა, რამონ ტაბორა, მაქსიმილიანო ბ. როსალესი, მანუელ სეპედა, ლეოპოლდო ფ. ორელიანა, მანუელ ჩავესი, ფედერიკო კასტრო, ფრანსისკო გონსალესი. 1912 წლის 26 მაისს აღნიშნულ ორგანიზაციას სახელი შეეცვალა და ეწოდა „კოპანეკას მუშათა საზოგადოება“. იმავე წელს გენერალმა მანუელ ბონილია ჩირინოსმა მეორედ დაიკავა ჰონდურასის პრეზიდენტის თანამდებობა; მიუხედავად იდენტური იდეოლოგიებისა, ისინი კარიასთან ოპონენტები იყვნენ. 1914 წელს ჰონდურასის ეროვნული პარტიის კანდიდატი იყო ფრანსისკო ბერტრან ბარაონა და ეროვნული მწერალი — ალბერტო დე ხესუს მემბრენიო. 

კარიასი სამხედრო ლიდერად ცნობილი გახდა ჰონდურასის 1919 და 1924 წლების სამოქალაქო ომების დროს. ამ პერიოდში მას გენერლის წოდება მიენიჭა. 1924 წლის „გამამართლებელი რევოლუციის“ დროს იგი რამდენიმე სამხედრო შეტევას ხელმძღვანელობდა. მეორე სამოქალაქო ომის შემდეგ მას ძალიან მოკლე დროით ეკავა ჰონდურასის პრეზიდენტის თანამდებობა, თუმცა გენერალი კარიას ანდინო დაინიშნა „რევოლუციის მეთაურად“ და მეორედ აიღო ხანმოკლე ძალაუფლება 1924 წლის 24 მარტიდან 28 აპრილამდე.

ამის პარალელურად, ფაუსტო დავილა, ლოპეს გუტიერესის მთავრობის ყოფილი მინისტრი, ერთ კვირას აგრძელებდა ადმინისტრირებას. მოგვიანებით, კრეისერ „USS Denver“-ზე დაიწყო მოლაპარაკებები რევოლუციონერებსა და მთავრობას შორის, რის შემდეგაც დროებით პრეზიდენტად დაინიშნა გენერალი ვისენტე ტოსტა კარასკო, რომლის რეჟიმის დროსაც გენერალმა გრეგორიო ფერერამ იარაღი აიღო ხელში. სამოქალაქო ომების დასრულების შემდეგ მას უკვე ჰქონდა დიდი სამხედრო გამოცდილება ბრძოლის ველზე, რამაც იგი ჰონდურასის მთავრობაში მნიშვნელოვან პოზიციამდე მიიყვანა; ათწლეულის დარჩენილი ნაწილის განმავლობაში ის კენჭს იყრიდა ჰონდურასის პრეზიდენტად ყოველგვარი გამარჯვების გარეშე, თუმცა ამას არ შეუჩერებია მისი მცდელობები ძალაუფლების მოსაპოვებლად.

პრეზიდენტობა
კარიასი 1924 წლის მეორე სამოქალაქო ომის დროს გახდა გენერალი. 1923 წლის არჩევნებში იგი „ეროვნული პარტიის“ დაპირისპირებული კანდიდატი იყო ლიბერალების წინააღმდეგ, თუმცა მან მხოლოდ ხმების უმრავლესობა (plurality) მოიპოვა. შექმნილ მდგომარეობას მოჰყვა არეულობა, ხოლო მომდევნო წლის არჩევნებში „ეროვნული პარტიიდან“ მიგელ პას ბარაონა აირჩიეს, თუმცა კარიასი ბარაონას პრეზიდენტობის დროს გარკვეული გავლენით სარგებლობდა. 1928 წელს კარიასი კვლავ იყო „ეროვნული პარტიის“ კანდიდატი, მაგრამ დამარცხდა „ლიბერალური პარტიის“ წარმომადგენელ ვისენტე მეხია კოლინდრესთან. მან აღიარა შედეგი, რადგან არჩევნები შედარებით თავისუფალი და სამართლიანი იყო, რაც იმ დროისთვის ორ მთავარ პარტიას შორის ძალაუფლების მშვიდობიანი გადაცემის იშვიათი შემთხვევა გახდა. იგი იყო ჰონდურასის ეროვნული კონგრესის პრეზიდენტი 1926 წლიდან 1929 წლამდე და 1930 წლიდან 1931 წლამდე.

1933 წლის 1 თებერვალს იგი კვლავ გახდა ჰონდურასის პრეზიდენტი, ამჯერად 16 წლის ვადით. მზარდი მღელვარებისა და მძიმე ეკონომიკური დაძაბულობის მიუხედავად, 1932 წლის ჰონდურასის საპრეზიდენტო არჩევნები შედარებით მშვიდობიანი და სამართლიანი იყო. ძალაუფლების მშვიდობიანი გადასვლა გასაკვირი აღმოჩნდა, რადგან „დიდი დეპრესიის“ დაწყებამ ლათინური ამერიკის სხვა ქვეყნებში, რომლებსაც გაცილებით ძლიერი დემოკრატიული ტრადიციები ჰქონდათ, ვიდრე ჰონდურასს, მთავრობების დამხობა გამოიწვია. თუმცა, ვისენტე მეხიამ გაუძლო საკუთარი პარტიის ზეწოლას, მოეხდინა შედეგების მანიპულირება „ლიბერალური პარტიის“ კანდიდატის, ხოსე ანხელ სუნიგა უეტეს სასარგებლოდ. შედეგად, „ეროვნული პარტიის“ კანდიდატმა, კარიასმა, არჩევნებში დაახლოებით 20,000 ხმის სხვაობით გაიმარჯვა.  1932 წლის 16 ნოემბერს კარიასმა დაიკავა თანამდებობა, რითაც დაიწყო ჰონდურასის ისტორიაში ერთი პიროვნების უწყვეტი მმართველობის ყველაზე ხანგრძლივი პერიოდი.

თუმცა, მაშინ არ არსებობდა არანაირი მინიშნება იმისა, რომ კარიასის ადმინისტრაციას ეწერა უფრო დიდხანს გადარჩენა, ვიდრე მის წინამორბედთა უმეტესობას. კარიასის ინაუგურაციამდე ცოტა ხნით ადრე, დისიდენტი ლიბერალები, ვისენტე მეხიას წინააღმდეგობის მიუხედავად, აჯანყდნენ. კარიასმა ჩაიბარა სამთავრობო ძალების მეთაურობა, მიიღო იარაღი ელ-სალვადორიდან და მოკლე დროში ჩაახშო ამბოხება. მისი პირველი საპრეზიდენტო ვადის უდიდესი ნაწილი დაეთმო ძალისხმევას ფინანსური კოლაფსის თავიდან ასაცილებლად, სამხედრო ძალების გასაუმჯობესებლად, საგზაო მშენებლობის შეზღუდული პროგრამის განსახორციელებლად და საკუთარი ძალაუფლების გახანგრძლივებისთვის საფუძვლის ჩასაყრელად.

1930-იანი წლები
ეკონომიკური მდგომარეობა უკიდურესად მძიმე დარჩა მთელი 1930-იანი წლების განმავლობაში. გარდა „დიდი დეპრესიით“ გამოწვეული ბანანის ექსპორტის მკვეთრი ვარდნისა, ხილის ინდუსტრიას დამატებითი საფრთხე შეუქმნა 1935 წელს ბანანის მწარმოებელ რაიონებში გავრცელებულმა ეპიდემიებმა — „პანამის დაავადებამ“ და „შავმა სიგატოკამ“. ერთ წელიწადში ქვეყნის წარმოების უდიდესი ნაწილი საფრთხის ქვეშ აღმოჩნდა. დიდი ტერიტორიები, მათ შორის თითქმის მთელი ტრუხილიოს მიდამოები, მიტოვებული იყო, ხოლო ათასობით ჰონდურასელი სამუშაოს გარეშე დარჩა. 1937 წლისთვის დაავადების კონტროლის საშუალება იპოვეს, მაგრამ დაზარალებული ტერიტორიების დიდი ნაწილი წარმოების მიღმა დარჩა, რადგან ჰონდურასის კუთვნილი ბაზრის მნიშვნელოვანი წილი სხვა ქვეყნებზე გადავიდა.

კარიასმა სამხედრო ძალების გაუმჯობესებისთვის ძალისხმევა პრეზიდენტობამდეც გამოიჩინა. თანამდებობაზე მოსვლის შემდეგ, გაიზარდა როგორც მისი შესაძლებლობა, ისე მოტივაცია ამგვარი გაუმჯობესების გაგრძელებისა და გაფართოებისთვის.  მან განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმო ახალბედა სამხედრო-საჰაერო ძალებს, 1934 წელს დააარსა სამხედრო ავიაციის სკოლა და მის ხელმძღვანელად ამერიკელი პოლკოვნიკი მოიწვია.

თვეების გასვლასთან ერთად, კარიასი ნელა, მაგრამ სტაბილურად აძლიერებდა თავის ძალაუფლებას. მან მოიპოვა ბანანის კომპანიების მხარდაჭერა გაფიცვებისა და სხვა შრომითი არეულობებისადმი წინააღმდეგობის გაწევის გზით. მან გაიმყარა პოზიციები შიდა და უცხოურ ფინანსურ წრეებში კონსერვატიული ეკონომიკური პოლიტიკით. დეპრესიის პიკშიც კი იგი აგრძელებდა ჰონდურასის ვალის რეგულარულ გადახდას, მკაცრად იცავდა ბრიტანელ ობლიგაციების მფლობელებთან დადებულ შეთანხმებას და აკმაყოფილებდა სხვა კრედიტორებსაც. 1935 წელს ორი მცირე სესხი სრულად დაიფარა.

პოლიტიკური ძალაუფლების ზრდა
1935 წელს კარიასის მმართველობის პირობებში ნელ-ნელა დაწესდა პოლიტიკური კონტროლი. ჰონდურასის კომუნისტური პარტია (Partido Comunista de Honduras—PCH) კანონგარეშე გამოცხადდა, მაგრამ ლიბერალური პარტია აგრძელებდა ფუნქციონირებას და 1935 წლის მცირე აჯანყების ლიდერებსაც კი მოგვიანებით უფასო საჰაერო ტრანსპორტირება შესთავაზეს, თუ ისინი უცხოეთის ემიგრაციიდან ჰონდურასში დაბრუნებას ისურვებდნენ. თუმცა, 1935 წლის ბოლოს, მშვიდობისა და შიდა წესრიგის აუცილებლობაზე ხაზგასმით, კარიასმა დაიწყო ოპოზიციური პრესისა და პოლიტიკური აქტივობების შეზღუდვა. ამავდროულად, ეროვნულმა პარტიამ, პრეზიდენტის მითითებით, დაიწყო პროპაგანდისტული კამპანია, რომელიც ხაზს უსვამდა, იმას რომ მხოლოდ კარიასის თანამდებობაზე დარჩენას შეეძლო ქვეყნისთვის ხანგრძლივი მშვიდობისა და წესრიგის მოტანა. კონსტიტუცია კი კრძალავდა პრეზიდენტების დაუყოვნებლივ ხელახალ არჩევას.

მეთოდი, რომელიც კარიასმა თავისი უფლებამოსილების ვადის გასაგრძელებლად აირჩია, იყო დამფუძნებელი კრების მოწვევა, რომელიც დაწერდა ახალ კონსტიტუციას და შეარჩევდა პირს, რომელიც ამ დოკუმენტის საფუძველზე პირველი საპრეზიდენტო ვადით იმსახურებდა. გარდა პრეზიდენტის სურვილისა, სამუდამოდ დარჩენილიყო თანამდებობაზე, ქვეყნის ძირითადი ქარტიის შეცვლის სხვა მიზეზი ნაკლებად ჩანდა. ადრინდელ დამფუძნებელ კრებებს დაწერილი ჰქონდათ ცამეტი კონსტიტუცია (რომელთაგან მხოლოდ ათი შევიდა ძალაში), ხოლო უკანასკნელი მიღებული იყო 1924 წელს. 1936 წლის საგანგებოდ შერჩეულმა დამფუძნებელმა კრებამ 1924 წლის დოკუმენტის ოცდაათი მუხლი 1936 წლის კონსტიტუციაში გადაიტანა. ძირითადი ცვლილებები იყო პრეზიდენტისა და ვიცე-პრეზიდენტის დაუყოვნებლივ ხელახალი არჩევის აკრძალვის გაუქმება და საპრეზიდენტო ვადის ოთხიდან ექვს წლამდე გაზრდა. სხვა ცვლილებები მოიცავდა სიკვდილით დასჯის აღდგენას, საკანონმდებლო ორგანოს უფლებამოსილების შემცირებას და ქალებისთვის მოქალაქეობის, და შესაბამისად, ხმის მიცემის უფლების ჩამორთმევას. საბოლოოდ, ახალ კონსტიტუციაში შევიდა მუხლი, რომელიც აკონკრეტებდა, რომ მოქმედი პრეზიდენტი და ვიცე-პრეზიდენტი თანამდებობაზე 1943 წლამდე დარჩებოდნენ. მაგრამ კარიასს, რომელიც იმ დროისთვის უკვე ფაქტობრივი დიქტატორი იყო, კიდევ უფრო მეტი სურდა, ამიტომ 1939 წელს საკანონმდებლო ორგანომ, რომელიც ახლა უკვე მთლიანად ეროვნული პარტიის მიერ კონტროლდებოდა, მორჩილად გაუგრძელა მას უფლებამოსილების ვადა კიდევ ექვსი წლით (1949 წლამდე).

ლიბერალები და მთავრობის სხვა ოპონენტები ამ ცვლილებებს კარიასის დამხობის მცდელობით გამოეხმაურნენ. 1936 და 1937 წლებში მრავალი მცდელობა განხორციელდა, მაგრამ ყველა მათგანმა მხოლოდ ეროვნული პარტიის ოპონენტების კიდევ უფრო დასუსტება გამოიწვია. 1930-იანი წლების ბოლოსთვის ეროვნული პარტია ქვეყანაში ერთადერთი ორგანიზებული და მოქმედი პოლიტიკური პარტია იყო. ოპოზიციის მრავალი ლიდერი დააპატიმრეს, ზოგიერთი მათგანი კი, გავრცელებული ინფორმაციით, დააბეს და ტეგუსიგალპას ქუჩებში ამუშავებდნენ. სხვები, და მათ შორის ლიბერალური პარტიის ლიდერი ანხელ სუნიგა, ემიგრაციაში გაიქცნენ.

თავისი პრეზიდენტობის პერიოდში კარიასმა ახლო ურთიერთობა დაამყარა ცენტრალური ამერიკის სხვა დიქტატორებთან: გენერალ ხორხე უბიკოსთან გვატემალაში, მაქსიმილიანო ერნანდესთან ელ-სალვადორში და ანასტასიო სომოსასთან ნიკარაგუაში. განსაკუთრებით ახლო ურთიერთობა ჰქონდა უბიკოსთან, რომელიც კარიასს საიდუმლო პოლიციის რეორგანიზაციაში დაეხმარა, ასევე შეიპყრო და დახვრიტა ჰონდურასის აჯანყების ლიდერი, რომელმაც გვატემალის ტერიტორიაზე გადასვლის შეცდომა დაუშვა. ნიკარაგუასთან ურთიერთობები გარკვეულწილად უფრო დაძაბული იყო მიმდინარე სასაზღვრო დავის გამო, თუმცა კარიასმა და სომოსამ მოახერხეს ამ დავის კონტროლის ქვეშ შენარჩუნება 1930-იან და 1940-იან წლებში.

„ელ კარიატოს“ (El Cariato) რეჟიმის დასაწყისი
პოლიტიკური კონტროლი კარიასის მეთაურობით ნაბიჯ-ნაბიჯ იქცა ინსტიტუციურ ფორმად; მიმდინარეობდა დიდი ანტიკომუნისტური კამპანია, რის გამოც ჰონდურასის კომუნისტური პარტია არალეგალურად გამოცხადდა, თუმცა ლიბერალური პარტია აგრძელებდა ფუნქციონირებას. 1935 წლის ამბოხების ლიდერებს, რომლებიც თავშესაფარს საზღვარგარეთ ეძებდნენ, ქვეყანაში საჰაერო რეისებით დასაბრუნებლად უფასო ბილეთები შესთავაზეს, თუკი ამის სურვილი ექნებოდათ. მიუხედავად ამისა, 1935 წლის ბოლოსთვის, თავისი მთავრობის წინააღმდეგ მიმართული პოლიტიკური აქტივობების ჩახშობისა და ქვეყანაში შიდა მშვიდობის შენარჩუნების მცდელობისას, მან სასტიკად დაარეპრესა და ცენზურა დააწესა გაზეთებზე, ჟურნალისტებსა და პოლიტიკურ ლიდერებზე.

„კარიატოს“ რეჟიმი ხასიათდებოდა როგორც მაღალნაციონალისტური და მილიტარისტული დიქტატურა, სადაც ხდებოდა ჰონდურასელი სანიმუშო მოქალაქის იდეალის გამძაფრება. ცნობილია, რომ გენერალი კარიასი ფაშიზმის სიმპატიზანტი იყო და აღფრთოვანებას გამოხატავდა ფაშისტური იტალიისა და ნაცისტური გერმანიის მიმართ, იმ დონეზე, რომ ორივე რეჟიმი 1938 წლიდან მისი მთავრობის მფარველად გვევლინებოდა. კარიასი არ ერიდებოდა წერილების გაგზავნას დიქტატორ ადოლფ ჰიტლერისთვის მას შემდეგ, რაც 1936 წელს რაიხსა და ჰონდურასის რესპუბლიკას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები ნორმალიზდა. ანალოგიურად მოიქცა იგი იაპონიის იმპერატორ ჰიროჰიტოსთან მიმართებაში 1937 წელს. ევროპული კონტექსტის ფაშისტური მოძრაობების მსგავსად, კარიასი ცდილობდა შეექმნა ეროვნული იდენტობა, რომელიც დაფუძნებული იქნებოდა მითიურ და იდეალიზებულ წარსულზე — ამ შემთხვევაში, ჰონდურასელი „მესტისოს“ იდენტობის განდიდებით, როგორც მაიას ცივილიზაციის მემკვიდრე ხალხისა. შედეგად, მისი მმართველობის დროს დაიწყო გათხრები ქალაქებში: კოპანი და ელ-პუენტე.

1940-იანი წლები
მიუხედავად იმისა, რომ გენერალი ინარჩუნებდა დიპლომატიურ ურთიერთობებს ნაცისტურ გერმანიასთან, ფაშისტურ იტალიასთან და იაპონიის იმპერიასთან, მას მოუხდა ომი გამოეცხადებინა „ღერძის“ ქვეყნებისთვის 1941 წელს პერლ-ჰარბორზე თავდასხმის შემდეგ. ამგვარად, ჰონდურასი ცნობილი გახდა, როგორც ამერიკის შეერთებული შტატების ერთ-ერთი მოკავშირე ლათინოამერიკული ქვეყანა. 1941 წელს, პერლ-ჰარბორში განლაგებულ აშშ-ის ბაზებზე იაპონიის თავდასხმის შემდეგ, ჩრდილოეთის ქვეყანამ ომი გამოუცხადა „გერმანულ-იტალიურ-იაპონურ ღერძს“, ისევე როგორც მისმა ჰონდურასელმა მეგობარმა, რომელმაც ასევე შეიყვანა ჯარისკაცები და საზღვაო ქვეითები რიგებში; ამასთანავე, ჰონდურასის საჰაერო ძალები პატრულირებდნენ კარიბის ზღვის სანაპიროებზე მექსიკის მახლობლად გერმანული წყალქვეშა ნავების საძიებლად. გარდა ამისა, დოქტორმა და გენერალმა კარიას ანდინომ „ხელი არ აუკანკალდა“ ისე გააძევა გერმანიის კონსული კრისტიან ცინსერი ჰონდურასიდან, რადგან მას მიიჩნევდა „მეხუთე კოლონად ცენტრალურ ამერიკაში და გესტაპოსთან კავშირის მქონედ“. კარიასის მთავრობასა და ახლომდებარე დიქტატორულ რეჟიმებს შორის კავშირების ღირებულება გარკვეულწილად საეჭვო გახდა 1944 წელს, როდესაც გვატემალასა და ელ-სალვადორში სახალხო ამბოხებებმა დაამხეს უბიკო და ერნანდესი.  გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ჩანდა, თითქოს რევოლუციური გადადება ჰონდურასზეც გავრცელდებოდა.  შეთქმულება, რომელშიც ზოგიერთი სამხედრო ოფიცერი და ოპოზიციონერი სამოქალაქო პირი მონაწილეობდა, უკვე აღმოჩენილი და ჩახშობილი იყო 1943 წლის ბოლოს. 1944 წლის მაისში ქალთა ჯგუფმა დაიწყო დემონსტრაციები ტეგუსიგალპაში, საპრეზიდენტო სასახლის წინ, პოლიტიკური პატიმრების გათავისუფლების მოთხოვნით. მთავრობის მკაცრი ზომების მიუხედავად, დაძაბულობა იზრდებოდა და კარიასი საბოლოოდ იძულებული გახდა ზოგიერთი პატიმარი გაეთავისუფლებინა. ამ ჟესტმა ვერ დააკმაყოფილა ოპოზიცია და ანტისამთავრობო დემონსტრაციები კვლავ გავრცელდა. ივლისში რამდენიმე დემონსტრანტი მოკლეს ჯარებმა სან-პედრო-სულაში. ოქტომბერში ემიგრანტების ჯგუფი ელ-სალვადორიდან შეიჭრა ჰონდურასში, თუმცა მათი მცდელობა, დაემხოთ მთავრობა, წარუმატებელი აღმოჩნდა. სამხედროები ერთგულნი დარჩნენ 
და კარიასმა თანამდებობა შეინარჩუნა.

რეგიონში შემდგომი არეულობის შეკავების სურვილით, ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა დაიწყო კარიასის დაჟინებული მოთხოვნა, გვერდზე გამდგარიყო და თავისუფალი არჩევნების ჩატარების საშუალება მიეცა, როდესაც მისი მიმდინარე ვადა ამოიწურებოდა. კარიასი, რომელიც იმ დროისთვის სამოცდაათ წელს იყო გადაცილებული, საბოლოოდ დაჰყვა ამ ზეწოლას და გამოაცხადა 1948 წლის ოქტომბრის არჩევნები, რომელშიც თავად აღარ იქნებოდა კანდიდატი. თუმცა, მან განაგრძო გზების ძიება თავისი ძალაუფლების გამოსაყენებლად. ეროვნულმა პარტიამ პრეზიდენტად დაასახელა კარიასის ფავორიტი ხუან მანუელ გალვესი, რომელიც 1933 წლიდან ომის მინისტრი იყო. ემიგრაციაში მყოფ ოპოზიციონერ ფიგურებს ჰონდურასში დაბრუნების უფლება მისცეს, ხოლო ლიბერალებმა, რომლებიც ცდილობდნენ მრავალწლიანი უმოქმედობისა და დაყოფის დაძლევას, კანდიდატად წარადგინეს ანხელ სუნიგა — იგივე პიროვნება, რომელიც კარიასმა 1932 წელს დაამარცხა. ლიბერალები მალევე დარწმუნდნენ, რომ მათ გამარჯვების შანსი არ ჰქონდათ და, მთავრობის მხრიდან საარჩევნო პროცესის მანიპულაციაში დადანაშაულების შემდეგ, არჩევნებს ბოიკოტი გამოუცხადეს. ამ აქტმა გალვესს პრაქტიკულად უალტერნატივო გამარჯვება მოუტანა და 1949 წლის იანვარში მან პრეზიდენტის პოსტი დაიკავა.

1954 წელს მოქმედ პრეზიდენტ გალვესს განზრახული ჰქონდა გვერდზე გამდგარიყო და თავისუფალი და სამართლიანი პაექრობის საშუალება მიეცა. კარიასი აპირებდა პრეზიდენტად დაბრუნებას, მაგრამ მისმა კანდიდატურამ მმართველ ეროვნულ პარტიაში განხეთქილება გამოიწვია. ლიბერალმა კანდიდატმა რამონ ვილედა მორალესმა ხმების უმრავლესობა მოიპოვა, თუმცა არა აბსოლუტური (შედეგი, რომელიც 1902 და 1923 წლის არჩევნებს ჰგავდა), რამაც ჩიხური მდგომარეობა შექმნა. ვიცე-პრეზიდენტმა ხულიო ლოსანო დიასმა ძალაუფლება გადატრიალების გზით ჩაიგდო ხელში, რითაც მოულოდნელად დაასრულა ჰონდურასში სტაბილური მმართველობის სამი ათწლეული, რომელთაგან 16 წლის განმავლობაში პრეზიდენტი კარიასი იყო.

დანაშაულები
200px|მინი|1944 წლის ხოცვა-ჟლეტის მსხვერპლთა ცხედრები.
გენერალ კარიას ანდინოს დიქტატურა, ლათინური ამერიკის სხვა რეჟიმების მსგავსად, არ ყოფილა გამონაკლისი თავის ისტორიაში ადამიანის უფლებების დარღვევის მხრივ. „ელ კარიატო“ ძირითადად ხასიათდებოდა მედიაზე მკაცრი ცენზურით და შეიარაღებული ძალების მხრიდან უიარაღო მშვიდობიანი მოსახლეობის მიმართ გამოჩენილი სისასტიკით. ამ პერიოდში გატარებული პოლიტიკით ერთ-ერთი ყველაზე მეტად დაზარალებული ეთნიკური ჯგუფი იყო გარიფუნას (Garífuna) თემი, რომელიც მუდმივად განიცდიდა დევნას და თავდასხმებს სამხედრო ძალების მხრიდან. აღსანიშნავია ტელას ხოცვა-ჟლეტა, რომელიც 1937 წელს მოხდა გარიფუნას მოსახლეობის წინააღმდეგ თავად კარიასის ბრძანებით. კიდევ ერთი ფართოდ გახსენებული დანაშაული იყო ე.წ. „სან-პედრო-სულას ხოცვა-ჟლეტა“, რომელიც მოხდა 1944 წლის 6 ივლისს მას შემდეგ, რაც სამხედრო ძალებმა სისასტიკით დაარბიეს სან-პედროს უიარაღო მოქალაქეები, რომლებმაც ქალაქის ქუჩებში პროტესტი დაიწყეს მისი გადადგომის მოთხოვნით. სამხედრო რეპრესიების შედეგად დაფიქსირდა 70-ზე მეტი გარდაცვლილი და ასობით დაჭრილი (ზუსტი რაოდენობა დღემდე უცნობია), მათ შორის მოხუცები და ქალები.

კიდევ ერთი ასპექტი იყო სამხედროების მხრიდან სხვადასხვა ციხეებში პატიმართა წამება; პატიმართა უმეტესობას პოლიტიკური ოპონენტები შეადგენდნენ, რის გამოც მისი მანდატის გარკვეულ ეტაპზე საპატიმროები გადაიტვირთა. პლანტაციებსა და მაღაროებში მომუშავეთაგან ბევრი ცხოვრობდა არაადამიანურ პირობებში, მინიმალური ელექტროენერგიის, წყლისა თუ საკმარისი საკვების გარეშე; მათი შრომა მონობასთან იყო გათანაბრებული და პლანტაციებისა თუ მაღაროების ცენტრები უფრო მეტად საკონცენტრაციო ბანაკებს ან იძულებითი შრომის ადგილებს ჰგავდა. ზოგიერთი პატიმარი ასევე იგზავნებოდა ამ ტერიტორიებზე სამუშაოდ, როგორც სასჯელაღსრულების დაწესებულებებში ყოფნის ალტერნატიული ვარიანტი.  ასევე, ქვეყნის ინფრასტრუქტურის დიდი ნაწილი აშენდა პატიმრების, ძირითადად პოლიტიკური და სამოქალაქო ოპონენტების შრომით.

მემკვიდრეობა
კარიასის პრეზიდენტობის შეფასება რთული ამოცანაა. მისმა მმართველობამ ქვეყანას უზრუნველყო ფრიად საჭირო ფარდობითი მშვიდობისა და წესრიგის პერიოდი. ქვეყნის ფისკალური მდგომარეობა სტაბილურად უმჯობესდებოდა, განათლების დონე ოდნავ ამაღლდა, საგზაო ქსელი გაფართოვდა და შეიარაღებული ძალების მოდერნიზაცია მოხდა. ამავდროულად, ჩანასახოვან მდგომარეობაში მყოფი დემოკრატიული ინსტიტუტები განადგურდა, ოპოზიციური და შრომითი საქმიანობა შეიზღუდა და ეროვნული ინტერესები ზოგჯერ იწირებოდა კარიასის მხარდამჭერების, ნათესავების ან მსხვილი უცხოური ინტერესების სასარგებლოდ.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1876
კატეგორია:გარდაცვლილი 1969
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის პოლიტიკური ლიდერები