იმპოსტორის სინდრომი

იმპოსტორის სინდრომი, ასევე ცნობილი როგორც იმპოსტორის ფენომენი ან იმპოსტორიზმი — ფსიქოლოგიური გამოცდილება, რომლის დროსაც ადამიანი განიცდის ინტელექტუალური ან პროფესიული თაღლითობის გრძნობებს.[1] ერთი წყარო მას განმარტავს, როგორც „სუბიექტურ გამოცდილებას, როდესაც საკუთარი შესაძლებლობებისა და მიღწევების მიმართ აღქმული ეჭვი ეპარება სხვებთან შედარებით, საპირისპიროს დამადასტურებელი მტკიცებულებების მიუხედავად“.[2]

იმპოსტორის სინდრომით დაავადებულები ხშირად ეჭვქვეშ აყენებენ საკუთარ უნარებს, ნიჭს ან მიღწევებს. მათ შეიძლება ჰქონდეთ მუდმივი შინაგანი შიში, რომ თაღლითებად გამოაშკარავდნენ.[3] მათი კომპეტენციის გარეგანი მტკიცებულებების მიუხედავად, ამ ფენომენის განცდის მქონე პირები არ თვლიან, რომ იმსახურებენ თავიანთ წარმატებას ან იღბალს. მათ შეიძლება ეგონოთ, რომ სხვებს ატყუებენ, რადგან გრძნობენ, რომ არ არიან ისეთი ინტელექტუალურები, როგორც გარეგნულად წარმოაჩენენ საკუთარ თავს.[4]

იმპოსტორის სინდრომი არ არის აღიარებული ფსიქიატრიული აშლილობა და არ არის მოხსენიებული ამერიკის ფსიქიატრიული ასოციაციის დიაგნოსტიკურ და სტატისტიკურ სახელმძღვანელოში (DSM-5) და არც დაავადებათა საერთაშორისო კლასიფიკაციის მეათე რევიზიაში (ICD-10) არის დიაგნოზად ჩამოთვლილი. ამგვარად, კლინიცისტებს არ აქვთ ინფორმაცია გავრცელების, თანმხლები დაავადებებისა და იმპოსტორის სინდრომის შეფასებისა და მკურნალობის საუკეთესო პრაქტიკის შესახებ.[5] თუმცა, აკადემიური ლიტერატურის გარეთ, იმპოსტორის სინდრომი ფართოდ განიხილება, განსაკუთრებით სამუშაო ადგილზე მიღწევების კონტექსტში.

 ნიშნები და სიმპტომები 
იმპოსტორის სინდრომი შეისწავლება, როგორც რეაქცია კონკრეტულ სტიმულებსა და მოვლენებზე. ეს არის გამოცდილება, რომელიც ადამიანს აქვს და არა ფსიქიკური აშლილობა.[6] იმპოსტორის სინდრომი არ არის აღიარებული DSM-ში ან ICD-ში, თუმცა ორივე კლასიფიკაციის სისტემა დაბალ თვითშეფასებას და წარუმატებლობის განცდას დეპრესიის ასოცირებულ სიმპტომებად აღიარებს.[7]

მიუხედავად იმისა, რომ იმპოსტორის სინდრომი არ არის პათოლოგიური მდგომარეობა, ეს არის საკუთარი თავის შესახებ დამახინჯებული შეხედულებების სისტემა, რომელსაც შეუძლია ძლიერი უარყოფითი გავლენა მოახდინოს ადამიანების მიერ საკუთარი ღირებულების შეფასებაზე.[8]

 თანმხლები დაავადებები 
იმპოსტორის სინდრომის მქონე ადამიანებს უფრო მაღალი შანსი აქვთ, განიცადონ დეპრესია და შფოთვა.[5] მათ ასევე უფრო მეტად აღენიშნებათ დაბალი თვითშეფასება, სომატური სიმპტომები და სოციალური დისფუნქციები.[5][9]

აიდაჰოს უნივერსიტეტის მიერ 2025 წელს ჩატარებულმა კვლევამ დაასკვნა, რომ „... იმპოსტერიზმი ძლიერ დადებით კორელაციაში იყო ხისტი და თვითკრიტიკული პერფექციონიზმის ქვეტიპებთან, მაგრამ აჩვენა ნულოვანი კორელაცია ნარცისულ პერფექციონიზმთან. ამრიგად, როგორც ჩანს, იმპოსტერიზმი და პერფექციონიზმი მჭიდროდ დაკავშირებული კონსტრუქტებია, მაგრამ თითოეულის ქვეტიპებს შორის მნიშვნელოვანი განსხვავებებია“.[10][11]

 ასოცირებული ფაქტორები 
იმპოსტორის სინდრომი რამდენიმე ფაქტორთან ასოცირდება. ზოგიერთი მათგანი რისკ-ფაქტორად ითვლება, ზოგი კი შედეგებად. თუმცა, რადგან ასოციაციები კორელაციურ კვლევებშია დოკუმენტირებული, მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის დადგენა შეუძლებელია.

 რისკ-ფაქტორები 
იმპოსტორის სინდრომი ასოცირდება ნევროტიზმთან, დაბალ თვითშეფასებასთან და პერფექციონიზმთან.[2] ის უარყოფით კორელაციაშია ისეთ პიროვნულ თვისებებთან, როგორიცაა ექსტრავერსია, თანხმობა და კეთილსინდისიერება.[2]

იმპოსტორის სინდრომი შეიძლება წარმოიშვას და გამოიწვიოს დაძაბული პირადი ურთიერთობები და ხელი შეუშალოს ადამიანებს სრულად გამოავლინონ თავიანთი პოტენციალი ინტერესის სფეროებში.[12] ტერმინი „იმპოსტორიზაცია“ ფენომენის წყაროს სავარაუდო იმპოსტორიდან გადააქვს იმ ინსტიტუტებში, რომელთა პოლიტიკა, პრაქტიკა ან სამუშაო ადგილის კულტურა „აიძულებს ან აპირებს აიძულოს ინდივიდებს, ეჭვქვეშ დააყენონ თავიანთი ინტელექტი, კომპეტენცია და კუთვნილების გრძნობა“.[13]