გაი სკოტი

გაი ლინდსი სკოტი (დ. 1 ივნისი, 1944) — ზამბიელი პოლიტიკოსი, რომელიც 2014 წლიდან 2015 წლამდე ზამბიის პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა, ხოლო 2011 წლიდან 2014 წლამდე კი, მე-12 ვიცე-პრეზიდენტის. სკოტი მოვალეობის შემსრულებელი პრეზიდენტი გახდა მაიკლ სატას გარდაცვალების შემდეგ, 2014 წლის 28 ოქტომბერს. ამან იგი ევროპული წარმოშობის პირველ სახელმწიფოს მეთაურად აქცია კონტინენტურ აფრიკაში 1989 წელს ფ. ვ. დე კლერკისს შემდეგ.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
გაი ლინდსი სკოტი დაიბადა 1944 წლის 1 ივნისს სასაზღვრო ქალაქ ლივინგსტონში, რომელიც 1935 წლამდე იმდროინდელი ჩრდილოეთ როდეზიის (დღევანდელი ზამბია) დედაქალაქი იყო. მისი მამა, ალეკ სკოტი, ექიმი იყო, რომელიც 1927 წელს გლაზგოდან, შოტლანდიიდან, ჩრდილოეთ როდეზიაში ემიგრაციაში წავიდა სესილ როდსის რკინიგზაზე სამუშაოდ, ხოლო დედამისი, გრეისი, 1940 წელს ინგლისიდან ემიგრაციაში წავიდა. სკოტი ცნობილი მეცნიერის, ალექსანდრე „სენდის“ სკოტის ძმაა, რომელსაც 2014 წელს ბრიტანეთის კუნძულების მეთევზეობის საზოგადოების ბევერტონის მედალი მიენიჭა მეთევზეობის მეცნიერებაში შეტანილი წვლილისთვის. 1950-იან წლებში მისი მამა როდეზიისა და ნიასალენდის ფედერაციის პარლამენტის წევრი იყო, რომელიც ლუსაკას წარმოადგენდა, როგორც დამოუკიდებელი. სკოტის პოლიტიკაში საბოლოო მონაწილეობა დიდწილად შთაგონებული იყო მისი მამით, რომელიც ზამბიელი ნაციონალისტების მოკავშირე იყო და დამოუკიდებლობის მომხრე რამდენიმე გაზეთიც კი ჰქონდა დაარსებული.

სკოტმა დაწყებითი და საშუალო განათლება შესაბამისად სპრინგვეილის სკოლასა და პიტერჰაუსის ბიჭების სკოლაში დაასრულა, რომლებიც მაშინდელ სამხრეთ როდეზიაში (დღევანდელი ზიმბაბვე) მდებარეობდა. მან განათლება ინგლისში განაგრძო, სადაც 1965 წელს ეკონომიკის ბაკალავრის ხარისხი ტრინიტი ჰოლში, კემბრიჯის უნივერსიტეტის შემადგენელ კოლეჯში მიიღო. შემდეგ სკოტი სამშობლოში დაბრუნდა, რათა ახლად დამოუკიდებელი ზამბიის მთავრობაში შეერთებოდა, სადაც ფინანსთა სამინისტროში დამგეგმავი იყო. ამ პერიოდში ის ასევე იყო გამოცემის, სახელწოდებით „აღმოსავლეთ და ცენტრალური აფრიკის ბიზნესი და ეკონომიკა“, რედაქტორის მოადგილე.

1970 წელს სკოტმა დააარსა აგრობიზნესის საწარმო, რომელიც ცნობილი იყო როგორც Walkover Estates, რომელიც ორიენტირებული იყო მაღალი ღირებულების მქონე კულტურების, როგორიცაა სარწყავი ხორბალი, მარწყვი და არასეზონური ბოსტნეულის ფართო ასორტიმენტი, წარმოებაზე. Walkover Estates-ის მიერ წარმოებული მარწყვი ხშირად იყო წარმოდგენილი ადგილობრივ Sainsbury's სუპერმარკეტებში. ამ პერიოდში სკოტი ითვლებოდა სამაგალითო დამსაქმებლად, რომელიც ადგილობრივ ენაზე საუბრობდა და ცნობილი იყო თავისი ინკლუზიური წვეულებებით.

საბოლოოდ, სკოტი ინგლისში დაბრუნდა, რათა სასექსის უნივერსიტეტში გაეგრძელებინა სწავლა, სადაც კოგნიტურ მეცნიერებებსა და ხელოვნურ ინტელექტს სწავლობდა, მაგისტრის ხარისხი 1983 წელს მიიღო, ხოლო დოქტორის ხარისხი 1986 წელს. მისი სადოქტორო დისერტაციას „მოძრავი გამოსახულების ლოკალური და გლობალური ინტერპრეტაცია“ ეწოდა. მან რობოტიკა შეისწავლა ოქსფორდის უნივერსიტეტში.

პოლიტიკური კარიერა
1990 წელს სკოტი შეუერთდა მრავალპარტიული დემოკრატიის მოძრაობას (MMD) და პირველი პარტიული ყრილობის დროს აირჩიეს მისი სოფლის მეურნეობის კომიტეტის თავმჯდომარედ.

1991 წლის საყოველთაო არჩევნებში, ეროვნულ ასამბლეაში, იგი აირჩიეს პარლამენტის წევრად MMD-ის სიით და შემდგომში დაინიშნა სოფლის მეურნეობის, სურსათისა და თევზჭერის მინისტრად. მან უხელმძღვანელა რიგ პოლიტიკურ რეფორმებს და პასუხისმგებელი იყო 1992 წლის იანვარსა და თებერვალში „საუკუნის გვალვის“ მართვაზე. ზამბიაში არ იყო სიმინდის მარაგი და არც სამხრეთ აფრიკაში, ამიტომ საჭირო გახდა საგანგებო ღონისძიებების გატარება მისი საზღვარგარეთიდან იმპორტისა და ზამბიაში დანგრეული რკინიგზისა და გზების ქსელებით გადასატანად. მან ასევე ზედამხედველობა გაუწია 1992-93 წლების გვალვისგან აღდგენის „უზარმაზარ მოსავალს“. თუმცა, 1993 წლის 15 აპრილს პრეზიდენტმა ჩილუბამ იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა.Jacqueline Audrey Kalley, Elna Schoeman & Lydia Eve Andor (1999) Southern African Political History: A Chronology of Key Political Events from Independence to Mid-1997 Greenwood Publishing Group, p703

1996 წელს სკოტმა დატოვა MMD, რათა ზამბიის ეროვნული ფერმერთა კავშირის პრეზიდენტ ბენ კაპიტასთან ერთად ჩამოეყალიბებინა ლიმას პარტია. მან ხელმძღვანელობდა ლიმას პარტიისა და სხვა პარტიების, მათ შორის დინ მუნგომბას ზამბიის დემოკრატიული კონგრესის გაერთიანებას, რათა ჩამოეყალიბებინათ ზამბიის პროგრესის ალიანსი. 2001 წელს ის დაუბრუნდა პოლიტიკას და შეუერთდა პატრიოტულ ფრონტს, ხოლო 2006 წლის საყოველთაო არჩევნებში ლუსაკა ცენტრალური ოლქის პარლამენტის წევრად არჩევის შემდეგ ეროვნულ ასამბლეაში დაბრუნდა.Guy Lindsay Scott 2006 - National Assembly of Zambia

ვიცე-პრეზიდენტობა
საპრეზიდენტო არჩევნები 2011 წლის 20 სექტემბერს ჩატარდა და 2011 წლის 23 სექტემბერს გამოქვეყნებული საბოლოო შედეგების მიხედვით, „პატრიოტული ფრონტის“ საპრეზიდენტო კანდიდატმა, მაიკლ სატამ, დიდი უპირატესობით დაამარცხა „პატრიოტული ფრონტის“ წარმომადგენელი რუპია ბანდა. სკოტმა ზამბიის რესპუბლიკის ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობა 2011 წლის 29 სექტემბერს დაიკავა, რომელიც ქვეყნის დამოუკიდებლობის შემდეგ პირველი თეთრკანიანი ზამბიელი ვიცე-ლიდერი იყო. ვიცე-პრეზიდენტობის პარალელურად, იგი კვლავ ლუსაკა ცენტრალური რეგიონის პარლამენტის წევრი იყო.2011 General Election Results - Electoral Commission of Zambia

მისი არჩევიდან მალევე, გაზეთ „გარდიანში“ გამოქვეყნებულ სტატიაში სკოტის სიტყვებია მოყვანილი: „დიდი ხანია მეეჭვება, რომ ზამბია პოსტკოლონიურიდან კოსმოპოლიტურ მდგომარეობაში გადადის. ხალხის აზროვნება იცვლება: ისინი აღარ სხედან და აღარ ფიქრობენ კოლონიალიზმის არასწორ მხარეებზე“.Zambia's white vice-president hails 'cosmopolitan' new era, The Guardian, 4 October 2011 აშშ-ის ყოფილ პრეზიდენტ ჯორჯ ბუშ უმცროსთან (რომელიც ზამბიაში სხვადასხვა საქველმოქმედო ინიციატივას აფინანსებს) 2012 წელს გამართულ შეხვედრაზე მან თქვა: „როდესაც ვიცე-პრეზიდენტად წარმადგინეს, ეგონა, რომ ხუმრობდნენ“.

პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი
მაიკლ სატას 2014 წლის 28 ოქტომბერს გარდაცვალების შემდეგ, სკოტი დროებითი პრეზიდენტი გახდა არაუმეტეს ოთხმოცდაათი დღის ვადით, სანამ ახალი არჩევნები არ ჩატარდებოდა თანამდებობის სამუდამოდ 
დასაკავებლად, როგორც ამას ზამბიის კონსტიტუციის 38-ე მუხლი მოითხოვს. ამან იგი 1989 წლის შემდეგ პირველ აფრიკელ თეთრკანიან სახელმწიფოს მეთაურად აქცია.

ვინაიდან ზამბიის კონსტიტუციის 34-ე მუხლის წარმომავლობის პუნქტი მოითხოვდა, რომ პრეზიდენტობის კანდიდატების ორივე მშობელი ყოფილიყო „ზამბიელი დაბადებით ან წარმომავლობით“, სკოტს თანამდებობაზე კენჭისყრის უფლება არ ჰქონდა, რადგან მისი მშობლები შოტლანდიელი და ინგლისელი ემიგრანტები იყვნენ. ეს დებულება პრეზიდენტ ფრედერიკ ჩილუბას მიერ იქნა შემოღებული, რათა კენეთ კაუნდას - რომლის მამაც მალავიში დაიბადა - ხელახლა პრეზიდენტობა არ შეძლებოდა. თუმცა, ზამბიის უზენაესი სასამართლოს მიერ 1998 წელს მსგავს საქმეზე გამოტანილმა წინა გადაწყვეტილებამ შესაძლოა ის პოტენციურ კანდიდატად დაემტკიცებინა. მიუხედავად ამისა, სკოტი თავისი პოლიტიკური პარტიის, „პატრიოტული ფრონტის“ საპრეზიდენტო კანდიდატად არ წარდგენილა.

2014 წლის 3 ნოემბერს სკოტმა ედგარ ლუნგუ გაათავისუფლა პატრიოტული ფრონტის გენერალური მდივნის თანამდებობიდან; თუმცა, ერთი დღის შემდეგ,Zambian President Guy Scott in row over Edgar Lungu sacking, BBC News, 4 November 2014. ლუსაკაში ქუჩის საპროტესტო აქციების შემდეგ, იგი აღადგინა თანამდებობაზე. 2014 წლის 17 დეკემბერს სკოტმა უარყო კაბინეტის წევრების მოწოდებები, რომლებიც მას პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი თანამდებობიდან გადადგომას სთხოვდნენ.

ლუნგუმ, რომელიც „პატრიოტული ფრონტის“ კანდიდატი იყო, გაიმარჯვა 2015 წლის იანვრის შუალედურ საპრეზიდენტო არჩევნებში და 2015 წლის 25 იანვარს სკოტის შემდეგ ზამბიის მეექვსე პრეზიდენტი გახდა.Matthew Hill, "Zambian Ruling Party's Edgar Lungu Inaugurated as President", Bloomberg, 25 January 2015.

პრეზიდენტობის შემდგომი პერიოდი
სკოტმა პატრიოტული ფრონტი 2016 წლის საყოველთაო არჩევნებამდე დატოვა,

2019 წელს მან გამოაქვეყნა წიგნი „თავგადასავლები ზამბიის პოლიტიკაში: შავ-თეთრი ისტორია“, რომელიც ზამბიის ისტორიასა და საკუთარ პოლიტიკურ კარიერას ეხება. 2021 წლის მარტში ის შეუერთდა ეროვნული განვითარების გაერთიანებულ პარტიას, პარტიის პრეზიდენტმა ჰაკაინდე ჰიჩილემამ კი იგი მთავარ კონსულტანტად და ეროვნული მმართველი კომიტეტის წევრად დანიშნა.

პირადი ცხოვრება
სკოტი 1994 წელს ლუსაკას სამოქალაქო ცენტრში დაქორწინდა ბრიტანეთში დაბადებულ ექიმ შარლოტ ჰარლანდზე. ამჟამად ისინი ლუსაკაში ცხოვრობენ. სკოტს პარკინსონის დაავადება აქვს.

რესურსები ინტერნეტში
 Profile on the party website
 Interview on BBC Hardtalk

წიგნი

სქოლიო

კატეგორია:მამაკაცები
კატეგორია:ზამბიელები
კატეგორია:პოლიტიკოსები
კატეგორია:პრეზიდენტები
კატეგორია:ზამბიის პრეზიდენტები