ალვარო ენრიკე არსუ ირიგოიენი

ალვარო ენრიკე არსუ ირიგოიენი (დ. 14 მარტი, 1946 —  გ. 27 აპრილი, 2018) — გვატემალელი პოლიტიკოსი და ბიზნესმენი, რომელიც იყო გვატემალის 44-ე პრეზიდენტი 1996-დან 2000 წლამდე, ასევე რამდენიმე ვადით გვატემალა სიტის მერად. მისი პრეზიდენტობის მთავარი მიღწევა იყო სამშვიდობო შეთანხმების ხელმოწერა პარტიზანულ დაჯგუფება „გვატემალის ეროვნულ რევოლუციურ ერთობასთან“ (URNG), რამაც დაასრულა გვატემალის 36-წლიანი სამოქალაქო ომი. 

იგი გვატემალა სიტის მერად ექვსჯერ აირჩიეს: 1982 წელს, როდესაც მან უარი თქვა თანამდებობის დაკავებაზე სახელმწიფო გადატრიალების გამო; 1986 წელს; 2003 წელს, პრეზიდენტობის შემდეგ; 2007, 2011 და 2015 წლებში ამ უკანასკნელი ვადის დროს იგი თანამდებობაზე ყოფნისას გარდაიცვალა.

ადრეული კარიერა
დაიბადა გვატემალა სიტიში, არსუ სწავლობდა სოციალურ და იურიდიულ მეცნიერებებს რაფაელ ლანდივარის უნივერსიტეტში. 1978 წელს იგი გახდა გვატემალის ტურიზმის ინსტიტუტის (INGUAT) დირექტორი; ეს თანამდებობა მას 1981 წლამდე ეკავა, როდესაც იგი „გვატემალის ქრისტიან-დემოკრატიული“ (DCG) პარტიიდან გვატემალა სიტის მერად აირჩიეს. თუმცა, 1982 წელს მოხდა სამხედრო გადატრიალება და, მიუხედავად იმისა, რომ არჩევნები გაუქმდა, სამხედროებმა მას მუნიციპალური ინტენდანტის თანამდებობა შესთავაზეს, რაზეც მან უარი თქვა. 1986 წელს იგი გახდა მერი მას შემდეგ, რაც გაიმარჯვა არჩევნებში „ეროვნული წინსვლის გეგმის“ სამოქალაქო კომიტეტის ეგიდით.

1989 წელს სამოქალაქო კომიტეტი გადაკეთდა „ეროვნული წინსვლის პარტიად“ (PAN). არსუ იყო მათი საპრეზიდენტო კანდიდატი 1990 წლის არჩევნებში, სადაც მან მეოთხე ადგილი დაიკავა ხმების 17.3 პროცენტით. გამარჯვებულმა, ხორხე სერანომ, არსუ საგარეო საქმეთა მინისტრად დანიშნა 1991 წელს. თუმცა, მან იმავე წელს დატოვა თანამდებობა პროტესტის ნიშნად სერანოს გადაწყვეტილების გამო, მოეხდინა ბელიზთან ურთიერთობების ნორმალიზება, რომლის ტერიტორიის უდიდეს ნაწილზეც გვატემალას დიდი ხნის პრეტენზიები აქვს.

პრეზიდენტობა
არსუმ გაიმარჯვა 1995 წლის საყოველთაო არჩევნების პირველ ტურში ნოემბერში, ხოლო შემდეგ მცირე უპირატესობით დაამარცხა ალფონსო პორტილიო „გვატემალის რესპუბლიკური ფრონტიდან“ (FRG) მეორე ტურში, რომელიც 1996 წლის იანვარში გაიმართა. მან ხმების 51.2 პროცენტი მოიპოვა.

არსუს პრეზიდენტობის მთავარი მიღწევა იყო სამშვიდობო შეთანხმების ხელმოწერა პარტიზანულ დაჯგუფება „გვატემალის ეროვნულ რევოლუციურ ერთობასთან“, რამაც დაასრულა გვატემალის 36-წლიანი სამოქალაქო ომი. მოლაპარაკებები 1990 წლიდან მიმდინარეობდა და არსუმ მათ ახალი, სასიცოცხლო იმპულსი შესძინა, როდესაც 1996 წლის 26 თებერვალს მექსიკაში URNG-ს წარმომადგენლებს შეხვდა. 20 მარტს გამოცხადდა ცეცხლის შეწყვეტა, ხოლო წლის განმავლობაში ხელი მოეწერა სხვადასხვა სამშვიდობო შეთანხმებას. 12 დეკემბერს მადრიდში ხელი მოეწერა შეთანხმებას URNG-ის ლეგალიზაციის შესახებ. 18 დეკემბერს კონგრესმა მიიღო კანონი, რომელიც მებრძოლებს ნაწილობრივ ამნისტიას ანიჭებდა, მანამ, სანამ 29 დეკემბერს ხელი მოეწერებოდა „მყარი და ხანგრძლივი მშვიდობის საბოლოო შეთანხმებას“.

ამ სამშვიდობო შეთანხმების ფარგლებში, არსუს მთავრობამ წამოაყენა გვატემალის კონსტიტუციის რეფორმების სერია, მათ შორის საპრეზიდენტო გვარდიის დაშლა, შეიარაღებული ძალების შემცირება და მკვიდრი თემების უფლებების აღიარება. თუმცა, 1994 წლის რეფერენდუმმა უარყო შემოთავაზებული რეფორმები.

არსუს პრეზიდენტობის პერიოდში განხორციელდა მნიშვნელოვანი ინვესტიციები ქვეყნის ინფრასტრუქტურაში; კერძოდ, გაუმჯობესდა გზები, გაიზარდა ელექტროენერგიითა და სატელეფონო კავშირით დაფარვა. ამ პროცესის ფარგლებში მოხდა რამდენიმე საჯარო სატრანსპორტო და კომუნალური კომპანიის პრივატიზება, რასაც მოჰყვა მწვავე კრიტიკა პროცესის დროს დაფიქსირებული დარღვევების ბრალდებების გამო. ზოგიერთი ეს კომპანია იყო ელექტროენერგიის კომპანია Empresa Eléctrica de Guatemala (EEGSA), სატელეფონო მომსახურების პროვაიდერი GUATEL, ეროვნული ავიახაზები Aviateca და სარკინიგზო კომპანია FEGUA.

სხვა გამოწვევებს შორის, რომელთა წინაშეც არსუს მთავრობა დადგა, იყო არქიეპისკოპოს ხუან ხოსე ხერარდის მკვლელობა 1998 წელს, რაც მოგვიანებით საპრეზიდენტო გვარდიის წევრებს მიეწერა. ასევე, იმავე წელს ქარიშხალ „მიტჩის“ მიერ გამოწვეული ნგრევა და კრიმინალის დონის მატება. ამის მიუხედავად, მთლიანი შიდა პროდუქტი ყოველწლიურად დაახლოებით 3 პროცენტით იზრდებოდა, ხოლო ინფლაცია 5 პროცენტამდე შემცირდა.

მის მთავრობასთან დაახლოებული ოფიცრები ახორციელებდნენ სოციალური ორგანიზაციების აქტივისტების მკვლელობებს.

შემდგომი კარიერა და სიკვდილი
საპრეზიდენტო ვადის შემდეგ არსუ ცენტრალური ამერიკის პარლამენტის წევრი გახდა; მას ეს ადგილი 2000-დან 2004 წლამდე ეკავა. იგი მეორე ვადით გვატემალა სიტის მერად 2003 წელს აირჩიეს, შემდეგ კი კვლავ 2007, 2011 და 2015 წლებში. მისი ბოლო ვადა 2020 წელს უნდა დასრულებულიყო.

ამ პერიოდში არსუმ დააფუძნა Transmetro-ს სწრაფი ავტობუსების სისტემა და მუშაობდა გვატემალა სიტის ისტორიული ცენტრის აღდგენაზე.

თავის ბოლო წლებში, 2017-სა და 2018-ში, არსუ იბრძოდა გვატემალაში დაუსჯელობის წინააღმდეგ ბრძოლის საერთაშორისო კომისიის (CICIG) გაეროს კომისრის, ივან ველასკესისა და გენერალური პროკურორის, თელმა ალდანას წინააღმდეგ, მათ ღიად ადანაშაულებდა პრეზიდენტ მორალესის წინააღმდეგ „ნელი სახელმწიფო გადატრიალების“ მოწყობაში კორუფციასთან და დაუსჯელობასთან ბრძოლის საფარქვეშ. ამავდროულად, თავადაც მოექცა კრიტიკის ქარცეცხლში. 2018 წლის 27 აპრილს არსუს გულის შეტევა დაემართა გვატემალა სიტიში გოლფის თამაშისას. იგი იმავე დღეს საავადმყოფოში გარდაიცვალა.

პირადი ცხოვრება
არსუს პირველი მეუღლისგან, სილვია გარსია გრანადოსისგან სამი შვილი ეყოლა, ხოლო მეორე მეუღლისგან, პატრიცია ესკობარისგან ორი. მისი ვაჟი, ალვარო არსუ ესკობარი, იყო გვატემალის კონგრესის პრეზიდენტი.

იგი რამდენჯერმე იყო გვატემალის ეროვნული ჩემპიონი სქვოშში. გვატემალაში დაუსჯელობის წინააღმდეგ ბრძოლის საერთაშორისო კომისიამ (CICIG), გაეროს მიერ მხარდაჭერილმა ანტიკორუფციულმა ორგანომ, საჯაროდ გამოიძია და წარადგინა ბრალდებები, რომლებიც მიუთითებდა, რომ გვატემალის მესამე პრეზიდენტიც იყო ჩართული კორუფციაში ან უკანონო საქმიანობაში, რაც ქვეყნის პოლიტიკურ ხელმძღვანელობაში მაღალი დონის კორუფციის გამოვლენის ფართო ძალისხმევის ნაწილი იყო.

იხილეთ აგრეთვე
გვატემალის პრეზიდენტი

რესურსები ინტერნეტში
Biography and presidential tenure, by CIDOB Foundation
Profile citymayors
Arzú Alcalde 2007 mayoral campaign website

სქოლიო

კატეგორია:გვატემალის პრეზიდენტები