მილან მილუტინოვიჩი

მილან მილუტინოვიჩი (; დ. 19 დეკემბერი, 1942 — გ. 2 ივლისი, 2023) — სერბი პოლიტიკოსი, რომელიც 1997-2002 წლებში სერბეთის პრეზიდენტის პოსტს იკავებდა.

მისი კარიერა მრავალმხრივი იყო. იგი მსახურობდა სერბეთის განათლებისა და მეცნიერების მდივნად (1977-1982), ხელმძღვანელობდა სერბეთის ეროვნულ ბიბლიოთეკას (1983-1987), იყო იუგოსლავიის ფედერაციული რესპუბლიკის ელჩი საბერძნეთში (1989-1995) და იუგოსლავიის საგარეო საქმეთა ფედერალური მინისტრი (1995-1997).

საპრეზიდენტო ვადის ამოწურვის შემდეგ, 2002 წლის დეკემბერში, იგი ყოფილი იუგოსლავიის საკითხებზე მომუშავე სისხლის სამართლის საერთაშორისო ტრიბუნალს ჩაბარდა, სადაც მას ომის დანაშაულებში ედებოდა ბრალი. 2009 წლის 26 თებერვალს სასამართლომ იგი ყველა წარდგენილ ბრალდებაში უდანაშაულოდ ცნო.Kosovo trial clears Serbia leader. bbc.co.uk; accessed 17 May 2018.

განათლება და ახალგაზრდობა
მილან მილუტინოვიჩი ბელგრადის ძველი ოჯახიდან იყო. იგი დაიბადა ბელგრადში, სამოქალაქო ინჟინრის, ალექსანდარ მილუტინოვიჩისა და ხელოვნების ისტორიკოსის, ლიუბიცას ოჯახში. სწავლობდა ბელგრადში, დაამთავრა ბელგრადის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი და 1965 წელს მაგისტრის ხარისხი მიიღო.

ადრეული პოლიტიკური კარიერა
1969 წლიდან 1971 წლამდე იგი იყო იუგოსლავიის სოციალისტურ ახალგაზრდულ კავშირში პრეზიდიუმის წევრი, ხოლო 1974 წლიდან 1977 წლამდე – ბელგრადის კომუნისტთა ლიგის საქალაქო კომიტეტის იდეოლოგიური მდივანი. 1969-1974 წლებში მილუტინოვიჩი იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკის ფედერალური პარლამენტის წევრი იყო, სადაც, სხვა მოვალეობებთან ერთად, საგარეო საქმეთა კომიტეტში მსახურობდა.

განათლების მდივნობა და ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორობა
1977 წლიდან 1982 წლამდე მილუტინოვიჩი იკავებდა სერბეთის სოციალისტური რესპუბლიკის განათლების, მეცნიერებისა და სპორტის მდივნის პოსტს. თავისი უფლებამოსილების პერიოდში იგი მუშაობდა განათლების სისტემის ყოვლისმომცველ რეფორმაზე. მისი შედარებითი კვლევა ევროპის უმაღლესი განათლების სისტემების შესახებ გამოქვეყნდა წიგნში „University-Eppur si Muove: University Reform-between Tradition and the Future“ (ბელგრადი, 1985). განათლების მდივნის ვადის ამოწურვის შემდეგ, მილან მილუტინოვიჩი სერბეთის ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორად აირჩიეს.

საგარეო საქმეთა სამინისტრო
1987 წელს, ფედერალური მდივნის, რაიფ დიზდარევიჩის მმართველობის პერიოდში, მილან მილუტინოვიჩი შეუერთდა იუგოსლავიის საგარეო საქმეთა ფედერალურ სამდივნოს ელჩისა და პრესის, ინფორმაციისა და კულტურის სექტორის ხელმძღვანელის სტატუსით. 1989 წლის სექტემბერში იგი საბერძნეთში იუგოსლავიის ელჩად დაინიშნა.

საბერძნეთში ელჩად ყოფნის პერიოდის დიდ ნაწილში (1992-1995 წლებში), მილუტინოვიჩი იყო იუგოსლავიის ერთადერთი ელჩი დასავლურ სახელმწიფოში. ეს განპირობებული იყო იმით, რომ 1992 წლის მაისში დაწესებული გაეროს ემბარგოს გამო ახალი ელჩების დანიშვნა შეუძლებელი იყო, ხოლო ბელგრადს მილუტინოვიჩი უკან არ გაუწვევია. 1995 წლის აგვისტოში იგი იუგოსლავიის ფედერაციული რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა მინისტრად დაინიშნა.

1995 წლის ნოემბერში იგი იყო ერთ-ერთი წამყვანი მომლაპარაკებელი ოჰაიოს შტატში, დეიტონში გამართულ სამშვიდობო მოლაპარაკებებზე და „დეიტონის სამშვიდობო შეთანხმების“ ერთ-ერთი ავტორი, რამაც ბოსნია-ჰერცეგოვინაში საომარი მოქმედებების საბოლოო შეწყვეტა გამოიწვია. საგარეო საქმეთა მინისტრობის დროს მან ასევე ხელი მოაწერა რამდენიმე შეთანხმებას იუგოსლავიასა და მის მეზობელ ხორვატიას შორის, რაც მიზნად ისახავდა ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობების ნორმალიზებას.

1997 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები
მას შემდეგ, რაც სლობოდან მილოშევიჩს ამოეწურა სერბეთის პრეზიდენტის პოსტზე კონსტიტუციით ნებადართული მეორე და უკანასკნელი ვადა, იგი საკამათო ვითარებაში იუგოსლავიის პრეზიდენტად აირჩიეს. მილოშევიჩის „სერბეთის სოციალისტურ პარტიას“ კვლავ სურდა სერბეთის პრეზიდენტის პოსტის შენარჩუნება და 1997 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებზე მათი პირველი კანდიდატი ზორან ლილიჩი იყო. არჩევნების პირველი ორი ტური ჩაიშალა, რადგან ვერ მოგროვდა ამომრჩეველთა საჭირო რაოდენობა.

„სერბეთის სოციალისტური პარტიის“, „იუგოსლავიის მემარცხენეებისა“ და „ახალი დემოკრატიის“ კოალიციამ განმეორებითი არჩევნებისთვის კანდიდატის შეცვლა გადაწყვიტა, რადგან ნაციონალისტური „სერბეთის რადიკალური პარტიის“ ლიდერმა, ვოისლავ შეშელმა, ლილიჩზე მეტი ხმა დააგროვა. ბევრმა ოპოზიციურმა პარტიამ, „დემოკრატიული პარტიის“ ხელმძღვანელობით, ბოიკოტი გამოუცხადა 1997 წლის არჩევნებს, რადგან შედეგების მანიპულაციას ელოდნენ.

მილუტინოვიჩი, რომელიც „სერბეთის სოციალისტური პარტიის“ წევრი იყო, პარტიის რჩეული მას შემდეგ გახდა, რაც ლილიჩმა წარმატებას ვერ მიაღწია. 1997 წლის დეკემბერში გამართულ არჩევნების მეორე ტურში, ოფიციალური მონაცემებით, მან ხმების 59.18% მოიპოვა, ხოლო ამომრჩეველთა აქტივობამ 50.96% შეადგინა. ვოისლავ შეშელმა, რომელმაც ხმების 37.61% მიიღო, მილუტინოვიჩის ინაუგურაციის ცერემონიას ბოიკოტი გამოუცხადა.

პრეზიდენტობა
იმის გამო, რომ სლობოდან მილოშევიჩი იუგოსლავიის ფედერაციის პრეზიდენტი გახდა, პოლიტიკურმა ძალაუფლებამ მასთან ერთად ფედერალურ დონეზე გადაინაცვლა, რის გამოც მილუტინოვიჩი მცირე პოლიტიკური გავლენით სარგებლობდა. მიუხედავად ამისა, მილუტინოვიჩი იყო იუგოსლავიის სამთავრობო მომლაპარაკებელი ჯგუფის წევრი 1999 წლის რამბუიეს შეთანხმების დროს, რომელიც წინ უძღოდა ნატოს კამპანიას იუგოსლავიის წინააღმდეგ.

მას შემდეგ, რაც 2000 წლის ოქტომბერში მილოშევიჩი და მისი პარტია ხელისუფლებას ჩამოაშორეს და მათი პოლიტიკური გავლენა ფედერალურ, რესპუბლიკურ და ადგილობრივ დონეებზე მინიმუმამდე შემცირდა, მილუტინოვიჩი მაინც დარჩა თანამდებობაზე, რადგან მისი საპრეზიდენტო ვადა 2002 წლამდე არ იწურებოდა. 2000 წლიდან 2002 წლამდე მისი უფლებამოსილებები ფორმალობად იქცა, რადგან მის პოლიტიკურ გუნდს აღარ ჰქონდა ხალხის მხარდაჭერა და მას ვერცერთი სხვა სახელისუფლებო შტო ვერ უმაგრებდა ზურგს. მილუტინოვიჩი მოერიდა საჯარო აქტიურობას და მხოლოდ ძირითად კონსტიტუციურ მოვალეობებს ასრულებდა. 2002 წელს, მისი მანდატის ამოწურვის შემდეგ, ჩატარდა საპრეზიდენტო არჩევნები, რომელშიც მილუტინოვიჩს მონაწილეობა აღარ მიუღია. იგი პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელმა, ნატაშა მიჩიჩმა შეცვალა.

2000 წლის ბოლოს, დემოკრატიული ტრანზიციის პერიოდში, მილუტინოვიჩმა უარი თქვა ბელგრადში ოქტომბრის დემონსტრაციების ძალადობრივ დარბევაზე. მისმა მშვიდობიანმა ურთიერთობამ ახალ მთავრობასთან მილოშევიჩის უახლოესი მოკავშირეების უკმაყოფილება გამოიწვია, თუმცა მათ შორის ოფიციალური განხეთქილება არასოდეს მომხდარა. ამავდროულად, მილუტინოვიჩი არც „სერბეთის დემოკრატიული ოპოზიციის“ მხარდაჭერით სარგებლობდა, რადგან წევრთა უმრავლესობა მას მაინც მილოშევიჩის ახლო მოკავშირედ მიიჩნევდა.

„ICTY“-ის საბრალდებო დასკვნა
ვადის ამოწურვისთანავე, 2003 წელს, მილუტინოვიჩი ნებაყოფლობით ჩაბარდა ყოფილი იუგოსლავიის საკითხებზე მომუშავე სისხლის სამართლის საერთაშორისო ტრიბუნალს. მის წინააღმდეგ სასამართლო პროცესი წარიმართა ომის დანაშაულების ერთობლივი ბრალდებით, ხუთ სხვა სერბ მაღალჩინოსანთან ერთად, რომელთა შორის იყვნენ ნიკოლა შაინოვიჩი და დრაგოლიუბ ოიდანიჩი.

მილუტინოვიჩს ბრალი ოთხი მუხლით ედებოდა: დეპორტაცია, მკვლელობა, როგორც კაცობრიობის წინაშე ჩადენილი დანაშაული, მკვლელობა, როგორც ომის კანონებისა და ადათების დარღვევა და „სხვა არაადამიანური ქმედებები“ კოსოვოს ომის დროს. ბრალდებები მოიცავდა პასუხისმგებლობას 1999 წელს სხვადასხვა ლოკაციაზე მომხდარ მასობრივ მკვლელობებზე.

საბრალდებო დასკვნის თანახმად, მილუტინოვიჩს, როგორც სერბეთის პრეზიდენტს, ეკისრებოდა პერსონალური პასუხისმგებლობა, რადგან მას ჰქონდა ძალაუფლება სხვადასხვა სამთავრობო ინსტიტუტზე. იგი იყო იუგოსლავიის თავდაცვის უმაღლესი საბჭოს წევრი, რომელიც იღებდა გადაწყვეტილებებს იუგოსლავიის არმიასთან დაკავშირებით. მას ასევე შეეძლო სერბეთის პარლამენტის დათხოვნა. ბრალდების მხარე ამტკიცებდა, რომ ომის დროს მისი უფლებამოსილებები ფართოვდებოდა და მოიცავდა პოლიციის კონტროლსაც, რომელიც იმ პერიოდში არმიას ექვემდებარებოდა. ამ მტკიცებას მილუტინოვიჩის დაცვის მხარე და კონსტიტუციონალისტები მწვავედ ეწინააღმდეგებოდნენ, რადგან 1990 წლის კონსტიტუცია იწერებოდა იმ მოლოდინით, რომ სერბეთი შესაძლოა სუვერენული სახელმწიფო გამხდარიყო, თუმცა რეალურად იგი კვლავ მილოშევიჩის იუგოსლავიის ფედერაციის ნაწილს შეადგენდა.

დაცვის მხარის არგუმენტით, სერბეთი არ იყო სუვერენული, ხოლო შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალი ფედერაციის პრეზიდენტი (მილოშევიჩი) იყო. გარდა ამისა, თავდაცვის უმაღლესი საბჭო არ ახორციელებდა ოპერატიულ კონტროლს ჯარებზე არც „დე იურე“ და არც „დე ფაქტო“. მიუხედავად ამისა, პროკურატურა ამტკიცებდა, რომ მილუტინოვიჩს ჰქონდა „დე ფაქტო“ გავლენა პარლამენტზე, არმიასა და პოლიციაზე.

2009 წლის 26 თებერვალს მილუტინოვიჩი სამხედრო დანაშაულების ბრალდებაში უდანაშაულოდ ცნეს. სასამართლომ დაადგინა, რომ მას „არ ჰქონდა პირდაპირი კონტროლი იუგოსლავიის არმიაზე“. მოსამართლე იაინ ბონომიმ დანაშაულებში სლობოდან მილოშევიჩი დაადანაშაულა და აღნიშნა, რომ მილუტინოვიჩი „არ იყო მმართველი პოლიტიკური პარტიის საკვანძო ფიგურა“.

პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება
მილან მილუტინოვიჩი დაქორწინებული იყო ოლგა მილუტინოვიჩზე 1970 წლის 6 დეკემბრიდან მის გარდაცვალებამდე, 2017 წლის 20 იანვრამდე. მათ შეეძინათ ერთი ვაჟი, ველიკო. 2009 წელს ჰააგის ტრიბუნალის მიერ გამართლების შემდეგ, მილუტინოვიჩი საცხოვრებლად ბელგრადში დაბრუნდა.

მილან მილუტინოვიჩი 2023 წლის 2 ივლისს, 80 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

რესურსები ინტერნეტში
 BETA's chronology of Serbian elections, in Serbian
 ICTY indictment, PDF format.
 Provisional Release Press Release

სქოლიო

კატეგორია:პრეზიდენტები
კატეგორია:სერბეთის პრეზიდენტები
კატეგორია:სერბი პოლიტიკოსები