სიდი მოჰამედ ულდ შეიხ აბდალაჰი

სიდი მოჰამედ ულდ შეიხ აბდალაჰი (; დ. 1938 — გ. 22 ნოემბერი 2020) — მავრიტანიელი პოლიტიკოსი, რომელიც მსახურობდა მავრიტანიის პრეზიდენტად 2007 წლიდან 2008 წლამდე. იგი მთავრობაში მსახურობდა 1970-იან წლებში, ხოლო პოლიტიკაში ხანგრძლივი არყოფნის შემდეგ გაიმარჯვა 2007 წლის მარტის საპრეზიდენტო არჩევნებში და თანამდებობა დაიკავა 2007 წლის 19 აპრილს."Mauritania swears in new president", Al Jazeera, 19 April 2007. იგი გადაყენეს სამხედრო გადატრიალების შემდეგ 2008 წლის 6 აგვისტოს. 

ადრეული ცხოვრება და განათლება
სიდი დაიბადა 1938 წელს სოფელ ლამდენში,;  ალეგთან ახლოს, სამხრეთ მავრიტანიაში, როდესაც ის საფრანგეთის კოლონია იყო, დედაქალაქ ნუაქშოტიდან დაახლოებით 250 კილომეტრში."Bio express", Jeuneafrique.com, 25 February 2007. მან დაწყებითი განათლება მიიღო ალეგში, ხოლო საშუალო განათლება როსოში (მავრიტანია), შემდეგ კი სენეგალში, უილიამ პონტის სახელობის უმაღლეს ნორმალურ სკოლაში (École normale supérieure William Ponty).

მოგვიანებით ის სწავლობდა მათემატიკას, ფიზიკასა და ქიმიას დაჰკარში (სენეგალი), ხოლო ეკონომიკის სიღრმისეული სწავლების დიპლომი (diplôme d'études approfondies) მიიღო გრენობლში, საფრანგეთში.  

საჯარო სამსახური
1968 წელს სიდი მავრიტანიაში დაბრუნდა და გახდა გეგმის დირექტორი. იგი მუშაობდა ეკონომიკური და სოციალური განვითარების მეორე გეგმაზე.Biographical page  at ami.mr . 1971 წლის სექტემბერში, დამოუკიდებლობის შემდგომმა პირველმა პრეზიდენტმა, მოქტარ ულდ დადამ, იგი დანიშნა დაგეგმარებისა და ინდუსტრიული განვითარების მინისტრად. 1970-იანი წლების განმავლობაში ის მსახურობდა მთელ რიგ თანამდებობებზე მთავრობაში, მათ შორის იყო ეროვნული ეკონომიკის სახელმწიფო მინისტრი 1975 წელს და დაგეგმარებისა და მაღაროების მინისტრი 1976 წელს."Sep 1977 – Government Reorganization", Keesing's Record of World Events, Volume 23, September 1977 Mauritania, Page 28538. როგორც დაგეგმარებისა და მაღაროების მინისტრი, იგი ჩართული იყო რკინის მაღაროების ნაციონალიზაციასა და ეროვნული ვალუტის, უგიას (ouguiya) შემოღებაში. ის იყო ეროვნული ეკონომიკის მინისტრი 1975 წლიდან 1977 წლამდე.

1978 წლის ივლისის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, რომელმაც პრეზიდენტი დადა გადააყენა, სიდი დაპატიმრებული იყო 1979 წლის აპრილამდე.1982 წლიდან 1985 წლის ბოლომდე სიდი ცხოვრობდა ქუვეითში, სადაც მუშაობდა ქუვეითის არაბთა ეკონომიკური განვითარების ფონდის მრჩევლად.Christophe Ayad, "La Mauritanie choisit l'homme du consensus", Libération, 27 March 2007. 

როდესაც ის მავრიტანიაში 1986 წელს დაბრუნდა, მსახურობდა მთავრობაში პრეზიდენტ მააუია ულდ სიდი აჰმედ თაიას დროს. თაიას ადმინისტრაციის პირობებში ის მსახურობდა ჰიდრავლიკის (წყლის რესურსების) და ენერგეტიკის მინისტრად 1986 წელს, ხოლო შემდეგ თევზჭერისა და საზღვაო ეკონომიკის მინისტრად 1987 წელს. თევზჭერის პოლიტიკის გამო გავლენიან ბიზნესმენებთან შეჯახების შემდეგ, იგი 1987 წლის 21 სექტემბერს შეცვალეს. 1989 წლის სექტემბრიდან 2003 წლის ივნისამდე ის ცხოვრობდა ნიგერში, სადაც კვლავ ქუვეითის ფონდისთვის მუშაობდა მრჩევლად.Christophe Ayad, "La Mauritanie choisit l'homme du consensus", Libération, 27 March 2007.

2007 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები
სიდიმ პრეზიდენტობის კანდიდატად საკუთარი თავი 2006 წლის 4 ივლისს წარადგინა. ის კენჭს იყრიდა როგორც დამოუკიდებელი კანდიდატი"Mauritania candidate gets boost", BBC News, 30 January 2007. და ზოგიერთის მიერ აღიქმებოდა როგორც მმართველი „სამართლიანობისა და დემოკრატიის სამხედრო საბჭოს“ წარმომადგენელი კანდიდატი."Mauritanian presidential hopeful denies connivance with military junta", African Press Agency, 1 February 2007.

„დემოკრატიული ცვლილებების ძალთა კოალიციამ“, რომელმაც 2006 წლის საპარლამენტო არჩევნებში პარლამენტის მანდატების დიდი ნაწილი მოიპოვა, სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციას, მათ შორის აფრიკის კავშირს, წერილი გაუგზავნა. წერილში ისინი ხუნტას ადანაშაულებდნენ „ერთი კანდიდატის სასარგებლოდ ღია კამპანიის წარმოებაში“ სხვადასხვა მეთოდით, მათ შორის ქვეყანაში გავლენიანი პირებისთვის მათი ფავორიტი კანდიდატის მხარდაჭერის თხოვნით, თუმცა წერილში სიდი პირდაპირ ამ კანდიდატად დასახელებული არ იყო."AU asked to monitor Mauritania poll", Al Jazeera, 7 January 2007. 

არჩევნების პირველ ტურში, რომელიც 2007 წლის 11 მარტს გაიმართა, სიდიმ ხმების 24,80%-ით პირველი ადგილი დაიკავა. მეორე ტური დაიგეგმა 25 მარტისთვის სიდისა და მეორე ადგილზე გასულ კანდიდატს, აჰმედ ულდ დადას შორის."No clear winner after elections in Mauritania", Reuters (IOL), 13 March 2007. 17 მარტს მესამე ადგილზე გასულმა კანდიდატმა, ზეინ ულდ ზეიდანმა, მეორე ტურში სიდის მხარდაჭერა გამოუცხადა.Ibrahima Sylla, "Abdallahi receives boost ahead of polls", Reuters (IOL), 19 March 2007. მეოთხე ადგილზე გასულმა კანდიდატმა, მესაუდ ულდ ბულხეირმა, ასევე გამოაცხადა სიდის მხარდაჭერის შესახებ 19 მარტს."Debate between Mauritanian presidential candidates to be held on Friday", Maghrebia.com, 20 March 2007.

კენჭისყრის მეორე ტურის შემდეგ, შინაგან საქმეთა მინისტრმა მოჰამედ აჰმედ ულდ მოჰამედ ლემინმა 26 მარტს სიდი გამარჯვებულად გამოაცხადა და აღნიშნა, რომ მან ხმების 52,85% მოიპოვა."Mauritania has a new president", AFP (IOL), 26 March 2007. აბდალაჰიმ ქვეყნის 13 რეგიონიდან 10-ში გაიმარჯვა.Map of election results.

მან თანამდებობა 2007 წლის 19 აპრილს დაიკავა და მეორე დღეს ზეიდანი პრემიერ-მინისტრად დანიშნა."Mauritanie: Zeine Ould Zeidane nommé Premier ministre" , AFP, 20 April 2007 .

პრეზიდენტობა
მას შემდეგ, რაც მთავრობამ გამოაცხადა 112 მილიონი აშშ დოლარის ოდენობის ბიუჯეტის დეფიციტის შესახებ (რაც ძირითადად გამოწვეული იყო ტექნიკური პრობლემების გამო ნავთობის ექსპორტის შემცირებით), პრეზიდენტმა 2007 წლის 7 ივნისს გადაწყვიტა საკუთარი ხელფასის 25%-ით შემცირება და მთავრობის სხვა წევრებსაც იგივესკენ მოუწოდა."Mauritania president takes pay cut", Al Jazeera, 7 June 2007.

სიდიმ ერს პირველად მიმართა 29 ივნისს, თანამდებობის დაკავების შემდეგ. ამ გამოსვლაში მან ახსენა 1989–1991 „ბნელი წლები“, დაგმო იმ დროინდელი ძალადობა, თანაგრძნობა გამოხატა მსხვერპლთა მიმართ და ხაზი გაუსვა ტოლერანტობისა და შერიგების მნიშვნელობას. მან განაცხადა, რომ „სახელმწიფო სრულად აიღებს პასუხისმგებლობას მავრიტანიელი ლტოლვილების დაბრუნების უზრუნველსაყოფად“ და პირობა დადო, რომ ისინი ყველანი შეძლებდნენ „ისარგებლონ მშობლიურ მიწებზე რეინტეგრაციის პროგრამით ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის (HCR), მავრიტანიის სახელმწიფოს, გაერთიანებული ეროვნული ძალისხმევისა და ჩვენი განვითარების პარტნიორების თანამშრომლობით“. მან ასევე ახსენა მთავრობის მიერ დამტკიცებული კანონპროექტი მონობის წინააღმდეგ."Le Président de la République s'adresse à la Nation" , Agence Mauritanienne d'Information, 29 June 2007 .

სიდის მხარდამჭერთა გეგმები მის ზურგსუკან ახალი პარტიის შექმნის შესახებ 2007 წელს დაიწყო; ოპოზიციამ ეს გააკრიტიკა, როგორც პოტენციური დაბრუნება ერთპარტიული დომინანტური სისტემისკენ, რომელიც თაიას დროს არსებობდა."Débat sur la création d'un parti présidentiel en Mauritanie", Panapress (Jeuneafrique.com), 16 September 2007 . პარტია „ეროვნული პაქტი დემოკრატიისა და განვითარებისთვის“ (ADIL) დაფუძნდა სადამფუძნებლო კონგრესზე 2008 წლის იანვრის დასაწყისში."Formation du parti de la majorité "Adel" (Ere Nouvelle de la Démocratie et du Développement) et élection de ses instances provisoires" , Agence Mauritanienne d'Information, 5 January 2008 .

2007 წლის 26 სექტემბერს, როდესაც სიდი ნიუ-იორკში გაეროს ასამბლეაზე იმყოფებოდა, იგი შეხვდა „მავრიტანიის აფრიკული განთავისუფლების ძალების“ (FLAM) დელეგაციას მოძრაობას, რომელიც შავკანიანი მავრიტანიელების მდგომარეობის გაუმჯობესებას ცდილობდა; ეს იყო მავრიტანიის სახელმწიფოს მეთაურისა და FLAM-ის პირველი მოლაპარაკება მას შემდეგ, რაც ეს მოძრაობა 1986 წელს აიკრძალა."Mauritanie: les FLAM rencontrent le président, une première depuis 1986", AFP (Jeuneafrique.com), 27 September 2007 .  

2008 წლის სახელმწიფო გადატრიალება
2008 წლის 6 აგვისტოს, დილაადრიან, სიდიმ არმიის მაღალჩინოსნები შეცვალა; დილის 9:20 საათზე იგი საკუთარ სახლში BASEP-ის (პრეზიდენტის უსაფრთხოების ბატალიონი) წევრებმა სამხედრო გადატრიალების დროს შეიპყრეს. პრეზიდენტის პრესსპიკერმა, აბდულაი მამადუბამ განაცხადა, რომ სიდი, პრემიერ-მინისტრი იაჰია ულდ აჰმედ ვაღეფი და შინაგან საქმეთა მინისტრი დააპატიმრეს განდგომილმა არმიის მაღალჩინოსნებმა, უცნობმა შენაერთებმა და გენერლების ჯგუფმა; ისინი შინაპატიმრობაში იმყოფებოდნენ ნუაქშოტის საპრეზიდენტო სასახლეში."Coup in Mauritania as president, PM arrested" , AFP, 6 August 2008.; "Troops stage 'coup' in Mauritania", BBC News, 6 August 2008.; "Coup under way in Mauritania: president's office", Associated Press, 6 August 2008. 

როგორც ჩანს, წარმატებულ და უსისხლო სახელმწიფო გადატრიალებაზე სიდის ქალიშვილმა, ამალ მინტ შეიხ აბდალაჰიმ თქვა: „BASEP-ის (პრეზიდენტის უსაფრთხოების ბატალიონი) აგენტები მოვიდნენ ჩვენს სახლში და მამაჩემი წაიყვანეს.“Damien McElroy, "Mauritania president under house arrest as army stages coup", Telegraph.co.uk, 6 August 2008. გადატრიალების ორგანიზატორები იყვნენ უსაფრთხოების ძალების ის მაღალჩინოსნები, რომლებიც მანამდე პოსტებიდან დაითხოვეს, მათ შორის გენერალი მოჰამედ ულდ აბდელ აზიზი, გენერალი მუჰამედ ულდ ელ-გაზუანი, გენერალი ფილიპ სვიკრი და ბრიგადის გენერალი (აქიდი) აჰმედ ულდ ბაქრი."Generals Seize Power in Mauritanian Coup" , The Media Line, 6 August 2008. პარლამენტის წევრმა მოჰამედ ალ მუხტარმა განაცხადა, რომ გადატრიალებას ფართო სახალხო მხარდაჭერა ჰქონდა, რადგან სიდი სათავეში ედგა „ავტორიტარულ რეჟიმს“ და „პარლამენტის უმრავლესობის მარგინალიზაციას“ ახდენდა.Ahmed Mohamed, "Renegade army officers stage coup in Mauritania", Associated Press, 6 August 2008.  

გადატრიალების ლიდერებმა 7 აგვისტოს გამოაცხადეს, რომ სიდის უფლებამოსილება შეწყდა და ახლად ჩამოყალიბებული „სახელმწიფოს უმაღლესი საბჭო“ (რომლის პრეზიდენტიც გენერალი მოჰამედი იყო) მართავდა ქვეყანას გარდამავალ პერიოდში, ახალი საპრეზიდენტო არჩევნების ჩატარებამდე „რაც შეიძლება მალე“."Le Haut Conseil d'Etat rend public un nouveau communiqué" , AMI, 7 August 2008 .

8 აგვისტოს სიდის ქალიშვილმა განაცხადა, რომ მას არ მიაწოდეს ინფორმაცია მამის ადგილსამყოფელის შესახებ და გამოხატა შეშფოთება სიდის „ჯანმრთელობისა და უსაფრთხოების“ გამო."Hundreds attend anti-coup rally in Mauritania" , AFP, 8 August 2008. ამავდროულად, მოჰამედმა Jeune Afrique-სთან ინტერვიუში თქვა, რომ სამხედროები იძულებულნი გახდნენ ძალაუფლება ხელში ჩაეგდოთ სერიოზული ეკონომიკური და პოლიტიკური პრობლემების გამო. მან სიდი თავისი ქმედებებით „დემოკრატიის წინააღმდეგ გადატრიალების“ მცდელობაში დაადანაშაულა; მოჰამედის თქმით, სიდიმ პარლამენტის წევრები ერთმანეთს დაუპირისპირა, ხოლო გადატრიალების წინ მაღალჩინოსნების დათხოვნა მიზნად ისახავდა „არმიის დაყოფას“. მოჰამედმა ასევე აღნიშნა, რომ სიდი კონგრესის სასახლეში იმყოფებოდა, იყო „კარგ პირობებში“, პრეტენზია არ გამოუთქვამს და რამდენიმე დღეში ან კვირაში გაათავისუფლებდნენ. მოჰამედის თქმით, სიდის, სავარაუდოდ, არ მოეთხოვებოდა მავრიტანიის დატოვება და პოლიტიკაში მონაწილეობის უფლებაც ექნებოდა.Marianne Meunier, "Exclusif : interview de Mohamed Ould Abdelaziz" , Jeuneafrique.com, 8 August 2008 (Jeune Afrique 2483–2484, 10 August 2008) . თუმცა, 9 აგვისტოს Asharq al-Awsat-ში გამოქვეყნებულ ინტერვიუში მოჰამედმა თქვა, რომ სიდი „ჯერჯერობით“ არ გათავისუფლდებოდა „უსაფრთხოების მიზეზების“ გამო."AU to drop Mauritania after coup", BBC News, 9 August 2008.

ვაღეფი და სამი სხვა მაღალჩინოსანი (შინაგან საქმეთა მინისტრის ჩათვლით) სამხედროებმა 11 აგვისტოს გაათავისუფლეს, სიდი კი პატიმრობაში დარჩა."Mauritania coup leaders free prime minister", Associated Press (International Herald Tribune), 11 August 2008. რამდენიმე საათის შემდეგ ვაღეფმა სიტყვით მიმართა ათასობით ადამიანს და დაუპირისპირდა სამხედრო ხუნტას; მან თქვა, რომ მავრიტანიელები არ იღებდნენ მის მმართველობას და მოუწოდა ხალხს, გაეგრძელებინათ ბრძოლა სიდის ხელისუფლების აღსადგენად. მან დასძინა, რომ სიდი მათ მადლობას უხდიდა „დაუღალავი ბრძოლისთვის კონსტიტუციური წესრიგის აღსადგენად“."Mauritania coup leaders free prime minister", Associated Press (International Herald Tribune), 11 August 2008.

არაბული ლიგის გენერალური მდივნის თანაშემწემ, აჰმედ ბინ ჰელიმ, 11 აგვისტოს მავრიტანიიდან დაბრუნების შემდეგ თქვა, რომ მან ითხოვა სიდისთან შეხვედრა, მაგრამ ამის ნება არ დართეს."Mauritania coup leaders free prime minister", Associated Press (International Herald Tribune), 11 August 2008. აფრიკის კავშირის კომისიის თავმჯდომარემ, ჟან პინგმა, მოჰამედთან მოლაპარაკებები 25-26 აგვისტოს გამართა. 30 აგვისტოს განცხადებაში აფრიკის კავშირის კომისიამ აღნიშნა, რომ პინგთან საუბრისას მოჰამედმა აიღო ვალდებულება სიდის გათავისუფლებაზე."Mauritanian coup leader ready to free president: AU" , AFP, 31 August 2008. 2008 წლის 2 სექტემბერს მავრიტანიის პარლამენტმა საგანგებო სესიაზე აირჩია ოთხი დეპუტატი და ოთხი სენატორი უმაღლესი სასამართლოს შესადგენად, რომელსაც სიდი უნდა გაესამართლებინა კორუფციისა და პარლამენტის მუშაობის შეფერხების ბრალდებით; თუმცა, მას შემდეგ სხვა ნაბიჯები აღარ გადადგმულა.

ადამიანის უფლებათა დამცველმა ოთხმა ჯგუფმა სიდისთან, რომელიც ჯერ კიდევ არმიის ტყვეობაში იყო, შეხვედრა 19 ოქტომბერს გამართა. ერთ-ერთმა მათგანმა თქვა, რომ „მისი მორალური მდგომარეობა მაღალი იყო, ის თვალს ადევნებდა ამბებს ტელევიზიითა და რადიოთი“ და სურდა, რომ მისცემოდა თავისი, როგორც პრეზიდენტის ქმედებების საჯაროდ დაცვისა და მხარდამჭერებთან შეხვედრის უფლება."Mauritanian junta to meet EU to stave off sanctions" , AFP, 20 October 2008. იგი ნუაქშოტიდან თავის მშობლიურ სოფელ ლამდენში 13 ნოემბერს გადაიყვანეს."Ousted Mauritanian president 'moved home'", AFP (IOL), 13 November 2008. 

მთავრობის ინფორმაციით, სიდი დათანხმდა პოლიტიკიდან წასვლას, მაგრამ 13 ნოემბრის პრესკონფერენციაზე მან უარყო, რომ ხუნტას რამეს დაჰპირდა. მან ასევე თქვა, რომ ლამდენში გადაყვანას აზრი არ ჰქონდა, რადგან ის „რჩებოდა პრეზიდენტად შინაპატიმრობაში“."Ousted Mauritanian president says no deal cut with coup leaders", AFP, 13 November 2008. 20 ნოემბერს სიდიმ ინტერვიუში განაცხადა, რომ „როგორც კი გადატრიალება ჩაიშლებოდა“, ის „მზად იქნებოდა ყოველგვარი დიალოგისთვის ქვეყნის დემოკრატიული ინსტიტუტების მომავლის განსახილველად კონსტიტუციისა და ქვეყნის კანონების ფარგლებში“."Mauritania's ousted president says he's open to political dialogue", AFP, 20 November 2008. 20 დეკემბერს გამოქვეყნებულ ინტერვიუში სიდიმ თქვა, რომ მონაწილეობას არ მიიღებდა 27 დეკემბრისთვის დაგეგმილ ეროვნულ საკონსულტაციო შეხვედრაში, მიუხედავად ხუნტას მიერ მიწვევისა, რადგან თვლიდა, რომ მისი მონაწილეობა „სახელმწიფო გადატრიალების ლეგიტიმაციას“ მოახდენდა. ჩაიყვანეს ნუაქშოტში და იმავე დღეს გაათავისუფლეს."Mauritania frees deposed leader", BBC News, 21 December 2008.

შემდგომი ცხოვრება
სიდი შემდგომში ლამდენში დაბრუნდა. 2009 წლის 22 იანვარს მან სცადა ნუაქშოტში ჩასვლა სიტყვით გამოსასვლელად, მაგრამ მისი ავტოკოლონა უსაფრთხოების ძალებმა ქალაქგარეთ, ვად ნაგასთან გააჩერეს. უსაფრთხოების ძალებმა განაცხადეს, რომ მას ნუაქშოტში ავტოკოლონით შესვლის უფლება არ ჰქონდა, თუმცა სიდის არ სურდა ქალაქში კოლონის გარეშე შესვლა და ნაცვლად ამისა ლამდენში დაბრუნება არჩია."Mauritania forces block ousted president's motorcade", AFP, 22 January 2009.

მოგვიანებით სიდი პოლიტიკიდან წავიდა. გულის პრობლემების გამო, იგი 2020 წლის 22 ნოემბერს ნუაქშოტის კერძო კლინიკაში გარდაიცვალა. პრეზიდენტმა მოჰამედ ულდ ღაზუანიმ, რომელიც აზიზის მემკვიდრე 2019 წელს გახდა, სამდღიანი ეროვნული გლოვა გამოაცხადა.; 

იხილეთ აგრეთვე
მავრიტანიის პრეზიდენტი

სქოლიო

კატეგორია:მავრიტანიის პრეზიდენტები
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები