ხოსე მარია ველასკო იბარა

ხოსე მარია ველასკო იბარა (; დ. 29 მარტი, 1893 , კიტო — გ. 30 მარტი, 1979) —  ეკვადორელი პოლიტიკოსი, რომელიც ხუთჯერ გახდა ეკვადორის პრეზიდენტი 1934 წლიდან 1972 წლამდე პერიოდში. ამ ხუთი ვადიდან მხოლოდ ერთადერთხელ, 1952–1956 წლებში შეძლო სრული საპრეზიდენტო ვადით მოღვაწეობა. სხვა ოთხი ვადის განმავლობაში იგი სამხედრო ძალის გამოყენებით ან ვადაზე ადრე გადააყენეს, ან ვადაზე ადრე დანიშნეს.

პორადი ცხოვრება და კარიერა
მინი|მარცხნივ|მეუღლე კორინა დელ პარალთან ერთად
ველასკო იბარა 1893 წლის 19 მარტს კიტოში დაიბადა. მისი მშობლები იყვნენ დელია იბარა და სამოქალაქო ინჟინერი ალეხანდრინო ველასკო. მამამისი ლიბერალური რევოლუციის მიერ დამყარებული დიქტატურის დროს კონსერვატიული პარტიის პოლიტიკური აქტივისტი იყო. დედა მას სახლში აძლევდა განათლებას. მამა 16 წლის ასაკში გარდაეცვალა. თავდაპირველად სწავლობდა სან გაბრიელის კოლეჯში და შემდეგ ეკვადორის ცენტრალურ უნივერსიტეტში მიიღო იურიდიული დოქტორის ხარისხი (JD). როგორც ავტორმა, მან გამოაქვეყნა რამდენიმე წიგნი. მისი მეუღლე იყო არგენტინელი კომპოზიტორი და პოეტი კორინა დელ პარალი.

მან პირველი საჯარო თანამდებობა კიტოს მუნიციპალურ მთავრობაში დაიკავა, სადაც ის ადგილობრივ თემებთან ურთიერთობას ხელმძღვანელობდა. პოლიტიკური კარიერა რესპუბლიკის დეპუტატად დანიშვნის შემდეგ დაიწყო. 1932 წელს იგი დეპუტატთა პალატის ვიცე-პრეზიდენტად, ხოლო რამდენიმე დღის შემდეგ დეპუტატთა პალატის პრეზიდენტად აირჩიეს.

პრეზიდენტობის ვადები
1933 წელს იბარამ მონაწილეობა მიიღო ეკვადორის საპრეზიდენტო არჩევნებში და მიიღო ხმების 80%, რაც ქვეყნის ისტორიაში დღემდე ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია. მან იმოგზაურა ლათინური ამერიკის რამდენიმე ქვეყანაში, რითაც ეკვადორის საერთაშორისო იმიჯის აღდგენას ცდილობდა. პრეზიდენტის რანგში ის ძირითადად საზოგადოებრივ საქმიანობაზე იყო ორიენტირებული.

მისი პირველი საპრეზიდენტო უფლებამოსილება 1934 წლის 1 სექტემბერს დაიწყო. იბარამ ვერ შეძლო პარლამენტში მხარდაჭერის მოპოვება თავისი პოლიტიკის გასატარებლად, რამაც აიძულა ავტოკრატიული მმართველობის დამყარება ეცადა, თუმცა 1935 წლის აგვისტოში სამხედრო გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადააყენეს. ის კოლუმბიაში გადასახლდა, სადაც სევილიის სანტანდერის სკოლაში დაიწყო მუშაობა. ეს სკოლა ამ პერიოდში კოლუმბიის საუკეთესო სკოლად ითვლბოდა. მოგვიანებით ბუენოს-აირესში გაემგზავრა, სადაც ადგილობრივი უნივერსიტეტის პროფესორი გახდა.

იბარამ კვლავ იყარა კენჭი 1940 წლის არჩევნებში და მცირე უპირატესობით დამარცხდა რადიკალური ლიბერალური პარტიის კანდიდატ კარლოს აროიო დელ რიოსთან. აროიო დელ რიოს ველასკო იბარას მსგავსი პოპულარობა და საზოგადოებრივი მხარდაჭერა არ გააჩნდა, რაც არჩევნების გაყალბებაზე მიუთითებდა. ველასკო იბარამ სახელმწიფო გადატრიალება სალინასის საჰაერო ძალების ბაზის პილოტებთან ერთად დაგეგმა. თავისი გეგმის განხორციელებამდე იგი დააკავეს და კიდევ ერთხელ გადაასახლეს.

1941 წლის 5 ივლისიდან 31 ივლისამდე წარმოებულ პერუ-ეკვადორის ომში ეკვადორი დამარცხდა, რამაც ქვეყანაში კრიზისი კიდევ უფრო დაამძიმა.

1944 წლისთვის კონსერვატიულ რეგულარულ არმიასა და უფრო რადიკალურ ეროვნულ პოლიციას („კარაბინეროებს“) შორის მწვავე მეტოქეობა იყო გაჩაღებული. მაღალმა ინფლაციამ ხალხის მდგომარეობა კიდევ უფრო დაამძიმა. ველასკო იბარამ თავისი კოალიცია მორალური რეფორმის რიტორიკის გამოყენებით ააგო და მოუწოდა სათნო უბრალო ხალხს, აჯანყებულიყვნენ კორუმპირებული და ეგოისტური ოლიგარქიის წინააღმდეგ. ველასკო საკუთარ თავს დადებითი მორალური თვისებების განსახიერებად წარმოაჩენდა, რომელიც მიმართავდა როგორც მემარცხენეებს, ასევე მემარჯვენეებს რაიმე კონკრეტული პოლიტიკური პროგრამის წარდგენის გარეშე. 1944 წლის 28 მაისს მომხდარი „დიდებული რევოლუციის“ წყალობით კარლოს ალბერტო აროიო დელ რიო თანამდებობიდან ჩამოაგდეს, ხოლო იბარა დამფუძნებელმა კრებამ კონსტიტუციურ პრეზიდენტად დაასახელა.

1946 წლის მარტში ველასკო იბარამ კონსერვატორების მხარდაჭერით თვითგადატრიალება განახორციელა და თანამდებობიდან საკუთარი თავი გადააყენა. მან შეაჩერა კონსტიტუციის მოქმედება და დიქტატორული ძალაუფლება დაამყარა. მან განდევნა მემარცხენე პოლიტიკოსები და დახურა მემარცხენე მედია საშუალებების უმეტესობა.

1947 წლის აგვისტოში ის კვლავ სამხედრო გადატრიალების შედეგად ჩამოაგდეს. ველასკო იბარას წინააღმდეგ გადატრიალება სამმა თავდაცვის მინისტრმა მოაწყო; მათ შორის იყო მინისტრი მანჩენო, რომელიც მოგვიანებით მისი მემკვიდრე გახდა.Carlos De la Torre, "Velasco Ibarra and 'La Revolución Gloriosa': The Social Production of a Populist Leader in Ecuador in the 1940s." Journal of Latin American Studies 26#3 (1994): 683–711.

1952 წელს მან კვლავ გაიმარჯვა საპრეზიდენტო არჩევნებში და მესამე ვადით გახდა პრეზიდენტი. ამჯერად მან მთელი თავისი ვადა მოიხადა, რომელიც 1956 წლის 31 აგვისტოს დასრულდა. მისი მესამე ვადა ეკვადორისთვის პროგრესის პერიოდი იყო. ქვეყანაში აშენდა 311 სკოლა და 1359 კილომეტრი სიგრძის გზა დააგეს. ველასკო იბარა ცნობილი ორატორი იყო: ქალაქიდან ქალაქში პოლიტიკურ კამპანიებში ის ხალხის გულებს მჭევრმეტყველებით იპყრობდა და მასების ლიდერი გახდა. ველასკო იბარამ ერთხელ თქვა: „გამიშვით აივანზე და მე პრეზიდენტი გავხდები“.

1960 წელს ის მეოთხედ აირჩიეს პრეზიდენტად. ამავე წელს მან გააუქმა რიო-დე-ჟანეიროს პერუსთან გაფორმებული ხელშეკრულება, რამაც მომავალში კონფლიქტები გამოიწვია ეკვადორსა და პერუს შორის. მათ შორის პაკიშის ომი 1981 წელს და ელ-სენეპას ომი 1995 წელს. იბარა 1961 წლის 7 ნოემბერს სამხედრო გადატრიალების შედეგად ჩამოაგდეს.

1968 წელს ველასკო იბარამ მეხუთედ გაიმარჯვა საპრეზიდენტო არჩევნებში. 1970 წელს მან შეაჩერა კონსტიტუციის მოქმედება და დიქტატორული ძალაუფლება ხელში ჩაიგდო. მან 1972 წლის არჩევნები დააანონსა, თუმცა ქვეყნის თავდაცვის ძალებში არ სჯეროდათ, რომ მას ვინმე არჩევნებით დაამარცხებდა. 1972 წლის 15 თებერვალს სამხედროებმა ველასკო იბარა დაამხეს და ახალ დიქტატორად გენერალი გილერმო როდრიგეს ლარა დანიშნეს.

საერთო ჯამში ველასკო იბარა თითქმის 13 წელი იყო ქვეყნის პრეზიდენტი, ეს რეკორდია ეკვადორის ისტორიაში (თუმცა რაფაელ კორეას ათწლიანი პრეზიდენტობა 2007 წლიდან 2017 წლამდე ყველაზე ხანგრძლივი უწყვეტი პრეზიდენტობაა). 

ველასკო იყო მგზნებარე პოპულისტი, რომელსაც არ ჰქონდა ფორმალური პარტიული ორგანიზაცია. სწორედ მისი პოპულისტური რიტორიკა იზიდავდა ენთუზიაზმით აღსავსე მხარდამჭერებს, რადგან ის თავს ღარიბებისა და დაჩაგრულების დამცველად წარმოაჩენდა. თანამდებობაზე ყოფნისას ის არ იყო პასუხისმგებელი მნიშვნელოვან რეფორმებზე, მაგრამ ეფექტურად იყენებდა მფარველობის მეთოდებს თავისი ძირითადად არაეფექტური და კორუმპირებული ადმინისტრაციების შესანარჩუნებლად.Georg Maier, "Presidential Succession in Ecuador, 1830–1970." Journal of Interamerican Studies and World Affairs 13#3–4 (1971): 475–509.

 სქოლიო 

კატეგორია:ეკვადორის პრეზიდენტები
კატეგორია:ეკვადორის ვიცე-პრეზიდენტები
კატეგორია:ეკვადორელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 29 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1893