ჭანგიე

ჭანგიე (), წარსულში რომანიზებული როგორც ჩანგიე და ასევე ცნობილი, როგორც კანჩოუ — პრეფექტურის დონის ქალაქი ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში, კანსუს პროვინციის ცენტრალურ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება შიდა მონღოლეთს, ხოლო სამხრეთით - ცინგხაის. ქალაქის ცენტრალური რაიონია კანჭოუ, რომელიც ადრე დასავლეთ სიას დინასტიის ქალაქი და დასავლეთ ჩინეთის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ავანპოსტი იყო.

სახელწოდება
მიუხედავად იმისა, რომ ჭანგიე უძველესი სახელია, ქალაქი ადრე კანჭოუს სახელითაც იყო ცნობილი, რომელსაც სახელი მისი ოაზისის ტკბილი წყლების (ჩინურად: 甘泉; ფინინი: Gānquán) მიხედვით დაერქვა. ალტერნატიული თეორიის თანახმად, „კანი“ ქალაქთან ახლოს მდებარე კანჭუნის ბორცვიდან (绀峻山) მომდინარეობს. პროვინციის სახელწოდება კანჭოუსა და სუჭოუს (თანამედროვე ჯიოუციუენი) შერწყმიდან მომდინარეობს. ქალაქის სახელი მარკო პოლოს „მოგზაურობაში“ კამპიჩუს სახელით გვხვდება.[3]

ჭანგიეს სარდლობა დასავლეთ ხანის მიერ ძვ. წ. 111 წელს დაარსდა, მისი ცენტრი თანამედროვე ვუვეის ადგილას მდებარეობდა. ჭანგიეს ეტიმოლოგია გაურკვეველია. პოპულარული თეორია ჭანგიეს განმარტავს, როგორც „გაშლილ მკლავს“, რომელიც აღებულია ფრაზიდან „ქვეყნის მკლავის დასავლეთ სამეფომდე გაშლა“ (张国臂掖，以通西域), რომელიც ხანის წიგნში არის აღწერილი.

ისტორია
ჭანგიე მდებარეობს ხესის კორიდორის ცენტრში. არეა ჩინეთის ავანპოსტი იყო და იცავდა სახელმწიფოს ჩრდილო-აღმოსავლელი მომთაბარეებისგან და არმიებს გზას უხსნიდა ტარიმის რეზერვუარისკენ. დასავლეთ ხანის დინასტიის დროს, ხანის არმიები ხშირად ებრძოდნენ სიონგნუს ძალებს ამ არეალში. ქალაქი ასევე წარმოადგენდა აბრეშუმის გზის მნიშვნელოვან ავანპოსტს. მონღოლების მიერ დაპყრობამდე ძირითადად დასავლეთ სიას დინასტიის, მანამდე კი, მე-10 საუკუნემდე, უიღურების მმართველობის ქვეშ იყო. ქალაქის კავშირი უიღურების ქოჩოს სახელმწიფოსთან სადავოა, მაგრამ შეიძლება მისი ვასალი იყო. ნათქვამია, რომ იუენის დინასტიის იმპერატორი ყუბილაი ჭანგიეში, ტაფუს ტაძარში დაიბადა. ტაძარში ვხვდებით ჩინეთის ყველაზე დიდ მწოლიარე ბუდას. მარკო პოლოს ჩანაწერების თანახმად, მან ჩინეთში მოგზაურობის დროს ჭანგიეში დაახლოებით ერთი წელი გაატარა. 

პაპაოს მთების ნაძვის ტყეები (ცილიენის ქედის ნაწილი) მანამდე კანჭოუს მთავარი მდინარის, ხეი შუეის ან რუოს დინებას არეგულირებდა. წყლის შენარჩუნებით მთა ქალაქს თავიდან აცილებდა ნადნობი წყლის მიერ გამოწვეულ წყალდიდობებსა და ზაფხულში გვალვას. მიუხედავად ტყის შენახვის რეკომენდაციებისა, ცინგის დინასტიის დროს  სატელეგრაფო ხაზებისა და ბოძების მონტაჟისას, საიმპერატორო თანამდებობის პირმა გასცა ტყის გაჩეხვის ბრძანება. თითქმის მაშინვე, რეგიონი გახდა მოწყვლადი წყალდიდობებისა და გვალვების მიმართ.  

1879 წელს ქალაქში ჩავიდნენ ქრისტიანი მისიონერები, მას შემდეგ რაც სუჭოუში, დღევანდელ ძიოუციუენში ცხოვრება ძალიან სახიფათო გახდა.

ადმინისტრაცია
ჭანგიე მოიცავს ერთ ურბანულ რაიონს, 4 ოლქს, ერთ ავტონომიურ ოლქს, 97 ქალაქსა და 978 სოფელს.

 რუკა  შენიშვნა: შანტანის საცხენოსნო მიწა შანტანის ოლქის ნაწილია. # სახელწოდება ჩინური ფინინი მოსახლეობა(2020) ფართობის (კმ²) სიმჭიდროვე(/კმ²)1კანჭოუს რაიონი甘州区Gānzhōu Qū519,0964,2401202მინლეს ოლქი民乐县Mínlè Xiàn192,4763,68759.53ლინძეს ოლქი临泽县Línzé Xiàn115,9462,77748.44კაოთაის ოლქი高台县Gāotái Xiàn125,7054,31233.35შანტანის ოლქი山丹县Shāndān Xiàn150,0315,402306სიუნანის იუგურთა ავტონომიური ოლქი肃南裕固族自治县Sùnán YùgùzúZìzhìxiàn27,76220,4561.6

გეოგრაფია
ჭანგიე მდებარეობს ცენტრალურ განსუში, ხესის დერეფნის გასწვრივ და მისი ფართობია 42,000 კმ². მოიცავს პროვინციის მთელ სიგანეს, ჩრდილოეთით შიდა მონღოლეთიდან სამხრეთით ცინგხაისკენაა გადაჭიმული, თუმცა მისი ურბანული ცენტრი კანჭოუშია, მდინარე რუოს ანუ ხეის მიერ წარმოქმნილ ოაზისში. მისი ნაკადულები, მზიანი კლიმატი და ნაყოფიერი ნიადაგი მას მნიშვნელოვან რეგიონულ სასოფლო-სამეურნეო ცენტრად აქცევს, თუმცა XIX საუკუნეში ტყის გადაჭარბებული გაშენების შედეგად სერიოზულად დაზიანდა.thumb|ქარხანა ჭანგიეში, მინლეს ოლქში

ჭანგიე ტანსიას ეროვნული გეოლოგიური პარკი მდებარეობს ჭანგიეს ლინძესა და სიუნანის ოლქებში, ქალაქის ცენტრიდან დასავლეთით 30 კილომეტრში. ცნობილია თავისი ფერადი კლდოვანი წარმონაქმნებით და ჩინური მედიის მიერ ჩინეთის ერთ-ერთ ულამაზეს ლანდშაფტად არის აღიარებული.

კლიმატი
ჭანგიეს აქვს უდაბნოს ცივი კლიმატი ძალიან თბილი ზაფხულითა და ცივი და ძალიან მშრალი ზამთრით. თვიური საშუალო 24-საათიანი ტემპერატურა მერყეობს −9.1 °C-დან 22.3 °C-მდე ივლისამდე. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 7.8 °C, ხოლო წლიური ნალექი 132.6 მმ-ია, რომლის თითქმის სრული რაოდენობა მაისიდან სექტემბრამდე მოდის. ზამთარი იმდენად მშრალია, რომ თოვლი უკიდურესად იშვიათია.

დემოგრაფია
ჭანგიეს მოსახლეობა 1,199,515 ადამიანს შეადგენს, საიდანაც მხოლოდ 260,000 არის ქალაქის მაცხოვრებელი. ხანის ჩინელების გარდა, აქ 26 ეთნიკური უმცირესობაა წარმოდგენილი, მათ შორის ბევრი ჰუი, იუგური და ტიბეტელი.

 ტრანსპორტი 
ჭანგიეს ემსახურება ჩინეთის ეროვნული მაგისტრალები: G30 ჩქაროსნული მაგისტრალი, 227 და 312.

ჭანგიეს რკინიგზის სადგური მდებარეობს ლანჭოუ-სინძიანგის რკინიგზაზე, ქალაქის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. 2014 წლის 26 დეკემბერს ქალაქის სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს გაიხსნა მაღალსიჩქარიანი რკინიგზის სადგური, ჭანგიეს დასავლეთის რკინიგზის სადგური, როგორც ლანჭოუ-ურუმჩის მაღალსიჩქარიანი რკინიგზის ნაწილი.

ჭანგიეს კანჭოუს აეროპორტი, რომელიც კომბინირებული სამოქალაქო-სამხედრო აეროპორტია, გაიხსნა 2011 წლის ოქტომბერში და რეისებს ასრულებს ლანჭოუსა და სიანში.

ეკონომიკა
2002 წელს ქალაქის მშპ 7.566 მილიარდი იუანი იყო, რაც წინა წელთან შედარებით თითქმის 9%-იან ზრდას წარმოადგენს. ქალაქის მოსახლეობის წლიური შემოსავალი 5960 იუანი იყო, რაც წინა წელთან შედარებით 10.4%-იან ზრდას წარმოადგენდა, ხოლო სოფლის შემოსავალი 3092 იუანი იყო, წინა წელთან შედარებით 5%-იანი ნამატი.

 სიმინდის მარცვლის წარმოების ბაზა 
როგორც ეროვნული მნიშვნელობის ჰიბრიდული სიმინდის თესლის წარმოების ბაზა, ჭანგიე მოიცავს „სიმინდის თესლის გადამუშავების ტექნოლოგიების ინტეგრაციის სადემონსტრაციო ბაზას“. ეს ობიექტი ფოკუსირებულია თესლის გაშრობის, დახარისხებისა და საფარის მოწინავე ტექნოლოგიების ინტეგრირებაზე, რათა უზრუნველყოფილი იყოს ეროვნული სოფლის მეურნეობისთვის მაღალი ხარისხის თესლის წარმოება.

განათლება
ხესის უნივერსიტეტი () ჭანგიეში მდებარეობს. უნივერსიტეტში დაახლოებით 10,000 სტუდენტი სწავლობს.

სპორტი
ჭანგიე ჩინეთის რალის ჩემპიონატის (CRC) რაუნდს 2011 წლიდან მასპინძლობს. ის ქალაქის ჩრდილოეთით და სამხრეთით მდებარე უდაბნოებში სპეციალურად აშენებულ გზებზე იმართება. ღონისძიება რეგულარულად 100-ზე მეტ მონაწილეს იზიდავს, მათ შორის საერთაშორისო მრბოლელებს. ქალაქში ასევე აშენდა სტადიონი.

 დემოგრაფია 
2020 წლის მეშვიდე ეროვნული აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მუდმივი მოსახლეობა (ხუქოუ) 1,131,016 ადამიანს შეადგენდა. 2010 წლის მეექვსე ეროვნული აღწერის დროს 1,199,515 მოსახლესთან შედარებით, 68,499 ადამიანით ნაკლები ცხოვრობდა, ანუ საშუალო წლიური კლება 0.59 პროცენტი იყო.

რესურსები ინტერნეტში

 ოფიციალური ვებ-გვერდი (ჩინურად)

სქოლიო

კატეგორია:ჩინეთის ქალაქები
კატეგორია:აბრეშუმის გზის დასახლებული პუნქტები