მოჰამად მოხბერი

მოჰამად მოხბერი (დ. 26 ივნისი, 1955)Ebrahim Raisi death: Who is Mohammad Mokhber, the man appointed Iran's interim president? The Standard (UK). By Lydia Chantler-Hicks. 20 May 2024. Retrieved 25 May 2024. — ირანელი პოლიტიკოსი, რომელიც 2021–2024 წლებში ირანის მეშვიდე პირველი ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა და პრეზიდენტ იბრაჰიმ რაისის გარდაცვალების შემდეგ, ვარზაყანის მახლობლად ვერტმფრენის ჩამოვარდნის შედეგად, იგი ირანის მოქმედი პრეზიდენტი გახდა. მოხბერი 2022 წლის სექტემბრიდან არის მიზანშეწონილობის განმსაზღვრელი საბჭოს წევრი, ხოლო 2024 წლის სექტემბრიდან ირანის უზენაესი ლიდერის მრჩევლისა და თანაშემწის პოსტს იკავებს.

მანამდე იგი ასევე ხელმძღვანელობდა იმამ ხომეინის ბრძანების აღსრულების შტაბს (EIKO, ასევე ცნობილი როგორც „სეთადი“), მუშაობდა მუსტაზაფანის ფონდში აღმასრულებელ თანამდებობაზე, იყო სინას ბანკის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარე, ხუზესტანის პროვინციის გუბერნატორის მოადგილე და დეზფულის სატელეკომუნიკაციო კომპანიის გენერალური დირექტორი. ირან-ერაყის ომის დროს იგი ისლამური რევოლუციური გვარდიის კორპუსში (IRGC) სამედიცინო ოფიცრად მსახურობდა, ხოლო ომამდე იყო რევოლუციური ჯგუფის „მანსურუნის“ წევრი.

მოხბერის კარიერას ახალგაზრდა რევოლუციონერიდან საჯარო მოხელემდე თან ახლდა კორუფციის არაერთი ბრალდება, რომელთაგან ზოგიერთმა ოფიციალურ გამოძიებებამდე მიიყვანა საქმე. ეს ბრალდებები ეხებოდა ირანის სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციას, ინსაიდერულ ვაჭრობას, ადამიანის უფლებების დარღვევებსა და ირანის ბირთვულ პროგრამასთან კავშირს. აღნიშნულის შედეგად მოჰამად მოხბერისა და მასთან დაკავშირებული ორგანიზაციების, სინას ბანკისა და მუსტაზაფანის ფონდის წინააღმდეგ დაწესდა საერთაშორისო სანქციები. მოხბერზე ვრცელდება მეორეული სანქციები (IRAN-EO13876), რომლებიც ზღუდავს მის საერთაშორისო გადაადგილებასა და ფინანსურ ხელმისაწვდომობას.

ყოფილი პირველი ვიცე-პრეზიდენტის სტატუსით და ირანის უზენაესი ლიდერის თანხმობით, მოჰამად მოხბერმა, მისი წინამორბედის გარდაცვალების შემდეგ, ირანის კონსტიტუციის შესაბამისად, დროებით მოქმედ პრეზიდენტად ჩაიბარა „პრეზიდენტის უფლებამოსილებები და ფუნქციები“. ჩამოყალიბდა დროებითი საპრეზიდენტო საბჭო, რომლის შემადგენლობაშიც შევიდნენ მოქმედი პრეზიდენტი, მეჯლისის თავმჯდომარე და სასამართლო ხელისუფლების ხელმძღვანელი. ასევე დაინიშნა ახალი საპრეზიდენტო არჩევნების თარიღი — 2024 წლის 28 ივნისი, ხოლო მეორე ტურის ჩატარება 2024 წლის 5 ივლისისთვის განისაზღვრა.

მასუდ ფეზეშქიანიანმა 2024 წლის ივლისში საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტურში გაიმარჯვა და პრეზიდენტად 2024 წლის 28 ივლისს დაინიშნა.

ადრეული ცხოვრება და განათლება

მოჰამედ მოხბერი დაიბადა დეზფულში, ირანში, 1955 წლის 26 ივნისს, სასულიერო ოჯახში. მას აქვს ორი დოქტორის ხარისხი, მათ შორის დოქტორის აკადემიური ნაშრომი (და მაგისტრის ხარისხი) საერთაშორისო სამართალში; როგორც ამბობენ, ასევე აქვს დოქტორის ხარისხი მენეჯმენტსა და ეკონომიკური განვითარების დაგეგმვაში. ასევე აქვს მენეჯმენტის მაგისტრის ხარისხი და ელექტროინჟინერიის ბაკალავრის ხარისხი.

კარიერა

მანსურუნის ჯგუფი (~1971–78) — თინეიჯერობის წლებში მოჰბერმა ირანის რევოლუციისთვის საფუძვლის ჩაყრაში ხელი შეუწყო თავის მშობლიურ ქალაქ დეზფულში, როდესაც შეუერთდა მანსურუნის ჯგუფს (პარტიზანულ ორგანიზაციას), რომელიც ფაჰლევის რეჟიმის წინააღმდეგ ბრძოლას ეწეოდა. მანსურუნის მეშვეობით იგი თანამშრომლობდა ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის (IRGC) ცნობილ ფიგურებთან და დღევანდელ კონსერვატორ პოლიტიკოსებთან, მათ შორის ალი და მოჰამედ ჯაჰანარებთან, ალი შამხანისთან, მოჰსენ რეზაისთან, მოჰამედ ფორუზანდეჰთან, მოჰამედ ბაქერ ზულყადერთან და სეიედ აჰმედ ავაისთან.

IRGC-ის სამედიცინო ოფიცერი, ტელეკომუნიკაციები და მმართველობა (~1980–2000) — ირან-ერაყის ომის დროს მოჰბერი თავის მშობლიურ ქალაქ დეზფულში ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის (IRGC) სამედიცინო ოფიცერი გახდა. 1990-იან წლებში მოჰბერი დეზფულის ტელეკომუნიკაციების კომპანიის აღმასრულებელი დირექტორი (CEO) იყო, ხოლო შემდგომ ხუზისტანის ოსტანისის გუბერნატორის მოადგილედ დაინიშნა.

მოსტაზაფანის ფონდი (~2000–07) — 2000-იანი წლების დასაწყისში მოჰბერის გავლენა მნიშვნელოვნად გაიზარდა, როდესაც იგი გახდა მოსტაზაფანის ფონდის ვიცე-პრეზიდენტი — ირანში სიდიდით მეორე კომერციული საწარმო სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ირანის ეროვნული ნავთობკომპანიის შემდეგ და ახლო აღმოსავლეთში ყველაზე დიდი ჰოლდინგური კომპანია. ამასთანავე, იგი დაინიშნა ფონდის სავაჭრო და სატრანსპორტო ორგანიზაციის აღმასრულებელ დირექტორად (CEO) და შევიდა ორი, სავარაუდოდ ფონდისთან დაკავშირებული, ორგანიზაციის დირექტორთა საბჭოში: სინას ბანკი, რომლის 84% მოსტაზაფანის საკუთრებაა, და MTN ირანსელი (Irancell). მიუხედავად იმისა, რომ ირანული კორპორაციული ჩანაწერები MTN ირანსელის რეალური მფლობელობის დასადასტურებლად ხელმისაწვდომი არ არის, 2004 წელს თურქსელის მიერ შეტანილ სარჩელში ირწმუნება, რომ კომპანიის 51% მოსტაზაფანს ეკუთვნის. როგორც სინას ბანკი, ისე MTN ირანსელი მოჰბერის მოღვაწეობის პერიოდში ჩართული იყვნენ საერთაშორისო სკანდალებში, რამაც ხელი შეუწყო სანქციების დაწესებას მოჰბერის, სინას ბანკისა და მოსტაზაფანის ფონდის მიმართ.

სინას ბანკი — სინას ბანკის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარის პოზიციაზე ყოფნისას მოჰბერი ზედამხედველობას უწევდა ბანკის მიერ ირანის ბალისტიკური სარაკეტო და ბირთვული პროგრამების დაფინანსებას. ამან პირდაპირ გამოიწვია ევროკავშირის მიერ 2010 წელს სანქციების დაწესება როგორც მოჰბერის, ისე სინას ბანკის წინააღმდეგ. იმავე წელს შეერთებულმა შტატებმა სინას ბანკი ირანის მთავრობის საკუთრებაში არსებულ ორგანიზაციად გამოაცხადა. 2018 წელს აშშ-ის ხაზინის დეპარტამენტმა სინას ბანკს დამატებითი სანქციებიც დაუწესა.

იმამ ხომეინის ბრძანების აღსრულება (EIKO), აღმასრულებელი შტაბის ხელმძღვანელი (2007–21) — 2007 წლის 16 ივლისს მოჰბერი ირანის უზენაესი ლიდერის, ალი ხამენეის, მიერ დაინიშნა იმამ ხომეინის ბრძანების აღსრულების შტაბის (EIKO) ხელმძღვანელად. მოჰბერის დანიშვნამ იგი სათავეში ჩაუყენა ძლიერ კონგლომერატს, რომელიც აკონტროლებს 95 მილიარდ დოლარზე მეტ ღირებულების აქტივებს, რომლებიც, Reuters-ის მიხედვით, ჩამოყალიბებულია „ჩვეულებრივი ირანელების კუთვნილი ათასობით ქონების სისტემური ჩამორთმევის“ საფუძველზე.

მისი ხელმძღვანელობის პერიოდში განხორციელდა არაერთი პრივატიზაციის მცდელობა და ორგანიზაციამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ირანის რეაგირებაში COVID-19-ის პანდემიაზე. მას შემდეგ, რაც მოჰბერი EIKO-ს ხელმძღვანელი გახდა, დაფუძნდა ბარაკათის ფონდი და მისი შვილობილი კომპანია  ბარაკათის ფარმაცევტული ჯგუფი.

მოჰბერის ხელმძღვანელობით EIKO-ში ბარაკათის სამედიცინო კომპლექსს დაეკისრა ვალდებულება, 1 მილიარდ დოლარად შეემუშავებინა, ეწარმოებინა და მიეწოდებინა 120 მილიონი დოზა ვაქცინა. თანხა მიღებულია, თუმცა წარმოებულია მხოლოდ 5 მილიონი დოზა.

როგორც EIKO-ს ლიდერი, მოჰბერი ასევე ხელმძღვანელობდა მრავალ პრივატიზაციის პროცესს, განსაკუთრებით აღსანიშნავია EIKO-სა და ბარაკათის 65 შვილობილი კომპანიის პრივატიზაცია. 2019 წელს შეერთებულმა შტატებმა სანქციები დაუწესა მოჰბერს, EIKO-სა და მის შვილობილ კომპანიებს.

ირანის პირველი ვიცე-პრეზიდენტი და მიზანშეწონილობის საბჭოს წევრი (2021–24) — 2021 წლის 8 აგვისტოს პრეზიდენტმა ებრაჰიმ რაისიმ მოჰბერი ირანის პირველ ვიცე-პრეზიდენტად დანიშნა. იგი ამ თანამდებობას დაკავებული მეშვიდე პირია. მოჰბერი იყო პირველი ადამიანი, რომელიც ყოფილმა პრეზიდენტმა ებრაჰიმ რაისიმ თანამდებობაზე დანიშნა მას შემდეგ, რაც მან 2021 წლის აგვისტოს დასაწყისში პრეზიდენტის მოვალეობის შესრულება დაიწყო.

პირველი ვიცე-პრეზიდენტის პოზიციაზე ყოფნის პერიოდში მოჰბერი ასევე დაინიშნა ირანის მიზანშეწონილობის განსაზღვრის საბჭოს წევრად — ეს არის უზენაესი ლიდერის საკონსულტაციო ორგანო, რომელიც 1988 წელს ხომეინის მიერ შეიქმნა.

სქოლიო

კატეგორია:ბანკირები
კატეგორია:ვიცე-პრეზიდენტები
კატეგორია:ირანის პრეზიდენტები