ხოსე ხოაკინ ტრეხოს ფერნანდესი

ხოსე ხოაკინ ტრეხოს ფერნანდესი (დ. 18 აპრილი, 1916 — გ. 10 თებერვალი, 2010) — კოსტა-რიკელი ეკონომისტი, აკადემიკოსი და პოლიტიკოსი, რომელიც 1966-დან 1970 წლამდე კოსტა-რიკის 35-ე პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა.El Tribunal Supremo de Elecciones: Presidentes de la República de Costa Rica „ეროვნული გაერთიანების პარტიის“ წევრის, მისი ადმინისტრაცია გამოირჩეოდა ფისკალური მკაცრი ეკონომიითა და საჯარო ფინანსების მოწესრიგებული მართვით.

პოლიტიკაში მოსვლამდე ტრეხოსი კოსტა-რიკის უნივერსიტეტის პროფესორი იყო, სადაც 22 წლის განმავლობაში ასწავლიდა. მან ინსტიტუტი 1970  წელს დატოვა, პრეზიდენტობის ვადის მიწურულს, „ამერიკის ალუმინის კომპანიის“ (ALCOA) ბოქსიტების კონცესიების წინააღმდეგ მიმართული სტუდენტური პროტესტების შემდეგ.

ადრეული ცხოვრება და კარიერა
ხოსე ხოაკინ ანტონიო ტრეხოს ფერნანდესი დაიბადა 1916 წლის 18 აპრილს სან-ხოსეში, კათედრალის რაიონში, საკუთარ სახლში. იგი იყო მწერალ ხუან ტრეხოს კიროსისა და ემილია ფერნანდეს აგილარის ექვსი შვილიდან მესამე და უფროსი ვაჟი. მამამისი მართავდა საოჯახო წიგნის მაღაზიასა და სტამბას Librería e Imprenta Trejos Hermanos, სადაც ტრეხოსმა მუშაობა დაწყებითი სკოლის დასრულებისთანავე დაიწყო და თანდათან უფრო დიდი პასუხისმგებლობები აიღო.

სკოლასთან დაკავშირებით მამასთან პირადი უთანხმოების გამო, ტრეხოსი არ დადიოდა ჩვეულებრივ საშუალო სკოლაში. ნაცვლად ამისა, მან განათლება მიიღო საღამოს სკოლასა და კერძო რეპეტიტორებთან, რასაც საოჯახო ბიზნესში გამომუშავებული ფულით აფინანსებდა; იგი სხვადასხვა საგნებში აბარებდა საკვალიფიკაციო გამოცდებს და ეწეოდა თვითგანათლებას. მოგვიანებით იგი შევიდა კოსტა-რიკის უნივერსიტეტში, რომელიც იმ პერიოდში ჩამოყალიბების პროცესში იყო. მისმა მეუღლემ, კლარა ფონსეკა გვარდიამ, რომელიც პრეზიდენტ რაფაელ ანხელ კალდერონ გუარდიას ბიძაშვილი იყო, პრეზიდენტს სთხოვა განეხილა ტრეხოსის კანდიდატურა რომელიმე პოზიციაზე, მისი მათემატიკური ნიჭის გათვალისწინებით.

1947 წელს ტრეხოსმა ჩიკაგოს უნივერსიტეტში ეკონომიკის ხარისხი მიიღო. კოსტა-რიკაში დაბრუნების შემდეგ მან განაახლა აკადემიური კარიერა კოსტა-რიკის უნივერსიტეტში, სადაც თავი გამოიჩინა მათემატიკის, ქიმიისა და ეკონომიკის პროფესორად. იგი უნივერსიტეტის პროფესორად 1943 წელს, 27 წლის ასაკში დაინიშნა, მოგვიანებით კი რამდენიმე მაღალი აკადემიური და ადმინისტრაციული თანამდებობა ეკავა.

1953-დან 1957 წლამდე ტრეხოსი იყო ეკონომიკურ და სოციალურ მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანი, სადაც იგი ერთ-ერთი დამფუძნებელი და პირველი პროფესორი იყო. 1957-1958 წლებში იყო ზოგადი განათლების დეპარტამენტის პირველი დირექტორი, რომელიც პასუხისმგებელი იყო სავალდებულო ჰუმანიტარულ კურსებზე. მოგვიანებით, 1957-დან 1961 წლამდე, მსახურობდა მეცნიერებათა და ხელოვნების ფაკულტეტის დეკანად.

პრეზიდენტ ოტილიო ულატე ბლანკოს ადმინისტრაციის დროს ტრეხოსი დაინიშნა ხელფასების ეროვნულ საბჭოში (Consejo Nacional de Salarios), რომელიც შრომისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ტექნიკური ორგანო იყო. მარიო ეჩანდი ხიმენესის მმართველობისას, 1958-დან 1962 წლამდე, ტრეხოსი მსახურობდა კოსტა-რიკის ცენტრალური ბანკის მმართველთა საბჭოში, სადაც იგი ეკონომიკაში მისი აკადემიური გამოცდილების საფუძველზე დაინიშნა. მან პოსტი დატოვა ფრანსისკო ორლიჩ ბოლმარსიჩის გაპრეზიდენტებისთანავე, საბჭოს კიდევ ორ წევრთან ერთად, ახალ ადმინისტრაციასთან აზრთა სხვადასხვაობის გამო და დაუბრუნდა სრულ განაკვეთზე აკადემიურ საქმიანობას.

პრეზიდენტობა (1966–1970)
მიუხედავად იმისა, რომ მას არ ჰქონდა არანაირი წინასწარი საარჩევნო ან პარტიული პოლიტიკური გამოცდილება, ტრეხოსი 1966 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებზე ოპოზიციური „ეროვნული გაერთიანების კოალიციის“ (UN) კანდიდატად დასახელდა. კოალიცია ჩამოყალიბდა „ეროვნული რესპუბლიკური პარტიისა“ და „ეროვნული კავშირის პარტიის“ მიერ, რათა დაემარცხებინათ მმართველი „ეროვნული განთავისუფლების პარტია“ (PLN).

კამპანიის დროს, PLN-ის წევრებმა პოპულარული გახადეს მეტსახელი „Cielito Lindo“ (ჩემო მშვენიერო), რაც მიანიშნებდა ტრეხოსის გავრცელებულ ფოტოზე, სადაც ჩანდა მისი თანდაყოლილი ხალი სახის მარცხენა მხარეს. მეტსახელი მიუთითებდა ამავე სახელწოდების მექსიკურ ხალხურ სიმღერაზე და თავიდან დაცინვას ისახავდა მიზნად. თუმცა, მოგვიანებით ტრეხოსის საარჩევნო შტაბმა ეს მეტსახელი თავად აიტაცა და იგი ეროვნულ დონეზე მის სიმბოლოდ იქცა.

საბოლოოდ, ტრეხოსმა მცირე უპირატესობით გაიმარჯვა მან PLN-ის კანდიდატი დანიელ ოდუბერ კიროსი 4220 ხმით (ხმების საერთო რაოდენობის 1%-ზე ნაკლები) დაამარცხა. შედეგმა დაძაბულობა გამოიწვია დამარცხებულ მმართველ პარტიასთან, განსაკუთრებით ყოფილ პრეზიდენტ ხოსე ფიგერეს ფერერთან. PLN-მა უმაღლეს საარჩევნო სასამართლოს არაერთი მოთხოვნით მიმართა ხმების გადათვლისა და არჩევნების შედეგების გაუქმების შესახებ, თუმცა ყველა მოთხოვნა უარყვეს და საბოლოო შედეგი არ შეცვლილა. 

მიუხედავად იმისა, რომ ტრეხოსმა პრეზიდენტობა მოიპოვა, მისმა კოალიციამ ვერ მიაღწია საპარლამენტო უმრავლესობას. საკანონმდებლო ასამბლეაში UN-მა 26 ადგილი დაიკავა, ხოლო ოპოზიციურმა პარტიებმა 31, რამაც შეზღუდა ადმინისტრაციის შესაძლებლობა გაეტარებინა თავისი საკანონმდებლო დღის წესრიგი.

ტრეხოსის ადმინისტრაციას მემკვიდრეობით მძიმე სახელმწიფო ვალის კრიზისი ერგო. საპასუხოდ, მთავრობამ გაატარა მკაცრი ეკონომიის ზომები და შეამცირა საჯარო ხარჯები. ტრეხოსი მხარს უჭერდა ეკონომიკურ ლიბერალიზაციას და არაერთხელ გააკრიტიკა სახელმწიფოს გადაჭარბებული ჩარევა ეკონომიკაში. მას სურდა გაეუქმებინა საბანკო მონოპოლია, რომელიც 1948 წელს „მეორე რესპუბლიკის დამფუძნებელი ხუნტის“ მიერ დაწესდა, თუმცა წინადადებამ საკანონმდებლო მხარდაჭერა ვერ მიიღო. ადმინისტრაციამ ასევე შემოიღო გაყიდვების გადასახადი ზომა, რომელიც არაპოპულარული გამოდგა და რომელსაც თავად ტრეხოსიც თავდაპირველად ეწინააღმდეგებოდა. საზოგადოებრივი წინააღმდეგობის მიუხედავად, ამ პოლიტიკამ ხელი შეუწყო სახელმწიფო ფინანსების სტაბილიზაციას. ცენტრალური მთავრობის საგარეო ვალები დაახლოებით 4 მილიონი დოლარით შემცირდა. 1967-1968 წლებში ექსპორტი დაახლოებით 39 მილიონი დოლარით გაიზარდა, ხოლო ეროვნული საბანკო სისტემის მოკლევადიანი ვალები 19 მილიონ დოლარზე მეტი დაიფარა. საბანკო სისტემის წმინდა სავალუტო რეზერვები, რომელიც 1966 წლის 31 დეკემბრისთვის უარყოფითი იყო (13 მილიონ დოლარზე მეტი), მისი მმართველობის პერიოდში გაუმჯობესდა. 

1969 წლის 11 ივნისს ტრეხოსის ადმინისტრაციამ დააარსა Banco Popular y de Desarrollo Comunal საჯარო ბანკი, რომელიც შეიქმნა დაზოგვის წასახალისებლად და მშრომელებისთვის კრედიტების მისაცემად, მათი ეკონომიკური უსაფრთხოებისა და კეთილდღეობის გაუმჯობესების მიზნით. ტრეხოსის მოგვიანებითი შეფასებით, ამ ინსტიტუტს საგანმანათლებლო ფუნქციაც უნდა შეესრულებინა მოქალაქეებში დაზოგვის კულტურა დაენერგა.

მისი პრეზიდენტობის პერიოდში დაარსდა უმაღლესი ნორმალური სკოლა. გარდა ამისა, საკანონმდებლო ასამბლეას წარედგინა ეროვნული ტექნოლოგიური ინსტიტუტის შექმნის წინადადება, რომელიც მხოლოდ 1971 წელს, მომდევნო ადმინისტრაციის დროს დამტკიცდა. ამ პერიოდში ეროვნული ბიბლიოთეკის შენობა კერძო კომპანიას მიეყიდა. ნეოკლასიკური სტილის ნაგებობა მოგვიანებით დაანგრიეს და მის ადგილას ავტოსადგომი მოაწყვეს. იმდროინდელი ცნობებით, გაყიდვიდან მიღებული თანხა მოხმარდა ეროვნული ბიბლიოთეკის ახალი შენობის მშენებლობას; ძველი სტრუქტურიდან მხოლოდ ერთი ქვის კედელი შემორჩა.

პირადად ტრეხოსი ეწინააღმდეგებოდა პრეზიდენტის ხელახლა არჩევას (მათ შორის არათანმიმდევრული ვადებითაც) და მისი ადმინისტრაციის დროს მომზადდა საკონსტიტუციო რეფორმა 132-ე მუხლის შესაცვლელად, რათა ეს პრაქტიკა აკრძალულიყო. საკანონმდებლო ასამბლეამ შესწორება 1969 წელს დაამტკიცა, თუმცა მას უკუძალა არ ჰქონდა და, შესაბამისად, ყოფილ პრეზიდენტებს კენჭისყრაში მონაწილეობა არ აეკრძალათ. თავად ტრეხოსს ხელახლა არჩევა არასოდეს უცდია. პრეზიდენტის ხელახალი არჩევის აკრძალვა ძალაში რჩებოდა 2003 წლამდე, როდესაც იგი სასამართლო გადაწყვეტილებით გაუქმდა, რამაც ოსკარ არიას სანჩესს 2006 წელს ხელახლა არჩევის საშუალება მისცა.

პოსტ-პრეზიდენტობა
თანამდებობის დატოვების შემდეგ ტრეხოსი საზოგადოებრივ ცხოვრებაში აქტიური დარჩა თანამშრომლობდა ქრისტიანულ-სოციალურ ორგანიზაციებთან და მონაწილეობდა პოლიტიკურ და ინტელექტუალურ დისკუსიებში. 1979-დან 1982 წლამდე იყო „ერთობის კოალიციის“ პრეზიდენტი და აქტიურად უჭერდა მხარს კოალიციასა და „სოციალურ-ქრისტიანული ერთობის პარტიას“ (PUSC) 1978, 1982 და 1986 წლების კამპანიებში.

ტრეხოსი რამდენიმე წიგნის ავტორია, მათ შორისაა: „რვა წელი კოსტა-რიკის პოლიტიკაში: პოლიტიკური იდეალები და ეროვნული რეალობა“ (1973), „ელემენტარული პოლიტიკური იდეები“ (1985) და მისი ავტობიოგრაფია „საკუთარი ძალისხმევით“ (1999).

2006 წლის 7 აგვისტოს კოსტა-რიკის საკანონმდებლო ასამბლეამ ტრეხოსი, საჯარო სამსახურში გაწეული ღვაწლისთვის, „სამშობლოს ღირსეულ მოღვაწედ“ (Benemérito de la Patria) გამოაცხადა. იგი 2010 წლის 10 თებერვალს გარდაიცვალა. სიკვდილამდე რამდენიმე თვით ადრე მისი ჯანმრთელობა გაუარესდა 2009 წლის დეკემბერში მომხდარი უბედური შემთხვევის შედეგად. 

2016 წლის ოქტომბერში გამართულ „სოციალურ-ქრისტიანული ერთობის პარტიის“ იდეოლოგიურ კონგრესს ოფიციალურად ტრეხოსის სახელი ეწოდა, მისი მემკვიდრეობის აღიარების ნიშნად.

იხილეთ აგრეთვე
კოსტა-რიკის პრეზიდენტი

რესურსები ინტერნეტში
 COSTA RICA: JOSE JOAQUIN TREJOS ELECTED PRESIDENT (1966)

სქოლიო

კატეგორია:კოსტა-რიკის პრეზიდენტები