ერნან სილეს სუასო

ერნან სილეს სუასო (დ. 21 მარტი, 1914 — გ. 6 აგვისტო, 1996) — ბოლივიელი პოლიტიკოსი, რომელიც ბოლივიის 46-ე პრეზიდენტის პოსტს ორჯერ, არაიმავდროულად, 1956-დან 1960 წლამდე და 1982-დან 1985 წლამდე იკავებდა. იგი ასევე მცირე ხნით მსახურობდა დროებით პრეზიდენტად 1952 წლის აპრილში და იყო ბოლივიის 27-ე ვიცე-პრეზიდენტი 1952-დან 1956 წლამდე.

ადრეული წლები
ერნან სილესი ბოლივიის რესპუბლიკური პარტიის ბოლო პრეზიდენტის, ერნანდო სილეს რეიესისა და ისაბელ სუასო კუსიკანკის უკანონო შვილი იყო. სილესი დედამ გაზარდა. მისი ნახევარძმა, ლუის ადოლფო სილეს სალინასი, 1969 წელს ხუთი თვის განმავლობაში იკავებდა პრეზიდენტის პოსტს.Hernan Siles Zuazo, Ex-President of Bolivia, Is Dead at 83

1931 წელს სილესმა დაამთავრა ლა-პასის ამერიკული ინსტიტუტი. იგი მსახურობდა ბოლივიის არმიაში და დაჯილდოვდა 1932-1935 წლების ჩაკოს ომში მიღებული ჭრილობისთვის. ომის შემდეგ მან სან-ანდრესის უნივერსიტეტი იურიდიული ფაკულტეტის ხარისხით დაამთავრა.

სილესი დაქორწინებული იყო მარია ტერესა ორმაჩეა დელ კარპიოზე და ჰყავდა სამი ქალიშვილი: მარსელა, ანა მარია და ისაბელი.

1952 წლის რევოლუცია
1940 წელს სილესი დეპუტატთა პალატაში აირჩიეს. მიუხედავად იმისა, რომ მამამისი ძველი რეჟიმის ერთ-ერთი საყრდენი იყო, ერნანი პოლიტიკური სპექტრის რეფორმისტული მხარისკენ გადაიხარა. 1941 წელს მან ვიქტორ პას ესტენსოროსთან და სხვებთან ერთად დააფუძნა გავლენიანი „ნაციონალისტური რევოლუციური მოძრაობა“ (Movimiento Nacionalista Revolucionario, ან MNR).

„MNR“ იდგა იმ გადატრიალების უკან, რომელმაც გუალბერტო ვილიაროელის პროგრესული სამხედრო ადმინისტრაცია მოიყვანა სათავეში, თუმცა პარტია იძულებული გახდა ხელისუფლება დაეტოვებინა აშშ-ის ზეწოლისა და 1946 წელს ვილიაროელის დამხობის გამო, რის შემდეგაც სილესი არგენტინაში გადაიხვეწა. იქ იგი 1947 წლის ნოემბრიდან 1948 წლის სექტემბრამდე „Associated Press“-ის კორესპონდენტად მუშაობდა. 1949 წელს სილესი ბოლივიაში დაბრუნდა საკანონმდებლო ორგანოს არჩევნებში მონაწილეობის მისაღებად, სადაც გაიმარჯვა კიდეც. თუმცა, მოქმედი მთავრობის წინააღმდეგ განუწყვეტელი აგიტაციისთვის იგი მალევე დააპატიმრეს და ტიტიკაკას ტბაზე მდებარე კუნძულ „Isla de la Luna“-ზე, ციხეში გაგზავნეს. 1949 წლის სექტემბერში მან სხვა პოლიტპატიმრებთან ერთად კუნძულის ციხიდან გაქცევა მოახერხა და ბოლივიის პოლიციის დევნის მიუხედავად, პერუში ჩაღწევა შეძლო, სადაც პოლიტიკური თავშესაფარი მიიღო. 1949 წლის 9 ოქტომბერს იგი ფარულად დაბრუნდა ბოლივიაში და მოულოდნელად გამოცხადდა კონგრესში თავის კუთვნილ ადგილზე, სადაც დავალიანებული ხელფასის ანაზღაურება მოითხოვა — ამ საჯარო პიარ-სვლამ საბოლოოდ განამტკიცა მისი, როგორც ტირანიული მთავრობის წინააღმდეგ მებრძოლი ლიდერის იმიჯი.

1951 წლის არჩევნებში პას ესტენსორო პრეზიდენტობაზე კენჭს იყრიდა სილესთან ერთად და ხმების 42.9%-ით გაიმარჯვა. თუმცა, მამერტო ურიოლაგოიტიას ულტრაკონსერვატიულმა მთავრობამ უარი თქვა შედეგების აღიარებაზე და პრეზიდენტის პოსტი ბოლივიის არმიის სარდალს, გენერალ უგო ბალივიანს გადასცა. ამ მომენტში „MNR“ იატაკქვეშეთში გადავიდა და 1952 წლის 9-11 აპრილს სათავეში ჩაუდგა ისტორიულ ბოლივიის ეროვნულ რევოლუციას. ამაში მათ დაეხმარნენ შეიარაღებული ძალებიდან ამბოხებულთა მხარეს გადასული სამხედროები. სილესმა, ხუან ლეჩინთან ერთად, უდიდესი როლი ითამაშა რევოლუციურ აჯანყებაში, რადგან „MNR“-ის ლიდერი, პას ესტენსორო, იმ დროს არგენტინაში დევნილობაში იმყოფებოდა.

ვიცე-პრეზიდენტობა
მას შემდეგ, რაც სამხედროები დაამარცხეს და ბალივიანის მთავრობა დაამხეს, სილესი ბოლივიის დროებითი პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა 1952 წლის 11 აპრილიდან 16 აპრილამდე, სანამ ესტენსორო დევნილობიდან დაბრუნდებოდა. 1951 წლის არჩევნების შედეგები ძალაში დატოვა და პას ესტენსორო ბოლივიის კონსტიტუციური პრეზიდენტი გახდა, ხოლო სილესი — მისი ვიცე-პრეზიდენტი.Vicepresidency of Bolivia 

ხელისუფლებაში „MNR“-ის ყოფნის პირველი 4 წლის განმავლობაში, მთავრობამ გაატარა შორსმიმავალი რეფორმები, მათ შორის საყოველთაო საარჩევნო უფლების დაწესება, ქვეყნის უმსხვილესი სამთო-მოპოვებითი საწარმოების ნაციონალიზაცია და მასშტაბური აგრარული რეფორმის მიღება. 1956 წელს ესტენსორომ თანამდებობა დატოვა, რადგან ბოლივიის კონსტიტუცია მოქმედ პრეზიდენტს მეორე ვადით ზედიზედ კენჭისყრას უკრძალავდა. სილესმა, როგორც მისმა ლოგიკურმა მემკვიდრემ, ადვილად გაიმარჯვა 1956 წლის არჩევნებში და 1956 წლის 6 აგვისტოს რესპუბლიკის პრეზიდენტი გახდა.

პირველი პრეზიდენტობა
სილესის პირველი ადმინისტრაცია უფრო მეტად დაპირისპირებული და რთული გამოდგა, ვიდრე ესტენსოროს რევოლუციური მმართველობა იყო. ამ პერიოდში „MNR“-მა ფრაგმენტაცია დაიწყო პიროვნული ამბიციებისა და პოლიტიკურ კურსთან დაკავშირებული მზარდი უთანხმოებების გამო.

ეკონომიკა ღრმა კრიზისში აღმოჩნდა, რადგან საკვებისა და მინერალების წარმოება მკვეთრად დაეცა. შესაბამისად, ინფლაცია ცას გასწვდა. 1956 წლის მიწურულს ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა შემდგომი დახმარების პირობად საკუთარი რეცეპტით შედგენილი ეკონომიკური პროგრამის მიღება დააყენა. სილესი დასთანხმდა ამ პირობებს.

სილესს ასევე მოუხდა რთული საკითხის გადაჭრა — იმ მუშათა და მაღაროელთა მილიციის განიარაღება, რომლებიც 1952 წლის რევოლუციაში იბრძოდნენ და რომლებსაც იარაღის ტარების უფლება შეუნარჩუნდათ. ისინი თავიდან რევოლუციის წინააღმდეგ მიმართული კონსერვატიული ან სამხედრო გადატრიალების საპირწონედ გამოდგნენ, მაგრამ იმ დროისთვის უკვე „ბოლივიის მუშათა ცენტრის“ (COB) ხელმძღვანელის, ხუან ლეჩინის მზარდ ამბიციებს ემსახურებოდნენ. პარალელურად, „ბოლივიის სოციალისტური ფალანგა“ (FSB) „MNR“-ის დამხობის შეთქმულებებს აწყობდა, რასაც მოჰყვა საკმაოდ არაპროპორციული რეპრესიული პასუხი, რამაც „MNR“-ისა და თავად სილესის პოპულარობა მნიშვნელოვნად შელახა.

MNR-თან გაწყვეტა და გადასახლება
1960 წელს სილესის საპრეზიდენტო ვადის ამოწურვის შემდეგ, პას ესტენსორომ კვლავ იყარა კენჭი 1960 წლის არჩევნებში. გამარჯვების შემდეგ მან სილესი ელჩად გაგზავნა ჯერ ურუგვაიში, შემდეგ კი ესპანეთში. 1964 წელს სილესი საბოლოოდ დაუპირისპირდა ესტენსოროს, რადგან მორიგი ვადით აპირებდა პრეზიდენტობას.

თავდაპირველად სილესმა მხარი დაუჭირა 1964 წლის ნოემბრის სახელმწიფო გადატრიალებას, რომელიც ვიცე-პრეზიდენტმა, გენერალმა რენე ბარიენტოსმა და არმიის სარდალმა ალფრედო ოვანდომ მოაწყვეს. თუმცა, მოგვიანებით იგი კვლავ დევნილობაში აღმოჩნდა, როდესაც აშკარა გახდა, რომ სამხედროები 1966 წლის არჩევნების შედეგებით მანიპულირებას და ძალაუფლების სამუდამოდ შენარჩუნებას გეგმავდნენ. თუ არ ჩავთვლით ხუთთვიან ინტერლუდიას, როდესაც პრეზიდენტის პოსტს მისი ნახევარძმა იკავებდა, შეიარაღებული ძალები „პალასიო კემადოს“ 1982 წლამდე აკონტროლებდნენ.

1971 წელს სილესი წინ აღუდგა გენერალ უგო ბანსერის მემარჯვენე გადატრიალებას, რამაც გამოიწვია შეუმჩნეველი და საბოლოო განხეთქილება მასსა და პას ესტენსოროს შორის, რომელმაც მხარი დაუჭირა ხუნტას. 1971 წელს სილესმა ჩამოაყალიბა „მემარცხენე ნაციონალისტური რევოლუციური მოძრაობა“ (MNRI), რითაც დაიწყო მისი სტაბილური პოლიტიკური გადახრა მარცხნივ.

1978–1982 წლების დემოკრატიული ცრუ დასაწყისები
1978 წლის დემოკრატიული გახსნის შემდეგ, სილესი ბოლივიაში დაბრუნდა და შექმნა მემარცხენე ძალების დიდი ალიანსი „მემარცხენე რევოლუციურ მოძრაობასთან“, კომუნისტურ პარტიასთან და სხვა ძალებთან ერთად. მათ ერთობლივად ჩამოაყალიბეს „დემოკრატიული და სახალხო კავშირი“ (UDP), რომელმაც 1978, 1979 და 1980 წლების საერთო არჩევნებში გაიმარჯვა — ეს ძირითადად პას ესტენსოროს მიმართ მხარდაჭერის სერიოზული შემცირების შედეგი იყო.

1978 წლის არჩევნები გაუქმდა ოფიციალური სამხედრო კანდიდატის, გენერალ ხუან პერედას სასარგებლოდ მომხდარი მასშტაბური გაყალბების გამო, თუმცა ეგზიტპოლები აჩვენებდა, რომ არჩევნების პატიოსნად ჩატარების შემთხვევაში, სილესი იოლად გაიმარჯვებდა. 1979 წლის პაექრობა უშედეგოდ დასრულდა, რადგან ხმების 50% ვერცერთმა კანდიდატმა ვერ დააგროვა, რის გამოც კონგრესმა დროებით პრეზიდენტად ვალტერ გევარა აირჩია.

1980 წელს სილესმა პირველი ადგილი დაიკავა, თუმცა უმრავლესობის მოსაპოვებლად ხმები არ ეყო. რამდენიმე დღით ადრე, სანამ კონგრესი გამარჯვებულის გამოსავლენად შეიკრიბებოდა, არმიამ 1980 წლის 17 ივლისს სისხლიანი გადატრიალება მოაწყო, რამაც სათავეში გენერალ ლუის გარსია მეზას რეაქციული დიქტატურა მოიყვანა. სილესმა დევნილობაში წასვლა პერუში, ტიტიკაკას ტბის ნავით გადაკვეთის გზით მოახერხა. იგი 1982 წელს დაბრუნდა, როდესაც სამხედროების ექსპერიმენტმა საკუთარი თავი ამოწურა, ბოლივიის ეკონომიკა კი კოლაფსის ზღვარზე იყო.

პრეზიდენტობა მეორე ვადით
სამხედროები, რომელთა რეპუტაციაც 1980-1982 წლების დიქტატურის გადამეტებულმა ქმედებებმა საშინლად შელახა, ორი არჩევანის წინაშე დადგნენ: დაენიშნათ ახალი არჩევნები ან ეღიარებინათ 1980 წლის შედეგები. თუმცა, იმ დროისთვის აშკარა იყო, რომ ახალი არჩევნების ჩატარებამდე ქვეყანა სამოქალაქო ომში ჩაიძირებოდა. შექმნილ ვითარებაში, 1982 წლის სექტემბერში სამხედროებმა გამოაცხადეს, რომ ახალი არჩევნების ხარჯებისა და შემდგომი არეულობის თავიდან ასაცილებლად, ისინი კვლავ მოიწვევდნენ 1980 წელს არჩეულ საკანონმდებლო ორგანოს და აღიარებდნენ ნებისმიერ პირს, ვისაც ის პრეზიდენტად აირჩევდა. კონგრესი 23 სექტემბერს შეიკრიბა და დაადასტურა 1980 წლის არჩევნების შედეგები. 5 ოქტომბერს მან ხმების აბსოლუტური უმრავლესობით სილესი პრეზიდენტად აირჩია. მან მეორე ვადით ფიცი 10 ოქტომბერს დადო, ხოლო ვიცე-პრეზიდენტი „MIR“-ის ლიდერი, ხაიმე პასი გახდა.

1983 წელს სილეს სუასომ აღადგინა ურთიერთობა კუბასთან, რომელიც ოცი წლის წინ იყო გაწყვეტილი. კუბელმა ექიმებმა ბოლივიის ჯანდაცვის სისტემის რეორგანიზაცია დაიწყეს.

1984 წლის 30 ივნისს იგი საკუთარი სახლიდან გაიტაცეს და ათი საათის განმავლობაში ჰყავდათ დაკავებული წარუმატებელი სამხედრო გადატრიალების მცდელობისას. გადატრიალებას არმიისა და პოლიციის 60 წევრი ცდილობდა. ბოლივიის მთავრობის განცხადებით, გატაცებაში მონაწილეობდნენ ნარკოტიკებთან ბრძოლის ელიტარული ქვედანაყოფის, „Leopardos“-ის წევრები. ქვედანაყოფის მეთაური დააპატიმრეს.

ეკონომიკური მდგომარეობა სავალალო იყო, რასაც თან ერთვოდა მზარდი ჰიპერინფლაცია. სილესს ძალიან გაუჭირდა სიტუაციის კონტროლი და მცირე მხარდაჭერას იღებდა პოლიტიკური პარტიებისა თუ კონგრესის წევრებისგან, რომელთა უმეტესობასაც სამხედრო ავტორიტარიზმის მრავალი წლის შემდეგ პოლიტიკური კუნთების დემონსტრირება სურდა. პროფკავშირებმა, მათი ძველი ლიდერის, ხუან ლეჩინის მეთაურობით, მუდმივი გაფიცვებით პარალიზება გაუკეთეს მთავრობას, ხოლო ვიცე-პრეზიდენტმა, ხაიმე პასმაც კი მიატოვა „ჩაძირული გემი“, როდესაც სილესის პოპულარობა რეკორდულად დაბალ ნიშნულამდე დაეცა.

1982-1986 წლების ჰიპერინფლაცია მსოფლიო ისტორიაში ოდესმე დაფიქსირებულთა შორის სიდიდით მეოთხე აღმოჩნდა. მიუხედავად ამისა, სილესმა უარი თქვა არაკონსტიტუციური ზომების მიღებაზე და ამჯობინა მძიმე ბრძოლით მოპოვებული ბოლივიური დემოკრატიის განმტკიცება, მიუხედავად იმისა, თუ რა დაუჯდებოდა ეს პირადად მას. საზოგადოების სიმპათიის მოსაპოვებლად მან, როგორც სასოწარკვეთილმა ნაბიჯმა, შიმშილობაც კი გამოაცხადა. საბოლოოდ, იგი დასთანხმდა საკუთარი ვადის შემცირებას და კონგრესმა საპრეზიდენტო არჩევნები ერთი წლით ადრე გადმოიტანა.

სილესის ადმინისტრაციის მმართველობის ერთ-ერთი ნათელი წერტილი იყო 1983 წელს ნაცისტი სამხედრო დამნაშავის, კლაუს ბარბის ექსტრადიცია საფრანგეთში. იგი ბოლივიაში 1950-იანი წლების ბოლოდან ან 1960-იანი წლების დასაწყისიდან ცხოვრობდა, მას შემდეგ, რაც აშშ-ის დახმარებით ევროპიდან ფარულად გამოიყვანეს და მას ხშირად იყენებდნენ 1964-1982 წლების დიქტატურები, როგორც დაკითხვის სპეციალისტს. ექსტრადიციის შემდეგ იგი ჩადენილი დანაშაულებისთვის დაისაჯა და ფრანგულ ციხეში გარდაიცვალა.

სიცოცხლის ბოლო წლები
1985 წლისთვის მთავრობის უმწეობამ აიძულა კონგრესი, დაენიშნა ვადამდელი არჩევნები იმ მოტივით, რომ სილესი თავდაპირველად ხუთი წლის წინ იყო არჩეული. პრეზიდენტად მისი ძველი მეტოქე, „MNR“-ის ლიდერი ვიქტორ პას ესტენსორო აირჩიეს, რის შემდეგაც სილესი ურუგვაიში გაემგზავრა — ქვეყანაში, სადაც ადრე დევნილობაში ცხოვრობდა და რომლის მიმართაც განსაკუთრებული სიმპათია ჰქონდა. იგი 1996 წლის აგვისტოში, 82 წლის ასაკში, მონტევიდეოში გარდაიცვალა.

ლიტერატურა
Mesa José de; Gisbert, Teresa; and Carlos D. Mesa, "Historia De Bolivia", 3rd edition., pp. 570–674 and 690–701.

სქოლიო

კატეგორია:პრეზიდენტები
კატეგორია:ბოლივიის პრეზიდენტები