პლუტარქო ელიას კალიესი

პლუტარქო ელიას კალესი (დ. 25 სექტემბერი, 1877 - გ. 19 ოქტომბერი, 1945) — მექსიკელი პოლიტიკოსი და სამხედრო ლიდერი, რომელიც იყო მექსიკის 47-ე პრეზიდენტი 1924 წლიდან 1928 წლამდე. ალვარო ობრეგონის მკვლელობის შემდეგ, კალესმა დააარსა ინსტიტუციონალური რევოლუციური პარტია და არაოფიციალურად მართავდა ქვეყანას, როგორც ფაქტობრივი ლიდერი, 1929 წლიდან 1934 წლამდე, მაქსიმატოს სახელით ცნობილ პერიოდში. მანამდე ის მსახურობდა კონსტიტუციური არმიის გენერლად, სონორას გუბერნატორად, თავდაცვის მინისტრად და შინაგან საქმეთა მინისტრად. მაქსიმატოს დროს მას ეკავა განათლების მინისტრის, კვლავ თავდაცვის მინისტრის და ეკონომიკის მინისტრის თანამდებობები. პრეზიდენტობის პერიოდში მან განახორციელა მრავალი მემარცხენე პოპულისტური და სეკულარისტული რეფორმა. 

კალესი დაიბადა 1877 წლის 25 სექტემბერს, სონორაში. მექსიკის რევოლუციის დროს ის იბრძოდა ვენუსტიანო კარანსას კონსტიტუციურ არმიაში. კალესი მალევე დაწინაურდა. ის მსახურობდა პრეზიდენტების კარანსას, ადოლფო დე ლა უერტას და ალვარო ობრეგონის კაბინეტებში. ობრეგონმა ელიასი 1924 წლის არჩევნებში მუშათა პარტიის კანდიდატად წარადგინა. მისი კამპანია მექსიკის ისტორიაში პირველ პოპულისტურ საპრეზიდენტო კამპანიად იქცა, რადგან ის მიწის გადანაწილებას მოითხოვდა და თანასწორ სამართლიანობას, მუშათა უფლებების გაფართოებას და დემოკრატიულ მმართველობას დაჰპირდა. მან არჩევნები მოიგო და გააფართოვა განათლების სისტემა, განახორციელა ინფრასტრუქტურული პროექტები და გააუმჯობესა ჯანდაცვა. ამის შემდეგ მან მექსიკაში კათოლიკური ეკლესიის დევნა დაიწყო (1926–1928), მიიღო ანტიკლერიკალური კანონების სერია, რამაც კრისტეროს ომი გამოიწვია. მან CROM-ის წარმომადგენელ ლუის ნ. მორონესს საშუალება მისცა, პროფკავშირები მუშათა პარტიის ეგიდით გაეერთიანებინა და წარუმატებლად სცადა ბუკარელის ხელშეკრულების გაუქმება. ობრეგონს კვლავ მნიშვნელოვანი პოლიტიკური გავლენა ჰქონდა და კალესის მთავარი მხარდამჭერი იყო. ობრეგონმა 1928 წლის არჩევნები მოიგო, თუმცა პრეზიდენტად არჩევისას მოკლეს. კალესმა პოლიტიკური არასტაბილურობა 1929 წელს ინსტიტუციონალური რევოლუციური პარტიის დაარსებით აიცილა თავიდან.
1934 წელს კალესმა საპრეზიდენტო არჩევნებში ლასარო კარდენასს დაუჭირა მხარი, მაგრამ კარდენასმა ის და მისი მრავალი მოკავშირე ემიგრაციაში გაგზავნა, რათა უფრო მეტი სოციალისტური რეფორმები განეხორციელებინათ. კალესს 1941 წელს მექსიკაში დაბრუნების უფლება მისცეს, სადაც 1945 წელს გარდაიცვალა. ის დაკრძალულია მეხიკოში.

კალესი მექსიკის ისტორიაში საკამათო ფიგურაა. მხარდამჭერებმა შეაქეს მისი რეფორმები [საჭიროა დადასტურება] ისეთ სფეროებში, როგორიცაა ჯანდაცვა, ინფრასტრუქტურა და საჯარო განათლება, ასევე მისი მცდელობები, გამოეყო ეკლესია სახელმწიფოსგან და თავიდან აეცილებინა პოლიტიკური არასტაბილურობა ობრეგონის მკვლელობის შემდეგ. ოპონენტები აკრიტიკებდნენ კრისტერო ომის ესკალაციას, პროფკავშირების რეპრესიებს და მის ძალაუფლების შენარჩუნებას მისი პრეზიდენტობის შემდეგ. მის მიერ დაარსებულმა პარტიამ, მათ შორის მისმა ორმა შემდგომმა ინკარნაციებმა, შექმნა ის, რასაც პერუელმა მწერალმა მარიო ვარგას ლიოსამ „იდეალური დიქტატურა“ უწოდა და მე-20 საუკუნის დიდი ნაწილის განმავლობაში მართავდა მექსიკას დემოკრატიული ოპოზიციის გარეშე კორუფციის, რეპრესიებისა და საარჩევნო გაყალბების კომბინაციით. „იდეალური დიქტატურის“ იდეის საწინააღმდეგოდ, კალესმა სიკვდილით დასაჯა 90 000-დან 150 000-მდე კათოლიკე მოქალაქე (მამაკაცი, ქალი და ბავშვი), როგორც წესი, დახვრეტით.Khan, M. A. & Lara-Garcia, A., (2021) “A “Perfect Dictatorship”: The PRI, Corruption, and Autocracy in Mexico”, Arizona Journal of Interdisciplinary Studies 7, 26-45.

ადრეული ცხოვრება და კარიერა
250px|მინი|მარჯვნივ|პლუტარკო ელიას კალიესი ამერიკის შრომის ფედერაციის შენობაში, 1924 წელი
250px|მინი|მარჯვნივ|ელიას კალიესი ჟურნალ „ტაიმის“ გარეკანზე, 1924 წელი. ის იყო პირველი მექსიკის პრეზიდენტი, რომელიც ჟურნალ „ტაიმის“ გარეკანზე გამოჩნდა.
ფრანსისკო პლუტარკო ელიას კამპუზანო იყო საჯარო მოხელის, პლუტარკო ელიას ლუსეროს და დედის, მარია ხესუს კამპუზანო ნორიეგას შვილი. მან გვარი კალესი დედის დის ქმრის, ხუან ბაუტისტა კალესისგან მიიღო, რადგან ის და მისი მეუღლე, მარია ხოსეფა კამპუზანო, დედის გარდაცვალების შემდეგ პლუტარქოს ზრდიდნენ.Krauze, Mexico, p. 405. მისი ბიძა სკოლის მასწავლებლების ოჯახიდან იყო. პლუტარქოს ბიძა ათეისტი იყო და ძმისშვილის ჩაუნერგა რომის კათოლიკური ეკლესიისადმი ზიზღით აღსავსე დამოკიდებულება. ეს მოგვიანებით აისახა მის სოციალურ პროგრამაში, რომელიც მოიცავდა საჯარო განათლების გაფართოებას და ეკლესიის გავლენის აღმოფხვრას განათლებაში, პოლიტიკასა და პროფკავშირებში.Gonzales, Michael J. The Mexican Revolution, 1910–1940, p. 203-204, UNM Press, 2002.

პლუტარქოს მამის ოჯახი შიდა პროვინციების გავლენიანი ოჯახიდან იყო, რომელსაც ყველაზე ხშირად ელიას გონსალესი ეწოდება.[6] ამ შტოს პირველი წარმომადგენელი, რომელიც მექსიკაში დასახლდა, ​​იყო ფრანსისკო ელიას გონსალესი (1707–1790), რომელიც 1729 წელს ესპანეთის ქალაქ ლა-რიოხადან მექსიკის ქალაქ საკატეკასში ემიგრაციაში წავიდა. . პლუტარკო ელიას კალესის მამამ, პლუტარკო ელიას ლუსერომ, მამა, ხოსე ხუან ელიას პერესი, 1865 წელს დაკარგა საფრანგეთის ინტერვენციის წინააღმდეგობის გაწევისას მიღებული ჭრილობებისგან, რის შედეგადაც რვა შვილი დარჩა ქვრივთან ერთად, რომელთაგან პლუტარქო უფროსი იყო.Krauze, Mexico: Biography of Power, p. 406, citing Macías Richard, Gerardo. Vida y temperamento de Plutarco Elías Calles 1877–1920. Mexico 1995, pp. 71–72. ოჯახის ფინანსური მდგომარეობა მკვეთრად გაუარესდა; მათ დაკარგეს თავიანთი მიწის დიდი ნაწილი, რომლის ნაწილიც კანანეას სპილენძის დნობის კომპანიას გადაეცა.Gonzales, Michael J. The Mexican Revolution, 1910–1940. University of New Mexico Press. Albuquerque, 2002. Page 203.

მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ კალიესის აღზრდის სირთულეებმა, როგორიცაა მისი სოციალური სტატუსი, როგორც უკანონო ბავშვის, ობოლი და ფინანსური და ოჯახური პრობლემების მქონე, გავლენა მოახდინა მისი ცხოვრებაზე და გახადა იგი შრომისმოყვარე და გადამწყვეტი ისეთი გამოწვევების დაძლევაში, როგორიცაა ოჯახის მოვლა. „ზოგადად საზოგადოებისთვის, პლუტარკო ელიას კალესი უკანონო იყო, რადგან მისი მშობლები არასდროს დაქორწინებულან, მაგრამ რელიგიის თვალში ის კიდევ უფრო უკანონო იყო. რელიგიის ავტორიტეტის უარყოფა, სულ მცირე, ნაწილობრივ მაინც, იქნებოდა საკუთარი უკანონობის უარყოფის მცდელობა.“Stacy, Lee. Mexico and the United States. Marshall Cavendish Corporation. Tarrytown, New York, 2002. Page 124.

ახალგაზრდობაში კალესი სხვადასხვა პროფესიას ეუფლებოდა, ბარმენიდან სკოლის მასწავლებლამდე და ყოველთვის ინარჩუნებდა პოლიტიკური შესაძლებლობებისკენ მიდრეკილებას.

პრეზიდენტობა, 1924–1928
კალესის ინაუგურაცია გრანდიოზული სახელმწიფო ღონისძიება იყო, რომელსაც დაახლოებით 50 000 მაყურებელი დაესწრო. მისი წინამორბედი, ობრეგონი, 1884 წლის შემდეგ, პრეზიდენტის ძალაუფლების პირველი მშვიდობიანი გადაცემის მომსწრე გახდა. ლუის მორონესის ხელმძღვანელობით CROM-ის და მექსიკის მუშათა პარტიის (PROM) მუშებმა დროშები ჩამოკიდეს. სანახაობაში ბუშტები და მტრედებიც მონაწილეობდნენ.Buchanau, Jürgen, Plutarco Elías Calles and the Mexican Revolution. Lanham:  Rowman and Littlefield Publishers Inc.2007,
მიუხედავად იმისა, რომ კალესი პრეზიდენტი იყო, ის ობრეგონის ჩრდილში დარჩა, რომელსაც გავლენიანი მოკავშირეები ჰყავდა არმიაში, შტატის გუბერნატორებს შორის და კონგრესში. კალესსა და ობრეგონს შორის კონტრასტი მათ პიროვნებებსა და ძალაუფლების დონეზე იყო. „ბევრისთვის კალესი ობრეგონის ქმნილებად აღიქმებოდა, როგორც დროებითი პრეზიდენტი, რომელიც თავისი ვადის ამოწურვის შემდეგ ძალაუფლებას კაუდილოსებს დაუბრუნებდა“. კალესი საკუთარი ძალაუფლების ბაზის შექმნას ცდილობდა. მან სონორას მოდელის რეფორმების პროგრამა წამოიწყო. მისი მიზანი იყო ეკონომიკური განვითარების ხელშეწყობა, არმიის პროფესიონალიზაცია და სოციალური და საგანმანათლებლო კეთილდღეობის გაუმჯობესება. ძალაუფლების კონსოლიდაციის მხარდასაჭერად ის შრომის ორგანიზაციებს, განსაკუთრებით კი CROM-ის წარმომადგენელ ლუის ნ. მორონესს ეყრდნობოდა.John Womack, Jr. "The Mexican Revolution" in Mexico Since Independence, Leslie Bethell, ed. New York: Cambridge University Press 1991, p. 195-96.

რესურსები ინტერნეტში

 Mexico Before the World by Plutarco Elías Calles at archive.org
 El General, film on P.O.V. 
 Site de la Présidence du Mexique Liste des Gouvernants du Mexique
 Monografías Biographie des Présidents du Mexique
 Gobernantes de México  Liste des Gouvernants du Mexique
 Bicentenario 2010  Galerie des Gouvernants
 Virtual American Biographies Biographies des Présidents du Mexique

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 25 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1877
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1945
კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:მექსიკელი პოლიტიკოსები