ზაჰრა ჯოია

ზაჰრა ჯოია (დ. 1992) — წარმოშობით ავღანელი, ჰაზარა ეთნიკური ჯგუფის ჟურნალისტია. ზაჰრა არის რუხშანა მედიის (Rukhshana Media) დამფუძნებელი — დარისა და ინგლისურ ენებზე მოქმედი მედიაპლატფორმისა, რომელსაც იგი გადასახლებიდან მართავს.

ადრეული ცხოვრება
ზაჰრა ჯოია 1992 წელს დაიბადა ჰაზარათა ოჯახში, ბამიანის პროვინციის ერთ პატარა სოფელში. ჯოია ხუთი წლის იყო, როდესაც თალიბანმა ავღანეთში ხელისუფლება ჩაიგდო ხელში. 1996–2001 წლებში თალიბანმა გოგონებისთვის თითქმის სრულად აკრძალა განათლება. ჯოია ბიჭის ტანსაცმელს იცვამდა, თავს მუჰამედს უწოდებდა და ყოველდღე ორი საათის განმავლობაში დადიოდა სკოლაში თავისი ახალგაზრდა ბიძის გვერდით. 2022 წელს ჟურნალ TIME-ისთვის ანჯელინა ჯოლისთან მიცემულ ინტერვიუში განაცხადა, რომ ჯოიას ოჯახის ზოგიერთი მამაკაცი, მათ შორის მამაც, ქალთა უფლებების მხარდამჭერი იყო.

2001 წელს, მას შემდეგ რაც შეერთებულმა შტატებმა და მისმა მოკავშირეებმა ავღანეთში შეჭრა განახორციელეს და თალიბანის ხელისუფლება დაამხეს, ჯოიამ შეძლო უარი ეთქვა შენიღბვაზე და ქაბულში სამართლის ფაკულტეტზე ჩარიცხულიყო. ზაჰრა გეგმავდა, მამამისის კვალს გაჰყოლოდა და პროკურორი გამხდარიყო. თუმცა, ჯოიას ქალი თანაკურსელების უთქმელმა ისტორიებმა ძლიერი გავლენა მოახდინა და გადაწყვიტა, ჟურნალისტი გამხდარიყო — ავღანეთში ქალ რეპორტიორად მუშაობასთან დაკავშირებული საფრთხეებისა და სირთულეების მიუხედავად.

კარიერა
ჯოია მუშაობდა ქაბულის მუნიციპალური მთავრობის კომუნიკაციების დეპარტამენტის დირექტორის მოადგილედ. ზოგიერთ პერიოდში ზაჰრა ჯოია ერთადერთი ქალი იყო კოლეგებს შორის. როდესაც ამ ფაქტს აღნიშნავდა, ეუბნებოდნენ, რომ ქალებს თითქოს არ ჰქონდათ ამ სამუშაოსთვის საჭირო შესაძლებლობები ან უნარები.

2020 წლის დეკემბერში ზაჰრამ დააარსა რუხშანა მედია (Rukhshana Media) — ქვეყნის პირველი ფემინისტური საინფორმაციო სააგენტო. ამ ნაბიჯისკენ ჯოიას უბიძგა მეგობრის რჩევამ და ასევე იმ დამოკიდებულებამ, რომელსაც მამაკაცი კოლეგები გამოხატავდნენ ქალი ჟურნალისტების ნაკლებობის საკითხთან დაკავშირებით. მედია პლატფორმას სახელი „რუხშანა“ ეწოდა 19 წლის გოგონას პატივსაცემად, რომელიც 2015 წელს თალიბანმა ქვებით ჩაქოლა ღურის პროვინციაში. გოგონა სიკვდილით დასაჯეს იმის გამო, რომ საყვარელთან ერთად გაიქცა, მას შემდეგ რაც ოჯახმა მისთვის ქორწინება მოაწყო.

ჯოიას მიზანია ავღანელი ქალების რეალური ცხოვრების წარმოჩენა — ადგილობრივი ქალი ჟურნალისტების მიერ მომზადებული და გამოქვეყნებული ისტორიების საშუალებით, რომლებიც ისეთ საკითხებს აშუქებდა, როგორიცაა გაუპატიურება და იძულებითი ქორწინება. ზაჰრა ჯოიამ რუხშანა მედია საკუთარი დანაზოგით დააფუძნა, თუმცა საქმიანობის გასაგრძელებლად მოგვიანებით ონლაინ-ფონდების შეგროვება მოუწია.

ჯოია მწვავედ აკრიტიკებდა თალიბანს და აშუქებდა მათ მიერ ქალ საჯარო მოხელეებზე განხორციელებულ ზეწოლას იმ თვეებში, რომლებიც წინ უძღოდა შეერთებული შტატებისა და მოკავშირეების ჯარების გაყვანას. ქვეყნის თალიბანის ხელში ჩავარდნამდე რამდენიმე დღით ადრე ჯოიამ გაზეთ The Guardian-თან თანამშრომლობით გამოაქვეყნა პროექტი Women Report Afghanistan, რომელიც თალიბანის მიერ ძალაუფლების ხელში ჩაგდებას ასახავდა. ჯოიამ და სხვა კოლეგებმა ჟურნალისტური საქმიანობის გამო არაერთი მუქარა მიიღეს.

ზაჰრა ჯოიას რეპორტაჟების და თალიბანის მხრიდან ჰაზარების ხანგრძლივი დევნის გამო, ჯოია თავადაც თალიბანის სამიზნე გახდა. სიცოცხლის შიშით ჯოიამ ქვეყნის დატოვება გადაწყვიტა. ზაჰრამ მიიღო ევაკუაციის შეტყობინება ბრიტანეთის მთავრობისგან და საბოლოოდ ლონდონში გადაიყვანეს საჰაერო გზით. ზაჰრა კვლავაც განაგრძობს რუხშანა მედიის მართვას გადასახლებიდან და ფარულად ინარჩუნებს კავშირს საკუთარ გუნდთან, რომელიც ავღანეთიდან საიდუმლოდ უგზავნის ჯოიას მასალებს. ქვეყანაში ხელისუფლების შეცვლის შემდეგ ავღანელი ქალი ჟურნალისტების უმრავლესობა იძულებული გახდა, დაეტოვებინა სამუშაო.

ჯილდოები და აღიარება
2022 წელს ჯოია დასახელდა ჟურნალ Time-ის „წლის ქალებად“  შერჩეულ 12 ქალს შორის. ზაჰრა აღიარეს ჟურნალისტური საქმიანობისთვის.  ჯოიას ინტერვიუ ჩაუტარა ანჯელინა ჯოლიმ.
2022 წლის 20 სექტემბერს ჯოიამ მიიღო ცვლილებების შემქმნელის ჯილდო (Change Maker Award) ბილ და მელინდა გეიტსების ფონდისგან. 2022 წლის დეკემბერში ზაჰრა ჯოია დასახელდა BBC-ის 100 გამორჩეული ქალის სიაში.

რუხშანა მედიამ 2021 წელს, ბრიტანული ჟურნალისტიკის ჯილდოებზე, მიიღო მარი კოლვინის ჯილდო.

კატეგორია:დაბადებული 1992
კატეგორია:აქტივისტები
კატეგორია:საზოგადო მოღვაწე ქალები
კატეგორია:აზიელი ფემინისტები
კატეგორია:ფემინისტები
კატეგორია:ქალი ჟურნალისტები