კლასის მართვა

კლასის მართვა — პროცესი, რომელსაც მასწავლებლები იყენებენ იმის უზრუნველსაყოფად, რომ საკლასო გაკვეთილები შეუფერხებლად წარიმართოს ისე, რომ მოსწავლეთა დარღვევებმა არ შეაფერხოს სასწავლო პროცესის მსვლელობა. იგი მოიცავს როგორც არასასურველი ქცევის პრევენციას, ასევე მასზე ეფექტიან რეაგირებას უკვე მოხდენის შემდეგ. მსგავსი დარღვევები შეიძლება მოიცავდეს როგორც ჩვეულებრივ თანაკლასელთა კონფლიქტს,Burger, C. (2022). „School bullying is not a conflict: The interplay between conflict management styles, bullying victimization and psychological school adjustment“. International Journal of Environmental Research and Public Health. 19 (18): 11809. doi:10.3390/ijerph191811809. ISSN 1661-7827. PMC 9517642. PMID 36142079. ციტირების თარიღი: 2025-09-19. ასევე უფრო სერიოზულ სოციალურ დარღვევებს, როგორიცაა ბულინგი მოსწავლეებს შორის,Burger, C.; Strohmeier, D.; Kollerová, L. (2022). „Teachers can make a difference in bullying: Effects of teacher interventions on students' adoption of bully, victim, bully-victim or defender roles across time“. Journal of Youth and Adolescence. 51 (12): 2312–2327. doi:10.1007/s10964-022-01674-6. ISSN 0047-2891. PMC 9596519. PMID 36053439. S2CID 252009527. ციტირების თარიღი: 2025-09-19. რაც ხელს უშლის დაზარალებულ მოსწავლეებს კონცენტრირდნენ სასკოლო დავალებებზე და მნიშვნელოვნად ამცირებს მათ აკადემიურ მოსწრებას.

ეს ასპექტი ბევრი მასწავლებლისთვის რთულია. აღნიშნულ სფეროში არსებული პრობლემების გამო ზოგიერთი საერთოდ ტოვებს მასწავლებლობას. 1981 წელს აშშ-ის ეროვნული საგანმანათლებლო ასოციაცია იუწყებოდა, რომ მასწავლებელთა 36%-მა განაცხადა — ხელახლა რომ მიეცათ არჩევანის შესაძლებლობა, ალბათ აღარ აირჩევდნენ ამ პროფესიას. ერთ-ერთ მთავარ მიზეზად მათ მოსწავლეთა უარყოფითი დამოკიდებულებები და დისციპლინის პრობლემები დაასახელეს.Wolfgang, Charles H.; Glickman, Carl D. (1986). Solving Discipline Problems. Allyn and Bacon. ISBN 978-0205086306. ციტირების თარიღი: 2025-09-19.

კლასის სწორი მართვა კრიტიკულია საგაკვეთილო სივრცეში, რადგან იგი უზრუნველყოფს სასწავლო პროგრამების სწორი განხორციელებას, საუკეთესო პედაგოგიური პრაქტიკის ჩამოყალიბებასა და მის რეალიზაციას. საკლასო მართვა შეიძლება განიმარტოს, როგორც მასწავლებლების ქმედებები და ინსტრუქციები, რომლებიც ქმნის წარმატებულ სასწავლო გარემოს და დადებითად მოქმედებს მოსწავლეთა აკადემიური მიზნების შესრულებაზე.Soheili, Fariba; Alizadeh, Hamid; Murphy, Jason M.; Bajestani, Hossein Salimi; Ferguson, Eva Dreikurs (2015). „Teachers as Leaders: The Impact of Adler-Dreikurs Classroom Management Techniques on Students' Perceptions of the Classroom Environment and on Academic Achievement“. The Journal of Individual Psychology. 71 (4): 440–461. doi:10.1353/jip.2015.0037. სწორედ ამიტომ სასარგებლო იქნებოდა, რომ პედაგოგთა მომზადების პროგრამები მეტ ყურადღებას აქცევდნენ საკლასო მართვის სწავლასა და განვითარებას.

ხშირ შემთხვევაში პედაგოგები საკლასო მართვის სწავლას ნაკლებად აქცევენ ყურადღებას, რადგან უმაღლესი განათლების პროგრამებში აქცენტი კეთდება უფრო სწავლებისათვის ხელსაყრელი ატმოსფეროს შექმნაზე, ვიდრე კონკრეტულად დისციპლინის მართვის უნარებზე.Eisenman, Gordon; Edwards, Susan; Cushman, Carey Anne (2015). „Bringing Reality to Classroom Management in Teacher Education“. Professional Educator. 39 (1). ციტირების თარიღი: 2025-09-19. ხელმისაწვდომია ონლაინ. მიუხედავად ამისა, სწორედ ეს ინსტრუმენტები აძლევს მასწავლებლებს საშუალებას, მომავალი თაობა სათანადოდ გაზარდოს და უზრუნველყონ ქვეყნის მომავალიც. მოსკოვიცისა და ჰეიმანის (1976) თანახმად, მასწავლებელს თუ ერთხელ დაეკარგა საკლასო კონტროლი, მისი დაბრუნება გაცილებით რთულდება.Moskowitz, G.; Hayman Jr., J.L. (1976). „Success strategies of inner-city teachers: A year-long study“. Journal of Educational Research. 69 (8): 283–289. doi:10.1080/00220671.1976.10884902.

ასევე, ბერლინერის (1988) კვლევამ აჩვენა, რომ დრო, რომელსაც მასწავლებელი არასასურველი ქცევის გამოსწორებაზე ხარჯავს ცუდი საკლასო მართვის გამო, ამცირებს აკადემიურ ჩართულობას.Berliner, D.C. (1988). „Effective classroom management and instruction: A knowledge base for consultation“. In: Graden, J.L.; Zins, J.E.; Curtis, M.J. (eds.). Alternative educational delivery systems: Enhancing instructional options for all students. Washington, DC: National Association of School Psychologists. გვ. 309–325. იგივე პრობლემა აჩვენეს ბროფისა და გუდის (1986) შედეგებმაც, რომლებიც სწავლებისას მასწავლებლის ქცევას აკავშირებდნენ მოსწავლეთა მიღწევებთან.Brophy, J.E.; Good, T.L. (1986). „Teacher behavior and student achievement“. In: Wittrock, M.C. (ed.). Handbook of research on teaching. 3rd ed. New York: Macmillan. გვ. 328–375. მოსწავლის პერსპექტივიდან, ეფექტიანი საკლასო მართვა მოიცავს როგორც ქცევითი და აკადემიური მოლოდინების მკაფიო კომუნიკაციას, ასევე თანამშრომლობით სასწავლო გარემოს.Allen, J.D. (1986). „Classroom management: students' perspectives, goals, and strategies“. American Educational Research Journal. 23: 437–459.

 მეთოდები 
 ფიზიკური დასჯა 

ბოლოდროინდლამდე ფიზიკური დასჯა ფართოდ გამოიყენებოდა მოსწავლეთა არამართებული ქცევის კონტროლის საშუალებად, თუმცა ახლა ის უმეტეს სკოლებში აკრძალულია. გარკვეულ კონტექსტებში მას კვლავაც უჭერენ მხარს ზოგიერთი რელიგიური ლიდერები, მაგალითად ჯეიმს დობსონი, თუმცა მისი შეხედულებები „მნიშვნელოვნად განსხვავდება თანამედროვე ძირითადი ექსპერტების რეკომენდაციებისგან“ და ემყარება არა ემპირიულ კვლევებს, არამედ მის რწმენაზე დაფუძნებულ შეხედულებებს.

კვლევების მიხედვით, ფიზიკური დასჯის ისეთი მეთოდები, როგორიცაა ბავშვის წამორტყმა (spanking) ან აზიაში გავრცელებული სასკოლო პრაქტიკები — მაგალითად, ფეხზე მდგომ მდგომარეობაში დატოვება — ბავშვებს უფრო აგრესიულს არ ხდის. შედეგებზე მეტად გავლენას ახდენს თანმიმდევრულობა, ვიდრე თავად მეთოდი.

ამჟამად ფიზიკური დასჯა აკრძალულია აშშ-ის უმეტეს სკოლაში და ასევე უმრავლეს განვითარებულ ქვეყანაში. მიუხედავად იმისა, რომ მისი ეფექტიანობა არასოდეს დადასტურებულა, სასჯელი ხშირად ძალიან არათანაბრად ნაწილდებოდა. ყველაზე მეტად დასჯილი ჯგუფი იყვნენ აფროამერიკელი მამაკაცები. 2006 წელს ჩატარებული კვლევის მიხედვით, ფიზიკური დასჯის მსხვერპლი მოსწავლეების 17.1 პროცენტი აფროამერიკელები იყვნენ, ხოლო საერთო დასჯილთა 78.3 პროცენტი — მამაკაცები.

 კარგი ურთიერთობები მასწავლებელსა და მოსწავლეს შორის 
სკოლაში მასწავლებელსა და მოსწავლეს შორის კარგი ურთიერთობების ჩამოყალიბება მოითხოვს დომინანტობის, თანამშრომლობის, პროფესიონალიზმისა და მაღალი საჭიროებების მქონე მოსწავლეებზე ყურადღების ბალანსს. დომინანტობა განისაზღვრება როგორც მასწავლებლის უნარი, გასცეს მკაფიო მიმართულება და სახელმძღვანელო მოსწავლეთა ქცევისა და აკადემიური პროცესის მიმართ. როდესაც მასწავლებელი ქმნის მკაფიო მოლოდინებსა და შედეგებს მოსწავლის ქცევის შესახებ, ეს აყალიბებს ეფექტურ ურთიერთობებს. აღნიშნული მოლოდინები შეიძლება მოიცავდეს საკლასო ეტიკეტსა და ქცევას, ჯგუფურ მუშაობას, მერხების განლაგებას, ინვენტარისა და მასალების გამოყენებას, აგრეთვე დისციპლინის დარღვევებზე რეაგირებას. ეს წესები ყოველთვის თანმიმდევრულად უნდა აღსრულდეს ყველა მოსწავლის მიმართ.

თანმიმდევრულობის დარღვევა მოსწავლეთა მიერ აღიქმება როგორც უსამართლობა და იწვევს მასწავლებლის მიმართ ნაკლებ პატივისცემას. მტკიცე და თავდაჯერებული ქცევა ასევე უზრუნველყოფს იმას, რომ მასწავლებლის აზრები და გზავნილები ეფექტიანად გადაეცეს მოსწავლეებს. თავდაჯერებული ქცევა შეიძლება გამოიხატოს სწორ სხეულის პოზაში, სიტუაციას შესაფერისი ტონითა და ხმის ტემბრით, აგრეთვე არასათანადო ქცევის იგნორირების ნაცვლად რეაგირებით.

კიდევ ერთი ეფექტური სტრატეგია მასწავლებელსა და მოსწავლეს შორის პოზიტიური ურთიერთობების გასამყარებლად არის ინკლუზიური ნაცვალსახელების გამოყენება. მაგალითად, თუ კლასი არაკონცენტრირებულად იქცევა,  ნაცვლად მასწავლებელმა შეიძლება თქვას 

კიდევ ერთი ცნობილი მეთოდია უილიამ პერკის „სამი პლუსი და ერთი სურვილი“. „პლუსები“ არის კომპლიმენტები, რომლებსაც მასწავლებელი მოსწავლეს ეუბნება რაიმე მოთხოვნის წინ. ეს კომპლიმენტები მოსწავლეს აყენებს ისეთ განწყობაზე, რომ მასწავლებელთან თანამშრომლობისთვის მეტად გახსნილი იყოს. მაგალითად: 

 პრევენციული ტექნიკები 
კლასის მართვის პრევენციული მიდგომები გულისხმობს პოზიტიური სასწავლო გარემოს შექმნას, სადაც მასწავლებელსა და მოსწავლეს შორის ურთიერთპატივისცემაა. პრევენციულ მიდგომას იყენებენ მასწავლებლები, რომლებიც მოსწავლეებს სითბოს, მიღებასა და მხარდაჭერას უსაფუძვლოდ, ანუ ქცევისგან დამოუკიდებლად სთავაზობენ. იქმნება სამართლიანი წესები და შედეგები, ხოლო მოსწავლეები ხშირად და თანმიმდევრულად იღებენ უკუკავშირს საკუთარი ქცევის შესახებ.Bear, G.G. (2008). Best practices in classroom discipline. In Thomas, A. & Grimes, J. (რედ.), Best Practices in School Psychology V (გვ. 1403–1420). ბეთესდა, მერილენდი: National Association of School Psychologists

ამგვარი სასწავლო გარემოს ჩამოსაყალიბებლად ერთ-ერთი გზა არის „კლასის წესდების“ შემუშავება და გამოყენება. კონტრაქტი იქმნება როგორც მოსწავლეთა, ასევე მასწავლებლის მონაწილეობით. დოკუმენტში ისინი ერთად წყვეტენ, როგორ უნდა მოექცნენ ერთმანეთს კლასში და რა გზით უნდა გამოსწორდეს სიტუაცია, თუ ვინმე კონტრაქტს დაარღვევს. შედეგების დაწესების ნაცვლად, ჯგუფი გადაწყვეტს პრობლემის გადაჭრის გზას – ეს შეიძლება იყოს კლასის დისკუსია, თანატოლთა მედაცია, კონსულტაცია ან ინდივიდუალური საუბარი.

პრევენციულ ტექნიკებს ასევე მიეკუთვნება ქებისა და ჯილდოების სტრატეგიული გამოყენება. ამ შემთხვევაში ჯილდო არ არის ქცევის კონტროლის საშუალება, არამედ უკუკავშირის მიცემა მოსწავლის ქცევაზე. იმისათვის, რომ ჯილდო ინფორმაციულად იქნას გამოყენებული, მასწავლებელმა უნდა განუმარტოს მოსწავლეს, რა ღირებულებას ატარებს მისი ქცევა და კონკრეტულად რომელი უნარები გამოავლინა მან. სასურველია, მოსწავლეები თავადაც მონაწილეობდნენ ჯილდოების შერჩევასა და იმ ქცევების განსაზღვრაში, რომლებიც ამ ჯილდოს მოიტანს.Bear, G.G., Cavalier, A., & Manning, M. (2005). Developing self-discipline and preventing and correcting misbehavior. ბოსტონი: Allyn & Bacon. მსგავსი ქება და პოზიტიური განმტკიცება ეფექტიანად ეხმარება მოსწავლეებს მოლოდინების გააზრებაში და აძლიერებს მათ თვითშეფასებას.

ხშირად შეუმჩნეველი პრევენციული ტექნიკა არის ზედმეტი დაგეგმვა. მოსწავლეები, როგორც წესი, ცდილობენ შეავსონ უხერხული პაუზები გაკვეთილში. თუ მასწავლებელი ზედმეტად არის მომზადებული და საკმარისი მასალა აქვს, მაშინ კლასში დროის გაფლანგვისა და მოსწავლეთა არასწორი ქცევის ალბათობა მცირდება. გადასვლის დრო განსაკუთრებით სარისკოა დისციპლინის დარღვევისთვის, ამიტომ გადასვლა 30 წამზე ნაკლები უნდა იყოს. მასწავლებელი და მოსწავლეებიც უნდა იყვნენ ორგანიზებულები მთელი სასწავლო დღის განმავლობაში. სასწავლო წლის დასაწყისშივე აუცილებელია ორგანიზაციული რუტინის დანერგვა და ყოველდღიური განმტკიცება, სანამ ის ინსტინქტურ ქცევად იქცევა.

ლურჯი ბარათი vs ნარინჯისფერი ბარათის თეორია

ლურჯისა და ნარინჯისფერი ბარათების თეორია შემოიტანა უილიამ პერკიმ. მისი თეორიის მიხედვით, მოსწავლეებს სჭირდებათ დამხმარე და მხარდამჭერი გზავნილები, რათა თავი მნიშვნელოვნად, მოაზროვნეებად და პასუხისმგებლიან პიროვნებებად იგრძნონ.

„ბევრი გზავნილი დამამშვიდებელი, გამამხნევებელი და მხარდაჭერის მქონეა. ეს გზავნილებია „ლურჯი ბარათები“ – ისინი ხელს უწყობენ პოზიტიურ თვითშეფასებას. სხვა გზავნილები კი კრიტიკულია, დამამცირებელი და იმედგაცრუების გამომწვევი. ეს არის „ნარინჯისფერი ბარათები“ – საერთაშორისო ფერი სიგნალისა და გაჭირვებისთვის“. მიზანია, მოსწავლეთა „საფაილო ყუთი“ მეტად შეივსოს „ლურჯი ბარათებით“, ვიდრე „ნარინჯისფრებით“, რათა მათ სწავლისადმი დადებითი დამოკიდებულება განუვითარდეთ.

 მაღალი და დაბალი ბარათები   
ჩარევის ტექნიკა, რომელიც შექმნა ვილიამ პერკიმ, გამოიყენება მასწავლებლის მიერ იმისათვის, რომ მოსწავლეებს მიეცეთ შესაბამისი დონის მართვა.  

1.დაბალი ბარათები წარმოადგენს შედარებით მსუბუქ ჩარევას, რომელიც მიმართულია სიტუაციის კონტროლისკენ ზედმეტი მკაცრი ზომების გარეშე. მისი მაგალითებია:  
 წარბების ოდნავ აწევა;  
 მოსწავლისკენ თავაზიანი მზერის გაშტერება;  
 მოსწავლისკენ გადაადგილება საუბრის გაგრძელებისას;  
 მოსწავლის სახელით მოხსენიება და კითხვა, უსმენს თუ არა.  

2.მაღალი ბარათები წარმოადგენს უფრო მკაცრ ჩარევას, რომელიც გამოიყენება მაშინ, როცა სიტუაცია უფრო სერიოზულ რეაგირებას მოითხოვს. მისი მაგალითებია:  
 მოსწავლის დირექტორის კაბინეტში გაგზავნა;  
 გაკვეთილის დასრულების შემდეგ დარჩენის მოთხოვნა;  
 მშობლისთვის დარეკვა.Purkey, William W., და David B. Strahan. Inviting Positive Classroom Discipline. Hawker Brownlow Education, 2004.

 სისტემური მიდგომები   

 თავდაჯერებული დისციპლინა   
თავდაჯერებული დისციპლინა წარმოადგენს მიდგომას, რომელიც შექმნილია იმისათვის, რომ მასწავლებლებს დაეხმაროს ისეთი სასწავლო გარემოს ჩამოყალიბებაში, სადაც ხელმძღვანელი არის თავად მასწავლებელი. თავდაჯერებული მასწავლებლები მკაფიოდ და თავდაჯერებულად რეაგირებენ იმ სიტუაციებზე, რომლებიც მოსწავლის ქცევის მართვას მოითხოვს. ამავე დროს, ისინი არ იყენებენ უხეშ, ირონიულ ან მტრულ ტონს მოსწავლის დასაჯდომად.  

თავდაჯერებული დისციპლინა მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული კლასის მართვის მეთოდია. ის მოითხოვს მოსწავლის მიერ წესების შესრულებას და მასწავლებლის მხრიდან სიმტკიცეს. აღნიშნული მიდგომა მკაფიო ზღვარს ავლებს აგრესიულ და თავდაჯერებულ დისციპლინას შორის. მის საფუძველს ქმნის მკაფიო წესები და სტანდარტები, რომლებიც მხარდაჭერილია როგორც პოზიტიური წახალისებით, ისე უარყოფითი შედეგებით. ამ მიდგომის მიმდევარი მასწავლებლები თავდაჯერებულად იქცევიან, არ ტოლერირებენ გაკვეთილის დარღვევას, რჩებიან თანმიმდევრულები და სამართლიანები."Lee Canter's assertive discipline; positive behavior management for today's classroom, 4th ed." Reference & Research Book News, თებერვალი 2010. Academic OneFile. Accessed 11 Dec. 2017.  

 კონსტრუქტივისტური დისციპლინა   
კონსტრუქტივისტური, მოსწავლეზე ორიენტირებული მიდგომა კლასის მართვაში ეფუძნება დავალებების მინიჭებას მოსწავლის ქცევითი დარღვევების საპასუხოდ. ასეთი დავალებები უნდა იყოს: „(1) მარტივი მოსწავლისთვის, (2) განვითარების თვალსაზრისით მდიდარი, (3) პროგრესული, რათა საჭიროების შემთხვევაში მასწავლებელმა ეტაპობრივად გაამკაცროს, (4) მოსწავლის ინტერესებზე დაფუძნებული, (5) ისეთი, რომ მასწავლებელი რჩებოდეს ხელმძღვანელი, და (6) ხელს უწყობდეს შემოქმედებითობასა და თამაშს კლასში.“  

მოსწავლის ჩართულობა ეფუძნება დისციპლინური დავალებების შესრულებას, რომელთა შესრულებაც მათ სურთ. თუ მოსწავლე თავიდან უარს ამბობს, მასწავლებელი სწრაფად ანიჭებს მეტი მოცულობის იგივე დავალებას. როგორც კი მოსწავლე დაემორჩილება, მასწავლებლის ავტორიტეტი („ინ ლოკო პარენტის“) მშვიდობიანად, შემოქმედებითად და მოსწავლის საჭიროებების გათვალისწინებით აღდგება. ამ მიდგომის დადებით შედეგებად სახელდება მოსწავლის ნდობის გაძლიერება და გრძელვადიანი ემოციური სარგებელი, რომელიც მოდის პრობლემების შემოქმედებითად გადაჭრის მაგალითიდან, ძალადობისა და იძულების გარეშე.  

 კულტურულად მგრძნობიარე კლასის მართვა   
კულტურულად მგრძნობიარე კლასის მართვა (CRCM) არის მიდგომა, რომელიც მიზნად ისახავს ყველა მოსწავლის (და არა მხოლოდ ეთნიკური/რასობრივი უმცირესობების) ჩართვას ისეთ გარემოში, სადაც გათვალისწინებულია მათი კულტურული ფონი. ეს არა მხოლოდ სტრატეგიების ან პრაქტიკის ერთობლიობაა, არამედ პედაგოგიური მიდგომა, რომელიც განსაზღვრავს მასწავლებლის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებებს კლასის მართვასთან დაკავშირებით.  

CRCM ბუნებრივი გაგრძელებაა კულტურულად მგრძნობიარე სწავლებისა, რომელიც მოსწავლეთა წარსულ გამოცდილებას, სოციალურ რეალობას, წინარე ცოდნასა და სასწავლო სტილს იყენებს ყოველდღიურ გაკვეთილებში. ამ მიდგომის მიმდევარი მასწავლებლები აცნობიერებენ საკუთარ მიკერძოებებსა და ღირებულებებს და ფიქრობენ იმაზე, როგორ მოქმედებს ეს მათ მოლოდინებზე, მოსწავლეებთან ურთიერთობებსა და სწავლის აღქმაზე.  

არსებობს ფართო კვლევები ტრადიციული კლასის მართვის შესახებ და უამრავი რესურსი მოსწავლეთა ქცევით საკითხებთან გასამკლავებლად. ამის საპირისპიროდ, CRCM-ზე კვლევები საკმაოდ მწირია, მიუხედავად იმისა, რომ მასწავლებლებს, რომელთაც აკლიათ კულტურული კომპეტენცია, ხშირად ექმნებათ სირთულეები ამ სფეროში.  

 დისციპლინა სტრესის, სასჯელებისა და ჯილდოების გარეშე   
„დისციპლინა სტრესის, სასჯელებისა და ჯილდოების გარეშე“ (DWS) წარმოადგენს K-12 განათლების დონეზე გამოყენებულ დისციპლინისა და სწავლის მოდელს, რომელიც მარვინ მარშალიმ შეიმუშავა და აღწერა თავის 2001 წლის წიგნში Discipline without Stress, Punishments or Rewards.  

მიდგომის მიზანია ახალგაზრდებში შინაგანი მოტივაციის მნიშვნელობის გაცნობიერება. მისი არსი მდგომარეობს იმაში, რომ მოსწავლეს ჩამოუყალიბოს პასუხისმგებლობისა და თვითდისციპლინის სურვილი და ძალისხმევა სწავლისკენ.  

DWS-ის მთავარი მახასიათებლებია: ის სრულიად არაიძულებითია (მაგრამ არა ზედმეტად ლიბერალური) და ეწინააღმდეგება სკინერის ბიჰევიორიზმის მოდელს, რომელიც გარეგან წახალისებაზეა დამყარებული. მარშალის წიგნის მიხედვით, პრაქტიკაში გამოსაყენებელი სამი ძირითადი პრინციპია:  
პოზიტივიზმი — მასწავლებელმა ნეგატიური ფორმულირებები პოზიტიურად უნდა გარდაქმნას. მაგალითად, „არ ირბინო“ გადაიქცევა „ჩვენ ვსეირნობთ დერეფანში“, ხოლო „შეწყვიტე ლაპარაკი“ — „ეს არის დუმილის დრო“;  
არჩევანი — მოსწავლეებს უნდა შეექმნათ არჩევანის შესაძლებლობა და ისწავლონ იმპულსის კონტროლი ისე, რომ საკუთარი ქცევის „მსხვერპლი“ არ გახდნენ;  
რეფლექსია — რადგან ადამიანი მხოლოდ დროებით შეიძლება აკონტროლო და ვერავინ შეცვლის სხვის პიროვნებას, ყველაზე ეფექტიანი გზაა მოსწავლისათვის რეფლექსიური კითხვების დასმა, რაც მას საკუთარი ქცევის შეცვლისკენ უბიძგებს. 

 მოქნილი სასწავლო მიზნების განსაზღვრა   
მასწავლებლებს შეუძლიათ შესაბამისი სიმტკიცის დემონსტრირება მკაფიო სასწავლო მიზნების ჩამოყალიბებით. ამავდროულად, შესაძლებელია მოსწავლეთა ჩართულობის გაზრდა ისეთი მიზნების შეთავაზებით, რომლებიც საჭიროებისამებრ შეიცვლება კლასის მოთხოვნებიდან გამომდინარე.  

მოსწავლეთა ჩართვა სასწავლო მიზნებისა და შედეგების ფორმირებაში თემის დასაწყისშივე ქმნის თანამშრომლობისა და ურთიერთგაგების ატმოსფეროს მასწავლებელსა და მოსწავლეს შორის. ერთ-ერთი გზა მოსწავლეთა ჩართულობისთვის არის მათი შეკითხვა, რა თემები იქნება მათთვის ყველაზე საინტერესო, მითითებული რუბრიკის ფარგლებში.  

ასეთი მიდგომა გზავნილს უგზავნის მოსწავლეებს, რომ მასწავლებელს ნამდვილად აინტერესებს მათი ინტერესები, რაც თავის მხრივ ზრდის სასწავლო შედეგებს და ქმნის ურთიერთპატივისცემას. სასწავლო მიზნების მკაფიოდ გამოქვეყნება იქ, სადაც მოსწავლეებს მათი ნახვა და მიმართვა შეუძლიათ, მნიშვნელოვანია. სასწავლო მიზნები უნდა იყოს ნათელი და არ უნდა იქცეს საიდუმლოდ. მოსწავლეები, რომლებსაც არ ესმით, რას მოითხოვს მასწავლებელი, ნაკლებად შეძლებენ მასალის ათვისებას. როცა მასწავლებელიც მკაფიოდ იცის მიზანი, გაკვეთილი უფრო მარტივად მიმდინარეობს და ყველა მოსწავლე საერთო მიზნისკენ ერთიანდება.  

 კარგი ქცევის თამაში   
„კარგი ქცევის თამაში“ (GBG) წარმოადგენს „კლასის დონეზე ქცევის მართვის მიდგომას“Responding to rule violations or rule following: A comparison of two versions of the Good Behavior Game with kindergarten students. Journal of School Psychology, 48, 337–355., რომელიც პირველად 1969 წელს ბარისმა, სანდერსმა და ვულფმა დანერგეს.  

თამაშის არსი მდგომარეობს იმაში, რომ კლასი მთლიანობაში იღებს ჯილდოს ან კარგავს მას, იმის მიხედვით, თუ ყველა წევრი ასრულებს განსაზღვრულ ქცევით წესს (ან არ სცდება არასასურველი ქცევის დასაშვებ ზღვარს). „კარგი ქცევის თამაში“ შეიძლება გამოიყენებოდეს როგორც სასურველი ქცევების (მაგ., კითხვების დასმა) გასაზრდელად, ასევე არასასურველი ქცევების (მაგ., ადგილიდან ადგომის) შესამცირებლად.  

GBG გამოიყენება როგორც საბავშვო ბაღებში, ისე მოზარდებთან, თუმცა ყველაზე მეტად გავრცელებულია ტიპურად განვითარებულ მოსწავლეებში (ანუ მათთან, ვისაც არ აქვს განვითარების სირთულეები). თამაში, როგორც წესი, მოსწავლეებისა და მასწავლებლებისთვისაც მისაღები და პოპულარულია.Tingstrom, D.H., Sterling-Turner, H.E., Wilczynski, S.M. (2006). The Good Behavior Game: 1969–2002. Behavior Modification, 30, 2, 225–253.  

 პოზიტიური კლასები   
რობერტ დიჯულიომ შექმნა მიდგომა, რომელსაც „პოზიტიური კლასები“ უწოდა. დიჯულიოს აზრით, პოზიტიური კლასის მართვა ეფუძნება ოთხ ფაქტორს:  
 მასწავლებლის დამოკიდებულებას - მოსწავლეების მიმართ (სულიერი განზომილება);  
 სასწავლო გარემოს ორგანიზებას (ფიზიკური განზომილება);  
 საგაკვეთილო მასალის სწავლებას (ინსტრუქციული განზომილება);  
 მოსწავლის ქცევის მართვას (მართვითი განზომილება).  

პოზიტიურ კლასებში მოსწავლეთა ჩართულობა და თანამშრომლობა წახალისებულია უსაფრთხო გარემოში. ასეთი გარემოს ჩამოყალიბებას ხელს უწყობს მკაფიო მოლოდინების დაწესება, მოსწავლეთა სახელების გამოყენება, არჩევანის მიცემა და მოსწავლეებისადმი ნდობა.  

მასწავლებლებს ყოველდღიურად აქვთ შესაძლებლობა, დაეხმარონ მოსწავლეებს თავდაჯერებულობის ამაღლებასა და საკუთარი ღირსების გააზრებაში, მიუხედავად ნეგატიური ფაქტორებისა, რომლებიც მათ ოჯახურ გარემოში შეიძლება არსებობდეს. ეს მიიღწევა ისეთი ქმედებებით, როგორებიცაა: ქების მეშვეობით თვითშეფასების ამაღლება, უცხოობის, დეპრესიისა და აგრესიის განცდების დაძლევაში დახმარება და საკუთარი შინაგანი ღირებულების გაცნობიერება. აღნიშნული მიდგომა შეიძლება დადებითად აისახოს მოსწავლეთა ქცევაზე გრძელვადიან პერსპექტივაში.  

 შექება კლასში   
ქცევაზე ორიენტირებული შექების (BSP) გამოყენება კლასში შეიძლება მრავალი დადებითი შედეგის მომტანი გახდეს მოსწავლეებისთვის და კლასის მართვისთვის. BSP გულისხმობს იმას, რომ მასწავლებელი აქებს მხოლოდ კონკრეტული ქცევის გამო, რომელსაც მოსწავლე ამჟღავნებს.  

მაგალითად, თუ მოსწავლეს ჩვეულებრივ უჭირს ერთ ადგილზე გაჩერება და ეს არღვევს წესრიგს, მასწავლებელმა, როდესაც ის რომელიმე ადგილას გაჩერდება, შეიძლება უთხრას, ამ დროს, რომ ის ამ ქცევისთვის ამაყობს მისით. ეს მოსწავლეს დაანახებს, რომ პოზიტიური ქცევა დაფასებულია და გაზრდის ალბათობას, რომ ის ქცევა კვლავ განმეორდეს.Owens, J. S., Holdaway, A. S., Smith, J., Evans, S. W., Himawan, L. K., Coles, E. K., Girio-Herrera, E., Mixon, C. S., Egan, T. E., & Dawson, A. E. (2018). Rates of Common Classroom Behavior Management Strategies and Their Associations with Challenging Student Behavior in Elementary School. Journal of Emotional and Behavioral Disorders, 26(3), 156–169.  

 როგორც პროცესი   
Handbook of Classroom Management: Research, Practice, and Contemporary Issues (2006)-ში, კეროლინ ევერტსონი და კეროლ ვაინშტაინი კლასის მართვას ახასიათებენ როგორც მოქმედებათა ერთობლიობას, რომლებიც მიზნად ისახავს ისეთი გარემოს შექმნას, რომელიც ხელს უწყობს და ამარტივებს როგორც აკადემიურ, ასევე სოციალურ-ემოციურ სწავლებას.  

ამ მიზნის მისაღწევად, მასწავლებელმა უნდა:  
 ჩამოაყალიბოს მზრუნველი და მხარდამჭერი ურთიერთობები მოსწავლეებთან და მათ შორის;  
 ორგანიზება გაუწიოს და განახორციელოს სწავლება ისე, რომ მაქსიმალურად უზრუნველყოფილი იყოს მოსწავლეთა წვდომა ცოდნაზე;  
 გამოიყენოს ჯგუფის მართვის ისეთი მეთოდები, რომლებიც წაახალისებს მოსწავლეთა ჩართულობას სასწავლო ამოცანებში;  
 ხელი შეუწყოს მოსწავლეთა სოციალური უნარებისა და თვითრეგულაციის განვითარებას;  
 გამოიყენოს შესაბამისი ჩარევის გზები, რათა დაეხმაროს ქცევით სირთულეების მქონე მოსწავლეებს.  

 როგორც დროის მართვა   
სასწავლო პროცესის შესავალ ტექსტში კაუჩაკი და ეგენი (2008)Kauchak, D., and Eggen, P. (2008). Introduction to teaching: Becoming a professional (3rd ed.). Upper Saddle River, NJ: Pearson Education, Inc. განმარტავენ კლასის მართვას როგორც დროის მართვის პროცესს. მათი აზრით, კლასის მართვის მიზანი მხოლოდ წესრიგის დაცვა კი არა, არამედ მოსწავლეთა სწავლის ოპტიმიზაციაც არის. ისინი სასწავლო დროს ყოფენ ოთხ გადაკვეთილ კატეგორიად: გამოყოფილი დრო, ინსტრუქციული დრო, ჩართულობის დრო და აკადემიური სწავლის დრო.  

 აკადემიური სწავლის დრო   
აკადემიური სწავლის დრო დგება მაშინ, როდესაც მოსწავლეები აქტიურად მონაწილეობენ და წარმატებას აღწევენ სასწავლო აქტივობებში. ეფექტიანი კლასის მართვა მაქსიმალურად ზრდის აკადემიური სწავლის დროს.  

 გამოყოფილი დრო   
გამოყოფილი დრო არის დროის ის სრული რაოდენობა, რომელიც განკუთვნილია სწავლებისთვის, სწავლისთვის, რუტინული საკლასო პროცედურებისთვის, ჟურნალის შემოწმებისთვის და განცხადებების გასახმიანებლად.  

გამოყოფილი დრო ასევე ის დროა, რომელიც მითითებულია თითოეული მოსწავლის განრიგში. მაგალითად: „შესავალი ალგებრა: 9:50–10:30“ ან „ლამაზი ხელოვნება: 1:15–2:00“.  

 ჩართულობის დრო   
ჩართულობის დროს სხვაგვარად „დავალებაზე გატარებულ დროსაც“ უწოდებენ. ამ პერიოდში მოსწავლეები აქტიურად მონაწილეობენ სასწავლო აქტივობებში — სვამენ და პასუხობენ კითხვებს, ავსებენ სამუშაო ფურცლებსა და სავარჯიშოებს, ამზადებენ მცირე წარმოდგენებსა და პრეზენტაციებს. ეს სასკოლო დღის მნიშვნელოვანი ნაწილია, რადგან აქტიური ჩართულობისას მოსწავლეები რეალურად სწავლობენ.  

 ინსტრუქციული დრო   
ინსტრუქციული დრო არის ის დრო, რომელიც რუტინული საკლასო პროცედურების დასრულების შემდეგ რჩება. სხვა სიტყვებით, ინსტრუქციული დრო არის პერიოდი, როდესაც სწავლება და სწავლა რეალურად მიმდინარეობს.  

მაგალითად, მასწავლებელს შეიძლება ორი ან სამი წუთი დასჭირდეს ჟურნალის შესამოწმებლად, სანამ ინსტრუქცია დაიწყება. ამგვარი რუტინული დავალებები საგრძნობლად ამცირებს სასწავლო დროს. სწორედ ამიტომ, მასწავლებლებმა უნდა შეძლონ ეფექტიანი კლასის მართვა, რათა გაკვეთილი შედეგიანი იყოს.

იხილეთ აგრეთვე  
 ქცევის მართვა  
 ბიჰევიორალური ინჟინერია  
 ბავშვის განვითარება  
 დელანის ბარათი  
 საგანმანათლებლო ფსიქოლოგია  
 მასწავლებელთა ოთახი  

რესურსები ინტერენტეში  
 თანამედროვე საგანმანათლებლო ფსიქოლოგია/თავი 7: კლასის მართვა და სასწავლო გარემო

სქოლიო

კატეგორია:სკოლა
კატეგორია:განათლება
მართვა