ტედონგანი

ტედონგანი (კორ. )XIX საუკუნეში ტედონგანი დასავლურ წყაროებში მოიხსენიებოდა როგორც „ტაი-ტანგი“ (Tai-tang River ან Tai-tang Kang). — დიდი მდინარეა ჩრდილოეთ კორეაში. მდინარე სათავეს იღებს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, რანგრიმის ქედზე, სადაც იგი იწყებს სამხრეთ-დასავლეთისკენ დინებას და ნამპოს მახლობლად ჩაედინება დასავლეთ კორეის ყურეში.
დინების შუა მონაკვეთზე ტედონგანი გაივლის ქვეყნის დედაქალაქ ფხენიანს. მდინარის სანაპიროებზე მდებარეობს ცნობილი ღირსშესანიშნაობები, მათ შორის ჯუჩეს კოშკი და კიმ ირ-სენის მოედანი.

მდინარე ტედონგანი დაახლოებით 439კმ სიგრძისაა და, როგორც წესი, საკმაოდ ღრმაა. იგი კორეის ნახევარკუნძულზე სიგრძით მეხუთე, ხოლო ჩრდილოეთ კორეაში — მეორე უდიდესი მდინარეა. ქალაქი ფხენიანი მდებარეობს შესართავიდან დაახლოებით 110 კილომეტრით ზემოთ, სუნჩონი — 192 კილომეტრით, ხოლო ტეჰუნი — 414 კილომეტრით ზემოთ მდინარის დინების გასწვრივ.

მდინარე თავისი სიღრმის გამო ფართოდ გამოიყენება საზღვაო და მდინარეთა ტრანსპორტისათვის; იგი მძლავრი გემებით შიგნით დაახლოებით 65 კილომეტრამდეა გასული, თუმცა ძირითადი სავაჭრო მოძრაობა სონგრიმის რაიონში ჩერდება.

 ისტორია 
ტედონგანის ნაპირზე დაარსდა ძველი სახელმწიფო კოგურო. მდინარის გასწვრივ აღმოჩენილია მრავალი არქეოლოგიური ძეგლი, რომლებიც მიეკუთვნება ნეოლითის და ბრინჯაოს ხანას, აგრეთვე ნაპოვნია კოგუროს ეპოქის ნაშთები და არტეფაქტები.

ტედონგანი წარსულში ცნობილია იყო როგორც პესუ.(1973). Transactions of the Korea Branch of the Royal Asiatic Society. ტ. 48, [https://books.google.com/books?id=tG2FAAAAIAAJ&dq=%22Pae+River%22
 გვ. 59]

 კაშხლები და ხიდები 
1954 წელს, კორეის ომის მიმდინარეობისას, ტედონგანზე გადებული ერთ-ერთი ხიდი ნაწილობრივ განადგურდა. მიუხედავად ხიდის დაზიანებისა, ასეულობით კორეელმა სწორედ ამ ხიდის მეშვეობით შეძლო ტედონგანის გადაკვეთა და სამხრეთისკენ გაქცევა.

ამ მოვლენას ასახავს მაქს დესფორის ცნობილი ფოტო — „ლტოლვილთა გადაქცევა დანგრეული ხიდის გავლით კორეაში“ (Flight of Refugees Across Wrecked Bridge in Korea), რომელმაც 1951 წელს პულიცერის პრემია ფოტოგრაფიაში მოიპოვა.

1986 წელს ჩრდილოეთ კორეის მთავრობამ დაასრულა დასავლეთის ზღვის ბარაჟის (West Sea Barrage) მშენებლობა — 8-კილომეტრიანი ჰიდროტექნიკური ნაგებობა, რომელიც მოიცავს სამ შლუზს და 36 გადინების ჭიშკარს. ნაგებობა მდებარეობს ტედონგანის შესართავთან, ნამპოს მახლობლად.

ბარაჟის დანიშნულებაა წყალდიდობების რეგულირება და სარწყავი სისტემებით მიწის ფართობების უზრუნველყოფა კორეის ყურედან მოპოვებულ ტერიტორიებზე.თუმცა ნაგებობა ხელს უშლის მდინარის მტკნარი წყლისა და ზღვის წყლის შერევას, რის შედეგადაც იზრდება მდინარეში დაბინძურების კონცენტრაცია.Tenenbaum, David J. (2005). „International Health: North Korean Catastrophe“. Environmental Health Perspectives, ტ. 113, №1, გვ. A26.

ტედონგანზე აგებულია სხვა ჰიდროელექტროსადგურებიც, მათ შორის ნიონგვონის ჰესი, რომელიც ქვეყნის ენერგეტიკული საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად გამოიყენება.[https://www.kcckp.net/en/periodic/todaykorea/index.php?contents+4772+2009-10+132+8
 (209) Korea Today №640]

ფხენიანში ტედონგანზე გადებულია ექვსი ხიდი, მათ შორის ოკრიუს ხიდი, რუნგრას ხიდი და ტედონგის ხიდი.

გალერეა

სქოლიო