გეტბოლი

გეტბოლი () — ვატები, ანუ მოქცევის ველები, სანაპირო დანალექი სისტემები. იგი მნიშვნელოვანი ჰაბიტატია სხვადასხვა ტიპის ორგანიზმებისთვის, მათ შორის მიგრირებადი ფრინველებისა და ზღვის ფაუნისთვის, როგორიცაა მოლუსკები, კიბოები, რვაფეხები და ლოკოკინები. 2021 წელს სამხრეთ კორეის ოთხი გეტბოლი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში გამორჩეული ბუნებრივი თვისებების გამო. ამ გეტბოლებიდან თითოეული წარმოადგენს ოთხ განსხვავებულ ტიპს (ესტუარული ტიპი, ღია ბუხტის ტიპი, არქიპელაგის ტიპი და ნახევრად დახურული ტიპი).

აღწერა
იუნესკოს სიაში შეტანილი ოთხი გეტბოლის სახელებია სოჩონის, გოჩანგის, შინანის და ბოსონგ-სუნჩონის გეტბოლები. სამი გეტბოლი მდებარეობს კორეის დასავლეთ სანაპიროზე, ხოლო ბოსონგ-სუნჩონის გეტბოლი მდებარეობს სამხრეთ სანაპიროზე. ისინი შეფასებული იყო x კრიტერიუმის
მიხედვით, რომელიც მოიცავს საიტებს, რომლებიც „შეიცავენ ბიოლოგიურ მრავალფეროვნებას ინ-სიტუ კონსერვაციისთვის ყველაზე მნიშვნელოვან და უმნიშვნელოვანეს ბუნებრივ ჰაბიტატებს, მათ შორის მათ, რომლებიც შეიცავენ მეცნიერების ან კონსერვაციის თვალსაზრისით გამორჩეული უნივერსალური ღირებულების მქონე საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობებს.“ გეტბოლებში არსებულ ზოგიერთ სახეობას მიეკუთვნება ტალახის რვაფეხა, იაპონური ტალახის კიბო, ვიოლინო კიბო, მრავალჯაგრიანი ჭიები, სტიმპსონის მოჩვენების კიბო და ყვითელი ზღვის ქვიშის ლოკოკინა. ასევე მოლუსკების რამდენიმე სახეობა. გეტბოლები ხელს უწყობენ მიგრირებადი ფრინველების საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობებს რომ გაჩერდნენ რომელიმე გეტბოლში საფრენ გზაზე. დაფიქსირდა IUCN-ის წითელი სიის 22 სახეობა, რომლებიც ვიზიტორები იყვნენ გეტბოლისა, მათ შორის კრიტიკულად საფრთხის ქვეშ მყოფი ნისკარტნიჩაბა. გარდა ამისა, დაცულ ტერიტორიებზე დაფიქსირდა ბენთოსური დიატომების 375 სახეობა, 118 წყლის ფრინველი, 857 მაკრობენთოსი, 152 ზღვის მაკროწყალმცენარე, 47 ენდემური და 5 საფრთხის ქვეშ მყოფი ზღვის უხერხემლო სახეობა.

მოქცევის ველები განვითარდა ბოლო გამყინვარების შემდეგ, მდინარეების მიერ დანალექების დაგროვებისა და მათი გაფანტვის ურთიერთქმედების შედეგად, ტალღების მოქმედებით და ქარით გამოწვეული დინებებით. იგი ჩამოყალიბა დიდი მდინარების ესტუარებში და კუნძულების სანაპიროებზე. მუსონური კლიმატის შედეგად, ეროზია და ქიმიური ამოვარდნა სანაპიროზე ხდება ზამთარში, ხოლო დანალექების დაგროვება ხდება ზაფხულში.


საფრთხეები
ოთხივე ძეგლი მკაცრად იმართება ჭაობების კონსერვაციის კანონის (WPA) შესაბამისად. მიუხედავად ამისა, არსებობს გარკვეული რისკები, რომლებსაც უქმნის გარემოს ისეთი აქტივობები, როგორიცაა პორტებისა და საზღვაო გზების გაღრმავება, ნაპირიდან კუნძულზე და კუნძულიდან კუნძულზე ხიდების მშენებლობა, ოფშორული ქარის ენერგიის წარმოების განვითარება, ზღვის აგრეგატების მოპოვება, მავნე ან ზღვის ეკოსისტემის დამაშლელი სახეობების შემოტანა და ადგილობრივების თევზაობის საქმიანობა. ყველაზე დამაზიანებელი საქმიანობა მიწის აღდგენაა, მაგრამ ასეთი ქმედებები მკაცრად აკრძალულია მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლებზე. შესაძლო გარემოსდაცვითი ზეწოლა მოიცავს ზღვის და სანაპიროს დაბინძურებას, კლიმატის ცვლილებას, სანაპიროს ეროზიას და ნავთობის დაღვრას.

რესურსები ინტერნეტში
Getbol, the Korean tidal flats and sustainable seafood dining by The Korea Herald
Korean tidal flats to join UNESCO Natural World Heritage list by The Korea Times
Official Website (in Korean)
Getbol, Korean Tidal Flats UNESCO Collection on Google Arts and Culture

სქოლიო

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სამხრეთ კორეაში