ანდრეი ბანიკოვი

ანდრეი ბანიკოვი ( დ. 11 (24) აპრილი, 1915, მოსკოვი — გ. 17 ოქტომბერი, 1985, მოსკოვი) — გამოჩენილი საბჭოთა ბიოლოგი, ჰერპეტოლოგი, თერიოლოგი და ორნითოლოგი. რსფსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე და პროფესორი. ბანიკოვი აქტიურად მოღვაწეობდა ბუნების დაცვის სფეროში და იყო მეცნიერების ორგანიზატორი. ეკავა ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობა 1972-დან 1978 წლამდე.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1915 წლის 11 (24) აპრილს მოსკოვში.Андрей Григорьевич Банников (к 70-летию со дня рождения) // журнал «Охота и охотничье хозяйство», № 5, 1985. стр.12-13 1926 წლიდან, 11 წლის ასაკში, იგი აქტიურად მონაწილეობდა მოსკოვის ზოოპარკის ახალგაზრდა ბიოლოგთა წრეში, რომელსაც ხელმძღვანელობდა პეტრე მანტეიფელიУспенский С. А. Г. Банников (к пятидесятилетию со дня рождения) // Охота и охотничье хозяйство, № 4, 1965. С. 19 და ამავდროულად მუშაობდა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზოოლოგიურ მუზეუმში პროფესორ გიორგის დემენტიევის ხელმძღვანელობით.Туров С. Андрей Григорьевич Банников (к 60-летию со дня рождения) // Охота и охотничье хозяйство, № 4, 1975. C. 24-25 1931 წელს, 16 წლის ასაკში, მონაწილეობა მიიღო ექსპედიციაში, რომელიც უსურიის მხარის სარეწაო ფაუნას სწავლობდა. მომდევნო, 1932 წელს, მუშაობდა ზოოლოგ-დამკვირვებლად კანინის ნახევარკუნძულზე. 1934 წელს კი გამოაქვეყნა პირველი სამეცნიერო სტატიები.

1935-1939 წლებში სწავლობდა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (მსუ) ბიოლოგიის ფაკულტეტზე. სწავლის პერიოდში აქტიურად მონაწილეობდა სტუდენტურ სამეცნიერო წრეებში, ასევე რამდენიმე ზოოლოგიურ ექსპედიციაში. პროფესორ ბორის მატვეევის ხელმძღვანელობით, სტუდენტი ბანიკოვი მუშაობდა ბაყაყებისა და კუების პოსტემბრიონული განვითარების შესწავლაზე, მათ ლარვულ ადაპტაციებზე, რისთვისაც იმოგზაურა სამხრეთ ურალში, კავკასიასა და ამიერკავკასიაში. ამ სამუშაოს შედეგები გამოქვეყნდა 1940 წელს, დაჯილდოვდა მსუ-ს სტუდენტური პრემიით და მაღალი შეფასება მიიღო პროფესორებისგან.

1941 წლის ივლისში გაიწვიეს ფრონტზე, სხვა მონაცემებით კი იგი სამხედრო სამსახურში 1939 წლიდან მსახურობდა. მისი სამხედრო წოდება იყო უფროსი ლეიტენანტი, სამედიცინო სამსახურის რეზერვი (786-ე მსროლელი პოლკი, 155-ე დივიზია). დაჯილდოებულია მედლით მოსკოვის დაცვისთვის. 1942 წლის 26 იანვარს მოხდა მისი დემობილიზაცია, როგორც ფასეული მეცნიერ-მუშაკის.

1942 წლის ივლისში დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, ხოლო აგვისტოში მივლინებით გაიგზავნა მონღოლეთის სახალხო რესპუბლიკაში (მსრ), პირველი მონღოლური უნივერსიტეტის ორგანიზებისთვის.Чтения и научная конференция, посвященные памяти и 100-летию со дня рождения Андрея Григорьевича Банникова . 24 апреля 2015 года. ის გახდა მონღოლეთის უნივერსიტეტის ზოოლოგიის კათედრის გამგე (ამ დროიდან დაიწყო მისი პედაგოგიური საქმიანობა). მონღოლეთში ყოფნისას მონაწილეობა მიიღო ოთხ მსხვილ სამეცნიერო ექსპედიციაში (რომლის დროსაც აღმოჩენილ იქნა ცხოველთა ახალი სახეობები.

1945 წლის ბოლოს დაბრუნდა მოსკოვში და ჩააბარა ასპირანტურაში. 1947 წლიდან მუშაობდა პოტიომკინის სახელობის მოსკოვის პედაგოგიური ინსტიტუტის ზოოლოგიის კათედრაზე, სადაც კითხულობდა ლექციებს ხერხემლიანთა ზოოლოგიაში, ეკოლოგიასა და ზოოგეოგრაფიაში.
ანდრეი ბანიკოვმა 1952 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „მონღოლეთის ძუძუმწოვრები“.

1954 წელს გახდა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზოოლოგიური მუზეუმის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. 1960 წელს, პოტიომკინის ინსტიტუტის დახურვის შემდეგ, იგი გახდა სკრიაბინის სახელობის მოსკოვის ვეტერინარული აკადემიის ზოოლოგიის კათედრის გამგე (რომელსაც 25 წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა).

იგი მუშაობდა ბუნების დაცვის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. ამ პიროვნებამ მოიარა თითქმის მთელი საბჭოთა კავშირის ტერიტორია, ნამყოფია თითქმის ყველა ადგილობრივ ნაკრძალში და 25-ზე მეტ ქვეყანაში ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. მისი ცხოვრების მნიშვნელოვანი ნაწილი უკავშირდება „მონღოლურ პერიოდს“ (ამ ქვეყანაში მან თითქმის 20 ათასი კმ დაფარა). ის ხელმძღვანელობდა 30-ზე მეტი კანდიდატისა და დოქტორის სადისერტაციო ნაშრომს და მოამზადა ათასობით სტუდენტი. ასევე, მას მიჰყავდა ცნობილი სატელევიზიო გადაცემა „მოგზაურთა კლუბი“.

300px|მინი|სსრკ-ის საფოსტო ბარათი და მარკა — IUCN-ის XIV გენერალურ ასამბლეა, აშხაბადი, 1978

 გარემოსდაცვითი საქმიანობა 
1961 წელს არჩეულ იქნა ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) იშვიათი სახეობების კომისიის წევრად, ხოლო 1963 წლიდან ხელმძღვანელობდა გარეულ ცხენებზე მომუშავე  ჯგუფს. ანდრეი ბანიკოვი არის IUCN-ის წითელი წიგნის ერთ-ერთი ავტორი. მისი ინიციატივით, ხელშეწყობითა და უშუალო მონაწილეობით შეიქმნა სსრკ-ის წითელი წიგნის ორივე გამოცემა.

ის მონაწილეობდა IUCN-ის IX გენერალური ასამბლეის მუშაობაში 1966 წელს ლუცერნში, სადაც აქტიურად იყო ჩართული აკლიმატიზებული სახეობების გავლენის სამეცნიერო პრობლემების განხილვაში ბუნებრივ კომპლექსებზე. 1969 წელს, როგორც გენერალური მდივანი, ის იყო მონადირეობის სპეციალისტთა IX კონგრესის ორგანიზატორი მოსკოვში.

1972 წელს ანდრეი ბანიკოვი გახდა პირველი საბჭოთა მეცნიერი, რომელიც IUCN-ის ვიცე-პრეზიდენტად აირჩიეს. ამ თანამდებობაზე ის 6 წლის განმავლობაში დარჩა.

1975 წელს ხელმძღვანელობდა საბჭოთა დელეგაციას ბუნების დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების საერთაშორისო კავშირის XII გენერალურ ასამბლეაზე, რომელიც ქალაქ კინშასაში (ზაირი) გაიმართა. დელეგაციის შემადგენლობაში იყვნენ აგრეთვე პეტრე ვტოროვი, ნიკალაი დროზდოვი და სხვები.

1978 წლიდან იყო IUCN-ის იშვიათი სახეობების კომისიის ვიცე-თავმჯდომარე.

1972-1978 წლებში, ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (МСОП) ვიცე-პრეზიდენტის რანგში, მან შეიმუშავა გლობალური მასშტაბის არაერთი მნიშვნელოვანი დოკუმენტი, როგორიცაა: „ბუნების დაცვის მსოფლიო სტრატეგია“, „ბუნების ქარტია“ და წესდების ახალი რედაქცია.Галушин В. М., Дроздов Н. Н. Эпоха А. Г. Банникова в истории отечественного участия в деятельности Международного союза охраны природы  // Хищные птицы и совы в зоопарках и питомниках. — Т. 24. Тверь: Триада, 2015. — С. 12-18.

ის არის 400-ზე მეტი ნაბეჭდი ნაშრომის ავტორი (მათ შორის, 30 წიგნის, აგრეთვე არაერთი სახელმძღვანელოსა და დამხმარე სასწავლო მასალის), რომელთა დიდი ნაწილი უცხო ენებზეა თარგმნილი.

გარდაიცვალა სიცოცხლის 71-ე წელს, 1985 წლის 17 ოქტომბერს. დაკრძალულია ვაგანკოვოს სასაფლაოს 22-3-ე უბანზე.

ლიტერატურა
Андрей Григорьевич Банников // журнал «Охота и охотничье хозяйство», № 2, 1986. стр.16-17 [некролог]
Андрей Григорьевич Банников (1915—1985). Библиографический указатель. Составитель Л. С. Банникова. — М.: Моск. вет. акад. 1990. — 61 с.
Московские териологи. Ред. О. Л. Россолимо. — М.: Зоомузей МГУ, 2001. — 771 с.
Современные проблемы зоологии, экологии и охраны природы // Мат. чтений и науч. конф., посвящ. памяти проф. Андрея Григорьевича Банникова, и 100-летию со дня его рождения. Москва — 24 апреля 2015 г. — М,: Сельскохозяйственные технологии, 2015. — 350 с.

რესურსები ინტერნეტში
 Биография на сайте ВНИИприроды
 Биография  на school-collection.edu.ru
 А. Г. Банников в телепередаче Клуб путешественников (20 мая 1967) на странице Гостелерадиофонда в facebook.

სქოლიო

კატეგორია:მეცნიერები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:ბიოლოგები დარგის მიხედვით
კატეგორია:ბიოლოგები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:მეცნიერებათა დოქტორები სპეციალობების მიხედვით
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები