გარდამავალი საპრეზიდენტო საბჭო

გარდამავალი საპრეზიდენტო საბჭო (გსს;  ; ) — დროებითი ორგანო, რომელიც 2024 წლის 12 აპრილს მინისტრთა საბჭომ შექმნა და 25 აპრილს ეროვნულ სასახლეში ფიცით მუდმიც მოქმედებაში მოიყვანა. საბჭო ახორციელებს ჰაიტის პრეზიდენტის უფლებებსა და მოვალეობებს მანამ, სანამ ინაუგურაციით არ აირჩევენ ახალ პრეზიდენტს, ან ვიდრე 2026 წლის 7 თებერვალი დადგება. საბჭო დაგეგმილ ვადაში დაიშალა, საპრეზიდენტო არჩევნები კი არ ჩატარებულა.

ჰაიტის სახელმწიფო ინსტიტუტების თანმიმდევრულმა დაშლამ, რომელიც ჰაიტის კრიზისის ფარგლებში მიმდინარეობდა, გამოიწვია მოწოდება, რომ მოქმედი პრემიერ-მინისტრი არიელ ანრი გადამდგარიყო და უარი ეთქვა სახელმწიფო მეთაურის დე ფაქტო ფუნქციებზე.
მოთხოვნებს ხელმძღვანელობდა ჯიმი „ბარბექიუ“ შერიზიე, ყოფილი პოლიციელი, რომელიც ჰაიტში მოქმედი ბანდების კოალიციის ლიდერია,და ასევე გაი ფილიპი, ყოფილი სენატორი და მსჯავრდებული პირი.

2024 წლის 3 აპრილს გარდამავალმა საპრეზიდენტო საბჭომ, რომელიც CARICOM-ის შეხვედრაზე 11 მარტს შეიქმნა, დაასრულა წარმომადგენელთა დროებითი სიის ფორმირება; ისინი მინისტრთა საბჭომ დანიშნა 16 აპრილს.

რამდენიმეკვირიანი მოლაპარაკებების შემდეგ, 7 აპრილს შეთანხმება გადაეგზავნა CARICOM-ს დროებითი მთავრობის შექმნის შესახებ, რომლის მანდატი დასრულდებოდაა 2026 წლის 7 თებერვალს. საბჭოს ერთ-ერთი მთავარი ამოცანაა პრემიერ-მინისტრის არჩევა, რომელიც არ შეიძლება იყოს გარდამავალი საპრეზიდენტო საბჭოს ან დროებითი მთავრობის მოქმედი წევრი.

გარდამავალი საპრეზიდენტო საბჭო ოფიციალურად შეიქმნა მთავრობის დეკრეტით, რომელიც გამოქვეყნდა გაზეთ Le Moniteur-ში 12 აპრილს.

გარდამავალი საპრეზიდენტო საბჭოს ცხრა წევრის სახელები გამოქვეყნდა 16 აპრილს, ხოლო მათ ფიცი დადეს ეროვნულ სასახლეში 25 აპრილს, ავტომატური ცეცხლსასროლი იარაღის სროლის ფონზე.

არიელ ანრის გადადგომის გამოცხადებამდე და გარდამავალი საპრეზიდენტო საბჭოს ინაუგურაციამდე, მიშელ პატრიკ ბუავერი დროებით პრემიერ-მინისტრად დაინიშნა მინისტრთა საბჭოს მიერ.

მოქმედებები
2024 წლის 30 აპრილს, ედგარ ლებლან ფისი დაინიშნა გარდამავალი საპრეზიდენტო საბჭოს თავმჯდომარედ, ხოლო ფრიც ბელიზერი ოთხი ხმის უმრავლესობით დასახელდა პრემიერ-მინისტრობის კანდიდატად, თუმცა აღნიშნული გადაწყვეტილება საბჭოს შიგნით სადავო გახდა. ამის შედეგად, საბჭოს წევრები შეთანხმდნენ, რომ თავმჯდომარეობა ყოველ ხუთ თვეში ერთხელ მონაცვლეობით გადანაწილებულიყო ედგარ ლებლან ფისის, ლუი ჟერალდ ჟილსს, ლესლი ვოლტერისა და სმით ოგუსტენის შორის. ამასთან, უმრავლესობის ფორმირებისთვის საჭირო ხმების რაოდენობა ოთხიდან ხუთამდე გაიზარდა.

საბჭომ პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე განაცხადების მიღება დაიწყო 13–17 მაისს. 2024 წლის მაისის ბოლოს, საბჭომ მოქმედი პრემიერ-მინისტრის, მიშელ პატრიკ ბუავერის უფლებამოსილება კიდევ ერთი თვით გაახანგრძლივა, ხოლო 27 მაისს ხმის მიცემის უფლების მქონე შვიდი წევრიდან ექვსმა აირჩია გაეროს ყოფილი სპეციალური წარმომადგენლის, ბილ კლინტონის აპარატის ყოფილი ხელმძღვანელი და ყოფილი პრემიერ-მინისტრი გარი კონიი მისი მემკვიდრედ, რითაც გაუქმდა ბელიზერის არჩევის შესახებ მიღებული ადრინდელი გადაწყვეტილება.

ფიცის დადების შემდეგ, კონიი და საბჭოს წევრები რამდენჯერმე შეხვდნენ ერთმანეთს და შეთანხმდნენ მინისტრთა კაბინეტში შესაყვან 13 მინისტრის კანდიდატურებზე; მინისტრები ოფიციალურად დასახელდნენ 2024 წლის 11 ივნისს. მოგვიანებით, საბჭო და ახალი მთავრობა შეთანხმდნენ ჰაიტის ეროვნული პოლიციის გენერალური დირექტორის შეცვლაზე.

2024 წლის 7 ოქტომბერს ლესლი ვოლტერი დაინიშნა საბჭოს პრეზიდენტად და შეცვალა ედგარ ლებლან ფისი.

შემადგენლობა
2024 წლის 12 აპრილის დეკრეტის თანახმად, გარდამავალი საპრეზიდენტო საბჭო შედგება შვიდი ხმის უფლების მქონე და ორი ხმის უფლების არმქონე წევრისგან.

ხმის უფლების მქონე წევრები მოიცავენ თითო წარმომადგენელს ოთხი პოლიტიკური პარტიების კოალიციიდან, ორ პოლიტიკურ პარტიას (Fanmi Lavalas და Platfòm Pitit Desalin) აგრეთვე „კერძო სექტორის“ წარმომადგენელს. ხმის უფლების არმქონე წევრებს შორის შედიან ერთი წარმომადგენელი სამოქალაქო საზოგადოებიდან და ერთი წარმომადგენელი „რელიგიათაშორისი თემიდან“.

16 აპრილს, პრიმატურამ დაადასტურა გარდამავალი საპრეზიდენტო საბჭოს მიერ კინგსტონში წარდგენილი ცხრა წევრის დანიშვნა.

კვალიფიკაციის მოთხოვნები
გარდამავალი საპრეზიდენტო საბჭოს წევრებმა უნდა დააკმაყოფილონ პრეზიდენტის თანამდებობის დაკავებისთვის განსაზღვრული მოთხოვნები, რომლებიც დადგენილია ჰაიტის კონსტიტუციის 135-ე მუხლით, და მათ ეკრძალებათ მონაწილეობა მომდევნო საპრეზიდენტო არჩევნებში.

12 აპრილის დეკრეტით შემოტანილი ცვლილებების თანახმად, პირები არ ექვემდებარებიან საბჭოში დანიშვნას, თუ მათ წინააღმდეგ სანქციებია დაწესებული გაეროს მიერ, თუ ისინი იმყოფებიან სისხლის სამართლის დევნის ქვეშ ან დამნაშავედ არიან ცნობილი რომელიმე იურისდიქციაში, ან თუ ისინი ეწინააღმდეგებიან ჰაიტიში მრავალეროვნული უსაფრთხოების მხარდაჭერის მისიის დანერგვას. ანალოგიურად, მთავრობის მიერ მე-5 მუხლში დამატებული მოთხოვნის მიხედვით, საბჭოს ყველა წევრმა უნდა შეუწყოს ხელი საერთაშორისო უსაფრთხოების ძალის დაჩქარებულ განთავსებას.

საეჭვო ქმედებები კორუფციასთან დაკავშირებით
2024 წლის 2 ოქტომბერს მთავრობის ოფიციალურმა ანტიკორუფციულმა ერთეულმა განაცხადა რეკომენდაცია გარდამავალი საბჭოს სამი წევრის, სმიტ ოგუსტინის, ჟერალდ ჟილისა და ემანუელ ვერტილერის, სამართლებრივი განხილვის შესახებ, მათზე წარდგენილი ბრალდება მოიცავს ფუნქციის ბოროტად გამოყენებას, ქრთამის აღებას და პასიურ კორუფციას.

შიდა რეაქციები
შეთანხმების ავტორებმა 13 აპრილს უარი თქვეს მთავრობის დადგენილებაზე და მოწვიეს გადადგომაზე თანახმა მთავრობის წევრები, გამოქვეყნებინათ საწყისი შეთანხმება უპირველესად, ცვლილებების გარეშე. ჰაიტში საბჭოს გამოცხადებაზე გამოხმაურებები მერყევი იყო, ზოგი მოქალაქე ეჭვობდა მის კონსტიტუციურ კანონიერებას. საბჭოს გამოცხადების შემდგომ, ჯაკი ლუმარკე, უნივერსიტეტ „კისკუეას“ რექტორი, საბჭოს აღწერს არა „ჰაიტური ხელმძღვანელობით“ შექმნილ გადაწყვეტილებად, არამედ უწოდებს მას „შვიდთავიან ნაგავს“. მან მოუწოდა კასაციის სასამართლოს მოსამართლეს, შეესრულებინა ერთიანი მოქმედი პრეზიდენტის როლი.

ჯიმი „ბარბექიუ“ შერიზიერმა განაცხადა, რომ მისი ძალები დაესხმებოდნენ ნებისმიერ პირს, ვინც საბჭოში დანიშვნას მიიღებდა. შერიზიერმა ასევე გამოიყენა ტრადიციული ჰაიტური საბრძოლო შეძახილი, რათა აღწეროს, რა გელოდებათ საბჭოს წევრებს: „თავები მოაჭერით და სახლები დაწვით“. შერიზიერი ადრე პროტესტობდა იმ ფაქტის გამო, რომ მისი ფედერაცია, „G9 ოჯახის რევოლუციური ძალები და მოკავშირეები“, ვერ მონაწილეობდა გადასვლის მოლაპარაკებებში. მან ასევე ჩამოაყალიბა ალიანსი კიდევ ერთ ბანდებთან, „G-Pèp“, რათა დაგეგმოს შეიარაღებული წინააღმდეგობა ნებისმიერი უცხო მშვიდობისმყოფელის ქვეყნის ტერიტორიაზე შესვლის შემთხვევაში მომავალი გარდამავალი შეთანხმების ფარგლებში.

ჰაიტის ყოფილმა იუსტიციის მინისტრმა კამილ ლებლანკმა განაცხადა, რომ დადებითად აფასებს საბჭოს შექმნას, თუმცა ეჭვობს, შეძლებს თუ არა ეს ორგანო ჰაიტის პოლიტიკური კრიზისის გადაწყვეტას.

საერთაშორისო რეაქცია
გაეროს გენერალურმა მდივანმა ანტონიუ გუტერეშმა ოფიციალურ განცხადებაში განაცხადა, რომ მიესალმება გარდამავალი საპრეზიდენტო საბჭოს შექმნას და მოუწოდა „ყველა ჰაიტელ დაინტერესებულ მხარეს გააგრძელონ პროგრესი გადასვლითი მმართველობის ორგანიზაციის დადგმის მიმართულებით“. კარიბის თანამეგობრობა (CARICOM) მიესალმა საბჭოს შექმნა, აღინიშნა, რომ ეს არის „ჰაიტელ-წარმოებული მმართველობის ფორმულა, რომელიც დაეხმარება შეწუხებულ ქვეყანას არჩევნების გზით აღდგენამდე და სახელმწიფო ინსტიტუტების და კონსტიტუციური ხელისუფლების აღდგენამდე“.

აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტმა განაცხადა, რომ აშშ მიესალმება გარდამავალი საპრეზიდენტო საბჭოს შექმნას და „იწონებს ჰაიტელ ლიდერებს იმისთვის, რომ ისინი იღებდნენ რთულ კომპრომისებს დემოკრატიული მმართველობის მიმართულებით, თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების გზით“. კენიის პრეზიდენტმა უილიამ რუტომ შეაქო საბჭოს შექმნა, სოციალურ ქსელში დაწერა, რომ „კენია აფიქსირებს რწმენას, რომ ახალი პოლიტიკური ლიდერობა შექმნის მყარ საფუძველს ჰაიტში კრიზისის გადაჭრის, უსაფრთხოების აღდგენის, ჰაიტელ ხალხისთვის პოლიტიკური გადასვლის უზრუნველყოფის და მდგრადი მშვიდობისა და განვითარების მისაღწევად“.

ფრანკოფონიის საერთაშორისო ორგანიზაციის გენერალურმა მდივანმა ლუიზ მუშიკივაბომ 14 აპრილს გამოსცა განცხადება, რომ იწონებს გარდამავალი საპრეზიდენტო საბჭოს შექმნას. 15 აპრილს, ევროკავშორმა, ევროკავშირის საგარეო საქმეთა სამსახურის მეშვეობით განაცხადა, რომ „აუცილებელია, საბჭო ოფიციალურად დაინიშნოს უმოკლეს ვადაში პრემიერ-მინისტრ არიელ ჰენრის გადამდგარი მთავრობის მიერ“.

სქოლიო

კატეგორია:ჰაიტის ისტორია