ბებერეკი

ბებერეკი (გორაგურჯ. დავთ.-1595, გვ. 393, 404; №30) — სოფელი გურჯისტანის ვილაიეთის  დიდი არტაანის ლივის მზვარის ნაჰიეში, მერკეზის რაიონში (ერკე, არტაანის პროვინცია), ზ.დ. 1903 მ სიმაღლეზე, ქ. არტაანიდან 26 კმ მანძილზე. ამჟამად სოფელია (ჩეტინსუ, ეტინსუ) თურქეთში.“გურჯ. დავთ.-1574”-ის სოფ. ბირექს (გვ. 215, 224-225).  აღნუსხულია ამიერკავკასიის მხარის მოსახლეობის 1886 წლის საოჯახო სიებში, რომლის მიხედვითაც იგი შედიოდა ყარსის ოლქის არტაანის ოკრუგის ამავე სახელწოდების უბანსა და ტამალის მარკიაზში (სასოფლო თემში). დატანილია არაერთ ძველ კარტოგრაფიულ წყაროზე: ბებერეკი, “საქ. რესპ. რუკაზე” [ჯავახიშვილი, 1922] ბებერექი. “გურჯ. დავთ. რუკაზე” [1953]

დავთრის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 35 კომლი. ყველა იყო ისფენჯის გადამხდელი, ანუ ქრისტიანი. კომლთა უფროსების უმეტესობას ერქვა ქართველებისათვი/ქრისტიანებისათვის დამახასიათებელი სახელი: ამირან, ანანა, ბადურა, გოგიჩა, დარჩ[ი]ა, იასონ, ივანე, იორდანე, იოსებ, მაცაცა, პაპუნა, რევაზა, საბა, სარგის, ცხადა და ა.შ. მამის სახელებად გვხვდება: გოგიჩა, გოგა, იაკობი, ლევანი, ზოსიმე, მახარებელი, მამისა, შოთა, ხმალა, პაპა.

სოფლის წლიური გადასახადების ჯამი შეადგენდა 19 700 ახჩას, თუმცა ეს რიცხვი მოცემულია მამულის გამორიცხვითბებერეკის მამული - გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი არტაანის ლივის მზვარის ნაჰიეში. და თუ ამ მონაცემსაც გავითვალისწინებთ, მაშინ სოფლის გადასახადების საერთო ჯამი 20 200 ახჩა უნდა ვივარაუდოთ. სამეურნეო სტრუქტურით იგი ემსგავსება ნაჰიეს სოფლების უმეტესობას. აქ წამყვანი დარგია მემარცვლეობა, რომელზეც მოდიოდა სამეურნეო გადასახადის თითქმის 82%. მეცხოველეობაც განვითარებული დარგი იყო. დაწინაურებული უნდა ყოფილიყო მესაქონლეობა და მეცხვარეობა.

ორი დავთრის[“გურჯ. დავთ.-1574” და “გურჯ. დავთ.-1595”] ურთიერთშედარებამ დაგვანახვა, რომ 20-წლიან პერიოდში დემოგრაფიული ვითარება შეცვლილა: 1574 წ. სოფელში ცხოვრობდა 55 კომლი, ხოლო 1595
წელს კომლთა რაოდენობა 35-მდეა შემცირებული. რაც შეეხება მოსახლეობის კონფესიურ სტრუქტურას, არაფე-
რი შეცვლილა: ყველა იყო ისფენჯის გადამხდელი, ანუ ქრისტიანი. წლიური გადასახადების ჯამი კი 1574 წელს შეადგენდა 12 000 ახჩას, ხოლო 1595 წელს იგი 20 000-მდე გაიზარდა.

ბებერეკის დასავლეთით, 1 კმ მანძილზე, მთის ფერდობზე, შემორჩენილია ეკლესიის (დარბაზული) ნანგრევები. სოფლის ცენტრშიცაა შემორჩენილი ნაეკლესიარი. ეკლესია ყოფილა მეჩეთის ადგილზეც. 

+ ბებერეკი („გურჯ. დავთ. - 1595“)  №  გადასახადი  ქილა  ახჩა  ახჩა ერთკომლზე  % 1  ხორბალი  730  7300  208,6  37,0  2  ქერი  800  6400  182,9  32,5 3  ბოსტანი   300  8,6  1,5 4  იონჯა, თივა   900  25,7  4,6 5  ცხვარი   580  16,6  2,9 6  იალაღი   300  8,6  1,5 7  ისფენჯი (35 კომლი)   875  25,0  4,4 8  ღორი   525  15,0  2,7 9  ფუტკარი   330  9,4  1,7 10  მურახასიე   70  2,0  0,4 11  წისქვილი (4 თვალი)   120  3,4  0,6 12  თაფუ, დეშთიბანი   800  22,9  4,1 13  ბადიჰავა, არუსანე   1200  34,3  6,1 ჯამი/საშუალო    1530  19 700“გურჯ. დავთ.- 1595”-ის ქართ. თარგმ. მიხ.: 20 000 [გვ. 393, 404].  43,3  100 

ლიტერატურა
 დ. ნიკოლაიშვილი, დ. სართანია, ა. უჯმაჯურიძე, დ. კირთაძე, მ. კვეტენაძე. მესხეთი ოსმალური დავთრების მიხედვით. „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი", თბ., უნივერსალი, 2021, გვ. 229

სქოლიო

კატეგორია:გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში მოხსენიებული სოფლები