ვახტანგ ღამბაშიძე

ვახტანგ დავითის ძე ღამბაშიძე (დ. 28 აპრილი, 1872, ზესტაფონი — გ. 10 აგვისტო, 1951, კინლოხი, შოტლანდია) — ქართველი ექიმი, საზოგადო მოღვაწე, ფოტოგრაფი, კურორტ „პატარა ცემის“ დამაარსებელი, საქართველოს რესპუბლიკის პერიოდში თბილისის უნივერსიტეტის პროფესორი, შემდგომში ქართული ემიგრაციის ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელი საფრანგეთში.

 ადრეული ცხოვრება და განათლება 
მინი|ვახტანგ და დავით ღამბაშიძეები
ვახტანგ ღამბაშიძე დაიბადა 1872 წლის 28 აპრილს ზესტაფონში, ცნობილი საზოგადო მოღვაწის, დეკანოზ დავით ღამბაშიძის ოჯახში. მამამისი 27 წლის განმავლობაში გამოსცემდა ჟურნალ „მწყემსს“ და აქტიურად თანამშრომლობდა გაზეთ „დროებასთან“. დედა, ოლღა ჩოფიკაშვილი, მწერალ ალექსანდრე ყაზბეგის ბიძაშვილი იყო. დავითსა და ოლღას ოთხი ვაჟი ჰყავდათ: ქსენოფონტე, ვახტანგი, მიხეილი და დავითი (დათიკო), რომელიც შემდგომში დამოუკიდებელი საქართველოს პირველი დიპლომატიური წარმომადგენელი გახდა დიდ ბრიტანეთში.

ვახტანგის პირველი მასწავლებელი მამა იყო. შემდგომში მან წარმატებით დაამთავრა ქუთაისის პროგიმნაზია. სწავლის პარალელურად, იგი მამას ეხმარებოდა ჟურნალ „მწყემსის“ გამოცემაში. ქუთაისის გიმნაზიიდან იგი ეროვნულ-პატრიოტული შინაარსის საყმაწვილო გაზეთ „განთიადის“ გამოცემაში მონაწილეობის გამო გარიცხეს. საშუალო განათლება თბილისის გიმნაზიაში დაასრულა, რის შემდეგაც სწავლა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე განაგრძო.

1896 წელს უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, მამის რჩევით, ორი წლით გაემგზავრა პარიზში კვალიფიკაციის ასამაღლებლად.

 პროფესიული მოღვაწეობა საქართველოში 
1898 წელს ვახტანგ ღამბაშიძე საქართველოში დაბრუნდა. მან საექიმო პრაქტიკა შორაპნის მაზრაში დაიწყო და პარალელურად, მომავალი სანატორიუმისთვის ეძებდა ადგილს.

1904 წელს, მამასთან ერთად, ბორჯომის ხეობაში დააარსა სანატორიუმი „პატარა ცემი", სადაც 8-დან 16 წლამდე ასაკის ტუბერკულოზით დაავადებულ ბავშვებს მკურნალობდა. სანატორიუმის მოდელი შვეიცარიული სანატორიუმების მიხედვით იყო მოწყობილი. ამ საქმეში მას მხარს უჭერდნენ აკაკი წერეთელი, ექიმი სამსონ თოფურია და სხვები. ამავე პერიოდში, ვახტანგ ღამბაშიძე აქტიურად აქვეყნებდა სტატიებს პრესაში, რითაც ცდილობდა მოსახლეობაში სამედიცინო განათლების გავრცელებას.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდში იგი ხელმძღვანელობდა თბილისის უნივერსიტეტის ჰიგიენის კათედრას.

 ცხოვრება ემიგრაციაში 
საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ, 1921 წელს, ვახტანგ ღამბაშიძე ოჯახთან ერთად ემიგრაციაში წავიდა. თავდაპირველად, კონსტანტინოპოლში მეუღლესთან ერთად მუშაობდა წითელ ჯვარში და ქართველ ლტოლვილებს ეხმარებოდა. 1924 წლიდან კი პარიზში გადავიდა.

 საექიმო და ჰუმანიტარული საქმიანობა 
საფრანგეთში ვახტანგ ღამბაშიძემ კლინიკა გახსნა, თუმცა ფინანსური სირთულეების გამო მალევე დახურა. ამის მიუხედავად, იგი წლების განმავლობაში უსასყიდლოდ მკურნალობდა არაერთ ქართველ ემიგრანტს. იგი იყო ქაქუცა ჩოლოყაშვილის პირადი ექიმი და მისი დაკრძალვის ერთ-ერთი მთავარი ორგანიზატორი. ემიგრაციაში ყოფნისას აქვეყნებდა სამეცნიერო-პოპულარულ სტატიებს ქართულ ემიგრანტულ პრესაში: „ბედი ქართლისა“, „კავკასიონი“, „მერანი“.

 საზოგადოებრივი მოღვაწეობა 
ვახტანგ ღამბაშიძე საფრანგეთის ქართული სათვისტომოს რიგით მეორე თავმჯდომარე იყო და ამ პოსტზე სამჯერ ზედიზედ აირჩიეს. მეორე მსოფლიო ომის დროს, მისი ინიციატივით შეიქმნა „ქართული ეროვნული კომიტეტი საფრანგეთში“, რომელიც ქართველ სამხედრო ტყვეებსა და ემიგრანტებს იცავდა.
მინი|ვახტანგ და ვანდა ღამბაშიძეები, სანდრო და ანეტა დიასამიძეები.
იგი აქტიურად ზრუნავდა ქართული კულტურისა და ენის შენარჩუნებაზე. მისი ინიციატივით 26 მაისი ქართული ემიგრაციის მიერ დამოუკიდებლობის დღედ აღინიშნებოდა. მან დააარსა ქართული ბიბლიოთეკა და ეხმარებოდა თავის სიძეს, შოთა ნიკოლაძეს, სპორტულ ასოციაცია „შევარდენისა“ და ქართული სასწავლებლის „კერას“ ჩამოყალიბებაში, სადაც ემიგრანტთა შვილები ქართულ ენას, ისტორიას, ცეკვასა და სიმღერას სწავლობდნენ.

 გატაცება ფოტოგრაფიით 
ვახტანგ ღამბაშიძე გატაცებული იყო ფოტოგრაფიით და მას საზოგადოებრივად მნიშვნელოვან საქმედ მიიჩნევდა. მისი ფოტოების უმრავლესობა XX საუკუნის დასაწყისშია გადაღებული და ასახავს როგორც პირად, ასევე ქვეყნისთვის მნიშვნელოვან საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ მოვლენებს.

მისი ობიექტივიდან ასახულია:

ამიერკავკასიის რესპუბლიკის დელეგაციის მგზავრობა ტრაპიზონის კონფერენციაზე (1918);

იმერეთის მეფე სოლომონ II-ის საფლავი ტრაპიზონში;

საქართველოს დელეგაციის წევრები თურქეთში (ნიკო ნიკოლაძე, ივანე ჯავახიშვილი);

საქართველო-სომხეთის ომში დაღუპულთა დაკრძალვა;

მეორე ინტერნაციონალის დელეგაციის ვიზიტი თბილისში (1920);

არჩილ ჯორჯაძისა და კოტე მესხის დაკრძალვა.

მისი ფოტოები გამოირჩევა უშუალობითა და მოვლენების ეპიცენტრიდან გადაღებით. ნიკოლაძე-ღამბაშიძეების მდიდარი ფოტოკოლექცია დღეს საქართველოს ეროვნულ არქივშია დაცული.

 პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება 
პარიზში ყოფნისას ვახტანგ ღამბაშიძე დაქორწინდა წარმოშობით ამერიკელ ვანდა პოპეზე. თბილისის უნივერსიტეტის დაარსების შემდეგ ივანე ჯავახიშვილმა იგი ინგლისური ენის პროფესორად მიიწვია.
მინი|ნიკოლაძე, შოთა კონსტანტინეს ძე (1899-1963) ღამბაშიძე-ნიკოლაძისა, მედეა ვახტანგის ასული (1899-1975) ღამბაშიძე-თოხაძისა, თამარ (სუნანა) ვახტანგის ასული (1901-1996) თოხაძე, ნიკოლოზ (კუკური) გიორგის ძე (1901-1975)
მათ ოთხი შვილი შეეძინათ: მედეა, სუნანა, გივი და ჟორჟეტა. მათი ქალიშვილი მედეა თბილისის უნივერსიტეტის N1 სტუდენტი გახდა. ემიგრაციაში მათი ქალიშვილები, მედეა და სუნანა, ყოფილ იუნკრებზე დაქორწინდნენ. ჟორჟეტა ცოლად გაჰყვა გიორგი ნიკოლაძეს, ნიკო ნიკოლაძის ვაჟს. 1930 წელს ვახტანგის ერთადერთმა ვაჟმა, გივიმ, პარიზში სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა.

ვახტანგ ღამბაშიძე გარდაიცვალა 1951 წლის 10 აგვისტოს, შოტლანდიაში, ქალაქ კინლოხში, სადაც თავის ქალიშვილ ჟორჟეტასთან სტუმრად იმყოფებოდა. დაკრძალულია იქვე.

 რესურსები ინტერნეტში 
წიგნის „ვახტანგ ღამბაშიძის ალბომის“ პრეზენტაციასა და ამავე თემატიკაზე ფოტოგამოფენა. https://1tv.ge/video/vakhtang-ghambashidzis-albomis-prezentacia/

საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა, ქართველები უცხოეთში. http://www.nplg.gov.ge/emigrants/ka/00000292/

საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი (ქშწკგ) საზოგადოების წევრი. http://www.nplg.gov.ge/ilia/ka/00003370/

 ლიტერატურა 

 ღამბაშიძე ვახტანგ // ქართველები უცხოეთში : წ.1 / რუსუდან დაუშვილი, გრიგოლ კალანდაძე, რუსუდან კობახიძე, გოჩა ჯაფარიძე, თემურ ტარტარაშვილი. - თბ., 2012. - გვ.187-188.

 ღამბაშიძე, ნინო. ვახტანგ ღამბაშიძე - ცხოვრება და მოღაწეობა / ნინო ღამბაშიძე // ახალი და უახლესი ისტორიის საკითხები / ივანე ჯავახიშვილის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი. - თბილისი, 2010. - N1(7). - გვ.200-226.

 ვახტანგ ღამბაშიძე ჩემი თავგადასავალი სერია: მოგონებები, დღიურები, ჩანაწერები – IV  თბილისი 2018.

 სქოლიო 

კატეგორია:დაბადებული 1872
კატეგორია:გარდაცვლილი 1951
კატეგორია:ქართველი ექიმები 
კატეგორია:ქართველი ემიგრანტები
დაბადებულები ზესტაფონში
კატეგორია:ქართველი ფოტოგრაფები
კატეგორია:ღამბაშიძეები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორები