ჰალილ იბრაჰიმ ინალჯიქი

ჰალილ იბრაჰიმ ინალჯიქი (დ. 7 სექტემბერი 1915</ref>, სტამბოლი — გ. 25 ივლისი 2016, ანკარა) — თურქი ისტორიკოსი.

თავისი ნაშრომებით მან ოსმალურ-თურქულ ისტორიოგრაფიაში ორიგინალური წვლილი შეიტანა როგორც პოლიტიკურ და ეკონომიკურ საკითხებში, ისე კულტურისა და ცივილიზაციის ისტორიის სფეროში. მისი წიგნები, მათ შორის The Ottoman Empire The Classical Age 1300-1600 და An Economic and Social History of the Ottoman Empire, რომლებიც ითარგმნა ბალკანეთის მრავალ ენასა და არაბულ ენაზეც, მსოფლიოს უნივერსიტეტებში წამყვან სასწავლო სახელმძღვანელოებად გამოიყენება. ისტორიის სფეროში გამორჩეული კვლევებისა და მის მიერ აღზრდილი მოსწავლეების გამო მას მოიხსენიებდნენ სახელებითაც: Şeyh-ûl Müverrihin (ისტორიკოსთა შეიხი) და Tarihçilerin Kutbu. ინალჯიქმა ანკარის უნივერსიტეტის ენისა და ისტორია-გეოგრაფიის ფაკულტეტიში 32 წლის სამსახურის შემდეგ 1972 წელს ჩიკაგოს უნივერსიტეტში დააარსა ოსმალეთის ისტორიის კათედრა, ხოლო 1993 წელს ბილკენტის უნივერსიტეტში — ისტორიის დეპარტამენტი.

 ბიოგრაფია 
ინალჯიქი 7 სექტემბერი 1915 წელს სტამბოლში დაიბადა. მისი მამა, ყირიმელი ემიგრანტის შთამომავალი სეით ოსმან ნური ბეი, ხოლო დედა — აიშე ბაჰრიე ხანუმი იყო. ოჯახი 1924 წელს ანკარაში დასახლდა.

1923–1930 წლებში ის სწავლობდა ანკარის გაზის სასწავლებელში, ერთი წელი კი — სივასის მასწავლებელთა სასწავლებელში. საშუალო განათლება 1931 წელს ანკარაში დაასრულა; შემდეგ კი საშუალო-სკოლური სწავლა გააგრძელა ბალიქესირის „Necati Bey Muallim Mektebi“-ში. 1936 წელს უმაღლესი განათლება დაიწყო ანკარის უნივერსიტეტის ენისა და ისტორია-გეოგრაფიის ფაკულტეტის ახალი დროის ისტორიის განყოფილებაში. 1940 წელს დამთავრების შემდეგ ფაკულტეტში ასისტენტად დარჩა.

1942 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია Tanzimat ve Bulgar Meselesi. 1943 წელს Viyana'dan 'Büyük Ricat'e Osmanlı İmparatorluğu ve Kırım Hanlığı თემაზე შესრულებული ნაშრომით დოცენტად დაინიშნა. 1945 წელს AÜDTCF-ის არაბული ენისა და ლიტერატურის განყოფილების სტუდენტ შევქიე იშილზე დაქორწინდა.

წლების განმავლობაში ის იმავე ფაკულტეტში კითხულობდა ლექციებს ოსმალეთისა და ევროპის ისტორიაზე; 1947 წელს აირჩიეს Türk Tarih Kurumu (TTK) წევრად. 1949 წელს გაემგზავრა ინგლისში, სადაც British Museum-ში თურქულ ხელნაწერებზე მუშაობდა და Calendar of State Papers სერიის ფარგლებში ოსმალეთის ისტორიის ჩანაწერებს აგროვებდა. Public Record Office-ში ოსმალეთის იმპერიასთან დაკავშირებული წყაროების ძიება-შესწავლა ჩაატარა. 1951 წელს თურქეთში დაბრუნდა.

1951 წლის ზაფხულში დაიწყო ბურსის შერ‘იე სიჯილების (სასამართლო რეგისტრების) კვლევა. მისი ინიციატივით თოფქაფის სასახლეში არსებულ სახელოსნოში „სიჯილები“ დაიკინძა, გაიწმინდა და კვლავ ბურსაში გაიგზავნა. ინალჯიქმა 1952 წლის ივნისში, Viyana Bozgun Yıllarında Osmanlı-Kırım Hanlığı İşbirliği თემაზე შესრულებული ნაშრომით პროფესორის წოდება მიიღო.

როგორც მოწვეული პროფესორი, ის ლექციებს კითხულობდა Columbia, Princeton, Pennsylvania და Harvard უნივერსიტეტებში. 1972 წელს ანკარის უნივერსიტეტიდან პენსიაზე გავიდა და ჩიკაგოს უნივერსიტეტში ოსმალეთის ისტორიის კათედრა დააარსა. 1973 წელს გამოიცა მისი წიგნი The Ottoman Empire The Classical Age 1300-1600.

ოსმალეთის/თურქეთის სოციალური და ეკონომიკური ისტორიის კვლევებში მიღებული ახალი ცოდნისა და აღმოჩენების მაღალ დონეზე გაზიარებისა და დისკუსიისთვის მან დააარსა საერთაშორისო გაერთიანება სახელწოდებით International Association for Social and Economic History of Turkey და სათავეში ჩაუდგა 11 საერთაშორისო კონგრესის ჩატარებას — პირველი 1977 წელს ჰაჯეთთეფეს უნივერსიტეტში.

1986 წელს ჩიკაგოს უნივერსიტეტიდანაც პენსიაზე გავიდა და 1993 წელს ბილკენტის უნივერსიტეტში ისტორიის დეპარტამენტი დააარსა. 23 წლის განმავლობაში ბილკენტის უნივერსიტეტში ოსმალეთის ისტორიის მიმართულებით მაგისტრისა და დოქტორანტურის სტუდენტებს სემინარებს უტარებდა.

2003 წელს ბილკენტის უნივერსიტეტში შექმნა Halil İnalcık Center for Ottoman Studies სახელწოდების ცენტრი. ინალჯიქმა ამ ცენტრს შესწირა მრავალწლიანი მუშაობის განმავლობაში სხვადასხვა არქივიდან შეგროვებული დოკუმენტებისა და დეფტერების ასლები, დაუსრულებელი კვლევითი ხელნაწერები, 1000-ზე მეტი ცალკე გამოცემა (offprint) და სხვა მასალები.

ინალჯიქი ძალიან კარგად ფლობდა ოსმალურ თურქულს; კარგ დონეზე — ინგლისურს, ფრანგულს და გერმანულს; საშუალო დონეზე კი — არაბულს, სპარსულსა და იტალიურს. მსოფლიოს მრავალი უნივერსიტეტის მიერ მინიჭებული ფაჰრი დოქტორატების გარდა, XX საუკუნის დასრულების წინ Cambridge-ში არსებული საერთაშორისო ბიოგრაფიულმა ცენტრმა ის სოციალურ მეცნიერებებში მსოფლიოს მასშტაბით გამორჩეულ 2000 მეცნიერს შორის დაასახელა.

2003 წელს უნგრეთის პრეზიდენტმა ის „Macaristan Liyakat Nişanı“-ით დააჯილდოვა.

მის ცხოვრებასა და ისტორიკოსად ჩამოყალიბებას ასახავს ინტერვიუს/საუბრის წიგნი Tarihçilerin Kutbu Halil İnalcık Kitabı, რომელიც 2005 წელს Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları-მა გამოსცა.

ის ასევე იყო Avrasiya Akademiyası-ის ერთ-ერთი დამფუძნებელი წევრი.

 გარდაცვალება 
ჰალილ ინალჯიქი მრავალორგანული უკმარისობის გამო 2016 წლის 25 ივლისის, 19:10-ზე, ანკარაში, სადაც მკურნალობდა, 100 წლის ასაკში გარდაიცვალა. გარდაცვალების შემდეგ ცერემონიები გაიმართა ბილკენტში და ანკარის უნივერსიტეტში. ის დაკრძალეს ფათიჰის მეჩეთის ჰაზირეში, სადაც ასევე მდებარეობს ფათიჰ სულთან მეჰმედ II-ის მავზოლეუმი; გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა მინისტრთა საბჭოს დადგენილებით.

ინალჯიქის ხსოვნის აღსანიშნავად, რეჯეფ თაიფ ერდოღანის დავალებით, მისთვის სპეციალური საფლავი მოეწყო. ტრადიციული ოსმალური საფლავების სტილში შესრულებული „ulema kabri“ 2017 წლის 22 ივლისის დასრულდა; მარმარილოს საფლავის კალიგრაფია და ორნამენტები ოქროს ფურცლით (altın varak) მოოჭვილდა.

საფლავის მოწყობისას მაგალითად აიღეს აჰმედ ჯევდეთ ფაშას საფლავი. კოორდინაციას უწევდნენ სტამბოლის კულტურისა და ტურიზმის დირექტორატი და სტამბოლის გუბერნია; ფინანსური მხარდაჭერა კი İstanbul Türbeler Derneği-მ უზრუნველყო. საფლავზე ფეხისა და თავის მხარეს დაიდგა ორი ცილინდრული („üstüvânî“) ქვის სვეტი. ქვის სამუშაოები სემიჰ ირთეშმა დაამზადებინა, ხოლო ფეხის მხარეს არსებული ცილინდრის კლასიკური ორნამენტული მორთულობა საბრი მანდირაჯიმ დაწერა. მანდირაჯის ნამუშევარი ხელითაა შესრულებული.

 მთავარი ნაშრომები 
 The Ottoman Empire The Classical Age 1300-1600, ლონდონი, 1974.
 Studies in Ottoman social and economic history, ლონდონი, 1985.
 The Middle East and the Balkans under the Ottoman Empire, ბლუმინგტონი, 1993.
 Süleyman the second and his time, სტამბოლი, 1993.
 An Economic and Social History of the Ottoman Empire (Donald Quataert-თან ერთად), კემბრიჯი, 1994.
 From empire to republic: essays on Ottoman and Turkish social history, სტამბოლი, 1995.
 Sources and studies on the Ottoman Black Sea, კემბრიჯი, 1995.
 History of Humanity (რედაქტორი; Peter Burke-თან ერთად), 1999.
 Ottoman Civilization (Gunsel Renda-სთან ერთად), ანკარა, 2003.
 Essays in Ottoman History, Eren Yayıncılık.
 Osmanlı tarihinde İslamiyet ve Devlet, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
 Makaleler 1: Doğu Batı, Doğu Batı Yayınları, 2005.
 Fatih devri üzerinde tetkikler ve vesikalar, ანკარა, 1954.
 Osmanlı'da Devlet, Hukuk, Adalet, Eren Yayıncılık, 2000.
 Osmanlı İmparatorluğu'nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi Cilt 1 / 1300-1600, Eren Yayıncılık, Prof. Dr. Donald Quataert-თან ერთად, 2001.
 Osmanlı İmparatorluğu'nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi Cilt 2 / 1600-1914, Eren Yayıncılık, 2004.
 Osmanlı İmparatorluğu - Toplum ve Ekonomi, Eren Yayıncılık.
 Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600), Yapı Kredi Yayınları, 2003.
 Tanzimat ve Bulgar Meselesi, Eren Yayıncılık.
 ABD Tarihi, Allan Nevins/Henry Steele Commager (თარგმანი), Doğu Batı Yayınları, 2005.
 Şair ve Patron, Doğu Batı Yayınları, 2003.
 Balkanlar (Prof. Dr. Erol Manisalı-თან ერთად).
 Atatürk ve Demokratik Türkiye, Kırmızı Yayınları, I გამოცემა: ივლისი 2007 — II გამოცემა: დეკემბერი 2007.
 Devlet-i Aliyye, 2009.
 Kuruluş - Osmanlı Tarihini Yeniden Yazmak.
 Tanzimat, Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu (Mehmet Seyitdanlıoğlu-თან ერთად), İş Bankası Kültür Yayınları, 2011.
 OSMANLILAR, Fütühat ve Avrupa İle İlişkiler.
 Has-Bağçede 'Ayş u Tarab - Nedimler Şairler Mutripler, İş Bankası Kültür Yayınları, 2011.
 Osmanlılar, 2010.
 Kuruluş ve İmparatorluk Sürecinde Osmanlı, 2011.
 Rönesans Avrupası Türkiye'nin Batı Medeniyetiyle Özdeşleşme Süreci, İş Bankası Kültür Yayınları, 2011.
 Osmanlı ve Modern Türkiye, Timaş Yayınları, 2013.
 Devlet-i 'Aliyye: Tagayyür ve Fesad, Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar II, İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
 Osmanlı İmparatorluğu (1-Toplum ve Ekonomi, 2-Sultan ve Siyaset), Kronik Kitap, 2018.
 Millî Mücadele Tarihi (1908-1923), Kronik Kitap, 2022.

 ჯილდოები 
 1986: İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi Ödülü
 1991: T.C. Dışişleri Bakanlığı Yüksek Hizmet Madalya ve Diploması
 1993: Sedat Simavi Vakfı ödülü: Sosyal Bilim alanında yılın en iyi eseri: Osmanlı İmparatorluğu Toplum ve Ekonomi, İstanbul: Eren Yayınevi
 1995: Titulesco Medal of High Service, Romanya Büyükelçiliği, Ankara
 1998: İstanbul Üniversitesi Türkiyat Enstitüsü Ödülü
 2002: T.C. Kültür Bakanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü
 2002: The “2002 Soranos Friendship-Award 2002
 2003: Macaristan Liyakat Nişanı
 2005: Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü
 2011: Kral Faysal Ödülü: İslami Çalışmalar

 საპატიო დოქტორის ხარისხები 
 1986: Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul
 1986: Chicago Üniversitesi Emeritus Profesörlük
 1987: Atina Üniversitesi, Atina
 1992: Selçuk Üniversitesi, Konya
 1993: Hebrew University of Jerusalem, Kudüs
 1993: University of Bucharest, Bükreş
 1995: Uludağ Üniversitesi, Bursa

 ხსოვნა 
 Halil İnalcık 100 Yıllık Çınar'' (დოკუმენტური ფილმი) — რეჟ. Neşe Sarısoy Karatay (2017)
 ჰალილ ინალჯიქის კოლექცია — ბილკენტის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკა
 ჰალილ ინალჯიქის მონუმენტი — ანტალია

 რესურსები ინტერნეტში 

IAOSEH - International Association for Ottoman Social and Economic History
Bilkent Üniversitesi Halil İnalcık Centre for Ottoman Studies (HICOS)

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1915
კატეგორია:გარდაცვლილი 2016
კატეგორია:თურქი ისტორიკოსები