არზაქელი (მთვარის კრატერი)

კრატერი არზაქელი () — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა არაბი მათემატიკოსისა და ასტრონომის, ალ-ზარქალის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება ადრეიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.

სახელწოდება
კრატერის სახელწოდება „არზაქელი“ () მომდინარეობს მისი ეპონიმის ალ-ზარქალი ლათინიზებური ფორმიდან (იხილეთ აგრეთვე: აგათარქიდე/Agatharchides, არქიმედე/Archimedes, არქიტა/Archytas, არისტარქე/Aristarchus). ინგლისურად კრატერის სახელწოდება შეესაბამაება მისი ეპონიმის () ლათინიზებურ ვარიანტს. ასევე რუსულად კრატერის სახელი () წარმოადგენს ეპონიმის რუსული ვარიანტის () ლათინიზებურ ფორმას. იგივენაირად ქართულადაც კრატერის სახელწოდება უნდა იყოს ეპონიმის ლათინიზებური ვარიანტი.

 კრატერის აღწერა 
კრატერის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს პატარა ალ-ბიტრუჯის კრატერი, დასავლეთით - კონცხი ტენარია, სამხრეთ-დასავლეთით - კრატერი თაბიტი, უფრო სამხრეთით - დიდი კრატერი პურბახი, ხოლო ჩრდილოეთით - უძველესი კრატერი ალფონსუსი. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია . ალფონსუსისა და პტოლემეოსის კრატერებთან ერთად, ის ქმნის კრატერების მკაფიოდ თვალსაჩინო ჯაჭვს. არზაქელის კრატერის დიამეტრი 96.99 კმ-ია, სიღრმე — 2.85 კმ.

არზაქელის კიდე ორმაგი მრავალკუთხაა, მასიური დახრილობით და ძალიან რთული სტრუქტურით, რომელიც ჩანს მხოლოდ დიდი ტელესკოპებით. კრატერის კიდე მაღლა დგას თასის ფსკერიდან 4,120 მ-ზე და მიმდებარე რელიეფიდან 1.46 კმ-ზე. შიდა კიდეს აქვს დამახასიათებელი ტერასები და ჩაღრმავებები, განსაკუთრებით შესამჩნევი სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. კრატერის ფსკერი შედარებით ბრტყელია, სამხრეთ-დასავლეთ კვადრანტში მცირე უსწორმასწორობებით. კრატერი შეიცავს ამავე სახელწოდების ღარების სისტემას - არზაქელის ღარებს - 50 კმ სიგრძის, რომლებიც ორიენტირებულია კრატერის ჩრდილოეთი კიდიდან სამხრეთის კიდემდე. ცენტრალური პიკი წაგრძელებულია, მასიური, ოდნავ გადახრილი სამხრეთ-დასავლეთით და დაახლოებით 2000 მ სიმაღლისაა. ცენტრალური პიკის სამხრეთით პატარა ბორცვებია. მის აღმოსავლეთით მდებარეობს თანამგზავრი კრატერი არზაქელ A. თითქმის სწორი ღარი ცენტრალური პიკიდან ჩრდილოეთით ვრცელდება. ცენტრალური პიკის შემადგენლობაში შედის გაბრო-ნორიტ-ტროქტოლიტის ანორთოზიტი, პლაგიოკლაზის შემცველობით 85–90% (GNTA1) და 80–85% (GNTA2). კრატერის მოცულობა 9245.20 კმ³-ია.

 სატელიტური კრატერები 
 370პქ|ცენტრი| არზაქელი  კოორდინატები დიამეტრი, კმA 8.7B 7.7C 5.7D 7.5H 4.1K 3.5L 4.4M 3.0N 2.8T 3.0Y 3.9

იხილეთ აგრეთვე
მთვარის კრატერების სია

რესურსები ინტერნეტში













სქოლიო

კატეგორია:მთვარის დარტყმითი კრატერები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-19