ტოიოტას ომი

ტოიოტას ომი, ასევე ცნობილი როგორც ტოიოტას დიდი ომი — ლიბია-ჩადის კონფლიქტის ბოლო ფაზა, რომელიც 1987 წელს ჩრდილოეთ ჩადსა და ჩადი-ლიბიის საზღვარზე მოხდა. ომს სახელი დაერქვა Toyota-ს პიკაპების, ძირითადად Toyota Hilux-ისა და Toyota Land Cruiser-ის, ხშირი გამოყენების გამო. ტოიოტას პიკაპები გამოიყენებოდა ჩადის ჯარების მობილობის უზრუნველსაყოფად. 1987 წლის ომმა ლიბიისთვის მძიმე მარცხი გამოიწვია, რომელმაც, ამერიკული წყაროების თანახმად, დაკარგა თავისი არმიის მეათედი, დაიღუპა 7500 მებრძოლი და განადგურდა ან დაზიანდა 1,5 მილიარდი აშშ დოლარის ღირებულების სამხედრო ტექნიკა. ჩადმა 1000 მებრძოლი დაკარგა. 

ომი ლიბიის მიერ ჩადის ჩრდილოეთის ოკუპაციით 1983 წელს დაიწყო, როდესაც ლიბიის ლიდერმა მუამარ კადაფიმ, რომელიც ჩადის პრეზიდენტის, ჰისენ ჰაბრეს ლეგიტიმურობის აღიარებაზე უარს ამბობდა, მხარი დაუჭირა ოპოზიციური ეროვნული ერთობის გარდამავალი მთავრობის (GUNT) სამხედრო გადატრიალების მცდელობას. გეგმა ჩაშალა საფრანგეთის ჩარევამ, რომელმაც თავდაპირველად ოპერაცია „მანტით“, ხოლო შემდეგ ოპერაცია „ეპერვიერით“, ლიბიის გაფართოება შეაჩერა მე-16 პარალელის ჩრდილოეთით, ჩადის ყველაზე მეჩხრად დასახლებულ ნაწილში.

1986 წელს, GUNT-მა კადაფის წინააღმდეგ აჯანყება გამოაცხადა და ლიბიას ჩადში სამხედრო ყოფნის ლეგიტიმურობის მთავარი საფარველი ჩამოართვა. ჩადის გაერთიანების შესაძლებლობის დანახვის შემდეგ, ჰაბრემ თავის ძალებს მე-16 პარალელის გადალახვა უბრძანა, რათა დეკემბერში GUNT-ის ამბოხებულებს (რომლებიც ტიბესტიში ლიბიელებს ებრძოდნენ) შეერთებოდნენ. რამდენიმე კვირის შემდეგ უფრო დიდმა ძალამ ფადას შეუტია და ადგილობრივი ლიბიური გარნიზონი გაანადგურა. სამ თვეში, პარტიზანული და კონვენციური ომის მეთოდების საერთო სტრატეგიაში გაერთიანებით, ჰაბრემ შეძლო ჩრდილოეთ ჩადის თითქმის მთელი ტერიტორიის დაბრუნება და მომდევნო თვეებში ლიბიელებს ახალი მძიმე მარცხი მიაყენა, სანამ სექტემბერში კონფლიქტის დასრულების შესახებ ცეცხლისშეწყვეტის შეთანხმებას არ მოეწერა ხელი. ცეცხლის შეწყვეტამ ღიად დატოვა სადავო აუზოუს ზოლის საკითხი, რომელიც საბოლოოდ 1994 წელს მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლომ ჩადის ტერიტორიად ჩათვალა.

 ფონი 
1983 წლიდან ჩადი ფაქტობრივად დანაწევრებული იყო, ჩრდილოეთ ნახევარს აკონტროლებდა ეროვნული ერთობის გარდამავალი მთავრობის (GUNT) მეამბოხე პარტია გუკუნი უედეის ხელმძღვანელობით, რომელსაც ლიბიის ძალები უჭერდნენ მხარს, ხოლო სამხრეთ ნახევარს აკონტროლებდა დასავლეთის მიერ მხარდაჭერილი ჩადის მთავრობა ჰისენ ჰაბრეს ხელმძღვანელობით. მე-16 პარალელზე (ე. წ. წითელი ხაზი) ლიბიისა და საფრანგეთის გავლენის ზონებად დაყოფა არაფორმალურად აღიარა საფრანგეთმა 1984 წელს, საფრანგეთსა და ლიბიას შორის შეთანხმების შემდეგ, რომელიც ითვალისწინებდა ჩადიდან ძალების გაყვანის შესახებ შეთანხმებას. შეთანხმება არ დაიცვა ლიბიამ, რომელმაც ჩრდილოეთ ჩადში მინიმუმ 3000 ჯარისკაცი დატოვა.

1984-1986 წლებში, როდესაც არანაირი მნიშვნელოვანი შეტაკება არ მომხდარა, ჰაბრემ მნიშვნელოვნად გააძლიერა თავისი პოზიციები დასავლეთის მხარდაჭერისა და ლიბიის მიერ 1984 წლის ფრანკო-ლიბიური შეთანხმების უპატივცემულობის წყალობით. 1984 წლიდან მოყოლებული, GUNT-ში ფრაქციული დაძაბულობა იზრდებოდა, რაც ძირითადად გუკუნისა და აჩეიხ იბნ უმარს შორის ორგანიზაციის ხელმძღვანელობისთვის ბრძოლიდან გამომდინარეობდა. GUNT-ის სირთულეებით ისარგებლა ჰაბრემ და რამდენიმე შეთანხმება დადო მცირე მეამბოხე ფრაქციებთან, რის შედეგადაც 1986 წლის დასაწყისში GUNT-ში მხოლოდ სამი ფრაქცია დარჩა იმ თერთმეტი ფრაქციიდან, რომლებმაც თავდაპირველად 1979 წელს ლაგოსის შეთანხმებას მოაწერეს ხელი. დარჩენილი ფრაქციები იყო გუკუნის სახალხო შეიარაღებული ძალები (FAP), აჩეიხის დემოკრატიულ-რევოლუციური საბჭოს (CDR) შეიარაღებული შტო და ჩადის შეიარაღებული ძალების ის ნაწილი (FAT), რომელმაც ვადელ აბდელკადერ კამუგესადმი ერთგულება შეინარჩუნა.

 ლიტერატურა 













სქოლიო

კატეგორია:ცივი ომის კონფლიქტები
კატეგორია:ლიბიის ომები
კატეგორია:ჩადის ომები
კატეგორია:1986 წელი ლიბიაში
კატეგორია:1987 წელი ლიბიაში
კატეგორია:1986 წელი ჩადში
კატეგორია:1987 წელი ჩადში