მარგარეტ ა. უილკოქსი

მარგარეტ ა. უილკოქსი (დ. 1838 — გ. 30 მარტი, 1912) — ამერიკელი მექანიკური ინჟინერი და გამომგონებელი, რომელიც ცნობილი იყო მე-XIX საუკუნის ბოლოს გაკეთებული აღმოჩენებით. მატარებლის ვაგონების გათბობის სისტემამ საფუძველი ჩაუყარა ვაგონებში ტემპერატურის კონტროლს. უილკოქსმა ასევე მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა საყოფაცხოვრებო ტექნოლოგიების განვითარებაში.

ადრეული ცხოვრება
მარგარეტ უილკოქსი დაიბადა 1838 წელს ჩიკაგოში, ილინოისის შტატში. მარგარეტის ადრეული ცხოვრების შესახებ ცოტა ინფორმაციაა ცნობილი, რაც იმ პერიოდის ბევრი ქალისთვის იყო დამახასიათებელი, რადგან ქალების პირადი ისტორიები ხშირად მამაკაც კოლეგებს ჩამორჩებოდა და დაჩრდილული იყო. მიუხედავად თავისი ეპოქის სოციალური ნორმებისა, რომლებიც ქალების როლს ძირითადად საოჯახო სფეროს ზღუდავდა, უილკოქსმა ადრეული ასაკიდანვე გამოავლინა ინტერესი მექანიკური ინჟინერიის მიმართ. იმ პერიოდში მექანიკური ინჟინერობა ზოგადადაც იშვიათი პროფესია იყო, ხოლო ქალებისთვის — კიდევ უფრო რთულად მისაწვდომი.

კარიერა და გამოგონებები
უილკოქსმა გამოიგონა მატარებლის ვაგონების გამათბობელი. მარგარეტმა ასევე დააპატენტა ტანსაცმლის სარეცხი და ჭურჭლის სარეცხი მანქანების კომბინირებული მოწყობილობა. 

უილკოქსის გამოგონებები შთაგონებული იყო ყოველდღიური ცხოვრების გამარტივების სურვილით. ოცდაათ წლამდე ასაკში მან შენიშნა, რომ ჩიკაგოში ცივ სეზონებზე სარკინიგზო ვაგონები უკიდურესად ცივდებოდა. მარგარეტ იულკოქსის მოღვაწეობის დროს მატარებლის მგზავრებისთვის თითქმის არ არსებობდა თბოიზოლაცია ან კომფორტი. უილკოქსმა დაიწყო ექსპერიმენტები იდეაზე, რომელიც გულისხმობდა ძრავის ნარჩენი სითბოს გამოყენებას და შიდა წვის ძრავებიდან გამომავალი თბილი ჰაერის დაბრუნებას მგზავრთა განყოფილებებში. ბევრ ადამიანს ეს მარტივი იდეა არ მოეწონა, რადგან ტემპერატურის კონტროლის სისტემა არ არსებობდა, რის გამოც გადახურება ხდებოდა. ვაგონის მოძრაობისას და ძრავის მუშაობის გაგრძელების შედეგად, სალონი უფრო და უფრო ცხელდებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ უილკოქსის გამოგონება თავდაპირველად სარკინიგზო ვაგონებისთვის იყო განკუთვნილი, მექანიზმი წარმატებით იქნა გამოყენებული ავტომობილებშიც. როდესაც ავტომობილი პირველად გამოჩნდა, ღია ტიპის იყო. როდესაც დახურული ტიპის ავტომობილები ბაზარზე 1910 წელს გამოჩნდა, გათბობის სისტემები დიდად შესამჩნევი არ იყო. მხოლოდ 1929 წელს, როდესაც ფორდმა უილკოქსის იდეა დანერგა, ავტომობილის სალონებში საგრძნობლად თბილი ტემპერატურის მიღწევა გახდა შესაძლებელი. დღეს ავტომობილის გამათბობლები მუშაობს ძრავიდან წამოსული ცხელი გამაგრილებელი სითხის გამოყენებით, რომელიც მილში მიედინება, ხოლო ჰაერი მილზე გადადის და თბება, რის შემდეგაც სალონებში ნაწილდება.  

1893 წელს მარგარეტმა წარმატებით დააპატენტა თავისი დიზაინი საკუთარი სახელით, რადგან უილკოქსის წინა გამოგონებები ქმრის სახელზე იყო დარეგისტრირებული — იმ პერიოდში ქალებს კანონით არ ჰქონდათ პატენტის ფლობის უფლება. მარგარეტ ა. უილკოქსმა ასევე შექმნა რამდენიმე ღუმელი და საცხოვრებელი დანიშნულების მოწყობილობა, მათ შორის კომბინირებული საჭმლის მომზადებისა და ცხელი წყლის გასათბობი ღუმელი, რომელიც საწვავის დაზოგვას ისახავდა მიზნად ღუმლის დაკარგული სითბოს ეფექტიანი გამოყენებით. უილკოქსის ერთ-ერთი ადრეული დაპატენტებული იდეა მოიცავდა ტანსაცმლის სარეცხი და ჭურჭლის სარეცხი მანქანების გაერთიანებულ მოწყობილობას. 

ეს გამოგონებები, მიუხედავად იმისა, რომ კომერციულად წარმატებული არ ყოფილა, ნათლად აჩვენებს მარგარეტის ინოვაციურ მიდგომას ყოველდღიური პრობლემების გადაჭრისადმი და წინდახედულობას საყოფაცხოვრებო ტექნიკის დიზაინში. უილკოქსის ნიჭი სათანადოდ არ არის შეფასებული, რადგან მარგარეტ ა. უილკოქსის საქმიანობამ არა მხოლოდ შეცვალა ავტომობილისა და მატარებლის გამოყენების გამოცდილება, არამედ ქალ ინჟინრებისთვის მნიშვნელოვანი მიღწევაც გახდა, რაც მის ეპოქაში არსებული სოციალური ბარიერების მიუხედავად გამძლეობასა და შეუპოვრობას წარმოაჩენს.

მემკვიდრეობა და თანამედროვე გავლენა
უილკოქსის ავტომობილის გათბობის ტექნოლოგია თანამედროვე სატრანსპორტო საშუალებებში კლიმატის კონტროლის სისტემების წინამორბედი იყო, რომლებიც დღეს ფართოდ გამოიყენება ავტომობილებში, სატვირთო მანქანებში, მატარებლებსა და თვითმფრინავებში. წლების განმავლობაში მარგარეტმა თავისი საწყისი დიზაინი რამდენჯერმე გააუმჯობესა, მათ შორის შემდგომ ათწლეულებში ტემპერატურის რეგულირების ელემენტების დამატებით. ქალი გამომგონებლის ძალისხმევა დღეს აღიარებულია როგორც გადამწყვეტი მნიშვნელობის მქონე სატრანსპორტო კომფორტის განვითარებისთვის — უილკოქსმა გააუმჯობესა არა მხოლოდ მგზავრთა მოხერხებულობა, არამედ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა გლობალურ მომარაგების ჯაჭვშიც, რადგან აუცილებელი გახდა ტემპერატურის მიმართ მგრძნობიარე საქონლის გადაზიდვისას.

ჯილდოები
2020 წელს ჟურნალმა Inventor’s Digest-მა უილკოქსის ავტომობილის გამათბობლის პატენტი ქალების მიერ შექმნილ ათ საუკეთესო პატენტს შორის დაასახელა.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1838
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1912
კატეგორია:ქალი მეცნიერები
კატეგორია:ამერიკელი ინჟინრები
კატეგორია:ამერიკელი გამომგონებლები