ჟან ბატისტ ბუსენგო

ჟან ბატისტ ჟოზეფ დიოდონე ბუსენგოუნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი : 3 ტომად / შეადგინა ალექსანდრე ელერდაშვილმა. - I-ლი გამოც.. - თბ. : ფანტაზია, 2006 (; დ. 1 თებერვალი, 1801, პარიზი — გ. 11 მაისი, 1887, იქვე) — ფრანგი ქიმიკოსი; სოფლის მეურნეობის ქიმიკოსი, სოფლის მეურნეობის ქიმიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1839 წლიდან).

ბიოგრაფია
ჟან ბატისტ ბუსენგო დაიბადა 1801 წლის 1 თებერვალს, პარიზში. მამამისი პენსიაზე გასული ჯარისკაცი იყო, რომელსაც თამბაქოს მაღაზია ჰქონდა, დედა კი ვეცლარის მერის ქალიშვილი. ოჯახს არ შეეძლო შვილისთვის ლიცეუმში სწავლის საფასურის გადახდა, ამიტომ ბუსენგომ განათლება მიიღო საჯარო ლექციებზე დასწრებით ფრანსის კოლეჯსა და ბუნების ისტორიის ეროვნულ მუზეუმში. 1818 წელს ის ჩაირიცხა სენტ-ეტიენის მაღაროების სკოლაში (ამჟამად მაღაროების უმაღლესი ეროვნული სკოლა). იქ ის შეხვდა ბ. ფურნერონს. სტუდენტის შესაძლებლობებით მოხიბლულმა მაღაროების სკოლის დეკანმა, ლ. ა. ბონიემ, მალევე დაიწყო მისთვის ექსპერიმენტების დანიშვნა და ახალგაზრდა ბუსენგომ დაამტკიცა, რომ ფოლადი შეიცავს სილიციუმს. 1820 წელს, წელიწადნახევრის შემდეგ, მან სასწავლებელი წარჩინებით დაამთავრა.

1822 წელს, ინგლისის სამთო საზოგადოების სახელით და ა. ჰუმბოლდტის რეკომენდაციით, ის სამხრეთ ამერიკაში გაემგზავრა, სადაც რამდენიმე წლის განმავლობაში შეისწავლა ანდების მეტეოროლოგია და გეოლოგიური თავისებურებები, გენერალ სიმონ ბოლივარის არმიის შემადგენლობაში ვენესუელაში, კოლუმბიაში, პერუში, ჩილესა და ეკვადორში მოგზაურობდა. ბუსენგო სამთო ინჟინრად მსახურობდა, მაგრამ ბოლივარის შტაბში შესაფერისი თანამდებობის არარსებობის გამო, მეცნიერმა ოფიცრის წოდება მიიღო და პოლკოვნიკის წოდებას მიაღწია.

ამ პერიოდში სხვა კვლევით პროექტებთან ერთად, ბუსენგო სწავლობდა მიწისძვრებს, ტროპიკულ წვიმებს და ჩილეს გვარჯილას საბადოებს, განსაზღვრავდა ვულკანურ კრატერებში აირების შემადგენლობას და იყო პირველი ევროპელი, რომელიც ავიდა უმაღლეს მწვერვალზე — ჩამქრალ ვულკან ჩიმბორასოზე (ეკვადორი, 6,267 მ). ის ინგლისური კომპანიისთვის ოქროს მოპოვებას ხელმძღვანელობდა.

1839 წელს საფრანგეთში დაბრუნების შემდეგ, ბუსინგო აირჩიეს მეცნიერებათა აკადემიაში, შემდეგ გახდა ქიმიის პროფესორი ლიონში (მოგვიანებით გახდა ლიონის აკადემიის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანი), შემდეგ კი ვერსალის აგროქიმიის ინსტიტუტში. 1841 წელს, ახლადშექმნილ სოფლის მეურნეობის დეპარტამენტსა და ხელოვნებისა და ხელობის კონსერვატორიაში ანალიტიკური ქიმიის დეპარტამენტში პროფესორის თანამდებობის მიღების შემდეგ, ის პარიზში გადავიდა. ბუსინგო კვლევას ბეხელბრონის ლაბორატორიაში ატარებდა.

1848 წელს ბუსენგო ეროვნულ ასამბლეაში აირჩიეს ქვედა-რინის დეპარტამენტიდან, სადაც რესპუბლიკელთა პოზიციებს იცავდა. სამი წლის შემდეგ, პოლიტიკური შეხედულებების გამო, იგი პროფესორის თანამდებობიდან გაათავისუფლეს, მაგრამ აღშფოთებული სამეცნიერო საზოგადოების ზეწოლის შედეგად იგი აღადგინეს თანამდებობაზე. 1849-1851 წლებში ბუსენგო სახელმწიფო საბჭოს წევრი იყო, მაგრამ მეორე იმპერიის მოსვლასთან ერთად ის პოლიტიკიდან წავიდა.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დააქრვეს ბუსენგო.

ლიტერატურა
Boussingault, J.B. Mémoires de J.-B. Boussingault. París: Chamerot et Renouard, 1892—1903.
McCosh, F.W.J. Boussingault: Chemist and Agriculturist. Dordrecht: D. Reidel, 1984. — ISBN 90-277-1682-X.
Тимирязев К. А. Жан Батист Буссенго, Собр. соч., Т. 2. — М., 1948.

სქოლიო

კატეგორია:ფრანგი ქიმიკოსები