ატიკუს ფინჩი

ატიკუს ფინჩი  —  გამოგონილი პერსონაჟი და ჰარპერ ლის 1960 წლის პულიცერის პრემიით დაჯილდოებული რომანის „ნუ მოკლავ ჯაფარას" მთავარი გმირი. პერსონაჟის წინარე ვერსია ასევე გვხვდება რომანში „მიდი დააყენე დარაჯი", რომელიც დაიწერა 1950-იანი წლების შუა პერიოდში, მაგრამ გამოქვეყნდა მხოლოდ 2015 წელს. 

ატიკუსი არის ადვოკატი და გამოგონილი მეიკომბ ქაუნთის, ალაბამას მაცხოვრებელი, ასევე ჯერემი "ჯემ" ფინჩისა და ჯინ ლუიზ "ჭყიტა" ფინჩის მამა. იგი წარმოადგენს აფროამერიკელ მამაკაცს ტომ რობინსონს, მის სასამართლო პროცესზე, სადაც მას ბრალად ედება მაიელა იუელის გაუპატიურება. სამართლიანობის დაცვისა და სწორი საქმის გაკეთებისადმი თავისი მტკიცე ერთგულებით, ატიკუსი ხდება პატიოსნებისა და სამართლიანობის სიმბოლო. ლიმ პერსონაჟი შექმნა თავისი მამის, ამასა კოულმენ ლის, ალაბამელი იურისტის საფუძველზე, რომელიც, როგორც ატიკუს ფინჩი, იცავდა შავკანიან ბრალდებულებს სისხლის სამართლის პროცესზე. ჟურნალ Book-ის მიერ შედგენილ სიაში "1900 წლიდან დღემდე ფიქციის 100 საუკეთესო პერსონაჟი" ატიკუს ფინჩი მეშვიდე ადგილზეა, მე-20 საუკუნის ლიტერატურის გამორჩეულ პერსონაჟებს შორის. 2003 წელს ამერიკის კინოუფედერაციამ (AFI) ატიკუს ფინჩი, როგორც გრეგორი პეკის მიერ შესრულებული როლი 1962 წლის ოსკაროსან ფილმში, ამერიკული კინოს ისტორიაში უდიდეს გმირად დაასახელა. 2018 წელს, აარონ სორკინის მიერ ადაპტირებულ ბროდვეის სცენაზე, ატიკუს ფინჩის როლი სხვადასხვა ცნობილმა მსახიობმა შეასრულა, მათ შორის ჯეფ დენიელსმა, ედ ჰარისმა, გრეგ კინირმა, რის იფანსმა და რიჩარდ თომასმა.

პროფესიაზე გვლენა
კლაუდია დურსტ ჯონსონმა რომანის კრიტიკული შეფასებების აღნიშნა: "ორმა იურიდიულმა მეცნიერმა სამართლებრივ ჟურნალებში კრიტიკული ანალიზის უფრო დიდი მოცულობა შექმნა, ვიდრე ყველა ლიტერატურულმა მეცნიერმა ერთად ლიტერატურულ ჟურნალებში".Johnson, Boundaries pp. 25–27  ელის პეტრიმ აღნიშნა: "ატიკუსი გარკვეულწილად გმირი გახდა იურიდიულ წრეებში და თითქმის ისე ეპყრობიან მას, თითქოს რეალური ადამიანი იყოს".Petry, p. xxiii  ატიკუს ფინჩის გავლენის მაგალითები იურიდიულ პროფესიაზე უამრავია. რიჩარდ პოლ მატში, ფედერალური მოსამართლე, რომელიც თიმოთი მაკვეის სასამართლო პროცესს უძღვებოდა, ატიკუსს თავის ერთ-ერთ მთავარ იურიდიულ გავლენად ასახელებდა.Petry, p. xxiv ერთმა სამართლის პროფესორმა ნოტრდამის უნივერსიტეტიდან აღნიშნა, რომ ყველაზე გავლენიანი სახელმძღვანელო, რომლითაც ის ასწავლიდა, იყო "ნუ მოკლავ ჯაფარას", და Michigan Law Review-ს სტატიაში ნათქვამია: "არც ერთმა რეალურმა ადვოკატმა ამდენი არ გააკეთა იურიდიული პროფესიის თვითშეფასების ან საზოგადოების აღქმისთვის", სანამ კითხვას დასვამდა, თუ "არის თუ არა ატიკუს ფინჩი პატიოსნების ნიმუში, თუ განსაკუთრებით გამჭრიახი დაქირავებული იარაღი".Lubet, Steven. "Reconstructing Atticus Finch." Michigan Law Review 97, no. 6 (May 1999): 1339–62.

1992 წელს მონრო ჰ. ფრიდმანმა, სამართლის პროფესორმა და ცნობილმა სამართლებრივი ეთიკის სპეციალისტმა, გამოაქვეყნა ორი სტატია ეროვნულ იურიდიულ გაზეთში Legal Times, რომელშიც მოუწოდებდა იურიდიულ პირებს, გადადგომილიყვნენ ატიკუს ფინჩისგან, როგორც როლური მოდელი. ფრიდმანი ამტკიცებდა, რომ ატიკუსი მაინც მუშაობდა ინსტიტუციონალიზებულ რასიზმისა და სექსიზმის სისტემაში და არ უნდა ყოფილიყო პატივსაცემი პიროვნება. ფრიდმანის სტატიამ გამოიწვია ადვოკატთა პასუხების ტალღა, რომლებიც პროფესიაში შევიდნენ ატიკუს ფინჩის მაგალითზე, როგორც გმირი, რის გამოც ისინი ადვოკატები გახდნენ.Monroe H. Freedman, "Atticus Finch, Esq., R.I.P.", 14 Legal Times 20 (1992); Monroe H. Freedman, "Finch: The Lawyer Mythologized", 14 Legal Times 25 (1992) and Monroe Freedman, "Atticus Finch – Right and Wrong", 45 Ala. L. Rev. 473 (1994). ფრიდმანი ამტკიცებდა, რომ ატიკუს ფინჩი არაკეთილსინდისიერია, არაეთიკურია, სექსისტია და თანდაყოლილად რასისტია, და რომ მან არაფერი გააკეთა მეიკომბში რასისტული სტატუაცისს განმკლავებისტვის.Metress, Christopher. "The Rise and Fall of Atticus Finch." The Chattahoochee Review; 24 (1): September, 2003 ფრიდმანის სტატიამ გააჩინა დაპირისპირება, ერთ-ერთმა იურიდიულმა მეცნიერმა აღნიშნა:„რასაც მონროს რეალურად სურს არის ის, რომ ატიკუსი მუშაობდეს NAACP-ის პირველ ხაზებზე 1930-იან წლებში, და თუ ის ამას არ აკეთებს, მაშინ დისკვალიფიცირებულია ნებისმიერი სახის გმირობისთვის; მონროს აქვს ადვოკატის, როგორც წინასწარმეტყველის ხედვა.
1997 წელს ალაბამას შტატის ადვოკატთა პალატამ აღმართა ძეგლი, ატიკუსისადმი მიძღვნილი მონროვილში, რომელიც აღნიშნავს მის არსებობას, როგორც "პირველ სამახსოვრო ღირსშესანიშნაობის შტატის სასამართლო ისტორიაში"."'Mockingbird' Hero Honored in Monroeville." Birmingham News (Alabama): May 3, 1997; p. 7A.
მიდი დააყენე დარაჯი
2015 წლის ივლისში, იმ დღეებში, როცა ლი-ის დიდი ინტერესით მოსალოდნელი მეორე რომანი "მიდი დააყენე დარაჯი" ოფიციალურად უნდა გამოქვეყნებულიყო, The Guardian-ში საჯაროდ, წიგნის პირველი თავი. იმ დღეს The New York Times-ის მიმოხილვამ ამ წიგნის შესახებ (რომლის სიუჟეტიც ვითარდება დაახლოებით ოცწლიანი შუალედის შემდეგ "ნუ მოკლავ ჯაფარას"-ის მოვლენებიდან, თუმცა იგი ქრონოლოგიური გაგრძელება არ არის) , გამოავლინა, რომ ატიკუსი — რომელიც ამ ვერსიაში აღწერილია როგორც ადამიანი მის ადრეულ სამოცდაათიან წლებში — გაცილებით ნაკლებად პროგრესულადაა წარმოჩენილი. ის გამოთქვამს კომენტარებს, რომლებიც ემხრობა სეგრეგაციას, და ესწრება მოქალაქეთა საბჭოს შეხვედრას. ეს ბევრ მკითხველს შორის საკამათო აღმოჩნდა, რადგან ბევრს არ ჰქონდა გაცნობიერებული, რომ მიუხედავად იმისა, რომ "ნუ მოკლავ ჯაფარას" პირველი გამოიცა, "მიდი დააყენე დარაჯი" წარმოადგენს იმ ტექსტის პირველ ვარიანტს, რომელიც მოგვიანებით გადაიქცა "ნუ მოკლავ ჯაფარა"-ად, და რომ პერსონაჟთა ხასიათები და ძირითადი სიუჟეტური დეტალები ორ წიგნს შორის არა მხოლოდ განსხვავებულია, არამედ ზოგჯერ ურთიერთსაწინააღმდეგოცაა.

სიუჟეტის თვალსაზრისით, "მიდი დააყენე დარაჯი"-ში ტომ რობინსონი გამართლებულია, ხოლო "ნუ მოკლავ ჯაფარა"-ში მისი უსამართლო მსჯავრი, რომელიც წინასწარგანწყობის შედეგია, წარმოადგენს არა მხოლოდ ისტორიის ცენტრალურ ნაწილს, არამედ მიზეზს, რის გამოც ატიკუსი კულტურულად აღიქმება როგორც ასე სამართლიანი და პროგრესული პერსონაჟი. მისი დაცვა ეფუძნება არა მხოლოდ რობინსონის უდანაშაულობას, არამედ მის ფუნდამენტურ თანასწორობის განცდას. მისი დასკვნითი არგუმენტი წარმოადგენს უფრო დახვეწილ ვერსიას იმ პროგრესული არგუმენტისა, რომელსაც ზრდასრული ჯინ ლუიზი "მიდი დააყენე დარაჯი"-ში აყენებს, და სხვა შემთხვევებიცაა, სადაც ორივე ვერსიაში აღწერები სიტყვასიტყვით იდენტურია. ასე პერსონაჟის განვითარება, როდესაც მოტივაციები და იდეალები სიუჟეტის მიზეზების გამო იცვლება, არ არის უჩვეულო წერილობის პროცესში. ატიკუსის უფრო პროგრესული აღწერის გარდა, თავად ქალაქის აღწერაც, განსაკუთრებით აფროამერიკელი პერსონაჟებისა, ორ ვარიანტს შორის მნიშვნელოვნად არის შეცვლილი. ასევე გამოტანილია პარალელები ჰარპერ ლი-ის მამის, ამასა კოლმენ ლი-ის რეალურ ცხოვრებასთან, რადგანაც ატიკუსის ორ განსხვავებულ ვერსიაში ჩნდება მსგავსება იმ მხრივ, რომ თავდაპირველად ამასა ლი სეგრეგაციის მხარდამჭერი იყო, მაგრამ მოგვიანებით ცხოვრებაში უფრო ლიბერალური გახდა და თავისი შეხედულებები ინტეგრაციის მხარდასაჭერად შეცვალა. ტეი ჰოჰოფი, ლი-ის რედაქტორი, ასევე მიჩნეულია, რომ მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა რომანის პერსონაჟთა განვითარებაში და განსაკუთრებით ატიკუსის ლიბერალურ ტრანსფორმაციაში. ჯონათან მაჰლერი "The New York Times"-იდან თავის სტატიაში "The Invisible Hand Behind Harper Lee's" "ნუ მოკლავ ჯაფარას"  აღნიშნავს, რომ ქალბატონი ჰოჰოფი იმავე დროს, როცა ქალბატონ ლი-ს "ნუ მოკლავ ჯაფარას"-ის გადამუშავების პროცესში, მუშაობდა საკუთარ ბიოგრაფიაზე, რომელიც ეძღვნებოდა მე-20 საუკუნის დასაწყისის ნიუ-იორკელ აქტივისტსა და ჰუმანისტს, ჯონ ლავჯოი ელიოტს. იგი აღნიშნავს, რომ ეს წიგნი,"მიდი დააყენე დარაჯი" გამოიცა 1959 წელს — ერთი წლით ადრე, ვიდრე "ნუ მოკლავ ჯაფარას".
სქოლიო