არქიმედე (მთვარის კრატერი)

კრატერი არქიმედე () — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი მათემატიკოსის, ფიზიკოსისა და მექანიკოსის, არქიმედეს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება გვიანიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.

სახელწოდება
კრატერის სახელწოდება „არქიმედე“ მომდინარეობს, მისი ეპონიმის — არქიმედეს () მიხედვით. 2009 წლის მთვარის ზედაპირის სახელწოდების რუსული ნომენკლატურული რიგის მიხედვით მისი და ეპონიმის სახელია (), ინგლისურადაც იგივეა კრატერისა და ეპონიმის სახელწოდება ().

 კრატერის აღწერა 
კრატერის სამხრეთით მდებარეობს არქიმედეს მთები და კრატერის სახელობის ღარების სისტემა, რომელიც 150 კმ-ზე მეტ სიგრძეზეა გადაჭიმული. ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს კრატერი არისტილუსი, ხოლო აღმოსავლეთით - კრატერი ავტოლიკუსი. კრატერის კიდის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილს ესაზღვრება ლპობის ჭაობი, ხოლო კრატერის ჩრდილოეთით მდებარეობს შპიცბერგენის მთები, წვიმების ზღვაში არსებული მწვერვალების ჯაჭვი. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 81.04 კმ, სიღრმე — 2.80 კმ. კრატერის ზვინულის მაქსიმალური სიმაღლე მიმდებარე რელიეფის მიმართ 1.36 კმ-ია, ხოლო კრატერის მოცულობა 6104.82 კმ³.

კრატერის კიდი ფართოა, ოდნავ დახრილი გარე ნაწილით და ციცაბო, ტერასის მსგავსი შიდა ნაწილით. კრატერის გარე ნაწილს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში ოცდაათი კილომეტრიანი სამკუთხა გაფართოება აქვს. კრატერის ფსკერი ბრტყელია, გლუვი და ბაზალტური ლავითაა სავსე, რაც ცენტრალური პიკის არარსებობას იწვევს. კრატერის ფსკერის არათანაბარი ფერი ადვილად ჩანს თანდართულ ფოტოზე, რაც გამოწვეულია გამოტყორცნილი მასალის ზოლების არსებობით, სავარაუდოდ, ავტოლიკუსის კრატერის წარმოქმნის შედეგად. კრატერის ფსკერი და მისი კიდე მრავალი პატარა კრატერის თასითაა მოფენილი. ახალგაზრდა კრატერებისთვის დამახასიათებელი სხივური სისტემა არ არსებობს. შროტერის სიკაშკაშის ცხრილში კრატერის შიდა ნაწილს 3.5° სიდიდე აქვს, ხოლო კრატერის გარშემო ზედაპირის სიდიდე 5°-ია.

ცხადია, რომ არქიმედეს კრატერი წარმოიქმნა გიგანტური შეჯახების შემდეგ, რომელმაც შექმნა მარე იმბრიუმი დაახლოებით 3.8 მილიარდი წლის წინ - იმბრიული შეჯახება. ამავდროულად, კრატერის ლავის შევსება იმაზე მიუთითებს, რომ ის წარმოიქმნა მარე იმბრიუმ აუზი ლავით შევსებამდე, რაც დაახლოებით 3.1 მილიარდი წლის წინ მოხდა. ამგვარად, კრატერის ასაკი შეიძლება შეფასდეს 3.1-დან 3.8 მილიარდ წლამდე, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის იმბრიული პერიოდის ბოლოს ჩამოყალიბდა. ეს დათარიღება ასახავს სუპერპოზიციის პრინციპის გამოყენებას გეოლოგიაში.

 სატელიტური კრატერები 
 370პქ|ცენტრი| არქიმედე  კოორდინატები დიამეტრი, კმC7.7D5.0E2.6G3.3H3.8L3.2M3.3N3.5P2.6Q2.4R3.5S2.8T2.3U2.7V2.7W3.2X2.2Y2.2Z2.1

იხილეთ აგრეთვე
მთვარის კრატერების სია

რესურსები ინტერნეტში













სქოლიო

კატეგორია:მთვარის დარტყმითი კრატერები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-11