განმსაზღვრელი შეფასება

განმსაზღვრელი შეფასება („summative assessment“), ასევე ცნობილი როგორც ყოველდღიური შეფასება (evaluation) ან სამკომპონენტიანი შეფასება(საშინაო, საკლასო, შემაჯამებელი) — საგანმანათლებლო შეფასება, რომელიც გამოიყენება სასწავლო პროგრამაში მონაწილეთა შედეგების დასადგენად. განმსაზღვრელი შეფასება შექმნილია როგორც პროგრამის ეფექტიანობის, ისე მონაწილეთა სწავლების შესაფასებლად. ეს განსხვავდება ფორმატიული შეფასებისგან, რომელიც აჯამებს მონაწილეთა პროგრესს კონკრეტულ დროს, რათა ინფორმირებული გახდეს მასწავლებელი მოსწავლეთა სწავლების მიმდინარეობის შესახებ.

განმსაზღვრელი შეფასების მიზანია მოსწავლეთა სწავლების შეფასება ინსტრუქციული ერთეულის ბოლოს, სტანდარტთან ან საგნობრივ მინიმუმთან შედარებით. ის შეიძლება ჩატარდეს როგორც კურსის მსვლელობისას, ასევე კონკრეტული თემატური ერთეულის ან სექციის დასრულების შემდეგ. ჩვეულებრივ, განმსაზღვრელი შეფასების შედეგი გამოიხატება ქულით, რომელიც ასახავს მოსწავლის შესრულების დონეს. ქულების სისტემაში შეიძლება გამოყენებულ იქნას პროცენტული მაჩვენებელი, „ჩაჭრა/ჩაბარება“ ან სხვა მასშტაბური შეფასება. განმსაზღვრელი შეფასება ხშირად უფრო მაღალ წონას ატარებს, ვიდრე ფორმატიული შეფასება.

განმსაზღვრელი შეფასებები ხშირად არის მაღალი რისკის, რაც ნიშნავს, რომ მათ მაღალი ქულოვანი მნიშვნელობა აქვთ. მაგალითებად შეიძლება მივიჩნიოთ: სემესტრის შუალედური გამოცდა, საბოლოო პროექტი, ესე, საბაკალავრო ნაშრომი ან სხვა მსგავსი ფორმატი.

ინსტრუქციული დიზაინი
განმსაზღვრელი შეფასება ასევე გამოიყენება ინსტრუქციულ დიზაინში როგორც შეფასების ტექნიკა. ის იძლევა ინფორმაციას სასწავლო ერთეულის ეფექტიანობის შესახებ. განმსაზღვრელი შეფასება განსაზღვრავს სასწავლო ერთეულის ღირებულებას მისი დასრულებისას. სკოლებში იგი სხვადასხვა ფორმით გვხვდება: ტრადიციული წერითი გამოცდები, ესეები, პრეზენტაციები, დისკუსიები, ანგარიშები და სხვა ფორმატი.  

განმსაზღვრელი შეფასების შემმუშავებელმა უნდა გაითვალისწინოს რამდენიმე ფაქტორი. პირველ რიგში, მას უნდა ჰქონდეს ვალიდურობა — ანუ უნდა აფასებდეს იმ სტანდარტებს ან სწავლების მიზნებს, რომლებიც ერთეულის განმავლობაში იქნა გადაცემული. მეორე მხრივ, მას უნდა ჰქონდეს სანდოობა: შედეგები უნდა იყოს თანმიმდევრული. სხვა სიტყვებით, შეფასება უნდა იყოს მაქსიმალურად ობიექტური, თუმცა ეს სირთულეს იწვევს ზოგიერთ დისციპლინაში.

ჩვეულებრივ, განმსაზღვრელი შეფასება ტარდება ერთეულის ბოლოს და უმეტესად მაღალი წონის მქონეა, ვიდრე ფორმატიული შეფასებები. ბევრი მასწავლებელი და სკოლის ადმინისტრატორი იყენებს ამ მონაცემებს, რათა განსაზღვროს სწავლების ხარვეზი და სასწავლო შედეგი. ეს მონაცემები შეიძლება იყოს როგორც საკლასო შეფასებიდან, ასევე სტანდარტიზებული ტესტებიდან (რაიონის, სკოლის, შტატური ან ეროვნული მასშტაბით).  

როგორც კი მასწავლებლებსა და ადმინისტრატორებს ექნებათ მონაცემები, ხშირად მოსწავლეები გადანაწილდებიან ინტერვენციის პროგრამებში ან გამდიდრების პროგრამებში. ინტერვენცია მიზნად ისახავს იმ უნარების სწავლას, სადაც მოსწავლეები ჯერ კიდევ არ არიან წარმატებულები, რათა გაუმჯობესდეს მათი პროგრესი და შემცირდეს სწავლაში არსებული ხარვეზები. გამდიდრების პროგრამები კი შექმნილია იმ მოსწავლეთათვის, რომლებმაც უკვე მაღალ დონეზე აითვისეს უნარები და აქვთ მაღალი შედეგები განმსაზღვრელ შეფასებებში.

განმსაზღვრელი შეფასების სახეები
 სახე აღწერა მაგალითები ტესტი / გამოცდა სტანდარტული ან მასწავლებლის მიერ შედგენილი წერითი დავალება, რომელიც ზომავს მოსწავლის ცოდნასა და უნარებს. სემესტრის შუალედური გამოცდა, ეროვნული ტესტი ესე და წერითი ნაშრომი წერითი ნამუშევარი, რომელიც აფასებს მოსწავლის ანალიტიკურ და არგუმენტაციულ უნარს. ისტორიული ესე, კვლევითი ნაშრომი პროექტი ინდივიდუალური ან ჯგუფური საქმიანობა, რომელიც აერთიანებს თეორიულ და პრაქტიკულ ცოდნას. საბოლოო პროექტი, კვლევითი პრეზენტაცია პრეზენტაცია მოსწავლის მიერ ზეპირი ან ვიზუალური ფორმით ცოდნის წარდგენა. სლაიდ-პრეზენტაცია, პოსტერის დაცვა დისკუსია / დებატები კრიტიკული აზროვნების, არგუმენტაციისა და კომუნიკაციის უნარების შეფასება. საკლასო დებატები, თემატური დისკუსია პორტფოლიო მოსწავლის სასწავლო მუშაობის ნიმუშების, პროექტების და თვითრეფლექსიის კრებული. არტ-პორტფოლიო, სასწავლო დოსიე პრაქტიკული გამოცდა პროფესიულ ან საგნობრივ სფეროში რეალური უნარების შემოწმება. საბაკალავრო კონცერტი, ლაბორატორიული ექსპერიმენტი შემოქმედებითი ნამუშევარი ნამუშევარი ხელოვნების, მუსიკის ან სხვა შემოქმედებით დისციპლინებში. ნახატი, კომპოზიცია, წარმოდგენა

პედაგოგთა საქმიანობის შეფასება
განმსაზღვრელი შეფასება შეიძლება გამოყენებულ იქნას პედაგოგთა საქმიანობის შესაფასებლადაც. ამ კონტექსტში იგი ემსახურება სკოლისა ან რაიონის საჭიროებებს პედაგოგთა ანგარიშვალდებულებისთვის. შეფასება, ჩვეულებრივ, ხორციელდება ფორმის სახით და მოიცავს სიისებურ კრიტერიუმებს. შეფასების სფეროებია: საკლასო გარემო, ინსტრუქცია, პროფესიონალიზმი, გეგმვა და მომზადება.

 ნეიროფსიქოლოგიური გავლენა ბავშვზე 
ნეიროფსიქოლოგია აქტიურად იკვლევს, თუ როგორ მოქმედებს სასკოლო შეფასება ბავშვის ტვინსა და ქცევაზე. ბავშვებში სწავლის მოტივაცია და ემოციური განვითარება მჭიდროდ არის დაკავშირებული მათ მიერ მიღებულ უკუკავშირთან. სწორედ ამიტომ, მნიშვნელოვანია, რომ განმსაზღვრელი შეფასება სწორი ფორმით იქნას გამოყენებული, რათა იგი არ იქცეს დამთრგუნველ და სტრესის გამომწვევ ფაქტორად, არამედ იქცეს მოტივაციის, თვითშეფასებისა და პროგრესის სტიმულად.  

ნეიროფსიქოლოგიური კვლევების მიხედვით, ბავშვების ტვინი განსაკუთრებით მგრძნობიარეა დოფამინის და კორტიზოლის დონეების ცვლილების მიმართ. როდესაც ბავშვი იღებს დადებით უკუკავშირს ან დამსახურებულ ქულას, მისი ტვინი გამოყოფს დოფამინს, რომელიც დაკავშირებულია სიამოვნებასთან, მოტივაციასთან და მეხსიერების გაძლიერებასთან. პირიქით, უარყოფითი და დამამცირებელი შეფასება ზრდის კორტიზოლის დონეს, რაც იწვევს სტრესს, შიშს და შფოთვას. ასეთი ემოციური რეაქციები აფერხებს კოგნიტურ პროცესებს, განსაკუთრებით კონცენტრაციას და მახსოვრობას.  

შეფასების პროცესში ნიშნის გამოყენება ხშირად დაკავშირებულია დისციპლინასთან. თუმცა თანამედროვე პედაგოგიკა და განათლების ფსიქოლოგია გვირჩევს: ამ მიდგომის მიღწევა შესაძლებელია, თუ მასწავლებელი გამოიყენებს ქულის განმარტებით ფორმას, სადაც ყურადღება გამახვილებულია არა მხოლოდ საბოლოო ნიშანზე, არამედ პროგრესზე, მიღწეულ ძლიერ მხარეებზე და გასაუმჯობესებელ ასპექტებზე.  

მაგალითად, „7 ქულა“ შეიძლება ბავშვისთვის დამთრგუნველი იყოს, თუ მასწავლებელი მხოლოდ ციფრს გამოხატავს. მაგრამ თუ მას თან ახლავს განმარტება: „კარგად დაგიფიქსირებია მთავარი იდეა, თუმცა შეგიძლია კიდევ უფრო მეტი ყურადღება დაუთმო არგუმენტების სისწორეს“, ნიშანი აღიქმება როგორც განვითარებისკენ მიმართული სიგნალი და არა როგორც დასჯა.  

ასევე მნიშვნელოვანია ემპათია და პოზიტიური დისციპლინა. ნეიროფსიქოლოგიური მიდგომა გვასწავლის, რომ ბავშვი უკეთ რეაგირებს, როდესაც მასწავლებელი იყენებს პოზიტიურ უკუკავშირს და ბავშვთან ურთიერთობა ეფუძნება დახმარებას და მხარდაჭერას. ეს ზრდის ბავშვის თვითეფექტურობის განცდას, ხელს უწყობს შინაგან მოტივაციას და ამცირებს სწავლის პროცესთან დაკავშირებულ შიშს.  

საბოლოოდ, ნიშანი უნდა განიხილებოდეს როგორც ერთ-ერთი ინსტრუმენტი, რომელიც სწორად გამოყენებისას აძლიერებს ბავშვის ნეიროკოგნიტურ რესურსებს, მაგრამ არ აქცევს მას სტრესის ან შიშის წყაროდ. სწორი შეფასების კულტურა ეფუძნება იმას, რომ ბავშვმა ნიშანი მიიღოს როგორც განვითარების გზა და არა როგორც ზღვრული განაჩენი. სწორედ ამ მიდგომით, განმსაზღვრელი შეფასება შეიძლება იქცეს არა მხოლოდ აკადემიური შედეგების, არამედ ბავშვის პიროვნული განვითარების ხელშემწყობ საშუალებად.

მეთოდები
განმსაზღვრელი შეფასების მეთოდები მიზნად ისახავს სწავლის საერთო შედეგების შეჯამებას კურსის ან ერთეულის დასრულებისას.
 კითხვარი
 გამოკითხვა
 ინტერვიუ
 დაკვირვება
 გამოცდა (სპეციფიკური გამოცდა, რომელიც შექმნილია მასწავლებლის მიერ ან დაწესებულების მიერ, ერთეულის ფარგლებში ყველა თემის ან კონკრეტული ცოდნის შესამოწმებლად)
 პროექტი (დასკვნითი პროექტი, რომელიც აერთიანებს მიღებულ ცოდნას)

იხილეთ აგრეთვე
 გამოცდა
 საგანმანათლებლო შეფასება
 ფორმატიული შეფასება
 კომპიუტერული შეფასება
 ტესტის ტიპები

ლიტერატურა
 Glickman, C.D., Gordon, S.P., & Ross-Gordon, J.M. (2009). Supervision and instructional leadership: a developmental approach. Boston, MA: Allyn and Bacon. ISBN 978-0205625031.  

სქოლიო

კატეგორია:საგანმანათლებლო შეფასება
კატეგორია:განათლება
კატეგორია:სკოლის ტერმინოლოგია
კატეგორია:XXI საუკუნის განათლება
კატეგორია:განათლების ფსიქოლოგია