მარია მენშიკოვა

მარია ალექსანდრეს ასული მენშიკოვა (, დ. 26 დეკემბერი, 1711 (6 იანვარი, 1712) — გ. 26 დეკემბერი, 1729 (6 იანვარი, 1730) — ფრეილინა, პეტრე I დიდის უახლოესი თანამებრძოლისა და ფავორიტის, ალექსანდრე მენშიკოვის ქალიშვილი, იმპერატორ პეტრე II-ის საცოლე.

ბიოგრაფია
ალექსანდრე მენშიკოვისა და დარია არსენიევას უფროსი ქალიშვილი. იგი დაიბადა მაშინ, როდესაც მამამისი თავისი ძალაუფლებისა და გავლენის მწვერვალზე იმყოფებოდა. მარიამ კარგი განათლება მიიღო შინ: იცოდა რამდენიმე ენა, შესანიშნავად მღეროდა და ცეკვავდა. როდესაც მარია ცხრა წლის გახდა, მენშიკოვმა ქალიშვილისთვის შესაფერისი საქმროს ძებნა დაიწყო.

თავდაპირველად მისი საქმრო გახდა პეტრე საპეგა (1701-1771), ლიტვის დიდი გეტმანის, იან საპეგას ვაჟი. 1720 წელს მან მენშიკოვს მათი შვილების დაქორწინების წინადადებით მიმართა. მენშიკოვი ამ წინადადებას კეთილგანწყობით შეხვდა. თავის მხრივ, საპეგა დაჰპირდა მენშიკოვს, რომ მხარს დაუჭერდა მის პრეტენზიას კურლანდიის ჰერცოგის გვირგვინზე. ახალგაზრდა და წარჩინებული საქმრო 1721 წელს ჩამოვიდა პეტერბურგში და მომავალი სიმამრის მიწვევით, რომელსაც მისი უკეთ გაცნობა სურდა, მენშიკოვის დიდებულ სასახლეში დასახლდა. ვინაიდან პატარძალი ჯერ სულ 10 წლის იყო, საპეგამ პეტერბურგში 5 წელი დაჰყო ქორწინების მოლოდინში.

ამ პერიოდის ბოლოსთვის პეტრე საპეგამ კარზე მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავა, პეტრე I-ის გარდაცვალების შემდეგ კი იმპერატრიცა ეკატერინე I-ის კეთილგანწყობა მოიპოვა და მისი ერთ-ერთი ფავორიტი გახდა. 1726 წლის 10 მარტს მან ნამდვილი კამერჰერის წოდება მიიღო, ხოლო 12 მარტს მთავარეპისკოპოსმა თეოფანე პროკოპოვიჩმა, მთელი კარის თანდასწრებით, იგი მარია მენშიკოვაზე დანიშნა. იმპერატრიცამ პატარძალს ასი ათასი რუბლი და რამდენიმე სოფელი უბოძა თავისი სავარგულებითა და გლეხებით.

მომდევნო დღეს მენშიკოვის სასახლეში საზეიმო სადილი და მეჯლისი გაიმართა. ყველაფერი ახალგაზრდებს ბრწყინვალე და ბედნიერ ცხოვრებას უქადდა. მარია საქმროზე იყო შეყვარებული, მამა კი მას მზითვად 700 000 ოქროს ატანდა. 1726 წლის 15 ოქტომბერს საპეგამ ალექსანდრე ნეველის ორდენი მიიღო, ხოლო 1727 წლის 31 მარტს მას და მენშიკოვის ორივე ასულს — მარიასა და ალექსანდრას — უბოძეს იმპერატრიცას ბრილიანტებით შემკული პორტრეტები ანდრია პირველწოდებულის ლენტებზე სატარებლად.

მეფის საცოლე
მარიასა და პეტრე საპეგას ქორწილი ჭიანურდებოდა. მენშიკოვმა განიზრახა, ქალიშვილი ტახტის მემკვიდრეზე, დიდ მთავარ პეტრე ალექსის ძეზე დაენიშნა. იმპერატრიცა ეკატერინე I, რომელიც მენშიკოვის წინაშე ბევრ რამეში იყო დავალებული, ამ გეგმას დაეთანხმა. მან პეტრე საპეგას ცოლად თავისი დისშვილი, გრაფინია სოფია სკავრონსკაია შესთავაზა. მათი ქორწილი უკვე ეკატერინეს გარდაცვალების შემდეგ, 1727 წლის 19 ნოემბერს შედგა.

მთავრობის სათავეში მდგომმა პირებმა — თავადმა მენშიკოვმა, გრაფმა გოლოვკინმა, ბარონმა ოსტერმანმა და თავადმა დიმიტრი გოლიცინმა — იმპერატრიცასთვის შეადგინეს ანდერძი („დუხოვნაია ზავეშჩანიე“). მის ერთ-ერთ პუნქტში ეწერა:„...ცესარევნებსა და ადმინისტრაციას ევალებათ, იზრუნონ დიდი მთავრისა და თავადის ასულ მენშიკოვას საქორწინო კავშირზე“.

1727 წლის 6 მაისს დიდი მთავარი პეტრე ალექსის ძე სრულიად რუსეთის იმპერატორი გახდა, 12 მაისს თავადი მენშიკოვი გენერალისიმუსად დაინიშნა, ხოლო 25 მაისს, მთელი კარის თანდასწრებით, მარია მენშიკოვასა და პეტრე II-ის ნიშნობა შედგა.

პეტრე დოლგორუკოვის ცნობით, 11 წლის იმპერატორი ხმამაღლა ტიროდა, როდესაც შეატყობინეს, რომ მისი დაქორწინება სურდათ.Записки князя Петра Долгорукова. — СПб, 2007. — 604 с.  მარია კი, თავის მხრივ, ვერ იტანდა თავის საქმროს. როგორც მეფის საცოლემ, მან იმპერატორული უდიდებულესობის ტიტული მიიღო. მას საკუთარი კარი ჰყავდა: გოფმარშლად მისი ღვიძლი ბიძა, ვასილი არსენიევი დაინიშნა, ჰყავდა ორი კამერგერი, ოთხი კამერ-იუნკერი, ობერ-გოფმეისტერინები, ფრეილინების, პაჟებისა და მსახურების შტატი. კარის შესანახად ოცდათოთხმეტი ათასი რუბლი გამოიყოფოდა. 1727 წლის 27 ივნისს თავადმა მენშიკოვმა იმპერატორის სახელით თავის ასულებსა და მათ დეიდას, ვარვარა არსენიევას, წმინდა ეკატერინეს ორდენი უბოძა.

მინი|მარცხნივ|მარია გამოსახულია სურიკოვის ცნობილ ტილოზე — „მენშიკოვი ბერიოზოვში“ (იგი შუბაშია გამოხვეული და მამის ფეხთით ზის).

გადასახლება
მარიას პეტრე II-ზე დაქორწინების მცდელობა მარცხით დასრულდა. 1727 წლის ზაფხულში მენშიკოვი მძიმედ გახდა ავად. ამით ისარგებლეს მისმა მოწინააღმდეგეებმა — ოსტერმანმა და თავადებმა ალექსეი და ივან დოლგორუკებმა. ისინი ყოველნაირად ცდილობდნენ, ხელი შეეშალათ იმპერატორისა და მენშიკოვის ურთიერთობისთვის. 4 სექტემბერს მან დიდი გაჭირვებით მიაღწია პეტრე II-სთან აუდიენციას პეტერგოფის საიმპერატორო რეზიდენციაში. ამ შეხვედრამ, რომელიც თხუთმეტ წუთზე მეტს არ გაგრძელებულა, ეჭვი არ დატოვა, რომ მენშიკოვს რისხვა დაატყდა თავს. 8 სექტემბერს, დილით, იგი შინაპატიმრობაში აიყვანეს, ხოლო 11 სექტემბერს ოჯახთან ერთად გადაასახლეს თავის მამულში, რანენბურგში. მენშიკოვს ჩამოართვეს ყველა ჩინი და ორდენი, ხოლო მისი დოკუმენტები დალუქეს. მარიას ჩამოართვეს იმპერატორის საბეჭდავი ბეჭედი და გაიცა განკარგულება: „...რათა ამიერიდან ღვთისმსახურების აღსრულებისას დანიშნული საცოლე აღარ მოიხსენიონ და ამის შესახებ სინოდმა განკარგულებები მთელ სახელმწიფოშო დააგზავნოს“.

1728 წლის აპრილში მენშიკოვი ოჯახთან ერთად ციმბირში, ბერიოზოვოში გადაასახლეს. მარიას დედამ, თავადის ასულმა დარიამ, გზას ვერ გაუძლო და ყაზანთან ახლოს, ოჯახის წევრების ხელში გარდაიცვალა. ბერიოზოვში ისინი თავდაპირველად ციხესიმაგრეში (ოსტროგში) ცხოვრობდნენ, მოგვიანებით კი გადავიდნენ სახლში, რომელიც მენშიკოვმა მუშების დახმარებით ააშენა. პეტერბურგის ფუფუნებისა და ბრწყინვალების შემდეგ, ბერიოზოვში მარია ერთფეროვან და დამთრგუნველ ცხოვრებას ეწეოდა.

1729 წლის 12 ნოემბერს, სიცოცხლის ორმოცდათექვსმეტე წელს, მენშიკოვი აპოპლექსიური დარტყმით (ინსულტით) გარდაიცვალა, ხოლო 26 დეკემბერს, საკუთარ დაბადების დღეს, ყვავილისგან გარდაიცვალა მარია. ბევრი ისტორიკოსი ხშირად აღნიშნავს, თითქოს მარია მამაზე ადრე გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალებიდან ათი დღით ადრე პეტრე II-მ გასცა განკარგულება მენშიკოვის შვილების გადასახლებიდან დაბრუნების შესახებ.

არსებობს ვერსია, რომ 1728 წელს მენშიკოვების კვალდაკვალ ბერიოზოვოში ჩავიდა თავადი ფიოდორ დოლგორუკი, ცნობილი ვასილი დოლგორუკის ვაჟი. ახალგაზრდა თავადს დიდი ხანია უყვარდა მარია. როდესაც მისი გადასახლების შესახებ შეიტყო, საზღვარგარეთის პასპორტი აიღო და სხვისი სახელით ჩავიდა ციმბირში. იქ ისინი, თითქოს, საიდუმლოდ დაქორწინდნენ, თუმცა ერთ წელიწადში მარია ტყუპების მშობიარობას გადაჰყვა.Д. Мордовцев. Русские женщины нового времени. Биографические очерки из русской истории. — СПб., 1874. — С. 208. იგი შვილებთან ერთად ერთ კუბოში დაკრძალეს.

ეს გარემოებები შემთხვევით გახდა ცნობილი, როდესაც 1825 წელს მენშიკოვის საფლავს ეძებდნენ. ფიოდორ დოლგორუკის გარდაცვალების შემდეგ, მისი ანდერძის თანახმად, ბერიოზოვოს ეკლესიაში გაგზავნეს ოქროს მედალიონი, რომელშიც ღია ფერის თმის კულული იყო მოთავსებული. ეს კულული, როგორც ჩანს, მარია მენშიკოვას ეკუთვნოდა.

ლიტერატურა
Анисимкова М. К. Порушенная невеста. — Екатеринбург: Средне-Уральское книжное издательство, 1994. — 368 с. — ISBN 5-7529-0642-3

სქოლიო

კატეგორია:ქალები რუსეთში
კატეგორია:იმპერატრიცები