ქოლგა ფშატი

ქოლგა ფშატი () — ფშატისებრთა (Elaeagnaceae) ოჯახის წარმომადგენელი ბუჩქი ან დაბალი ხე. მისი სიმაღლე საშუალოდ, 3-დან 7 მეტრამდე მერყეობს, თუმცა შესაძლოა 10 მეტრსაც მიაღწიოს. წარმოადგენს აზიაში ფართოდ გავრცელებულ მცენარეს, რომელსაც რიგ ქვეყნებში, მათ შორის ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ინვაზიურ სახეობად მიიჩნევენ. ძალიან სწრაფად იზრდება, უძლებს სხვადასხვა კლიმატურ პირობებს და წარმატებით ერგება ნიადაგის მრავალ ტიპს.გიორგი გიგაური, საქართველოს ტყის ბიოლოგიური მრავალფეროვნება, თბილისი: შპს „რარიტეტი“, 2000. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა. 

დასავლეთ საქართველოში მისი სახელწოდება ხშირად არასწორად არის გავრცელებული და შეცდომით უწოდებენ კოწახურს, ქაცვს ან შტოშს. 

მორფოლოგიური აღწერა
ქოლგა ფშატს ახასიათებს ვერცხლისფერ-მოთეთრო, ქერქლიანი ჩვილყლორტები და ფოთლები. ფოთლები ლანცეტისებრია, სიგრძით 3-7 სმ და სიგანით 0,4-1,5 სმ. ისინი განლაგებულია მორიგეობით. ტოტებისა და ყლორტების ქერქი მოწითალო ან მუქი მურა ფერისაა.

მისი ორსქესიანი, მძაფრსუნიანი ყვავილები ფოთლების უბეებში 1-3 ცალიან ჯგუფებად იზრდება. ყვავილობის პერიოდი მაის-ივნისშია. ნაყოფი, რომელიც მწიფდება სექტემბერ-ოქტომბერში, არის მრგვალი ან ოვალური ფორმის, მშრალხორცოვანი კურკიანა, რომლის სიგრძე 0,7-1,4 სმ და სიგანე 0,5-1 სმ აღწევს. ნაყოფმსხმოიარობს ყოველწლიურად და უხვად.

გავრცელება და ეკოლოგია
ქოლგა ფშატი გავრცელებულია ჭალის ტყეებში და ნესტიან ადგილებში, თუმცა კარგად იტანს ხანგრძლივ გვალვასაც. ის ასევე გვხვდება მშრალ, ხრიოკ ფერდობებზე. მცენარე მდგრადია ნიადაგის დამლაშების მიმართ და უძლებს წყლით დროებით დატბორვას.
მინი|ქოლგა ფშატი ყვავილობის დროს.
მისი ფესვთა სისტემაზე არსებული კოჟრები შეიცავს ბაქტერიებს, რომლებიც ატმოსფერული აზოტის ფიქსირებას ახდენენ, რაც ნიადაგის გამდიდრებას უწყობს ხელს.

გამოყენება
ქოლგა ფშატი მრავალმხრივი გამოყენების მცენარეა და გამოიყენება როგორც საკვებად, ასევე მედიცინაში და ინდუსტრიაშიც. 

კვება 
ქოლგა ფშატის მშრალი წონის 52%-ს შეადგენს, 40%-ზე მეტ შაქარსა და 10%-ზე მეტ ცილას შეიცავს. მას მიირთმევენ უმად, ან ფქვავენ და პურის ფქვილს უმატებენ. ასევე მზადდება არაყი და ღვინო. ნაყოფი მდიდარია ლიკოპენითა და სხვა ვიტამინებით. მას იყენებენ წვენების, ჯემების, სოუსების და სხვა პროდუქტების დასამზადებლად.

მედიცინა 
ქოლგა ფშატის ფხვნილი ხალხურ მედიცინაში გამოიყენება კუჭაშლილობის დროს, ხოლო მისგან მიღებული პრეპარატი „ფშატნი“ — ენტეროკოლიტის სამკურნალოდ.აგრო – პერიოდული სამეცნიერო ჟურნალი, №5, ქუთაისი: 2018. ISSN 2346-8467.
მინი|ქოლგა ფშატის (Elaeagnus umbellatus) აზოტდამამაგრებელი და საკვები თვისებების კვლევა, დევონში მდებარე აგროტყის კვლევის ფონდის ტყე-ბაღიდან.

ინდუსტრია
ქოლგა ფშატის გუმფისი გამოიყენება წებოსა და ლაქ-საღებავების დასამზადებლად. ფოთლები და ქერქი კი ტყავის დასამუშავებლად და შესაღებად.

ეკოლოგიური მნიშვნელობა 
ქოლგა ფშატი შესანიშნავი თაფლოვანი მცენარეა. ის ასევე ეფექტურად ასუფთავებს ჰაერს მავნე მინარევებისგან, რის გამოც ფართოდ გამოიყენება ქალაქების გამწვანებისთვის. მცენარე გამოირჩევა აზოტის დამაგრების უნარით. ის ფესვების მეშვეობით ჰაერიდან აზოტს ითვისებს და ნიადაგს ამდიდრებს, რაც მას განსაკუთრებით სასარგებლოს ხდის ღარიბი ნიადაგებისთვის. 
გაბრიელ ტალახაძე, ზოგადი ნიადაგთმცოდნეობის საფუძვლები, თბილისი: განათლება, 1971. (სახელმძღვანელო საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის სტუდენტებისათვის). საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
გამრავლება
ქოლგა ფშატი ადვილად მრავლდება როგორც თესლით, ასევე ვეგეტატიური გზით: ფესვის ნაბარტყით, კალმებითა და ძირკვის ამონაყარით. მისი მოტეხილი ტოტის მიწაში ჩასობითაც კი დიდი შანსია რომ ახალი ხე გაჩნდეს, რის გამოც, მიუხედავას სწორი და გრძელი ტანისა, მას არ იყენებენ სარებად და ბიჯგებად. 

ინვაზიურობა 
ზოგიერთ რეგიონში ქოლგა ფშატი საფრთხეს უქმნის ადგილობრივ ეკოსისტემებს, რადგან ის ძალიან სწრაფად ვრცელდება, ჩრდილს აყენებს და ხელს უშლის სხვა მცენარეების ზრდას. ამის გამო, ის ხშირად ინვაზიურ მცენარედ არის კლასიფიცირებული. ი. აბაშიძე, დენდროლოგია: მცენარეთა გეოგრაფიის საფუძვლებით, ნაწილი მეორე, შრომის წითელი დროშის ორდენის საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის გამომცემლობა, თბილისი, 1962.

სქოლიო

კატეგორია:ფშატისებრნი