ჰამიდ ისმაილოვი

ჰამიდ ისმაილოვი (რუს. Хамид Исмайлов; უზბეკ. Hamid Ismoilov / Ҳамид Исмоилов ან Абдулҳамид Исмоил; დ. 5 მაისი 1954) — უზბეკი ჟურნალისტი და მწერალი, რომელიც 1992 წელს იძულებული გახდა დაეტოვებინა უზბეკეთი და გადასახლებულიყო გაერთიანებულ სამეფოში, სადაც დაიწყო მუშაობა BBC-ის მსოფლიო სამსახურში. BBC-ს მან 2019 წლის 30 აპრილიზე დატოვა 25-წლიანი საქმიანობის შემდეგ. ისმაილოვი დაიბადა ტოქმოქში, საბჭოთა ყირგიზეთში, მისი ნაწარმოებები კი უზბეკეთში აკრძალულია.

 ცხოვრება და კარიერა 
ისმაილოვმა დაამთავრა სამხედრო საკომუნიკაციო სკოლა, მოგვიანებით კი ტაშკენტის უნივერსიტეტის რამდენიმე ფაკულტეტი (ბიოლოგია, სამართალი, მენეჯმენტი).

ისმაილოვს გამოცემული აქვს ათეულობით წიგნი უზბეკურ, რუსულ, ფრანგულ, გერმანულ, თურქულ და სხვა ენებზე. მათ შორის არის პოეტური წიგნები „Сад“ („ბაღი“, 1987), „Пустыня“ („უდაბნო“, 1988); ვიზუალური პოეზიის ნიმუშები — "Post Faustum" (1990), "Книга Отсутстви" (1992); რომანები — "Собрание Утончённых" (1988), Le vagabond flamboyant (1993), Hay-ibn-Yakzan (2001), Hostage to Celestial Turks (2003), "Дорога к смерти больше чем смерть" („გზა სიკვდილამდე უფრო დიდია, ვიდრე თვითონ სიკვდილი“, 2005) და მრავალი სხვა. მას დაუფლებია რუსული და დასავლური კლასიკური ლიტერატურის უზბეკურად თარგმნა, აგრეთვე უზბეკური და სპარსული კლასიკის — რუსულ და რამდენიმე დასავლურ ენაზე გადმოტანა.

1980-იანი წლების ბოლოს ისმაილოვმა შექმნა გამოგონილი ლიტერატურული ჯგუფი „Conference of Refined“ , რომელიც შედგებოდა წარმატებით გამოქვეყნებული და აღიარებული ჰეტერონიმი პოეტების, ფილოსოფოსების, ლიტერატურის კრიტიკოსების, მწერლებისა და მთარგმნელებისგან. იმავე პერიოდში მან დიდი რაოდენობით აკადემიური სტატიაც დაწერა, ძირითადად ლიტერატურისა და უზბეკური მენტალიტეტის თემებზე, რომლებიც მოგვიანებით განათავსა Academia-ს ვებგვერდზე.

1990-იანი წლების დასაწყისში ისმაილოვი თანამშრომლობდა ფრანგ კომპოზიტორ მიშელ კარსკისთან, რომელთან ერთადაც შექმნა ხმოვანების ან მუსიკალური პოეზიის რამდენიმე ნიმუში, როგორიცაა „Babylon eclatee“ და „Hourglass/Le pas dernier“.

ისმაილოვის რომანი The Railway (), რომელიც მან ჯერ კიდევ უზბეკეთში ცხოვრებისას დაწერა, გახდა პირველი ნამუშევარი, რომელიც ინგლისურად ითარგმნა. თარგმნა რობერტ ჩანდლერმა, ხოლო წიგნი 2006 წელს გამოიცა. რუსულენოვანი გამოცემა მოსკოვში 1997 წელს გამოქვეყნდა ფსევდონიმით „ალტაერ მაგდი“ ().Diane Nemec Ignashev, review of Ismailov, The Railway, Slavic and East European Journal 51.2 (Summer 2007), p. 415. კიდევ ერთი რომანი, A Poet and Bin-Laden (ინგლისური თარგმანი რომანისა „Дорога к смерти больше чем смерть“), რომელიც ენდრიუ ბრომფილდმა თარგმნა, გამოიცა 2012 წლის სექტემბერში. მისი სამნაწილიანი რომანული ციკლი „Мбобо“, ინგლისურად — The Underground (გამოიცა Restless Books-ში), Googling for Soul და Two Lost to Life — ასევე თარგმნილია ინგლისურად. მისი წიგნი The Dead Lake (ინგლისური თარგმანი რომანისა „Вундеркинд Ержан“, თარგმანი — ენდრიუ ბრომფილდის) 2014 წლის დასაწყისში გამოაქვეყნა Peirene Press-მა. მისი რომანი The Devils' Dance თავდაპირველად უზბეკურ ენაზე დაიბეჭდა, თავისთავად, თავთავად, Facebook-ზე, რის შემდეგაც მასზე უფლებები შეისყიდა Tilted Axis Press-მა და წიგნი 2018 წელს გამოსცა. ამ რომანმა 2019 წელს EBRD-ის ლიტერატურული პრემია მიიღო. მისი რომანი Manaschi, რომელიც ინგლისურად თარგმნა დონალდ რეიფილდმა, 2021 წელს გამოსცა Tilted Axis Press-მა (ნიშანდობლივია, რომ წიგნი ჯერ არ გამოქვეყნებულა უზბეკურ ორიგინალ ენაზე).

2010 წლის 30 აპრილი BBC-მ გამოაცხადა ისმაილოვის დანიშვნა BBC World Service-ის „Writer in Residence“-ად ორაწლიანი ვადით. შესაბამისი ბლოგი 2010 წლის 10 მაისის ამუშავდა. 2014 წლის 31 დეკემბერის ისმაილოვმა საკუთარ Facebook- და Twitter-ანგარიშებზე გამოაცხადა, რომ წყვეტდა ამ სტატუსით საქმიანობას, რომელიც 4,5 წელს გრძელდებოდა. 

2012 წლის ივნისში ისმაილოვმა უზბეკეთი წარმოადგინა ლონდონში გამართულ Poetry Parnassus-ზე. მონაწილეობა მიიღო მრავალ ლიტერატურულ ფესტივალში, მათ შორის Hay-ის , ედინბურგის  , ბრუქლინის , ბერლინის , ლაჰორის  და სხვათა. 2022 წელს მას ჰქონდა ლიტერატურული ტურნე აშშ-ის უნივერსიტეტებში, რომელიც დაიწყო მისი შემოქმედების რეტროსპექტიული სიმპოზიუმით იელის უნივერსიტეტში . ისმაილოვმა ლექციები წაიკითხა რამდენიმე უნივერსიტეტში, მათ შორის ანარბორის უნივერსიტეტში , ჩიკაგოში , ბერკლიში , სტანფორდში  და სხვაგან.

 გადასახლება და აკრძალვა 
ჰამიდი უზბეკეთიდან 1992 წელს გადავიდა, მას შემდეგ, რაც ისლამ კარიმოვის რეჟიმმა მის წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი საქმე გახსნა. ხელისუფლების წარმომადგენლები აცხადებდნენ, რომ ისმაილოვი ცდილობდა მთავრობის დამხობას; მასსა და მის ოჯახს ემუქრებოდნენ, ასევე მის სახლზე განხორციელდა თავდასხმებიც. მისი ნაწარმოებები დღესაც აკრძალულია ქვეყანაში. ისმაილოვი ღიად აკრიტიკებს ქვეყნის ხელისუფლებას, ასევე ადამიანის უფლებების უხეშ დარღვევებსა და წიგნების ცენზურას.

 გადასახლება და აკრძალვა 
ჰამიდ ისმაილოვი უზბეკეთიდან 1992 წელს გაიქცა, მას შემდეგ, რაც ისლამ კარიმოვის რეჟიმმა მის წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი საქმე აღძრა. ხელისუფლება ამტკიცებდა, რომ ისმაილოვი ცდილობდა მთავრობის დამხობას; მას და მის ოჯახს ემუქრებოდნენ, ასევე ფიქსირდებოდა თავდასხმები მის საცხოვრებელ სახლზე. მისი ნაწარმოებები დღემდე აკრძალულია ქვეყანაში. ისმაილოვი ღიად აკრიტიკებს ქვეყნის ხელისუფლებას, ადამიანის უფლებების უხეში დარღვევებს და ცენზურას.

 ნაწარმოებები 

 პოეზია 
 „Сад“ (ბაღი, 1987)
 „Пустыня“ (უდაბნო, 1988)
 Post Faustum (1990)
 „Книга Отсутстви“ (1992)

 რომანები 
 Собрание Утончённых („Conference of the Refined“, 1988)
 Hay-ibn-Yakzan (2001). Of Strangers and Bees, თარგმ. Shelley Fairweather-Vega (2019)
 Hostage to Celestial Turks (2003, ფსევდონიმით Nouman Smyles)
 „Дорога к смерти больше чем смерть“ (პირდაპირი თარგმანი: „გზა სიკვდილამდე უფრო მეტია, ვიდრე სიკვდილი“, 2005). A Poet and Bin-Laden, თარგმ. Andrew Bromfield (2012)
 „Железная дорога“ (1997). The Railway, თარგმ. Robert Chandler (2006)
 „Мбобо“ (2009). The Underground, თარგმ. Carol Ermakova (2015)
 Googling Soul (2004, მოკლე პროზის კრებული; გამოსაცემია Glagoslav-ში 2026 წელს)
 Two Lost to Life
 „Вундеркинд Ержан“ (პირდაპირი თარგმანი: „ვუნდერკინდი ერჟანი“, 2011). The Dead Lake, თარგმ. Andrew Bromfield (2014)
 Jinlar basmi yoxud katta o'yin (2012). The Devils' Dance, თარგმ. Donald Rayfield და John Farndon (2018)
 Gaia, Queen of Ants, თარგმ. Shelley Fairweather-Vega (2020)
 Amber or Good Morning, Midnight (2020, გამოუქვეყნებელი)
 Manaschi, თარგმ. Donald Rayfield (2021)
 „Русская Матрёшка“ („რუსული მატრიოშკა“, გერმანულად გამოსაცემია Matthes & Seitz-ის მიერ 2026 წელს)
 Bizkim - komputerlar, yo dunyoning eng go’zal shoiri (We computers, თარგმ. Shelley Fairweather-Vega, გამოცემა — Yale University Press, 2025 წელი)
 Туш тили/Tush Tili (გამოსაცემია)
 Scottish Dances or Shestory© of a Whirling Balerina (საგეგმოდ არის თარგმნა და გამოცემა)

 თარგმანები 
 მაშრაბი: Le Vagabond Flamboyant (უზბეკურიდან ფრანგულად, J.-P. Balpe-სთან ერთად, 1993)
 ალიშერ ნავოი, „ღაზელები“ (უზბეკურიდან ფრანგულად, J.-P. Balpe-სთან ერთად, 1993)
 „Anthologie de la Poesie d’Ouzbekistan“ (უზბეკური პოეზიის ანთოლოგია, 2 ტომად; უზბეკურიდან ფრანგულად, J.-P. Balpe-სთან ერთად, 2008)

ლიტერატურა
 Brief Biography
 მარიუს კოცეიუოვსკი, God's Zoo: Artists, Exiles, Londoners (Carcanet, 2014) — შეიცავს ბიოგრაფიულ თავს „A Ghostly Hum of Parallel Lines – Hamid Ismailov, Writer, and Razia Sultanova, Musician“.


რესურსები ინტერნეტში
 კითხვა–პასუხი ჰამიდ ისმაილოვთან მის წიგნზე „We Computers“ (Pushkin House-ის წიგნის კლუბი, ოქტომბერი 2025)
 ოფიციალური ვებგვერდი ()
 „Conference of the Refined“  — უზბეკურ და რუსულ ენებზე შემოქმედება სხვადასხვა ფსევდონიმებით.
 „ლორკას „Divan of Tamarit“-ის პოეტიკისკენ“ — ესსე ჰამიდ ისმაილოვის; ინგლისურად თარგმნილი Natalya Khan-ისა და Saodat I. Bazarova-ს მიერ; ჟურნალში Transoxiana 7 (დეკემბერი 2003). ორიგინალი რუსულ ტექსტზე იხ.: „К поэтике "Дивана Тамарита" Лорки“
 „Two Lost to Life“ — ფრაგმენტი

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1954
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:უზბეკეთის მწერლები
კატეგორია:უზბეკეთის ჟურნალისტები
კატეგორია:უზბეკი პოეტები
კატეგორია:უზბეკეთის ემიგრანტები გაერთიანებულ სამეფოში
კატეგორია:XX საუკუნის უზბეკი მწერლები