ლუიჯი რიცო

მინი|SMS Szent István წყალში
მინი|SMS Szent István-ის ბოლო მომენტები
ლუიჯი რიცო, გრადოსა და პრემუდას პირველი გრაფი (დ. 1887 – გ. 1951), მეტსახელად „მძირავი“ — იტალიელი ადმირალი. ძირითადად ცნობილია პირველ მსოფლიო ომში გამორჩეული სამსახურით; როგორც მეთაურმა, ჩაძირა არანაკლებ ორი ავსტრო-უნგრული საბრძოლო ხომალდი (SMS Wien 1917 წელს და SMS Szent István 1918 წელს).

 ბიოგრაფია 
დაიბადა მილაცოში, სიცილიაში, ქალაქ მესინადან 50 კილომეტრში, 1887 წლის 8 ოქტომბერს, სავაჭრო გემების კაპიტნების ოჯახში. სავაჭრო ფლოტში სტუდენტი კაპიტნის სტატუსით მსახურობისას, 1912 წლის 17 მარტს, საზღვაო რეზერვის მეორე ლეიტენანტის წოდებით დაინიშნა.

 პირველი მსოფლიო ომი 
იტალიის პირველ მსოფლიო ომში ჩართვის შემდეგ, 1915 წლის ივნისიდან 1916 წლის ბოლომდე, გრადოს საზღვაო დაცვაში დაინიშნა, სადაც, თავდაპირველად, ლეიტენანტი-კომანდორის ფილიპო კამპერიოს, ხოლო მოგვიანებით, მეთაურის ალფრედო დენტიჩე დი ფრასოს ბრძანებით, განსაკუთრებით გამოირჩეოდა და სამხედრო მამაცობის ვერცხლის მედალი მიიღო. მოგვიანებით, იგი ახლადშექმნილ MAS ფლოტილიაში გადაიყვანეს, სადაც სხვადასხვა საომარ მისიებში მონაწილეობდა:

 1917 წლის მაისი: ძრავის გაუმართაობის გამო ჩამოგდებული ავსტრიული ჰიდროპლანის ორი პილოტი დაატყვევა; ამ ქმედებისთვის მას მეორე ვერცხლის მედალი მიენიჭა სამხედრო მამაცობისთვის;
 1917 წლის დეკემბერი: ავსტრიული საბრძოლო გემის SMS Wien-ის ჩაძირვა ტრიესტის ყურეში. ამ ქმედებისთვის რიცო დაჯილდოვდა სამხედრო მამაცობის ოქროს მედლით. იმავე თვეში, მდინარე პიავეს შესართავის დასაცავად განხორციელებული მისიებისთვის,  დაჯილდოვდა სამხედრო მამაცობის მესამე ვერცხლის მედლით და სამხედრო დამსახურებისთვის ლეიტენანტის წოდებით, რითაც სამეფო იტალიის საზღვაო ფლოტში მუდმივ სამსახურში გადავიდა.
 1918 წლის თებერვალი: გაბრიელე დ’ანუნციოსთან და კოსტანცო ჩიანოსთან ერთად მონაწილეობდა „ბაკარის დაცინვაში “, მოიპოვა სამხედრო მამაცობის ბრინჯაოს მედალი, რომელიც ომის ბოლოს სამხედრო მამაცობის ვერცხლის მედლად ამაღლდა.
 1918 წლის ივნისი: 1918 წლის 10 ივნისს, პრემუდას სანაპიროსთან, თავს დაესხა და ჩაძირა საბრძოლო ხომალდი SMS Szent István. ამ ქმედებისთვის დაჯილდოვდა სავოიის სამხედრო ორდენის რაინდის ჯვრით. 1915 წლის 25 მაისის სამეფო ბრძანებულების #753 გამო, რომელიც კრძალავდა ერთი და იგივე პირისთვის სამზე მეტი მედლის, მათ შორის ვერცხლისა და ოქროს, მინიჭებას, მას არ მიენიჭა მეორე ოქროს მედალი სამხედრო მამაცობისთვის. ეს შეზღუდვა გაუქმდა 1922 წლის 15 ივნისის #975 ბრძანებულებით, ხოლო შემდეგ, 1923 წლის 27 მაისის ბრძანებულებით, მისი, როგორც სავოიის სამხედრო ორდენის რაინდის წოდება გაუქმდა და მას მიენიჭა ოქროს მედალი სამხედრო მამაცობისთვის პრემუდას შემთხვევისთვის.

 გვიანდელი ცხოვრება 
1919 წელს, მოხალისედ შეუერთდა დ’ანუნციოს მიერ ფიუმეს აღების ოპერაციას და ამ უკანასკნელმა იგი „კარნაროს ფლოტის“ სათავეში ჩააყენა. 1920 წლის დასაწყისამდე ის ქალაქის საკვებით მომარაგებაზე მუშაობდა. იმავე წელს მან აქტიური სამსახური კომანდერის წოდებით დატოვა. 1925 წელს მესინაში ეოლიური ნავიგაციის საზოგადოების თავმჯდომარე გახდა. ამ თანამდებობას 1948 წლამდე იკავებდა. მომდევნო წელს მან გენუაში დააარსა „კალატიმბარი“, გემთმფლობელების, ექსპორტიორებისა და გადამზიდავების კომპანია, რომელიც ამ პორტიდან გამავალი ყველა საქონლის გადაზიდვას ისახავდა მიზნად. „კალატიმბარში“ ასევე მონაწილეობდნენ ისეთი კომპანიები, როგორიცაა „ფიატი“ და საჯარო სააგენტოები, როგორიცაა პორტის კონსორციუმი და სახელმწიფო რკინიგზა. მომდევნო წლებში იგი ასევე დაინიშნა იტალიელი მეზღვაურების კეთილდღეობის ფონდის, იტალიის საზღვაო უსაფრთხოების კავშირისა და ტრანსადრიატიკას პრეზიდენტად. ავიაკომპანია.

1932 წლის 25 ოქტომბრის სამეფო ბრძანებულებით, 1935 წლის 20 ივნისს იგი გრადოს გრაფად დაინიშნა. პრემუდას დანიშვნა გრადოს ტიტულს 1941 წლის 20 ოქტომბრის „motu proprio“ სამეფო ბრძანებულებით დაემატა. 1936 წელს, მოხალისედ, მონაწილეობდა იტალია-ეთიოპიის მეორე ომში; 1936 წლის 18 ივნისს, გამორჩეული დამსახურებისთვის, საზღვაო რეზერვში დივიზიის ადმირალად დაინიშნა. 1940 წლის 10 ივნისს, იტალიის მეორე მსოფლიო ომში ჩართვისას, მან აქტიურ სამსახურში დაბრუნება მოითხოვა და სიცილიის არხში წყალქვეშა ნავების საწინააღმდეგო ომს ხელმძღვანელობდა; 1941 წლის იანვარში სამსახურიდან გაათავისუფლეს და „ლოიდ ტრიესტინოს“ პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა. 1942 წლის 20 თებერვალს ადრიატიკის გემთსაშენი ქარხნების პრეზიდენტად დაინიშნა; 1943 წლის 8 სექტემბერს იტალიის ზავის შემდეგ, ბრძანა ოკეანის ლაინერებისა და ორთქლმავლების საბოტაჟი, რათა ისინი გერმანელების ხელში არ ჩავარდნილიყვნენ. ამ ინიციატივისთვის, გესტაპომ ავსტრიაში გადაიყვანა, თავდაპირველად კლაგენფურტის ციხეში, შემდეგ კი ჰირშეგში პატიმრობაში, სადაც მასთან მისი ქალიშვილი, მარია გულიელმინა მივიდა.

ლუიჯი რიცო რომში გარდაიცვალა 1951 წლის 27 ივნისს, ფილტვის კიბოს ოპერაციიდან ორი თვის შემდეგ. ოპერაცია ჩაატარა მისმა უახლოესმა მეგობარმა, პროფესორმა რაფაელე პაოლუჩიმ, რომელიც დიდი ომის დროს, მაიორ რაფაელე როსეტისთან ერთად, პოლას პორტში SMS Viribus Unitis-ის ჩაძირვის მთავარი გმირი იყო.

 მემკვიდრეობა 
მინი|300x300პქ|ITS ლუიჯი რიცო (F 596)
მინი|300x300პქ|ITS ლუიჯი რიცო (F 595)
მისი სახელი ორ იტალიურ სამხედრო გემს მიენიჭა: Bergamini-ს კლასის გემს ლუიჯი რიცოს (F 596), რომელიც 1960-1980 წლებში იყო ექსპლუატაციაში და FREMM-ის მრავალფუნქციურ ფრეგატს ლუიჯი რიცოს (F 595), რომელიც ექსპლუატაციაში 2017 წელს შევიდა და აქტიურ სამსახურშია.

 იხილეთ აგრეთვე 

 ჯუზეპე აონცო

 ლიტერატურა 
 კენედი, პოლ. „სენტ იშტვანის“ ჩაძირვა, „პირველი მსოფლიო ომის ისტორიაში“, BPC Publishing Ltd., ბრისტოლი, ინგლისი, 1971, ტ. 7, #14, გვ.: 3072 – 3075.

კატეგორია:საპატიო ლეგიონის ორდენის კავალრები
კატეგორია:იტალიის გრაფები
კატეგორია:დაბადებული 1887
კატეგორია:გარდაცვლილი 1951