მინორუ ბეცუიაკუ

მინორუ ბეცუიაკუ

მინორუ ბეცუიაკუ (; ბეცუიაკუ მინორუ; დ. 4 ივნისი, 1937 — გ. 3 მარტი, 2020) — იაპონელი დრამატურგი, რომანისტი და ესეისტი, მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი იაპონური თეატრის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ფიგურა. იგი მჭიდროდ იყო დაკავშირებული იაპონიაში ე. წ. ანგურას („მიწისქვეშა“) თეატრალურ მოძრაობასთან და ითვლება იაპონური „აბსურდის თეატრის“ ერთ-ერთ დამფუძნებლად. ბეცუიაკუ საკუთარ თავს „უაზრობის ჟანრის“ ავტორად მოიხსენიებდა. მისი შემოქმედება კონცენტრირებულია ომის ტრავმაზე, ადამიანის მარტოობასა და ბირთვული კატასტროფის საფრთხეზე.

ბიოგრაფია

მინორუ ბეცუიაკუ დაიბადა 1937 წელს მანჯურიაში, რომელიც იმ პერიოდში იაპონიის კოლონია იყო. მეორე მსოფლიო ომის წლებში მან მძიმე ბავშვობა გამოიარა; ოჯახმა ომის უკიდურესი პირობები გადაიტანა, ხოლო მამა ომის დროს დაიღუპა.

1946 წლის ივლისში, საბჭოთა არმიის მანჯურიაში შეჭრიდან ერთი წლის შემდეგ, ბეცუიაკუმ დედასთან და და-ძმებთან ერთად გემით მოახერხა იაპონიაში რეპატრიაცია. ოჯახმა ორი წელი გაატარა კოტში — მამის მშობლიურ ქალაქში, რის შემდეგაც შიმიძუში (შიძუოკის პრეფექტურა) გადავიდნენ, სადაც დედის ნათესავები ცხოვრობდნენ. მოგვიანებით ისინი ნაგანოში დასახლდნენ; იქ ბეცუიაკუმ საშუალო სკოლა დაამთავრა.

მინი|ალტ=ვასედის უნივერსიტეტი|ვასედის უნივერსიტეტი
ახალგაზრდობაში ბეცუიაკუ მხატვრობაზე ოცნებობდა, თუმცა ოჯახის წინააღმდეგობის გამო ეს გეგმა ვერ განახორციელა. 1958 წელს იგი ტოკიოში გადავიდა და ვასედას უნივერსიტეტში ჩაირიცხა, ჟურნალისტის კარიერის დაწყების მიზნით. სწავლის პირველივე დღეს უფროსმა კურსელმა მას მსახიობობის ცდა ურჩია, რის შემდეგაც ბეცუიაკუ დრამატულ კლუბ „ჯიუ ბუტაის“ შეუერთდა. სწორედ აქ გაიცნო რეჟისორი სუზუკი ტადაში, რომელთან ერთადაც მოგვიანებით დააარსა „ვასედას მცირე თეატრალური კომპანია“ („ვასედა ლიტლ თიათრი კომპანია“).

სტუდენტური თეატრი და პოლიტიკური აქტივობა

1960 წელს ბეცუიაკუ და სუზუკი ტადაში აქტიურად ჩაერთნენ ე. წ. ანპოს საპროტესტო მოძრაობაში, რომელიც აშშ–იაპონიის უსაფრთხოების ხელშეკრულების წინააღმდეგ იყო მიმართული. ამ პერიოდიდან მათ დაიწყეს პოლიტიკური შინაარსის თეატრალური დადგმების შექმნა, რაც საბოლოოდ „ვასედა ლიტლ თიათრი კომპანიის“ ჩამოყალიბებით დასრულდა.

თეატრალური საქმიანობისა და პოლიტიკური აქტივიზმის გამო ბეცუიაკუმ სწავლასა და ფინანსურ საკითხებს ნაკლები ყურადღება დაუთმო და 1961 წელს ვასედას უნივერსიტეტში სწავლა საფასურის გადაუხდელობის გამო შეწყვიტა. ამავე პერიოდში მან დროებით დატოვა თეატრი და ნიიჯიმას კუნძულზე სამხედრო ბაზის მშენებლობის საწინააღმდეგო პროტესტებში ჩაერთო.

ადრეული პიესები და ესთეტიკა

პაუზიდან დაბრუნების შემდეგ ბეცუიაკუმ დაწერა თავისი პირველი პიესა — „A და B და ერთი ქალი“ (1961). პიესა ორი კაცის — A-სა და B-ს — ურთიერთდაპირისპირებას აღწერს: B მუდმივად გრძნობს საკუთარ არასრულფასოვნებას A-ს მიმართ, რომელიც მას დასცინის და ამცირებს, სანამ კონფლიქტი მკვლელობით არ სრულდება. ნაწარმოები ნაწილობრივ შთაგონებულია 1957 წლის ფილმით „თვალი თვალის წილ“.

ბეცუიაკუზე მნიშვნელოვანი ესთეტიკური გავლენა სემიუელ ბეკეტმა მოახდინა. იმ პერიოდში ახალგაზრდა იაპონელი დრამატურგები რეალისტური და სოციალისტური რეალიზმის ტრადიციებისგან დისტანცირებას ცდილობდნენ. ბეცუიაკუს პიესები, ბეკეტის მსგავსად, უარს ამბობდა დეტალურ დეკორაციებზე, „მეოთხე კედელსა“ და რეალისტურ გარემოზე. სცენაზე ხშირად მხოლოდ მინიმალური ობიექტები ჩნდებოდა — მაგალითად, სატელეფონო ბოძი ან ერთი ხე, როგორც ბეკეტის პიესაში „გოდოს მოლოდინში“. თავად ბეცუიაკუ ამ ტიპის სცენურ გარემოს „ბეკეტის სივრცეს“ უწოდებდა.

პერსონაჟები განზრახ გაურკვეველია და ხშირად სახელების გარეშე ჩნდებიან — მაგალითად, „კაცი A“ და „კაცი B“, რაც ტექსტს მრავალმნიშვნელოვნებასა და ინტერპრეტაციის თავისუფლებას ანიჭებს.

კარიერა

ბეცუიაკუს კარიერა განსაკუთრებით წარმატებული გახდა „ვასედა ლიტლ თიათრი კომპანიაში“ მუშაობის პერიოდში. მისი პიესები აბსურდის თეატრის ჩარჩოში ვითარდებოდა, თუმცა თემატიკა დროთა განმავლობაში იცვლებოდა. 1960–1970-იან წლებში იგი ხშირად ეხებოდა ომისშემდგომი იაპონური საზოგადოების იზოლაციას, მტრობასა და ეგზისტენციურ აგონიას. ავტორის მიხედვით, „როდესაც მარტოობა მტრობისა და აგონიის შედეგია, იგი შესაძლოა იარაღად იქცეს“.

1980-იანი წლებიდან ბეცუიაკუს შემოქმედებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა ანტონ ჩეხოვმა. მან შექმნა ჩეხოვის პიესების იაპონურ კონტექსტში გადატანილი ვერსიები. ამის მაგალითია პიესა „სამი და ათას წელიწადში“, რომელიც ჩეხოვის „სამი დის“ თავისუფალ ადაპტაციას წარმოადგენს. ამგვარი ინტერპრეტაციებით ბეცუიაკუ ასახავდა იდენტობის კრიზისსა და ცხოვრების აზრის დაკარგვას, რაც მეორე მსოფლიო ომში იაპონიის დამარცხებას უკავშირდება.

პირადი ცხოვრება

ბეცუიაკუმ „ვასედა ლიტლ თიათრი კომპანია“ 1968 წელს დატოვა. 1970 წელს იგი დაქორწინდა მსახიობ კუსუნოკი იუკოზე, რომელიც მისი მრავალი დადგმის უცვლელი მონაწილე იყო, განსაკუთრებით მცირე თეატრალურ ჯგუფში სნეილ თიათრ ჯგუფი (კატაცუმური ნო კაი). 1971 წელს მათ ქალიშვილი შეეძინათ.

ჯილდოები და აღიარება

 1968 — კიშიდა კუნიოს დრამატული პრემია — „პატარა ასანთის გოგო“, „სცენა წითელი ჩიტით“
 1971 — კინოკუნიას თეატრის პრემია — „ქალაქი და ცეპელინი“, „ალისა საოცრებათა ქვეყანაში“
 1972 — განათლების სამინისტროს ახალგაზრდა ხელოვანთა წახალისების პრემია — „ნიავის ტომის აჯანყება“
 1987 — იომიურის ლიტერატურული პრემია — „ორი რაინდის ისტორია, რომლებიც ქვეყანას ივლიან“ და სხვა პიესები
 1988 — განათლების მინისტრის ხელოვნების პრემია — „ჯოვანის მოგზაურობა მამასთან“
 1997 — ჰიოგოს პრეფექტურის კულტურული პრემია
 1998 — მაინიჩის ხელოვნების პრემიის სპეციალური ჯილდო
 2007 — კინოკუნიას თეატრის პრემია — „გოდო მოვიდა“, „თუ ძაღლი დასავლეთისკენ შემოიბრუნა, კუდი აღმოსავლეთისკენ არის მიმართული“
 2008 — ცურუია ნანბოკუს პიესის პრემია და ასაჰის პრემია — „გოდო მოვიდა“

რჩეული ნამუშევრები

 A და B და ერთი ქალი (1961) — აბსურდული დრამა ორი კაცის ურთიერთდაპირისპირებაზე.
 პატარა ასანთის გოგო (1966) — პიესა იდენტობისა და სიმართლის არასტაბილურობაზე. ეს პიესა მოგვითხრობს ქალზე, რომელიც სტუმრობს ჩვეულებრივი საშუალო ფენის ხანდაზმულ წყვილს და აცხადებს, რომ მათი დაკარგული ქალიშვილია. იგი სახლში მოჰყავს უმცროს ძმასა და საკუთარ შვილებს. ნაწარმოები აკრიტიკებს ომისშემდგომ საზოგადოებრივ დამოკიდებულებას, რომლის მიხედვითაც თითქოს ომი „არასოდეს ყოფილა“.
სპილო (1962). „სპილო“ მინორუ ბეცუიაკუს ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პიესაა, რომელიც პირველად დადგა თეატრალური ჯგუფის „ჯიუ ბუტაის“ მიერ. პიესა აღწერს ატომური დაბომბვის მსხვერპლ პაციენტს, რომელსაც უცნაური სურვილი აქვს — აჩვენოს თავისი ნაწიბური, რათა აუდიტორიისგან თანაგრძნობა და აპლოდისმენტები მიიღოს. მისი ძმისწული ცდილობს დაარწმუნოს, რომ საზოგადოებას არც უყვარს და არც სძულს ატომური დაბომბვის მსხვერპლები და რომ ისინი იძულებულნი არიან, ტკივილი დუმილით აიტანონ. წინააღმდეგობრივი პერსონაჟები ასახავენ ომის ტრავმის განსხვავებულ გამოცდილებებს.
მე ვარ ალისა (1970). ალისა ცხოვრობს ქვეყანაში, სადაც რესპუბლიკური მთავრობა და მონარქია ერთდროულად თანაარსებობს. ორივე რეჟიმი მას ორმაგ გადასახლებას უსჯის. გადასახლების პროცესში ალისა საკუთარი იდენტობის აღმოჩენამდე მიდის და სამყაროს აუწყებს: „მე ვარ ალისა“. პიესის მთავარი თემა ადამიანის მიერ საკუთარი ნამდვილი თავის პოვნაა.
ციფრებით ნაამბობი ისტორია — „მოდით, მოვკვდეთ ჯგუფის“ აღსასრული (1974). შვიდი ქალი და მამაკაცი იკრიბება „შიმშილობით სიკვდილის რიტუალისთვის“. ისინი ნებაყოფლობით იზოლირდებიან და გადაწყვეტენ, რომ ჯგუფურად უნდა იშიმშილონ და დაიხოცონ. პიესა ჯგუფური გადაწყვეტილების, პასუხისმგებლობისა და აბსურდის პრობლემებს იკვლევს.
გოდო მოვიდა (2007). პიესა ეფუძნება სემიუელ ბეკეტის პიესას „გოდოს მოლოდინში“. მოქმედება კვლავ ესტრაგონსა და ვლადიმირზეა კონცენტრირებული, რომლებიც გოდოს ელიან. განსხვავება ისაა, რომ აქ გოდო მართლაც ჩნდება — ტრენჩკოტით, ჩემოდნითა და ქოლგით. თუმცა იმ დროისთვის, როდესაც მისი მოსვლის ამბავი გახდება ცნობილი, მთავარი გმირები უკვე სხვა ცხოვრებისეულ საქმეებში არიან ჩაფლულნი. პიესა აჩვენებს, თუ როგორ ავიწყდებათ ადამიანებს საკუთარი მოლოდინები ყოველდღიური ცხოვრების სიმძიმის გამო.

ბიბლიოგრაფია
Cody, Gabrielle H., and Evert Sprinchorn. The Columbia Encyclopedia of Modern Drama. New York: Columbia UP, 2007.
Kennedy, Dennis. The Oxford Encyclopedia of Theatre & Performance. Oxford: Oxford UP, 2003.
Miller, J. Scott. Historical Dictionary of Modern Japanese Literature And: Theater. Lanham, MD: Scarecrow, 2009.

სქოლიო

კატეგორია:იაპონელი დრამატურგები
კატეგორია:იაპონელი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:იაპონელი მწერლები