უთქირ ჰოშიმოვი

უთქირ ჰოშიმოვი — (უზბ. Oʻtkir Hoshimov, კირ. Ўткир Ҳошимов; რუს. Уткир Хашимов, ტრანსლიტერაციით: Utkir Khashimov) (დ. 5 აგვისტო 1941, ტაშკენტი — გ. 24 მაისი 2013, ტაშკენტი) — უზბეკი მწერალი, დრამატურგი, ჟურნალისტი და ლიტერატურული მთარგმნელი. მისი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ნაწარმოებია 1985 წლის რომანი Ikki eshik orasi, რომლისთვისაც ჰამზას სახელობის სახელმწიფო პრემია მიიღო. 1991 წელს მას მიენიჭა უზბეკეთის სსრ-ის სახალხო მწერლის წოდება.

ხანგრძლივი კარიერის განმავლობაში მან არაერთი პოპულარული მოთხრობა დაწერა. ასევე შექმნა რამდენიმე პიესა, მათ შორის Toʻylar muborak, რომლის მიხედვითაც 1978 წელს ამავე სახელწოდების ფილმი გადაიღეს. ჰოშიმოვი უცხოელი ავტორების, მათ შორის ერნესტ ჰემინგუეის ნაწარმოებებსაც თარგმნიდა უზბეკურად.

ბიოგრაფია
უთქირ ჰოშიმოვი დაიბადა ტაშკენტიში 1941 წლის 5 აგვისტოს. 1959 წელს მუშაობა დაიწყო სარკინიგზო გაზეთ Temiryoʻlchi-ში. მისი ესეების კრებული Po‘lat chavandozlar გამოიცა 1962 წელს, ხოლო ერთი წლის შემდეგ გამოქვეყნდა მოთხრობა „Cho‘l havosi“.

ტაშკენტის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტის დამთავრების (1964) შემდეგ, ჰოშიმოვმა ჟურნალისტური საქმიანობა გააგრძელა. 1986 წელს იგი ჰამზას სახელობის სახელმწიფო პრემიით დაჯილდოვდა რომანის Ikki eshik orasi გამო. 1993 წელს მისი კიდევ ერთი პოპულარული რომანი, Tushda kechgan umrlar, ჟურნალ Sharq Yulduzi-ში სერიებად გამოქვეყნდა. იგი მწერლად ჩამოყალიბებაში მნიშვნელოვან გავლენად აბდულა ყაჰჰორს ასახელებდა.

1995 წელს ჰოშიმოვი გახდა უზბეკეთის Oliy Majlis-ის პრესისა და ინფორმაციის კომიტეტის თავმჯდომარე. კარიერის პიკზე იგი იყო გამომცემლობა Gʻafur Gʻulom Publishing House-ის მთავარი რედაქტორი.

გარდაიცვალა ტაშკენტიში 2013 წლის 24 მაისის.

 შემოქმედება, თემატიკა და მემკვიდრეობა 
უთქირ ჰოშიმოვის შემოქმედება განიხილება როგორც XX საუკუნის მეორე ნახევრისა და XXI საუკუნის დასაწყისის უზბეკური პროზისა და დრამატურგიის ერთ-ერთი თვალსაჩინო მიმართულება, სადაც ცენტრალურ ადგილს იკავებს ყოველდღიური ადამიანის გამოცდილება, სოციალური გარემო და მორალური არჩევანის საკითხები. იგი თავს იჩენდა როგორც მწერალი, რომელიც რეალიზმის ფარგლებში ცდილობდა „მარტივი ამბის“ საშუალებით ეჩვენებინა უფრო ფართო საზოგადოებრივი პრობლემები — ოჯახური ურთიერთობები, პასუხისმგებლობა, სინდისი, ადამიანური ღირსება და დროის მიერ გამოწვეული ტრავმები. მისი ტექსტები ხშირად ეფუძნება დაკვირვებასა და ყოფით დეტალებს, რაც ნაწილობრივ მის ჟურნალისტურ გამოცდილებასაც უკავშირდება: უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგაც იგი განაგრძობდა ჟურნალისტურ საქმიანობას და ამ პრაქტიკამ მნიშვნელოვნად განსაზღვრა მისი თხრობის ტონი და სიზუსტე.

ჰოშიმოვის ყველაზე ფართოდ ცნობილ ნამუშევრად მიჩნეულია რომანი Ikki eshik orasi (1985), რომელმაც ავტორს განსაკუთრებული პოპულარობა მოუტანა და რომლისთვისაც იგი ჰამზას სახელობის სახელმწიფო პრემიით დაჯილდოვდა. ტექსტის პოპულარობა განმტკიცდა იმითაც, რომ ავტორის პროზა მკითხველისთვის „ამოცნობად“ სივრცეს ქმნის: პერსონაჟები ხშირად წარმოადგენენ ყოველდღიურ ადამიანს, რომლის შინაგანი დრამა საზოგადოებრივ რეალობასთანაა გადაჯაჭვული. ამავე ხაზს აგრძელებს მისი რომანი Tushda kechgan umrlar, რომელიც 1993 წელს ჟურნალ Sharq Yulduzi-ში სერიებად გამოქვეყნდა და ავტორის შემოქმედებაში მნიშვნელოვანი ეტაპის სახით მოიხსენიება.

ჰოშიმოვის ადრეული ეტაპის შესახებ ცნობები ხაზს უსვამს მის მუდმივ მუშაობას მცირე ფორმებზე. ჯერ კიდევ ახალგაზრდობაში ის თანამშრომლობდა სარკინიგზო გაზეთ Temiryoʻlchi-თან, ხოლო 1962 წელს გამოიცა მისი ესეების კრებული Po‘lat chavandozlar; ერთი წლის შემდეგ გამოქვეყნდა მოთხრობა „Cho‘l havosi“. ეს ტექსტები აჩვენებს ავტორის ინტერესს თანამედროვე ცხოვრების „მცირე სიუჟეტების“ მიმართ და მის უნარს, მოკლე ფორმით წარმოაჩინოს ხასიათი და გარემო. მოგვიანებით, ხანგრძლივი კარიერის განმავლობაში, ჰოშიმოვმა არაერთი პოპულარული მოთხრობა დაწერა და მკითხველთან სწორედ ამ ჟანრითაც შეინარჩუნა მჭიდრო კავშირი.

დრამატურგიულ მემკვიდრეობაში ხშირად სახელდება პიესა Toʻylar muborak, რომელიც 1978 წელს ეკრანიზაციის საფუძვლად იქცა. თეატრისა და კინოსთვის წერის გამოცდილება, როგორც წესი, მის პროზაშიც აისახება — დიალოგის დინამიკით, სცენური ვითარებების მკაფიოდ აგებითა და პერსონაჟების მეტყველების ინდივიდუალიზაციით. ამასთან ერთად, ცნობებში აღნიშნულია მისი მთარგმნელობითი საქმიანობაც: ჰოშიმოვი უზბეკურად თარგმნიდა უცხოელ ავტორებს, მათ შორის ერნესტ ჰემინგუეისა და კონსტანტინ სიმონოვის ნაწარმოებებს, რაც მის ლიტერატურულ პროფილს დამატებით სიღრმეს აძლევდა.

ავტორის თვითიდენტიფიკაციისა და შემოქმედებითი ორიენტირების მხრივ საყურადღებოა მისი დამოკიდებულება წინამორბედ მწერალთან: ჰოშიმოვი მნიშვნელოვან გავლენად აბდულა ყაჰჰორს ასახელებდა, რასაც ლიტერატურული პრესაც აფიქსირებს. ეს მითითება მნიშვნელოვანია, რადგან ახასიათებს ავტორის მიდრეკილებას ფსიქოლოგიური სიზუსტისა და რეალისტური თხრობისკენ, სადაც მთავარი დრამა არა დეკლარაციებში, არამედ ადამიანის ქცევაში და ყოველდღიურ არჩევანში იხილება.

ჰოშიმოვი აქტიური იყო საზოგადოებრივ-ადმინისტრაციულ სფეროშიც: 1995 წელს იგი გახდა უზბეკეთის Oliy Majlis-ის პრესისა და ინფორმაციის კომიტეტის თავმჯდომარე, ხოლო კარიერის მაღალ ეტაპზე მუშაობდა Gʻafur Gʻulom Publishing House-ის მთავარ რედაქტორად. ავტორის გარდაცვალებას 2013 წლის 24 მაისის ფართო გამოხმაურება მოჰყვა; მის შესახებ იწერებოდა როგორც ეროვნულ პრესაში, ისე საერთაშორისო მედიაში. მოგვიანებით, ოფიციალურ-საგანმანათლებლო სივრცეში მისი მემკვიდრეობის მიმართ ინტერესის მაგალითად შეიძლება ჩაითვალოს ინსტიტუციური ყურადღება მის შემოქმედებაზე, რასაც თანამედროვე გამოცემებიც აღნიშნავს. ამგვარად, ჰოშიმოვის ტექსტები განაგრძობს არსებობას როგორც ფართო მკითხველისთვის მისაწვდომი რეალისტური პროზისა და დრამატურგიის ნიმუშები, რომლებიც ერთდროულად აღწერს ეპოქას და აყენებს უნივერსალურ კითხვებს ადამიანის პასუხისმგებლობაზე, ღირსებასა და ურთიერთობებზე.

 შემოქმედება, თემატიკა და მემკვიდრეობა 
უთქირ ჰოშიმოვის შემოქმედება განიხილება როგორც XX საუკუნის მეორე ნახევრისა და XXI საუკუნის დასაწყისის უზბეკური პროზისა და დრამატურგიის ერთ-ერთი თვალსაჩინო მიმართულება, სადაც ცენტრალურ ადგილს იკავებს ყოველდღიური ადამიანის გამოცდილება, სოციალური გარემო და მორალური არჩევანის საკითხები. იგი თავს იჩენდა როგორც მწერალი, რომელიც რეალიზმის ფარგლებში ცდილობდა „მარტივი ამბის“ საშუალებით ეჩვენებინა უფრო ფართო საზოგადოებრივი პრობლემები — ოჯახური ურთიერთობები, პასუხისმგებლობა, სინდისი, ადამიანური ღირსება და დროის მიერ გამოწვეული ტრავმები. მისი ტექსტები ხშირად ეფუძნება დაკვირვებასა და ყოფით დეტალებს, რაც ნაწილობრივ მის ჟურნალისტურ გამოცდილებასაც უკავშირდება: უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგაც იგი განაგრძობდა ჟურნალისტურ საქმიანობას და ამ პრაქტიკამ მნიშვნელოვნად განსაზღვრა მისი თხრობის ტონი და სიზუსტე.

ჰოშიმოვის ყველაზე ფართოდ ცნობილ ნამუშევრად მიჩნეულია რომანი Ikki eshik orasi (1985), რომელმაც ავტორს განსაკუთრებული პოპულარობა მოუტანა და რომლისთვისაც იგი ჰამზას სახელობის სახელმწიფო პრემიით დაჯილდოვდა. ტექსტის პოპულარობა განმტკიცდა იმითაც, რომ ავტორის პროზა მკითხველისთვის „ამოცნობად“ სივრცეს ქმნის: პერსონაჟები ხშირად წარმოადგენენ ყოველდღიურ ადამიანს, რომლის შინაგანი დრამა საზოგადოებრივ რეალობასთანაა გადაჯაჭვული. ამავე ხაზს აგრძელებს მისი რომანი Tushda kechgan umrlar, რომელიც 1993 წელს ჟურნალ Sharq Yulduzi-ში სერიებად გამოქვეყნდა და ავტორის შემოქმედებაში მნიშვნელოვანი ეტაპის სახით მოიხსენიება.

ჰოშიმოვის ადრეული ეტაპის შესახებ ცნობები ხაზს უსვამს მის მუდმივ მუშაობას მცირე ფორმებზე. ჯერ კიდევ ახალგაზრდობაში ის თანამშრომლობდა სარკინიგზო გაზეთ Temiryoʻlchi-თან, ხოლო 1962 წელს გამოიცა მისი ესეების კრებული Po‘lat chavandozlar; ერთი წლის შემდეგ გამოქვეყნდა მოთხრობა „Cho‘l havosi“. ეს ტექსტები აჩვენებს ავტორის ინტერესს თანამედროვე ცხოვრების „მცირე სიუჟეტების“ მიმართ და მის უნარს, მოკლე ფორმით წარმოაჩინოს ხასიათი და გარემო. მოგვიანებით, ხანგრძლივი კარიერის განმავლობაში, ჰოშიმოვმა არაერთი პოპულარული მოთხრობა დაწერა და მკითხველთან სწორედ ამ ჟანრითაც შეინარჩუნა მჭიდრო კავშირი.

დრამატურგიულ მემკვიდრეობაში ხშირად სახელდება პიესა Toʻylar muborak, რომელიც 1978 წელს ეკრანიზაციის საფუძვლად იქცა. თეატრისა და კინოსთვის წერის გამოცდილება, როგორც წესი, მის პროზაშიც აისახება — დიალოგის დინამიკით, სცენური ვითარებების მკაფიოდ აგებითა და პერსონაჟების მეტყველების ინდივიდუალიზაციით. ამასთან ერთად, ცნობებში აღნიშნულია მისი მთარგმნელობითი საქმიანობაც: ჰოშიმოვი უზბეკურად თარგმნიდა უცხოელ ავტორებს, მათ შორის ერნესტ ჰემინგუეისა და კონსტანტინ სიმონოვის ნაწარმოებებს, რაც მის ლიტერატურულ პროფილს დამატებით სიღრმეს აძლევდა.

ავტორის თვითიდენტიფიკაციისა და შემოქმედებითი ორიენტირების მხრივ საყურადღებოა მისი დამოკიდებულება წინამორბედ მწერალთან: ჰოშიმოვი მნიშვნელოვან გავლენად აბდულა ყაჰჰორს ასახელებდა, რასაც ლიტერატურული პრესაც აფიქსირებს. ეს მითითება მნიშვნელოვანია, რადგან ახასიათებს ავტორის მიდრეკილებას ფსიქოლოგიური სიზუსტისა და რეალისტური თხრობისკენ, სადაც მთავარი დრამა არა დეკლარაციებში, არამედ ადამიანის ქცევაში და ყოველდღიურ არჩევანში იხილება.

ჰოშიმოვი აქტიური იყო საზოგადოებრივ-ადმინისტრაციულ სფეროშიც: 1995 წელს იგი გახდა უზბეკეთის Oliy Majlis-ის პრესისა და ინფორმაციის კომიტეტის თავმჯდომარე, ხოლო კარიერის მაღალ ეტაპზე მუშაობდა Gʻafur Gʻulom Publishing House-ის მთავარ რედაქტორად. ავტორის გარდაცვალებას 2013 წლის 24 მაისის ფართო გამოხმაურება მოჰყვა; მის შესახებ იწერებოდა როგორც ეროვნულ პრესაში, ისე საერთაშორისო მედიაში. მოგვიანებით, ოფიციალურ-საგანმანათლებლო სივრცეში მისი მემკვიდრეობის მიმართ ინტერესის მაგალითად შეიძლება ჩაითვალოს ინსტიტუციური ყურადღება მის შემოქმედებაზე, რასაც თანამედროვე გამოცემებიც აღნიშნავს. ამგვარად, ჰოშიმოვის ტექსტები განაგრძობს არსებობას როგორც ფართო მკითხველისთვის მისაწვდომი რეალისტური პროზისა და დრამატურგიის ნიმუშები, რომლებიც ერთდროულად აღწერს ეპოქას და აყენებს უნივერსალურ კითხვებს ადამიანის პასუხისმგებლობაზე, ღირსებასა და ურთიერთობებზე.

ლიტერატურა





სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:გარდაცვლილი 2013