დემოკრატიული სკოლა

დემოკრატიული სკოლა — სკოლა, რომელიც მუშაობს დემოკრატიული განათლების პრინციპებით. ასეთი სკოლები ხასიათდებიან იმით, რომ მოსწავლეებს და მასწავლებლებს გააჩნიათ თანაბარი უფლებები და შესაძლებლობები მონაწილეობა მიიღონ გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში, რომელიც შეეხება როგორც სასწავლო გარემოს, ისე სკოლის მართვას.

დემოკრატიული სკოლები განსხვავებული მოდელების მიხედვით ფუნქციონირებენ, თუმცა მათთვის საერთო არის სიტყვის თავისუფლება, თანასწორობა და პარტიციპატორული პროცესები. ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ მოდელად ითვლება სადბერის სკოლა, სადაც მოსწავლეები და პერსონალი ერთად იღებენ გადაწყვეტილებებს სკოლის საბჭოში, ხოლო თითოეულ წევრს ერთი ხმა აქვს.

 განსაზღვრება 
„დემოკრატიული სკოლისთვის“ საერთო, უნივერსალური განმარტება არ არსებობს. თუმცა ყველა დემოკრატიული სკოლა თავს იკავებს მოსწავლეთა სასწავლო პროცესში რაიმე ვალდებულებების ან არამოთხოვნილი შეფასების დაკისრებისგან — შესაბამისად, აქცენტს აკეთებს თვითდასმულ სწავლებაზე — და იმართება დემოკრატიულად. როგორც წესი, მმართველ ორგანოდ ფუნქციონირებს „სასკოლო კრება“ (school meeting).

EUDEC გამოყოფს დემოკრატიული სკოლების სამ ძირითად მახასიათებელს:

მყარი საფუძველი თანასწორობისა და გაზიარებული პასუხისმგებლობის ღირებულებით კულტურაში;
კოლექტიური გადაწყვეტილებების მიღება, სადაც საზოგადოების ყველა წევრს — ასაკისა თუ სტატუსის მიუხედავად — აქვს თანაბარი ხმა ისეთ მნიშვნელოვან საკითხებზე, როგორიცაა სკოლის წესები, სასწავლო პროგრამა, პროექტები, პერსონალის მიღება და ბიუჯეტთან დაკავშირებული საკითხები;
თვითდასმული აღმოჩენა — მოსწავლეები თავად ირჩევენ, რას, როდის, როგორ და ვისთან ერთად ისწავლიან; სწავლა შეიძლება მიმდინარეობდეს როგორც საკლასო ოთახში, ასევე მის გარეთ, თამაშითაც ისევე, როგორც ტრადიციული სწავლებით; გადამწყვეტია, რომ სწავლა მიჰყვებოდეს მოსწავლეთა შინაგან მოტივაციასა და ინტერესებს.

 დამახასიათებელი თავისებურებები 
ქულებისა და გარედან განსაზღვრული შეფასების არარსებობა;

ასაკობრივი შერევა მოსწავლეთა მთლიანობაში;

საერთო ან სავალდებულო სასწავლო პროგრამის არქონა;

გაკვეთილებზე დასწრების ნებაყოფლობითობა;

თვითრეგულირება დემოკრატიული ორგანოების საშუალებით, როგორიცაა „სასკოლო კრება“ და „საკამათო კომიტეტი“; ადამიანის უფლებების დაცვა, განსაკუთრებით მასწავლებლებსა და მოსწავლეებს შორის თანასწორობის უზრუნველყოფა;

დადებითი დამოკიდებულება მოსწავლეთა ჰეტეროგენულობის მიმართ;

რეგულარულად შეკრებილი სასკოლო კრება როგორც სკოლის უმაღლესი ხელისუფლება;

გადაადგილების თავისუფლება მთელი სკოლის ტერიტორიაზე;

მოსწავლეთა რაოდენობა საშუალოდ 15-დან 150-მდე, განსაკუთრებულ შემთხვევებში — მეტი;

თამაშის პოზიტიური აღქმა ყველა ასაკობრივ ჯგუფში.

 სასკოლო კრება 
დემოკრატიული სკოლების უმრავლესობაში ყოველკვირეულად იმართება სასკოლო კრება, რომელიც ღიაა როგორც ბავშვებისთვის, ისე ზრდასრულთათვის. ზოგიერთ სკოლაში არ არსებობს რეგულარული გრაფიკი, კრებები ტარდება მხოლოდ საჭიროების შემთხვევაში.

სკოლას დაკავშირებული ყველა საკითხი ერთობლივად წყდება — დაწყებული ახალი პერსონალის მიღებიდან წესების დაწესებასა თუ გაუქმებამდე, ფინანსებიდან სასკოლო დღის მიმდინარეობამდე. ყველას, ასაკისა თუ სტატუსის მიუხედავად, გააჩნია თანაბარი ხმა. კრებას, როგორც წესი, მოსწავლე თავმჯდომარეობს; დასწრება უმეტეს შემთხვევაში ნებაყოფლობითია.

სასკოლო კრება სკოლის უმაღლეს გადაწყვეტილების მიმღებ ორგანოდ ითვლება.

ზოგიერთ დემოკრატიულ სკოლაში დამფუძნებლებს ან დირექტორებს რჩებათ უფლება, გარკვეულ საკითხებზე საბოლოო სიტყვა თქვან. ასევე, ყველა სასკოლო კრებას არ აქვს ფინანსურ საკითხებზე ან უსაფრთხოების წესებზე გადაწყვეტილების მიღების უფლებამოსილება.

სკოლების უმეტესობაში, განსაკუთრებით სადბერის სკოლებში, გადაწყვეტილებები მიიღება მარტივი უმრავლესობით, თუმცა ზოგიერთ სკოლაში საჭიროა კვალიფიციური უმრავლესობა. სხვა სკოლები, როგორიცაა სოციოკრატიული სკოლები და ზოგიერთი Agile Learning ცენტრი, თანხმობის მიღწევას ცდილობენ.

სასკოლო კრებაზე მოსწავლის ხმა ისეთივე წონიანია, როგორც მასწავლებლის.

სასკოლო კრების საფუძველი არის პრინციპი: „იმ გადაწყვეტილებებს ისინი იღებენ, ვისაც ეს გადაწყვეტილება ეხება“. მაგალითად, სადბერი ველის სკოლაში მშობლებს აქვთ ხმის უფლება სასკოლო გადასახადების განსაზღვრაში, თუმცა მათ არ აქვთ მონაწილეობა სკოლის ყოველდღიურ ცხოვრებასთან დაკავშირებულ საკითხებში.

დიდ სკოლებში და სადბერის სკოლებში სასკოლო კრების უფლებამოსილება ხშირად კომიტეტებს — ანუ სამუშაო ჯგუფებს — გადაეცემათ, რომლებიც თავად კრების მიერ იქმნება.

 კლასები 
დემოკრატიულ სკოლებში გაკვეთილებზე დასწრება ნებაყოფლობითია. სადბერი ველის სკოლაში კი თვითონ სკოლის ტერიტორიაზე ყოფნაც ნებაყოფლობითია.

დიპლომებისთვის მზადება მნიშვნელოვნად განსხვავდება ქვეყნების მიხედვით. სამერჰილში და თავისუფალ დემოკრატიულ სკოლა „კაპრიოლეში“ (ფრაიბურგი, გერმანია) მოსწავლეებს ეხმარებიან ეროვნული კვალიფიკაციებისათვის მზადებაში, რათა მათ ჰქონდეთ გზა პროფესიულ სწავლებასა თუ უნივერსიტეტში.

სადბერის სკოლებში საერთოდ არ არსებობს სასწავლო პროგრამა. აქ გაკვეთილები ბევრად ნაკლებ როლს ასრულებს, ვიდრე სხვა სკოლებში. არცერთი საგანი არ ითვლება იმდენად მნიშვნელოვანად, რომ სტანდარტულად იყოს შეთავაზებული. კურსები მხოლოდ მაშინ იქმნება, თუ ამის ინიციატივას გამოთქვამს მოსწავლე ან მასწავლებელი, რომელსაც ჰგონია, რომ ვინმე დაინტერესდება.

სხვა დემოკრატიულ სკოლებში უმეტესად სასწავლო პროცესი მოსწავლეთა ინიციატივით არ იწყება, ანუ სკოლა სთავაზობს სხვადასხვა კურსს ტრადიციულ საგნებში, რომლებშიც მოსწავლეებს შეუძლიათ მონაწილეობა, მაგრამ არ არიან ვალდებულნი.

ჩვეულებრივ, მასწავლებლები (ხშირად — მოსწავლეებიც) სთავაზობენ დამატებით კურსებს ან პროექტებს იმ თემებზე, რომლებიც მათ აინტერესებთ. ეს შეიძლება პრაქტიკულად ნებისმიერი თემა იყოს.

თავისუფალი თამაში და არაფორმალური სწავლა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ყველა სკოლაში.

როდესაც საქმე ეხება სკოლის ყოველდღიურ ცხოვრებას და იმას, თუ როგორ ხორციელდება სწავლის თავისუფლება, აშკარაა განსხვავებები სხვადასხვა სკოლებს შორის.

 ისტორია 
დემოკრატიული სახელმწიფო სისტემების წარმოშობიდან მოყოლებული არსებობდნენ სკოლები და „ბავშვთა რესპუბლიკები“, რომლებიც ექსპერიმენტს ატარებდნენ მოსწავლეთა დემოკრატიით. უფრო ცნობილი შემთხვევებია ლეონარდ ბურდონის ობოლთა პანსიონი Société des jeunes Français (1791–1795), ჰაინრიხ სტეფანის მოსწავლეთა იურისდიქცია (Schülergerichtsbarkeit) გერმანიის ქალაქ გუნცენჰაუზენში (1826–1834), ლევ ტოლსტოის გლეხთა ბავშვების სკოლა იასნაია პოლიანაში (1859–1862), მოსკოვის სამხრეთით და ჯორჯის ჯუნიორ რესპუბლიკა (1895–?) ნიუ-იორკის შტატში. ყველაზე ძველი დემოკრატიული სკოლა, რომელიც დღემდე არსებობს, არის სამერჰილი ლეისტონში (საფოლკი, ინგლისი). სამერჰილი 1921 წელს დააარსა შოტლანდიელმა პედაგოგმა ე. ს. ნილი გერმანიაში, შემდეგ კი გადაიტანა ინგლისში და დღემდე ფუნქციონირებს.

სამერჰილმა დიდი გავლენა მოახდინა სადბერი ველის სკოლაზე (დაარსდა 1968), მრავალ ალტერნატიულ სკოლაზე მსოფლიოს მასშტაბით და ჰადერის დემოკრატიულ სკოლაზე (1987), რის შედეგადაც დღევანდელ დემოკრატიულ სკოლათა უდიდესი ნაწილი პირდაპირ ან ირიბად უკავშირდება სამერჰილს.

სამერჰილისგან დამოუკიდებლად, კეეს ბოეკემ 1929 წელს ბილტჰოვენში (ნიდერლანდები) შექმნა „კონსესუსის დემოკრატიული სკოლა“ — Werkplaats Kindergemeenschap. აქედან განვითარდა სოციოკრატია და სოციოკრატიული სკოლები. ასევე იანუშ კორჩაკმა 1911 წელს ვარშავაში გახსნა დემოკრატიული ბავშვთა ობოლთა სახლი „დომ სიეროტი“, სადაც ბავშვებს შეუძლიათ სკოლის გაკვეთილებს დასწრება (არსებობდა 1942 წლამდე).

სადბერი ველის სკოლა 1968 წელს დააარსეს დანიელ გრინბერგიმ, ჰანა გრინბერგთან და სხვებთან ერთად. მას შემდეგ, მხოლოდ აშშ-ში, მინიმუმ 40 სკოლა დაფუძნდა სადბერის მოდელის საფუძველზე. დანიელ გრინბერგის მრავალრიცხოვანმა პუბლიკაციამ მის სკოლაზე ფართო აუდიტორიას მიაღწია. შედეგად, სადბერის სკოლები დემოკრატიული სკოლების ყველაზე გავრცელებულ მოდელს წარმოადგენენ.

დასავლეთის სამყაროში 1968 წლის თაობამ დააარსა მრავალი ალტერნატიული სკოლა, რომლებიც პირდაპირი დემოკრატიის ელემენტებს მოიცავდა. აშშ-ში, რომლის კანონმდებლობაც ამარტივებდა ალტერნატიული სკოლების დაფუძნებას, სავარაუდოდ ასობით სკოლა შეიქმნა 1970-იან და 1980-იან წლებში. იმავდროულად, გერმანიაში ანტიფაშისტური და ანტიავტორიტარული მოძრაობა და საფრანგეთში პროგრესული საგანმანათლებლო მოძრაობა Éducation Nouvelle განიხილავდნენ ნილის იდეებს. შემდგომში, ფრანსუა მიტერანის რეფორმების პერიოდში (1982), საფრანგეთში შეიქმნა ორი დემოკრატიული სახელმწიფო სკოლა — Lycée expérimental de Saint-Nazaire და ლიცეე ავტოგერე დე პარიზი, რომლებიც დღემდე არსებობენ.

გერმანიაში პირველი ოფიციალური ალტერნატიული სკოლა იყო „Demokratische Freie Schule Frankfurt“. ის დაარსდა 1975 წელს, თუმცა 1986 წლამდე არსებობდა არალეგალურად და შემდეგ დაკანონდა ჰესენის „წითელ-მწვანე“ მთავრობის მიერ.

 მაგალითები მსოფლიოში 
უკვე 1972 წელს ბერლინის „მეორე შანსის“ განათლების სკოლამ მოაწყო პროტესტი არასაკმარისი სასკოლო შენობებისა და სწავლების პირობების გამო. მოსწავლეებმა დაიკავეს სკოლა. პოლიციის მიერ ორჯერ განხორციელებული დევნისა და სოლიდარობის გამომხატველი მასწავლებელთა გაფიცვის შემდეგ, მოსწავლეთა უმრავლესობა და მასწავლებელთა მეოთხედი გაათავისუფლეს. ამის შემდგომ, გათავისუფლებულმა მასწავლებლებმა და მოსწავლეებმა დააარსეს სკოლა მოზრდილთა განათლებისათვის (SFE). თავდაპირველად სკოლა ორგანიზებას ახდენდა ორი სტატუსის ჯგუფის — მოსწავლეთა და მასწავლებელთა — თანაბარი დელეგატების სისტემით. მოგვიანებით, მმართველ ორგანოდ დამტკიცდა სასკოლო კრება, რომელშიც თითოეულ მოსწავლესა და მასწავლებელს გააჩნდა ხმა. სკოლის დაარსებიდან მოყოლებული, სავალდებულო დასწრება არ არსებობს.

1987 წელს იაკოვ ჰეხტიმ დააარსა ჰადერის დემოკრატიული სკოლა. იგი იყო პირველი, რომელმაც ტერმინი „დემოკრატიული სკოლა“ გამოიყენა. 1993 წელს აქ გაიმართა პირველი საერთაშორისო დემოკრატიული განათლების კონფერენცია (IDEC). მას შემდეგ IDEC ყოველწლიურად ტარდება სხვადასხვა დემოკრატიულ სკოლაში და მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს არა მხოლოდ ალტერნატიული განათლების სკოლების დემოკრატიზაციას, არამედ ახალი დემოკრატიული სკოლების შექმნასაც. დღეს მსოფლიოში მოქმედებს სულ მცირე 200 დემოკრატიული სკოლა.

ყველაზე მეტი ასეთი სკოლა მდებარეობს აშშ-ში, იაპონიაში, საფრანგეთში, გერმანიაში და ისრაელში. მოსახლეობის რაოდენობასთან შედარებით, მნიშვნელოვანია ნიდერლანდები, სადაც 2019 წლისთვის 19 დემოკრატიული სკოლა ფუნქციონირებდა. სხვა სკოლები გვხვდება ავსტრალიაში, ბელგიაში, ბრაზილიაში, ბულგარეთში, კანადაში, კოსტა-რიკაში, ჩეხეთში, დანიაში, ფინეთში, ირლანდიაში, ახალ ზელანდიაში, პერუში, პოლონეთში, პუერტო-რიკოში, რუმინეთში, სლოვაკეთში, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში, სამხრეთ კორეაში, შვეიცარიაში, ტაივანში, ტაილანდში, უკრაინაში და გაერთიანებულ სამეფოში.

1981 წლისთვის Schule für Erwachsenenbildung დაახლოებით 800 მოსწავლეს ითვლიდა, რაც სავარაუდოდ აქცევს მას ყველაზე დიდ დემოკრატიულ სკოლად ყველა დროის განმავლობაში. თუმცა 2016 წლისთვის სკოლის რაოდენობა შემცირდა და დაახლოებით 200 მოსწავლეს შეადგენდა.

საერთაშორისო დემოკრატიული განათლების კონფერენცია (IDEC) ყოველწლიურად ტარდება 1993 წლიდან. ევროპული დემოკრატიული განათლების საზოგადოება (EUDEC) კი დაარსდა 2008 წელს. ისრაელში არსებობს დემოკრატიული განათლების ინსტიტუტი და კომპანია Education Cities. ორივე წარმოიშვა ჰადერის დემოკრატიული სკოლის გარემოდან და მიზნად ისახავს განათლების, საგანმანათლებლო პროცესებისა და სკოლების დემოკრატიზაციასა და ინოვაციას.

პირველი დემოკრატიული სახელმწიფო სკოლები, როგორც ჩანს, იყო Lycée expérimental de Saint-Nazaire და ლიცეე ავტოგერე დე პარიზი (1982 წლიდან დღემდე). 1990-იან წლებში დემოკრატიული სახელმწიფო სკოლები გაჩნდა ისრაელშიც.

 კონცეფციები 
ყველა დემოკრატიული სკოლა ეფუძნება ბავშვებისადმი ფუნდამენტურ პატივისცემას. თუმცა, აშკარა განსხვავებაა სხვადასხვა სკოლაში სწავლის თავისუფლებისა და დემოკრატიული გადაწყვეტილების მიღების სტრუქტურების კონკრეტულ მოწყობასა და ყოველდღიურ სასკოლო ცხოვრებაში.

 სამერჰილი 
სამერჰილი არის ყველაზე ცნობილი, პირველი და უძველესი (დაარსდა 1921 წელს) დემოკრატიული სკოლა. სამერჰილის სახელგანთქმულობამ მნიშვნელოვნად მოახდინა გავლენა ალტერნატიულ სკოლათა მოძრაობაზე და დემოკრატიული სკოლების უმეტესობაზე მათ კონცეფციაში.

სამერჰილი არის პანსიონი. თითქმის ყველა წესი ერთობლივად იქმნება მასწავლებლების, „სახლური მასწავლებლების“ (პანსიონის აღმზრდელების) და მოსწავლეების მიერ. გაკვეთილები ნებაყოფლობითია და მოსწავლეებს დიდი თვითგამორკვევის უფლება აქვთ.

სკოლის დირექტორი და დამფუძნებელი, ე. ს. ნილი, ბავშვებისა და საზოგადოების მრავალ პრობლემას სექსუალობის დათრგუნვას მიაწერდა. სექსუალობის გახსნილი განხილვა იყო სამერჰილის ერთ-ერთი გამორჩეული მახასიათებელი, პარადოქსული სანქციების გამოყენებასთან ერთად — მაგალითად, სერიოზული დარღვევების დაჯილდოება. თანასწორად განათლება (coeducation) თავიდანვე იყო ნორმა, ხოლო გინების პრაქტიკა და ბანაობა შიშვლად სკოლის ტერიტორიაზე ნილის ეპოქაში უჩვეულო არ იყო.

ზოი რიდჰედი, ნილის შვილი და ამჟამინდელი დირექტორი, 2014 წელს აღნიშნავდა, რომ სამერჰილის გამოწვევები შეიცვალა: „დღეს სამერჰილი ხშირად დისციპლინური როლის მატარებელია, რადგან ბევრ ბავშვს სახლში საზღვრები არ უდგინდება.“ მისი თქმით, ადრე საქმე ეხებოდა შეშინებული ბავშვების ნდობის გაღვივებას, ახლა კი უფრო მნიშვნელოვანია ბავშვებისათვის საზოგადოების წესების პატივისცემის სწავლება.

 სადბერი ველის სკოლა 
1968 წელს დაფუძნებული სადბერი ველის სკოლა ფრეიმინგემში (მასაჩუსეტსი, ამერიკის შეერთებული შტატები) სამერჰილის გავლენის, მაგრამ უფრო რადიკალურ კონცეფციას ეფუძნება სწავლის თავისუფლების შესახებ. გაკვეთილები და სხვა ფორმალური ინსტრუქციები მხოლოდ მაშინ ტარდება, როდესაც ამას მოსწავლეები პირდაპირ ითხოვენ. ამ თვალსაზრისით, მასწავლებლები უფრო პასიურ როლს ასრულებენ, ვიდრე სხვა დემოკრატიულ სკოლებში.

ამჟამად არსებობს 40-ზე მეტი სადბერის სკოლა, რომელთა უმრავლესობა აშშ-ში მდებარეობს.

 სოციოკრატიული სკოლები 
სოციოკრატიული სკოლების უმეტესობა ნიდერლანდებში მდებარეობს და ეფუძნება გერარდ ენდენბურგის სოციოკრატიულ მეთოდს.
ენდენბურგმა საკუთარი მეთოდი განავითარა Werkplaats Kindergemeenschap-ის გამოცდილებაზე დაყრდნობით, რომელიც იყო კვაკერული სკოლა და ეფუძნებოდა კონსესუსზე ორიენტირებულ მიდგომას.

სოციოკრატიაში გადაწყვეტილებები მიიღება თანხმობით (consent), რაც კონსესუსის სუსტი ფორმაა: წინადადება მიიღება მას შემდეგ, რაც არავის აქვს „მოსალოდნელი სერიოზული შეპასუხება“. მცირე სკოლებს მხოლოდ ერთი გადაწყვეტილების მიმღები წრე აქვთ, მაშინ როცა დიდ სკოლებში ისინი ორგანიზებულნი არიან სასწავლო საზოგადოებებად (კლასის მსგავსი). სასწავლო საზოგადოებები ერთიანდებიან წრეებში და უკავშირდებიან „მოსწავლეთა წრეს“, რომელშიც ერთი ან ორი მოსწავლე/მასწავლებელი მონაწილეობს ორივე წრეში და გადასცემს ინფორმაციასა და გადაწყვეტილებებს. მოსწავლეთა წრე თავის მხრივ უკავშირდება „სასკოლო წრეს“ (უმაღლესი ორგანო), ისევე როგორც „მასწავლებელთა წრე“, „მშობლების წრე“ და „მხარდამჭერთა წრე“, რომელიც მოიცავს სამუშაო ჯგუფებსაც. ყველა დელეგატი ვალდებულია დაიცვას თავისი წრის გადაწყვეტილებები.

სწავლება ძირითადად თვითდასმულია. თუმცა, სადბერის სკოლებთან შედარებით აქ უფრო მეტი მნიშვნელობა ენიჭება ფორმალურ სწავლებას.

სკოლები, რომლებიც საკუთარ თავს სოციოკრატიულად ორგანიზებულად აღწერენ, აუცილებლად არ წარმოადგენენ დემოკრატიულ სკოლებს: მათ შეიძლება ჰქონდეთ სოციოკრატიული სტრუქტურა მხოლოდ მასწავლებელთა, მშობელთა ან მხარდამჭერთა ასოციაციის დონეზე, მოსწავლეთა რეlevant მონაწილეობის გარეშე.

 სხვა სკოლები 
არსებობს სხვა კონცეფციებიც, რომლებიც აკმაყოფილებენ დემოკრატიული სკოლების კრიტერიუმებს, თუმცა საკუთარ თავს ამ ტერმინით არ აღწერენ. მათ შორისაა Agile Learning ცენტრები, საფრანგეთის სახელმწიფო სკოლები — Lycée expérimental de Saint-Nazaire და „ლიცეე ავტოგერე დე პარიზი“, ბერლინის მოზრდილთა განათლების სკოლა, „Methodos e.V.“ ფრაიბურგში (გერმანია), სადაც მოსწავლეები ამზადებენ საკუთარ თავს ფინალური გამოცდებისთვის 2–3 წლის განმავლობაში, ასევე ზოგიერთი ანარქისტული სკოლა, მაგალითად „პაიდეია“ მერიდაში (ესპანეთი) და სკოლები, რომლებიც სტუდენტებმა დაიკავეს მასობრივი პროტესტების პერიოდში (მაგალითად, საბერძნეთში 1991 წელს).

 კურსდამთავრებულები 
 კვლევის შედეგები 
კვლევებმა, რომლებიც მოიცავდა სამერჰილის, სადბერი ველის სკოლის და „The Circle School“-ის კურსდამთავრებულებს, აჩვენა, რომ დემოკრატიული სკოლების მოსწავლეები, როგორც წესი, მოდიან საშუალო ფენის, აკადემიური განათლების მქონე ოჯახებიდან. ისინი ან თავიდანვე სწავლობდნენ დემოკრატიულ სკოლაში მშობლების რწმენის საფუძველზე, ან არჩევდნენ მას პრობლემების გადასაჭრელად, რომლებიც წინა სკოლებში ჰქონდათ (ზოგჯერ — როგორც ბოლო გამოსავალი).

სამერჰილისა და სადბერის კურსდამთავრებულთა კვლევებმა აჩვენა, რომ ისინი პოზიტიურად უკავშირებენ დემოკრატიულ სკოლას მაღალი თვითშეფასების განვითარებას, პრობლემების დაძლევის უნარს და სწავლისადმი დადებით დამოკიდებულებას. სადბერის კურსდამთავრებულთა შემთხვევაში ეს კავშირი სტატისტიკურად სიგნიფიკანტურია.

გრეის და ჩანოფის კვლევების მიხედვით, ასევე ემანუელ ბერნშტაინის კვლევაში, კურსდამთავრებულებმა განაცხადეს, რომ ავტორიტეტთან ურთიერთობა მათთვის პრობლემას არ წარმოადგენდა და საკუთარ თავს უკეთ აფასებდნენ, ვიდრე გარემო მათ აფასებდა.

1985 წლის კვლევის მიხედვით, სადაც სადბერის კურსდამთავრებულთა 85 % გამოიკითხა, 81 %-მა თქვა, რომ „ძალიან კმაყოფილია“, 16 %-მა — „კმაყოფილი“ და არცერთი არ აღმოჩნდა უკმაყოფილო.

ბერნშტაინის 1968 წლის კვლევაში სამერჰილის კურსდამთავრებულები, ზოგადად, დადებითად აფასებდნენ სკოლას. თუმცა, აღინიშნა ორი კრიტიკული საკითხი: აკადემიური მხარდაჭერის სიშლუსტე და არასაკმარისად ენთუზიაზმით აღჭურვილი მასწავლებლები. ამას ადასტურებს მარგიტ ცელინგერის 1996 წლის კვლევაც.

მიუხედავად ამისა, ინსპექტორთა 1999 წლის ანგარიშში აღნიშნული იყო, რომ აკადემიური მხარდაჭერის ნაკლებობა წარსულს ჩაბარდა.

კურსდამთავრებულთა სხვა კვლევებში პოზიტიურად იყო ნახსენები:

სექსუალური და სოციალური ურთიერთობებისადმი ჯანმრთელი დამოკიდებულება;

თვითრწმენის გაძლიერება და ავტორიტეტთან ნორმალური ურთიერთობის ჩამოყალიბება;

გარემო, სადაც ბავშვებს შეეძლოთ ინტერესებისა და უნარების ბუნებრივად განვითარება;

თამაშისა და აკადემიური სწავლის შერწყმა მოსწავლისთვის შესაფერის დროს;

საკუთარი შვილების უკეთ აღქმა და ჯანსაღად აღზრდა.

სადბერის კურსდამთავრებულთა კვლევაში („The Pursuit of Happiness“) 60 %-მა განაცხადა, რომ „ძალიან კმაყოფილი“ იყო საკუთარი ცხოვრებით, 25 %-მა — „კმაყოფილი“, ხოლო 15 %-მა — „უკმაყოფილო“, თუმცა უმეტესობას პოზიტიური ცვლილების მოლოდინი ჰქონდა.

Circle School-ის კვლევის მიხედვით (2015), უნივერსიტეტში ჩაბარების შანსი მნიშვნელოვნად უფრო მაღალი იყო მათი კურსდამთავრებულებისთვის, ვიდრე ეროვნული საშუალო მაჩვენებელი.

1999 წელს სამერჰილის კურსდამთავრებულთა 47 %-მა გააგრძელა სწავლა უნივერსიტეტში, ხოლო 1985 წელს სადბერის შემთხვევაში ეს მაჩვენებელი 58 %-ზე მეტი იყო.

გარდა ამისა, „The Hannam Report“-ის (2005) მიხედვით, დემოკრატიული სკოლების მოსწავლეებს უფრო მაღალი თვითშეფასება და სწავლის მოტივაცია აქვთ, ვიდრე ტრადიციული სკოლების მოსწავლეებს.

2013 წლის Ofsted-ის შეფასებით, „სენდსის სკოლა“ (დიდი ბრიტანეთი) მთლიანობაში შეფასდა როგორც „კარგი“, მრავალი „განსაკუთრებული“ მახასიათებლით. მოხსენიებული იყო, რომ მოსწავლეთა მონაწილეობა გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში ხელს უწყობდა „განსაკუთრებული ფიქრისა და ბალანსირებული არგუმენტების უნარის განვითარებას“. პიროვნული განვითარება კი შეფასდა როგორც „გამორჩეული“ დემოკრატიული პრინციპების გავლენის გამო.

 ცნობილი კურსდამთავრებულები 
 ჰადერას დემოკრატიული სკოლა 
გალ ფრიდმანი (დ. 1975), ოლიმპიური ჩემპიონი ვინდსერფინგში
სარით ჰადადი (დ. 1978), ევროვიზიის სიმღერის კონკურსის მონაწილე ისრაელიდან

 სადბერი ველის სკოლა 
ლაურა პოიტრასი (დ. 1964), დოკუმენტური ფილმების რეჟისორი და ოსკარის მფლობელი

 სამერჰილი 
რებეკა დე მორნეი (დ. 1959), ჰოლივუდის მსახიობი
ზოი რიდჰედი (დ. 1946), სამერჰილის დირექტორი

 Werkplaats Kindergemeenschap 
ბეატრიქს ნიდერლანდელი (დ. 1938), ნიდერლანდების დედოფალი
ირინე ნიდერლანდელი (დ. 1939), ნიდერლანდების პრინცესა
მარგრიტ ნიდერლანდელი (დ. 1943), ნიდერლანდების პრინცესა
გერარდ ენდენბურგი (დ. 1933), მეწარმე, სოციოკრატიის დამფუძნებელი, პროფესორი

 ასოციაციები და ინსტიტუტები 
დემოკრატიული სკოლების სწრაფი გავრცელება 1990-იანი და 2000-იანი წლებიდან მნიშვნელოვნად განპირობებულია დემოკრატიული განათლების საერთაშორისო კონფერენციით (IDEC).

გარდა ამისა, არსებობს შემდეგი ასოციაციები და ლობისტური ორგანიზაციები:

IDEC — დემოკრატიული სკოლების ყოველწლიური საერთაშორისო კონფერენცია;

APDEC — IDEC-ის ფილიალი აზიისა და წყნარი ოკეანის რეგიონში;

AERO — ამერიკული ასოციაცია;

EUDEC — დემოკრატიული სკოლების ევროპული ასოციაცია.

ისრაელში მდებარე „კიბუცების პედაგოგიური კოლეჯი“ (თელ-ავივში) და დანიაში არსებული Necessary Teacher Training College (DNS) ამზადებენ მასწავლებლებს თვითმართული სწავლებისთვის და დემოკრატიულ სკოლებში სასწავლო პროცესის წარმართვისათვის.

 გამოყენებული ლიტერატურა 
Bernstein, Emmanuel (1968). Summerhill: A Follow-Up Study of its Students. Journal of Humanistic Psychology. Vol. 8, No. 2, გვ. 123–136. doi:10.1177/002216786800800205.
Engel, Liba (2013). „The Democratic School and the Pedagogy of Janusz Korczak“. International Journal of Progressive Education. Vol. 9, No. 1, გვ. 119.
Gray, Peter; Chanoff, David (1986). „Democratic Schooling: What Happens to Young People Who Have Charge of Their Own Education?“ American Journal of Education. Vol. 94, No. 2, გვ. 182–213. doi:10.1086/443842.
Greenberg, Daniel (1986). A Clearer View. Sudbury Valley School Press.
Greenberg, Daniel; Sadofsky, Mimsy; Lempka, Jason (2005). The Pursuit of Happiness – The Lives of Sudbury Valley Alumni. Framingam: Sudbury Valley School Press. ISBN 978-1888947250.
Greenberg, Daniel; Sadofsky, Mimsy (1992). Legacy of Trust. Framingham: Sudbury Valley School Press. ISBN 978-1888947045.
Kamp, Johannes-Martin (1994). Children's Republics. History, practice and theory of radical self-government in children's and youth homes. Essen: University of Essen. გვ. 155, 199.
Kühn, Axel D. (2002). A. S. Neill und Summerhill: Eine Rezeptions- und Wirkungsanalyse. Tübingen: Eberhard-Karls-Universität Tübingen. გვ. 72.
Neill, Alexander Sutherland (1960). Summerhill: a radical approach to child rearing. Oxford: Hart Publishing Company. გვ. 30–31, 51, 197, 315.
Rau, Ted J.; Koch-Gonzalez, Jerry (2023). Many Voices One Song: Shared Power with Sociocracy. Sociocracy For All. ISBN 978-1949183009.
Rawson, Wyatt Trevelyan (1957). The Werkplaats Adventure. Vincent Stuart.
Strauch, Barbara; Reijmer, Annewiek (2018). Soziokratie. Kreisstrukturen als Organisationsprinzip zur Stärkung der Mitverantwortung des Einzelnen. München: Verlag Franz Vahlen. გვ. 150.
Vauthier, Gabriel (1912). „Léonard Bourdon et la Société des Jeunes Français“. Annales Révolutionnaires. გვ. 331–343.
Wilke, Martin (2006). Freiheit und Demokratie an Freien Alternativschulen. Berlin: Freie Universität Berlin. გვ. 7–10.
Zellinger, Margit (1996). Summerhill today. What has become of Neill's educational experiment and what of former students? Salzburg: University of Salzburg.

 რესურსები ინტერნეტში 
Democratic Education Community (EUDEC) — ევროპული დემოკრატიული განათლების ასოციაცია
Democratic Education Conference (IDEC) — დემოკრატიული განათლების საერთაშორისო კონფერენცია
Education Resource Organization (AERO) — ალტერნატიული განათლების რესურსცენტრი (აშშ)
School — სამერჰილის ოფიციალური ვებსაიტი
Valley School — სადბერი ველის სკოლის ოფიციალური გვერდი
 — დემოკრატიული სკოლების ქსელი და ინფორმაცია
– The Necessary Teacher Training College — მასწავლებელთა დემოკრატიული განათლების პროგრამა (დანია)

სქოლიო

კატეგორია:დემოკრატიული განათლება
კატეგორია:განათლების რეფორმა
კატეგორია:გამოცდილებაზე დაფუძნებული სწავლება
კატეგორია:ალტერნატიული განათლება
კატეგორია:პრაქტიკაზე დაფუძნებული სწავლება
კატეგორია:სკოლის ტიპები
კატეგორია:პედაგოგიკა
კატეგორია:სკოლა
კატეგორია:განათლების დონეები
კატეგორია:განათლების ფსიქოლოგია