ალ-აფდალ შაჰანშაჰი

ალ-აფდალ შაჰანშაჰი (დ. 1066 — გ. 11 დეკემბერი, 1121), სრული სახელით აბუ ალ-ქასიმ შაჰანშაჰ იბნ ბადრ ალ-ჯამალი —  ეგვიპტის ფატიმიანთა ხალიფატის ვეზირი. მოგვიანო ბიოგრაფიული ენციკლოპედიის მიხედვით მას შეარქვეს ალ-მალიქ ალ-აფდალი („გუმბათოვანი მეფე“), თუმცა ეს ეპითეტი თანამედროვე წყაროებით არ დასტურდება.

 მთავრობის სათავეში 
ალ-აფდალი დაიბადა აკოში, ბადრ ალ-ჯამალის ოჯახში — არმენიული წარმოშობის მომლოქე, რომელმაც მოგვიანებით ისლამი მიიღო და ფათიმიანთა გავლენიანი სამხედრო-მოხელე გახდა. ბადრი 1074 წლიდან ემსახურებოდა ფათიმიანთა ხალიფატს, როგორც ვიზირი, ხოლო მისი სიკვდილის შემდეგ (1094) ეს თანამდებობა ალ-აფდალმა დაიკავა.

მალევე გარდაიცვალა ხალიფა ალ-მუსტანსირ ბილაჰი, რის შემდეგაც ალ-აფდალმა ხალიფად დანიშნა ალ-მუსტალი, რომელიც არასრულწლოვანი იყო. ეს გადაწყვეტილება გამორიცხავდა ხალიფის უფროს ძეს, ნიზარ იბნ ალ-მუსტანსირს, რამაც ნიზარის აჯანყება გამოიწვია. აჯანყება 1095 წელს ჩახშეს, თუმცა ნიზარის მომხრეებთან — განსაკუთრებით ჰასან-ი საბაჰთან და მის ნიზარიტ მიმდევრებთან (შემდგომში ცნობილი როგორც ასასინები) — დაძაბულობა გაგრძელდა.

ამ პერიოდში ფათიმიანთა გავლენა პალესტინაში დაქვეითებული იყო სელჩუკთა გამოჩენის გამო. 1097 წელს ალ-აფდალმა სელჩუკებს წაართვა ტირი, ხოლო 1098 წელს დაიკავა იერუსალიმი, სადაც გადააყენა მისი არტუკიდი მმართველი ილღაზი და მის ადგილზე ფათიმიანთა მოხელე იფთიხარ ად-დაუალა დანიშნა. ალ-აფდალმა ფათიმიანთა კონტროლი პალესტინის დიდ ნაწილზე დროებით მაინც აღადგინა.

ალ-აფდალის მმართველობისას ხალიფები იზოლირებული იყვნენ სასახლეში და ჩამოშორდნენ როგორც საჯარო ცხოვრებას, ისე საღვთო და საზეიმო რიტუალებში მონაწილეობასაც. სახელმწიფოებრივი და საზეიმო ცერემონიების უმრავლესობა, რომლებიც ტრადიციულად ხალიფის სასახლეში ტარდებოდა, ალ-აფდალმა თავის ახალ სასახლეში — გადაიტანა, რომელიც 1106–1108 წლებში ააგო კაიროს გარე ტერიტორიაზე, ნილოსის სანაპიროზე. ამ დიდებული ვიზირის სასახლის კვალი დღეს აღარ არსებობს.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1066
კატეგორია:გარდაცვლილი 1121
კატეგორია:მეფეები