იოჰან ელერტ ბოდე

იოჰან ელერტ ბოდეუნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი : 3 ტომად / შეადგინა ალექსანდრე ელერდაშვილმა. - I-ლი გამოც.. - თბ. : ფანტაზია, 2006 (; დ. 19 იანვარი, 1747, ჰამბურგი — გ. 23 ნოემბერი, 1826, ბერლინი) — გერმანელი ასტრონომი.

ბიოგრაფია
იოჰან ელერტ ბოდე დაიბადა 1747 წლის 19 იანვარს, ჰამბურგელი ვაჭრის მრავალშვილიან ოჯახში. განათლება ძირითადად სახლში მიიღო. ახალგაზრდობაში მარჯვენა თვალი დაავადების გამო დაუზიანდა, რამაც მხედველობის ნაწილობრივი დაკარგვა გამოიწვია.

1765 წელს ექიმმა ჰაინრიხ რაიმარუსმა იგი აკადემიური გიმნაზიის მათემატიკის მასწავლებელ იოჰან გეორგ ბიუშს გააცნო. ბოდე მოხიბლული იყო ახალგაზრდა კაცის მათემატიკური შესაძლებლობებით და მას ნება დართო, დამოუკიდებელი სწავლისთვის თავისი ბიბლიოთეკა და ინსტრუმენტები გამოეყენებინა. 1766 წელს, როდესაც ბოდე 19 წლის იყო, გამოქვეყნდა მისი პირველი სამეცნიერო ნაშრომი. 1766 წლის 5 აგვისტოს მზის დაბნელების დაკვირვების შემდეგ, მან და ბოდემ დამოუკიდებლად და ერთობლივად აღმოაჩინეს კომეტა C/1769 P1 (მესიე) 1769 წელს. მან ასევე დააკვირდა ვენერას ტრანზიტს მზეზე 1769 წლის 3 ივნისს და კომეტა D/1770 L1 1770 წელს.

1772 წელს ბოდემ გამოაქვეყნა იოჰან დანიელ ტიციუსის მიერ 1766 წელს აღმოჩენილი ემპირიული ფორმულა — ე. წ. ტიციუს-ბოდეს წესი; 1774 წლის 31 დეკემბერს მან აღმოაჩინა გალაქტიკები M 81 და M 82.

1772 წელს მან მიიღო ასტრონომის თანამდებობა ბერლინის მეცნიერებათა აკადემიაში, მოგვიანებით კი წევრი გახდა. გარდაცვალებამდე მან გამოაქვეყნა „ბერლინის ასტრონომიული წელიწდეული“, რომელიც ასტრონომებისთვის ცნობარი გახდა. 1786 წელს ის გახდა ბერლინის ობსერვატორიის დირექტორი, რომელსაც სიკვდილამდე ხელმძღვანელობდა.

ბოდე ასევე ცნობილი გახდა 1781 წელს აღმოჩენილი ურანის ორბიტაზე ნაშრომით. სწორედ მან შესთავაზა პლანეტა ურანისთვის სახელის დარქმევა, ცის ბერძენი ღმერთის, ურანოსის პატივსაცემად.

წელიწდეულის გარდა, ბოდემ გამოაქვეყნა „Anleitung zur Kenntniss des gestirnten Himmels“ (მე-11 გამოცემა, 1858) და ორი ციური ატლასი. მის ატლასში „Uranographia sive astrorum descriptio“ (მე-2 გამოცემა, 1819) ჩამოთვლილი იყო 17,240 ვარსკვლავი, რაც 1,200-ით მეტია, ვიდრე აქამდე იყო ცნობილი. მისი „Représentation des astres“ (1782) ფართოდ გავრცელდა. იგი 34 პატარა ფურცელზე შეიცავდა ბერლინის ჰორიზონტის ზემოთ შეუიარაღებელი თვალით ხილულ ყველა ვარსკვლავს, ყველაზე მნიშვნელოვან ტელესკოპურ ვარსკვლავებთან ერთად, კატალოგს და ცალკეული თანავარსკვლავედების მითოლოგიურ ახსნას.

მის სხვა ნაშრომებს შორისაა:
„ასტრონომიული მეცნიერებების შესწავლა“ (მე-2 გამოცემა, 1825);
„მსოფლიო მეცნიერებათა ყველა ასპექტი“ (მე-3 გამოცემა, 1834).

1785 წელს იგი გახდა სანქტ-პეტერბურგში რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, ხოლო 1794 წელს — საპატიო წევრი. 1786 წლიდან იყო პრუსიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. 1789 წელს აირჩიეს ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრად.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად,
ბოდეს მიერ 1774 წელს აღმოჩენილი გალაქტიკა M81-ს ეწოდა მისი სახელი;
ბოდეს მიერ 1779 წლის 6 იანვარს აღმოჩენილი კომეტა C/1779 A1-ს ეწოდა მისი სახელი;
მთავარი სარტყლის ერთ-ერთ ასტეროიდს ეწოდა (998) ბოდეა;
მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბოდე.

სქოლიო

კატეგორია:გერმანელი ასტრონომები