ხუნწის ციხე

ხუნწის ციხე — ციხე-სიმაგრე დასავლეთ საქართველოში, მარტვილის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, სოფელ ქვემო ხუნწის ჩრდილოეთით, მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა სანაპიროზე. აღმართულია ზღვის დონიდან 275 მ-ზე, ქუქითის გორაკზე (უნაგირა მთის ნაწილია), საიდანაც კარგად მოჩანს მარტვილის მონასტერი (დასავლეთით) და თითქმის მთელი ცხენისწყლის ხეობა (აღმოსავლეთით). მოღწეულია ნანგრევების სახით. ადგილობრივები „ნაჯიხუს“ („ნაციხარს“) უწოდებენ. მინიჭებული აქვს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი (2016).

ხუნწის ციხის ტერიტორია დაახლოებით 6 000 მ²-ია. ციხის გალავნების უდიდესი ნაწილი მიწის დონემდეა დანგრეული, მხოლოდ ჩრდილოეთით შემორჩენილია გალავნის ერთი ფრაგმენტი, დასავლეთის და სამხრეთ-დასავლეთის ფერდობების დაქანებაზე კი — კოშკის ნაშთები. 2015–2018 წლებში ციხის ტერიტორიაზე ნოქალაქევის  ინგლისურ-ქართული ექსპედიციის ჯგუფმა (ხელმძღვანელები: ნიკოლოზ მურღულია, ბესიკ ლორთქიფანიძე) ჩაატარა არქეოლოგიური გათხრები, გაიწმინდა და შესწავლილი იქნა ციხე-სიმაგრის შემორჩენილი ნაწილები, გამოვლინდა ახალი ნაგებობები, რომლებიც სავარაუდოდ V-VI საუკუნეებით თარიღდება. თხრილებში აღმოჩნდა დიდი რაოდენობით თანადროული სამეურნეო (ამფორები, ქვევრები, ლუთერიუმები) და სამშენებლო (აგურები, კრამიტები, ფილები) კერამიკული მასალები. ციტადელში გამოვლინდა ტაძარი, რომელსაც რამდენიმე გადაკეთების კვალი ატყვია. ტაძრის დარბაზის იატაკის ქვეშ აღმოჩნდა თაღოვანი საძვალე. მასთან ერთად ტაძრის ჩრდილოეთ კედელთან გაწმენდილ აგურითა და ქვით ნაგებ სარკოფაგში დაკრძალული ოთხი მიცვალებულიც აღმოჩნდა. კიდევ სამი ორმოსამარხი გამოვლინდა ტაძრის დასავლეთ და სამხრეთ კედლებთან. 

არსებობს მოსაზრება, რომ ხუნწის ციხე გვიანანტიკური ხანის ონოგურისია, რომელიც მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა ეგრისის საფორტიფიკაციო სისტემაში. ონოგურისის მდებარეობა უნაგირა მთაზე სიმონ ყაუხჩიშვილმა ივარაუდა, ავთანდილ ფაილოძემ კი ის ხუნწის „ნაჯიხუს“ დაუკავშირა. ამ მოსაზრებას მხარს უჭერს არქეოლოგიური გათხრების შედეგებიც.

ლიტერატურა
 ლომიტაშვილი დ., ლორთქიფანიძე ბ., მურღულია ნ., ევერილი პ., ქოლვინი ი., ხუნწის ციხე, კრებ. „იბერია-კოლხეთი“ №13, 2017. — გვ. 99-111.

კატეგორია:მარტვილის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:მარტვილის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ეგრისის ციხეები