საპროტესტო გამოსვლები ირანში (2025-2026)

2025 წლის 28 დეკემბერს, ირანის რამდენიმე ქალაქში, ქვეყნის ეკონომიკური კრიზისისა და ისლამური რესპუბლიკის ხელისუფლების მიერ ხალხში გამოწვეული უკმაყოფილების საპასუხოდ, საპროტესტო გამოსვლები დაიწყო. სხვადასხვა წყაროები ამ აქციებს 1979 წლის ისლამური რევოლუციის შემდეგ უდიდეს დემონსტრაციებად მიიჩნევენ. ხელისუფლება ქუჩებში გამოსულ ხალხს ძალადობრივად გაუსწორდა, და, ალი ხამენეის პირადი ბრძანებით, პროტესტის მონაწილეებს ცეცხლიც გაუხსნეს. დემონსტრაციებს ათასობით ადამიანი შეეწირა, რამაც ეს აქციები თანამედროვე ირანის ისტორიაში ერთ-ერთ უდიდეს ხოცვა-ჟლეტად აქცია.

რეკორდულად მაღალი ინფლაციით, საკვების სიძვირითა და ვალუტის გაუფასურებით გამოწვეული პროტესტი სწრაფად გადაიზარდა რეჟიმის საწინააღმდეგო აჯანყებაში. თეირანის გრანდ-ბაზარში დაწყებული (ვაჭრებისა და მაღაზიების მეპატრონეების) ანტი-სახელმწიფოებრივი მუხტი უნივერსიტეტის სტუდენტებზე, შემდეგ კი ჩვეულებრივ მოსახლეობაზე, ქალაქებზე, რაიონებზე და სოფლებზე გადავიდა. ხალხმა ხელისუფლებისა და ისლამური რევოლუციური მცველთა დივიზიის სიმბოლოების განადგურება და მმართველთა საწინააღმდეგო სლოგანების გავრცელება დაიწყო. ლიდერის გარეშე მიმდინარე ძლიერმა პროტესტებმა 8 იანვარს ახალ სტადიას მიაღწია, როდესაც რეზა ფეჰლევმა, ირანის პრინცმა და ირანის ქურთისტანის შვიდი პოლიტიკური პარტიიდან ერთ-ერთმა მოქალაქეებს აქტიურობისაკენ მოუწოდა. გამოსულთა დიდი რაოდენობა პრინცის ირანში დაბრუნებას ითხოვდა.  თავად ფეჰლევმა ირანის მომავალი პოლიტიკური სისტემის გადასაწყვეტად მშვიდობიანი მორიგება და რეფერენდუმი მოითხოვა. მოქმედმა ხელისუფლებამ მოსახლეობას ინტერნეტი და სატელეფონო ქსელი გაუთიშა რომ პროტესტების ორგანიზებისათვის ხელი შეეშალა. პარალელურად, ის აშშ-სა და ისრაელს აქციების გაღვივებას აბრალებს,  რაც, ანალიტიკოსების თეორიების თანახმად, შესაძლოა იყოს ირანის სპეცრაზმის წასაქეზებლად გაკეთებული განცხადება, რომ მათ ნაკლები სინდისის ქენჯნით დახოცონ თანამოქალაქეები.

9 იანვრისთვის ოცდათერთმეტივე ოსტანში მილიონობით ადამიანი იყო გამოსული აქციებზე. 10 იანვრისათვის Iran Internarional-მა განაცხადა, რომ ბოლო 48 საათში, კავშირგაბმულობის ქსელის მორღვევის პარალელურად, პროტესტებზე დახოცილთა რაოდენობა 2000-ს აჭარბებდა. თეირანისა და შირაზის საავადმყოფოები ცეცხლსასროლი იარაღით დაჭრილი მოქალაქეებით გადავსებული იყო. ირანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს სპიკერმა დაამოწმა, რომ სპეცძალები ნამდვილად იარაღს იყენებდნენ გამოსულთა საწინააღმდეგოდ, რამაც ირანელ ადამიანთა უფლებების ირგვლივ საერთაშორისო შეშფოთება გამოიწვია. ამავდროულად, სასტიკი ჩახშობის დროს, ათასობით პროტესტის მონაწილე დააკავეს. 2026 წლის 10 იანვარს, ინტერნეტისა და სატელეფონო ქსელის გათიშვის მიუხედავად, The Guardian-მა მოიპოვა რამდენიმე წყაროს ჩვენება, რომლებიც ქუჩებში გამეფებულ ძალადობას აღწერდნენ. ერთ-ერთის მიხედვით თეირანის მასშტაბით „ასობით გვამი იყო მიმოფანტული“. 11 იანვარს Time-მა განაცხადა, რომ ექსპერტთა ჯგუფი, საავადმყოფოებიდან წამოსული ინფორმაციის საფუძველზე, გარდაცვლილების რაოდენობას 6000-მდე მიიჩნევდა (თუმცა ამ ანგარიშში არ ითვლებოდა მორგში წაღებული სხეულები, რომლებიც საავადმყოფოში არ მოხვდნენ). 13 იანვარს Iran International-მა დაწერა, რომ 12 000 ადამიანზე მეტი დაღუპულიყო საპროტესტო გამოსვლებში; იმავე დღეს, CBS News-ის მიხედვით, ირანული აქტივისტთა ჯგუფები სულ ცოტა 12 000, ხოლო სავარაუდოდ 20 000 მსხვერპლს ვარაუდობდნენ.

სქოლიო

კატეგორია:საპროტესტო გამოსვლები ირანში
კატეგორია:2025 წელი ირანში
კატეგორია:2025 წლის პროტესტები
კატეგორია:2026 წელი ირანში
კატეგორია:2026 წლის პროტესტები
კატეგორია:ირანის ისტორია
კატეგორია:ირანის ისლამური რესპუბლიკის ისტორია
კატეგორია:რეფორმატორული მოძრაობა