ისმაელ ბუიო

ისმაელ ბუიო (, ; დ. 28 სექტემბერი, 1605, ლუდენი, საფრანგეთი — გ. 25 ნოემბერი, 1694, პარიზი) — ფრანგი კოპერნიკელი ასტრონომი. ის თავის ნაშრომებს ლათინიზებული გვარით ბულიალდუსი აწერდა ხელს. ის იყო პირველი, ვინც ჩამოაყალიბა უნივერსალური მიზიდულობის კანონი, როგორც „უკუკვადრატის კანონი“ (მიზიდულობის ძალა უკუპროპორციულია მანძილის კვადრატისა).

ისააკ ნიუტონის „ნატურალური ფილოსოფიის მათემატიკური საწყისების“ მესამე წიგნში იგი ეყრდნობოდა იოჰანეს კეპლერისა და ბუიოს დაკვირვებებით განსაზღვრულ პლანეტარული ორბიტების გაზომვებს. ედმუნდ ჰალეისადმი მიწერილ წერილში მან ბულიო მოიხსენია, როგორც მისი ერთ-ერთი წინამორბედი უკუკვადრატის კანონის აღმოჩენისა.

ბიოგრაფია
ისმაელ ბუიო დაიბადა ასტრონომიის მოყვარულის, მდიდარი ჰუგენოტი ნოტარიუსის ოჯახში. ბუიო 21 წლის ასაკში კათოლიციზმი მიიღო და ხუთი წლის შემდეგ მღვდლად აკურთხეს. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ის სამეფო ბიბლიოთეკარად მუშაობდა, მოგზაურობდა სხვადასხვა ქვეყანაში და ყიდულობდა წიგნებს. ამავდროულად, სწავლობდა კოპერნიკის, გალილეოს და კეპლერის ნაშრომებს და გახდა სამყაროს ჰელიოცენტრული თეორიის ერთგული მხარდამჭერი. მერსენის, რომელიც იმ დროს ევროპული სამეცნიერო ცხოვრების კოორდინატორი იყო, საშუალებით ბუიო ახლოს გაეცნო ჰიუგენსს, გასენდის, პასკალს და იმ დროის სხვა გამოჩენილ მეცნიერებს.

1657 წელს ის მცირე ხანი მუშაობდა საფრანგეთის ელჩის მდივნად ჰოლანდიაში, შემდეგ კი დაუბრუნდა ბიბლიოთეკარის სამუშაოს. სიცოცხლის ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში ის პარიზში, სენტ-ვიქტორის სააბატოში აბატად მსახურობდა.

1633 წელს, გალილეოს სასამართლო პროცესის შემდეგ, ბუიომ შეაჩერა თავისი ასტრონომიული ნაშრომის, „ფილოლაუსის“, გამოცემა, რომელიც ჰელიოცენტრული პერსპექტივიდან იყო დაწერილი. 1639 წელს მან წიგნი ჰოლანდიაში გამოაქვეყნა ავტორის სახელის მითითების გარეშე.

ბუიოს ძირითადი ასტრონომიული ნაშრომი, რომელიც 1645 წელს გამოქვეყნდა, სახელწოდებით „ასტრონომია ფილოლაიკა“ (ფილოლაოსი იყო ძველი ბერძენი პითაგორელი ფილოსოფოსი, რომელიც დედამიწის მოძრაობის იდეას ემხრობოდა). მასში მან არა მხოლოდ მხარი დაუჭირა კეპლერის პირველ კანონს, რომლის მიხედვითაც პლანეტები ელიფსურად მოძრაობენ, არამედ ასეთი მოძრაობის შესაძლო მექანიზმიც წამოაყენა: უნივერსალური გრავიტაციული ძალა, რომელიც უკუპროპორციულია მანძილის კვადრატისა.Биография.  თუმცა, ბუიომ სიფრთხილე გამოიჩინა და დარწმუნებით არ ამტკიცებდა, რომ ასეთი ძალა რეალურად არსებობდა.

ის აკვირდებოდა ცვლად ვარსკვლავებს და იყო პირველი, ვინც დაადგინა 11-თვიანი პერიოდი ვეშაპის მირას (1667) სიკაშკაშისთვის. მან თარგმნა თეონ სმირნელისა და პტოლემეოსის ასტრონომიული ნაშრომები. მან ასევე ჩაატარა კვლევა მათემატიკაში, ოპტიკასა და ფილოლოგიაში.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბულიალდუსი.

სქოლიო

კატეგორია:ფრანგი ასტრონომები