აშურბეკოვის სახლი

აშურბეკოვის სახლი () — სასახლე აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. შენობა აშენდა 1904 წელს ნავთობმრეწველისა და მეცენატის, თეიმურ-ბეკ აშურბეკოვის დაკვეთით, როგორც საქორწინო საჩუქარი მისი ვაჟისთვის, ბალა-ბეკისთვის. შენობის არქიტექტორი იყო იოსიპ გოსლავსკი. ეს იყო გოსლავსკის ბოლო ნამუშევარი, რომელიც ბაქოს „ქალაქის არქიტექტორი“ (მთავარი არქიტექტორი) იყო. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 2001 წლის 2 აგვისტოს № 132 დადგენილებით შენობა სახელმწიფოს მიერ არის დაცული და შეტანილია არქიტექტურული ძეგლების სიაში.

ისტორია
სასახლე აშენდა 1904 წელს ქალაქ ბაქოში თეიმურ-ბეკ აშურბეკოვის დაკვეთით, როგორც საქორწინო საჩუქარი მისი ვაჟისთვის, ბალა-ბეკისთვის. სახლის პირველ სართულზე განლაგებული იყო აშურბეკოვების კანტორა, ასევე ერთი ქართველი ექიმისა და მისი მეუღლის, თავადის ქალ დადიანის, ბინა. მეორე სართულზე, 12-ოთახიან აპარტამენტებში, ცხოვრობდა ბალა-ბეკი თავის ოჯახთან ერთად; მესამე სართულზე კი ცხოვრობდა თვით თეიმურ-ბეკ აშურბეკოვი მეუღლესთან, თუთუ-ხანუმთან, და უფროს ვაჟთან, ალი-ბეკთან, ერთად.

1918 წლის მარტის მოვლენების დროს, როდესაც თეიმურ-ბეკ აშურბეკოვი უკვე გარდაცვლილი იყო, ხოლო ალი-ბეკი მორიგ მოგზაურობაში იმყოფებოდა, აშურბეკოვები იძულებულნი გახდნენ, დაეტოვებინათ სახლი და საბუნჩიში დაშნაკებს დამალულიყვნენ. სასახლე იხსნა აშურბეკოვი გოგონების მასწავლებელმა, ფრანგმა ქალბატონმა მადმუაზელ გრეილომ. ამ სახლში დაბადებული ბალა-ბეკ აშურბეკოვის ქალიშვილის, ცნობილი აზერბაიჯანელი ისტორიკოსის სარა აშურბეილის მოგონებების თანახმად, გრეილომ სახლის შესასვლელთან ფრანგული დროშა გამოფინა და თავი საფრანგეთის მოქალაქედ წარადგინა, რითაც სახლის უმეტესი ნაწილი დარბევისგან იხსნა. თუმცა, დაშნაკებმა, სახლში საპირისპირო მხრიდან შეჭრით, ალი-ბეკის ბინა მთლიანად გაძარცვეს; ხოლო ის, რისი წაღებაც შეუძლებელი იყო, დაამტვრიეს და დააზიანეს. ამგვარად, განადგურდა მდიდრული 4-მეტრიანი სარკეები, შესანიშნავი ფიგურული შპალერი და საპარადო დარბაზის კედლის მხატვრობა. აშურბეკოვებმა თავიანთ სასახლეში დაბრუნება მხოლოდ აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, 1918 წელს, შეძლეს.

აზერბაიჯანის 1920 წელს საბჭოთა არმიის მიერ ოკუპაციის შემდეგ, აშურბეკოვების სახლი კონფისცირებული იქნა. ბალა-ბეკ აშურბეკოვი ოჯახთან ერთად სტამბოლში გადავიდა. თუმცა, 1925 წელს, როდესაც ჩათვალა, რომ დევნა დასრულდა, აშურბეკოვი, ისევ ოჯახთან ერთად, ბაქოში დაბრუნდა. 1937 წელს ბალა-ბეკ აშურბეკოვი რეპრესირებული და დახვრეტილი იქნა.

არქიტექტურა
ეს სახლი, ხელსაყრელი განლაგების წყალობით, ერთდროულად სამი ქუჩიდან იშლებოდა: ქვიანი ქუჩიდან (შემდგომში შჩორსის ქუჩა, ამჟამად — ბაშირ საფაროღლუს), სამრეცხაო ქუჩიდან (შემდგომში გოგოლის ქუჩა) და საეკლესიო ქუჩიდან (შემდგომში პროლეტარული ქუჩა, ამჟამად — ვიდადის). სამსართულიანი შენობა ქალაქის ერთ-ერთ ცენტრალურ კვარტალში მდებარეობს და კვადრატული მოედნის ფორმა აქვს.

სახლის არქიტექტურულ გადაწყვეტაში იკვეთება კლასიციზმისა და ბაროკოს ეკლექტიკური შერწყმა,  კერძოდ, სტილისტურად სახლი აგებულია ბაროკოს ფორმებით, მაგრამ რიტმი და დანაწილება ასახავს კლასიკურ ხერხებს. დაგეგმარება შესრულებულია ჩაკეტილი ფორმით, შიდა ეზოთი და გალერეა-შუშაბენდით, რაც პასუხობს XX საუკუნის დასაწყისის ბაქოს ტრადიციებს.

ოთახები, რომლებიც გოგოლისა და საფაროღლუს ქუჩებზე გადიან, ორ რიგადაა განლაგებული. ვიდადის ქუჩაზე გამავალი ოთახები კომპაქტურია და ერთ რიგშია მოთავსებული. კიბეები განლაგებულია ურთიერთპერპენდიკულარულ ღერძზე; საპარადო და უკანა კიბეები მნიშვნელოვან ადგილს იკავებენ ძირითადი კედლების სტრუქტურაში. შენობის კუთხეები გადაჭრილია 45 გრადუსით, ოთახები კი ფართოა. სართულებზე არის აივნები, კუთხეები კი ღია ერკერის სტილშია შესრულებული. ფასადები უხვად არის დეკორირებული ორნამენტული არქიტექტურული დეტალებით, რომლებიც ქვის კვეთილობისგან შედგება. დომინანტი კუთხის აივნებს ამშვენებს კორინთული კაპიტელების მქონე სვეტები და ბაროკოს სტილში შესრულებული ულამაზესი ჭედური გისოსები.

მყუდრო ეზო, კომფორტული აპარტამენტები, მდიდრული ინტერიერები, საზეიმო კიბის უჯრედები კედლის მხატვრობით — ეს გოსლავსკის პროექტების საფირმო ნიშანია. არქიტექტურული კომპოზიცია, წარმოდგენილი აქცენტირებული კუთხის მოცულობებითა და გუმბათებით, წყვეტს ქალაქგეგმარებით პოზიციას ისტორიული კვარტლების სტრუქტურაში.

მთავარი შესასვლელის თავზე განთავსებულია მონოგრამა, სადაც გოთიკური შრიფტით შესრულებულია სამი ლათინური ასო „T.A.A.“ — რაც ნიშნავს თეიმურ-ბეკი და ასლან-ბეკ აშურბეკოვებს. ბალა-ბეკ აშურბეკოვმა ბრძანა, რომ სახლის საპარადო ნაწილი საეკლესიო და ქვიანი ქუჩების მხრიდან მოეხატათ და ამისთვის ბაქოს ერთ-ერთი ცნობილი მხატვარი მოიწვია. სამწუხაროდ, ამ მხატვრობიდან მხოლოდ მცირე ნაწილი — სურათი „ოაზისი“ — შემორჩა.

გალერეა

ლიტერატურა
Фатуллаев-Фигаров, Шамиль Сейфулла оглы. Bakı memarları XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəlində / Бакинские архитекторы: конец XIX - начало XX веков. — Баку : Şərq-Qərb, 2013. — P. 296. — ISBN 978-9952-32-020-6.
Фатуллаев-Фигаров, Шамиль Сейфулла оглы. Bakının memarlıq ensiklopediyası / Архитектурная энциклопедия Баку. — Баку : Şərq-Qərb, 2013. — P. 528. — ISBN 978-9952-32-020-6.

რესურსები ინტერნეტში
 Дом братьев Ашурбековых / Lider Tv

სქოლიო

კატეგორია:ბაქოს ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:აზერბაიჯანის არქიტექტურა
კატეგორია:აზერბაიჯანის შენობა-ნაგებობები