წორბისის საბაჟოს კომპლექსი

წორბისის საბაჟოს კომპლექსი — შუა საუკუნეების არქიტექტურული კომპლექსი თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ წორბისის მიდამოებში, ადგილ „საბაჟოზე“. ამჟამად რუსეთის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიაზეა (ყოფ. სამხრეთ ოსეთის აო).

საბაჟო ძველი ნასოფლარია, მდებარეობს მაღლობზე და დაახლ. 1 ჰექტარი ფართობი უჭირავს. შემორჩენილია ქვითკირის გალავნის, ძველი კოშკის ნაშთები და ეკლესია. საბაჟოზე გადადიოდა გზა რაჭა-ლეჩხუმიდან ყორნისში, აქედან ცხინვალში, შემდეგ გორსა და თბილისში.

საბაჟოს კოშკი
საბაჟოს ხუთსართულიანი კოშკი ნაგებია ადგილობრივი წარმოშობის მოვარდისფრო ქვით, თარიღდება XV-XVI საუკუნეებით. ნაგებობა გეგმით მართკუთხედს წარმოადგენს. პირველი სართულის დასავლეთ კედელში გაჭრილია არქიტრავული შესასვლელი. კარი ნაოთხალია. შემორჩენილია საურდულეები. სამხრეთ კედელში ერთი სათოფური და სწორკუთხა ნიშია. მეორე სართულის დასავლეთ კედელში ორი სათოფური და არქიტრავული შესასვლელია დატანებული. აღმოსავლეთ კედელში ორი სათოფურია; ჩრდილოეთ კედელში შეისრულთაღიანი ბუხარია. კოშკის სართულშუა გადახურვა მთლიანად ჩამონგრეულია. შემორჩენილია კოჭის ბუდეები. ნაგებობის ფასადებზე ბევრგან ამოკვეთილია ადამიანის ხელი. კოშკს სამხრეთიდან და დასავლეთიდან სხვადასხვა დანიშნულების სათავსები აკრავს. კოშკი თითქმის სრულად განადგურდა 2019 წელს „სამხრეთ ოსეთის“ ადგილობრივი ხელისუფლების მიერ წარმოებული სამუშაოების შედეგად.

საბაჟოს ეკლესია
საბაჟოს ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. თარიღდება VIII-IX საუკუნეებით. ნაგებია მოყვითალო ქვიშაქვით; ალაგ-ალაგ წყობაში ჩატანებულია წვრილი ქვა. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში მაღალი, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აბსიდის კუთხეებში თითო სწორკუთხა ნიშია. სფერულ კონქზე გადასვლა ხდება ტრომპების საშუალებით. აბსიდს ორსაფეხურიანი მხარი აქვს. გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ ნაწილად იყოფა. დასავლეთით კუთხის პილასტრებია. სამხრეთი პილასტრი შესასვლელს ებჯინება. სამხრეთი და დასავლეთი შესასვლელები არქიტრავულია. სარკმლის კვალი მხოლოდ სამხრეთიდანაა შემორჩენილი. ეკლესიაში მიწის დონე აწეულია. ეკლესიას დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აკრავს გვიანდელი მინაშენები. სამხრეთ მინაშენის სამხრეთი კედლის თაღები კრონშტეინებს ეყრდნობა. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა, კარი ნაოთხალია. ორივე მინაშენის კედლების საერთო სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს.

ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლებიც და მინაშენიც დაზიანებულია; ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით. 2019 წელს ჩატარებული სარესტავრაციო სამუშაოების შედეგად ეკლესიამ თითქმის სრულად დაკარგა პირვეანდელი სახე.

ლიტერატურა
 შიდა ქართლი: ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა.II.-თბ.,გვ.152-154. 
 გვასალია ჯ. ფრონის ხეობის ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები //საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული.VII.-თბ.,1989.-გვ.15. 
 წორბისის საბაჟოს ეკლესია //ბოჭორიძე გ. ქართლის ეკლესია-მონასტრები და სიძველეები.-თბ.,2011.-გვ.210-211.

კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები