იოსებ მჭედლიშვილი (პოეტი)

იოსებ მჭედლიშვილი (დ. 20 აპრილიიმედაშვილი, იოსებ (2023): „ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი 1801-1952 ე - ლ : ტომი III“, ეროვნული ბიბლიოთეკის გამომცემლობა, თბილისი; გვ. 425-426;/1 ივლისი,მჭედლიშვილი, იოსებ (2008): „მიხა ჯიღაურის გუნდი“, საქართველოს ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრი, თბილისი; წინასიტყვაობა — გვ. 6-7. 1888 — გ. 16 თებერვალი, 1950გაზეთი „კომუნისტი“, 1950 წ., 17 თებერვალი, N36 (8596), გვ. 4; ნეკროლოგი.) — პოეტი, მწერალი, დრამატურგი და მომღერალი. მოღვაწეობდა 1910—1930-იან წლებში. საქართველოში ბოლშევიკების შემოსვლის პირველი წლების მნიშვნელოვანი მატიანეა მისი ჩანაწერები - „იოსებ მჭედლიშვილის დღიური: 1924—1941“. ეს დღიური 2014 წელს, საქართველოს ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმის მიერ გამოიცა.მჭედლიშვილი, იოსებ (2014): „იოსებ მჭედლიშვილის დღიური: 1925—1941“, საქართველოს გიორგი ლეონიძის სახელობის ქართული ლიტერატურის სახეელმწიფო მუზეუმი, თბილისი; 
ბიოგრაფია

ბავშვობა და განათლება
იოსებ მჭედლიშვილი 1888 წლის 20 აპრილს, კაკაბეთელი გლეხის, სოლომონ ისაკის ძე მჭედლიშვილისაჟურნალი „მნათობი“, 1937 წ., N5,  სახელგამი, ტფილისი; გვ. 182; და მისი მეუღლის, სოფიოს ოჯახში დაიბადა. იოსების დედა, პატარძეულელი, ვინმე ენაგელის ასული ყოფილიყო. ცოლ-ქმარს კიდევ ოთხი შვილი ჰყავდა - იოსებზე უფროსი ორი ძმა: სიმონი და ზაქარია, უმცროსი ძმა დიმიტრი და უმცროსი და - ეკატერინე. მწერალმა დაწყებითი განათლება იქვე, სოფელ კაკაბეთის სკოლაში მიიღო. მოგვიანებით, სწავლა თბილისის სამრევლო სკოლაში გააგრძელა, შემდეგ თბილისის საქალაქო სასწავლებელში, ხოლო საბოლოოდ, ნინო ნაკაშიძის, ვალერიან გუნიასა და სხვათა დახმარებით, თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში თითქმის უგამოცდოდ მიიღეს. მჭედლიშვილის ცხოვრების ამ ეპიზოდს ნინო ნაკაშიძე საკუთარ მემუარებშიც აღწერს.მჭედლიშვილი, იოსებ (1988): „ფერადი მძივი“ (ლექსები), საბჭოთა საქართველო, თბილისი; გვ. 5-6;

ილია ჭავჭავაძის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ შედგენულ ვებსაიტზესაქართველოს პროსპოროგრაფია, იოსებ მჭედლიშვილი მოცემულია ინფორმაცია, რომ 1897 წელს იოსებ მჭედლიშვილი ალექსანდრე კავსაძის ხოროში, წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების დასახმარებლად გამართულ კონცერტზე, ოპერის თეატრში, მღეროდა. მიუხედავად იმისა, რომ შეუძლებელი არაა რომ ამ ხოროში (ამ დროისათვის 9 წლის) იოსებსაც ემღერა, სავარაუდოდ, გაზეთში ნახსენებ მჭედლიშვილში („...ყარაშვილი და საერო ხორო, კავსაძისა და მჭედლიშვილისა.“)გაზეთი „ცნობის ფურცელი“, 1897 წ., 17 დეკემბერი, N403, ტფილისი; გვ. 1; იგულისხმება არა იოსებ, არამედ ივანე ესტატეს ძე მჭედლიშვილი, მომღერალი, მწერალი და მსახიობი.არ იგულისხმება მეოცე საუკუნის ცნობილი მომღერალი ივანე მჭედლიშვილი, არამედ მისი სეხნია.

15-16 წლის პოეტი პირველად გაიცნობს იაკობ გოგებაშვილს, და ამ შეხვედრასთან დაკავშირებული მოგონებაც აქვს, რომელიც მოგვითხრობს თუ როგორ ჩაასწორა გრამატიკული შეცდომები ახალგაზრდა ყმაწვილმა ცნობილი საზოგადო მოღვაწის წიგნ „ბუნების კარში“.გოგოლაშვილი, გიორგი (2005): „ქართული — ენაჲ შემკული და კურთხეული“, ბესარიონ ჯორბენაძის საზოგადოება, თბილისი; გვ. 46-47;

სათავადაზნაურო გიმნაზიაში ჩარიცხული მწერალი 1908 წელს აარსებს ჟურნალ „მოწაფეს“, რომლის პირველივე გამოცემაც აკაკი წერეთლის იუბილეს ეძღვნება.ბეჟიტაძე, მარინე (შემდგენელი) (1986): „კაი-ყმა: მოგონებები ვაჟა-ფშაველაზე“, მერანი, თბილისი; გვ. 198; ზოგი წყარო მიიჩნევს, რომ მჭედლიშვილი სათავადაზნაურო გიმნაზიაში 1910 წელს ჩაირიცხა. ეს შეუძლებელია, რადგან თავად მწერალი ახსენებს, რომ ის 1908 წელს უკვე გიმნაზიაში სწავლობდა.

მჭედლიშვილს გიმნაზია არ დაუსრულებია. მან, თანასკოლელებთან ერთად, არალეგალური პოლიტიკური წრე დააარსა, რომლის ერთ-ერთი წევრის მიერ ამ დაჯგუფების მხილებას იოსების 1912 წელს, მეშვიდე კლასიდან გარიცხვა მოჰყვა. ამ პერიოდში მჭედლიშვილი უკვე წლებია რაც ჟურნალ-გაზეთებში ლექსებსა და მოთხრობებს ბეჭდავს. მისი დებიუტი 1906 წელს, გაზეთ „ზარში“, ლექსით „არ შედრკებით“, შედგა, და 1907 წლიდან თანამშრომლობს თითქმის ყველა ლიტერატურულ გამოცემასთან, უფრო აქტიურად - ვალერიან გუნიას „ნიშადურთან“. წერს პუბლიცისტურ წერილებს, პოემებს, ლექსებს, პიესებსა და მოთხრობებს.იოსებ სოლომონის ძე მჭედლიშვილი, ქ.შ.წ.კ.გ.ს 
მოსკოვი
გიმნაზიიდან გარიცხვის შემდეგ, 1914 წელს, იოსებ მჭედლიშვილი ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას უერთდება. ამ ორგანიზაციის მეშვეობით, მოგვიანებით, 1917 წელს, იბეჭდება მისი წიგნი - „მწყემსის წერილები“.მჭედლიშვილი, იოსებ (1917): „მწყემსის წერილები“, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების გამოცემა N134, ტფილისი; 1914 წელსვე წერს საკმაოდ სკანდალურ პიესას, „ანგელოსთა აჯანყება“, რის გამოც მას ანათემას გადასცემენ და ეკლესიიდან დაითხოვენ.

იმავე წელს მიემგზავრება მოსკოვში, განათლების მისაღებად. თავისუფალ მსმენელად შედის მოსკოვის შანიავსკის სახელობის კერძო უნივერსიტეტში. აქ ის მეტად ხელმოკლედ, მძიმე პირობებში ცხოვრობს, და ძლიერ ავადმყოფობს, რის შესახებაც მის მიერ საქართველოში გამოგზავნილი წერილებიც გვატყობინებს. 1917 წელს მას წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება 30 მანეთით ეხმარება.„ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების მოქმედების ანგარიში | 1916-1917“, 1917 წ., თბილისი; მოსკოვში უმეგობრდება დიმიტრი არაყიშვილსა და ტიციან ტაბიძეს. რუსეთში 1917 წლამდე რჩება, სხვა სტუდენტებთან ერთად აქტიურ მონაწილეობას იღებს ოქტომბრის რევოლუციაში, შემდეგ კი საქართველოში ბრუნდება.

პირველი რესპუბლიკის პერიოდი
საქართველოში დაბრუნების შემდეგ ის აქტიური სტუმარი ხდება დომნიკა ერისთავის მიერ გახსნილი საჩაიე, „ძმური ნუგეშისა“. მასთან ერთად, ამ სალონს ხშირად სტუმრობენ კონსტანტინე გამსახურდია, ნინო ნაკაშიძე, დარია ახვლედიანი, მარიჯანი, იოსებ გრიშაშვილი, ა.შ.. ანა ხახუტაშვილის მოგონებების მიხედვით, მჭედლიშვილი რაღაც დროით ფრონტზეც იმყოფება, გამსახურდიასა და სამსონ დადიანთან ერთად.ღამბაშიძე, ნესტან (2020): „ქალთა ლიტერატურულ-პუბლიცისტური მოღვაწეობა XIX საუკუნში“, საქართველოს საპატრიარქოს წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტი, თბილისი, დისერტაცია; გვ. 137;

იოსებ მჭედლიშვილი აქტიურ ცხოვრებას ეწევა პირველი რესპუბლიკის არსებობისას; ერთვება მრავალ ღონისძიებასა თუ კვლევაში.

1921 წლის 26 თებერვალს, საქართველოში ბოლშევიკთა ხელისუფლების დამყარების მეორე დღეს, ომში დაღუპული იუნკერებისადმი მიძღვნილ სამგლოვიარო პროცესიაზე, იოსებ მჭედლიშვილი კითხულობს ლექსს (მოცემულია მხოლოდ ამონარიდი):
„პირზე ღიმილი შერჩათ იმ გმირებს,
სამშობლოსათვის რომ დაწვნენ ველად,

და გაზაფხული უკოცნით პირებს
იმათ საფლავებს უკანასკნელად!...“ტექსტის სრული ვერსია შეგიძლიათ იხილოთ აქ: გაზეთი „სოციალისტ-ფედერალისტი“, 7 აპრილი, 1921 წ. N32, გვ. 3;
მჭედლიშვილს მაშინვე აპატიმრებენ. ამ ფაქტის გამო მას, ხშირად, ფორმალურად, პირველ რეპრესირებულ მწერლად მიიჩნევენ. პოეტს იმავე დღეს, შალვა ნუცუბიძის ჩარევით ათავისუფლებენ.ნიკოლეიშვილი, ავთანდილ (2016): ჟურნალი „ქართველური მემკვიდრეობა“, ქუთაისის აკაკი წერეთლის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, N20, ქუთაისი; გვ. 201;</ref>  
1921 წლის შემდეგ
1924 წლის 1 თებერვალს დაწყებული დღიურის პირველივე ჩანაწერში, მწერალი ამბობს, რომ არსებობდა კიდევ ერთი, უფრო ადრეული პერიოდის დღიური, რომელში წერაც მან ნახევარი წლის წინ შეწყვიტა:
„დიდი ხანია... მგონი, რომ ნახევარ წელზე მეტი, რაც დღიურის წერას თავი გავანებე.“ - გვ. 1;
„ამ რვეულსაც ის ბედი ელის, როგორიც პირველს (ნეტა ვიცოდე, ვისა აქვს, სად იმყოფება პირველი რვეული!)“ - გვ. 1;

მოგვიანებითი ჩანაწერებით ირკვევა, რომ ის პირველ დღიურს 3 წლის განმავლობაში წერდა, სავარაუდოდ 1920-1923 წლებში.მჭედლიშვილი, იოსებ (2014): „იოსებ მჭედლიშვილის დღიური: 1925—1941“, საქართველოს გიორგი ლეონიძის სახელობის ქართული ლიტერატურის სახეელმწიფო მუზეუმი, თბილისი; გვ. 27;  1924 წლის მეორე ნახევარში მას მეორედ აპატიმრებენ და მეტეხის ციხეში იხდის სასჯელს.<ref>ნიკოლეიშვილი, ავთანდილ (2016): ჟურნალი „ქართველური მემკვიდრეობა“, ქუთაისის აკაკი წერეთლის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, N20, ქუთაისი; გვ. 202; 

1924 წელს იბეჭდება პოეტის „თქმულება შოთა რუსთაველზე“ — დიმიტრი არაყიშვილის ოპერის ლიბრეტოს გალექსილი ვერსია. 1924-25 წლებში ის აქტიურად თარგმნის არაყიშვილის რომანსებს რუსულიდან. 
მიხა ჯიღაურის გუნდი
1927 წელს იოსებ მჭედლიშვილი თავის დიდი ხნის ჩანაფიქრს ასრულებს: ქართული მრავალხმიანობის პოპულარიზაციის მიზნით, სოფლებში სიმღერით განთქმული გლეხები ჩამოჰყავს კახეთიდან თბილისში, და „მიხა ჯიღაურის გუნდს“ აარსებს. 

გუნდის წევრებში, მიხა ჯიღაურის გარდა, მოიაზრებოდნენ დედას ლევანა, ალექსი ელოშვილი, მოგვიანებით კი გიორგი ეპიტაშვილი და ალექსი ჭიაბერიშვილი. მწერალი გუნდს მალევე, შიდა უთანხმოებების გამო ჩამოშორდა. მცირე ხნით მოღვაწეობდა სხვა გუნდებთან ერთად, თუმცა ვერც ერთი შეედრებოდა ჯიღაურისას. 1933 წელს დაწერა მემუარები - „მიხა ჯიღაურის გუნდი“, რომელიც ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრმა მისგან 1945 წელს შეიძინა.მჭედლიშვილი, იოსებ (2008): „მიხა ჯიღაურის გუნდი“, საქართველოს ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრი, თბილისი; წიგნი სრულად ჯიღაურის გუნდსა და მჭედლიშვილის სასცენო კარიერას ეძღვნება.

1930-1940-იანი წლები
1930-იან წლებში მჭედლიშვილი აქტიურად თანამშრომლობდა ივანე ჯავახიშვილთან. ის იხსენიება 1934 წელს გამოცემული წიგნის, „საქართველოს ეკონომიური ისტორია, II ტომი“, შესავალში, როგორც წიგნში აღნიშნული სანდო მასალების მომძიებელი.ჯავახიშვილი, ივანე (1934): „საქართველოს ეკონომიური ისტორია, წ. 2“, ფედერაცია, ტფილისი; წინასიტყვაობა — გვ. 6; აგრეთვე ჩნდება ჯავახიშვილის მეორე ნაშრომში, „ქართული მუსიკის ისტორიის ძირითადი საკითხები“ (1938 წ.). 

1934 წელს წევრიანდება საქართველოს საბჭოთა მწერლების კავშირში.იოსებ მჭედლიშვილის ფოტოსურათი, თანდართული ბიოგრაფიით

1941 წელს აქვეყნებს პიესა „ოიანა-ბუიანას“, რომლის დაწერაც მას ჯერ კიდევ კოტე მარჯანიშვილმა ურჩია, როდესაც ორივე მათგანი კახეთში, ხალხური დღესასწაულების შესასწავლად მოწყობილ ექსპედიციაში იმყოფებოდა.   

მჭედლიშვილის ცხოვრების მეტად მხატვრულად აღწერილ ეპიზოდს გვაწვდის ჟურნალისტი ნიკოლოზ აგიაშვილი, თავის მემუარულ წიგნ „პირად-პირადში“. აქ აღწერილია მრავალი მკვლევრის მიერ საქართველოში „უკანასკნელ დუელად“ მიჩნეული 1939 წლის კონფლიქტი მჭედლიშვილსა და კონსტანტინე გამსახურდიას შორის, „დიდოსტატის მარჯვენის“ ენის გამართულობის საკითხებზე. 
აგიაშვილის გადმოცემით, ამ პერიოდში, იოსებ მჭედლიშვილი ჟურნალ „ჩვენი თაობის“ ტექნიკურ რედაქტორად მუშაობდა, ხოლო მისი ახლო მეგობარი, კონსტანტინე გამსახურდია, რომელთანაც ბოლო წლებში ურთიერთობა გაფუჭებოდა, ამავე ჟურნალში ნაწილებად ბეჭდავდა „დიდოსტატის მარჯვენას“. ჟურნალში დაბეჭდილი ნაწარმოების ერთ-ერთი მონაკვეთის წაკითხვისას მჭედლიშვილმა დაუნდობლად გააკრიტიკა გამსახურდიას სამწერლობო ენა, რის შესახებაც გამსახურდიამ შეიტყო და მჭედლიშვილი დუელში გამოიწვია. საბოლოოდ, ბრძოლა არ შედგა და დაპირისპირებული მხარეები შერიგდნენ.აგიაშვილი, ნიკოლოზ (1986): „პირად-პირადი: ლიტერატურული წერილები და მოგონებები“), საბჭოთა საქართველო'', თბილისი; გვ. 113 — 121; 
გარდაცვალება
იოსებ მჭედლიშვილი 1950 წელს, 16 თებერვალს, ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ, 61 წლის ასაკში გარდაიცვალა. დაკრძალულია ვაკის პანთეონში.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 20 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1888
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1950
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:ქართველი დრამატურგები
კატეგორია:თბილისში გარდაცვლილები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ვაკის სასაფლაოზე დაკრძალულები