იზეთ ორუჯოვა

იზეთ ორუჯოვა (, დ. 16 სექტემბერი, 1909, ბაქო — გ. 22 აპრილი, 1983, ბაქო) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა ქიმიკოსი, აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი, ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი. პირველი აზერბაიჯანელი ქალი, რომელმაც ითამაშა მხატვრულ კინოში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1909 წლის 16 სექტემბერს ბაქოში. ოჯახში ხუთი შვილი იყო, რომელთაგან იზეთი ყველაზე უფროსი გახლდათ. მირზა აღას ქალიშვილები პირველები იყვნენ თავიანთ ქუჩაზე, ვინც ჩადრი მოიხსნა. რევოლუციამდელ წლებში ამ ქუჩას სწორედ ჩადროვას ეძახდნენ.

იზეთმა დაამთავრა ცხრა კლასი. 1932 წელს დაასრულა აზერბაიჯანის ნავთობის ინსტიტუტი, სადაც ნავთობის ქიმიას სწავლობდა. ამავე წლიდან დაიწყო მუშაობა ლაბორანტად აზერბაიჯანის ნავთობგადამამუშავებელი მრეწველობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. სამსახურის შემდეგ კი სკოლაში ასწავლიდა.
ჯერ კიდევ სტუდენტობის პერიოდში, ოჯახის დასახმარებლად, ორუჯოვა მუშაობდა მანქანათმწერლად „აზნეფტში“. სწორედ ამ პერიოდში დაიწყო მან კინოში გადაღებაც. იმ დროის ცნობილმა აზერბაიჯანელმა დრამატურგმა ჯაფარ ჯაბარლიმ იგი პირადად მიიწვია მთავარ როლზე ფილმში „სევილი“, რომელიც მისი ამავე სახელწოდების პიესის მიხედვით შეიქმნა.

1929 წელს ფილმი ეკრანებზე გამოვიდა და იმ წლებში უდიდესი გავლენა მოახდინა მრავალი აზერბაიჯანელი ქალის გათავისუფლებაზე. 1935 წელს ორუჯოვამ ითამაშა ფილმში „ალმასი“, რომელიც ასევე ჯაბარლის ამავე სახელწოდების პიესის მიხედვით იყო გადაღებული.

იზეთ ორუჯოვა აზერბაიჯანის ნავთობგადამამუშავებელი მრეწველობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში 1949 წლამდე მუშაობდა. 1949 წლიდან 1965 წლამდე პერიოდში ის მუშაობდა აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ნავთობქიმიური პროცესების ინსტიტუტში. 1967 წელს იგი გახდა აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის არაორგანული და ფიზიკური ქიმიის ინსტიტუტის დირექტორი და ამ თანამდებობაზე 1971 წლამდე დარჩა. იმავე წლიდან, ორუჯოვა მუშაობდა აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის დანამატების ქიმიის ინსტიტუტში.

იზეთ ორუჯოვას ნაშრომები ძირითადად საცხებ-საპოხი ზეთების თვისებების შესწავლას ეძღვნება. მისი კვლევები მოიცავს ნედლეულის ტიპის, მისი გადამუშავების მეთოდებისა და სხვადასხვა დანამატის ზეგავლენის ანალიზს საცხებ მასალების თვისებებზე. მან შეიმუშავა დანამატების წარმოების რამდენიმე ტექნოლოგიური მეთოდი. ის ასევე მუშაობდა სხვადასხვა დანამატის გამოყენებით ძრავის ზეთების ხარისხის გაუმჯობესებაზე.

1947 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „საცხებ-საპოხი ზეთების გაუმჯობესების გზები“. 1962 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია სახელწოდებით: „ახალი თვისებების მქონე ენერგეტიკული ზეთების შექმნა“.

1970 წელს გახდა აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი. 1972 წელს კი მიენიჭა აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსის წოდება.

გარდაიცვალა 1983 წლის 22 აპრილს. დაკრძალულია ბაქოში, საპატიო დაკრძალვის II ხეივანში.

პირადი ცხოვრება
1935 წელს იზეთ ორუჯოვა დაქორწინდა თავის მეზობელზე, მოვსუმ ისმაილზადეზე. მალევე წყვილს ვაჟი, ილმაზი შეეძინა. 1937 წელს მოვსუმი ხალხის მტრის ბრალდებით დააპატიმრეს. საკუთარი დაპატიმრების მოლოდინში, ის ცოლს გაშორდა, რათა ოჯახი რეპრესიებისგან ეხსნა. გადასახლებიდან დაბრუნებულ ისმაილზადეს აეკრძალა ბაქოში ცხოვრება და ის მინგეჩაურში დასახლდა, სადაც მეორედ დაქორწინდა.

ლიტერატურა


სქოლიო

კატეგორია:ქალები ათასწლეულის მიხედვით
კატეგორია:ქალები ეროვნებისა და როლის მიხედვით
კატეგორია:აზერბაიჯანელი აკადემიკოსები
კატეგორია:ქიმიკოსი ქალები
კატეგორია:ქალები ეროვნებისა და საქმიანობის მიხედვით
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები