დელილი (მთვარის კრატერი)

კრატერი დელილი () — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ფრანგი ასტრონომისა და კარტოგრაფის, ჟოზეფ დელილის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება ერატოსთენული პერიოდით ივარაუდება.

სახელწოდება
კრატერს სახელი ეწოდა მისი ეპონიმის ჟოზეფ დელილის მიხედვით. ინგლისურად კრატერის სახელწოდება () შეესატყვისება ეპონიმს, ისევე როგორც რუსულიც (). ქართულადაც ეპონიმის შესატყვისი უნდა იყოს კრატერის სახელწოდება.

 კრატერის აღწერა 
კრატერის უახლოესი მეზობლებია ონგსტრომის კრატერი დასავლეთით; გრუიტჰაიზენის კრატერი ჩრდილო-დასავლეთით; ჰაისის კრატერი ჩრდილო-აღმოსავლეთით; კავანტუს კრატერი აღმოსავლეთით; დიოფანტუსის კრატერი სამხრეთ-დასავლეთით; ფედოროვისა და არტსიმოვიჩის კრატერები სამხრეთ-დასავლეთით. კრატერის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს დელილის პიკი; დასავლეთით ბახერის ქედი; ჩრდილო-აღმოსავლეთით ბორისის ესკარპმენტი, რომელიც გარშემორტყმულია პაწაწინა კრატერებით: გასტონი, ლინდა და ბორისი; აღმოსავლეთ-ჩრდილო-აღმოსავლეთით არის დელილის ნაპრალი; ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით დიოფანტუსის ნაპრალი. დელილის კრატერის სამხრეთ-დასავლეთით ასევე მდებარეობს ჰარბინგერის მთები. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 113.87 კმ, სიღრმე — 2.89 კმ.

დელილის პიკი და დელილის კრატერის ქედი. აპოლო 15-ის სურათი. კრატერი პრაქტიკულად დაუზიანებელია და მრავალკუთხა ფორმისაა. რგოლს ბასრი კიდე აქვს, შიდა ფერდობზე ტერასული სტრუქტურის კვალია, ხოლო შიდა ფერდობის ძირში კლდის ჩამონგრევა ჩანს. რგოლის ჩრდილოეთ ნაწილში რღვევა ხდება. რგოლის გარეთა ფერდობი გარშემორტყმულია კრატერის ფორმირების დროს გამოტყორცნილი აშკარად ხილული ქანებით. რგოლი მიმდებარე რელიეფიდან 850 მ-ით მაღლა დგას, ხოლო კრატერის მოცულობა 397.17 კმ³-ია. აუზის ფსკერი უხეშია, მასიური, მაგრამ ცუდად გამოკვეთილი ცენტრალური ბორცვით, რომლის სიმაღლე 640 მ-ია. კრატერის სამხრეთით არის ტერიტორია, რომელსაც მიმდებარე რელიეფთან შედარებით უფრო მაღალი ალბედო აქვს.

დელილის კრატერში მთვარის დაბნელების დროს თერმული ანომალიები დაფიქსირდა. ეს ფენომენი აიხსნება კრატერის ახალგაზრდა ასაკით და თბოიზოლაციის უზრუნველსაყოფად საკმარისი რეგოლითის ფენის არარსებობით. ფენომენი ტიპიურია ახალგაზრდა კრატერების უმეტესობისთვის.

 სატელიტური კრატერები 
 370პქ|ცენტრი| ჰეველიუსი  კოორდინატები დიამეტრი, კმK 2.9

იხილეთ აგრეთვე
მთვარის კრატერების სია

რესურსები ინტერნეტში













სქოლიო

კატეგორია:მთვარის დარტყმითი კრატერები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-11