ები ოლდრიჩ როკფელერის სახელობის ხალხური ხელოვნების მუზეუმი

ები ოლდრიჩ როკფელერის სახელობის ხალხური ხელოვნების მუზეუმი (AARFAM) — ამერიკის შეერთებული შტატების პირველი და მსოფლიოში უძველესი უწყვეტად მოქმედი მუზეუმი, რომელიც ეძღვნება ამერიკული ხალხური ხელოვნების შენარჩუნებას, შეგროვებას და გამოფენას. ვირჯინიის შტატის კოლონიალ უილიამსბურგის ისტორიული საზღვრის მახლობლად მდებარე „AARFAM“ დაარსდა ები ოლდრიჩ როკფელერის მიერ შეწირული კოლექციით და მისი ქვრივის, ჯონ დ. როკფელერი უმცროსის, „Standard Oil“-ის ქონების მემკვიდრისა და „Colonial Williamsburg“-ის თანადამფუძნებლის შემოწირულობით.

თავისი ფუნდამენტური კოლექციით, ები როკფელერმა „მასალა, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში ხელნაკეთ ნივთად ითვლებოდა, ამერიკული ხელოვნების ეროვნულად აღიარებულ და მაღალ შეფასებად აქცია“. თავდაპირველი შენობა 1957 წლის მაისში გაიხსნა, მიტჩელ უაილდერის ხელმძღვანელობით და 1992 წელს გაფართოვდა, სანამ 2007 წელს ხელახლა არ გადაიტანეს და გაფართოვდნენ, ყოველ ჯერზე მზარდი კოლექციის დასაკმაყოფილებლად. ები როკფელერის 424 ნივთისგან შემდგარი კოლექცია გახდა კოლექციის საფუძველი, რომელიც ამჟამად მოიცავს 7000-ზე მეტ ხალხურ ხელოვნების ნიმუშს, რომლებიც თარიღდება 1720-იანი წლებიდან დღემდე. მისი ამჟამინდელი ადგილმდებარეობის შემდგომი გაფართოება 2019 წელს იგეგმება.

თავდაპირველად, როგორც ები ოლდრიჩ როკფელერის ხალხური ხელოვნების კოლექცია (AARFAC), ობიექტმა სახელი შეიცვალა 1977 წელს და ეწოდა ები ოლდრიჩ როკფელერის ხალხური ხელოვნების ცენტრი (AARFAC), ხოლო 2000 წელს კვლავ ეწოდა ები ოლდრიჩ როკფელერის ხალხური ხელოვნების მუზეუმი.
ამჟამად, დევიტ უოლასის დეკორატიული ხელოვნების მუზეუმთან ერთად განლაგებული ორივე კოლექცია ინარჩუნებს შესაბამის სახელებს და ერთად ცნობილია, როგორც კოლონიური უილიამსბურგის ხელოვნების მუზეუმები.

ისტორია
კონსულტანტებისა და ხელოვნების დილერების რჩევით ამერიკული ხალხური ხელოვნების ნიმუშების ჩამოყალიბების შემდეგ, ხელოვნების მფარველმა, ები ოლდრიჩ როკფელერმა, ანონიმურად გაასესხა თავისი ხალხური ხელოვნების კოლექციის ნაწილი თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმის გამოფენას „ამერიკული ხალხური ხელოვნება: ჩვეულებრივი ადამიანის ხელოვნება ამერიკაში, 1750–1900“, რომელიც 1932 წლის 30 ნოემბრიდან 1933 წლის 14 იანვრამდე ნიუ-იორკში გაიმართა. გამოფენა მოგვიანებით აშშ-ს ექვს ქალაქში იყო და 2017 წელს ჟურნალმა „Antiques Magazine“ დაწერა, რომ „იყო თუ არა ერთსულოვანი შეთანხმება ამ ისტორიაში ხალხური ხელოვნების მნიშვნელობაზე, ამ კატეგორიის იგნორირება აღარ შეიძლებოდა“.

1935 წელს როკფელერმა თავისი ხალხური ხელოვნების კოლექციის ნაწილი უილიამსბურგში, ლუდველ-სამოთხის სახლს გადასცა.Gerard C.Wertkin and Lee Kogan, eds., Encyclopedia of American Folk Art (New York: Routledge, 2004), 1,  ოთხი წლის შემდეგ მან კოლექცია კოლონიალ უილიამსბურგს გადასცა, სადაც ის ლუდველ-სამოთხის სახლში 1956 წლამდე დარჩა.

1956 წელს, ები ოლდრიჩ როკფელერის 1948 წელს გარდაცვალების შემდეგ და ორი წლის შემდეგ, რაც მისმა მეუღლემ განაცხადა, რომ უილიამსბურგის მუზეუმს როკფელერის სახელს გადასცემდა, მათმა ვაჟმა, დევიდ როკფელერმა, ლუდველ-პარადაისის სახლის კოლექცია კიდევ 54 ხალხური ხელოვნების ნიმუშით შეავსო, რომლებიც დედამისმა მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმსა და თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმს შესწირა. კოლექცია საზოგადოებისთვის ლუდველ-პარადაისის სახლში 1956 წლის 1 იანვრამდე ღია დარჩა.

კოლექციისთვის ახალი ადგილმდებარეობის მოფიქრებისას, როკფელერებმა ითანამშრომლეს ამერიკული დეკორატიული ხელოვნებისა და ხალხური ხელოვნების სფეროში პიონერ კოლექციონერთან, ნინა ფლეტჩერ ლიტლთან, რომელმაც 1950-იანი წლების დასაწყისში შესთავაზა „ჭერის დაწევა და ინტერიერის საყოფაცხოვრებო მასშტაბის სივრცეების სერიის შექმნა. მან ჩაატარა პირველი კვლევა კოლექციაზე, მოახდინა ნახატების ატრიბუცია და დაწერა კოლექციის პირველი კატალოგი“.

ები ოლდრიჩ როკფელერის ხალხური ხელოვნების კოლექცია 1957 წლის მაისში გაიხსნა ახალ, ორსართულიან, სპეციალურად აშენებულ, ჯორჯიანული/ფედერალური აღორძინების სტილის აგურის შენობაში, თვალსაჩინო ოვალური ბაღით — რომელიც მდებარეობს კოლონიალ უილიამსბურგის ისტორიული უბნის გარეთ, სამხრეთ ინგლისის ქუჩაზე, უილიამსბურგის სასტუმროს მიმდებარედ. ამ დროს (1957), ლუდველ-პარადაის ჰაუსი, მიუხედავად იმისა, რომ ჯონ როკფელერის მიერ კოლონიალ უილიამსბურგის შესაქმნელად შეძენილი უძრავი ქონება იყო, კერძო რეზიდენციად იქცა.

1992 წელს მუზეუმმა გახსნა 19,000 კვადრატული ფუტის ფართობის ერთსართულიანი აგურის დაშენება, რომელშიც განთავსებულია თვალსაჩინო დარგული ხისა და აგურის პერგოლა და მიმდებარე შადრევნების ბაღი, რომელიც დააპროექტეს როშ-დინკელუს არქიტექტორებმა.

2007 წელს, „AARFAM“-მა დატოვა სამხრეთ ინგლისის ქუჩის შენობა და მზარდი ხალხური ხელოვნების კოლექცია განათავსა ახლომდებარე დევიტ უოლასის დეკორატიული ხელოვნების მუზეუმთან — ფრენსისის ქუჩაზე, ნასაუსა და სამხრეთ ჰენრის ქუჩებს შორის, მერჩენტს სკვერის მახლობლად. იქ კოლექციამ დაიკავა 10,400 კვადრატული ფუტის გაფართოებული საგამოფენო სივრცე 11 გალერეით, რომელშიც შესვლა შესაძლებელი იყო კოლონიალ უილიამსბურგის მიმდებარე 1773 წლის საჯარო საავადმყოფოს შენობის ქვეშ არსებული წრიული ჩამოსვლის თანმიმდევრობით. „AARFAM“-ის გადატანით, თავდაპირველი შენობა (ოვალური ბაღით) და 1992 წელს დამატებული შენობა (შადრევნების ბაღით) ასოცირდებოდა კოლონიალ უილიამსბურგის სპა-ცენტრთან.

კოლონიურმა უილიამსბურგის ფონდმა 2014 წელს გამოაცხადა დევიტ უოლესის/ები ოლდრიჩის ნაგებობის 40 მილიონი დოლარის ღირებულების დაშენების შესახებ, რომლის მშენებლობაც 2017 წლის აპრილში დაიწყება და 2019 წელს გაიხსნება — მშენებლობას დაემატება 65,000 კვ. მეტრი ფართობის ახალი ფრთა და ნასაუს ქუჩაზე ახალი, უფრო ადვილად მისადგომი, ქუჩის დონის შესასვლელი.

კოლექცია
424 ნივთი, რომლებიც ები როკფელერმა 1929-1942 წლებში შეაგროვა, კოლექციის ბირთვს წარმოადგენს, თუმცა მუზეუმი გაიზარდა და დღეს 3000-ზე მეტ ნივთს მოიცავს.

გახსნიდან პირველივე წელს მუზეუმში, როკფელერის კოლექციის გარდა, შედიოდა ჯ. სტიუარტ ჰალადეის და ჰერელ თომასის, ჰოლგერ კეჰილის, ედიტ გრეგორ ჰალპერტის და ჯონ ლოუ რობერტსონის ნამუშევრები. ამჟამად მუზეუმში წარმოდგენილია პორტრეტების, სამხრეთული და აფროამერიკული ხალხური ხელოვნების, ქანდაკების, ფრაქტურის და ტექსტილის ნამუშევრები. მასში შედის ისეთი ცნობილი მხატვრების წარმომადგენლობითი ნამუშევრები, როგორებიც არიან ედი არნინგი, ვილჰელმ შიმელი, ერასტუს სოლსბერი ფილდი, ედვარდ ჰიქსი, ლუის მილერი, ალბერტ ჰოფმანი, ლუი ჟოზეფ ბაჰინი და ამი ფილიპსი. მუზეუმის სხვადასხვა გამოფენა ეხებოდა მე-18 და მე-19 საუკუნის ისეთ მხატვრებს, როგორებიც არიან ზედეკია ბელკნაპი, ჯეიმს სანფორტ ელსვორთი და ასაბელ ლინდ პაუერსი.

მუზეუმში წარმოდგენილია მე-18 საუკუნის აკვარელის მნიშვნელოვანი ნახატები, როგორიცაა სამხრეთ კაროლინას მონათმფლობელი ჯონ როუზის „ძველი პლანტაცია“.

მუზეუმის ერთ-ერთი ცნობილი კურატორი იყო თომას ნ. არმსტრონგ III.

ლიტერატურა

სქოლიო

კატეგორია:დაარსებულები
კატეგორია:მუზეუმები
კატეგორია:დაარსებულები ათასწლეულების მიხედვით
კატეგორია:დაარსებულები ათასწლეულებისა და კონტინენტების მიხედვით
კატეგორია:დაარსებულები ათასწლეულებისა და ტიპის მიხედვით
კატეგორია:დაარსებულები ათასწლეულისა და ქვეყნის მიხედვით
კატეგორია:დაარსებულები დროის მიხედვით
კატეგორია:დაარსებულები დროისა და ქვეყნის მიხედვით
კატეგორია:დაარსებულები კონტინენტების მიხედვით
კატეგორია:დაარსებულები კონტინენტისა და ათასწლეულის მიხედვით
კატეგორია:დაარსებულები კონტინენტისა და ათწლეულის მიხედვით
კატეგორია:დაარსებულები კონტინენტისა და დროის მიხედვით
კატეგორია:დაარსებულები კონტინენტისა და საუკუნის მიხედვით
კატეგორია:დაარსებულები კონტინენტისა და წლების მიხედვით
კატეგორია:დაარსებულები ტიპისა და ათასწლეულების მიხედვით
კატეგორია:დაარსებულები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:დაარსებულები ქვეყნისა და ათასწლეულის მიხედვით
კატეგორია:დაარსებულები ქვეყნისა და ათწლეულის მიხედვით
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მუზეუმები დაარსების თარიღის მიხედვით
კატეგორია:მუზეუმები დაარსების საუკუნეების მიხედვით
კატეგორია:მუზეუმები დაარსების წლის მიხედვით
კატეგორია:მუზეუმები კონტინენტების მიხედვით
კატეგორია:მუზეუმები ტიპების მიხედვით
კატეგორია:მუზეუმები ქალაქების მიხედვით
კატეგორია:მუზეუმები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:მუზეუმთა სიები
კატეგორია:მუზეუმის ტიპები
კატეგორია:კოლექციები