ჰილდა დულიტლი

ჰილდა დულიტლი (; დ. 10 სექტემბერი, 1886 — გ. 27 სექტემბერი, 1961) — ამერიკელი მოდერნისტი პოეტი, რომანისტი და მემუარისტი, რომელიც მთელი ცხოვრების მანძილზე ფსევდონიმით — ჰ.დ. (H.D.) — წერდა. მისი კარიერა დაიწყო 1911 წელს, ლონდონში გადასვლის შემდეგ, სადაც ამერიკელ ემიგრანტ პოეტსა და კრიტიკოსთან, ეზრა პაუნდთან ერთად დააფუძნა ავანგარდული იმაჟისტური ჯგუფი. ამ ადრეულ პერიოდში მისმა მინიმალისტურმა თავისუფალმა ლექსებმა, რომლებიც კლასიკურ მოტივებს ასახავდა, საერთაშორისო ყურადღება მიიპყრო. მოგვიანებით იგი ჩამოშორდა იმაჟისტურ მოძრაობას და დაიწყო ექსპერიმენტები სხვადასხვა ფორმებში, მათ შორის მხატვრულ პროზაში, მემუარებსა და ლექსად დაწერილ დრამებში. ბლიცის დროს ლონდონში მიღებული ტრავმის გავლენით, მეორე მსოფლიო ომიდან სიცოცხლის ბოლომდე, ჰ.დ.-ს პოეტური სტილი გარდაიქმნა რთულ, გრძელ პოემებად, რომლებიც ეზოთერულ და პაციფისტურ თემებს ეძღვნებოდა.

ჰ.დ. დაიბადა ბეთლემში, პენსილვანიის შტატში, მდიდარ და განათლებულ ოჯახში. საკუთარი ბისექსუალობის აღმოჩენის შემდეგ, მას პირველი ერთსქესიანი ურთიერთობა ჰქონდა ბრინ-მარის კოლეჯში სწავლისას (1904–1906 წლებში). მრავალწლიანი მეგობრობის შემდეგ, ჰ.დ. დაინიშნა პაუნდზე და 1911 წელს მას ლონდონში გაჰყვა, სადაც პაუნდი მის შემოქმედებას აქტიურ პოპულარიზაციას უწევდა. თუმცა, მათი ურთიერთობა მალევე დასრულდა და ჰ.დ. 1913 წელს ცოლად გაჰყვა იმაჟისტ პოეტს, რიჩარდ ოლდინგტონს. 1918 წელს მან გაიცნო რომანისტი ბრაიერი, რომელიც მისი რომანტიკული პარტნიორი და ახლო მეგობარი გახდა სიცოცხლის ბოლომდე. 1916–1917 წლებში იგი იყო ჟურნალ The Egoist-ის ლიტერატურული რედაქტორის ასისტენტი; მისი ნაწარმოებები იბეჭდებოდა გამოცემებში: The English Review და The Transatlantic Review. პირველი მსოფლიო ომის დროს მას ძმა და მამა გარდაეცვალა, თავად კი ოლდინგტონს დაშორდა. 1930-იან წლებში იგი მკურნალობდა ზიგმუნდ ფროიდთან, რათა გაეაზრებინა და დაეძლია როგორც ომისდროინდელი ტრავმა, ისე საკუთარი ბისექსუალობა.

ჰ.დ. ღრმად იყო დაინტერესებული ანტიკური ბერძნული ლიტერატურით და გამოაქვეყნა მრავალი ბერძნული თარგმანი. მისი ლექსები მუდმივად ეყრდნობოდა ბერძნულ მითოლოგიასა და კლასიკურ პოეტებს — დაწყებული ადრეული იმაჟისტური ლირიკიდან, რომელიც ბუნების პეიზაჟებს ელინისტური მოტივებით აღწერდა, დასრულებული 1950-იანი წლების ვრცელი პოემით Helen in Egypt („ელენე ეგვიპტეში“), რომელშიც ტროის ომის მითი ხელახლა გადაიაზრა. ოჯახში მორავიული ტრადიციით აღზრდილმა ჰ.დ.-მ, რომელმაც ოკულტური და ეზოთერული რელიგიური იდეები ახალგაზრდობაში პაუნდისგან გაიცნო, თანდათან განივითარა უნიკალური სინკრეტული სულიერი მსოფლმხედველობა. მისი რელიგიური მიდრეკილება გაძლიერდა მეორე მსოფლიო ომის დროს და მის შემდეგ, ხოლო სინკრეტული იდეები მისი გვიანდელი შემოქმედების ცენტრალური ფოკუსი გახდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ჰ.დ. კარიერის განმავლობაში მრავალ ჟანრსა და სტილში წერდა, სიცოცხლეში მას თითქმის მხოლოდ ადრეული იმაჟისტური ლექსებით იცნობდნენ. 1970-იან და 1980-იან წლებში ფემინისტი კრიტიკოსების მიერ მისი მემკვიდრეობის ხელახალი შეფასების შემდეგ, მისი გვიანდელი ვრცელი პოემებისა და პროზაული ნაწარმოებების მნიშვნელობა სულ უფრო მეტად იქნა აღიარებული და დღეს იგი მოდერნისტული ლიტერატურის ისტორიაში ცენტრალურ ფიგურად მიიჩნევა.

 ადრეული ცხოვრება და განათლება 
ჰილდა დულიტლი დაიბადა 1886 წლის 10 სექტემბერს, მორავიულ თემში, ბეთლემში, პენსილვანიის შტატში. მამამისი, ჩარლზი, იყო ასტრონომიის პროფესორი ლიჰაის უნივერსიტეტში, ხოლო დედა, ელენი (დაბადებით ვოლე), მორავიული საძმოს წევრი იყო. ჰილდას ხუთი ძმა ჰყავდა. როდესაც მამამისი პენსილვანიის უნივერსიტეტის ასტრონომიის პროფესორად დაინიშნა, რათა ფილადელფიაში ფლაუერის ობსერვატორია (Flower Observatory) ჩაებარებინა, ოჯახი აპერ-დარბიში გადავიდა.

იგი ფილადელფიის ფრენდსის ცენტრალურ სკოლაში (Friends' Central School) სწავლობდა, რომელიც 1905 წელს დაამთავრა. გამოსაშვებ საღამოზე მან სიტყვა წარმოთქვა, სათაურით „პოეტის გავლენა“ (The Poet's Influence). 1905 წელს იგი ჩაირიცხა ბრინ-მარის კოლეჯში ბერძნული ლიტერატურის შესასწავლად, სადაც პოეტები მარიან მური და უილიამ კარლოს უილიამსი გაიცნო. დაბალი ნიშნების გამო სამი სემესტრის შემდეგ ჰ.დ. კოლეჯიდან წამოვიდა და 1910 წლამდე სწავლას დამოუკიდებლად, სახლში აგრძელებდა.

ჰ.დ.-მ პოეტი ეზრა პაუნდი 1901 წელს, თინეიჯერობისას გაიცნო. პაუნდი მისი მთელი ცხოვრების მეგობარი გახდა და გადამწყვეტი როლი ითამაშა მის მწერლად ჩამოყალიბებაში. 1905 წელს პაუნდსა და ჰ.დ.-ს შორის არასტაბილური ურთიერთობა დაიწყო, რომელიც მინიმუმ ორჯერ ნიშნობითაც დასრულდა. მიუხედავად იმისა, რომ პაუნდის მშობლები ამ კავშირის მომხრე იყვნენ, ჰილდას მშობლები ამას კატეგორიულად ეწინააღმდეგებოდნენ. 1907 წელს პაუნდმა მას აჩუქა „ჰილდას წიგნი“ (Hilda's Book) — ხელით დამზადებული პერგამენტის ყდით შეკრული მისი ოცდახუთი ადრეული სასიყვარულო ლექსი, რომელიც მასვე მიუძღვნა.

1910 წელს დულიტლმა დაიწყო ურთიერთობა ფრენსის ჯოზეფა გრეგთან, ფილადელფიის პენსილვანიის ნატიფი ხელოვნების აკადემიის სტუდენტთან. გრეგით შთაგონებულმა ჰ.დ.-მ დაწერა თავისი პირველი გამოქვეყნებული ლექსები, რომლებიც თეოკრიტეს შემოქმედების მოდელით იყო შექმნილი. მისი ზოგიერთი ადრეული ნამუშევარი, მათ შორის საბავშვო მოთხრობები ასტრონომიაზე, ნიუ-იორკის გაზეთებსა და პრესვიტერიანულ ბიულეტენებში იბეჭდებოდა.
 კარიერა 
 იმაჟიზმი 

1911 წლის მაისში ჰ.დ. გრეგთან და გრეგის დედასთან ერთად არდადეგებზე ლონდონში გაემგზავრა; გრეგი მალევე დაბრუნდა სამშობლოში, ჰ.დ. კი ლონდონში დარჩა, რათა მწერლის კარიერა დაეწყო. პაუნდმა იგი თავის მეგობრებს, მათ შორის ინგლისელ მწერალ ბრიჯიტ პატმორს გააცნო, პატმორმა კი იგი რიჩარდ ოლდინგტონს შეახვედრა, რომელიც 1913 წელს მისი ქმარი გახდა. სამივე მათგანი კენსინგტონში, ჩერჩ უოლკის ქუჩაზე ცხოვრობდა: პაუნდი მე-10 ნომერში, ოლდინგტონი მე-8-ში, ხოლო ჰ.დ. მე-6-ში. ისინი ყოველდღიურად იკრიბებოდნენ სამუშაოდ ბრიტანეთის მუზეუმის სამკითხველო დარბაზში.

პაუნდმა ლონდონში სხვა პოეტებთან შეხვედრები დაიწყო, რათა თანამედროვე პოეზიის რეფორმირების იდეები განეხილათ. სხვადასხვა სახელოვნებო დარგის მოდერნისტების მსგავსად, ჰ.დ.-ც ესწრაფოდა, პაუნდის სიტყვებით, „ახლებურად ქმნას“ (make it new). ამას ისინი ვერლიბრის, ტანკასა და ჰაიკუს ფორმების ლაკონიურობის გამოყენებით და ზედმეტი სიტყვამრავლობის მოცილებით აღწევდნენ. პაუნდი, ჰ.დ. და ოლდინგტონი ცნობილნი გახდნენ, როგორც „სამი თავდაპირველი იმაჟისტი“ და გამოაქვეყნეს სამპუნქტიანი მანიფესტი, რომელიც იმაჟიზმის დებულებებს დეკლარაციას წარმოადგენდა. პაუნდის თანახმად: 

1912 წელს პაუნდთან საუბრისას ჰ.დ.-მ აღნიშნა, რომ სახელი „ჰილდა დულიტლი“ ძველმოდურად და „უცნაურად“ ეჩვენებოდა; პაუნდმა მას შესთავაზა ხელმოწერა — ჰ.დ. (H.D.) — აბრევიატურა, რომელიც მან კარიერის ბოლომდე შეინარჩუნა. მას შემდეგ, რაც პაუნდმა მისი ლექსის, „გზათა ჰერმესის“ (Hermes of the Ways) გვერდის ბოლოს მიაწერა სახელი „H.D. Imagiste“, მან H.D. თავის ფსევდონიმად აირჩია. პირად საუბრებში პაუნდი მას „დრიადას“ ეძახდა.

1912 წლის ოქტომბერში, რუბრიკით Imagiste, პაუნდმა ჰ.დ.-ს რჩეული ლექსების კრებული გაუგზავნა ჰარიეტ მონროს, ჟურნალ Poetry-ს დამფუძნებელს. 1913 წლის იანვრის ნომერში გამოქვეყნდა მისი სამი ლექსი: „გზათა ჰერმესი“, რომლის წაკითხვის შემდეგ პაუნდმა თქვა: „ეს არის პოეზია“, „პრიაპუსი: ბაღების მცველი“ (მოგვიანებით ეწოდა „ბაღი“) და „ეპიგრამა“. ამავე ნომერში დაიბეჭდა ოლდინგტონის სამი ლექსიც. ეს ადრეული ლექსები შთაგონებულია ანტიკური ბერძნული ლიტერატურით, განსაკუთრებით საფოს შემოქმედებით, რაც ოლდინგტონისა და პაუნდის ინტერესის სფეროსაც წარმოადგენდა. მისი იმაჟისტური პოეზიისთვის დამახასიათებელია ეკონომიური ენა და კლასიკური, მკაცრი სიწმინდე, რისი საუკეთესო მაგალითიცაა მისი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ლექსი „ორეადა“ (1915):

ეს სტილი კრიტიკის გარეშე არ დარჩენილა. 1915 წლის მაისში ჟურნალ The Egoist-ის სპეციალურ იმაჟისტურ ნომერში, ინგლისელმა პოეტმა ჰაროლდ მონრომ ჰ.დ. „ჭეშმარიტ იმაჟისტად“ შერაცხა, თუმცა მისი ადრეული შემოქმედება „წვრილმან პოეზიად“ მონათლა, რაც, მისი აზრით, „ან ფანტაზიის სიმცირეზე, ან სრულიად უსარგებლო თავშეკავებაზე“ მიუთითებდა. ამის საპირისპიროდ, 1927 წლის რეცენზიაში ბრიტანელმა მოდერნისტმა მწერალმა და კრიტიკოსმა მეი სინკლერმა „ორეადას“ ლაკონიურობას „სასწაული“ უწოდა და მონრო მისი დაუფასებლობის გამო გააკრიტიკა.

 პირველი მსოფლიო ომი და შემდგომი პერიოდი 
მინი|მარჯვნივ|ინგლისელი მწერალი და პოეტი რიჩარდ ოლდინგტონი 1931 წელს; მან და ჰ.დ.-მ 1913 წელს იქორწინეს, თუმცა მალევე გაუცხოვდნენ და 1938 წელს განქორწინდნენ.
1913 წელს ჰ.დ. რიჩარდ ოლდინგტონზე დაქორწინდა. მომდევნო წელს პაუნდმა ცოლად შეირთო ინგლისელი ხელოვანი დოროთი შეიქსპირი. ჰ.დ.-სა და ოლდინგტონის ერთადერთი შვილი, გოგონა, 1915 წელს მკვდარი დაიბადა. ოლდინგტონი ბრიტანეთის არმიაში გაიწვიეს, ჰ.დ.-მ კი მისი ადგილი დაიკავა ჟურნალ The Egoist-ის რედაქტორის ასისტენტის პოზიციაზე, სადაც მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში მუშაობდა. 1916 წელს გამოიცა ჰ.დ.-ს პირველი წიგნი „ზღვის ბაღი“ (Sea Garden). ამასობაში ჰ.დ. და ოლდინგტონი ერთმანეთს დაშორდნენ; გავრცელებული ინფორმაციით, 1917 წელს ოლდინგტონმა საყვარელი გაიჩინა, ჰ.დ.-მ კი ახლო, მაგრამ პლატონური ურთიერთობა დაიწყო ინგლისელ მწერალ დ. ჰ. ლორენსთან.

1918 წელს ჰ.დ.-ს ძმა, გილბერტი, ბრძოლაში დაიღუპა. იმავე წლის მარტში იგი კორნუოლში გადავიდა შოტლანდიელ კომპოზიტორ სესილ გრეისთან ერთად, რომელიც ლორენსის მეგობარი იყო. იგი გრეისგან დაორსულდა, თუმცა, სანამ ფეხმძიმობის შესახებ შეიტყობდა, მათი ურთიერთობა გაცივდა და გრეი ლონდონში დაბრუნდა. აქ ჰ.დ.-მ შეიტყო, რომ მამამისი გარდაიცვალა, რომელმაც გილბერტის სიკვდილით გამოწვეული ტრაგედია ვერ გადაიტანა. სასოწარკვეთილი და ესპანური გრიპით დაავადებული ჰ.დ. 1919 წელს, ქალიშვილის, პერდიტა ოლდინგტონის დაბადებისას, სიკვდილის პირას იყო.

ჰ.დ. და ოლდინგტონი ურთიერთობის გადარჩენას ცდილობდნენ, თუმცა უშედეგოდ, რაც ნაწილობრივ ოლდინგტონის ომის შემდგომი პოსტტრავმული სტრესული აშლილობით, მაგრამ განსაკუთრებით ჰ.დ.-ს გრეისგან ორსულობით იყო განპირობებული. ისინი საბოლოოდ გაუცხოვდნენ და მოგვიანებით, 1938 წელს, განქორწინდნენ.

1918 წლის ივლისში მან კორნუოლში მდიდარი ინგლისელი რომანისტი ბრაიერი (ენი უინიფრედ ელერმანი) გაიცნო და მათ შორის ურთიერთობა დაიწყო. ბრაიერი ჰ.დ.-ზე რამდენიმე წლით უმცროსი, ლესბოსელი და მასავით არაკონფორმისტი იყო. ორივე ქალი უჩვეულოდ მაღალი იყო, რაც ჰ.დ.-ს აკომპლექსებდა. ისინი 1950 წლამდე ხანგამოშვებით ერთად ცხოვრობდნენ. ორივეს მრავალი სხვა პარტნიორი ჰყავდა, თუმცა ბრაიერი სიცოცხლის ბოლომდე ჰ.დ.-ს საყვარლად დარჩა. ბრაიერი ფიქტიურ ქორწინებაში შევიდა ამერიკელ მწერალსა და გამომცემელ რობერტ მაკალმონთან, რამაც ამ უკანასკნელს საშუალება მისცა, ბრაიერის სიმდიდრის ნაწილი პარიზში დაარსებული თავისი საგამომცემლო სახლის — Contact Press-ის დასაფინანსებლად გამოეყენებინა. 1923 წელს ჰ.დ. და ბრაიერი ეგვიპტეში გაემგზავრნენ ტუტანხამონის აკლდამის გახსნაზე, რის შემდეგაც შვეიცარიაში დასახლდნენ.

1919 წელს მან დაწერა პოეტიკის შესახებ თავისი იმ მცირერიცხოვან ნაშრომთაგანი, როგორიცაა „შენიშვნები აზროვნებასა და ხედვაზე“ (Notes on Thought and Vision), თუმცა ის 1982 წლამდე არ გამოქვეყნებულა. მასში იგი პოეტებზე (მათ შორის საკუთარ თავზეც) საუბრობს, როგორც ვიზიონერთა ერთგვარ ელიტარულ ჯგუფზე, რომელთაც შესწევთ ძალა, „ადამიანის აზროვნების მთელი მდინარება შეცვალონ“. ამ პერიოდში მან თავის ლექსებში ფემინისტური იდეების ასახვა დაიწყო.

 პოეტური ციკლები, რომანები და ფსიქოანალიზი 
მარცხნივ|მინი|ჰ.დ. დაახლოებით 36 წლის ასაკში, 1922 წელს|alt=ჰ.დ.-ს პორტრეტი, რომელიც მარცხნივ იყურება
1920-იანი წლების დასაწყისის ჰ.დ.-ს შემოქმედებისთვის დამახასიათებელია პოეტური და რომანების ციკლები. პირველი მათგანი, „Magna Graeca“, შედგება პოემებისგან: Palimpsest (1921) და Hedylus (1928), რომლებიც კლასიკურ გარემოს იყენებენ პოეტის როლის, კერძოდ კი პატრიარქალურ ლიტერატურულ კულტურაში ქალი პოეტის ფასეულობის გამოსაკვლევად. მომდევნო ციკლები — „HERmione“, „Bid Me to Live“, „Paint It Today“ და „Asphodel“ — მეტწილად ავტობიოგრაფიულია და ფოკუსირებულია ქალი ხელოვანის განვითარებაზე, ასევე ჰეტეროსექსუალურ და ლესბოსურ ლტოლვებს შორის არსებულ კონფლიქტზე. ნოველები — Kora and Ka და The Usual Star — ციკლიდან „Borderline“, 1933 წელს გამოიცა, რასაც მოჰყვა Pilate's Wife, Mira-Mare და Nights.

1927 წელს ჰ.დ.-ს დედა გარდაეცვალა. იმავე წელს ბრაიერი დაშორდა მაკალმონს, რათა ცოლად გაჰყოლოდა კენეთ მაკფერსონს, რომელიც იმ პერიოდში ჰ.დ.-ს საყვარელი იყო. ბრაიერი, მაკფერსონი და ჰ.დ. ერთად ცხოვრობდნენ და მოგზაურობდნენ ევროპაში, რასაც ნიუ-იორკის სკოლის პოეტმა ბარბარა გესტმა „სამთა მენაჟერია“ (menagerie of three) უწოდა. მაკფერსონზე ქორწინების პერიოდში ბრაიერმა იშვილა ჰ.დ.-ს ქალიშვილი პერდიტა, რამაც გამოიწვია ბავშვის გვარის შეცვლა პერდიტა მაკფერსონად. მოგვიანებით ბრაიერმა პერდიტა თავის მემკვიდრედ გამოაცხადა. ისინი ჟენევის ტბის სანაპიროზე გადავიდნენ საცხოვრებლად, სადაც ბაუჰაუზის სტილის ვილაში ცხოვრობდნენ. 1928 წელს ჰ.დ. დაორსულდა და აბორტი გაიკეთა.

1927 წელს ბრაიერმა და მაკფერსონმა დააარსეს ყოველთვიური ჟურნალი Close Up, რომელიც კინემატოგრაფის განხილვის პლატფორმას წარმოადგენდა. იმავე წელს ჩამოყალიბდა დამოუკიდებელი კინოჯგუფი POOL (მეტწილად ბრაიერის მემკვიდრეობით დაფინანსებული), რომელსაც სამივე მათგანი მართავდა. 1930 წლის POOL-ის ფილმში Borderline მონაწილეობდნენ ჰ.დ., ბრაიერი და ცოლ-ქმარი პოლ და ესლანდა გუდ რობსონი. ფილმი იკვლევს უკიდურეს ფსიქიკურ მდგომარეობებს, რასიზმს და რასთაშორის ურთიერთობებს. ჰ.დ.-მ ფილმის თანხლებით გამოსაქვეყნებლად განმარტებითი პამფლეტიც დაწერა.

1928 წელს ჰ.დ.-მ დაიწყო ფსიქოანალიზის კურსი ფროიდიანელ ჰანს ზაქსთან. 1933 წელს იგი გაემგზავრა ვენაში ზიგმუნდ ფროიდთან ანალიზის გასავლელად. ფროიდის თეორიებით მისი დაინტერესება ჯერ კიდევ 1909 წელს დაიწყო, მას შემდეგ, რაც მისი ნაშრომები ორიგინალში, გერმანულ ენაზე წაიკითხა. ფროიდთან იგი ბრაიერის ფსიქოანალიტიკოსმა გაგზავნა, რადგან ჰ.დ.-ს აშკარა პარანოია ჰქონდა ადოლფ ჰიტლერის აღზევების გამო. პირველმა მსოფლიო ომმა იგი სულიერად გაანადგურა: მან დაკარგა ძმა ბრძოლაში, მამამისი შვილის დაღუპვის გამო ნერვიულობით გარდაიცვალა, მისი ქმარი საბრძოლო მოქმედებებისგან ტრავმირებული იყო, თავად კი სჯეროდა, რომ გემ „ლუზიტანიას“ ჩაძირვის ამბით გამოწვეულმა შოკმა ირიბად მისი მუცლის მოშლა გამოიწვია. ჰ.დ.-მ ფროიდთან ანალიზის ორი სერია გაიარა: 1933 წლის მარტიდან მაისამდე და 1934 წლის ოქტომბრიდან ნოემბრამდე. ფროიდის რჩევით, ჰ.დ.-მ დაწერა Bid me to Live (გამოიცა 1960 წელს), სადაც დეტალურად აღწერა თავისი ომისდროინდელი ტრავმული გამოცდილება. Writing on the Wall (წარწერა კედელზე) — სეანსების იმპრესიონისტული მემუარები და ფროიდის ფსიქოანალიზის მნიშვნელობის ხელახალი შეფასება — დაიწერა „ტრილოგიის“ პარალელურად და გამოიცა 1944 წელს; 1956 წელს იგი გამოიცა სათაურით Tribute to Freud („ფროიდის პატივსაცემად“). Advent (ადვენტი), რომელიც ეფუძნებოდა ანალიზის დროს წარმოებულ დღიურს, დაემატა Tribute to Freud-ს 1974 წლის ხელახალი გამოცემისას.

 მეორე მსოფლიო ომი 
მინი|ბრაიერის 1923 წლის ფოტო, გადაღებული მენ რეის მიერ|alt=ბრაიერის პორტრეტი, ზის და მარცხნივ იყურება
ჰილდამ და ბრაიერმა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდი ლონდონში გაატარეს. იქ ყოფნისას, მისი ქალიშვილი პერდიტა სტრატეგიული სამსახურების სამმართველოს (OSS) მდივანი გახდა. 1941-დან 1943 წლამდე ჰ.დ.-მ დაწერა „საჩუქარი“ (The Gift), მოკლე მემუარი ბეთლემში გატარებული ბავშვობის შესახებ, სადაც დეტალურად აღწერს იმ ადამიანებსა და მოვლენებს, რომლებმაც მისი პიროვნება ჩამოაყალიბეს. 1942 წელს მან დაიწყო სერია „ტრილოგია“ (Trilogy), რომელიც სამი გრძელი, ურითმო და კომპლექსური პოეტური კრებულისგან შედგება: „კედლები არ ინგრევა“ (The Walls do not Fall, 1944), „ხარკი ანგელოზებს“ (Tribute to the Angels, 1945) და „კვერთხის ყვავილობა“ (The Flowering of the Rod, 1946). ჰ.დ.-მ პირველი მათგანი ლონდონში ცხოვრებისას დაწერა და მასში ბლიცისა და მეორე მსოფლიო ომისადმი საკუთარ რეაქციებს აღწერს. მომდევნო ორი წიგნი ლონდონის ნანგრევებს ძველი ეგვიპტისა და ანტიკური საბერძნეთის ნანგრევებს ადარებს; პირველი მათგანი მას ნანახი ჰქონდა 1923 წლის ვიზიტისას. „კედლები არ ინგრევა“-ს საწყისი სტრიქონები მკაფიოდ და დაუყოვნებლივ მიანიშნებს წყვეტას ადრეულ შემოქმედებასთან:Anthology. "Sagetrieb" (2008).  University of Michigan. p. 49.

ჰ.დ.-ს ურთიერთობა ბრაიერთან ომის დასრულებისთანავე შეწყდა, თუმცა ისინი კავშირს ინარჩუნებდნენ. იგი შვეიცარიაში გადავიდა, სადაც 1946 წლის გაზაფხულზე მძიმე ნერვული აშლილობა დაემართა და იმავე წლის შემოდგომამდე კლინიკას აფარებდა თავს. სიცოცხლის ბოლომდე იგი შვეიცარიაში ცხოვრობდა. 1950-იანი წლების ბოლოს მან მკურნალობის კურსი გაიარა ფსიქოანალიტიკოს ერიხ ჰაიდტთან, რომელიც მხარს უჭერდა მას „ტანჯვის დასასრულის“ (End to Torment) წერისას — ეს იყო მემუარი პაუნდთან მისი ურთიერთობის შესახებ.

 გვიანდელი შემოქმედება 
მინი|მემორიალური დაფა ლონდონში, მეკლენბურგ-სკვერის 44 ნომერში
ჰ.დ.-ს გვიანდელი შემოქმედება მნიშვნელოვნად ეყრდნობოდა ეკლექტურ ნაზავს, რომელიც მოიცავდა ქრისტიანობას, ძველბერძნულ და ეგვიპტურ რელიგიებს, სპირიტუალიზმს, ჰერმეტიზმს, მარტინიზმსა და კაბალას (ამ უკანასკნელს რობერ ამბელენის შრომების მეშვეობით), ასევე ალქიმიას, ტაროს, ასტროლოგიასა და ფროიდისეულ ფსიქოანალიზს. ამ სულიერი სწავლებების კომუნიკაციისა და კვლევისთვის იგი გრძელი პოემის მედიუმს იყენებდა.

1952-დან 1955 წლამდე, 60-ს გადაცილებულმა ჰ.დ.-მ დაწერა თავისი ყველაზე გრძელი პოემა „ელენე ეგვიპტეში“ (Helen in Egypt). იგი მხოლოდ 1961 წელს, პოეტის გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე გამოიცა. ნაწარმოები ეფუძნება ევრიპიდეს დრამას „ელენე“, თუმცა მასში გააზრებულია ელენე ტროელის ცხოვრება ტროის დაცემის შემდეგ და მისი გადასახლება ეგვიპტეში. პოემა ახდენს პირველწყაროს ფემინისტურ რეინტერპრეტაციას და აღწერილია, როგორც მისი ადრეული შემოქმედების თემების „კვლევა... [მაგრამ]... დასკვნა“. პოემის ვრცელი ფორმა და ფართო ისტორიული მასშტაბი მიჩნეულია პასუხად პაუნდის „კანტოებზე“, რომლითაც იგი აღფრთოვანებული იყო. ნაშრომში „ტანჯვის დასასრული“ (End to Torment) იგი დაეთანხმა ნორმან ჰოლმზ პირსონის მიერ ამ პოემისთვის შერქმეულ წოდებას — „მისი კანტოები“.

მისი გვიანდელი ლექსების კრებული სიკვდილის შემდეგ, 1972 წელს, სათაურით „ჰერმეტიკული დეფინიცია“ (Hermetic Definition) გამოიცა. წიგნის ამოსავალი წერტილია მისი სიყვარული მასზე 30 წლით უმცროსი მამაკაცისადმი და სტრიქონი „რა ნელა იშლება ვარდი“ პაუნდის 106-ე კანტოდან. „სიბრძნე“ (Sagesse), რომელიც მან ლოგინში ყოფნისას, დაცემისას თეძოს მოტეხილობის შემდეგ დაწერა, „ტრილოგიის“ ერთგვარ კოდად გვევლინება; ნაწარმოები ნაწილობრივ დაწერილია ბლიცს გადარჩენილი ახალგაზრდა ქალის სახელით, რომელიც ატომური ბომბის შიშით ცხოვრობს. „ზამთრის სიყვარული“ (Winter Love) დაიწერა „ტანჯვის დასასრულის“ პარალელურად და მასში მთხრობელად ჰომეროსისეული ფიგურა — პენელოპე გვევლინება, რათა მემუარების მასალა პოეტური ფორმით გადმოსცეს. ერთ დროს ჰ.დ. ამ ლექსის  კოდად დართვასაც განიხილავდა პოემისთვის „ელენე ეგვიპტეში“.

1960 წელს იგი აშშ-ში დაბრუნდა, სადაც გახდა პირველი ქალი, რომელსაც ხელოვნებისა და ლიტერატურის ამერიკულმა აკადემიამ პოეზიისთვის ღირსების მედალი მიანიჭა.

 გარდაცვალება 
1961 წლის ივლისში გადატანილი ინსულტის შემდეგ ჰ.დ. მძიმედ დაავადდა და გადაიყვანეს ჰირსლანდენის კლინიკაში, ციურიხში, სადაც იგი 27 სექტემბერს გარდაიცვალა. მემკვიდრეებად დარჩნენ ბრაიერი და ქალიშვილი პერდიტა.

მისი ფერფლი გადაასვენეს ბეთლემში, პენსილვანიის შტატში, სადაც 1961 წლის 28 ოქტომბერს ნისკი ჰილის სასაფლაოზე (Nisky Hill Cemetery), საგვარეულო ნაკვეთში დაკრძალეს. მის საფლავის ქვაზე ამოტვიფრულია სტრიქონები მისი ადრეული ლექსიდან „ეპიტაფია“ (Epitaph):

 შეფასება 
თავისი კარიერის განმავლობაში ჰ.დ.-მ შექმნა მრავალი ნაშრომი სხვადასხვა სტილსა და ფორმატში. მისი შემოქმედება განვითარდა 1910-იანი წლების ლირიკიდან (მაგალითად, „ზღვის ბაღი“), ადრეული პერიოდის იმაჟისტური ლექსებისა და ვერლიბრის გავლით, რთულ და ვრცელ პოემებამდე: „ტრილოგია“ (დაიწერა 1942–1944 წლებში), „ელენე ეგვიპტეში“ (1952–1955), Vale Ave (1957) და 1971 წლის კრებული „ჰერმეტიკული დეფინიცია“, რომელიც მოიცავს ამავე სახელწოდების პოემას (1961), „სიბრძნეს“ (1957) და „ზამთრის სიყვარულს“ (1959). სიცოცხლის განმავლობაში, მისი გვიანდელი პოემები, რომანები და კლასიკური ნაწარმოებების მრავალრიცხოვანი თარგმანები იშვიათად ხდებოდა შესწავლის საგანი; ანთოლოგიებში მხოლოდ მისი ადრეული ლექსები — „ორეადა“ და „სიცხე“ — ხვდებოდა. ათწლეულების განმავლობაში მას განიხილავდნენ მხოლოდ როგორც იმაჟისტს, რომელმაც შემოქმედებით პიკს 1920-იან წლებში მიაღწია; ლიტერატურათმცოდნე სიუზან ფრიდმანის აზრით, ამგვარმა მიდგომამ ჰ.დ. „ტყვეობასა და საპყრობილეში“ მოაქცია. 1972 წელს ჰიუ კენერმა დაწერა, რომ მისი მხოლოდ იმაჟისტ პოეტად მიჩნევა იგივეა, რაც „უოლეს სტივენსის მთელი ცხოვრების შემოქმედება „ჰარმონიუმის“ ხუთი მოკლე ნაწარმოებით შეგვეფასებინა“. მიუხედავად იმისა, რომ პაუნდი 1930-იან წლებში ამტკიცებდა, თითქოს იმაჟისტური მოძრაობა მხოლოდ იმიტომ შექმნა, რომ „ჰ.დ. და ოლდინგტონი წარედგინა საზოგადოებისთვის მანამ, სანამ მათ ერთი წიგნისთვის საკმარისი მასალა დაუგროვდებოდათ“, ჯგუფის რამდენიმე წამყვანი პოეტი, მათ შორის ემი ლოუელი, ჰ.დ.-ს მიიჩნევდა მთავარ ფოკუსად და ნოვატორად, რომელმაც ჯგუფის „გემოვნების რევოლუცია“ განახორციელა.

ჰ.დ. ადრეულ პერიოდშივე აცნობიერებდა, რომ როგორც იმაჟიზმის სიმკაცრე, ისე პაუნდის მაკონტროლებელი ბუნება მის შემოქმედებით ხმას ზღუდავდა და 1920-იანი წლების შუა ხანებისთვის მისი ნაშრომები უკვე სცდებოდა იმაჟიზმის ფარგლებს. 1990 წელს ფემინისტმა მკვლევარმა გერტრუდ რაიფ ჰიუზმა იგი აღწერა, როგორც „ფიზიკურად ნაზი გარეგნობის, ტრადიციულად ქალური გაგებით“. ჰ.დ.-ს კარგად ესმოდა ობიექტივიზაციის საფრთხე, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ის თავისი წრის მამაკაცთა ჯგუფში ერთადერთი ქალი იყო. იგი ღელავდა, რომ მას მხოლოდ მათ კერძო მუზად აღიქვამდნენ, რაც, მისი შიშით, გავლენას ახდენდა მის საჯარო იმიჯზე და როგორც დამოუკიდებელი პოეტისა და ინტელექტუალის სტატუსზე. ქალის ობიექტივიზაცია განხილულია მის ნაწარმოებში „HER“, სადაც იგი წერს „ქალის კლასიკურ დილემაზე: აუცილებლობაზე, აირჩიო სხვისი მუზობა თუ თავად იყო ხელოვანი“. მიუხედავად იმისა, რომ პაუნდი მისი მთელი ცხოვრების მხარდამჭერი იყო, სხვა ადრეული იმაჟისტები, მათ შორის ოლდინგტონი და ლორენსი, ცდილობდნენ მისი მნიშვნელობის დაკნინებას და მისთვის მეორეხარისხოვანი როლის მიკუთვნებას. ასევე, მიუხედავად იმისა, რომ მისი შუა პერიოდის ლექსები და ნაწერები იკვლევს მისტიციზმს, ეზოთერიზმსა და ოკულტიზმს ისევე, როგორც უილიამ ბატლერ იეიტსის შემოქმედება (რომელსაც იგი პირადად იცნობდა), ჰ.დ.-ს ნაწარმოებები 1970-იან წლებამდე იშვიათად იკითხებოდა.

თუმცა კრიტიკოსი ლინდა ვაგნერი ჯერ  1969 წელს წერდა, რომ ერთ-ერთი „თანამედროვე ლიტერატურის ირონია [არის] ის, რომ ჰ.დ. ძირითადად მისი იმაჟისტური ნამუშევრებით ახსოვთ, მიუხედავად იმისა, რომ ცოტა თანამედროვე მწერალს თუ შეუქმნია ამდენი მოწიფულობის ხანაში“; მისი შემოქმედების ხელახალი შეფასება მხოლოდ 1970-იან და 1980-იან წლებში დაიწყო. ეს დაემთხვა მისი შემოქმედებისადმი ფემინისტური და მოგვიანებით ქვიარ კვლევების წარმომადგენელთა ინტერესის გაღვივებას. კერძოდ, ისეთმა კრიტიკოსებმა, როგორიცაა ფრიდმანი (1981), ჯენის რობერტსონი (1982) და რეიჩელ დიუპლესი (1986), ეჭვქვეშ დააყენეს დამკვიდრებული მოსაზრება, რომ ინგლისურენოვანი ლიტერატურული მოდერნიზმი მხოლოდ მამაკაცი მწერლების შემოქმედებაზე იყო დაფუძნებული და თანდათან დაუბრუნეს ჰ.დ.-ს კუთვნილი ადგილი ამ მოძრაობაში. 1990 წელს ჰიუზმა დაწერა, რომ ჰ.დ.-ს ლექსები XX საუკუნის შუა წლებიდან, გვენდოლინ ბრუქსის მსგავსად, წინასწარმეტყველებს ფემინიზმის მეორე ტალღას და იკვლევს იმ საკითხებს, რომლებიც სიმონ დე ბოვუარმა 1949 წელს წიგნში „მეორე სქესი“ წამოჭრა. ჰიუზის თანახმად, ჰ.დ.-ს შემოქმედება ეწინააღმდეგება პატრიარქალურ პრივილეგიებს. იგი განსაკუთრებით აღნიშნავს, რომ პოემაში „ელენე ეგვიპტეში“ ჰ.დ. ელენეს წარმოაჩენს როგორც „პროტაგონისტს და არა პაიკს“, რითაც უპირისპირდება „კონსერვატიულ და ხშირად მიზოგინურ“ ტენდენციებს, რომლებსაც ჰიუზი პაუნდისა და ტ. ს. ელიოტის მოდერნიზმში პოულობს.

ჰ.დ.-ს ნაწერები ნიმუშად იქცა არაერთი თანამედროვე ქალი პოეტისთვის, რომლებიც მოდერნისტულ და პოსტმოდერნისტულ ტრადიციებში მუშაობენ, მათ შორის არიან ბარბარა გესტი, ბლექ მაუნთინის პოეტი ჰილდა მორლი და ენის პოეტი (Language poet) სუზან ჰაუ. ანგლო-ამერიკელი პოეტი დენიზ ლევერტოვი წერდა ჰ.დ.-სადმი თავისი ღრმა პატივისცემის შესახებ, განსაკუთრებით მისი მისტიკური პოემების გამო: ჰ.დ.-მ „გვიჩვენა გზა საიდუმლოში შეღწევისთვის, [...] სიბნელეში შესასვლელად, რათა ის განვიცადოთ“. მისი გავლენა მხოლოდ ქალი პოეტებით არ შემოიფარგლება; ბევრმა მამაკაცმა მწერალმა, მათ შორის რობერტ დანკანმა, აღიარა მისი გავლენა. დანკანმა, რომლის პოეტიკა ჰ.დ.-ს სინკრეტულ სულიერებაზე იყო დაფუძნებული, პოეტი თავისი მოდერნისტული კვლევის ცენტრში მოაქცია (სახელწოდებით The H.D. Book) და ხშირად კითხულობდა ლექციებს მის შემოქმედებაზე. ნიდერლანდელმა პოეტმა ჰ. კ. ტენ ბერგემ 2008 წელს თავისი ნაშრომი „Het vertrapte mysterie“ („გათელილი საიდუმლო“) ჰ.დ.-ს ხსოვნას მიუძღვნა.

ამონარიდები „ტრილოგიიდან“ ფართოდ გავრცელდა ელექტრონულ ფორუმებსა და ონლაინ განხილვებში 11 სექტემბრის ტერაქტების შემდგომ დღეებში.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ჰ.დ.-ს ქალიშვილი პერდიტა ჩართული იყო კოდების გაშიფვრაში ბლეჩლი-პარკში, მოგვიანებით კი მუშაობდა სტრატეგიული სამსახურების სამმართველოში (OSS) — ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს წინამორბედში. OSS-ში იგი მუშაობდა გრიმ გრინთან და ჯეიმზ ენგლტონთან ერთად. ჰ.დ.-ს შვილიშვილებს შორისაა მწერალი და The Beatles-ის ბიოგრაფი ნიკოლას შეფნერი.

 შემოქმედება 
 ნაშრომები მოცემულია მათი დაწერის თარიღის მიხედვით (თუ ეს ცნობილია).

 პოეზია 

 პიესები 
ორივე ტექსტი ევრიპიდეს ბერძნული დრამების თავისუფალი პოეტური თარგმანია.
 „ჰიპოლიტოსი ყოყმანობს: პიესა სამ მოქმედებად“ (Hippolytus Temporizes: A Play in Three Acts, 1927)
 „იონი“ (Ion, 1937)

 პროზა 
ჰ.დ.-ს მხატვრული და დოკუმენტური პროზის ერთმანეთისგან მკაფიოდ გამიჯვნა რთულია. მისი რომანები და მოთხრობები ხშირად „რომანებია გასაღებით“ (romans-a-clef), ხოლო მისი მემუარები და ესეები ხშირად ექსპერიმენტული ხასიათისაა.

 მხატვრული ლიტერატურა 

 დოკუმენტური პროზა (Nonfiction) 

ლიტერატურა





























 fkeel



























რესურსები ინტერნეტში

H.D. Papers. იელის უნივერსიტეტის ამერიკული ლიტერატურის კოლექცია, ბაინეკეს იშვიათი წიგნებისა და მანუსკრიოტების ბიბლიოთეკა.
Archival resources on ArchiveGrid.

H.D. at Modern American Poetry 

 შენიშვნები 

სქოლიო

კატეგორია:მოდერნისტი მწერლები
კატეგორია:მოდერნისტი პოეტები
კატეგორია:მოდერნისტი ქალი მწერლები