გიიომ ამონტონი

გიიომ ამონტონი (; დ. 31 აგვისტო, 1663, პარიზი — გ. 11 ოქტომბერი, 1705, იქვე) — ფრანგი მექანიკოსი და ფიზიკოსი; საფრანგეთის მენიერებათა აკადემიის წევრი; ტრიბოლოგიის ერთ-ერთი პიონერი.

ბიოგრაფია
გიიომ ამონტონი დაიბადა 1663 წლის 31 აგვისტოს პარიზში, ნორმანდიიდან ჩამოსული იურისტის ოჯახში, რომელიც საფრანგეთის დედაქალაქში გადავიდა საცხოვრებლად. ამონტონი დაბადებიდან პრაქტიკულად ყრუ იყო, ამიტომ უნივერსიტეტში არასდროს უსწავლია და დამოუკიდებლად სწავლობდა მათემატიკას, ფიზიკას, გეოდეზიას, გამოყენებით და ციურ მექანიკას, ასევე არქიტექტურასა და ხატვას.

ის ცნობილია, როგორც ამონტონის კანონის შემქმნელი და „შენიშვნები და ფიზიკური ექსპერიმენტები ახალი კლეფსიდრის აგების შესახებ, ბარომეტრებზე, თერმომეტრებსა და ჰიდრომეტრებზე“ (პარიზი, 1695), ასევე მრავალი სხვა ნაშრომის ავტორი მექანიკაში, თერმომეტრიასა და მოლეკულურ ფიზიკაში, რომლებიც გამოქვეყნდა საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის მემუარებში, რომლის წევრიც 1699 წელს გახდა. 1702 წელს ამონტონმა განსაზღვრა მუდმივი თერმოდინამიკური წერტილი — წყლის დუღილის წერტილი. მან ინტენსიურად იმუშავა ჰაერის მოცულობასა და ტემპერატურას შორის ურთიერთკავშირის გაზომვაზე და ასევე აღნიშნა გაზის სიმკვრივესა და ტემპერატურას შორის ურთიერთკავშირი. ამონტონსმა აბსოლუტური ნულის იდეა წარმოიდგინა, რომელიც, მისი გამოთვლებით, -239.8°C იყო (მისი თეორია მოგვიანებით განავითარა უ. ტომსონმა).

ამონტონი ასევე ცნობილია, როგორც რამდენიმე ინსტრუმენტის გამომგონებელი: 1677 წელს მან შექმნა ჰიგრომეტრი, 1695 წელს — არავერცხლისწყლის ბარომეტრი, 1702 წელს — ჰაერის თერმომეტრი და ბოლოს, მან შექმნა U-ს ფორმის ბარომეტრი, რომელიც ფართოდ გამოიყენებოდა სამხედრო და სავაჭრო გემებზე. ამონტონსის თერმომეტრი შედგებოდა U-ს ფორმის მინის მილისგან, რომლის მოკლე ბოლოც ჰაერის შემცველ რეზერვუარში მთავრდებოდა; გრძელი მილი სავსე იყო ვერცხლისწყლით იმ რაოდენობით, რაც საჭირო იყო რეზერვუარში ჰაერის მუდმივი მოცულობის შესანარჩუნებლად. ტემპერატურა განისაზღვრებოდა ვერცხლისწყლის სვეტის სიმაღლით. ზემოაღნიშნულის გარდა, ამონტონსმა მნიშვნელოვნად გააუმჯობესა პირომეტრი.

გიიომ ამონტონი გარდაიცვალა 1705 წლის 11 ოქტომბერს პარიზში.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ამონტონი.

ლიტერატურა
Храмов Ю. А. Амонтон (Amontons) Гильом // Физики : Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и доп. — М. : Наука, 1983

რესურსები ინტერნეტში
უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი : (3 ტომად) / შეადგინა ალექსანდრე ელერდაშვილმა. - I-ლი გამოც.. - თბ., 2006

სქოლიო

კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსები