ჯონ ბირმინგემი (ასტრონომი)

ჯონ ბირმინგემი (; დ. 1816 — გ. 7 სექტემბერი, 1884, ტუამი) — ირლანდიელი ასტრონომი, მოყვარული გეოლოგი და პოეტი. რამოდენიმე წელი მოგზაურობდა ევროპაში, სადაც რამდენიმე ენა შეისწავლა. 1866 წელს მან აღმოაჩინა განმეორებითი ახალი ვარსკვლავი T ჩრდილოეთის გვირგვინი. წერდა სტატიებს პლანეტებზე, მეტეორულ ნაკადსა და მზის ლაქებზე.

ბიოგრაფია
ჯონ ბირმინგემი დაიბადა ედვარდ ბირმინგემისა და ელი ბელის ოჯახში და გაიზარდა მილტაუნის მახლობლად, გოლვეის საგრაფოში მდებარე მილბრუკის მამულში და განათლება მიიღო ტუამში, წმინდა ჯარლათის კოლეჯში. ბირმინგემის ოჯახს ირლანდიაში ერთ-ერთი უძველესი ტიტული ჰქონდა და ისინი ათენის ბოლო ბარონები და ლაუთის გრაფები იყვნენ. 1844-1854 წლებში რამდენიმე წელი გაატარა ევროპაში მოგზაურობაში, სადაც სავარაუდოდ, ბერლინში სწავლობდა. 1846-1847 წლებში ის აქტიურად მონაწილეობდა ტუამის მიდამოებში შიმშილობის მსხვერპლთა დახმარებაში. 1852 წელს ის რომს ეწვია. 1854 წელს, სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ, მან შექმნა გაზეთებისა და ჟურნალების ქსელი, რომელშიც სამეცნიერო და სხვა საკითხებზე სტატიების გამოქვეყნება დაიწყო. მან ყურადღება პირველად მიიპყრო ირლანდიის დასავლეთ ნაწილში დანალექი ქანების შესახებ სტატიებით, რომლებიც დუბლინის გეოლოგიური საზოგადოების ჟურნალში გამოაქვეყნა.

1865 წელს მან მილბრუკის მამულის ნაწილი მემკვიდრეობით მიიღო, რომელიც გოლვეისა და მაიოს სხვადასხვა ნაწილში იყო მიმოფანტული და მილბრუკის სახლში დასახლდა ორ ხანდაზმულ დეიდასთან და დედის მხრიდან ბიძასთან, არტურ ბელთან ერთად, რომელიც მას კვლევაში ეხმარებოდა. ის ცნობილი გახდა, როგორც კეთილი მეპატრონე, ასევე მეცნიერი და ინტელექტუალი. 1858 წლიდან მან ადგილობრივ გაზეთებში ასტრონომიის შესახებ ჩანაწერების გამოქვეყნება დაიწყო. მილბრუკში მან ააშენა ის, რასაც The Tuam Herald უწოდებდა დიდ ხის სახლს მოცურების სახურავით, რომელიც მისი პირველი ობსერვატორია გახდა. 1866 წლის 12 მაისს მან აღმოაჩინა ცვლადი ვარსკვლავი T, გვირგვინი, ჩრდილოეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედში. ამ აღმოჩენის წარმატებამ აიძულა იგი იორკელი თომას კუკისგან შეეძინა ახალი, მძლავრი ტელესკოპი, რომელიც აღჭურვილი იყო დუბლინელი თომას გრაბის მიერ დამზადებული ლინზით.

1866 წელს მან დაწერა ესე მთვარის ზედაპირზე კრატერის გაუჩინარების და მის ადგილას შემდგომი უზარმაზარი მანათობელი ღრუბლის გაჩენის შესახებ. ესეს მიმოხილვაში The Irish Times-მა აღნიშნა: „ჩვენ არ ვიცით არცერთი ნაშრომი, რომელიც შეიცავს თანაბარი რაოდენობის ცოდნას ასეთ მოკლე სივრცეში, ასეთ მომხიბვლელ სტილსა და მანერაში და ასახელებს მას, როგორც განათლებულ, მჭევრმეტყველ და დახვეწილ გემოვნების მქონე ადამიანს, რომელიც შერწყმულია გენიოსთან“. 1883 წელს ირლანდიის სამეფო აკადემიამ ბირმინგემს ოქროს მედალი გადასცა საზოგადოების საქმიანობაში შეტანილი ფასდაუდებელი წვლილისთვის.

ჯონ ბირმინგემმა, 4.5 დიუმიანი (110 მმ) კუკის რეფრაქტორის გამოყენებით, ჩაატარა წითელი ვარსკვლავების სპეციალური შესწავლა და გადახედა და გააფართოვა შელერუპის წითელი ვარსკვლავების კატალოგი. ამ ობიექტებიდან ექვსას ორმოცდათვრამეტი შედიოდა.

მან ეს ნაშრომი 1876 წელს წარუდგინა სამეფო ირლანდიის აკადემიას და 1884 წელს მიენიჭა აკადემიის კანინგემის მედალი. 1881 წელს მან აღმოაჩინა მუქი წითელი ვარსკვლავი გედის თანავარსკვლავედში. ეს ვარსკვლავი მის სახელს ატარებს. სხვა თემებს, რომლებზეც მან გამოაქვეყნა სტატიები, მოიცავდა მეტეორების წვიმას, ვენერას ტრანზიტს და მზის ლაქებს. მას მიმოწერა ჰქონდა სხვა წამყვან ასტრონომებთან.

ჯონ ბირმინგემი გარდაიცვალა მილბრუკის მამულში 1884 წლის 7 სექტემბერს. მისი ნივთებიდან მხოლოდ მისი ტელესკოპი შემორჩა, რომელიც მილთაუნის სათემო მუზეუმშია გამოფენილი.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთავრის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბირმინგემი.

სქოლიო

კატეგორია:ირლანდიელი ასტრონომები