კონიცა

კონიცა () — ქალაქი იანინის ნომში, ეპირი, საბერძნეთი. მდებარეობს დედაქალაქ იანინას ჩრდილოეთით, ალბანეთის საზღვართან ახლოს. კონიცა მდებარეობს ზაგოროხორიის სახელით ცნობილი სოფლების ჯგუფის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ქალაქი ამფითეატრის ფორმით არის გაშენებული პინდოსის მთათა სისტემის მთის ფერდობზე, საიდანაც გადაჰყურებს იმ ველს, სადაც მდინარე აოოსი ერწყმის მდინარე ვოიდომატისს.

კონიცა წარმოადგენს რეგიონულ ცენტრს პინდოსის რამდენიმე პატარა სოფლისთვის და გამოირჩევა მრავალი მაღაზიით, სკოლით და საჯარო სამედიცინო ცენტრით.

ეკონომიკის ძირითადი ასპექტებია სოფლის მეურნეობა და ტურიზმი. ის პოპულარული საწყისი წერტილია იმ ტურისტებისა და მოლაშქრეებისთვის, რომელთაც სურთ: პინდოსის მთების დათვალიერება; ჯომარდობა (რაფტინგი) მდინარე აოოსზე და პარაპლანით ფრენა. კონოცის განსაკუთრებით საინტერესო ადგილები, როგორებიცაა ვიკოს-აოოსის ეროვნული პარკი, ტიმფისა და სმოლიკასის დრაკონის ტბები და კავასილას გოგირდის აბაზანები, ხელს უწყობს რეგიონში ტურიზმის ზრდას.

ეტიმოლოგია
თავად ქალაქი ბერძნულად ცნობილია როგორც კონიცა (Κόνιτσα), ხოლო მის ირგვლივ მდებარე სოფლებს ხშირად კონიცოხორიას უწოდებენ, რაც ნიშნავს „კონიცის სოფლებს“. ქალაქი ცნობილია: ბულგარულად — Коница, ალბანურად — Konicë, არომანულად — Cunitsã, თურქულად — Koniçe.

სახელის ეტიმოლოგიასთან დაკავშირებით ორი ძირითადი თეორია არსებობს. პირველი (ბერძნული) თეორიის მიხედვით ვიგებთ, რომ ქალაქმა სახელი მიიღო ძველი ეპირული ქალაქისგან, სახელად კნოსოსი (Knossos), რომელიც მდებარეობდა თანამედროვე კონიცას მახლობლად. ამ თეორიის თანახმად, სახელი დროთა განმავლობაში შეცვლილია: Knossos -> Konissos -> Konissa -> Konitsa.Vlachos, Koliva, 2013 p. 2 "Για το όνομα Κόνιτσα έχουν διατυπωθεί διάφορες απόψεις και εικασίες. Ο ιστοριογράφος της Ηπείρου, Π. Αραβαντινός, υποθέτει ότι αυτό προήλθε από την ονομασία αρχαίας Ηπειρώτικης πόλης που λεγόταν Κνωσσός, με παραφθορά : Κνωσσός = Κονισσός = Κόνισσα = Κόνιτσα. Ο Πουκεβίλ και άλλοι θεωρούν την προέλευση της ονομασίας σλαβική. «Κόνι» στα σλαβικά = άλογο και «τζα» είναι ο τόπος. Συνεπώς Κόνι + τζα = Κόνιτζα = Κόνιτσα (αλογότοπος). Λίγο πιο πάνω από το εκκλησάκι της Αγίας Βαρβάρας στην Κόνιτσα υπάρχουν τα ερείπια ενός κάστρου το οποίο ιδρύθηκε από κάποιον άρχοντα με το όνομα Κόνις. Έτσι, σύμφωνα με μια άλλη εικασία, η πόλη πήρε το όνομά της από τον άρχοντα αυτό." მეორე (სლავური) თეორია ამტკიცებს, რომ სახელი სლავური წარმოშობისაა, სიტყვებიდან Koni (ცხენი) და Tza (მიწა), რაც ნიშნავს ცხენების ქვეყანას (ანუ „ცხენების მიწას“). მესამე (ადგილობრივი) თეორიის თანახმად, სახელი მომდინარეობს ადგილობრივი ლორდისგან, რომელსაც ერქვა კონისი (Konis), სავარაუდოდ მან ააგო ციხესიმაგრე ქალაქში.

ისტორია
შუა ბრინჯაოს ხანაში (ძვ. წ. 2100–1900) კონიცის რეგიონი დასახლებული იყო პროტო-ბერძნული მოსახლეობით. კლასიკური ანტიკურობის შემდგომ ხანაში ეს ტერიტორია მოლოსელთა ტერიტორიის ნაწილი იყო. პიროსი ეპიროსელის მეფობის დროს (ძვ. წ. 297–272) არაერთი ციხესიმაგრე არსებობდა სტრატეგიულად მნიშვნელოვან პოზიციებზე.Vlachos, Koliva, 2013, p. 2: "Η σύγχρονη επιστήμη έχει καταλήξει στο ότι μεταξύ των ετών 2200/2100 και 1900 π.Χ. ο κύριος όγκος των Πρωτοελλήνων... των τριών μεγάλων φρουρίων πού περιέβαλαν τον κάμπο της (Μεσογέφυρας. Ρεϋνίκου και Κόνιτσας).

ქალაქი კონიცა პირველად მისი თანამედროვე სახელით მოხსენიებულია იანინას ქრონიკაში 1380 წელს. ქრონიკაში აღნიშნულია, რომ კონიცას ციხესიმაგრის დაცვა გააძლიერა ადგილობრივმა ეპიროსის დესპოტმა, მოსალოდნელი თავდასხმის გამო.Vlachos, Koliva, 2013, p. 3: "Με τη σημερινή της ονομασία η Κόνιτσα αναφέρεται για πρώτη φορά μεταξύ άλλων πόλεων κατά τον Π. Αραβαντινό από παράδοση στο «Χρονικό των Ιωαννίνων»... αρνησίθρησκου τοπάρχη Ισαήμ από το Λεσκοβίκι. XV საუკუნეში კონიცა ოსმალეთის მმართველობის ქვეშ მოექცა და იანინის სანჯაყის ნაწილი გახდა. ქალაქი იყო კაზას (ოსმალური რაიონი) ადმინისტრაციული ცენტრი, რომლის საერთო მოსახლეობა, 1881/1882 წლების ოსმალეთის გენერალური აღწერის მიხედვით, შეადგენდა 16 570 ადამიანს, მათ შორის: 15 838 მართლმადიდებელი ბერძენი, 1 429 მუსლიმი და 3 ებრაელი.Kemal Karpat (1985), Ottoman Population, 1830–1914, Demographic and Social Characteristics, The University of Wisconsin Press, pp. 146–147

ოსმალეთის მმართველობის პერიოდში ზოგიერთი ადგილობრივი ბერძენი მიწათმფლობელი ისლამზე მოექცა, რათა შეენარჩუნებინა თავისი მამულები. ესენი შეადგენდნენ გავლენიან და ძლიერ ჯგუფს ამ მხარეში, რომლებიც ცხოვრობდნენ კონიცას ზედა ნაწილში ქრისტიანების გვერდით. კონიცას ზედა ნაწილი რეგიონის ყველაზე ძველი და ხალხმრავალი ნაწილია, ხოლო ქვედა ნაწილი — ყველაზე ახალი და ნაკლებად დასახლებული.Δανδουλάκη Μ., (2008), H Διακινδύνευση Σεισμικής Καταστροφής ως Βάση Λήψης Αποφάσεων Αντισεισμικής Προστασίας: Κόνιτσα 1996, 3o Πανελλήνιο Συνέδριο Αντισεισμικής Μηχανικής & Τεχνικής Σεισμολογίας. p. 7 "Η Πάνω Κόνιτσα είναι το παλιότερο και πιο πυκνοδομημένο τμήμα του οικισμού, με πολλά παραδοσιακά κτίρια, αρκετά από αυτά χαρακτηρισμένα ως διατηρητέα. Η Κάτω Κόνιτσα αποτελεί το νεώτερο τμήμα του οικισμού." მიუხედავად იმისა, რომ ქრისტიანები უმრავლესობას შეადგენდნენ კონიცას ზედა ნაწილში, კონიცას ქვედა ნაწილში იყო მუსლიმური უმრავლესობა, რომელიც ძირითადად შედგებოდა მუსლიმი ალბანელი ლტოლვილებისგან ახლომდებარე დასახლებებიდან და რეგიონებიდან, როგორებიცაა ლესკოვიკი, კოლონია და ფრაშერი (დღეს ალბანეთში მდებარეობს). ადგილობრივი ბერძენი ელიტის ნაწილი ისლამზე სწორედ იქ მოინათლა თავისი სოციალური სტატუსის შესანარჩუნებლად.Vlachos, Koliva, 2013, p. 6. "Ο πληθυσμός της πόλης ήταν συγκεντρωμένος σε δύο συνοικίες την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Στην Πάνω Κόνιτσα, που αποκαλούνταν και Βαρόσι. (οι κάτοικοί της Βαροσλήδες) με πλειοψηφία το χριστιανικό στοιχείο, και στην Κάτω Κόνιτσα, που πλειοψηφούσε το μουσουλμανικό στοιχείο. Το μουσουλμανικό αυτό στοιχείο αποτελούνταν από πρόσφυγες Αρβανίτες, κατά κύριο λόγο εργάτες γης (τσιφτσήδες), που προέρχονταν από την Καραμουρατιά, Λέσκοβίκο, Κολώνια, Φράσερη κλπ». Στην Πάνω Κόνιτσα, εκτός από το χριστιανικό πληθυσμό κατοικούσαν και μεγάλες και ισχυρές οικογένειες μουσουλμάνων. Οι οικογένειες αυτές προέρχονταν από εξισλαμισθέντες ντόπιους κυρίως φεουδάρχες – τιμαριούχους. Έλληνες που αναγκάστηκαν να αρνηθούν τη θρησκεία τους, για να σώσουν τις μεγάλες περιουσίες τους (τσιφλίκια)... [The population was concentrated in two districts of the Ottoman period. In upper Konitsa, who was also called Varosi. (Its inhabitants Varoslides) by a majority of the Christians, and lower Konitsa, who were in the majority Muslim element. The Muslim element consisted of Albanian refugees, mainly agricultural laborers (Chiftchi), sourced from Karamuratia, Leskovik, Kolonjë, Frashër etc. In Upper Konitsa, apart from the Christian population there lived large and powerful Muslim families. These families came from islamised locals mainly feudal – timar holders. Greeks who were forced to renounce their religion to save their fortunes...]". ქალაქის ორივე უბანში ადგილობრივი მუსლიმი და ქრისტიანი მოსახლეობა მხოლოდ ბერძნულად საუბრობდა.Vlachos, Koliva, 2013, p. 26: Ο πληθυσμός της πόλης ήταν συγκεντρωμένος σε δύο συνοικίες την περίοδο της Τουρκοκρατίας.... Όλοι αυτοί χρησιμοποιούσαν για γλώσσα τους την Ελληνική (αποκλειστικά)... Η ομιλούμενη γλώσσα στην Κόνιτσα (Πάνω και Κάτω Κόνιτσα) ποτέ δεν έπαψε να είναι Ελληνική.

ბერძნული სკოლა კონიცაში უკვე XVIII საუკუნის ბოლოდან ფუნქციონირებდა. მას ხელმძღვანელობდა გიორგიოს მოსტრასი, ბალანოს ვასილოპულოსის მოსწავლე. 1906 წლისთვის კონიცას კაზაში (რაიონში) იყო 31 ბერძნული სკოლა და 1 036 მოსწავლე.M. V. Sakellariou. Epirus, 4000 years of Greek history and civilization. Ekdotikē Athēnōn, 1997. , p. 307: ""In the city of Konitsa in particular, a Greek school had been founded at the end of the eighteenth century at which the.. " სკოლის ფუნქციონირება შეჩერდა ალი-ფაშას მმართველობის დროს, თუმცა მალევე კვლავ გაიხსნა კოსმას თესპროტოსის (ათანასიოს ფსალიდასის მოსწავლე) ინიციატივით. საბერძნეთის დამოუკიდებლობის ომის (1821–1830 წწ.) დროს ბერძნული ეროვნული იდენტობა აშკარა იყო ადგილობრივ მუსლიმებს შორისაც.Vlachos, Koliva, 2013, p. 27: "Χαρακτηριστικό της Ελληνοφροσύνης των Κονιτσιωτών ακόμα και των Μουσουλμάνων στα χρόνια της Ελληνικής επανάστασης" XIX საუკუნიდან XX საუკუნის დასაწყისამდე, კონიცას თექე, ისევე როგორც სხვა ალბანელი ბექთაშების თექეები, იყო კულტურის, სწავლისა და ტოლერანტობის ფარული ცენტრი, მაგრამ ამავე დროს ალბანური ეროვნული აქტივიზმის ცენტრიც ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ. ამ პერიოდში კონიცას ზოგიერთ მაცხოვრებელს განუვითარდა ეროვნული ცნობიერება, რის შედეგადაც ისეთი პირები, როგორებიც არიან ფაიკ კონიცა და მეჰმეთ კონიცა, მნიშვნელოვანი ფიგურები გახდნენ ალბანეთის ეროვნულ მოძრაობაში. ალბანური ოჯახების მცირე რაოდენობის გარდა, ადგილობრივი მუსლიმური საზოგადოების დედაენა ბერძნული იყო.

ალბანურ ენაზე საუბრობდნენ ოსმალეთის ადგილობრივი ოფიციალური პირები. მეორე მხრივ, ადგილობრივი ბერძენი მოსახლეობა ტოლერანტობას იჩენდა ალბანელთა იმ ქმედებების მიმართ, რომლებიც შოვინისტურ მიდრეკილებებს არ ავლენდა.M. V. Sakellariou. Epirus, 4000 years of Greek history and civilization Ekdotike Athenon , 1997. . p 361: "The Greek population displayed toleration whenever the action taken. დაახლოებით 1856 წლისთვის ქალაქში მუსლიმური უმრავლესობა იყო (62 %), თუმცა ისინი ძირითადად ბერძნულენოვანები იყვნენ, მაშინ როცა მთელ რაიონში ქრისტიანები შეადგენდნენ უმრავლესობას. XIX საუკუნის ბოლოსთვის კონიცას მოსახლეობა 7 000 ადამიანს შეადგენდა, საიდანაც 4 000 იყო ქრისტიანი, ხოლო 3 000 — მუსლიმი.

მოსახლეობის გაცვლა
1924 წლისთვის კონიცა იყო პატარა ქალაქი, რომელიც სულ 800 საცხოვრებელი სახლისგან შედგებოდა. აქედან 200 სახლი მიიჩნეოდა ალბანურ ან თურქულ სახლად.  1923 წელს საბერძნეთსა და თურქეთს შორის მიღწეული მოსახლეობის გაცვლის შეთანხმების შედეგად, კონიცას მუსლიმთა დაახლოებით 2/3 მიიჩნეს „წარმოშობით თურქებად“ და 1925 წელს თურქეთში გაემგზავრა.Lambros Baltsiotis (2011). The Muslim Chams of Northwestern Greece: The grounds for the expulsion of a “non-existent” minority community. European Journal of Turkish Studies. "According to a basically common legal process, a few hundred more individuals, Muslims, living mostly in urban centers declared themselves to be of "Albanian origin" and some others obtained Albanian nationality and thus avoided their inclusion in the exchange process. On the other hand the (Muslim) population of… small towns of Konitsa... were considered "Turks by origin" and were included in the exchange of the populations." მუსლიმთა კიდევ ერთი ნაწილი კი ალბანეთში გადავიდა.Vlachos, Koliva, 2013, p. 6: "Από τον μουσουλμανικό πληθυσμό της Κόνιτσας ένα μέρος του υποχρεώθηκε να φύγει προς την Τουρκία με την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1925, ένα μέρος του πέρασε στην σημερινή Αλβανία ..."  მათი ადგილი დაიკავა დაახლოებით 1000-მა ბერძენმა, რომლებიც კაპადოკიიდან ჩამოვიდნენ.Foss, Arthur (1978).Epirus. Faber. . p. 112. "The inhabitants were originally refugees from Asia Minor, transplanted here after the disastrous Greek defeat in 1922. They are mainly farmers with holdings close by in the Plain of Konitsa.

მეორე მსოფლიო ომი
1940 წლის ნოემბრის დასაწყისში, მეორე მსოფლიო ომის დროს, ქალაქი ფაშისტური იტალიის შენაერთებმა დაიპყრო. ოკუპანტთა დანაყოფები, რომლებიც კონიცაში შევიდნენ, შედგებოდა დაახლოებით 150 მუსლიმი ალბანელისა და 12 იტალიელი ჯარისკაცისგან, რომლებსაც იტალიელი ოფიცერი ხელმძღვანელობდა. ისინი ძარცვავდნენ ქალაქს და შეიჭრნენ მაღაზიებში. 14 ნოემბერს, როდესაც იტალიელებმა ტერიტორია დატოვეს, მათ ადგილობრივი მოსახლეობის დაკავებები და გატაცებები დაიწყეს.

საბერძნეთის სამოქალაქო ომი
საბერძნეთის სამოქალაქო ომის (1946–1949) დროს რეგიონი ძირითად ბრძოლის ველად იქცა. 1947 წლის დეკემბერში კომუნისტურმა პარტიზანულმა შენაერთებმა უშედეგოდ სცადეს ქალაქის აღება. კომუნისტ პარტიზანებს ჰქონდათ შესაძლებლობა, უკან დაეხიათ და გადაჯგუფებულიყვნენ ალბანეთის სახალხო რესპუბლიკაში, შემდეგ კი განეხორციელებინათ განმეორებითი თავდასხმები კონიცაზე, თუმცა ბერძნულმა არმიამ მათ საბოლოოდ სძლია. მეორე მსოფლიო ომის შეტაკებების შედეგად, კონიცაში მუსლიმი ალბანელებით დასახლებული თითქმის ყველა შენობა განადგურდა. 1950-იან წლებში მუსლიმი მოსახლეობა დაახლოებით 70 ოჯახს შეადგენდა და დროთა განმავლობაში ეს რიცხვი კიდევ უფრო შემცირდა რამდენიმე ოჯახამდე. ეს მოხდა ქრისტიანობაზე მოქცევის ან მიგრაციის შედეგად, რათა დაქორწინებულიყვნენ მუსლიმ თანამორწმუნეებზე საბერძნეთის თრაკიაში.Pusceddu, Antonio Maria (2013). "Local Brothers, National Enemies: Representations of Religious Otherness in Post-Ottoman Epirus (Greece)." Oriente Moderno. 93. (2): 605. "A confirmation of Muslim majority in local society can be found in the statistics presented by Panayōtis Aravantinos, who published a well-known book on Epirus in 1856, largely based on Ottoman statistics, in which out of 579 "households" (oikoi), 360 were "Turkish", that is the 62% of the population."; p. 606, "The town was the administrative seat of a kaza inhabited mainly by Christians. The Muslims of Konitsa were largely Greek-speaking, a rather unusual fact, given that the Muslim population of Epirus was predominately Albanian-speaking." p. 607. "The dividing line between the mostly Greek-speaking region of Konitsa and the mostly Albanian-speaking region of Leskovik and Karamouratia was supposed to roughly correspond to the Vjosa river valley between the two regions."; p. 608. "As elsewhere in Greece, the main event that reduced considerably the local Muslim community was the compulsory exchange of populations with Turkey, that led to the departure of about 2/3 of the local Muslims, replaced with about a thousand refugees from Cappadocia... (Konicë, with stress on 'iʼ, is the Albanian form for Konitsa)."; p. 609. "As far as the border remained open it allowed connections and marriage exchanges with the nearby coreligionist Albanian population, whereas after its closure during the Cold War period, the Muslims of Konitsa felt in isolation, deprived of their place of worship and religious activity. During the 1950s around seventy families were still living there, a number that has gradually decreased so far, partly as a consequence of religious conversions (one of the few workable options for getting married), partly as a consequence of late departures to Eastern Thrace, where resides the only Muslim minority recognized by the Greek state, the other workable option for getting married."Nitsiakos, Vassilis (2010). On the border: Transborder mobility, ethnic groups and boundaries along the Albanian-Greek frontier. LIT Verlag. pp. 40–41. "The example of several Albanian-speaking Muslims in Konitsa is typical and was expressed in the most meaningful war, when, during the exchange of populations between Greece and Turkey, after 1923, they had to declare their national identification so that their fortune was decided. In a way, all Muslims were considered Turks and, consequently, were to go to Turkey, but part of the Konitsa Muslims developed a national consciousness (the brothers Faik and Mehmet Bey Konitza, leading figures of the Albanian national movement are a characteristic example), while some seemed not to have developed a particular national consciousness and defined themselves simply as Muslims from Konitsa, which is why they faced a serious problem when they were called to declare their nationality. p. 57. There was only a problem with the Muslims, but this was also solved, with the exchange of populations after 1923, when most of those who remained after the liberation of Epirus departed as well and the few ones left gradually decreased in number, so that after World War II there were only a few Muslim families in Konitsa, some of whom are still there today."

ცნობილი ადამიანები
 პაისი მთაწმინდელი — წმინდანი
 კონსტანტინოს დოვასი — საბერძნეთის პრემიერ-მინისტრი

გალერეა

სქოლიო

კატეგორია:საბერძნეთის ქალაქები