სოვონი

სოვონი () — ყველაზე გავრცელებული საგანმანათლებლო დაწესებულებები კორეაში ჩოსონის დინასტიის დროს. ისინი წარმოადგენდნენ კერძო დაწესებულებებს და აერთიანებდნენ კონფუციანურ სალოცავსა და კონფუციანურ სკოლას. საგანმანათლებლო კუთხით, სოვონები ძირითადად დაკავებული იყვნენ ახალგაზრდა მამაკაცების ეროვნული სამოქალაქო სამსახურის გამოცდებისთვის მომზადებით. უმეტეს შემთხვევაში, სოვონები ემსახურებოდნენ მხოლოდ არისტოკრატიული კლასის მოსწავლეებს. 2019 წლის 6 ივლისს იუნესკომ სოვონის ცხრა ნაგებობის კოლექცია მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად აღიარა.

ისტორია
სოვონები კორეაში პირველად ჩოსონის დინასტიის ადრეულ პერიოდში გამოჩნდა. მათი დაარსება ძირითადად განპირობებული იყო სარინის ნეო-კონფუციანელი მეცნიერების მიერ.  მიუხედავად იმისა, რომ კორეაში სოვონის შემოღების ზუსტი წელი დადგენილი არ არის, მეფე სეჯონ დიდმა 1418 წელს ჯილდოები გადასცა ორ მეცნიერს გიმჯესა და გუანგჯუში სოვონების დაარსებაში შეტანილი წვლილისთვის. პირველი სოვონი, რომელმაც სამეფო სიგელი მიიღო, იყო სოსუ სოვონი. მას ხელმძღვანელობდა მეცნიერი თოეგე (Toegye), რომელსაც მეფე მიონჯონმა 1550 წელს სამეფო წარწერა მიანიჭა. ისტორიკოსი მაიკლ შინი  აღნიშნავს, რომ უძველესი სოვონი დააარსა ჯუ სებუნმა (1495–1554 წწ.) ჩრდილოეთ კიონსანის პროვინციაში.

სოვონების დიდი რაოდენობა დაარსდა სეონბის (განათლებული კლასი) მიერ, ან იანბანის ოჯახების ადგილობრივი ჯგუფების მიერ. სარინის ზოგიერთი მეცნიერი, რომელიც XVI საუკუნის განათლებული კლასის წმენდების შემდეგ სოფლებში გადავიდა, სოვონებს საკუთარ პოლიტიკურ ბაზებად იყენებდა.

ისინი მოდელირებული იყო კლასიკური სწავლების ადრეული კერძო ჩინური აკადემიების – შუიანის მიხედვით. შუიანი წარმოიშვა VIII საუკუნეში ტანის დინასტიის დროს, ხოლო მოგვიანებით იუანის დინასტიის დროს დაიშალა და გადაკეთდა საიმპერატორო გამოცდებისთვის სამთავრობო კონტროლის ქვეშ მყოფ მოსამზადებელ სკოლებად.

სოვონების უმეტესობა დაიხურა რეგენტ დევონ-გუნის ედიქტით XIX საუკუნის ბოლო წლებში. 1864 წელს მან აკრძალა სოვონების არასანქცირებული მშენებლობა და 1868 წელს გააუქმა მათი საგადასახადო შეღავათები. დაბოლოს, 1871 წელს მან ბრძანა, რომ რამდენიმეს გარდა, ყველა სოვონი დახურულიყო. პროვინციელი იანბანები აღშფოთებულები იყვნენ ამ ზომების გამო, რაც ერთ-ერთი მიზეზი იყო იმისა, რომ დევონ-გუნი 1873 წელს ხელისუფლებიდან ჩამოაშორეს. თუმცა, სოვონები დახურული დარჩა.

ლიტერატურა

რესურსები ინტერნეტში
Seowon, Korean Neo-Confucian Academies UNESCO Collection on Google Arts and Culture
Asian Historical Architecture: Byeongsan Seowon (병산서원), a representative example

სქოლიო

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სამხრეთ კორეაში