ფელიქს ბლოხი

ფელიქს ბლოხი (დ. 23 ოტქომბერი, 1905 – გ. 10 სექტემბერი, 1983) — შვეიცარიელ-ამერიკელი თეორიული ფიზიკოსი,  რომელმაც 1952 წელს გაიზიარა ნობელის პრემია ფიზიკაში ედუარდ მილს პერსელთან ერთად "ბირთვული მაგნიტური სიზუსტის გაზომვების ახალი მეთოდების შემუშავებისა და ამასთან დაკავშირებული აღმოჩენებისთვის".Sohlman, M (Ed.) Nobel Foundation directory 2003. Vastervik, Sweden: AB CO Ekblad; 2003.

ბლოხი იყო პირველი ნობელის პრემიის ლაურეატი სტენფორდის უნივერსიტეტში.

ბლოხმა ფუნდამენტალური თეორიული წვლილი შეიტანა ფერომაგნეტიზმისა და კრისტალურ მესრებში ელექტრონების ქცევის გაგებაში. ის ასევე ითვლება ბირთვული მაგნიტური რეზონანსის შემქმნელთაგან ერთ-ერთად.

განათლება

ბლოხი დაიბადა 1905 წლის 23 ოქტომბერს ციურიხში, შვეიცარიაში, ებრაელი  მშობლების, გუსტავ ბლოხისა და აგნეს მაიერის ოჯახში.მათი პირველი შვილი იყო გოგონა, რომელიც დაიბადა 1902 წელს, ხოლო ფელიქსი დაიბადა სამი წლის შემდეგ. გუსტავს ფინანსური მდგომარების გამო არ შეეძლო უნივერსიტეტში სწავლა და მუშაობდა საბითუმო მარცვლეულის ვაჭრად ციურიხში.  გუსტავი გადავიდა ციურიხში მორავიადან 1890 წელს, რათა გამხდარიყო შვეიცარიის მოქალაქე. 

ბლოხი ექვსი წლის ასაკში შევიდა საჯარო დაწყებით სკოლაში. ამბობენ, რომ მას თანატოლები დასცინოდნენ, ნაწილობრივ იმიტომ, რომ "შვეიცარიულ-გერმანულ ენაზე ოდნავ განსხვავებული აქცენტით საუბრობდა, ვიდრე კლასის უმეტესობა". ამ პერიოდში ბლოხს მისი უფროსი და უჭერდა მხარს, მაგრამ იგი გარდაიცვალა 12 წლის ასაკში, რამაც გაანადგრა ფელიქსი. მომდევნო წლებში ბლოხი "იზოლირებული და დეპრესიული" ცხოვრებით ცხოვრობდა. ბლოხმა 8 წლის ასაკისთვის უკვე იცოდა ფორტეპიანოზე დაკვრა და განსაკუთრებით იზიდავდა არითმეტიკა რადგან ის იყო "ცხადი და ლამაზი".  ბლოხმა 1918 წელს, 12 წლის ასაკში დაამთავრა დაწყებითი სკოლა და ჩაირიცხა კანტონალურ გიმნაზიაში ციურიხში. მას აქ ექვსწლიანი სასწავლო პროგრამა დაუნიშნეს, რათა მომზადებულიყო უნივერსიტეტისთვის. ბლოხმა განაგრძო სწავლა 1924 წლამდე, თუნდაც სხვა სკოლებში ინჟინერიისა და ფიზიკის შესწავლით, თუმცა იგი შემოიფარგლა მათემატიკისა და ენების შესწავლით პირველი სამი წლის შემდეგ.

გიმნაზიაში გატარებული სამი წლის შემდეგ, 15 წლის ასაკში, ბლოხმა დაიწყო სწავლა ციურიხის ფედერალური ტექნოლოგიების ინსტიტუტში. თავდაპირველად სწავლობდა ინჟინერიას, შემდგომ გადავიდა ფიზიკაზე. ამ დროს ის დაესწრო ლექციებს და სემინარებს, რომლებსაც ციურიხის ფედერალური ტექნოლოგიების ინსტიტუტში პეტერ დებაი და ჰერმან ვაილი, ხოლო მეზობელ ციურიხის უნივერსიტეტში ერვინ შრედინგერი ატარებდა. ამ სემინარებს ასევე ესწრებოდა ჯონ ფონ ნოიმანი.

ბლოხმა სწავლა დაამთავრა 1927 წელს და დებაიმ ურჩია, რომ წასულიყო ლაიფციგის უნივერსიტეტში ვერნერ ჰაიზენბერგთან სასწავლებლად.  ბლოხი გახდა ჰაიზენბერგის პირველი ასპირანტი და მიიღო დოქტორის ხარისხი 1928 წელს. მისმა სადისერტაციო ნაშრომმა შექმნა კვანტური მექანიკა, ტალღების გამოყენებით ელექტრონების აღწერით პერიოდულ მესერებში.

კარიერა და კვლევები
მინი|მარჯვნივ|ფელიქს ბლოხი ლაბორატორიაში, 1950-იანი წლები.
ბლოხი ტრიალებდა ევროპულ აკადემიურ წრეებში და მუშაობდა ზეგამტარობაზე ვოლფგანგ პაულთან ერთად ციურიხში; ჰენდრიკ კრამერსსა და ადრიან ფოკერთან ნიდერლანდებში. ბლოხმა იმუშავა ჰაიზენბერგთან ფერომაგნეტიზმზე, მან მოახერხა მაგნიტური დომენების საზღვრების აღწერა, რომელიც ახლა ცნობილია როგორც ბლოხის კედლები. ბლოხმა ასავე ითანამშრომლა ნილს ბორთან კოპენჰაგენში, სადაც იმუშავა მატერიაში მოძრავი დამუხტული ნაწილაკების შეჩერების თეორიულ აღწერაზე. ბლოხი ასევე მუშაობდა ენრიკო ფერმისთან რომში. 

1932 წელს ბლოხი დაბრუნდა ლაიფციგის უნივერსიტეტში, რათა დაეკავებინა ლექტორის თანამდებობა. 1933 წელს, ადოლფ ჰიტლერის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, ბლოხმა დატოვა გერმანია ანტისემიტური დევნის შიშით. ბლოხი წავიდა ციურიხში, შემდეგ კი პარიზში სორბონის უნივერსიტეტის მათემატიკური კვლევის ინსტიტუტში ლექციების წასაკითხად."Bloch, Felix", Current Biography, H. W. Wilson Company, 1954. Accessed 24 February 2013. "Because of his Jewish faith, his position soon became uncomfortable and he went to Paris, where he lectured at the Institut Henri Poincaré."

1934 წელს სტენფორდის ფიზიკის დეპარტამენტის თავმჯდომარემ ბლოხი მიიწვია ფაკულტეტში გასაწევრიანებლად. ბლოხი დათანხმდა შემოთავაზებას და ემიგრირდა შეერთებულ შტატებში. 1938 წლის შემოდგომაზე, ნეიტრონის მაგნიტური მომენტის დადგენის მიზნით, ბლოხმა დაიწყო მუშაობა 37-ინჩიან ციკლოტრონთან კალიფორნიის უნივერსიტეტში. ბლოხი გახდა სტენფორდში თეორიული ფიზიკის პირველი პროფესორი. 1939 წელს იგი გახდა შეერთებული შტატების ნატურალიზირებული მოქალაქე.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ბლოხმა ხანმოკლედ იმუშავა მანჰეტენის პროექტზე ლოს-ალამოსის ეროვნულ ლაბორატორიაში. ბლოხს ლაბორატორიის სამხედრო ატმოსფერო არ მოეწონა და იქ არსებულმა თეორიულმა მუშაობამ არ დააინტერესა, ამიტომაც დატოვა იქაურობა და შეუერთდა რადარის პროექტს ჰარვარდის უნივერსიტეტში.

ომის შემდეგ ბლოხი კონცენტრირდა ბირთვული ინდუქციისა და ბირთვული მაგნიტური რეზონანსის გამოკვლევებზე, რაც მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფიის ძირითადი პრინციპებია. 1946 წელს მან შეიმუშავა ბლოხის განტოლებები, რომლებიც განსაზღვრავენ ბირთვული მაგნიტიზაციის დროში ევოლუციას. იგი აირჩიეს მეცნიერებათა ეროვნულ აკადემიაში 1948 წელს. 1952 წელს, ედუარდ პერსელთან ერთად, ბლოხს მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკაში ბირთვული მაგნიტური ინდუქციის საკითხზე მუშაობისთვის.

1950-იანი წლების დასაწყისში, როდესაც ბირთვული კვლევების ევროპული ორგანიზაცია იქმნებოდა, მისი დამფუძნებლები ეძებდნენ სტატუსისა და საერთაშორისო პრესტიჟის მქონე ადამიანს ახალშობილი საერთაშორისო ლაბორატორიის სამართავად.1954 წელს პროფესორ ბლოხი გახდა ბირთვული კვლევების ევროპული ორგანიზაციის პირველი გენერალური დირექტორი. ორგანიზაციიდან წასვლის შემდეგ ბლოხი დაბრუნდა სტენფორდის უნივერსიტეტში, სადაც 1961 წელს დაინიშნა ფიზიკის პროფესორად.

1964 წელს ბლოხი აირჩიეს ნიდერლანდების სამეფო ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის უცხოელ წევრად.  ბლოხი ასევე იყო ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერებათა აკადემიისა და ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების წევრი.

ოჯახი
1940 წლის 14 მარტს ბლოხი დაქორწინდა კლარა მიშზე, ფიზიკოსზე, რომელიც მუშაობდა რენტგენის კრისტალოგრაფიაზე და რომელიც გაიცნო ამერიკის ფიზიკური საზოგადოების შეხვედრაზე.Former Fellows of The Royal Society of Edinburgh 1783 – 2002 . royalsoced.org.uk  მათ ჰყავდათ ოთხი შვილი: ტყუპები ჯორჯ ჯეიკობ ბლოხი და დანიელ არტურ ბლოხი რომლებიც დაიბადნენ 1941 წლის 15 იანვარს, ვაჟი ფრენკ სემიუელ ბლოხი, რომელიც დაიბადა 1945 წლის 16 იანვარს და ქალიშვილი რუთ ჰედი ბლოხი, რომელიც დაიბადა 1949 წლის 15 სექტემბერს.

ბლოხი გარდაიცვალა 1983 წლის 10 სექტემბერს ციურიხში, 77 წლის ასაკში. 2025 წელს ბლოხის ოჯახმა მისი ნობელის პრემიის მედალი გადასცა 
ბირთვული კვლევების ევროპულ ორგანიზაციას.

ლიტერატურა

რესურსები ინტერნეტში
 ფელიქს ბლოხი Nobelprize.org-ზე.
 ინტერვიუ ფელიქს ბლოხთან 1964 წლის 14 მაისს.
ინტერვიუ ფელიქს ბლოხთან 1968 წლის 15 აგვისტოს.
 მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ბიოგრაფიული მემუარი.
ფელიქს ბლოხის ნაშრომები (1931-1987)

 სქოლიო 

კატეგორია:დაბადებული 1905
კატეგორია:დაბადებული 23 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1983
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 სექტემბერი
კატეგორია:შვეიცარიელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:შვეიცარიელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკაში
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მეცნიერები
კატეგორია:ამერიკელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი მეცნიერები