ჯეიმზ ედუარდ კილერი

ჯეიმზ ედუარდ კილერი (; დ. 10 სექტემბერი, 1857, ლა-სალი, აშშ — გ. 12 აგვისტო, 1900, სან-ფრანცისკო, აშშ) — ამერიკელი ასტრონომი. აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი (1900).

ბიოგრაფია
ჯეიმზ ედუარდ კილერი დაიბადა 1857 წლის 10 სექტემბერს ლა-სალში, ილინოისის შტატში. 1881 წელს დაამთავრა ჰოპკინსის უნივერსიტეტი ბალტიმორში. შემდეგ მუშაობდა ალეგენის ობსერვატორიაში. 1883-1884 წლებში სწავლობდა ჰაიდელბერგსა და ბერლინში რ.ვ. ბუნზენისა და ჰ. ჰელმჰოლცის ხელმძღვანელობით, რის შემდეგაც დაბრუნდა ალეგენის ობსერვატორიაში. 1886-1891 წლებში მუშაობდა ლიკის ობსერვატორიაში, 1891-1898 წლებში იყო ალეგენის ობსერვატორიის დირექტორი, ხოლო 1898 წლიდან გახდა ლიკის ობსერვატორიის დირექტორი.

მისი ძირითადი წვლილი ნისლეულებისა და პლანეტარული სპექტრული კვლევის სფეროში იყო. მან აჩვენა, რომ აირისებრი ნისლეულები, ვარსკვლავების მსგავსად, შესამჩნევი რადიალური სიჩქარეებით ხასიათდებიან და გაზომა ზოგიერთი დიფუზური და პლანეტარული ნისლეულის რადიალური სიჩქარეები (1890). 1895 წელს მან ჩაატარა სატურნის რგოლების სხვადასხვა ნაწილის რადიალური სიჩქარის ზუსტი გაზომვები და აღმოაჩინა, რომ რგოლის შიდა კიდე უფრო სწრაფად ბრუნავს, ვიდრე გარე კიდე, რითაც პირდაპირი მტკიცებულება მისცა ჯ. კლერკ მაქსველის თეორიულ პროგნოზს, რომ რგოლი შედგება ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად მოძრავი მცირე ნაწილაკებისგან. ლიკის ობსერვატორიაში 36 დიუმიანი კროსლის რეფლექტორით მიღებული ნისლეულის ფოტოების დიდი რაოდენობის შესწავლის საფუძველზე, მან დაასკვნა, რომ მათ შორის სპირალური ნისლეულები ჭარბობენ, რომლებიც მოგვიანებით გალაქტიკებად იქნა იდენტიფიცირებული. ჯ. ე. ჰეილთან ერთად, ის იყო ასტროფიზიკური ჟურნალის პირველი რედაქტორი.

მას მიენიჭა ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის რამფორდის მედალი (1898) და მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის დრეიპერის მედალი (1899).

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, 
მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს კილერი;
მარსის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს კილერი;
მთავარი სარტყლის ერთ-ერთ ასტეროიდს დაარქვეს (2261) კილერი;
სატურნის A რგოლის ერთ-ერთ ნაპრალს დაარქვეს კილერი.

რესურსები ინტერნეტში




 National Academy of Sciences Biographical Memoir

სქოლიო

კატეგორია:ამერიკელი ასტრონომები