ისლამი იაპონიაში

300px|მინი|მეჩეთი კობეში
ისლამი იაპონიაში — თითქმის უცნობი იყო მეიძის რესტავრაციამდე (1868-1889 წწ.). ამჟამად ეთნიკურად იაპონელი მუსლიმების რაოდენობა მცირეა. ამ რელიგიური მიმდინარეობის მორწმუნეთა ძირითად მასას ქვეყანაში მცხოვრები უცხოელები შეადგენენ.

ისტორია
რუსეთ-იაპონიის ომის დასრულების შემდეგ, მატერიკულ ჩინეთში, იაპონიის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიებზე აღმოჩნდნენ მუსლიმური მოსახლეობის ჯგუფები, ძირითადად თურქული წარმოშობის ვაჭრები და მათი ოჯახები. ეს ჯგუფები დროთა განმავლობაში იზრდებოდა იმ პირების ხარჯზე, რომლებიც თავს აფარებდნენ იაპონიის კონტროლქვეშ მყოფ ტერიტორიებს, მას შემდეგ, რაც წითელმა არმიამ ჩაახშო ბასმაჩების მოძრაობა შუა აზიაში.

უკვე 1920-იანი წლების დასაწყისში, იაპონიის დაზვერვამ დაიწყო ისლამისტური მოძრაობების გამოყენება, როგორც იარაღი სსრკ-ის და აზიაში საკუთრების მქონე ზოგიერთი კოლონიური ევროპული სახელმწიფოს წინააღმდეგ, „კაიკუო სეისაკუ“ (ისლამური პოლიტიკა) ლოზუნგით. გამოიყენებოდნენ ისლამური სასულიერო პირები და პროპაგანდისტები, როგორებიც იყვნენ: აბდურაშიდ იბრაგიმოვი, გაიაზ ისხაკი, მუჰამედ გაბდულხაი-კურბანგალიევი, აჰმად ფაძლი-ბეკი, თევფიკ-ფაშა, მუჰამედ ბარაკატულა და სხვები. ყველა მათგანი მხარდაჭერილი იყო უშუალოდ, ან ისეთი იაპონური ნაციონალისტური ორგანიზაციების მეშვეობით, როგორიცაა კოკურიუკაი („შავი დრაკონის საზოგადოება“). პირველი იაპონელი, რომელმაც 1910 წელს ჰაჯი (მუსლიმთა წმინდა ადგილის მოლოცვა) შეასრულა, იამაოკა კოტარო, ამ ქვეყნის საიდუმლო სამსახურების აგენტი იყო (ისევე როგორც ნურ ტანაკა იპეი, რომელმაც 1924 წელს მიბაძა მის მაგალითს, და სხვა არაერთი პირი, მათ შორის სალეჰ სუძუკი, რომელიც 1949 წლამდე პარტიზანულ მოძრაობას ხელმძღვანელობდა დასავლეთ სუმატრაზე, აჩეჰის ოლქში).

ორ მსოფლიო ომს შორის პერიოდში, კობეში და ტოკიოში ჩამოყალიბდა ორი მუსლიმური საზოგადოება, რომლებიც ძირითადად შედგებოდა მატერიკული ჩინეთიდან იაპონიაში გადასახლებული, უპირატესად თურქული წარმოშობის ვაჭრებისგან.

იაპონიის მთავრობის მიერ გატარებული იდეურ-პოლიტიკური მიმდინარეობა, რომელიც მოუწოდებს აზიის ხალხთა გაერთიანებისკენ, ინტეგრაციისა და ჰეგემონიისკენ, საგარეო პოლიტიკის გამო, ფინანსურად მხარდაჭერილი იყო ნიდერლანდების ინდოეთში (ინდონეზია) მუსლიმური მოძრაობების ხელმძღვანელები, რომლებიც იქ დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლას ეწეოდნენ. აღმოსავლეთ აზიაში საკუთარი პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად, იაპონიის მმართველმა წრეებმა მხარი დაუჭირეს რეგიონში ისლამური დაჯგუფებების რადიკალიზაციას.

მუჰამედ გაბდულხაი-კურბანგალიევი მიერ 1924 წელს ტოკიოში ორგანიზებულ იქნა მუსლიმთა საზოგადოება — მაჰალია „ისლამია“, ხოლო 1927 წელს გაიხსნა მედრესე იაპონიის მუსლიმებისთვის. 1928 წელს კურბანგალიევმა მოაწყო მუსლიმთა სრულიად იაპონიის ყრილობა და დააარსა სტამბა, რომელიც გამოსცემდა წიგნებს არაბულ ენაზე. მან ასევე გამოსცა პირველი ყურანი შორეულ აღმოსავლეთში.Юнусова А. Б. Курбангалиевы // Башкортостан: краткая энциклопедия. / Гл. ред. Р. З. Шакуров. — Уфа: НИ "Башкирская энциклопедия", 1996. — 672 с.Валеев Г. К., Назыров П. Ф. Курбангалиев, Мухаммед-Габдулхай  // Энциклопедия Челябинска

1909 წელს გამოჩნდა ინიციატივა ტოკიოში (და საერთოდ იაპონიაში) პირველი მეჩეთის აშენების თაობაზე, თუმცა ის აშენდა მხოლოდ 30 წლის შემდეგ — წინასწარმეტყველ მუჰამედის დაბადების დღისთვის, 1938 წლის 12 მაისს. მშენებლობა ფინანსდებოდა სხვადასხვა იაპონური ფონდებისა და ორგანიზაციების მიერ.

ჩინეთში, ხარბინში, იაპონიის მმართველობის ქვეშ მყოფ ტერიტორიაზე, 1922 წელს დაწყებული მეჩეთის მშენებლობა ასევე დასრულდა 1937 წელს. 1934-1935 წლებში აშენდა მეჩეთი კობეში, სადაც თათარ ემიგრანტთა დიდი ჯგუფი ცხოვრობდა.

საერთო ჯამში, 1930-იანი წლების მეორე ნახევარში იაპონიაში იმყოფებოდა არანაკლებ 600 თურქული წარმოშობის მუსლიმი, ძირითადად ემიგრანტები სსრკ-დან.

იაპონიაში და იაპონიის ჯარების მიერ ოკუპირებულ ჩინეთის ტერიტორიაზე გამოიცემოდა გაზეთები მუსლიმებისთვის. სახელმწიფო მხარს უჭერდა სხვადასხვა პროექტებს, რომლებიც მიზნად ისახავდა ისლამური მსოფლმხედველობის განვითარებას ემიგრანტებსა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთის მუსლიმებში, რადგან ისლამური ნაციონალიზმი უნდა გამოეყენებინათ სსრკ-ს წინააღმდეგ საბრძოლველად.

1938 წელს ხანდაზმული თათარი ისლამისტი ემიგრანტი, აბდურაშიდ იბრაგიმოვი, რომელიც მრავალი წლის განმავლობაში იაპონიის დაზვერვის სამსახურში იმყოფებოდა, ხდება ტოკიოს მეჩეთის იმამი და საზოგადოება „იაპონიის სახელმწიფო ისლამური ორგანიზაციის“ თავმჯდომარე. იბრაგიმოვის გარდაცვალების შემდეგ, იმამის თანამდებობას იკავებს აბდულაი ყურბან ალი (1889-1972).

სუმეი ოკავა, მწერალი და ულტრამემარჯვენე შეხედულებების საზოგადო მოღვაწე, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ საერთაშორისო ტრიბუნალის წინაშე წარსდგა, როგორც სამხედრო დამნაშავე, პროცესის მიმდინარეობისას, პატიმრობაში ყოფნისას შექმნა ყურანის პირველი თარგმანი იაპონურ ენაზე.

1953 წელს იაპონიაში მცხოვრებმა თათარმა მუსლიმებმა მიიღეს თურქეთის მოქალაქეობა, რის შემდეგაც ბევრი მათგანი ემიგრაციაში წავიდა თურქეთში, აშშ-სა და ავსტრალიაში, რის შედეგადაც იაპონიის მუსლიმური საზოგადოება მნიშვნელოვნად შემცირდა.

1974 წელს შეიქმნა იაპონიის მუსლიმთა ფედერაცია. 1985 წელს ტოკიოს მეჩეთის შენობა დაანგრიეს, რათა ახალი შენობისთვის ადგილი გათავისუფლებულიყო. ამჟამად იაპონიაში არსებობს 30-40 პატარა მეჩეთი და დაახლოებით ასამდე მუსლიმური სამლოცველო ადგილი.

1985 წლიდან მოყოლებული, იაპონიაში უცხოელი მუშახელის, უპირველეს ყოვლისა, ბანგლადეშიდან და ირანიდან ჩამოსვლის გამო, მუსლიმთა რაოდენობა გარკვეულწილად გაიზარდა, თუმცა ამ რელიგიის მიმღები იაპონელების რაოდენობა კვლავ საკმაოდ მცირე რჩება.

ისლამოლოგია
1930-იან წლებში იაპონიაში იწყება ისლამის მეცნიერული შესწავლა. 1932 წლის თებერვალში დაარსდა „ისლამური კულტურის ინსტიტუტი“. მოგვიანებით ეს წმინდა აკადემიური სამეცნიერო დაწესებულება გაიყო ორ ნაწილად: ისლამური აკადემია, (დაარსდა 1935 წელს) და ისლამ ბუნკა კიოკაი (დაარსდა 1937 წელს). ამ უკანასკნელში იაპონიის მთავრობის წარმომადგენლები ჭარბობდნენ.

1937 წელს ოკუბო კოძიმ, პრინც ტოკუგავა იემასას მხარდაჭერით, დააარსა „ისლამური სამყაროს ინსტიტუტი“. 1941 წელს იაპონიის მთავრობამ შექმნა აღმოსავლეთ აზიის სამეურნეო არქივი, ჩრდილო-დასავლეთის ინსტიტუტი. ყველა ეს ინსტიტუტი და ორგანიზაცია გამოსცემდა ჟურნალებსა და სხვა პერიოდულ გამოცემებს: Islam Bunka, Islam Kaiyō Bunka (ოქტ. 1937 – იანვ. 1939), Kaikyōken (ივლისი 1938 – დეკ. 1944), Kaikyō Jijo (21941 წლის დეკემბრამდე), Shin-Ajia (აგვ. 1941-). ისლამოლოგიის შესახებ მრავალი სამეცნიერო ნაშრომი, რომელიც იქ დაიბეჭდა, მხოლოდ ვასედის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკის სპეციალურ არქივშია შემონახული.

1945 წელს მოკავშირეთა ძალების უმაღლესი სარდლობის განკარგულებით იაპონიაში ყველა „ისლამური“ სამთავრობო ორგანიზაცია დაიშალა. ამგვარად, იაპონური ისლამოლოგიამ დაარსებიდან 10 წლის შემდეგ შეწყვიტა თავისი არსებობა. ერთადერთი იაპონელი ისლამოლოგი, რომელმაც საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა, იყო ტოსიჰიკო იძუცუ.

ლიტერატურა
Selcuk, Esenbel; Japan’s Global Claim to Asia and the World of Islam: Transnational Nationalism and World Power, 1900—1945 // American Historical Review. Vol. 109, No. 4
Selcuk, Esenbel; Inaba Chiharū (изд.); The Rising Sun and the Turkish Crescent; İstanbul 2003, ISBN 975-518-196-2
Kawamura Mitsuo (川村 光郎; 戦前日本イスラム中東研究小史) A short history of Islamic studies in Japan — a case of the 1930’s; в: (日本中東学会), ISSN 0913-7858, 1987, S. 409-39
Schindehütte, Matti; Die Entdeckung von Religion als politischen Faktor in (Süd)Ost-Asien; in: Ders.; Zivilreligion als Verantwortung der Gesellschaft. Religion als politischer Faktor innerhalb der Entwicklung der Pancasila Indonesiens, Hamburg : Abera 2006, 65-113 (ISBN 3-934376-80-0)
Derk Bodde; Japan and the Muslims of China; Far Eastern Survey, Vol. 15, No. 20 (Oct. 9, 1946), S. 311—313.

სქოლიო

კატეგორია:ისლამი ადგილმდებარეობის მიხედვით
კატეგორია:ისლამი აზიაში