ჩილი

ჩილი — კენკროვანი ხილის მცენარის ჯიშები Capsicum-ის გვარიდან, რომლებიც ეკუთვნიან ბატატისებრთა Solanaceae ოჯახს და მოჰყავთ მათი სიცხარის გამო. ის გამოიყენება სანელებლად მრავალ სამზარეულოში სიმძაფრის/სიცხარის დასამატებლად. კაპსაიცინი და მასთან დაკავშირებული კაპსაიცინოიდები ჩილის წიწაკას ინტენსივობას ანიჭებენ მიღების ან ადგილობრივი გამოყენებისას. ჩილი გამოირჩევა სიცხარისა და არომატის ფართო სპექტრით. ეს მრავალფეროვნება ჩილის ფხვნილის სხვადასხვა სახეობის ხელმისაწვდომობის მიზეზია, რომელთაგან თითოეულს თავისი გემო და სიცხარის დონე აქვს.

ჩილი წარმოიშვა ცენტრალურ ან სამხრეთ ამერიკაში და პირველად მექსიკაში გაშენდა. ევროპელმა მკვლევარებმა ჩილი წიწაკა ძველ სამყაროში XVI საუკუნის ბოლოს კოლუმბიური გაცვლის დროს შემოიტანეს, რამაც გამოიწვია მსოფლიოს მასშტაბით მრავალი ჯიშის კულტივაცია საკვებისა და ტრადიციული მედიცინისთვის. Capsicum-ის ხუთი სახეობა ფართოდ არის გაშენებული, ესენია: annuum, baccatum, chinense, frutescens და pubescens.

 ისტორია 
 წარმოშობა 
წიწაკის მცენარეები წარმოიშვა თანამედროვე პერუსა და ბოლივიაში და დაახლოებით ძვ. წ. 7500 წლიდან ადამიანის რაციონის ნაწილია. ისინი ერთ-ერთი უძველესი კულტივირებული კულტურაა ამერიკაში. ჩილის წიწაკა დაახლოებით 6000 წლის წინ აღმოსავლეთ-ცენტრალურ მექსიკაში მოჰყავდათ, და დამოუკიდებლად ამერიკის სხვადასხვა ადგილას, მათ შორის პერუსა და ბოლივიის მაღალმთიანეთში, ცენტრალურ მექსიკასა და ამაზონში. ისინი ერთ-ერთი პირველი თვითდამტვერვადი კულტურა იყო, რომელიც ამ ტერიტორიებზე მოჰყავდათ.

პერუს აქვს კულტივირებული წიწაკის ყველაზე მაღალი მრავალფეროვნება; ეს არის დივერსიფიკაციის ცენტრი, სადაც ხუთივე ჯიში შემოიყვანეს, მოიყვანეს და მოიხმარეს კოლუმბამდელ ხანაში. ველური წიწაკის ყველაზე დიდი მრავალფეროვნება მოიხმარება ბოლივიაში. ბოლივიელი მომხმარებლები განასხვავებენ ორ ძირითად ფორმას: ულუფიკას, სახეობებს პატარა მრგვალი ნაყოფით და არივივისს, პატარა წაგრძელებული ნაყოფით.

რესურსები ინტერნეტში
 Plant Cultures: Chilli pepper botany, history and uses
 The Chile Pepper Institute of New Mexico State University
 Capsicums: Innovative Uses of an Ancient Crop
 Chilli: La especia del Nuevo Mundo (Article from Germán Octavio López Riquelme about biology, nutrition, culture and medical topics. In Spanish)
The Hot Pepper List List of chili pepper varieties ordered by heat rating in Scoville Heat Units (SHU)

სქოლიო

კატეგორია:მექსიკური სამზარეულო
კატეგორია:ბოსტნეული
კატეგორია:სასოფლო-სამეურნეო კულტურები