ბავშვზე ძალადობა

ბავშვზე ძალადობა (ასევე ცნობილია როგორც ბავშვის უგულებელყოფა ან ბავშვის მიმართ ძალადობა) — ფიზიკური, სექსუალური, ემოციური და/ან ფსიქოლოგიური მოპყრობა ან უგულებელყოფა, რომელიც მიმართულია ბავშვის მიმართ, განსაკუთრებით მშობლის ან მზრუნველის მიერ. ბავშვზე ძალადობა შეიძლება მოიცავდეს ნებისმიერ ქმედებას ან მოქმედების არქონას, რის შედეგადაც ბავშვი განიცდის ფაქტობრივ ან შესაძლო ზიანს. იგი შეიძლება განხორციელდეს როგორც ოჯახის გარემოში, ასევე ორგანიზაციებში, სკოლებში ან საზოგადოებაში, სადაც ბავშვი ურთიერთობს.

სხვადასხვა იურისდიქციაში განსხვავებულია მოთხოვნები სავალდებულო მოხსენების შესახებ და ჩამოყალიბებულია სხვადასხვა განმარტება იმის შესახებ, თუ რა ითვლება ბავშვზე ძალადობად. შესაბამისად, განსხვავებულია კრიტერიუმებიც, რის საფუძველზეც შეიძლება მოხდეს ბავშვის ოჯახიდან გამოყოფა ან სისხლის სამართლის დევნა.

 ისტორია 
XIX საუკუნის ბოლომდე მასწავლებლებისა და დამსაქმებლების მიერ ბავშვებისადმი სისასტიკე ფართოდ გავრცელებული და ჩვეულებრივი მოვლენა იყო, ხოლო სხეულის დასჯა ბევრ ქვეყანაში ჩვეულებრივ პრაქტიკას წარმოადგენდა. XIX საუკუნეს პირველ ნახევარში ფილიციდის (მშობლის მიერ შვილის მოკვლის) შესწავლამ გამოავლინა შემთხვევები, სადაც სიკვდილი გამოწვეული იყო მამის აგრესიით,Editorial (1848). Triple infanticide – suicide du meurtrier. Annales Médico-psycholiques 11: 108 only. განმეორებითი ფიზიკური ძალადობით,Leuret (1837). Suspicion de folie chez une femme reconnue coupable d'avoir, pendant sa grossesse fait des blessures mortelles a deux de ses enfans: affaire R. Annales d'Hygiène Publique et de Médecine Légale 17: 374–400. შიმშილით,Rothamel (1845). Eine Mutter führt durch allmälige Entziehung der Nahrungsmittel den Tod ihres ehelichen Kindes herbei. Henke's Zeitschrift für der Staatsarzneikunde 50: 139–156. და სექსუალური ძალადობით.Boys-de-Loury, Devergie, Ollivier (1843). Consultation medico-légale sur un cas de mort violente, chez un enfant de deux ans et demi. Annales d'Hygiène Publique et de Médecine Légale 29: 185–203.

1860 წელს ფრანგმა სასამართლო მედიცინის სპეციალისტმა ოგიუსტ ამბრუაზ ტარდიემ შეაგროვა 32 მსგავსი შემთხვევა, მათგან 18 ფატალური იყო. ბავშვები კვდებოდნენ შიმშილით ან/და განმეორებითი ფიზიკური ძალადობით. ერთ-ერთი შემთხვევა შეეხებოდა ადელინ დეფერს, რომელიც ბებია-ბაბუამ მშობლებს 8 წლის ასაკში დაუბრუნა. მომდევნო 9 წლის განმავლობაში მას ყოველდღიურად სცემდნენ, კიდურებზე კიდებდნენ, წვავდნენ ნახშირით, ჭრილობებს აზოტმჟავაში ბანდნენ და სექსუალურად ძალადობდნენ.Tardieu, A. (1860). Étude médico-légale sur les sévices et mauvais traitements exercés sur des enfants. Annales d'Hygiène 15: 361–398. ტარდიე სტუმრობდა ოჯახებს და აკვირდებოდა ბავშვების მდგომარეობას; მან შენიშნა, რომ ბავშვების სახეზე სევდა და შიში ეტყობოდათ, როცა მათ დაცვას ვინმე ცდილობდა. მისივე სიტყვებით: 

ტარდიეს დასკვნები გააზიარა ბუალო დე კასტელნომ, რომელმაც შემოიტანა ტერმინი „მისოპედია“ (ბავშვების სიძულვილი),Boileau de Castélnau, P. (1861). Misopédie ou lesion de l'amour de la progéniture. Annales Médico-psychologiques 3rd series 7: 553–568. და დაადასტურეს ობრიმAubry, P. (1891). De l'Homicide Commis par la Femme. პარიზი: Storck, გვ. 1–38. და სხვა მკვლევრებმა თავიანთ დისერტაციებში.Delcasse, A. (1885). Étude medico-légale sur les sévices de l'enfance. Thèse, Paris.Duval, P. (1892). Des sévices et mauvais traitements. Thèse, Lyon.Dumas, E. (1892). Du libéricide ou meurtre des enfants mineurs par leurs parents. Thèse, Lyon.

ტარდიეს ნაშრომები ფართოდ არ გასცდენილა საფრანგეთს ენობრივი ბარიერის გამო და თითქმის ერთი საუკუნის განმავლობაში მსოფლიოს სხვა ქვეყნებში უცნობი დარჩა ბავშვთა დაზიანებების რეალური მიზეზები. XX საუკუნეში პათოლოგებმა და პედიატრიულმა რადიოლოგებმა დაიწყეს მტკიცებულებების დაგროვება, განსაკუთრებით ქრონიკული სუბდურული ჰემატომასა და ძვლების მოტეხილობებთან დაკავშირებით.Sherwood, D. (1930). Chronic subdural haematoma in infants. American Journal of Diseases of Children 39: 980–1021.Snedecor, S. T.; Knapp, R. E.; Wilson, H. B. (1935). Traumatic ossifying periostitis of the newborn. Surgery, Gynecology and Obstetrics 61: 385–387. 1946 წელს ამერიკელმა პედიატრიულმა რადიოლოგმა ჯონ კაფეიმ ყურადღება გაამახვილა კავშირის შესახებ ძვლის მოტეხილობებსა და ქრონიკულ სუბდურულ ჰემატომას შორის,Caffey, J. (1946). Multiple fractures in long bones of infant suffering from chronic subdural haematoma. American Journal of Roentgenology 56: 163–173. ხოლო 1955 წელს დადგინდა, რომ ბავშვებს, რომლებიც აგრესიული და ემოციურად პრობლემური მშობლებისგან ჩამოაშორეს, ახალი დაზიანებები აღარ უჩნდებოდათ.Woolley, P. V.; Evans, W. A. (1955). Significance of skeletal lesions in infants resembling those of traumatic origin. Journal of the American Medical Association 158: 539–543.

პროფესიული კვლევა ამ თემაზე კვლავ დაიწყო 1960-იან წლებში. 1962 წლის ივლისში გამოქვეყნებულმა სტატიამ — „The Battered Child Syndrome“, რომლის ძირითადი ავტორი იყო პედიატრი ჰენრი კემპე, ჟურნალში The Journal of the American Medical Association (JAMA) — პირველად გახადა ბავშვთა მიმართ ძალადობა ფართო საზოგადოებრივი ცნობიერების საგანი. მანამდე ბავშვების დაზიანებები (მათ შორის განმეორებითი მოტეხილობები) ხშირად არ აღიქმებოდა განზრახ ძალადობის შედეგად და ექიმები მათ სხვა დაავადებებს მიაწერდნენ ან მშობლების ახსნა-განმარტებებს ეყრდნობოდნენ.

ბავშვზე ძალადობის კვლევა როგორც აკადემიური დისციპლინა აშშ-ში 1970-იან წლებში ჩამოყალიბდა. ელისაბეთ იუნგ-ბრუელი მიუთითებდა, რომ მიუხედავად ბავშვთა უფლებების დამცველთა ზრდისა, ბავშვების დაყოფამ „დაზარალებულებად“ და „არადაზარალებულებად“ ხელოვნური ბარიერი შექმნა და ბავშვთა უფლებების კონცეფცია მხოლოდ ძალადობისგან დაცვის საკითხამდე შეამცირა. იუნგ-ბრუელის აზრით, ამას თან ახლდა ბავშვებისადმი საზოგადოებაში არსებული დისკრიმინაციის უგულებელყოფა და იმ მნიშვნელობის არაღიარება, რასაც თავად ბავშვები ანიჭებენ მოზრდილთა დამოკიდებულებას.

 განსაზღვრებები 
ბავშვზე ძალადობის განსაზღვრებები განსხვავდება პროფესიონალებს შორის, ასევე სოციალურ და კულტურულ ჯგუფებში და სხვადასხვა დროის განმავლობაში. ტერმინები „ძალადობა“ და „მალტრეიტმენტი“ ხშირად გამოიყენება ერთმანეთის ნაცვლად ლიტერატურაში. „ბავშვზე მალტრეიტმენტი“ ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას, როგორც ქოლგა ტერმინი, რომელიც მოიცავს ბავშვზე ძალადობისა და უგულებელყოფის ყველა ფორმას. ბავშვის მალტრეიტმენტის განსაზღვრება დამოკიდებულია იმ კულტურულ ღირებულებებზე, რომლებიც უკავშირდება ბავშვებს, ბავშვის განვითარებას და მშობლობას.

ბავშვზე მალტრეიტმენტის განსაზღვრებები შეიძლება განსხვავდებოდეს იმ სექტორებში, რომლებიც აღნიშნულ საკითხზე მუშაობენ, მაგალითად ბავშვთა დაცვის სააგენტოები, იურიდიული და სამედიცინო წრეები, საჯარო ჯანდაცვის წარმომადგენლები, მკვლევრები, პრაქტიკოსები და ბავშვთა უფლებადამცველები. ვინაიდან ამ სფეროების წარმომადგენლები საკუთარ განსაზღვრებებს იყენებენ, დარგთაშორისი კომუნიკაცია ხშირად იზღუდება, რაც ხელს უშლის ბავშვთა მალტრეიტმენტის გამოვლენას, შეფასებას, აღრიცხვას, მკურნალობასა და პრევენციას.

ზოგადად, „ძალადობა“ გულისხმობს (ჩვეულებრივ განზრახ) ქმედებით განხორციელებულ მოქმედებებს, ხოლო „უგულებელყოფა“ — მოქმედების გამოტოვებით გამოწვეულ ქმედებებს. „ბავშვზე მალტრეიტმენტი“ მოიცავს როგორც ქმედებით, ისე ქმედების გამოტოვებით განხორციელებულ იმ შემთხვევებს, როდესაც მშობლების ან მზრუნველების ქცევა იწვევს ბავშვის რეალურ ან მოსალოდნელ ზიანს.

ჯანმრთელობის სფეროს ზოგიერთი სპეციალისტი და ავტორი უგულებელყოფას ბავშვზე ძალადობის განმარტების ნაწილად მიიჩნევს, ხოლო სხვები — არა; ეს განსხვავება უკავშირდება იმას, რომ ზოგ შემთხვევაში ზიანი შეიძლება განზრახი არ იყოს, ან მშობლებს/მზრუნველებს არ ესმოდეთ პრობლემის სირთულე, რაც შეიძლება განპირობებული იყოს კულტურული წარმოდგენებით ბავშვის აღზრდის შესახებ.

ბავშვზე ძალადობისა და უგულებელყოფის გადავადებული შედეგები — განსაკუთრებით ემოციური უგულებელყოფის შემთხვევაში — და იმ ქმედებების მრავალფეროვნება, რომლებიც ბავშვზე ძალადობად შეიძლება ჩაითვალოს, ასევე მნიშვნელოვანი ფაქტორებია.

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია (WHO) „ბავშვზე ძალადობასა“ და „ბავშვზე მალტრეიტმენტს“ განსაზღვრავს, როგორც: 

WHO ასევე აცხადებს: 

აშშ-ში დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები (CDC) იყენებს ტერმინს „ბავშვზე მალტრეიტმენტი“ როგორც ქმედებით განხორციელებული (ძალადობა) –  – და ქმედების გამოტოვებით გამოწვეული (უგულებელყოფა) – 

აშშ-ის ფედერალური ბავშვზე ძალადობის პრევენციისა და მკურნალობის აქტი განსაზღვრავს „ბავშვზე ძალადობასა და უგულებელყოფას“ როგორც მინიმუმ: 

 ძალადობის ფორმები 
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია გამოყოფს ბავშვზე ძალადობის ოთხ ტიპს: 
ფიზიკური ძალადობა; 
სექსუალური ძალადობა; 
ემოციური (ან ფსიქოლოგიური) ძალადობა და 
უგულებელყოფა.

ფიზიკური ძალადობა

პროფესიონალებსა და საზოგადოებაში არსებობს უთანხმოება, თუ რა ქცევები განეკუთვნება ფიზიკურ ძალადობას ბავშვზე.Noh Anh, Helen (1994). "Cultural Diversity and the Definition of Child Abuse", in Barth, R.P. et al., Child Welfare Research Review, Columbia University Press, 1994, გვ. 28.  ფიზიკური ძალადობა ხშირად არ ხდება იზოლირებულად, არამედ დაკავშირებულია ქცევათა ისეთ ნიმუშებთან, როგორიცაა ავტორიტარული კონტროლი, შფოთვის გამომწვევი ქცევები და მშობლის სითბოს ნაკლებობა.

WHO ფიზიკურ ძალადობას ასე განმარტავს:

ფიზიკური ძალადობისა და ფიზიკური დასჯის გადაკვეთა აჩვენებს ბუნდოვან ან ზოგჯერ არარსებულ განსხვავებას ძალადობასა და დასჯას შორის, თუმცა, ფიზიკური ძალადობის უმეტესობა რეალურად წარმოადგენს ფიზიკურ სასჯელს „გულისხმობით, ფორმითა და შედეგით“.

მაგალითად, პაულო სერგიო პინეირო თავის ანგარიშში („ბავშვთა წინააღმდეგ ძალადობის შესახებ გაეროს გენერალური მდივნის ანგარიში“) წერდა:

სქოლიო

კატეგორია:ძალადობა საქართველოში
კატეგორია:ძალადობა