მებრძოლი სამეფოების პერიოდი

მებრძოლი სამეფოების პერიოდი — () — 
ჩინეთის ისტორიის პერიოდი ძვ.წ. 475 – ძვ.წ. 221 წლებში, 
რომელიც წარმოადგენს ჭოუს დინასტიის გვიან ეტაპს (ძვ.წ. 1046–ძვ.წ. 256).

ეს ეპოქა ხასიათდებოდა ინტენსიური სამხედრო დაპირისპირებით, სახელმწიფოებრივი და სამხედრო რეფორმებით, 
პოლიტიკური ცენტრალიზაციისკენ მიმართული პროცესებით და რეგიონულ ჰეგემონიაზე ბრძოლის მოტივით.

მებრძოლი სამეფოების პერიოდს მოჰყვება გაზაფხულისა და შემოდგომის პერიოდი და 
წარმოადგენს აღმოსავლეთ ჭოუს მეორე ფაზას.
თეორიულად ჭოუს მეფე კვლავ ითვლებოდა სუვერენად, თუმცა რეალურ ძალაუფლებას ფლობდნენ 
დამოუკიდებელი სახელმწიფოები, რომლებიც ერთმანეთს უპირისპირდებოდნენ.

ტერმინი „მებრძოლი სამეფოების პერიოდი“ მომდინარეობს ტექსტიდან 
მებრძოლი სამეფოების ჩანაწერები (), რომელიც შედგენილია 
დასავლეთ ჰანის პერიოდში.

ეპოქა დასრულდა ძვ. წ. 221 წელს, როდესაც ცინმა გაანადგურა სხვა სამეფოები და ჩამოაყალიბა ცინის დინასტია — 
ჩინეთში პირველი ცენტრალიზებული იმპერიული სახელმწიფო.

 გეოგრაფია 

მებრძოლი სამეფოების პერიოდის პოლიტიკური გეოგრაფია ძირითადად განისაზღვრებოდა ე.წ. 
მებრძოლი სამეფოების შვიდეული-თ, რომელთაგან თითოეულს საკუთარი ტერიტორიული ბირთვი და 
სტრატეგიული უპირატესობა ჰქონდა.

 ცინი — მდებარეობდა შორეულ დასავლეთში, მდინარე ვეის ხეობასა და გუანჭონგის რეგიონში. გეოგრაფიულმა იზოლაციამ ცინი თავდაპირველად უცხო ზეგავლენისაგან დაიცვა, თუმცა ერთდროულად შეზღუდა მისი საწყისი პოლიტიკური რადიუსი.

 ე.წ. „სამი ძინი“ — ძინის სახელმწიფოს დაშლის შემდეგ ცენტრალური ბორცვული ზოლი შანსის პლატოზე:
 ჰანი — სამხრეთით, ყვითელი მდინარის გასწვრივ, აკონტროლებდა გზას ცინამდე.  
 ვეი — შუა ნაწილში, თანამედროვე აღმოსავლეთ ჰენანის ტერიტორიაზე.  
 ჯაო — ყველაზე ჩრდილოეთში, მოიცავდა დღევანდელი სამხრეთი ხებეის და ჩრდილოეთ შანსის ტერიტორიებს.

 ცი — აღმოსავლეთში, შანდუნის ნახევარკუნძულის გარშემო.

 ჭუ — სამხრეთში, თავდაპირველად ჰანის მდინარის ხეობაში, შემდგომ კი იანძის აუზში გააფართოვა გავლენა.

 იანი — ჩრდილო-აღმოსავლეთით, თანამედროვე ბეიჯინგის ტერიტორიაზე. პერიოდის ბოლოს გავლენა გააფართოვა ლიაუდუნის ნახევარკუნძულის მიმართულებით.

ამ შვიდ დიდ სახელმწიფოს გარდა, არსებობდა მცირე სახელმწიფოები და ადგილობრივი სამთავროები, რომელთაგან ზოგიერთმა შეინარჩუნა ავტონომია უფრო მოკლე ხნით:

 სამეფო ჭოუს მეფის საკუთრებაში დარჩენილი მიწები მდებარეობდა ლუოის მიდამოებში, ყვითელი მდინარის შუა დინების ზოლში.

 იუე — სამხრეთ-აღმოსავლეთში, დღევანდელი შანხაის სანაპიროსთან; აქტიური იყო გაზაფხულისა და შემოდგომის პერიოდში, თუმცა მოგვიანებით ჭუმ შეიერთა.

 ჯუნგშანი — ჯაოს და იანის შორის მდებარე მცირე სახელმწიფო, რომელიც საბოლოოდ ჯაომ შეიერთა ძვ.წ. 296 წელს.

 სა და შუ — მდებარეობდნენ თანამედროვე სიჩუანის რეგიონში; ცინმა მოგვიანებით დაიპყრო ორივე.

 სხვა მცირე სამთავროები (სონგი, ლუ, ჯჟენი, ვეი, თენგი, ძუ) აქტიურად არსებობდნენ ცენტრალურ დაბლობში, სანამ უფრო ძლიერმა სახელმწიფოებმა არ შეიერთეს ისინი.

 პერიოდიზაცია 

დასავლეთ ჭოუს სამეფო კარის აღმოსავლეთისკენ გადასვლა ძვ. წ. 771 წელს ტრადიციულად მიიჩნევა 
„გაზაფხულისა და შემოდგომის პერიოდის“ დასაწყისად.

„მებრძოლი სამეფოების პერიოდი“ არ უკავშირდება ერთ კონკრეტულ მოვლენას — იგი წარმოადგენდა უკვე მიმდინარე 
პოლიტიკური პროცესების (დაპყრობები, ვასალური წესრიგის დარღვევა, ცენტრალიზაციისკენ სწრაფვა) 
ლოგიკურ გაგრძელებას, რომელიც უკვე დამახასიათებელი იყო ჭუნციოუს ხანაში.

ამიტომაც, მისი დასაწყისი ისტორიოგრაფიაში სადავოდ ითვლება. ძირითადად განიხილავენ შემდეგ თარიღებს:

 ძვ. წ. 481 — სუნგის ეპოქის ისტორიკოსი ლუ ძუციანი ამ თარიღს ასახელებს, რადგან ამ წელს სრულდება ქრონიკა „ჭუნციოუ“.

 ძვ. წ. 476–475 — სიმა ციანი, „დიდი ისტორიკოსის ჩანაწერების“ (ძვ. წ. 91) ავტორი, ამ თარიღს უკავშირებს 
ჟოუს მეფე იუანის მეფობის დასაწყისს.

 ძვ. წ. 453 — ძინის სამეფოს გაყოფა, რის შედეგადაც ყალიბდება ჰანი, ჯაო და ვეი — 
„შვიდი სახელმწიფოდან“ სამი.

 ძვ. წ. 441 — ჭოუს მეფე აის მეფობის დასაწყისი, რომელსაც ზოგი მკვლევარი პერიოდულ საზღვრად იღებს.

 ძვ. წ. 403 — ჭოუს სამეფო კარის მიერ ჰანის, ჯაოს და ვეის ოფიციალური აღიარება დამოუკიდებელ სამეფოებად.  
ეს თარიღი წინასამეფო ვასალური წყობის საბოლოო დაშლის სიმბოლოდ განიხილება სიმე გუანის 
„ზიჟი თუნგზიანი“ (1084) მიხედვით.

 ისტორია 
 ფონი და ფორმირება 

აღმოსავლეთ ჭოუს დინასტიის ძალაუფლების დასუსტება დაიწყო ძვ.წ. V საუკუნეში.  
სამეფო კარს საკუთარი სამხედრო ძალა აღარ ჰყოფნიდა და იძულებული გახდა, დაეყრდნო მოკავშირე ვასალურ სახელმწიფოებს.  
ასობით მცირე სამთავრო თანდათან გაერთიანდა და ჩამოყალიბდა შვიდი მსხვილი სახელმწიფო: ჭუ, ჰანი, ცინი, ვეი, იანი, ცი და ჯაო.

თუმცა, პოლიტიკურმა ინტერესებმა და დამოუკიდებლობისკენ სწრაფვამ გამოიწვია კავშირების ხშირი შეცვლა და  
ინტენსიური ომები, რომლებიც მიმდინარეობდა ძვ. წ. 535–ძვ. წ. 286 წლებში.  
პერიოდის განმავლობაში გამარჯვებული სახელმწიფო ეტაპობრივად იძენდა უპირატესობას დანარჩენებზე.

დასავლეთ ჭოუს ეპოქის ვასალური სახელმწიფოების სისტემა არსებითად შეიცვალა ძვ. წ. 771 წელს  
სამეფო კარის ლუოიანში გადმოსვლის შემდეგ.  
„გაზაფხულისა და შემოდგომის“ ეპოქის განმავლობაში რამდენიმე სახელმწიფო გაძლიერდა,  
ხოლო სხვებმა დაკარგეს პოლიტიკური მნიშვნელობა, რადგან აღარ არსებობდა ცენტრალური ხელისუფლება,  
რომელიც მათ ლეგიტიმაციას ან დაცვას უზრუნველყოფდა.

მებრძოლი სამეფოების პერიოდში მრავალი მმართველი უფლებამოსილების დამკვიდრებას „ციური მანდატ-ზე “ დაყრდნობით ცდილობდა,  
რაც მათ ტერიტორიულ ექსპანსიასა და დაპყრობებს ამართლებდა.

ბოლოს, ეს ბრძოლები გადაიზარდა რამდენიმე დიდ სახელმწიფოს შორის ჰეგემონიისათვის ბრძოლაში —  
მაგალითად, ცინი, ჭუ, ცინი, იანი და ცი — ხოლო მცირე სახელმწიფოები  
ცენტრალურ დაბლობში ხშირად მათი სატელიტები ან ხარკისმდებლები იყვნენ.  
გაზაფხულისა და შემოდგომის პერიოდის ბოლო ათწლეულები შედარებით სტაბილური იყო,  
რადგან ცინის და ჭუს შეთანხმებამ დროებით განსაზღვრა გავლენის ზონები.

ეს მდგომარეობა დასრულდა ძინის სამეფოს გაყოფით,  
რის შედეგადაც ჩამოყალიბდა ჰანი, ჯაო და ვეი, რომლებიც შემდგომში შედგნენ  
„შვიდი მებრძოლი სახელმწიფოს“ ძირითად ძალას.

 ძინის სამეფოს გაყოფა (ძვ. წ. 453–403) 

ვინის სამეფოში პოლიტიკური ძალაუფლება თანდათან დასუსტდა უკვე ძვ.წ. VI საუკუნის შუა ხანებიდან. სამეფო კარის გავლენა შეიზღუდა, ხოლო რეალური სამხედრო და ადმინისტრაციული ძალა გადავიდა წარჩინებული საგვარეულოების ხელში. ამის ერთ-ერთი მიზეზი იყო ძინის ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც სამეფო სახლის ნათესავებს არ ენიჭებოდათ ფეოდალური სამფლობელოები. ამან საშუალება მისცა სხვა გვარებს — ჰანს, ჯაოს, ვეის და ჟის — ეზრდათ მიწები და სამხედრო ძალა.

ძვ.წ. 453 წელს მომხდარ ჯინიანის ბრძოლაში ჰანის, ჯაოს და ვეის ალიანსმა დაამარცხა და გაანადგურა ჟის სახლი. მისი მიწები იმ მომენტში სამ თანაბარ ნაწილად გადანაწილდა გამარჯვებულებს შორის. ამ დროიდან ეს სამი საგვარეულო ფაქტობრივად იქცა ძინის სამეფოს ძირითადი ტერიტორიების მმართველებად, მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალური აღიარება მხოლოდ მოგვიანებით მოხდა (ძვ. წ. 403 წელს), როდესაც ისინი ჟოუს სამეფო კარმა ცალკე სახელმწიფოებად აღიარა.

ძინის სამეფოს დაშლამ შექმნა ახალი პოლიტიკური და სტრატეგიული ველი. პირველი ნახევარი საუკუნის განმავლობაში სამხრეთიდან ჭუმ და იუემ დაიწყეს წინსვლა ჩრდილოეთისკენ, მაშინ როდესაც ციმ გააფართოვა თავისი გავლენა სამხრეთის მიმართულებით. ამავე პერიოდში ცინმა გააძლიერა კონტროლი დასავლეთის თემებზე და დაიწყო გაფართოება სამხრეთ-დასავლეთით, სიჩუანის მხარისკენ.

 იხილეთ აგრეთვე 
ფეოდალიზმი
სენგოკუს პერიოდი — იაპონიის ისტორიის პერიოდი, რომელიც ანალოგიურადაა სახელდებული
სამ სამეფოთა პერიოდი (ჩინეთი)
მეომარი სამეფოების ეპოქა (ჩინეთი, 1916–1928)

ლიტერატურა







დამატებითი ლიტერატურა




რესურსები ინტერნეტში

სამეფოების პერიოდი — World History Encyclopedia
სამეფოების პროექტი — Massachusetts Amherst University
სამეფოების მმართველები — Chinese Text Project
სამეფოების პერიოდი — BBC Radio 4, In Our Time (01.04.2004)
წლით დათარიღებული ღვინის არქეოლოგიური აღმოჩენა

სქოლიო

კატეგორია:ჩინეთის სამხედრო ისტორია
კატეგორია:ჩინეთის ისტორია
კატეგორია:ჩინეთის ისტორია თემის მიხედვით
კატეგორია:ჩინეთის ისტორია პერიოდის მიხედვით