პაპის დიქტატი

პაპის დიქტატი () — პაპის მიერ საპრეტენზიო უფლებამოსილების 27 დებულების (თეზისის) კრებული, რომელიც პაპ გრიგოლ VII-ის რეგისტრში 1075 წლის ჩანაწერებთან ერთად არის შეტანილი.In a series of letters  issued to bishop Opizo of Lodi. 

პრინციპები
პაპის დიქტატში გამოხატული პრინციპები უმეტესად იმავე იდეებს ეფუძნება, რასაც გრიგორიანული რეფორმა, რომლის გატარებაც გრიგოლმა ათწლეულებით ადრე დაიწყო, სანამ პაპი გახდებოდა. დოკუმენტში არ არის ნახსენები რეფორმის მოძრაობის რამდენიმე საკვანძო ასპექტი, მათ შორის — სასულიერო პირების ქორწინებასთან დაკავშირებული შეზღუდვები, საერო ინვესტიტურა და სიმონია. „პაპის დიქტატის“ დებულებები პაპის უზენაესობისა და შეუცდომლობის ყველაზე უკიდურეს ფორმულირებას გვთავაზობს. თეზა — „რომ მას ნებადართული ჰქონდა იმპერატორების გადაყენება“ — იმ ადრეშუასაუკუნეობრივ ძალთა ბალანსს აზუსტებს, რომელიც ასახული იყო პაპ გელასიუს I-ის წერილში Famuli vestrae pietatis, მიმართულში აღმოსავლეთ რომის იმპერატორ ანასტასიოს I-ის მიმართ (494): იქ ჩამოყალიბებული იყო სასულიერო და საერო ძალაუფლების გამიჯვნა და ურთიერთშეფარდებულობა — auctoritas (სასულიერო) და potestas ანუ imperium (საერო), სადაც პირველი საბოლოოდ აღმატებულია მეორეზე — და ამ პრინციპის ფარგლებში დასავლეთი მეროვინგთა ეპოქიდან იმართებოდა. „1075 წლიდან დაწყებული წლების არცერთი კონფლიქტი პირდაპირ ვერ მიეწერება მის წინააღმდეგობას (თუმცა, მასში გამოთქმული რამდენიმე მოთხოვნა გრიგოლმა და მისმა მხარდამჭერებმა ამ კონფლიქტების დროსაც დააყენეს)“. სასულიერო და საერო ძალაუფლების ურთიერთობის გვიანდელი შუასაუკუნეობრივი განვითარება უკავშირდება პაპ ბონიფაციუს VIII-ს, რომელმაც ცნობილი ფორმა — „ორი მახვილი“ — პაპის ბულაში Unam Sanctam (1302) ჩამოაყალიბა.

მიუხედავად იმისა, რომ პაპის დიქტატის პრინციპების დიდი ნაწილი პაპობის ძალაუფლებასა და რომის ეკლესიის შეუცდომლობას ეხება, IX დებულება აცხადებს: 

ავტორი
სათაური Dictatus papae მიანიშნებს, რომ ტექსტი თავად პაპმა შეადგინა. ამასთან, იგი არ გულისხმობს „პაპის დიქტატს“ ან რაიმე სახის მანიფესტს; უფრო სწორად, აღნიშნავს „პაპის კარნახს“. ტექსტი არ გამოქვეყნებულა იმ გაგებით, რომ ფართოდ გადაეწერათ და პაპის კურიის უშუალო წრის გარეთ გავრცელებულიყო.

ზოგიერთი ისტორიკოსის აზრით, ტექსტი გრიგოლმა თავად დაწერა ან უკარნახა, სხვები კი მიიჩნევენ, რომ მას განსხვავებული წარმომავლობა ჰქონდა და რეგისტრში მოგვიანებით იქნა ჩართული.Ernst Sackur contends that the so-called "Dictatus Papæ" were composed by Deusdedit.", Catholic Encyclopaedia, sub "Cardinal Deusdedit". 1087 წელს დეუსდედიტმა — კარდინალმა და გრიგოლის მოკავშირემ — გამოსცა დეკრეტალიების კრებული, რომელიც პაპ ვიქტორ III-ს მიუძღვნა და რომელშიც ეკლესიის სამართალი — კანონიკური სამართალი — იყო ჩამოყალიბებული. აღნიშნული კრებული დეუსდედიტმა მრავალი წყაროდან შეადგინა, მათ შორის როგორც სანდო, ისე ყალბი წარმომავლობის ტექსტებიდან (იხ. ფსევდო-ისიდორე). „პაპის დიქტატი“ ამ კრებულს იმდენად ახლოს ემთხვევა, რომ ზოგი მკვლევრის მიხედვით, „პაპის დიქტატი“ სწორედ ამ კრებულზე უნდა ყოფილიყო დამყარებული."Until quite recently Gregory VII himself was generally regarded as the author; Löwenfeld (see below) continued to maintain the authorship of Gregory, but Sackur, however, has shown that the "Indices capitulorum" in the "Collectio canonum" of Deusdedit are closely related to the brief theses known as "Dictatus Papæ" both in respect of sense and verbal text. Most probably, therefore, the latter are taken from the collection of Deusdedit, who put them together from the "Registrum Epistolarum" or letterbook of Gregory. Possibly also Deusdedit was the editor of this famous and important collection of Gregory's correspondence." Catholic Encyclopedia 1908, sub "Cardinal Deusdedit".

პრინციპების ინდექსი
ნომერილათინურადქართული თარგმანიIQuod Romana ecclesia a solo Domino sit fundata.რომ რომის ეკლესია მხოლოდ უფლის მიერ არის დაფუძნებული.IIQuod solus Romanus pontifex iure dicatur universalis.რომ მხოლოდ რომის პონტიფექსი იწოდება კანონიერად „საყოველთაოდ“.IIIQuod ille solus possit deponere episcopos vel reconciliare.რომ მხოლოდ მას შეუძლია ეპისკოპოსების გადაყენება ან შერიგება.IVQuod legatus eius omnibus episcopis presit in concilio etiam inferioris gradus et adversus eos sententiam depositionis possit dare.რომ მისი ლეგატი კრებაზე ყველა ეპისკოპოსს თავმჯდომარეობს, თუნდაც დაბალი ხარისხის იყოს, და მათ წინააღმდეგ გადაყენების განაჩენის გამოტანაც შეუძლია.VQuod absentes papa possit deponere.რომ პაპს შეუძლია გადაყენოს ისინიც, ვინც არ იმყოფებიან ადგილზე.VIQuod cum excommunicatis ab illo inter cetera nec in eadem domo debemus manere.რომ, სხვა ყველაფერთან ერთად, მისი მიერ განკვეთილთან ერთად ერთ სახლში ყოფნაც არ უნდა ვიკადროთ.VIIQuod illi soli licet pro temporis necessitate novas leges condere, novas plebes congregare, de canonica abatiam facere et e contra, divitem episcopatum dividere et inopes unire.რომ მხოლოდ მას აქვს უფლება, დროის აუცილებლობის მიხედვით, დააწესოს ახალი კანონები, მიიღოს ახალი ხალხები, შექმნას ახალი სააბატოები კანონიკური უფლებით და პირიქით — დაყოს მდიდარი ეპარქიები და გააერთიანოს გაჭირვებულნი.VIIIQuod solus possit uti imperialibus insigniis.რომ მხოლოდ მას შეუძლია იმპერიული ნიშნების გამოყენება.IXQuod solius pape pedes omnes principes deosculentur.რომ ყველა მთავარი მხოლოდ პაპის ფეხებს უნდა კოცნიდეს.XQuod illius solius nomen in ecclesiis recitetur.რომ ეკლესიებში მხოლოდ მისი სახელი უნდა წარმოითქმოდეს.XIQuod hoc unicum est nomen in mundo.რომ ეს ერთადერთი სახელია მსოფლიოში.XIIQuod illi liceat imperatores deponere.რომ მას ნებადართული აქვს იმპერატორების გადაყენება.XIIIQuod illi liceat de sede ad sedem necessitate cogente episcopos transmutare.რომ აუცილებლობის შემთხვევაში მას შეუძლია ეპისკოპოსების ერთი საყდრიდან მეორეზე გადაყვანა.XIVQuod de omni ecclesia quocunque voluerit clericum valeat ordinare.რომ მას შეუძლია ნებისმიერი ეკლესიიდან, სადაც უნდა, აკურთხოს სასულიერო პირი.XVQuod ab illo ordinatus alii eclesie preesse potest, sed non militare; et quod ab aliquo episcopo non debet superiorem gradum accipere.რომ მის მიერ კურთხეულს შეუძლია წინამძღვრობა სხვა ეკლესიაში, მაგრამ არ უნდა მსახურობდეს როგორც მეომარი; და რომ მას არ უნდა მიიღოს უფრო მაღალი ხარისხი რომელიმე ეპისკოპოსისგან.XVIQuod nulla synodus absque precepto eius debet generalis vocari.რომ მისი ბრძანების გარეშე არცერთი სინოდი არ უნდა იწოდებოდეს საყოველთაოდ.XVIIQuod nullum capitulum nullusque liber canonicus habeatur absque illius auctoritate.რომ არცერთი დადგენილება და არცერთი კანონიკური წიგნი არ უნდა იქნეს აღიარებული მისი ავტორიტეტის გარეშე.XVIIIQuod sententia illius a nullo debeat retractari et ipse omnium solus retractare possit.რომ მისი განაჩენი ვერავის მიერ არ უნდა გაუქმდეს და რომ მხოლოდ მას შეუძლია სხვათა განაჩენების გაუქმება.XIXQuod a nemine ipse iudicare debeat.რომ თავად ის ვერავის მიერ ვერ განისჯება.XXQuo nullus audeat condemnare apostolicam sedem apellantem.რომ ვერავინ გაბედოს დაგმოს ის, ვინც სამოციქულო საყდარს მიმართავს.XXIQuod maiores cause cuiscunque ecclesie ad eam referri debeant.რომ ნებისმიერი ეკლესიის უმნიშვნელოვანესი საქმეები მასთან უნდა გადაიგზავნოს.XXIIQuod Romana ecclesia nunquam erravit nec imperpetuum scriptura testante errabit.რომ რომის ეკლესიას არასოდეს შეუსცდენია და წმინდა წერილის მოწმობით მარადიულადაც არ შეუსცდება.XXIIIQuod Romanus pontifex, si canonice fuerit ordinatus, meritis beati Petri indubitanter efficitur sanctus testante sancto Ennodio Papiensi episcopo ei multis sanctis patribus faventibus, sicut in decretis beati Symachi pape continetur.რომ რომის პონტიფექსი, თუ კანონიკურად არის დადგენილი, ნეტარი პეტრეს დამსახურებით უეჭველად წმინდად იქცევა — როგორც ამას პავიელი ეპისკოპოსი წმინდა ენნოდიუსი მოწმობს და როგორც ამას მრავალი წმინდა მამაც იზიარებს, ისევე როგორც ეს ნეტარი პაპი სიმაქუსის დადგენილებებშია მოცემული.XXIVQuod illius precepto et licentia subiectis liceat accusare.რომ მისი ბრძანებითა და ნებართვით მის ქვეშევრდომებს ნებადართული აქვთ ბრალდების წაყენება.XXVQuod absque synodali conventu possit episcopus deponere et reconciliare.რომ სინოდის მოწვევის გარეშეც შეუძლია ეპისკოპოსების გადაყენება და შერიგება.XXVIQuod catholicus non habeatur, qui non concordat Romane ecclesie.რომ კათოლიკედ არ უნდა ჩაითვალოს ის, ვინც რომის ეკლესიასთან თანხმობაში არ არის.XXVIIQuod a fidelitate iniquorum subiectos potest absolvere.რომ მას შეუძლია ბოროტი მმართველების ქვეშევრდომები ერთგულების ვალდებულებისგან გაათავისუფლოს.

ლიტერატურა
(University of St Andrews) The papacy, religious change and church reform, 1049–1125
Das Register Gregors. VII, ed. E. Caspar (in series M.G.H. Epistolae Selectae ii, Berlin 1920-3), pp. 202–8: section translated by G.A. Loud

სქოლიო

კატეგორია:კათოლიციზმი
კატეგორია:რომის პაპები
კატეგორია:კანონიკური სამართალი