ელი ჟოზეფ კარტანი

ელი ჟოზეფ კარტანი (; დ. 9 აპრილი, 1869, დოლომიე, საფრანგეთი — გ. 6 მაისი, 1951, პარიზი) — ფრანგი მათემატიკოსი. პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1931), საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი (1946). 

ბიოგრაფია
1891 წელს დაამთავრა პარიზის უმაღლესი ნორმალური სკოლა. 1894 წელს მიენიჭა სორბონის (პარიზი) დოქტორის წოდება. 1894-1912 წლებში კითხულობდა ლექციებს საფრანგეთის სხვადასხვა უნივერსიტეტში. 1912 წლიდან პარიზის უნივერსიტეტის პროფესორია. ფუნდამენტური წვლილი შეიტანა ლის ჯგუფთა თეორიაში. მნიშვნელოვანია მისი წვლილი დიფერენციალური განტოლების, დიფერენციალური გეომეტრიის, კვანტური მექანიკის მათემატიკური ფიზიკური და სხვა მიმართულებებით; შექმნა განზოგადებული სივრცეების თეორია გრეხის გათვალისწინებით, რაც მნიშვნელოვანია გრავიტაციის თეორიისთვის. შექმნა სპინორების თეორია (1938), რომელსაც იყენებს კვანტური მექანიკა და ველის კვანტური თეორია და სხვა.

1924 წელს კარტანმა სორბონაში (პარიზი) დააარსა უმაღლესი გეომეტრიული კათედრა, რომლის წევრი 1927-1928 წლებში იყო გ. ნიკოლაძე. მას ვრცელი მიმოწერა ჰქონდა კარტანთან, რამაც სტიმული მისცა გ. ნიკოლაძის 1927-1928 წლებში კარტანის ხელმძღვანელობით ­შესრულებულ კვლევებს. კარტანი იყო გ. ნიკოლაძის სადოქტორო დისერტაციის ხელმძღვა­ნელი (სორბონა, პარიზი, 1928).

კარტანი იყო მრავალი ქვეყნის მეცნიერებათა აკადემიისა და სამეცნიერო საზოგადოების წევრი. დაჯილდოებულია ლობაჩევსკის პრემიით (1937). საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიამ დააწესა კარტანის სახელმწიფო სამეცნიერო პრემია.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დააქრვეს კარტანი.

შრომები
Chern Shiing-Shen, Chevalley C., Élie Cartan and his mathematical work, "Bull. Amer. Math. Soc", 1952, vol. 58, № 2.

ლიტერატურა

სქოლიო

კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსები