მარტინუს ბეიერინკი

მარტინუს ვილემ ბეიერინკი (; დ. 16 მარტი, 1851, ამსტერდამი – გ. 1 იანვარი, 1931, გორსელი) — ჰოლანდიელი მიკრობიოლოგი და ბოტანიკოსი, დელფტის მიკრობიოლოგიის სკოლის დამფუძნებელი. ნიდერლანდების სამეფო მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1884), ლონდონის სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრი (1926), რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრ-კორესპონდენტი (1924) და სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი საპატიო წევრი (1929).

ბიოგრაფია
სწავლობდა ლეიდენის უნივერსიტეტში და მუშაობდა მიკრობიოლოგიის პროფესორად ვაგენინგენის სასოფლო-სამეურნეო სკოლაში (ახლანდელი ვაგენინგენის უნივერსიტეტი) და მოგვიანებით დელფტის პოლიტექნიკურ სკოლაში (ახლანდელი დელფტის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი).

მარტინუს ბეიერინკი იყო სიმბიოზური აზოტის ფიქსატორების (1888), Azotobacter გვარის თავისუფლად მცხოვრები აერობული აზოტის ფიქსატორების (1901), სულფატის აღმდგენი ბაქტერიის Spirillum desulfuricans და სულფატის აღმდგენი ბაქტერიის აღმომჩენი. მან შეიმუშავა გამდიდრების კულტურის მეთოდი, შეისწავლა ნიადაგის მიკრობიოლოგია და მიკროორგანიზმებსა და ნიადაგის ნაყოფიერებას შორის ურთიერთობა და არის ეკოლოგიური მიკრობიოლოგიისა და ვირუსოლოგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი (ს.ნ. ვინოგრადსკისთან და დიმიტრი ივანოვსკისთან ერთად).

ბეიერინკმა, ივანოვსკისგან დამოუკიდებლად, 1898 წელს გაიმეორა თავისი ექსპერიმენტები თამბაქოს მოზაიკის ვირუსით დაზარალებული თამბაქოს მცენარეებიდან ექსტრაქტების ფილტრაციაზე. იმ დროს ვირუსები უცნობი იყო და თავის ნაშრომში ბეიერინკი გაჰყვა თავის კოლეგას, ადოლფ მაიერს ვაგენინგენში, რომელმაც ათი წლით ადრე გამოაქვეყნა პირველი ნაშრომი თამბაქოს მოზაიკური დაავადების შესახებ და არასწორად დაასკვნა, რომ პათოგენი ბაქტერიული იყო. ივანოვსკის მსგავსად, ბეიერინკმა აჩვენა, რომ ფილტრაციამ ვერ შეინარჩუნა თამბაქოს მოზაიკური დაავადების პათოგენი ჩემბერლენდის კერამიკულ ფილტრებზე, რომლებსაც იმ დროს ყველაზე პატარა ფორები ჰქონდათ და ბაქტერიების შემცველი სითხეების ულტრაფილტრაციის სტანდარტად ითვლებოდა. ბეიერინკმა ასევე აჩვენა, რომ პათოგენს შეეძლო გამრავლება და გავრცელება მასპინძელ უჯრედებში, მაგრამ მისი კულტივირება ბაქტერიების მსგავს საკვებ გარემოში შეუძლებელი იყო. ბეიერინკმა ახალ პათოგენს „ვირუსი“ უწოდა, ლათინური სიტყვიდან „virus“.

ბეიერინკმა წამოაყენა ჰიპოთეზა, რომ ვირუსი თხევადი ნივთიერების სახეობა იყო და ვირუსულ ხსნარს contagium vivum fluidum — ინფექციურ ცოცხალ სითხეს უწოდებდა. თუმცა, ვირუსების ნაწილაკების ნაცვლად ხსნადი მატერიის ეს იდეა ბეიერინკის გარდაცვალების შემდეგ მალევე უარყო. 1935 წელს თამბაქოს მოზაიკის ვირუსი გახდა პირველი ვირუსი, რომელიც უენდელ მერედით სტენლიმ კრისტალიზაცია მოახდინა, რამაც 1940-იან წლებში რენტგენის კრისტალოგრაფიით თამბაქოს მოზაიკის ვირუსის სტრუქტურის განსაზღვრის საშუალება მისცა.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბეიერინკი.

ლიტერატურა
Карл Циммер. Планета вирусов = Carl Zimmer. A PLANET OF VIRUSES. — М.: Альпина нон-фикшн, 2023. — С. 190. — ISBN 978-5-00139-545-4..

რესურსები ინტერნეტში

Beijerinck and the Delft School of Microbiology
Viruses and the Prokaryotic World

სქოლიო

კატეგორია:ნიდერლანდელი მიკრობიოლოგები
კატეგორია:ნიდერლანდელი ბოტანიკოსები