ანდრეი კუბატინი

ანდრეი კუბატინი (; დ. 9 მარტი, 1984, ტაშკენტის ოლქი — გ. 29 ოქტომბერი, 2020, ტაშკენტი) — უზბეკი არქეოლოგი, თურქოლოგი და ისტორიკოსი.

პროფესიულად ანდრეი კუბატინი თურქული სამყაროს ისტორიისა და კულტურის სპეციალისტი იყო.

პოლიტიკურ ჩართულობასთან დაკავშირებული ბრალდებების გამო იგი 2017 წლის მარტში უზბეკეთში პოლიციის რეიდის დროს დააკავეს. 2019 წლის სექტემბრის ბოლოს, ტაშკენტის სასამართლომ მეცნიერი გაამართლა და მისი გათავისუფლება ordered, მას შემდეგ, რაც რამდენიმე ქვეყნის ათეულობით მეცნიერმა ხელი მოაწერა პეტიციას, რომლითაც უზბეკეთის პრეზიდენტ შავქათ მირზიოიევს კუბატინის გათავისუფლებას სთხოვდნენ. ციხიდან გათავისუფლებიდან დაახლოებით ერთი წლის შემდეგ ანდრეი კუბატინი კოვიდ-19-ის გართულებების შედეგად გარდაიცვალა.

 ცხოვრება 
ანდრეი ვიქტოროვიჩ კუბატინი 1984 წლის, 9 მარტს ტაშკენტში, მუსულმანურ ოჯახში დაიბადა.  
საშუალო სკოლა წარმატებით დაამთავრა და შემდეგ ჩაირიცხა სახელმწიფო ეროვნულ უნივერსიტეტში (საერო სახელწოდებით — უზბეკეთის ეროვნულ უნივერსიტეტში), ისტორიის მიმართულებით. ჯერ კიდევ სტუდენტობისას დაინტერესდა თურქულ ენათმეცნიერებით — ძველი თურქული რუნული დამწერლობიდან დაწყებული ყველა თანამედროვე თურქულ ენამდე.

 სამეცნიერო კარიერა 
2005 წელს, ისტორიის ფაკულტეტის დასრულების შემდეგ, ანდრეი კუბატინმა იმავე უნივერსიტეტში დაიწყო მაგისტრის სწავლა არქეოლოგიის მიმართულებით, განსაკუთრებული აქცენტით ნუმიზმატიკაზე. ამავე სტრუქტურაში სხვადასხვა დროს მუშაობდნენ ისეთი მეცნიერები, როგორებიც იყვნენ პროფესორი ქამოლიდდინ შამსიდდინ სიროჟიდდინ უგლი, გაიბულა ბაბაიაროვი, ვლადიმირ ვლადიმიროვიჩ ტიშინი, იური ფიოდოროვიჩ ბურიაკოვი და სხვები.

ანდრეი კუბატინი ფლობდა რამდენიმე ათეულ ენას, განსაკუთრებით — თურქულ ენებს. (სამი წლის ასაკში უკვე გამართულად ლაპარაკობდა თავის მშობლიურ რუსულ და ყაზახურ ენებზე და სრულყოფილად კითხულობდა და წერდა — ეს უკავშირდებოდა მის მრავალეთნიკურ ოჯახურ ფონს: ბებია, მარია კუბატინი, ყუბანის კაზაკი იყო, რომელიც ტაშკენტის ოლქის ურტა-ჩირჩიკის რაიონის ეთნიკურ ყაზახს, ერგას ჟარკუმბეტოვს გაჰყვა ცოლად; მეორე ხაზით ბაბუა, სურაჟ მუხთაროვი, აზერბაიჯანელი იყო). როგორც პოლიგლოტმა, მან საკუთარი ცოდნა გააფართოვა ძველი სპარსულის, არაბულის, სპარსულისა და ძველი უზბეკურის შესწავლით.Erkin O'zbekiston, Düsseldorf, Germany. 26 February 2021.

ის იყო ოთხი მონოგრაფიის ავტორი ან თანაავტორი, ასევე 80-ზე მეტი სტატიისა და სამეცნიერო კონფერენციის თეზისის ავტორი.

 პოლიტიკური დევნა 
უზბეკეთის პრეზიდენტ შავქათ მირზიოიევის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, გაგრძელდა ბრძოლა იმ ადამიანების წინააღმდეგ, რომლებიც ისტორიის საშუალებით უზბეკური ეროვნული იდენტობის არსზე მიუთითებდნენ, და მეცნიერმა ანდრეი კუბატინმა ამ პოლიტიკურ დევნაში ერთ-ერთი სამიზნის როლი მიიღო.

ანდრეი კუბატინი, ტაშკენტის სახელმწიფო აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის უფროსი ლექტორი, 2017 წლის დეკემბერში 11-წლიან თავისუფლების აღკვეთას მიესაჯა (ერთი წლის შემდეგ მისი სასჯელი ხუთ წლამდე შემცირდა)Uzbek Scholar Andrei Kubatin Dies Of COVID-19 One Year After Release From Prison. Radio Free Europe/Radio Liberty, 29 October 2020 უზბეკეთის რესპუბლიკის სისხლის სამართლის კოდექსის 157-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის (სახელმწიფო ღალატი) საფუძველზე.

კუბატინის მიმართ წაყენებული კონკრეტული ბრალდება იმაში მდგომარეობდა, რომ მას თითქოს საიდუმლო მასალები გადაეცა თურქეთის თანამშრომლობისა და კოორდინაციის სააგენტოსთვის — ანკარის საგარეო დახმარების უწყებისთვის. გამომძიებელთა თანახმად, აღნიშნული მასალები შესაძლოა გამოყენებულიყო ანტითურქული განწყობების გასაღვივებლად და უზბეკეთის გეოლოგიური მარაგების შესახებ კონფიდენციალური ინფორმაციის გადასაცემად. კუბატინის ადვოკატები ასეთ ბრალდებებს აბსურდულს უწოდებდნენ და ამტკიცებდნენ, რომ აღნიშნული მასალები ფართო საზოგადოებისთვის ღიად ხელმისაწვდომი იყო.Härke, Heinrich. A Dozen Years of Central Asia: an archaeologist's blog. Kulturní studia/Cultural Studies 1/2022. doi:10.7160/KS.2022.180103
აკადემიურმა და სამეცნიერო საზოგადოებამ უზბეკეთის პრეზიდენტ შავქათ მ. მირზიოიევს პროტესტის წერილით მიმართა, რომელსაც დაახლოებით 150 უზბეკი და საერთაშორისო მეცნიერი აწერდა ხელს. უზბეკეთის მეცნიერებათა აკადემია თავიდან თავს არიდებდა საქმეში ჩართულობას, როგორც ჩანს, შესაძლო პოლიტიკური შედეგების შიშით, თუმცა მის ნახევრადოფიციალურ ახსნას „საქმის დეტალების შესახებ ინფორმაციის ნაკლებობა“ წარმოადგენდა.

საერთაშორისო აღიარებული მეცნიერების მრავალგზის მიმართვისა და ფართო საერთაშორისო უკუკავშირის შემდეგ, 2019 წლის 26 სექტემბერის ტაშკენტის რეგიონულმა სისხლის სამართლის სასამართლომ ანდრეი კუბატინი რეაბილიტირებულად ცნო და ციხიდან გაათავისუფლა.

აშშ-ის საელჩოს წარმომადგენლებმა უზბეკეთში კუბატინი მაგალითად მოიყვანეს ყველა იმ ადამიანისთვის, ვინც თავისუფლებას და სამართლიანობას ეძებს.U.S. Embassy Tashkent Statement on the Death of Andrey Kubatin, 2 November 2020. Available from: https://uz.usembassy.gov/u-s-embassy-tashkent-statement-on-the-death-of-andrey-kubatin/

 ნაადრევი სიკვდილი 
2020 წლის, 29 ოქტომბერს ანდრეი კუბატინი კოვიდ-19-ით გამოწვეული გართულებების შედეგად გარდაიცვალა.

მისი დაღუპვის შემდეგ გაჩნდა ეჭვები, რამდენად სათანადოდ ხდებოდა მკურნალობა. სიკვდილამდე ორი დღით ადრე მისმა დამ, კლარამ, მოინახულა ანდრეი და პაციენტის საწოლთან ნახა ყველა ის მედიკამენტი, რომელიც ოჯახის წევრებმა სპეციალურად მისი მკურნალობისთვის შეიძინეს და მიუტანეს; ამას გარდა, მას მხოლოდ ფილტვის დაახლოებით 10%-იანი დაზიანება ჰქონდა, რაც კოვიდ-19-ის საშუალო სიმძიმის ხარისხად ითვლება.Erkin O'zbekiston, Düsseldorf, Germany. 26 February 2021.

კუბატინი მუსლიმური წეს-ჩვეულებების მიხედვით დაკრძალეს მუსლიმურ სასაფლაოზე ბებიის, მამისა და დის საფლავების მახლობლად, კარასუს სოფელში, ურტა-ჩირჩიკის რაიონში, მისივე დაბადების ადგილას.

 ნაშრომები 
 KUBATIN, A.V. Система титулов в тюркском каганате: генезис и преемственность. (The system of titles in the Turkic kaganate: genesis and continuity) Tashkent: YANGI NASHR, 2016. 192 p.
 KUBATIN, Andrey, et al. Древнетюркские термины в согдийских документах с горы Муг (Ancient Turkic terms in Sogdian documents from Mount Mugh.) Ural-Altaic Studies, 2014, 03 (14): 12–23.
 BABAYAROV, G.; KUBATIN, A. Древнетюркские титулы в эпоху до Тюркского Каганата. (Ancient Turkic titles in the era before the Turkic Kaganate). 2012.
 BABAYAROV, G. B.; KUBATIN, A. В. Монеты западно-тюркского каганата с титулом тюрк-каган. (Coins of the West Turkic Kaganate with the title Turk-Kagan). Эпиграфика Востока/Epigraphy of the East, 2015, 31: 189–201.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1984
კატეგორია:გარდაცვლილი 2020
კატეგორია:უზბეკი ისტორიკოსები
კატეგორია:უზბეკი არქეოლოგები