არაბთა ლაშქრობა ეგრისსა და ქართლში

არაბთა ლაშქრობები საქართველოში — (VII საუკუნე–VIII საუკუნე საუკუნეები) არაბთა ხალიფატის სწრაფი გაფართოების შემდეგ, მათი ჯარები სამხრეთ კავკასიაში შეიჭრნენ, მათ შორის ქართულ მიწებზე — აღმოსავლეთ საქართველოში, ქართლიში (იბერია) და დასავლეთ საქართველოში, ეგრისში (ლაზიკა/აფხაზეთი).

 პირველი კონტაქტები (640-იანი წლები – 650-იანი წლები) 
არაბები ქართლის დაახლოებით 645–649 წლებში მიუახლოვდნენ, როდესაც ხალიფატის ჯარები ამიერკავკასიაში პირველ მარბიელ ლაშქრობებს ახორციელებდნენ.

ქართლის ერისთავმა სტეფანოზ II-მ არაბთა სარდალთან დაზავება შესთავაზა და დაცვის სიგელის პირობებით ხარკის გადახდას დაუდო საფუძველი, რათა ადგილობრივი ავტონომია შეენარჩუნებინა.

ამ ეტაპზე არაბებმა საქართველო სრულად არ დაიკავეს, თუმცა დაამყარეს ხარკზე დაფუძნებული ვასალური დამოკიდებულება — ქართლის მოსახლეობა ხალიფატის სასარგებლოდ იხდიდა გადასახადს (ჯიზია/ხარაჯი), სანაცვლოდ კი ინარჩუნებდა შინაგან ავტონომიას და ქრისტიანული სარწმუნოების თავისუფლებას.

არაბთა ბატონობის ჩამოყალიბება (660-იანი წლები – 730-იანი წლები)

 ქართლში 
VII საუკუნის ბოლოსა და VIII საუკუნის დასაწყისში არაბული გავლენა გაძლიერდა.

თბილისი იქცა მნიშვნელოვან სამხედრო-სამმართველო ცენტროდ.

VIII საუკუნის 730-იან წლებში რეგიონს არაბთა მიერ დანიშნული ამირა მართავდა — ასე ჩამოყალიბდა თბილისის საამირო, რომელიც 1122 წლამდე არსებობდა.

 ეგრისში (დასავლეთ საქართველო) 
ეგრისის დამორჩილება არაბებს მნიშვნელოვნად გაურთულდათ, მიზეზები იყო:

 მთიანი რელიეფი
 ძლიერი ბიზანტიური გავლენა
 ადგილობრივი სამეფო და საგვარეულო წინააღმდეგობა

არაბები არაერთხელ ილაშქრებდნენ, მაგრამ მუდმივი კონტროლი ვერ დაამყარეს.

VIII საუკუნის მთავარი ლაშქრობები

 მერვან ყრუს ლაშქრობა (735–737) 
ეს იყო ერთ-ერთი ყველაზე დამანგრეველი არაბთა შემოსევა საქართველოს ისტორიაში.

მერვანის ჯარები ქართლში შეიჭრნენ და მძიმე ზიანი მიაყენეს სოფლებსაც და ქალაქებსაც.

შემდეგ ცხინვალიდან გადაინაცვლეს ეგრისში, აფხაზეთში, კახეთსა და ჰერეთში.

მრავალი ციხე და დასახლება განადგურდა.

მიუხედავად მკაცრი ოკუპაციისა, დასავლეთ საქართველოში არაბთა მმართველობა გრძელვადიანი ვერ გახდა.

შედეგები საქართველოსთვის 

 ქართლში 

 ჩამოყალიბდა თბილისის საამირო (დაახლ. 735–1122)
 ადგილობრივი მმართველები, განსაკუთრებით ბაგრატიონები, ეტაპობრივად აძლიერებდნენ ძალაუფლებას და ასუსტებდნენ არაბთა ბატონობას
 ხშირი იყო აჯანყებები, მათ შორის აფხაზთა მეფე ლეონ II-ის და აშოტ I დიდის მიერ მოწყობილი

 ეგრისში 
 არაბთა გავლენა სწრაფად დაკნინდა
 რეგიონი საბოლოოდ გაურკვეველი ავტონომიებიდან ჩამოყალიბდა აფხაზთა სამეფოდ, რომელმაც შემდგომ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა საქართველოს გაერთიანებაში

შეჯამება

 არაბებმა წარმატებით მოიკიდეს ფეხი ქართლში, განსაკუთრებით თბილისში, ასწლეულებზე.
 ეგრისის მუდმივი დაპყრობა ვერ შეძლეს, თუმცა არაერთი გამანადგურებელი ლაშქრობა განახორციელეს.
 ამ ეპიზოდებმა მნიშვნელოვნად შეცვალა პოლიტიკური სურათი და საფუძველი ჩაუყარა ერთიანი საქართველოს სამეფოსგომას X–XI საუკუნეებში.

სქოლიო

კატეგორია:არაბები
კატეგორია:არაბეთის ისტორია
კატეგორია:ლაშქრობები საქართველოში