სემიონ ვორონცოვი

სემიონ რომანის ასული ვორონცოვი (, დ. 15 ივნისი, 1744, მოსკოვი — გ. 9 ივნისი, 1832, ლონდონი) — ვორონცოვების საგვარეულოს წარმომადგენელი რუსი დიპლომატი, 1784-1806 წლებში ელჩი დიდ ბრიტანეთში. ერთ-ერთი ყველაზე თანმიმდევრული რუსი ანგლომანი, რომელიც ნახევარი საუკუნის განმავლობაში ლონდონში ცხოვრობდა.

თავადის ასულ ეკატერინა დაშკოვასა და კანცლერ ალექსანდრე ვორონცოვის ძმა. თავისი დროის გამოჩენილ მოღვაწეებთან წარმოებული ვრცელი მიმოწერის ავტორი. ინფანტერიის გენერალი (1796).

ბიოგრაფია
რომან ვორონცოვისა (1707-1783) და ვაჭრის ასულის, მარფა სურმინას (1718-1745) მეორე ვაჟი. იგი ერთი წლისაც არ იყო, როდესაც დედა გარდაეცვალა. თავდაპირველად იზრდებოდა სოფელ კაპცევოში პაპასთან,Дашкова Е. Р. Записки. Письма сестер М. и К. Вильмот из России. М., 1987. С. 38. შემდეგ კი ბიძის — კანცლერ გრაფ მიხაილ ვორონცოვის სახლში. 16 წლის ასაკში მან იმოგზაურა რუსეთსა და ციმბირში. 1762 წელს კამერ-პაჟობიდან გრაფ ვორონცოვს კამერ-იუნკერის წოდება მიენიჭა, თუმცა, მისივე სურვილით, იმავდროულად პრეობრაჟენსკის პოლკის პორუჩიკად განამწესეს.

1762 წლის გადატრიალებამ იგი „გამოუთქმელ რისხვაში“ ჩააგდო. პეტრე III-ისადმი ერთგულების გამო (რომელსაც მისი და, ელისაბედი უყვარდა), იგი დააპატიმრეს კიდეც. გვარდიაში სამსახური მისთვის „საზიზღარი“ გახდა და ბიძის შუამდგომლობით, 1764 წელს ვენაში საელჩოს მრჩევლად დაინიშნა, თუმცა მალევე გადადგა.

როდესაც დაიწყო თურქეთთან პირველი ომი, მან კვლავ დაიწყო სამსახური პრემიერ-მაიორის ჩინით და დაინიშნა გრენადერთა ბატალიონის მეთაურად. მოკლე დროში მან მოახერხა თავის დამკვიდრება, როგორც შესანიშნავმა მეთაურმა. თავი გამოიჩინა ლარგას ბრძოლაში: არმიის ავანგარდში შეტევისას, მისმა ბატალიონმა აიძულა თურქების 2000-იანი რაზმი უკან დაეხია. კაგულის ბრძოლაში ვორონცოვის ბატალიონმა იერიში მიიტანა თურქების საველე სიმაგრეებზე და შტურმით აიღო რედუტი, სადაც 40 ქვემეხი ჩაიგდო ხელში. ასევე, გრენადერებმა დაიბრუნეს მოსკოვის პოლკის ორი დროშა, რომლებიც თურქებმა ცოტა ხნით ადრე ჩაიგდეს ხელში.

1770 წლის აგვისტოში იგი გახდა 1-ლი გრენადერთა პოლკის მეთაური. პირველი ბრძოლისთვის დაჯილდოვდა წმინდა გიორგის 4-ე ხარისხის ორდენით, მეორესთვის — წმინდა გიორგის 3-ე ხარისხის ორდენით და მიენიჭა პოლკოვნიკის ჩინი. 1774 წლის 3 აგვისტოს მიიღო ბრიგადირის ჩინი, ხოლო 1775 წელს თურქებთან ზავის აღნიშვნისას — გენერალ-მაიორის ჩინი. თუმცა, ომის ბოლოს, თავის ახალ უფროსთან, პაველ პოტიომკინთან მთელი რიგი კონფლიქტების გამო, სამსახურიდან გადადგომა ითხოვა. დაითხოვეს 1776 წელს.Половинкина М. Л. Военная и дипломатическая деятельность графа С. Р. Воронцова. //. — 2006. — № 8. — С.67-70.

სამსახურიდან გადადგომის შემდეგ იგი იტალიაში გაემგზავრა და რამდენიმე წელი პიზაში იცხოვრა.

1783 წელს იგი დაინიშნა სრულუფლებიან მინისტრად ვენეციაში, ხოლო 1785 წელს — ლონდონში, სადაც 1806 წლამდე დარჩა. როდესაც რუსეთსა და თურქეთს შორის ომი განახლდა, თურქეთის მოკავშირეთა შორის ინგლისის მთავრობაც აღმოჩნდა. ვორონცოვმა, რომელიც სწრაფად გაერკვა ინგლისის სახელმწიფო მოწყობაში, მისი წამყვანი მოღვაწეების ხასიათსა და ინგლისელი ერის მისწრაფებებში, მტკიცედ და ღირსეულად მიაღწია თურქეთის დასახმარებლად გამზადებული ფლოტის განიარაღებას.

მან განაახლა რუსეთსა და დიდ ბრიტანეთს შორის სავაჭრო ტრაქტატი (1793), რომლის მიხედვითაც, ინგლისელ ვაჭრებს რუსეთის სამფლობელოებში გარკვეული შეღავათები მიენიჭათ. თუმცა ეს მოხდა მხოლოდ მანამდე დადებული რუსეთ-ინგლისის თავდაცვითი კავშირის წყალობით, საფრანგეთის რევოლუციის მოვლენების გათვალისწინებით (1793 წლის იანვარი — ლუი XVI-ის გასამართლება და სიკვდილით დასჯა). ახლა ვორონცოვს მოუწია მოლაპარაკებების წარმოება დევნილი ბურბონებისა და მათი პარტიის მხარდასაჭერად, რომლებიც საფრანგეთში კონტრრევოლუციის მოწყობაზე ოცნებობდნენ, თუმცა ამის შესაძლებლობის არც ინგლისის მთავრობას სჯეროდა და არც თავად სემიონს.

დიპლომატიური საკითხების გარდა, იგი ასევე პასუხისმგებელი იყო ბრიტანულ ფლოტში რუსი საზღვაო ოფიცრების მომზადებასა და ინგლისის ვერფებზე რუსი გემთმშენებლების სწავლებაზე.Гребенщикова Г. Подопечные графа Воронцова. // Морской сборник. — 2013. — № 7. — С. 78—82.

ამ საქმეებში ფავორიტ ზუბოვის ჩარევამ და ელჩის პირდაპირმა, ზოგჯერ უხეშობამდე მისულმა პასუხებმა — არა მხოლოდ კერძო წერილებში, არამედ ოფიციალურ დოკუმენტებშიც — ხელი შეუწყო იმპერატრიცას მხრიდან მისდამი ინტერესის მნიშვნელოვან გაციებას. ვორონცოვი თავის მთავრობას სხვა საკითხებშიც არ ეთანხმებოდა: შეიარაღებული ნეიტრალიტეტის საკითხში, რომელიც მას რუსეთისთვის წამგებიანად მიაჩნდა. პოლონეთის დანაწილების საკითხში, რომელსაც იგი სამართლიანობის იდეის საწინააღმდეგოდ და დასავლეთ ევროპის საზოგადოებრივი აზრის აღმაშფოთებლად მიიჩნევდა. ყირიმის ბრიტანელი კატორღელებით დასახლების საკითხში, რომლის თავიდან აცილებაც მან მოახერხა. ასევე დიპლომატიურ თანამდებობებზე უცხოური წარმოშობის პირების დანიშვნის საკითხში, რომლებსაც იგი „უმეცრებსა“ და „ავანტიურისტებს“ უწოდებდა.

პავლეს გამეფებისთანავე, ვორონცოვი ლონდონში საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩის წოდებამდე დააწინაურეს, 1796 წლის 24 ნოემბერს მიანიჭეს ინფანტერიის გენერლის ჩინიСписок генералам по старшинству. СПб 1830 г. (მიუხედავად იმისა, რომ 22 წელი ჯარში არ უმსახურია), ხოლო ერთი წლის შემდეგ რუსეთის იმპერიის გრაფის წოდება მიიღო და მას ფინეთში დასახლებული მამულები უბოძეს. პავლე I-ის მოწყალე დამოკიდებულება მის მიმართ არც ინგლისში მაკაროვის ესკადრის თვითნებურ დაყოვნებას შეუცვლია და არც მის მიერ შეთავაზებულ ვიცე-კანცლერისა და კანცლერის წოდებებზე უარის თქმას. მხოლოდ ინგლისთან დაძაბულმა ურთიერთობამ და საფრანგეთთან დაახლოებამ მიიყვანა პავლე I იმ აზრამდე, რომ სემიონ ვორონცოვი ინგლისში ელჩის პოსტზე შეუსაბამო იყო. 1800 წელს იგი გადააყენეს, თუმცა ლონდონში დარჩენის ნება დართეს.

მალევე, მას შემდეგ, რაც ვორონცოვმა ინგლისში მყოფი დიუმურიეს (Dumouriez) დასაცავი წერილი წარადგინა, მისი მამულების კონფისკაცია მოხდა ყოველგვარი სასამართლოსა და გამოძიების გარეშე. პავლე I-ის სიკვდილმა (1801) და ალექსანდრე I-ის გამეფებამ რადიკალურად შეცვალა სემიონ ვორონცოვის მდგომარეობა: მას დაუბრუნდა კონფისკირებული ქონება და იგი კვლავ დაინიშნა ელჩად ლონდონში. ამ თანამდებობაზე იგი 1806 წლამდე დარჩა, სანამ ჯანმრთელობის გაუარესებისა და თავისი ერთადერთი ძმის, ალექსანდრეს გარდაცვალების გამო, გადადგომა არ ითხოვა.

5 წლის შემდეგ, გართულებულმა პოლიტიკურმა მოვლენებმა, ჯანმრთელობის სისუსტემ და ოჯახურმა უბედურებებმა, განსაკუთრებით კი ძმის — ალექსანდრეს გარდაცვალებამ, აიძულა სემიონი გადადგომა ეთხოვა, რაც 1806 წელს დაუკმაყოფილდა კიდეც. ამ დროიდან 1832 წლამდე, გარდაცვალებამდე, მან თითქმის მუდმივად იცხოვრა ლონდონში, ისე, რომ დროდადრო არ წყვეტდა მეგობრებისა და ახლობლებისადმი მიწერილ წერილებში საკუთარი აზრის გამოთქმას რუსეთის საგარეო და საშინაო მოვლენების შესახებ. გარდა „ჩანაწერებისა რუსული ჯარის შესახებ“ და მრავალრიცხოვანი წერილებისა, რომლებსაც დიდი ისტორიული მნიშვნელობა აქვს, სემიონ ვორონცოვმა შეადგინა ავტობიოგრაფია (1796-1797)«Русский Архив», 1876. — Т. I.«Архив князя Воронцова». — Т. VIII. და „ჩანაწერი რუსეთის შიდა მმართველობის შესახებ“ (1802).«Русский Архив», 1881. — Т. II«Архив князя Воронцова». — Т. XV.

ოჯახი
1780 წლის აგვისტოში გრაფი ვორონცოვი დაქორწინდა ცნობილი ადმირალის ალექსეი სენიავინის ქალიშვილსა და იმპერატრიცას საყვარელ ფრეილინაზე, ეკატერინა სენიავინაზე (1761-1784). თუმცა მალე ვორონცოვის ახალგაზრდა ცოლი ჭლექით გარდაიცვალა და მას ორი მცირეწლოვანი შვილი დაუტოვა:

მიხეილი  (1782-1856) — მსხვილი სამხედრო სარდალი და სახელმწიფო მოღვაწე, ფელდმარშალი, ნაპოლეონის ომების მონაწილე, ალუპკის სასახლის მშენებელი.

ეკატერინა (1783-1856) — ჯორჯ ჰერბერტის, პემბრუკის მე-11 გრაფის მეუღლე, უილტონ-ჰაუსის დიასახლისი, ბრიტანელი პოლიტიკოსისა და მინისტრის სიდნი ჰერბერტის დედა.

მას ასევე ინგლისელი მერი ბეკლბეკისგან ჰყავდა უკანონო ვაჟი:

ჯორჯ ბიზლი (1790-1875) — გრაფი ვორონცოვი მას მატერიალურად ეხმარებოდა, მისი ანდერძით მან მიიღო ყოველწლიური პენსია 600 ფუნტის ოდენობით. ჯორჯი ამ ფულს იღებდა თავისი ძმის, მიხეილის გარდაცვალებამდე (1856 წლამდე), იმ პერიოდის გამოკლებით, როდესაც მან გვარის შეცვლა სცადა. 1832 წლის შემოდგომაზე ჯორჯმა აცნობა მიხეილს, რომ სურდა მიემართა მეფისთვის გვარის შეცვლისა და ჯორჯ ვორონცოვად გახდომის ნებართვისთვის. მხოლოდ 1833 წლის მაისში მიიღო მან მიხეილის საპასუხო წერილი, რომელშიც ბიზლის ატყობინებდნენ, რომ დასთან კონსულტაციისა და გრაფ ვორონცოვის ხელით დაწერილი დოკუმენტების შესწავლის შემდეგ: „ჩემი მხრიდან სრულიად არასწორი იქნებოდა იმ დოკუმენტზე ხელის მოწერა და ამით იმ კავშირის გასაჯაროება, რომლის საიდუმლოდ შენახვაც ჩვენს განსვენებულ მამას მორალური და რელიგიური მოსაზრებებით გადაწყვეტილი ჰქონდა“. 1835 წელს, როდესაც ჯორჯმა გადაწყვიტა გაზეთებში გამოექვეყნებინა თავისი განზრახვა ვორონცოვის გვარის მიღების შესახებ, ეკატერინა პემბრუკმა თავისი ბანკირების მეშვეობით ბრძანა პენსიის გადახდის შეწყვეტა. გარკვეული დროის განმავლობაში ჯორჯი კიდევ ცოტას წინააღმდეგობდა, მაგრამ მას შემდეგ, რაც მეფისგან გვარის შეცვლაზე უარი მიიღო და ფულადი სახსრების გარეშე დარჩა, 1837 წლის ზაფხულში დანებდა.

ლიტერატურა
Захарова, Оксана. Жизнь и дипломатическая деятельность графа С. Р. Воронцова. Из истории российско-британских отношений. — М.: Центрполиграф, 2013. — 255 с. — 2500 экз. — ISBN 978-5-227-04170-8.
Воронцов-Дашков А. И., Микешин М. И. Семен Романович Воронцов. Биография. — СПб.: Санкт-Петербургский центр истории идей; Издательство «Политехника Сервис», 2020. — 446 с.

რესურსები ინტერნეტში
 Половинкина М. Л., Шляпникова Е. А. Семён Романович Воронцов. — Вопросы истории. — 2003. — № 11. — C. 62-83

სქოლიო

კატეგორია:გენერლები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:რუსი დიპლომატები
კატეგორია:ელჩები