შიძოკუ

შიძოკუ () — იაპონიაში უტიტულო თავადაზნაურობის წოდება, რომელიც არსებობდა 1869-1947 წლებში. ის ჩამოყალიბდა საშუალო და წვრილი სამურაებისგან.

ისტორია
1869 წლის ივლისში მიწებისა და მოსახლეობის იმპერატორისთვის დაბრუნების შემდეგ, იაპონიის საიმპერატორო მთავრობამ მიაღწია ურთიერთობების ლიკვიდაციას „ბატონი — მსახური“ რეგიონულ მმართველებს, დაიმიოებსა და მათზე დამოკიდებულ სამურაებს შორის. ხელისუფლებამ ამ უკანასკნელებისგან შექმნა თავადაზნაურობის ახალი წოდება — შიძოკუ. 1870 წელს სამურაების დაბალი ფენები გამოეყვნენ ცალკე რიგითთა წოდებად (სოცუძოკუ), თუმცა პროტესტის გამო ის ორი წლის შემდეგ გაუქმდა. 1872 წელს მთავრობამ საშუალო და წვრილ სამურაებს დაუმკვიდრა შიძოკუს მემკვიდრეობითი წოდება, ხოლო დაბალი ფენების წარმომადგენლებს ეს წოდება ერთი თაობით მიანიჭა. 1873 წელს შიძოკუს ეკუთვნოდა დაახლოებით 410 ათასი ოჯახი (1,89 მილიონზე მეტი ადამიანი).

უტიტულო არისტოკრატია იყო მეორე პრივილეგირებული წოდება ტიტულოვანი არისტოკრატიის, კაძოკუს, შემდეგ და იაპონიის სოციალურ იერარქიაში უფრო მაღალ საფეხურს იკავებდა, ვიდრე უბრალო მოსახლეობა. უტიტულო არისტოკრატიის წარმომადგენლები სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ფინანსდებოდნენ და უფლება ჰქონდათ ეარათ ხმლები. თუმცა, 1873 წელს იაპონიაში შემოღებული იქნა საყოველთაო სამხედრო სავალდებულო სამსახური, რამაც შეამცირა არისტოკრატიის სამხედრო მნიშვნელობა, ხოლო ხმლების ტარების აკრძალვამ და სახელმწიფო დაფინანსების გაუქმებამ წაართვა მათ ბოლო პრივილეგიები. 1870-იანი წლების ბოლოსთვის არისტოკრატიასა და უბრალო ხალხს შორის სამართლებრივი ზღვარი პრაქტიკულად ლიკვიდირებული იყო.

შემოსავლის მისაღებად, არისტოკრატების ნაწილი გახდა მეცნიერი, მასწავლებელი, პოლიტიკოსი, ადმინისტრატორი, სამხედრო ან პოლიციელი. ზოგიერთი მათგანი ლიდერად იქცა თავისი საქმიანობის სფეროში. თუმცა, უმეტესობამ კომერციას მიჰყო ხელი და სწრაფად გაკოტრდა. ქვეყანაში გამოჩნდა გამოთქმაც კი: „ვაჭრობა არისტოკრატივით“. სიღარიბეში ჩავარდნილმა ბევრმა არისტოკრატმა დაიწყო მოწყალების თხოვნა ან გზებზე ყაჩაღობას მიჰყო ხელი.

უტიტულო არისტოკრატიის გადასარჩენად, იმპერიულმა მთავრობამ მათ ერთჯერადი სუბსიდიები გამოუყო და ხელი შეუწყო მათ ჰოკაიდოზე გადასახლებას, სოფლის მეურნეობით დაკავების მიზნით. თუმცა, სამთავრობო ზომები არასაკმარისი აღმოჩნდა, რამაც უკმაყოფილოთა რადიკალიზაცია გამოიწვია. შიძოკუს ნაწილმა მოაწყო აჯანყებები, რომელთაგან ყველაზე ძლიერი იყო საცუმას აჯანყება 1877 წელს, ხოლო მეორე ნაწილმა აქტიური მონაწილეობა მიიღო საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ მოძრაობაში თავისუფლებისა და სახალხო უფლებებისთვის, ასევე ქვეყნის დემოკრატიზაციისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ XX საუკუნის დასაწყისისთვის შიძოკუმ დაკარგა თავისი წოდებრივი პრივილეგიები, მისი წარმომადგენლები მაინც აფასებდნენ თავიანთ წოდებას და იშვიათად უკავშირებდნენ ბედს უბრალო ადამიანებს. შიძოკუს წოდება ლიკვიდირებული იქნა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, 1947 წელს, იაპონიის ახალი კონსტიტუციის ძალაში შესვლასთან დაკავშირებით.

ლიტერატურა
Служилые слои на традиционном Дальнем Востоке / С. В. Волков; Моск. гос. ун-т им. М. В. Ломоносова, Междунар. центр корееведения. — М. : Вост. лит., 1999. — 310, [2] с. — ISBN 5-02-018092-0
Книга Самурая. — Санкт-Петербург : Евразия, 2008. — 612 с. — ISBN 978-5-8071-0300-9

რესურსები ინტერნეტში
 Общество изучения семей сидзоку

კატეგორია:სამურაი
კატეგორია:იაპონიის კულტურა