ცუბოუჩი შოიო

ცუბოუჩი შოიო (坪内 逍遥; დ. 22 მაისი, 1859 — გ.  28 თებერვალი, 1935) — იაპონელი მწერალი, კრიტიკოსი, დრამატურგი, მთარგმნელი, რედაქტორი, პედაგოგი და ვასედას უნივერსიტეტის პროფესორი. მას იაპონური დრამის ფუნდამენტურ ფიგურად მოიხსენიებენ.

დაიბადა სახელით ცუბოუჩი იუზო (坪内 雄蔵), გიფუს პრეფექტურაში. ასევე იყენებდა ფსევდონიმს ჰარუნოია ობორო (春のや おぼろ).

მისმა თეორიულმა ნააზრევმა წიგნში შოსეცუ შინზუი („რომანის არსი“) ხელი შეუწყო რომანებისა და დრამების განთავისუფლებას დაბალი შეფასებისგან, რომელიც იაპონელებს ჰქონდათ ასეთი ლიტერატურის მიმართ.

ცუბოუჩის ნაშრომებმა რეალიზმის შესახებ ლიტერატურაში გავლენა მოახდინა მასაოკა შიკის იდეებზე რეალიზმის შესახებ ჰაიკუში. ცუბოუჩის რომანი, ტოსეი შოსეი კატაგი („თანამედროვე სტუდენტების პორტრეტები“), იყო ერთ-ერთი უადრესი თანამედროვე რომანი იაპონიაში.

მისი კაბუკის პიესა კირი ჰიტოჰა („პავლოვნიის ფოთოლი“) გავლენას განიცდიდა, როგორც ცნობილი კაბუკისა და ჯორურის (მარიონეტების თეატრი) დრამატურგის, ჩიკამაცუ მონზაემონის, ასევე უილიამ შექსპირის შესწავლისგან. პიესამ, თავის მხრივ, გავლენა მოახდინა თანამედროვე კაბუკიზე. მან ასევე შეასრულა შექსპირის პიესების სრული თარგმანი, დაწერილი კაბუკის ძველმოდური ენით.

მისი თანამედროვე პიესა, შინკიოკუ ურაშიმა, რომელშიც ჩართული იყო ტრადიციული ცეკვა და მუსიკა, გახდა ძალიან პოპულარული და მკითხველის, მაყურებლისა და კრიტიკოსთა დიდი მოწონებაც დაიმსახურა. პიესა იყო ცნობილი იაპონური ხალხური თქმულების ხელახალი გადმოცემა რიპ ვან ვინკლისმაგვარი გმირით, ურაშიმა ტარო. "Wetmore deals cleanly with Japanese theatre as part of the modernization project [...] Wetmore notes some of the new attempts within the kabuki frame then takes us through the work of seminal figures like Osanai Kaoru, Tsbouchi Shōyo, and so on.

გარდა შექსპირისა, მან ასევე თარგმნა მთელი რიგი სხვა ნაშრომები ინგლისურიდან იაპონურად, მათ შორის სერ უოლტერ სკოტის „ლამერმურის საცოლე“ და ბულვერ-ლიტონის რომანი „რიენცი, რომის ბოლო ტრიბუნი“.

ცუბოუჩიმ დააარსა და რედაქტორობდა პერიოდულ გამოცემას ვასედა ბუნგაკუ („ვასედას ლიტერატურა“), რომელიც გამოდიოდა 1891 წლიდან 1898 წლამდე. ცუბოუჩი ასევე ცნობილია გრძელვადიანი რონსოთი (ლიტერატურული დავა), რომელიც წარმართა მორი ოგაისთან.

ვასედას უნივერსიტეტის ცუბოუჩის მემორიალური თეატრალური მუზეუმი მის სახელს ატარებს მწერლის პატივსაცემად და ინახავს მისი ნაშრომების დიდ კოლექციას. იქვე განთავსებულია მოღვაწის ბრინჯაოს ბიუსტი. "Wetmore deals cleanly with Japanese theatre as part of the modernization project [...] Wetmore notes some of the new attempts within the kabuki frame then takes us through the work of seminal figures like Osanai Kaoru, Tsbouchi Shōyo, and so on.

შემოქმედება

ცუბოუჩი შოიოს შემოქმედება მოიცავს ლიტერატურულ კრიტიკას, პროზულ ნაწარმოებებს, კაბუკისა და თანამედროვე თეატრისთვის დაწერილ დრამებს, ასევე უცხოური ლიტერატურის თარგმანებს. მისი საქმიანობა ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ადრეულ მცდელობად ითვლება იაპონიაში დასავლური ლიტერატურული თეორიის განსავითარებლად და იაპონური დრამატურგიის მოდერნიზაციისთვის.

ლიტერატურული კრიტიკა
ცუბოუჩის ყველაზე ცნობილი თეორიული ნაშრომი, შოსეცუ შინზუი („რომანის არსი“, 1885), გახდა იაპონური ლიტერატურისთვის გარდამტეხი ტექსტი. ამ კრიტიკამ ხელი შეუწყო რომანისა და დრამის აღიარებას, როგორც ღირსეული და სერიოზული ლიტერატურული ფორმებისა. შოიო ამტკიცებდა, რომ პროზაული თხრობა უნდა დაეფუძნოს ადამიანის ემოციების რეალისტურ და ფსიქოლოგიურ დონეზე გამოხატულ ანალიზს, რაც მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყო იაპონური თანამედროვე პროზის ჩამოყალიბებისკენ.

მისი რეალიზმის თეორიულმა მსჯელობამ მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა მასაოკა შიკის ლიტერატურულ ხედვაზე და ჰაიკუს რეალისტური მიმდინარეობის ფორმირებაზე.

რომანები

ცუბოუჩი იყო იაპონური თანამედროვე რომანის ერთ-ერთი პიონერი. მისი ადრეული პროზაული ნამუშევრები მეტწილად ემყარება ახალი სტილის აღწერით თხრობასა და დასავლური პროზის სტრუქტურის გათავისებას.

ტოსეი შოსეი კატაგი („თანამედროვე სტუდენტების პორტრეტები“, 1885) — ერთ-ერთი პირველი რომანი, რომელმაც გამოსახა ახალგაზრდების ფსიქოლოგიური მდგომარეობა და დასავლური განათლების გავლენა.

საიკუნ (1889) — შედარებით ნაკლებად ცნობილი, მაგრამ მნიშვნელოვანი ექსპერიმენტული პროზაული ტექსტი, რომელიც აერთიანებს სოციალური ყოფის აღწერასა და დრამატულ ელემენტებს.

კაბუკის დრამატურგია

ცუბოუჩიმ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა კაბუკის მოდერნიზაციაში. მისი პიესები გამოირჩევა კლასიკური იაპონური თეატრის ფორმის შენარჩუნებით, თუმცა შიგნით მკვეთრად იგრძნობა დასავლური დრამატურგიის, განსაკუთრებით კი შექსპირის, გავლენა.

კირი ჰიტოჰა („პავლოვნიის ფოთოლი“, 1894–1895; წარმოდგენილი 1904) — ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი კაბუკის პიესა, აერთიანებს ტრადიციულ კაბუკის სტილს შექსპირისეული ტრაგედიის ელემენტებთან.

მაკი ნო კატა (1896) — დრამა, რომელიც იკვლევს ერთგულების, მოვალეობისა და სოციალური როლების თემებს.

ჰოტოტოგისუ კოჯო ნო რაკუგეცუ („ჩადის მთვარე მარტოხელა ციხის თავზე, სადაც გუგული ყივის“, 1897) — პიესა აერთიანებს ლირიკულ სახეებსა და ისტორიულ ტრაგედიას.

თანამედროვე დრამები

ცუბოუჩიმ დაწერა თანამედროვე სცენისთვის განკუთვნილი პიესებიც, რომლებიც უკვე ნაკლებად მიჰყვებოდა კაბუკის სტილს და უფრო ახლოს იდგა თეატრის თანამედროვე ფორმებთან.

შინკიოკუ ურაშიმა („ახალი ურაშიმა“, 1904) — იაპონური ხალხური თქმულების ახლებურად გადმოცემა, რომელშიც შერწყმულია ტრადიციული ცეკვა, მუსიკა და ევროპული თეატრის გავლენა. პიესა დიდად იყო აღიარებული როგორც მაყურებლის, ისე კრიტიკოსების მიერ.

ენ ნო გიოჯა („ენ ასკეტი“, 1916) — დრამა ეხება ასკეტურ პრაქტიკებსა და სულიერ ძიებას.

თარგმანები

ცუბოუჩი შოიო იყო პირველი იაპონელი, რომელმაც შექსპირის ყველა პიესა სრულად თარგმნა იაპონურად, კაბუკისთვის დამახასიათებელი ძველმოდური ენით. მისი თარგმანები მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა დასავლური თეატრის იაპონიაში გავრცელებაში.

გარდა შექსპირისა, მან იაპონურად თარგმნა: სერ უოლტერ სკოტის „ლამერმურის საცოლე“; ბულვერ-ლიტონის „რიენცი, რომის ბოლო ტრიბუნი“.

მისი თარგმანები იაპონურ ლიტერატურულ სივრცეში ითვლება კლასიკურ ნიმუშებად, რომლებიც ხელს უწყობდა საერთაშორისო ლიტერატურული ტრადიციების გადმოტანას იაპონურ კულტურაში.

რჩეული ნაშრომები
შოსეცუ შინზუი („რომანის არსი“, 1885)
ტოსეი შოსეი კატაგი („თანამედროვე სტუდენტების პორტრეტები“, 1885)
საიკუნ (1889)
კირი ჰიტოჰა („პავლოვნიის ფოთოლი“, დაწერილი — 1894-5, წარმოდგენილი — 1904 წ.).
მაკი ნო კატა (1896)
ჰოტოტოგისუ კოჯო ნო რაკუგეცუ („ჩადის მთვარე მარტოხელა ციხის თავზე, სადაც გუგული ყივის“, 1897)
შინკიოკუ ურაშიმა („ახალი ურაშიმა“, 1904)
ენ ნო გიოჯა („ენ ასკეტი“, 1916)

რესურსები ინტერნეტში

Tsubouchi, Shoyo at National Diet Library, Japan
 e-texts of Shoyo's works at Aozora Bunko
სქოლიო

კატეგორია:იაპონელი მწერლები
კატეგორია:კრიტიკოსები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:იაპონელი დრამატურგები