თევდორე პეტრუშევსკი

თევდორე თომას ძე პეტრუშევსკი (; დ. , პეტერბურგი — გ. , იქვე) — რუსი ფიზიკოსი, სანქტ-პეტერბურგის საიმპერატორო უნივერსიტეტის დამსახურებული პროფესორი და სახელმწიფო მრჩეველი (1878 წლიდან).

გამოიგონა არაერთი ოპტიკური ინსტრუმენტი. მისი ნაშრომები ძირითადად ელექტრომაგნეტიზმსა და ოპტიკას ეხება. ის მრავალი რუსი ფიზიკოსის მენტორი იყო.

ბიოგრაფია
თევდორე პეტრუშევსკი დაიბადა ძველი ბერძენი კლასიკოსების მთარგმნელისა და კომენტატორის ოჯახში. გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ თევდორე გადავიდა პეტერბურგის უნივერსიტეტში და ცნობილ ასტრონომ ა. სავიჩთან ერთად გაგზავნილ იქნა ხერსონის გუბერნიაში მზის დაბნელებაზე დასაკვირვებლად. ხერსონიდან დაბრუნების შემდეგ პეტრუშევსკი ასწავლიდა ფიზიკას სხვადასხვა გიმნაზიებშიː ჯერ პეტერბურგში და შემდეგ კიევში. 1862 წელს დაიცვა დისერტაცია თემაზე „მაგნიტისა და ელექტრომაგნიტის პოლუსების განსაზღვრის ხერხი“ და მიიღო ფიზიკის მაგისტრის ხარისხი, რის შემდეგ დაიწყო ფიზიკის ლექციების კითხვაპეტრებურგის უნვერსიტეტში; ჯერ ფიზიკის კათედრის პროფესორის ლენცის თანაშემწედ, ხოლო ლენცის გარდაცვალების შემდეგ — კათედრის პროფესორად. 1865 წელს პეტრუშევსკიც იცავს დისერტაციას თემაზე „ნორმალური მაგნიტების შესახებ“, რის შემდეგაც ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი მიენიჭა და დაინიშნა ფიზიკის კათედრის გამგედ. პეტრუშევსკი ფიზიკის კათედრას განაგებდა 1901 წლამდე. 

პეტრუშევსკიმ ძალზედ ბევრი გააკეთარუსეთის სამეცნიერო საზოგადოების ორგანიზაციისათვის.მისი ინიციატივით და უშუალო ხელმძღვანელობით პეტერბურგის უნივერსიტეტთან შეიქმნა რუსეთის ფიზიკური საზოგადოება, რომელიც შემდეგში გადაკეთდა რუსეთის ფიზიკა-ქიმიის საზოგადოებად. 1872-1901 წლებში პეტრუშევსკი ამ საზოგადოების უცვლელი თავმჯდომარეა, ხოლო 1901 წლიდან გარდაცვალებამდე ამ საზოგადოების საპატიო თავმჯდომარე. 

ამ საზოგადოებას ფიზიკის განვიტარებისთვის რუსეთში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა. საკმარისია აღინიშნოს, რომ პეტრუშევსკის გარდაცვალებამდე ფიზიკის განყოფილებამ 274 სხდომა ჩაატარა. საზოგადოებამ დასტამბა სხდომებზე გამოტანილი შრომების 36 ტომი, ჩატარდა რუს ფიზიკოსთა რამდენიმე ყრილობა და ა. შ.

1890 წელს დაიწყო ფ. ბროკჰაუზისა და ი. ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონის გამოცემა. ამასთან დაკავშირებით პეტრუშევსკი მიწვეული იყო ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა განყოფილების მთავარ რედაქტორად. პეტრუშევსკი ამ საპატიო მოღვაწეობას აგრძელებდა მთელი სიცოცხლის მანძილზე.

თევდორე პეტრუშევსკი გარდაიცვალა 1904 წლის 17 თებერვალს. დაკრძალულია სმოლენსკის მართლმადიდებლური სასაფლაოზე.

ლიტერატურა
 ქსოვრელიშვილი მ., „თევდორე პეტრუშევსკი“ ː კრ. „ფიზიკოსების შესახებ“, ტ. IV, თბ., 1980, გვ. 127-131

სქოლიო

კატეგორია:რუსი ფიზიკოსები