ლი სიგუანი

ლი სიგუანი (), დ. 26 ოქტომბერი, 1889 — გ. 29 აპრილი, 1971) — ჩინელი გეოლოგი, ჩინური გეომექანიკის ფუძემდებელი, ჩინეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი, სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი (1958). ეროვნებით მონღოლი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ჰუბეის პროვინციის ხუანგანის მაზრაში (თანამედროვე ხუბეის პროვინცია). ხუთი წლის ასაკიდან მამამისის კერძო სკოლაში სწავლობდა. სოფელში დაახლოებით 14 წელი იცხოვრა, რის შემდეგაც შეიცვალა თავისი მონღოლური საგვარეულო სახელი კული (库里) ან კუ (库) და სწავლის გასაგრძელებლად გაემგზავრა.

ტაიპინელთა აჯანყების შემდეგ, საგარეო საქმეთა სამმართველოს ინიციატივით, ხუბეის პროვინციაში მრავალი სასწავლო დაწესებულება გაიხსნა, სადაც ისწავლებოდა „ახალი მეცნიერება“ (დასავლური მეცნიერება, ტრადიციული ჩინურისგან განსხვავებით). 1904 წელს, შესანიშნავი აკადემიური მოსწრების წყალობით, ლი სიგუანი გაგზავნეს იაპონიაში, სადაც სწავლობდა ოსაკას გემთმშენებლობის უმაღლეს სკოლაში. ამ პერიოდში იგი ნაციონალისტური იდეებისა და ანტიმანჯურიული განწყობების გავლენის ქვეშ მოექცა და 1905 წლის აგვისტოში, ტოკიოში, შეუერთდა სუნ იატსენის ხელმძღვანელობით მოქმედ კავშირს — ტუნმენჰოის, და გახდა მისი ყველაზე ახალგაზრდა წევრი.

1910 წელს იგი დაბრუნდა ჩინეთში. უჩანის აჯანყების შემდეგ დაინიშნა ჰუბეის სამხედრო მთავრობის ფინანსური სამმართველოს მრჩევლად, მოგვიანებით კი აირჩიეს მრეწველობისა და ვაჭრობის მინისტრად. მას შემდეგ, რაც ხელისუფლებაში იუან შიკაი მოვიდა და რევოლუციური პარტიების წევრებმა დევნა დაიწყეს, ლი სიგუანმა კვლავ დატოვა ქვეყანა. სწავლობდა ბირმინგემის უნივერსიტეტში, სადაც 1918 წელს მაგისტრის ხარისხი მიიღო. ინგლისიდან დაბრუნებისას მან მოსკოვი მოინახულა, რათა უკეთ გარკვეულიყო რუსეთში ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ შექმნილ ვითარებაში.

1920 წელს ლი სიგუანი გახდა პეკინის უნივერსიტეტის პროფესორი, მოგვიანებით კი — გეოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი.

1928 წლის იანვარში იგი დაინიშნა ცენტრალური აკადემიის გეოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორად. იმავე წელს გადავიდა ნანკინში ცენტრალური აკადემიის გეოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორის თანამდებობაზე, მოგვიანებით კი აირჩიეს ჩინეთის გეოლოგიური საზოგადოების თავმჯდომარედ. იგი არაერთხელ იმყოფებოდა ევროპასა და აშშ-ში ლექციების წასაკითხად, მონაწილეობდა სამეცნიერო კონფერენციებსა და კვლევებში გეოტექტონიკის მიმართულებით.

1931 წელს ბირმინგემის უნივერსიტეტში მიიღო საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი.

1934 წლიდან 1936 წლის აპრილამდე ასწავლიდა ინგლისში. ოსლოს უნივერსიტეტში მიიღო ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი.

1937 წლის ნოემბერში გადავიდა ქალაქ გუილინში, სადაც გადაიტანეს ცენტრალური აკადემიის გეოლოგიის ინსტიტუტი, რომლის ხელმძღვანელიც იყო.

1948 წლის აგვისტოში მონაწილეობა მიიღო გეოლოგთა მე-18 საერთაშორისო კონგრესში, რომელიც ლონდონში გაიმართა.

1949 წლის შემოდგომაზე, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის (ჩსრ) ჩამოყალიბების შემდეგ, საზღვარგარეთ მყოფმა ლი სიგუანმა მიიღო მიწვევა, გამხდარიყო ჩინეთის სახალხო პოლიტიკური საკონსულტაციო საბჭოს (НПКСК) წევრი. ამ ამბის გაგებისთანავე, იგი მზად იყო დაუყოვნებლივ დაბრუნებულიყო ჩინეთში. თუმცა, ამ დროს მისმა ლონდონელმა მეგობარმა ტელეფონით შეატყობინა, რომ გომინდანის მთავრობის ელჩმა ლონდონში მიიღო საიდუმლო განკარგულება, რომლის მიხედვითაც, ლი სიგუანს საჯაროდ უნდა ეთქვა უარი მიწვევაზე, წინააღმდეგ შემთხვევაში მას დაპატიმრება ელოდა.

მან დროულად მიიღო გადაწყვეტილება და მარტო გაემგზავრა ლონდონიდან საფრანგეთში. ორი კვირის შემდეგ ლი სიგუანის მეუღლემ, სიუ შუბინმა, მისგან მიიღო წერილი, სადაც ნათქვამი იყო, რომ იგი უკვე იმყოფებოდა ქალაქ ბაზელში, შვეიცარიისა და გერმანიის საზღვართან. ბაზელში მეუღლეებმა იყიდეს გემის ბილეთი, რომელიც იტალიიდან ჰონგ-კონგის მიმართულებით გადიოდა და 1949 წლის დეკემბერში ფარულად გაემგზავრნენ ჩინეთში.

1950 წლის მაისში ლი სიგუანი პეკინში დაბრუნდა, სადაც მონაწილეობა მიიღო ჩინეთის სახალხო პოლიტიკური საკონსულტაციო საბჭოს (НПКСК) პირველი მოწვევის მეორე სხდომაში. იგი დაინიშნა ჩინეთის მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტად, გეოლოგიის დარგში სამუშაოების დაგეგმვის ხელმძღვანელი კომისიის თავმჯდომარედ, ასევე სრულიად ჩინეთის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ასოციაციის თავმჯდომარედ.

ნაშრომები
თხზულებები რუსულ თარგმანში:
ჩინეთის გეოლოგია. — მოსკოვი, 1952.
გრიგალური სტრუქტურები და სხვა პრობლემები, რომლებიც ეხება ჩრდილო-დასავლეთ ჩინეთის გეოტექტონიკური სისტემების ერთობლიობას. — მოსკოვი, 1958.

რესურსები ინტერნეტში

 李四光 (Ли Сыгуан) // Энциклопедия Байду

ლიტერატურა
Ли Сы-гуан, Ли Чжун-куй // Куна — Ломами. — М. : Советская энциклопедия, 1973. — С. 505. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 14).
Иностранные члены Российской академии наук XVIII−XXI вв.: Геология и горные науки. / Отв. редактор И. Г. Малахова. М.: ГЦ РАН, 2012. − 504 с. ISBN 978-5-904509-08-8 (эл. версия).

სქოლიო

კატეგორია:ჩინელი მეცნიერები
კატეგორია:ჩინელი პოლიტიკოსები