მოდ ვაგნერი

მოდ სტივენს ვაგნერი (დ. 12 თებერვალი, 1877 — გ. 30 იანვარი, 1961) — ამერიკელი აკრობატი და ტატუს ოსტატი. პირველი ცნობილი ქალი ტატუს ხელოვანი ამერიკაში. 

 ცხოვრება და კარიერა 
მოდ სტივენსი დაიბადა ემპორიაში, კანზასში, 1877 წლის 12 თებერვალს, დევიდ ვან ბურან სტივენსისა და სარა ჯეინ მაკგის ოჯახში. მისი მშობლები ცირკის მსახიობები იყვნენ, მოდიც სწორედ ამ გარემოში გაიზარდა და მათი დახმარებით საჰაერო აკრობატიც გახდა.თუმცა სტივენსების ოჯახი უმეტესად ფერმაში ცხოვრობდა, რაც მოდს არ აკმაყოფილებდა, ამიტომ გადაწყვიტა მოხეტიალე ცირკის წევრი გამხდარიყო. მან ასევე შეისწავლა თავისი სხეულის გაწელვა და კონტროლი, რისი დახმარებითაც ტანმოვარჯიშედაც მუშაობდა. მას მხოლოდ ერთ ცირკთან არ ჰქონია ურთიერთობა, არამედ ხშირად იცვლიდა სამსახურს და ქვეყნის გარშემო მოგზაურობდა. ხშირად ჰქონდა წარმოდგენები სხვადასხვა საგრაფოში, ადგილობრივ ბაზრობებზე, ცირკებსა და გასართობ პარკებში.

1904 წელს მოდი და მისი თანამშრომლები სენტ ლუისში აღმოჩნდნენ, მისურის შტატში, სადაც მათ დაპირდნენ დასაქმებას   ადგილობრივ წარმოდგენებზე: ლუიზიანას სავაჭრო გამოფენაზე, ცნობილი როგორც სენტ ლუისის მსოფლიო ბაზრობა, რომელიც შვიდი თვე უნდა გაგრძელებულიყო და მილიონობით დამსწრე მოეზიდა. ეს ბაზრობა ლუიზიანას შტატის დაბრუნებას აღნიშნავდა. ბაზრობა იმდენად დიდი იყო, რომ მოიცავდა არამხოლოდ ყველა შტატის, არამედ ბევრი სხვა ქვეყნის წარმომადგენლებსაც. მოხეტიალე მსახიობთა დასები და ასევე ინდივიდუალური ხელოვანები აქ თავს იყრიდნენ თავიანთი ნიჭის გამოსავლენად. ერთ-ერთი ასეთი ადამიანი იყო გუს ვაგნერი, ყოფილი მეზღვაური და მოდის მომავალი მეუღლე. ავგუსტ( შემოკლებით გუს) ვაგნერი (1871-1941), მოდზე შვიდი წლით უფროს ტატუს ხელოვანი გახლდათ, რომელიც ჯერ კიდევ 1901 წლისთვის თავს როგორც „ამერიკაში ყველაზე მხატვრულად მოხატულ მამაკაცად“ აღიარებდა. ხალხი კი „ტატუირებულ მსოფლიო მოხეტიალეს“ ეძახდა. ვაგნერი სავაჭრო ფლოტს შეუერთდა 15 წლის ასაკში და მსოფლიო მოიარა. მას თავადაც უამრავი ტატუ ჰქონდა, რომლებიც ჯავასა და ბორნეოს კუნძულებზე  (ახლა ინდონეზიის ნაწილი) შეიძინა, აქ ადგილობრივი ტატუს ხელოვანები მას აჩვენებდნენ როგორ უნდა მოეხატათ ტატუ ხელით, მხოლოდ მელნისა და ბასრი ნემსის გამოყენებით, მიუხედავად იმისა, რომ ამ პერიოდში ელექტრონული ტატუს ხელსაწყოები უკვე არსებობდა, გუსი და მისი მასწავლებლები ხელით შესრულებულ ტატუს ანიჭებდნენ უპირატესობას. შესაბამისად გუსმა ამ საქმეს მიჰყო ხელი, უმეტესად სხვებს ხატავდა, თუმცა ამავდროულად თავის თავსაც არ ივიწყებდა და საბოლოოდ 260 ტატუ ჰქონდა სხეულზე. ვაგნერმა სტივენსი მალევე დაპატიჟა პაემანზე იმ პირობით თუ გუსი მას ტატუს მოხატვას ასწავლიდა.

მოდი და გუსი 1904 წლის 3 ოქტომბერს დაქორწინდნენ და ორი შვილი შეეძინათ, სარა და ლოტევა, თუმცა სარა მალევე გარდაიცვალა. ოჯახმა დატოვა ცირკი, მაგრამ მომთაბარე ცხოვრება მაინც გააგრძელა. მათ დაიწყეს მუშაობა, როგორც შემსრულებლებმა გასართობ პარკებში, სხვადასხვა საგრაფოს ბაზრობებსა და ვუდვილის თეატრებში. მიუხედავად ამისა არც ტატუს ხელოვნება დავიწყებიათ და ხშირად უკეთებდნენ ტატუს სხვა შემსრულებლებს ან აუდიტორიის წევრებს ფულის სანაცვლოდ.

მოდი გახდა პირველი პროფესიონალი ქალი ტატუს ოსტატი ამერიკის შეერთებულ შტატებში. მას თავის სხეულს მხოლოდ ან თავისი ან ქმრის ხელით იხატავდა. მარცხენა მხარეზე თავისი სახელის გარდა, მოდი ჩვეულებრივ ფიგურები ეხატა, როგორიცაა პეპლები, ცხენები, ლომები, ხეები და ქალებიც კი. მის 1911 წლის ერთ-ერთ ფოტოზე, სადაც ხელები მოხრილი აქვს და ცხადად ჩანს ყველა ტროპიკული მცენარეები და გველი, რომელიც ხეზე მიცოცავს, სავარაუდოდ ედემის ბაღში. მხოლოდ რამდენიმე ასეთი ფოტოა შემონახული, სადაც შეგვიძლია მისი ტატუების დეტალურად დათვალიერება. 

მოგზაურობის დროს ვაგნერების ოჯახს ტატუს ტრადიცია აშშ-ს ცენტრალურ ქალაქებშიც ჩაჰქონდათ, მოშორებით იმ ტერიტორიებიდან, სადაც აქამდე იყო გავრცელებული. მათ ამერიკის საკმაოდ ბევრი ქალაქი მოიარეს და მომთაბარე ცხოვრებას აგრძელებდნენ, თუმცა თავდაპირველად ძირითადად მაინც კანზასში ცხოვრობდნენ. იქედან გამომდინარე, რომ ტატუ და ტატუირებული ადამიანები ჯერ კიდევ არ ითვლებოდნენ მისაღებად, მათი მეზობლები თავიანთ ბავშვებს ვაგნერების ოჯახზე ხშირად საშიშ ისტორიებს მოუთხრობდნენ ხოლმე და მათთან მიახლოვებას უკრძალავდნენ. მოგვიანებით კი, გუსის გარდაცვალების შემდეგ, მოდი და ლოტევა ოკლაჰომაში დასახლდნენ.

1941 წელს გუსი მეხის დაცემის შედეგად გარდაიცვალა. ქმრის გარდაცვალების შემდეგ მოდმა ტატუების ხელით ხატვა გააგრძელა და ცხოვრების ბოლომდე არასდროს გამოუყენებია რაიმე ელექტრონული საშუალება. მიუხედავად ტატუს ოსტატი მშობლებისა, ლოტევა თავად არასდროს მოხატულა. თავდაპირველად მოდი გუსს შვილის მოხატვის უფლებას არ აძლევდა. 

მოდი სიცოცხლის ბოლო 12 წელი ლოტევასთან ერთად ლოუტონში, ოკლაჰომაში ცხოვრობდა. გარდაიცვალა 83 წლის ასაკში, 1961 წლის 30 იანვარს. დაკრძალულია თავის მეუღლესთან ერთად კანზასში. 

 გავლენა 
ჯერ კიდევ XIX საუკუნეში ტატუირებული ქალი ცირკისა და სხავადასხვა ღონისძიების სანახაობას წარმოადგენდა. უამრავი ქალი თუ კაცი დადიოდა მოხატული ქალების სანახავად სხვადასხვა წარმოდგენაზე. სწორედ ამ პერიოდში გამოჩნდა მოდი. 1907 წლის 28 აგვისტოს გაზეთმა The Fresno Morning Republican (Fresno, California) გამოაქვეყნა გუსის წერილი, სადაც წერს, რომ ამ ქალაქში სტუმრობის დიდი სურვილი აქვს. 1907 წელს მოდი და გუსი ამავდროულად ეწვივნენ სანტა ბარბარას, სადაც ასევე ექსპონატებად იყვნენ.

1924  წლის 25 სექტემბერს კანზასის ქალაქ Gove City-ს ადგილობრივმა გაზეთმა Republican-Gazette გამოაქვეყნა ინფორმაცია, რომ ქალაქის ბაზრობის ერთ-ერთი სანახაობები გუსი და მოდ ვაგნერები იყვნენ. გუსის თქმით მას სურს თავის ოჯახს შემდეგ მოგზაურობაზე მსოფლიო ანახოს. და ისიც დაამატა, რომლ მისი ცოლი, მისის ვაგნერი კანზასელი და ემპორიაში გაზრდილი იყო.

მიუხედავად იმისა, რომ XX საუკუნის დასაწყისშიც კი ტატუირებულ ადამიანს, როგორც სანახობას ისე უყურებდნენ, მოდ ვაგნერმა შეძლო ზეგავლენა ჰქონოდა მომავალ თაობაზე. სწორედ მოდი ითვლება იმ ადამიანად, რომელმაც მოახერხა, რომ ტატუ ხელოვნების ფორმად ექცია. ტატუირება გასულ საუკუნეში ცუდი გემოვნების ნიშნად ითვლებოდა. ქალების ტატუირება და ფემინისტური მოძრაობა მჭიდროდ დაუკავშირდნენ ერთმანეთს. რადგან ქალს ჰქონდა უფლება თავად აერჩია რას გაიკეთებდა თავის სხეულზე, ეს მათი გაძლიერების ერთ-ერთ ნიშნად ითვლებოდა. მოდი ნამდვილად არ ყოფილა პირველი ქალი, ვინც სხეული მოიხატა, ჩრდილოეთ ამერიკაში ეს ტრადიცია ჯერ კიდევ ინდიელების დროიდან მომდინარეობს. მიუხედავად ამისა, მისმა მიღწევებმა გზა გაუკვალა უამრავ ქალს და აჩვენა, რომ მათ შეუძლიათ ჰქონდეთ გავლენა თავიანთ სხეულზე. 

მარგო მაფლინს თავის ნამუშევარში მოდი, როგორც ერთ-ერთი დიდი ზეგავლენის მქონე ქალი ჰყავს მოხსენიებული. მოდს ასევე ვხვდებით ჰადსონ კარენის ნამუშევარში: 40 Stories of Tattoos and the Women Who Wear The. ასევე ოსტერუდ ამელია კლემის წიგნში “The Tattooed Lady: A History”. მოდის სახელი მოხსენიებულია კრებულში“ ძილისპირული ამბები მეამბოხე გოგონებისთვის“, რომელიც ზღაპრებად მოთხრობილი ბიოგრაფიების გაერთიანებაა.

ლიტერატურა
Style.Mic website, https://mic.com/ (December 3, 2016), Rachel Lubitz, “The Untold Story of the Badass First Female Tattoo Artist in the United States.”
 Tattoo Artist online, http://tattooartistmagazineblog.com/ (March 28, 2013), Valerie Farabee, “Foremothers of the Tattoo Trade: Legendary Female Tattooers.”
 The Open Mind website, http://www.the-open-mind.com/ (October 4, 2015), “Maud Wagner, The Early 1900s Female Tattoo Artist.”
 Atlas Obscura website, http://www.atlasobscura.com/ “Graves of Maud and Gus Wagner”
 Click Americana Website, http://www.cliclamericana.com/ (January 12, 2020) “See Gus & Maud Wagner, the famous tattooed couple who became a 1900s circus attraction”
 Monroe County Website, http://www.monroecountynow.org/ (January 30, 2020) TammyJo Echkart, “She was the Lady of Tatoos”
 The Three Magazine Website, http://www.thethreemagazine.com (November 15, 2019) Karly Stilling, “The First Female Tattoist”
 “The First Female Tattoo Artist Who Made It For Living”, Youtube, uploaded by BRIGHT SIDE (July 30, 2019) https://www.youtube.com/watch?v=3ONlNWkVt04 
 Dallas Morning News, August 15, 1993, p. F1.	
 Hudson, Karen, Chick Ink: 40 Stories of Tattoos and the Women Who Wear Them, Polka Dot, 2007.
 Mifflin, Margot, Bodies of Subversion: A Secret History of Women and Tattoo, 3rd edition, PowerHouse, 2013.
 Osterud, Amelia Klem, The Tattooed Lady: A History, Speck, 2009.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1877
კატეგორია:დაბადებული 12 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1961