ბრევარდი

ბრევარდი () — ამერიკის შტატ ფლორიდის საგრაფო, რომელიც ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე მდებარეობს. აშშ-ის მოსახლეობის აღწერის ბიუროს შეფასებით, 2007 წელს საგრაფოს მოსახლეობა 534 359 ადამიანს შეადგენდა. აქ განთავსებული კენედის კოსმოსური ცენტრის წყალობით, ბრევარდს ასევე უწოდებენ კოსმოსურ სანაპიროს.

საგრაფოს ოფიციალურ ცენტრს 1894 წლიდან წარმოადგენს ტაიტუსვილი, თუმცა სამთავრობო დაწესებულებების ძირითადი ნაწილი ქალაქ ვიერაში მდებარეობს. საგრაფოს დიდი სიგრძის გამო (ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ), ბრევარდში არის რამდენიმე საგრაფო სასამართლო და შერიფის ოფისი. ამგვარად, საგრაფოს ადმინისტრაცია კონცენტრირებული არ არის ერთ ადგილას, როგორც ეს ამერიკის საგრაფოების უმეტესობაში ხდება.

ისტორია
პალეოინდიელების პირველი წარმომადგენლები ბრევარდის საგრაფოს ტერიტორიაზე დაახლოებით 12 000-დან 10 000 წლის წინ ჩამოვიდნენ.  მე-16 საუკუნეში არა-ადგილობრივი მოსახლეების გამოჩენამდე, ამ ტერიტორიაზე ადგილობრივი ამერიკელები ცხოვრობდნენ. საგრაფოს ტერიტორიაზე მდებარეობს უინდოვერის არქეოლოგიური ძეგლი, რომელიც 7000 წელზე მეტი ხნის წინანდელი დასახლების მტკიცებულებებს შეიცავს.

ბრევარდის საგრაფო დაარსდა 1855 წელს და სახელი ეწოდა თეოდორ ვაშინგტონ ბრევარდის პატივსაცემად, რომელიც იყო ფლორიდის ადრეული მოსახლე და შტატის კონტროლიორი (სახაზინო მოხელე). საგრაფოს საზღვრები მრავალჯერ შეიცვალა და შემცირდა, რის შედეგადაც დღევანდელი საზღვარი 1907 წლიდან არსებობს.

პალეოინდიელები იყვნენ ნახევრად მომთაბარე ხალხი, რომლებიც პატარა ჯგუფებად ცხოვრობდნენ. რამდენიმე ათასი წლის შემდეგ გამოჩნდა ახალი ჯგუფი, რომელიც ცნობილია როგორც „არქაული ხალხი“ . პალეოინდიელების სანადირო-შემგროვებლური ცხოვრების წესისგან განსხვავებით, ეს ხალხი უპირატესად მეთევზეები იყვნენ.

უინდოვერის არქეოლოგიური ძეგლი, რომელიც 1982 წელს აღმოაჩინეს, გათხრების დროს აღმოჩნდა ადრეული არქაული პერიოდის (ძვ. წ. 6000–5000 წლები), ანუ 8000 წელზე მეტი ხნის წინანდელი ადამიანის ნეშტისა და არტეფაქტების უდიდესი კოლექციის შემცველი. მას ეროვნული ისტორიული ძეგლის სტატუსი მიენიჭა. უინდოვერის გუბურას, რომელიც იმ დროს ტყიან ჭაობს წარმოადგენდა, არქაული ფლორიდელები სამარხად იყენებდნენ: სხეულები ქსოვილში იყო გახვეული და ტორფიან ნიადაგში ჩაძირული. გუბურა სამარხად დაახლოებით ათასი წლის განმავლობაში გამოიყენებოდა (დაახლოებით ძვ. წ. 8000–7000 წლებში).

ტერიტორიის პირველი ორგანიზებული განვითარება ჰენრი ფლაგლერის ფლორიდის აღმოსავლეთ სანაპიროს რკინიგზის გაყვანით დაიწყო. რკინიგზამ ტიტუსვილს 1886 წელს მიაღწია, ხოლო მელბურნს 1894 წელს. რკინიგზის წყალობით გაიზარდა დასახლება და გამოჩნდნენ პირველი ტურისტები. პირველი მსხვილი მიწის ბუმი 1920-იან წლებში, პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ დაიწყო.  ფლორიდის შტატში ხალხი მასიურად მოედინებოდა, როგორც ტურისტები ჩრდილოეთის ზამთრიდან, ისე ახალი მუდმივი მაცხოვრებლები, რამაც მიწის ფასების მკვეთრი ზრდა გამოიწვია. დიდი დეპრესიის პერიოდმა დროებით შეაჩერა ზრდა ფლორიდაში. მეორე მსოფლიო ომის დაწყებამდე ბრევარდის ოლქის უდიდეს ინდუსტრიებს წარმოადგენდა კომერციული თევზჭერა, ციტრუსი და ტურიზმი.

1930-იანი წლებიდან ჰარი მური იყო სამოქალაქო უფლებების ლიდერი, მასწავლებელი და ბრევარდის ოლქის „NAACP“-ის დამფუძნებელი. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ის შტატის NAACP-ის პრეზიდენტი გახდა. მას შემდეგ, რაც უზენაესმა სასამართლომ 1944 წელს მიიღო გადაწყვეტილება, რომ „თეთრების პრაიმერიზის“ პრაქტიკა არაკონსტიტუციური იყო, მურმა დაიწყო ამომრჩეველთა რეგისტრაციის კამპანიები და წარმატებით მოახერხა ფლორიდაში შავკანიანი ამომრჩევლების 31%-ის რეგისტრაცია, რაც სამხრეთის სხვა შტატებთან შედარებით ყველაზე მაღალი პროცენტული მაჩვენებელი იყო. თეთრკანიანთა ესტაბლიშმენტი ეწინააღმდეგებოდა მის საქმიანობას და, შედეგად, 1946 წელს ის და მისი მეუღლე, ჰარიეტ მური, მასწავლებლის თანამდებობებიდან გაათავისუფლეს. 1951 წლის შობის ღამეს მათ სახლის ქვეშ ბომბი აფეთქდა, რამაც ორივე მათგანს სასიკვდილო დაზიანება მიაყენა. ამ საქმეზე ოთხი ცალკეული გამოძიება ჩატარდა, მათ შორის პირველი FBI-ის მიერ 1951-1952 წლებში და ბოლო 2005 წელს შტატის მიერ, თუმცა არავინ დასჯილა.

1940 წელს შეერთებული შტატების ფედერალურმა მთავრობამ ააშენა საზღვაო საჰაერო ბაზა „ბანანა რივერი“. პატრიკის საჰაერო ბაზას სახელი გადაერქვა და ეწოდა პატრიკის კოსმოსური ძალების ბაზა 2020 წლის 9 დეკემბერს, აშშ-ის კოსმოსური ძალების დაარსების ფარგლებში. ეს სამხედრო დაწესებულება იყო პირველი უმსხვილესი ფედერალური ინვესტიცია პროექტებში, რომლებიც მიზნად ისახავდა ბრევარდის ოლქის განვითარების ხელშეწყობას. 1962 წელს, NASA-მ შეიძინა 200 კვადრატულ მილზე (518 კვადრატულ კმ) მეტი მიწა მერიტის კუნძულზე, რათა ხელი შეეწყო ოპერაციებისათვის, რომელიც ახლად გამოცხადებულ მთვარის პროგრამას უკავშირდებოდა. წინა წელს, აშშ-ის პრეზიდენტმა ჯონ ქენედიმ პირობა დადო, რომ პირველი ამერიკელი ასტრონავტი მთვარეზე 1970 წლისთვის დაეშვებოდა. გაშვების ოპერაციების ცენტრის სახელი პრეზიდენტ კენედის პატივსაცემად შეიცვალა მისი მკვლელობის შემდეგ, 1963 წელს. დაუყოვნებლივ დაიწყო მუშაობა ახალ გამშვებ კომპლექსზე — გამშვები კომპლექსი 39. გარდა ამისა, 1966 წლისთვის აშენდა სატრანსპორტო საშუალებების ასაწყობი შენობა კოსმოსური ხომალდების კონსტრუირებისთვის. ახალი დაწესებულებიდან პირველი გაშვება იყო აპოლო 4 მისიის „სატურნ V“ რაკეტის გაშვება 1967 წლის 9 ნოემბერს. ამას მოჰყვა კიდევ თორმეტი „სატურნ V“ გაშვება, მათ შორის ისტორიული აპოლო 11 მისია 1969 წელს, რომელმაც ასტრონავტები ნილ არმსტრონგი და ბაზ ოლდრინი მთვარეზე დასვა. საბოლოო „სატურნ V“ გაშვებამ, 1973 წელს, ორბიტაზე გაიტანა „სქაილების“  კოსმოსური სადგური. შემდეგ გამშვები კომპლექსი ადაპტირებული იქნა კოსმოსური შატლების პროგრამისთვის, და თითოეული შატლი, 1981 წლიდან ბოლო მისიამდე 2011 წელს, ამ კომპლექსიდან იქნა გაშვებული. 1960-იანი წლებიდან, წყლის გზებზე ახალი ხიდები აშენდა, რომლებიც მაღალი ფოლადის კონსტრუქციებით იყო შექმნილი. ისინი საკმარისად მაღალი იყო, რათა მათ ქვემოთ გემების გავლა ყოფილიყო შესაძლებელი. ბრევარდის ოლქი ცნობილია როგორც „კოსმოსური სანაპირო“, რაც განპირობებულია ჯონ კენედის კოსმოსური ცენტრისა და აერონავტიკის ინდუსტრიის გავლენით მის ეკონომიკაზე. სწორედ ამის გამო, მას მიენიჭა სატელეფონო არეალის კოდი 321, რაც ასახავს "3, 2, 1 გაშვება!"-ის ათვლას. ოლქში შედის რამდენიმე გაერთიანებული ქალაქი და დაბა, რომლებიც უმეტესად ატლანტის ოკეანის სანაპიროს გასწვრივ მდებარეობს და ძირითადად საგარეუბნო ტიპისაა საავტომობილო გზატკეცილი 95-ის დასავლეთით. ბრევარდის ოლქი მოიცავს პალმ ბეის–მელბურნ–ტიტუსვილის, FL მეტროპოლიტენის სტატისტიკურ არეალს. ოლქის სიგრძის გამო, სამხრეთ ნაწილში მცხოვრები ხალხი უჩიოდა იმას, რომ ოლქის ადმინისტრაციულ ცენტრთან მიმართებაში ძალიან შორს იმყოფებოდნენ. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი ტიტუსვილი , ქალაქ პალმ ბეიდან  50 მილის (80 კმ) მოშორებით იყო. პალმ ბეი არის ბრევარდის ოლქის უმსხვილესი ქალაქი და მოსახლეობის რაოდენობით მეორე უმსხვილესი ცენტრალურ ფლორიდაში. ოლქმა გადაწყვიტა, რომ აეშენებინა ახალი ოლქის ადმინისტრაციული კომპლექსი ქალაქ ვიერაში, ოლქის გეოგრაფიულ ცენტრთან ახლოს. ამ კომპლექსის მშენებლობა დაიწყო 1989 წელს და დასრულდა 1994 წელს. მიუხედავად ამისა, ჩრდილოეთით მცხოვრები მოსახლეობა გაყოფით (სეცესიით) დაიმუქრა. ჩრდილოეთით მცხოვრებთა წინადადებას ახალი ოლქის შექმნის შესახებ, რომელსაც „ფლეიალინდა“ უნდა რქმეოდა, გარკვეული მხარდაჭერა ჰქონდა 90-იანი წლების დასაწყისში. ოლქის ხელისუფლება რამდენიმე დათმობაზე წავიდა ოლქის ჩრდილოეთ ნაწილში მცხოვრებ მოსახლეობასთან და დათანხმდა, რომ ოფიციალურად არ გადაიტანდა ოლქის ადმინისტრაციულ ცენტრს. თუმცა, ახალი ცენტრის მშენებლობის შემდეგ, ვიერა პრაქტიკულად და ფაქტობრივად ბრევარდის ოლქის ადმინისტრაციულ ცენტრად იქცა.

გეოგრაფია
საგრაფო მდებარეობს შტატის ცენტრალური ნაწილის აღმოსავლეთით; გადაჭიმულია 116 კმ-ზე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ და 43 კმ-ზე — დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ. ესაზღვრება შემდეგ საგრაფოებს: ვოლუსი (ჩრდილოეთით), ინდიან-რივერი (სამხრეთით), ოსეოლა (სამხრეთ-დასავლეთით), ორინჯი (დასავლეთით) და სემინოლი (ჩრდილო-დასავლეთით). აღმოსავლეთით მას ატლანტის ოკეანის წყლები ერტყმის.

კლიმატი
კლიმატი ხასიათდება როგორც ნოტიო ტროპიკული, ცხელი და წვიმიანი ზაფხულით. მშრალი სეზონი გრძელდება დეკემბრიდან მაისამდე. წვიმების სეზონი — ივნისიდან ნოემბრამდე. ყველაზე ცივი თვეა იანვარი, საშუალო მინიმუმით 10,4 С და საშუალო მაქსიმუმით 22 C. ყველაზე თბილი თვეებია ივლისი და აგვისტო, საშუალო მინიმუმით 26 C და საშუალო მაქსიმუმით 32 C. ყველაზე წვიმიანი თვეა სექტემბერი (170 მმ ნალექი), ყველაზე მშრალი კი — აპრილი (41 მმ).

მოსახლეობა
2000 წლის აღწერის მონაცემებით, საგრაფოს მოსახლეობა შეადგენდა 476 320 ადამიანს, ხოლო 2010 წლისთვის ის გაიზარდა და 543 376 ადამიანს შეადგენს (ზრდამ 14,1% შეადგინა). რასობრივი შემადგენლობა ასეთია: თეთრკანიანები — 84,81%; აფრო-ამერიკელები — 10,4%; აზიელები — 1,5%; ადგილობრივი ამერიკელები — 0,37%; ოკეანეთის კუნძულების მაცხოვრებლები — 0,06%; სხვა რასის წარმომადგენლები — 1,09%; ორი ან მეტი რასის წარმომადგენლები — 1,77%. ასაკობრივი სტრუქტურა ასე გამოიყურება: 18 წლამდე მოსახლეობის 22%; 18-დან 24 წლამდე — 6,8%; 25-დან 44 წლამდე — 27,10%; 45-დან 64 წლამდე — 24,3%; 64 წელზე უფროსი — 19,9%. მოსახლეობის საშუალო ასაკი 41 წელია. აღსანიშნავია, რომ ყოველ 100 ქალზე მოდის 95,9 მამაკაცი.

 მოსახლეობის ზრდის დინამიკა 
1940: 16 142 ადამიანი

1950: 23 653 ადამიანი

1960: 111 435 ადამიანი

1970: 230 006 ადამიანი

1980: 272 959 ადამიანი

1990: 398 978 ადამიანი

2000: 476 320 ადამიანი

2010: 543 376 ადამიანი

ღისრშესანიშნაობები
კანავერალის დაცული სანაპირო (ნაწილობრივ საგრაფოს ტერიტორიაზე).

სქოლიო

კატეგორია:ქალაქები
კატეგორია:ქალაქები კონტინენტების მიხედვით