სონა ველიხანი

სონა იბრაჰიმის ასული ველიხანი (, დ. 19 ივნისი, 1883, ხარკოვი — გ. 4 აპრილი, 1982) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა ოფთალმოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1942). პირველი აზერბაიჯანელი ქალი, რომელმაც ექიმის დიპლომი მიიღო და დიდი როლი შეასრულა აზერბაიჯანული ოფთალმოლოგიის განვითარებაში.

ბიოგრაფია
სონა ველიხანი დაიბადა 1883 წლის 19 ივნისს ხარკოვში, ექიმის ოჯახში. საშუალო განათლება მან ასევე ხარკოვში მიიღო.

1900 წელს ის შვეიცარიაში გაემგზავრა, სადაც ერთი წელი ლოზანის უნივერსიტეტში სწავლობდა. საბოლოოდ, სონა ველიხანმა განათლების დასრულება მხოლოდ 1908 წელს შეძლო, როდესაც დაამთავრა ქალთა სამედიცინო ინსტიტუტი პეტერბურგში. ამგვარად, იგი გახდა ერთ-ერთი პირველი აზერბაიჯანელი ქალი უმაღლესი განათლებით და პირველი აზერბაიჯანელი ქალი, რომელმაც ექიმის დიპლომი მიიღო. ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა ხარკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე.

1939 წლამდე სონა ველიხანი მუშაობდა ასისტენტად, დოცენტად და პროფესორად აზერბაიჯანის სამედიცინო ინსტიტუტის თვალის დაავადებათა კათედრაზე. 1931 წელს მან გამოაქვეყნა სტატია „ენდოფთალმიტის პათოლოგიური ანატომიის შესახებ“, რომელიც ნობელის პრემიების კომიტეტმა შეაფასა. 1941 წელს, ოფთალმოლოგიის განვითარებაში შეტანილი გამორჩეული წვლილისა და ტრაქომასთან ბრძოლის გამო, კომიტეტმა სონა ველიხანი მედიცინაში ნობელის პრემიაზე წარადგინა, თუმცა, მეორე მსოფლიო ომის დაწყების გამო, ნობელის პრემიის ყოველწლიური მინიჭება დროებით შეჩერდა .

1939 წლიდან 1971 წლამდე ის იყო ა. ალიევის სახელობის ექიმთა კვალიფიკაციის ამაღლების აზერბაიჯანის სახელმწიფო ინსტიტუტის თვალის დაავადებათა კათედრის გამგე. 1945 წლიდან 1950 წლამდე პერიოდში სონა ველიხანი იყო აზერბაიჯანის სსრ ოფთალმოლოგთა საზოგადოების თავმჯდომარე. 1942 წელს მას მიენიჭა აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის წოდება.

1946 წლიდან 1960-იანი წლების ჩათვლით ის იყო აზერბაიჯანის სამეცნიერო-კვლევითი ოფთალმოლოგიური ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე. სონა ველიხანი არის 60-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის, მათ შორის 2 მონოგრაფიის ავტორი. მისი ნაშრომები ძირითადად ეძღვნება ტრაქომის, გლაუკომის, თვალის დაზიანებების და დაზიანებული თვალის მორფოლოგიური ცვლილებების პრობლემებს, რომლებიც გამოწვეულია კეთრით, სიფილისით, ტუბერკულოზითა და სხვადასხვა სიმსივნეებით. სონა ველიხანის ბიოგრაფიის ეს ნაწილი მისი უდიდესი სამეცნიერო მემკვიდრეობის შესახებ მოგვითხრობს.
200px|მინი|მარცხნივ|სონა ველიხანის საცხოვრებელი სახლის კედელზე არსებული მემორიალური დაფა ბაქოში
თავისი ცხოვრების უდიდესი ნაწილი ველიხანმა ოფთალმოლოგთა კადრების მომზადებას მიუძღვნა. მისი ხელმძღვანელობით სამმა ადამიანმა დაიცვა სადოქტორო, ხოლო 18-მა — საკანდიდატო დისერტაცია. პროფესორი სონა ველიხანი ეწეოდა საკონსულტაციო, სამეცნიერო-პედაგოგიურ და საზოგადოებრივ საქმიანობას. დაჯილდოებულია ორდენებითა და მედლებით. სონა ველიხანი გარდაიცვალა 1982 წლის 4 აპრილს. ბაქოში, იმ სახლის კედელზე (ჰუსეინ ჯავიდის გამზ., 20), სადაც ველიხანი 1971 წლიდან 1982 წლამდე ცხოვრობდა, დადგმულია მემორიალური დაფა მისი ბარელიეფით.

ლიტერატურა


სქოლიო

კატეგორია:აზერბაიჯანელები
კატეგორია:ქალები ეროვნებისა და საქმიანობის მიხედვით
კატეგორია:მეცნიერები პერიოდის მიხედვით
კატეგორია:მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი გარდაცვალების თარიღით
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
კატეგორია:ხარკოვში დაბადებულები