ანტიარაბული კოალიცია

„ანტიარაბული კოალიცია“ — ტერმინი, რომელიც გამოიყენება როგორც პოლიტიკურ-გეოპოლიტიკური, ასევე სოციალური ან რიტორიკული კონტექსტის აღსანიშნავად. სახელწოდება არ აღნიშნავს ოფიციალურ ან ფორმალურ გაერთიანებას; იგი ხშირად გამოიყენება უშტატოდ, როგორც კრიტიკული ან ანალიტიკური ხედვა იმ პროცესებისა და ალიანსების შესახებ, რომლებიც მიმართულია ან აღიქმება როგორც მიმართული არაბული სახელმწიფოების ან არაბი ჯგუფების გავლენის დაპირისპირებისკენ.[1][2][3]
ტერმინს აქვს არაერთი მნიშვნელობა და იგი სხვადასხვა კონტექსტში სხვადასხვაგვარად გამოიყენება, მათ შორის:

ისტორიულ-გეოპოლიტიკური ალიანსები, რომლებიც არაბული ქვეყნების გავლენას ეწინააღმდეგებოდა;
სოციალური ან კულტურული დისკრიმინაციის სისტემები;
თანამედროვე რიტორიკა, რომელიც კონკრეტულ პოლიტიკურ ქმედებებს ან ნარატივებს აღწერს.

 გეოპოლიტიკური კონტექსტი 

 „პერიფერიის ალიანსი“ (1950-იანი წლები–1970-იანი წლები) 

ერთ-ერთ ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითს, რომელსაც ზოგჯერ „ანტიარაბული კოალაციის“ ანალიტიკურ ჩარჩოს უკავშირებენ, წარმოადგენს ე.წ. „პერიფერიის ალიანსი“ — არაოფიციალური თანამშრომლობა, რომელიც მოიაზრებდა ისრაელის, თურქეთისა და ირანის სტრატეგიულ და სადაზვერვო კოორდინაციას რეგიონში არაბული სახელმწიფოების გავლენის შესამცირებლად.[1][2][3]
ალიანსი ხშირად განიხილება როგორც გეოპოლიტიკური რეაქცია პანარაბიზმის გაძლიერებაზე და არაბული ნაციონალიზმის მიერ შექმნილ უსაფრთხოების გამოწვევებზე.[4]

ერთ-ერთ ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითს, რომელსაც ზოგჯერ „ანტიარაბული კოალიციის“ კონცეფციასთან აიგივებენ, წარმოადგენს „პერიფერიის ალიანსი“.[1]

რა იყო: „პერიფერიის ალიანსი“ — საგარეო-პოლიტიკური სტრატეგია, რომელიც 1950-იან წლებში ჩამოაყალიბა ისრაელის პრემიერ-მინისტრმა დავით ბენ-გურიონმა. მისი მიზანი იყო ისრაელისთვის მეგობრული ურთიერთობების დამყარება არაბულ სამყაროს გარეთ მდებარე არაბეთის არა-არაბულ სახელმწიფოებთან და ეთნიკურ უმცირესობებთან.[2][3]

წყაროები

[1] Ian Lustick, Arabs in the Israeli Political System: Minorities in the Middle East, University of Texas Press, 1980 — აღწერს „პერიფერიის ალიანსის“ ინტერპრეტაციას როგორც ანტიარაბული ბალანსის სტრატეგიას.

[2] Michael B. Oren, Power, Faith, and Fantasy: America in the Middle East 1776 to the Present, W. W. Norton, 2007 — მიმოიხილავს ბენ-გურიონის „პერიფერიულ დოქტრინას“.

[3] Yossi Alpher, “Periphery Strategy Reconsidered”, Middle East Journal — განმარტავს სტრატეგიის ისტორიულ წარმომავლობას და მიზნებს.ერთ-ერთ ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითს, რომელსაც ზოგჯერ „ანტიარაბული კოალიციის“ კონცეფციასთან აიგივებენ, წარმოადგენს  „პერიფერიის ალიანსი“.

ამ კონტექსტში ზოგი ანალიტიკოსი აღნიშნულ სტრატეგიულ პარტნიორობებს განიხილავს, როგორც „ანტიარაბუმთავარი პარტნიორები იყვნენ:[1][2]

თურქეთი (სეკულარიზმის ეპოქაში)

შაჰისდროინდელი ირანი

ეთიოპია

ერაყის ქურთული ჯგუფები

სხვა ქრისტიანული ან არა-არაბული ეთნიკური ჯგუფები

რატომ არსებობდა: 1948 წლის შემდეგ არაბულ სახელმწიფოებსა და ისრაელს შორის დაძაბულობის ფონზე, ეს სტრატეგია მიზნად ისახავდა არაბული პოლიტიკური და სამხედრო ზეწოლის დაბალანსებას რეგიონულ „პერიფერიაში“ მდებარე სახელმწიფოების მხარდაჭერით.[3]

რატომ უწოდებენ ზოგჯერ „ანტიარაბულს“: ალიანსი მიმართული იყო არაბულ სახელმწიფოებრივ და სამხედრო ძლიერებასთან დაპირისპირებისკენ, მიუხედავად იმისა, რომ იგი პირდაპირ ეთნიკური ან რასობრივი სიძულვილით არ იყო მოტივირებული.[4]

 ცივი ომის ეპოქის ალიანსები (1947–1991) 
ცივი ომის პერიოდში გლობალურმა ბლოკურმა დაყოფამ წარმოშვა რიგი სტრატეგიული პარტნიორობები, რომლებიც ხშირად არაბული ნაციონალისტური რეჟიმების ინტერესებს ეწინააღმდეგებოდა.[5]

მაგალითები:[6][7]

აშშ-ის მხარდაჭერა ისრაელის, თურქეთისა და ირანის (რევოლუციამდე, 1979 წლამდე) მიმართ, რათა შეეკავებინა საბჭოთა კავშირთან დაკავშირებული ან მასთან დაახლოებული არაბული სახელმწიფოები, მაგალითად ეგვიპტე ან სირია

რეგიონული მონარქიების კოორდინირებული მოქმედება არაბული სოციალისტური ან ნაციონალისტური მოძრაობების წინააღმდეგ (მაგალითად, ნასერის ეგვიპტე, ბაათისტური რეჟიმები)

წყაროები

[1] Ofra Bengio, The Turkish–Israeli Relationship: Changing Ties of Middle Eastern Outsiders, Palgrave Macmillan, 2004 — აღწერს „პერიფერიის ალიანსის“ მთავარ პარტნიორებს.

[2] Michael B. Oren, Power, Faith, and Fantasy: America in the Middle East 1776 to the Present, W. W. Norton, 2007 — მიმოხილვა რეგიონული სტრატეგიული კოორდინაციის შესახებ.

[3] Avi Shlaim, The Iron Wall: Israel and the Arab World, W. W. Norton — აღწერს სტრატეგიის მიზნებს და კონტექსტს.

[4] Ian Lustick, Arabs in the Israeli Political System: Minorities in the Middle East, University of Texas Press, 1980 — ახასიათებს ალტერნატიულ ანალიტიკურ შეფასებებს.

[5] William Cleveland, A History of the Modern Middle East, Westview Press — ცივი ომის ეპოქის რეგიონული ბლოკების მიმოხილვა.

[6] Douglas Little, American Orientalism: The United States and the Middle East since 1945, UNC Press — აშშ-ის როლი რეგიონში.

[7] Fawaz Gerges, Nasser and the Arab World, Routledge — რეგიონის მონარქიებისა და ნაციონალისტური რეჟიმების ურთიერთქმედება.ლი კოალიციის“ ელემენტებს, თუმცა ფორმალურად ისინი გეოპოლიტიკურ–იდეოლოგიური ანტაგონიზმის ნიადაგზე ყალიბდებოდა და არა ეთნიკური ნიშნით.

 2010 წლის შემდეგ — ახლო აღმოსავლეთის ახალი რეალიები 
„არაბული გაზაფხულის“ შემდეგ ახლო აღმოსავლეთსა და ჩრდილოეთ აფრიკაში გამოიკვეთა ახალი, არაოფიციალური ბლოკები და სტრატეგიული გათამაშებები.

მაგალითები (არცერთი მათგანი ოფიციალურად არ იწოდება „ანტიარაბულ კოალიციად“):

საუდის არაბეთი, არაბეთის გაერთიანებული საემიროები და ეგვიპტე — თურქეთისა და ყატარის რუსეთისა და ისლამიზმისადმი განსხვავებული პოზიციების, აგრეთვე რეგიონული გავლენისთვის ბრძოლის გამო.[1]

სპარსეთის ყურის ზოგიรัฐი და ისრაელი — ირანის რეგიონულ ამბიციებთან დაკავშირებული საერთო შეშფოთების საფუძველზე.[2]

ზოგი კომენტატორი ამ ტენდენციებს აღწერს, როგორც:

„ანტიარაბული ნაციონალიზმი“

„ანტიარაბული დემოკრატიული მოძრაობები“

„ანტიარაბული რეგიონული ბალანსი“

ამგვარი განსაზღვრებები ძირითადად რიტორიკული და სუბიექტური ინტერპრეტაციებია და არა დადგენილი საერთაშორისო-იურიდიული ტერმინოლოგია.[3]

სოციალური და კულტურული მნიშვნელობა: ანტიარაბული რასიზმი

ტერმინი „ანტიარაბული კოალიცია“ ხშირად გამოიყენება მეტაფორულად — არა გეოპოლიტიკური ალიანსის, არამედ სტრუქტურული ან კულტურული ანტიარაბული დისკრიმინაციის აღსანიშნავად.[4]

რა არის ანტიარაბული რასიზმი?

ანტიარაბული რასიზმი (ანტიარაბიზმი) მოიცავს:

არაბების მიმართ უარყოფით სტერეოტიპებს

სამუშაო ადგილებზე დისკრიმინაციას

სიძულვილის დანაშაულებს

სოციალური გამორიცხვის ფორმებს

ენობრივ, კულტურულ ან გარეგნობაზე დაფუძნებულ ჩაგვრას

ეს ფენომენი ვლინდება ევროპაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში და თავად ახლო აღმოსავლეთში.[5]

2001 წლის 11 სექტემბრის შემდეგ

2001 წლის 11 სექტემბრის ტერაქტების შემდეგ მრავალი ქვეყანაში გაიზარდა:

სამართალდამცავი ორგანოების ზედმეტი კონტროლი

სიძულვილის დანაშაულების რაოდენობა

სამუშაოზე დისკრიმინაციის შემთხვევები

რასობრივი პროფილირება

ზოგი აქტივისტი და მკვლევარი ამ პროცესებს მეტაფორულად „ანტიარაბული კოალიციის“ საზოგადოებრივ გარემოსაც უწოდებს, რითიც ხაზს უსვამენ იმას, რომ სხვადასხვა ინსტიტუციური პრაქტიკა ერთობლივად ქმნის ანტიარაბულ გარემოს.[6]

კოლონიური ეპოქის წინაპირობები
ევროპის კოლონიური პოლიტიკა (XIX საუკუნე–XX საუკუნე)

ევროპული კოლონიური პოლიტიკა XIX–XX საუკუნეებში არაბულ რეგიონებში ხშირად მოიცავდა:

არაბული ენისა და ადგილობრივი განათლების სისტემის დათრგუნვას

არაბების „არაწარმოებად“ ან „უკუშექცევად“ წარმოჩენას კოლონიურ დისკურსში

ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობების მხარდაჭერას არაბულ უმრავლესობასთან შედარებით[7]

წყაროები

[1] F. Gregory Gause III, The International Relations of the Gulf, University of Texas Press, 2010 — საუდის არაბეთი, ა.ს.ს. და ეგვიპტის როლი რეგიონულ გეოპოლიტიკაში.
[2] Michael Knights, The Persian Gulf States and Israel: Strategic Calculations, Middle East Policy Council, 2015 — სპარსეთის ყურის სახელმწიფოების და ისრაელის კოორდინაცია ირანთან.
[3] Barry Rubin, The Politics of Arab Nationalism, Routledge, 2001 — ანალიტიკური განმარტება ანტიარაბული ტერმინების რიტორიკული გამოყენების შესახებ.
[4] Evelyn Alsultany, Arabs and Muslims in the Media: Race and Representation, NYU Press, 2012 — ანტიარაბული დისკრიმინაციის სტრუქტურული ფორმები.
[5] Joseph Massad, Colonial Effects: The Making of National Identity in Jordan, Columbia University Press, 2001 — რასობრივი და სოციალური ფაქტორები ევროპასა და ახლო აღმოსავლეთში.
[6] Nadine Naber, “Arab America: Gender, Race, and Activism,” Middle East Report, 2008 — სოციალური ეფექტები 11 სექტემბრის შემდეგ.
[7] Albert Hourani, A History of the Arab Peoples, Harvard University Press, 1991 — ევროპული კოლონიური პოლიტიკის გავლენა არაბულ რეგიონებში.

მიუხედავად იმისა, რომ ფორმალური „კოალიცია“ ამ გაგებით არ არსებობდა, ზოგი ისტორიკოსი ამ პოლიტიკას განიხილავს, როგორც კოორდინირებული ანტიარაბული მიდგომის ერთ-ერთ ფორმას.[1]

თანამედროვე რიტორიკული გამოყენება

თანამედროვე ეპოქაში ტერმინი „ანტიარაბული კოალიცია“ ხშირად გამოიყენება პოლიტიკური კრიტიკისას.[2]

ტერმინს იყენებენ:

არაბი ნაციონალისტები

პანარაბისტული მოძრაობები

პოლიტიკურად აქტიური კომენტატორები

ანტი-დისკრიმინაციული ჯგუფები

ამ ტერმინით აღწერენ:

პოლიტიკურ ალიანსებს, რომელთაც, მათი შეფასებით, არაბულ ინტერესებზე ზეწოლა მოაქვთ

მედიის ტიპებსა და ნარატივებს, რომლებიც მიკერძოებულად მიიჩნევა

სოციალურ და ინსტიტუციურ სისტემებს, რომლებიც არაბებს ზიანს აყენებს[3]

აღსანიშნავია, რომ მსგავსი გამოყენება ყოველთვის სუბიექტური შეფასებაა და დამოკიდებულია კონკრეტულ პოლიტიკურ თუ იდეოლოგიურ ხედვაზე.[4]

ტერმინის პრობლემურობა

ტერმინი „ანტიარაბული კოალიცია“ რიგ მიზეზთა გამო პრობლემურად მიიჩნევა:[5]

არ არსებობს ოფიციალურად ფორმირებული, იურიდიულად განსაზღვრული „ანტიარაბული კოალიცია“

გეოპოლიტიკური ალიანსები ხშირად ფორმირდებოდა სამხედრო, უსაფრთხოების ან იდეოლოგიური გათვლებით და არა ეთნიკური სიყვარულით ან სიძულვილით

„არაბების“ კატეგორია როგორც ეთნიკური, ასევე კულტურული თვალსაზრისით მრავალფეროვანი და რთულად განსაზღვერადია

ტერმინი ზედმეტად ამარტივებს რთულ რეგიონულ, სოციალურ და პოლიტიკურ პროცესებს

ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში ყოველთვის განისაზღვროს:[6]

ვინ იყენებს ტერმინს

რა კონტექსტში

რას გულისხმობს — გეოპოლიტიკურ ალიანსს, სოციალურ დისკრიმინაციას თუ მხოლოდ პოლემიკურ–რიტორიკულ შეფასებას

მოკლე შეჯამება

„ანტიარაბული კოალიცია“ — არაოფიციალური ტერმინი, რომელიც გამოიყენება სამი ძირითადი მნიშვნელობით:[7]

პოლიტიკურ-გეოპოლიტიკური მნიშვნელობა — ალიანსები და სტრატეგიული პარტნიორობები, რომლებიც არაბულ სახელმწიფოებრივ თუ პოლიტიკურ ინტერესებს უპირისპირდებოდა (მაგალითად, „პერიფერიის ალიანსი“)

სოციალურ-რასობრივი მნიშვნელობა — სტრუქტურული დისკრიმინაცია და ანტიარაბული რასიზმის ფორმები

რიტორიკული მნიშვნელობა — ტერმინი, რომელსაც პოლიტიკური მოძრაობები ან კომენტატორები ოპონენტების საქმიანობისა და პოლიტიკის ასახასიათებლად იყენებენ

იხილეთ აგრეთვე

ანტიარაბიზმი

ნაციონალიზმი

პანარაბიზმი

ცივი ომი

არაბული გაზაფხული

წყაროები

[1] Avi Shlaim, The Iron Wall: Israel and the Arab World, W. W. Norton, 2000 — ისტორიკოსების შეფასება „პერიფერიის ალიანსისა“ და ანტიარაბული მიდგომების კონტექსტში.
[2] Fawaz Gerges, Making the Arab World: Nasser, Qutb, and the Arab Modernist Tradition, Cambridge University Press, 2010 — ტერმინის თანამედროვე პოლიტიკური გამოყენება.
[3] Evelyn Alsultany, Arabs and Muslims in the Media: Race and Representation, NYU Press, 2012 — მედიის როლი და სუბიექტური ინტერპრეტაციები.
[4] Nadine Naber, “Arab America: Gender, Race, and Activism,” Middle East Report, 2008 — აქტივისტების შეფასებები.
[5] Ian Lustick, Arabs in the Israeli Political System: Minorities in the Middle East, University of Texas Press, 1980 — ტერმინის პრობლემური ბუნება.
[6] Barry Rubin, The Politics of Arab Nationalism, Routledge, 2001 — ტერმინის კონტექსტუალური მნიშვნელობის განმარტება.
[7] Michael B. Oren, Power, Faith, and Fantasy: America in the Middle East 1776 to the Present, W. W. Norton, 2007 — შეჯამება და ტერმინის მრავალმხრივი მნიშვნელობები.