დანიელ ბერნული

დანიელ ბერნული (; დ. 8 თებერვალი, 1700 – გ. 27 მარტი, 1782 ) — შვეიცარიელი მათემატიკოსი და ფიზიკოსი. ბერნულების ოჯახის მრავალი გამორჩეული მათემატიკოსიდან ერთ-ერთი. ბერნულების აღნიშნული შტოს წარმომადგენლები  ცხოვრობდნენ ქალაქ ბაზელში. დანიელის მოღვაწეობა გამორჩეულია მათემატიკისა და მექანიკის საკითხების თანაკვეთით, მნიშვნელოვანი ნაშრომები აქვს ჰიდრომექანიკაში, ალბათობის თეორიასა და სტატისტიკაში. 

დანიელ ბერნულის სახელი უკვდავყოფილია ბერნულის პრინციპში (ბერნულის კანონი), რომელიც ენერგიის შენახვის კანონის კერძო მაგალითს წარმოადგენს, აღწერს მე-20 საუკუნის ორი მნიშვნელოვანი ტექნოლოგიური მიღწევის - კარბიურატორისა და თვითმფრინავის ფრთის - მუშაობის საფუძვლებს, მექანიზმის ფუნქციონირების მათემატიკურ მხარეს.

ადრეული ცხოვრება
დანიელ ბერნული დაიბადა გრონინგენში, ჰოლანდიაში, გამორჩეული მათემატიკოსების ოჯახში.Rothbard, Murray. Daniel Bernoulli and the Founding of Mathematical Economics , Mises Institute (excerpted from An Austrian Perspective on the History of Economic Thought) ბერნულების ოჯახი წარმოშობით ანტვერპენიდან იყო, რომელიც იმ დროს ესპანურ ნიდერლანდებს ეკუთვნოდა, მაგრამ ემიგრაციაში წასვლა მოუწიათ ესპანელი პროტესტანტების დევნისგან თავის დასაღწევად. მცირე პერიოდი ცხოვრობდნენ ფრანკფურტში, შემდეგ კი გადავიდნენ ბაზელში, შვეიცარიაში.

დანიელი იყო იოჰან ბერნულის (დიფერენციალური აღრიცხვის ერთ-ერთი ადრეული ფუძემდებელი) ვაჟი და იაკობ ბერნულის (ალბათობის თეორიის ადრეული მკვლევარისა და მათემატიკური მუდმივა e-ის აღმომჩენის) ძმისშვილი. დანიელს ჰყავდა ორი ძმა, ნიკლაუსი და იოჰან II. ბრიტანელი მათემატიკოსი უოლტერ უილიამ როუზ ბოლი დანიელს მოიხსენიებდა, როგორც „უდავოდ ყველაზე უნარიან მეცნიერს უმცროსი ბერნულებიდან“.

ამბობენ, რომ დანიელს ცუდი ურთიერთობა ჰქონდა მამასთან. ორივე მათგანმა მონაწილეობა მიიღო და პირველი ადგილი გაიზიარა სამეცნიერო კონკურსში პარიზის უნივერსიტეტში. იოჰანმა დანიელს თავის სახლში შესვლა აუკრძალა, ალბათ, ვერ იტანდა „სირცხვილს“, რომ დანიელი მის თანასწორად ითვლებოდა. იოჰანმა, სავარაუდოდ, პლაგიატს მიმართა - დანიელის წიგნიდან „ჰიდროდინამიკა“ ძირითადი იდეები გადაიტანა თავის წიგნში „ჰიდრავლიკა“ და საკუთარ ნაშრომს ძველი თარიღი დააწერა. დანიელის მცდელობები შერიგებულიყო  მამასთან  წარუმატებელი აღმოჩნდა. (1998)

როდესაც დანიელი სკოლაში იყო, იოჰანმა შვილს მოუწოდა ესწავლა ბიზნესი, ეუბნებოდა, რომ მათემატიკოსობით ფულს ვერ იშოვიდა, ვინაიდან ცუდი ანაზღაურება ექნებოდა. დანიელმა თავდაპირველად უარი განაცხადა, მაგრამ მოგვიანებით დათმო და მამის ბრძანებით სწავლობდა ბიზნესს, ასევე მედიცინას იმ პირობით, რომ მამა მას პირადად ასწავლიდა მათემატიკას. დანიელმა შეისწავლა მედიცინა ბაზელში, ჰაიდელბერგსა და სტრასბურგში და მიიღო დოქტორის ხარისხი ანატომიასა და ბოტანიკაში 1721 წელს.

დანიელი ლეონარდ ეილერის თანამედროვე და ახლო მეგობარი იყო.

დანიელი 1724 წელს სანქტ-პეტერბურგში გადავიდა სამუშაოდ, როგორც მათემატიკის პროფესორი, მაგრამ იქ ძალიან უბედური იყო. დროებითმა ავადმყოფობამ, რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ცენზურამ,Calinger, Ronald (1996).p.127 უთანხმოებამ ხელფასის ოდენობასთან დაკავშირებით მისცა მას საბაბი 1733 წელს დაეტოვებინა სანქტ-პეტერბურგი.Calinger, Ronald (1996), pp.127–128 დაბრუნდა ბაზელის უნივერსიტეტში, სადაც სხვადასხვა პერიოდში იკავებდა მედიცინის, მეტაფიზიკისა და ბუნებისმეტყველების კათედრების ხელმძღვანელის თანამდებობას მის გარდაცვალებამდე.[Anon.] (2001) "Daniel Bernoulli", Encyclopædia Britannica

1750 წლის მაისში დანიელ ბერნული აირჩიეს სამეფო საზოგადოების წევრად.

ნაშრომები მათემატიკაში
მინი|დანიელ ბერნული
დანიელ ბერნულის პირველი მათემატიკური ნაშრომი იყო „სავარჯიშოები“ (მათემატიკური სავარჯიშოები), რომელიც გამოაქვეყნა 1724 წელს ქრისტიან გოლდბახის დახმარებით. ორი წლის შემდეგ დანიელმა პირველად მიაქცია ყურადღება რთული მოძრაობის განმეორებად მოძრაობებად გამოსახვას, ამ მოძრაობების სიხშირეს და მრუდწირულ და ბრუნვით მოძრაობებად დაშლას. 1729 წელს გამოაქვეყნა პოლინომის (მრავალწევრის) ფესვის პოვნის ალგორითმი, რომელიც ცნობილი გახდა, როგორც ბერნულის მეთოდი. დანიელის მთავარ ნაშრომად აღიარებულია „ჰიდროდინამიკა“, გამოქვეყნებული 1738 წელს. ნამუშევარი წააგავს ჟოზეფ ლუი ლაგრანჟის „ანალიზურ მექანიკას“ იმით, რომ შედგენილია ისე, რომ ყველა შედეგი არის ერთი პრინციპის შედეგი, კერძოდ, ენერგიის მუდმივობის კანონის ადრეული ვერსიის „vis viva“-ს გამოყენებით. ამ ნაშრომს მოჰყვა მემუარი რხევების თეორიის შესახებ, რომლისთვისაც, ეილერისა და კოლინ მაკლორინის მემუარებთან ერთად, პრიზი მიანიჭა ფრანგულმა აკადემიამ: ეს სამი მემუარი შეიცავს ყველაფერს, რაც გაკეთდა ამ საგანზე ისააკ ნიუტონის „ბუნებისმეტყველების მათემატიკური საწყისების“ გამოქვეყნებასა და პიერ სიმონ ლაპლასის გამოკვლევებს შორის. ბერნულმა ამას გარდა დაწერა დიდი რაოდენობით ნაშრომები მექანიკის სხვადასხვა საკითხებზე, განსაკუთრებით რხევით სიმებთან დაკავშირებულ პრობლემებსა და გადაწყვეტილებებზე, რომლებიც ასევე შესწავლილია ბრუკ ტეილორისა და ჟან ლერონ დ'ალამბერის მიერ.

ნაშრომები ეკონომიკასა და სტატისტიკაში
1738 წელს დაწერილ წიგნში „Specimen theoriae novae de mensura sortis“ (ახალი თეორიის ექსპოზიცია რისკის გაზომვის შესახებ),English translation in  ბერნულმა საზოგადოებას შესთავაზა სანქტ-პეტერბურგის პარადოქსის გადაწყვეტა, როგორც რისკის თავიდან აცილების, რისკის შესაძლო უპირატესობებისა და ხელსაყრელობის ეკონომიკური თეორიის საფუძველი. Stanford Encyclopedia of Philosophy: "The St. Petersburg Paradox by R. M. Martin ბერნული ხშირად აღნიშნავდა, რომ გადაწყვეტილებების მიღებისას, რომლებიც მოიცავდა რიგ გაურკვევლობებს, ადამიანები ყოველთვის არ ცდილობდნენ მაქსიმალურად გაეზარდათ თავიანთი შესაძლო ფულადი მოგება, არამედ ცდილობდნენ „ხელსაყრელობის“ მაქსიმიზაციას, ეს არის ეკონომიკური ტერმინი, რომელიც მოიაზრებს ადამიანების პირად კმაყოფილებასა და სარგებელს. ბერნულმა გააცნობიერა, რომ ადამიანებისთვის არსებობს პირდაპირი კავშირი მიღებულ ფულსა და ხელსაყრელობას შორის, მაგრამ ის მცირდება, როდესაც მიღებული ფული იზრდება. მაგალითად, იმ ადამიანისთვის, რომლის შემოსავალი წელიწადში $10 000-ია, დამატებითი $100 შემოსავალში უფრო მეტ ხელსაყრელობას უზრუნველყოფს, ვიდრე იმ ადამიანისთვის, რომლის შემოსავალი წელიწადში $50 000-ია.

ერთ-ერთი ყველაზე ადრინდელი მცდელობა ცენზურირებული მონაცემების შემცველი სტატისტიკური პრობლემის გაანალიზებისა იყო ბერნულის 1766 წლის ანალიზი ჩუტყვავილის გავრცელებისა და სიკვდილიანობის მონაცემების შესახებ, რათა დაედასტურებინა ვაქცინაციის ეფექტურობა.reprinted in 

ნაშრომები ფიზიკაში
დანიელმა „ჰიდროდინამიკაში“ (1738 წელი) საფუძველი ჩაუყარა აირების კინეტიკურ თეორიას და ეს იდეა გამოიყენა რობერტ ბოილის კანონის ასახსნელად.

ბერნული ლეონარდ ეილერთან ერთად მუშაობდა დრეკადობის თეორიის საკითხებზე, ასე შეიმუშავეს ეილერ-ბერნულის ძელის განტოლება. 

ბერნულის პრინციპი კრიტიკული მნიშვნელობისაა ჰიდროდინამიკაში. ლეონ ბრილუენის თანახმად, სუპერპოზიციის პრინციპი პირველად დანიელ ბერნულმა ჩამოაყალიბა 1753 წელს: „მოძრავი სისტემის ზოგადი მოძრაობა დამოკიდებულია მისი შემადგენელი ვიბრაციების სუპერპოზიციაზე“.Brillouin, L. (1946). Wave propagation in Periodic Structures: Electric Filters and Crystal Lattices, McGraw–Hill, New York, p. 2.

ნამუშევრები
200px|მინი|მარჯვნივ|დანიელ ბერნულის ნაშრომი, 1737 წელი



მემკვიდრეობა
2002 წელს დანიელ ბერნული შეიყვანეს სან-დიეგოს ეროვნული საჰაერო და კოსმოსური მუზეუმის საერთაშორისო ავიაციისა და კოსმოსის დიდების დარბაზში..Sprekelmeyer, Linda, editor. These We Honor: The International Aerospace Hall of Fame. Donning Co. Publishers, 2006. .

რესურსები ინტერნეტში





სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 8 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1700
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1782
კატეგორია:შვეიცარიელი მათემატიკოსები
კატეგორია:შვეიცარიელი ფიზიკოსები
კატეგორია:შვეიცარიელი ანატომები
კატეგორია:შვეიცარიელი ბოტანიკოსები
კატეგორია:შვეიცარიელი მეცნიერები