სურავანა

სურავანა () – ინდუისტური ტაძარი მაჯაპაჰიტის სამეფოს დროინდან, რომელიც მდებარეობს ჩანგუს სოფელში, კედირის მახლობლად, პარეს რაიონში, აღმოსავლეთ იავაზე, ინდონეზიაში. ითვლება, რომ იგი აშენდა 1390 წელს ჩვენს წელთაღრიცხვამდე, როგორც მემორიალი ვიჯაირაჯასასთვის, ვენგკერის პრინცისთვის. დღეისათვის ტაძარი არ არის სრულად შემორჩენილი. მხოლოდ ტაძრის საძირკველი აღდგენილია თავდაპირველ ფორმაში და მრავალი აგური კვლავ დევს კონსტრუქციის გარშემო, რათა თავიდან აიწყოს.

 ისტორია 
სურავანას ტაძარი აშენდა 1390 წელს ჩვენს წელთაღრიცხვში, მაგრამ ოფიციალურად არ დასრულებულა მის გახსნამდე 1400 წელს. იგი აშენდა როგორც მემორიალი ვიჯაირაჯასასთვის, ვენგკერის პრინცისთვის. ის იყო რაჯასანაგარას ბიძა ქორწინების შედეგად და წარმოადგენდა დიდ ძალაუფლებას და გავლენიან ფიგურას. ზოგიერთი მიიჩნევს, რომ თავდაპირველად ეს არ იყო ჩაფიქრებული როგორც ძეგლი პრინცისთვის, არამედ უბრალოდ შენობა, რომლის მშენებლობის ბრძანებაც მან გასცა. სწორედ ამიტომ განსხვავდება თარიღები, როდესაც საქმე ეხება მის დასრულებას. შრადჰას ცერემონია, რომელიც წარმოადგენს რიტუალურ დაკრძალვის ცერემონიას, ჩატარდა 1400 წელს, რის გამოც ზოგიერთი ვარაუდობს რეალურ დასრულების თარიღს. ამის შემდეგ ისტორიის შესახებ ბევრი არ არის ცნობილი ან თუ როგორ მოხდა მისი დანგრევა, მაგრამ დღეს ის დგას ჩანგუს პატარა სოფელში, კედირის რაიონში, პარეს მახლობლად. ამჟამად სპეციალისტები ცდილობენ საძირკვლის თავდაპირველ მდგომარეობაში აღდგენას.

 დიზაინი 
სურავანას ტაძარი არის საშუალო ზომის ტაძარი, რომლის საძირკველი შეადგენს 7.8 კვადრატულ მეტრს და სიმაღლით 4.6 მეტრია. ფუძე არის ერთადერთი შემორჩენილი ხელოვნების ნაწილი, რომელიც კვლავ რჩება პირვანდელ სტრუქტურაზე. საძირკველზე არის საფეხურებრიანი გამონაწვენი, რომელიც იკავებს კიბეებს ცელასკენ, რომელიც წარმოადგენს ტაძრის შიგნით მდებარე შიდა ოთახს ანუ საკურთხეველს. სტრუქტურა აგებულია დასავლეთისკენ მიმართული, ისევე როგორც აღმოსავლეთ ჯავური ტაძრების უმეტესობა. 

სურავანა მორთულია მრავალი სხვადასხვა რელიეფით და მათი უმეტესობა ვრცელდება მთელი შენობის გარშემო. კედლებზე გამოსახული ისტორიები შექმნილია ისე, რომ ასახავს იმ მიმართულებას, რომლისკენაც არიან მიმართული. მაგალითად, არჯუნავივაჰას ისტორია იწყება აღმოსავლეთისკენ მიმართულ კედელზე, შემდეგ წყდება და თავიდან იწყება ჩრდილო-აღმოსავლეთისკენ მიმართულ კედელზე. შემდეგ გრძელდება ჩრდილოეთის კედელზე და გადადის აღმოსავლეთისკენ და მიემართება სამხრეთისკენ და გრძელდება საპირისპირო მიმართულებით, დასავლეთისკენ. ყველაფერი, რაც გამოსახულია რელიეფებში, დაკავშირებულია მიმართულებასთან. აღმოსავლეთისკენ მიმართული კვეთები, რომელიც არის მზის ამოსვლის მიმართულება და წმინდა მთის მიმართულება, წარმოადგენს ისტორიების იმ ნაწილებს, რომლებიც უფრო რელიგიური სცენებითაა გაჯერებული. დასავლეთისკენ მიმართული კვეთები უფრო დაკავშირებულია დემონებთან, მონსტრებთან, ბრძოლებთან და სიკვდილთან. არჯუნავივაჰა არის უწყვეტი თხრობა მრავალი სხვადასხვა კადრით, მაგრამ ზოგიერთ ადგილას ის შეწყვეტილია შრი ტანჯუნგისა და ბუბუკშას ისტორიებით, რომლებიც გამოჩნდება კუთხეებზე ვერტიკალურ პანელებზე. პანელები ითვლებოდა ორიგინალური ისტორიის ნაწილად 1939 წლამდე, სანამ არ იქნა იდენტიფიცირებული.

 დეკორაცია 
ტაძრის ზედაპირი მორთულია მრავალი რელიეფით. ასევე ტაძრის გვერდებზე გამოსახულია განები, ანუ მსახურები, რომლებიც შეარჩია განეშამ შივას მსახურებოსთვის. ნაჩვენებია თუ როგორ იჭერენ ისინი შენობას თავიანთი გაშლილი ხელებით. ისინი მსგავსია იმ ფიგურებისა, რომლებიც გამოსახულია კანდი ჯავის სტრუქტურებზე. ასევე განების გარშემო ნაჩვენებია სკულპტურები საყურეებით, მკერდის ფირფიტით, ყელსაბამით, საიუველირო სარტყლით, სამაჯურებით, სახელსაბამებითა და ფეხსაბამებით. როდესაც მაჯაპაჰიტის სამეფო აყვავებულ მდგომარეობაში იყო, იყო მეტი თანამედროვე ესთეტიკური გამოსახულებები, როგორიცაა ესენი. 

შენობის საძირკველზე არის თვრამეტი ჰორიზონტალური დაფა, ცხრა ვერტიკალური პანელი და შუაში იყო უბრალო ზოლი, რომელიც წარმოადგენდა ტაძრის შუა ნაწილს. ტაძრის კიბეებზე არის „ნაგები“ და „მაკარები“, რომლებიც წარმოადგენენ ბრტყელ, ორნამენტულ რელიეფებს სამკუთხედებისა და ცხოველების ფორმით. 

 რელიეფები 
რელიეფები იქ მერყეობს მთლიანი ისტორიიდან ყოველდღიური ცხოვრების უბრალო გამოსახულებებამდე. შენობის სამი მთავარი რელიეფი იყო „არჯუნავივაჰა“, „შრი ტანჯუნგი“ და „ბაბუკშა და გაგანგ აკინგი“. ზოგიერთი მცირე ისტორია ჩვეულებრივ იყო მორალური და სწრაფი გაკვეთილების შემცველი. რამდენიმე მაგალითი იქნებოდა „ნიანგი და ხარი“, „ყანჩა, თევზი და კირჩხიბი“ და „ბაყაყი და გველი“. „ყანჩა, თევზი და კირჩხიბის“ ისტორიაში პერსონაჟები სწავლობენ ძალიან ღირებულ გაკვეთილს. ფრინველი ისტორიაში ატარებს თავსაბურავს, რომ შეეცადოს შეინიღბოს შამანად, რათა შეძლოს წასვლა და თევზის დაჭერა. ის იწყებს სამი თევზის დათვალიერებას, როდესაც მას თავს დაესხმება კირჩხიბი, რომელიც იწყებს მისი კისრის მოჭიმვას. კირჩხიბი ხედავს, რომ ყანჩამ შეიმოსა თავი თევზების დასაბნევად, ამიტომ ის მოკლა. ამის მსგავს მრავალ მოკლე ისტორიას საბოლოოდ ახასიათებს მორალური გაკვეთილები.

ერთ-ერთი ყველა დროის ყველაზე ცნობილი ისტორია არის „არჯუნავივაჰა“. იგი გამოსახულია დაახლოებით ექვს სხვადასხვა ადგილზე აღმოსავლეთ ჯავაში. ის ჩვეულებრივ არის თეატრის, საცეკვაო დრამებისა და ნახატების თემაზე და კვლავ ძალიან პოპულარულია. კანდი სურავანაში ის არის რელიეფურ პანელებზე, რომლებიც ეხვევა ძეგლის ფუძეს. ისტორია შედგენილი იყო 1035 წელს ჯაველი პოეტის მიერ, რომელიც მფუ-კანვას სახელით იყო ცნობილი. ისტორია თავდაპირველად ინსპირირებული იყო მაჰაბჰარატით და დაფუძნებული იყო კირატარჯუნიაზე, რომელიც დაწერილი იყო ბჰარავის მიერ. ამ ისტორიის ეს კონკრეტული ვერსია მოდელირებულია მეფე აირლანგას მიხედვით და განასახიერებს სრულყოფილ მეფეს. სრულყოფილი მეფე უნდა ყოფილიყო კეთილშობილი ქცევის, მამაცი და ომში გამარჯვებული. არჯუნავივაჰას აქვს სამი ნაწილი - „არჯუნას მედიტაცია“, „ნივატანავალანის ბრძოლა“ და „არჯუნას ჯილდო სვარგალოკაში“. პირველ ნაწილში არჯუნა სამჯერ იმოწმება ღმერთების მიერ. მეორე ნაწილში მას ეხმარება ბრძოლაში სუპრაბჰა. ბოლო ნაწილში ის ქორწინდება შვიდ ზეციურ აფსარაზე. ეს რელიეფი არის ის, რაც შემოხვეული აქვს მთელს სტრუქტურას და იწყება აღმოსავლეთის კედლიდან, გრძელდება ჩრდილოეთის მხარეს, მაგრამ შემდეგ ბრუნდება უკან აღმოსავლეთისკენ. 

იხილეთ აგრეთვე
ტროვულანი

ლიტერატურა
 Kinney, Ann R. Worshipping Siva and Buddha. Seattle: Marquand Books, Inc., 2003. 229-237.

რესურსები ინტერნეტში
 “Candi Tigowangi and Surawana.” Memories of Majapahit Kingdom.  27 November 2006.  http://www.eastjava.com/books/majapahit/html/tigowangi.html
 “Java V: East Javanese Temples II.”  ACSAA Color Slide Project. 27 November 2006.  http://www.umich.edu/~hartspc/acsaa/Acsaa/LLabelPdf/110LL.pdf

კატეგორია:ტაძრები აზიაში
კატეგორია:ტაძრები ადგილმდებარეობის მიხედვით