ხვწე

ხვწე, ხწვე — ისტორიული სოფელი შიდა ქართლში, ლიახვის ხეობაში, ახლანდ. ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ხვწისა და ქვემო ხვწის ძველი საერთო სახელწოდება. ამჟამად ოკუპირებული ტერიტორიაა (ყოფ. სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი).
 ისტორია 
ქართულ საისტორიო წყაროებში ძირითადად ცნობილია „ხწვის“ სახელწოდებით (ტოპონიმმა ფონეტიკური სახეცვლილება, ჩანს, ოსურ ეთნიკურ გარემოში განიცადა). XVIII საუკუნის სწავლული ვახუშტი ბატონიშვილი თავის ნაშრომში „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“ იხსენიებს ხწვეს და ლიახვის ერთ-ერთ შენაკადს, ხწვის-ჴევს. ხწვის მახლობლად, ლიახვს გადაღმა მას აღწერილი აქვს „მიწა სასუნებელი“ — გოგირდოვანი წყაროების ადგილი, რომელსაც იმდროიდანვე სამკურნალოდ მიიჩნევდნენ. ვახუშტის ცნობით, ხწვის ზემოთ, ლიახვისა და მუგუთისხევის შესართავთან, მაღალ კლდეზე მაჩაბლებს აუგიათ ციხე, რომელიც შემდეგ ოსმალებს შეუმუსრავთ.ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, თბ. 1973. — გვ. 372. მაჩაბლების გარდა ხვწეში სხვა უფრო წვრილი მემამულეებიც იყვნენ. 1723 წლის საბუთში იხსენიება ზურაბ მოურავიშვილის სამკვიდრო და ბარათში გამოყოლილი აყრილი მთიულის მამული, რომელიც მან ვინმე გიორგი სააკაძეს მიჰყიდა. 1772 წელს ერეკლე II-მ ლიახვის ხეობის ოსური სოფლების, მათ შორის ხვწის მოურავობა ფალავანდიშვილს უბოძა.История Осетии в документах и материалах: том I (С древнейших времен до конца ХVIII века). Цхинвали, 1962. — с. 124.

იოსებ მეგრელიძის ცნობით ხვწის დასავლეთით, მაცხოვრის მთაზე შემორჩენილი იყო შუა საუკუნეების ეკლესიის, სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ უბანში კი — კოშკის ნანგრევები. სოფლის სასაფლაოზე, ლიახვისა და მუგუთისხევის შესართავთან, შემონახული იყო საფლავის ქვები ქართული ანბანით შესრულებული ქართულ- და ოსურენოვანი წარწერებით.მეგრელიძე ი., ლიახვის ხეობის წარწერები და სხვა სიძველეები. «საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მაცნე (ენისა და ლიტერატურის სერია)», №2, 1981. — გვ. 161–180.

 სხვა სოფლები ანალოგიური სახელით 
სოფელი „სწე ანუ ხვწე“ დასახელებულია იოანე ბატონიშვილის „ქართლ-კახეთის აღწერაში“ (1790-იანი წლები) თეძმის ხეობის დასახლებებს შორის.ბაგრატიონი იოანე, ქართლ-კახეთის აღწერა (ტექსტი გამოსაცემად მოამზადეს თინა ენუქიძემ და გურამ ბედოშვილმა), თბ, 1986. — გვ. 31.

XX საუკუნის დასაწყისში სოფელი ხვწის დასახელებით არსებობდა ასევე გორის რაიონში, ატენის ხეობის მთიან ზონაში. იქ ძირითადად ლიახვის ხეობიდან გადმოსახლებული ოსები ცხოვრობდნენ. 1940-იან წლებში სოფელი გაუქმდა ადგილობრივების ჩრდილოეთ კავკასიაში (ძირითადად ჩრდილოეთ ოსეთში) დეპორტირებული მოსახლეობისაგან დაცლილ ტერიტორიებზე გადასახლებასთან დაკავშირებით.ალიმბარაშვილი ი., ჩრდილოკავკასიელთა 1944 წლის დეპორტაცია და გორის რაიონი. «შრომათა კრებული (გორის სახელმწიფო სასწავლო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ისტორიისა და არქეოლოგიის ცენტრი)», №18, 2020. — გვ. 6-26. 

სქოლიო

კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის ისტორიული სოფლები