ეროვნული ბიბლიოთეკა

ეროვნული ბიბლიოთეკა — ბიბლიოთეკა ან ბიბლიოთეკათა ჯგუფი, რომელიც ფინანსდება სახელმწიფო რესურსებით და, როგორც წესი, პასუხისმგებელია ეროვნული ბიბლიოგრაფიის გამოცემასა და ეროვნული ბიბლიოგრაფიული საინფორმაციო ცენტრის ფუნქციონირებაზე. ეროვნული ბიბლიოთეკები მოქმედებენ ქვეყნის საზოგადოებრივი ინტერესების შესაბამისად.

ეროვნული ბიბლიოთეკების ძირითადი მიზანია ღირებული წიგნებისა და დოკუმენტების შეგროვება და შენარჩუნება.

განმარტება
ეროვნული ბიბლიოთეკების მრავალფეროვნებიდან გამომდინარე, მათ მიმართ მხოლოდ ყველაზე ზოგადი განმარტებების გამოყენებაა შესაძლებელი. ეს გამოწვეულია სხვადასხვა ქვეყნის პოლიტიკურ ისტორიას, ინტელექტუალურ და კულტურულ ტრადიციებსა და ბიბლიოთეკებისადმი დამოკიდებულებას შორის არსებული განსხვავებებით. ბიბლიოთეკების ასოციაციებისა და ინსტიტუტების საერთაშორისო ფედერაციის (IFLA) მონაცემებით, მსოფლიოში დაახლოებით 175 დაწესებულება ასრულებს ანალოგიურ ფუნქციებს, მათ შორის არაოფიციალური სტატუსის მქონენიც.

ეროვნული ბიბლიოთეკა არის დაწესებულება, რომლის მოვალეობაა ერის ლიტერატურული მემკვიდრეობის შეგროვება და შენახვა როგორც ქვეყნის შიგნით, ისე მის ფარგლებს გარეთ. შესაბამისად, ეროვნული ბიბლიოთეკები არის ის ორგანიზაციები, რომელთა მომსახურების ობიექტსაც მთლიანად ერი წარმოადგენს. ამის მაგალითებია ბრიტანეთის ბიბლიოთეკა ლონდონში და საფრანგეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა პარიზში.Line, Maurice B.; Line, J. (2011). «Concluding notes». National libraries, Aslib, pp. 317—318Lor, P. J.; Sonnekus, E. A. S. (2010). , IFLA. Retrieved on 10 January 2010.

არსებობს ეროვნული ბიბლიოთეკის უფრო ვრცელი განმარტებებიც, რომლებიც ნაკლებ ყურადღებას უთმობენ მხოლოდ საცავის (დეპოზიტარიუმის) ფუნქციას.

თანამედროვე ეროვნული ბიბლიოთეკები
1980-იანი წლების ბოლოს, თავდაპირველად აშშ-ში, ხოლო მოგვიანებით იაპონიასა და დასავლეთ ევროპაში, ჩნდება პირველი ეროვნული ელექტრონული ბიბლიოთეკები.

გალერეა

ისტორია
 წარმოშობა 
პირველი ეროვნული ბიბლიოთეკების საფუძველს სამეფო კოლექციები წარმოადგენდა.

საფრანგეთის ეროვნული ბიბლიოთეკის ისტორია სათავეს იღებს სამეფო ბიბლიოთეკიდან, რომელიც 1368 წელს ლუვრის სასახლეში შარლ V-მ დააარსა. შარლმა ხელნაწერთა კოლექცია თავისი წინამორბედისგან, ჟან II-ისგან მიიღო და ისინი ლუვრში სიტეს სასახლიდან გადაიტანა. პირველი ცნობილი ბიბლიოთეკარი იყო მეფის კამერდინერი, კლოდ მალე, რომელმაც ერთგვარი კატალოგიც შეადგინა. მოგვიანებით, კატალოგები ასევე შეადგინეს ჟან ბლანშემ (1380 წელს) და ჟან დე ბეგმა (1411 და 1424 წლებში).

შარლ V მეცნიერებისა და განათლების მფარველი იყო და ხელს უწყობდა წიგნების შექმნასა და შეგროვებას. ცნობილია, რომ იგი ანტიკური ტექსტების სათარგმნად იყენებდა ნიკოლა ორესმეს, რაულ დე პრესლესა და სხვებს. შარლ VI-ის გარდაცვალების შემდეგ, აღნიშნული კოლექცია საფრანგეთის ინგლისელმა რეგენტმა, ბედფორდის ჰერცოგმა შეისყიდა და 1424 წელს ინგლისში გადაიტანა. 1435 წელს, ჰერცოგის გარდაცვალების შემდეგ, კოლექცია დაიფანტა.

ეროვნული ბიბლიოთეკის შექმნის ერთ-ერთი პირველი პროექტი ინგლისელმა მათემატიკოსმა, ჯონ დიმ შეიმუშავა. 1556 წელს მან ინგლისის დედოფალ მარია I-ს წარუდგინა შორსმჭვრეტელი გეგმა, რომელიც ძველი წიგნების, ხელნაწერებისა და ჩანაწერების შენარჩუნებასა და ეროვნული ბიბლიოთეკის დაარსებას ითვალისწინებდა, თუმცა მისი წინადადება არ იქნა მიღებული.Fell-Smith, Charlotte (1909) John Dee: 1527—1608. London: Constable and Company 

ინგლისში სერ რიჩარდ ბენტლის მიერ 1694 წელს გამოქვეყნებულმა წინადადებამ სამეფო ბიბლიოთეკის მშენებლობის შესახებ, ამ საკითხისადმი ინტერესის განახლებას შეუწყო ხელი. კონინგტონის პირველმა ბარონეტმა, სერ რობერტ კოტონმა, რომელიც ანტიკვარიატის მდიდარი კოლექციონერი იყო, იმ დროისათვის მსოფლიოში ხელნაწერთა უმდიდრესი კერძო კოლექცია შეაგროვა და დააარსა „კოტონის ბიბლიოთეკა“ (Cotton Library).

მონასტრების გაუქმების შემდეგ (ტიუდორების სეკულარიზაცია), სამონასტრო ბიბლიოთეკების კუთვნილი მრავალი უძვირფასესი და უძველესი ხელნაწერი სხვადასხვა კოლექციონერებს შორის გადანაწილდა, რომელთაგან ბევრმა არც კი იცოდა ამ დოკუმენტების კულტურული ღირებულების შესახებ. სერ რობერტის დამსახურება სწორედ ამ უძველესი დოკუმენტების მოძიებაში, შეძენასა და შენარჩუნებაში მდგომარეობდა.John Aikin. The Lives of John Selden, Esq., and Archbishop Usher; With Notices of the Principal English Men of Letters with Whom They Were Connected. 1812. p. 375. მისი გარდაცვალების შემდეგ, შვილიშვილმა ბიბლიოთეკა ერს უანდერძა, როგორც პირველი ეროვნული ბიბლიოთეკა. ამ გადაცემამ საფუძველი ჩაუყარა ბრიტანეთის ბიბლიოთეკის ფორმირებას.'An Act for the better settling and preserving the Library kept in the House at Westminster called Cotton House in the Name and Family of the Cottons for the Benefit of the Publick [Chapter VII. Rot. Parl. 12 § 13 Gul. III. p. 1. n. 7.]', Statutes of the Realm: volume 7: 1695—1701 (1820), pp. 642—643. URL: http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=46991 

 ეროვნული ბიბლიოთეკა 
ზოგიერთი მონაცემის თანახმად, პირველი ეროვნული ბიბლიოთეკა 1753 წელს დაარსდა, როგორც ბრიტანეთის მუზეუმის ნაწილი. ეს იყო ახალი ტიპის დაწესებულება, რომელიც არ ეკუთვნოდა არც ეკლესიას და არც მონარქს. იგი იყო თავისუფალი, საზოგადოებისთვის ღია და მიზნად ისახავდა ყველა ღირებული ცოდნის თავმოყრას. მუზეუმის საფუძველი გახდა ექიმისა და ნატურალისტის, სერ ჰანს სლოუნის ანდერძი, რომელმაც სიცოცხლის განმავლობაში შეაგროვა იშვიათობების შთამბეჭდავი კოლექცია და იგი ერს 20 000 ფუნტი სტერლინგის სანაცვლოდ დაუტოვა.

XVII საუკუნეში ჟაკ ოგიუსტ დე ტუს დანიშვნამ ბიბლიოთეკის ხელმძღვანელად, საფუძველი ჩაუყარა განვითარების იმ პერიოდს, რომლის წყალობითაც საფრანგეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა მსოფლიოში წიგნების უდიდეს და უმდიდრეს კოლექციად იქცა. ბიბლიოთეკა საზოგადოებისთვის 1692 წელს გაიხსნა აბატ ლუვუას მმართველობისას, რომელიც მინისტრ ლუვუას ვაჟი იყო. აბატ ლუვუას შემცვლელმა, აბატმა ბინიონმა (ან „ბინიონ II-მ“, როგორც მას უწოდებდნენ), საბიბლიოთეკო სისტემის სრული რეფორმა განახორციელა. შეიქმნა კატალოგები, რომლებიც 1739-1753 წლებში 11 ტომად გამოიცა.

კოლექციები მუდმივად იზრდებოდა შესყიდვებისა და საჩუქრების ხარჯზე საფრანგეთის დიდი რევოლუციის დაწყებამდე. რევოლუციის პერიოდში ბიბლიოთეკა ნაწილობრივი ან სრული განადგურების სერიოზული საფრთხის წინაშე აღმოჩნდა, თუმცა ანტუან-ოგიუსტენ რენუარისა და ჟოზეფ ვან პრას ძალისხმევით, კოლექცია დაზიანებას გადაურჩა.

საფრანგეთის დიდი რევოლუციის რადიკალური ფაზის დროს, ბიბლიოთეკის ფონდები 300 000 ტომამდე გაიზარდა, რაც არისტოკრატიისა და სამღვდელოების კერძო ბიბლიოთეკების კონფისკაციით იყო განპირობებული. 1795 წელს (ზოგიერთი მონაცემით 1792 წლის სექტემბერში), საფრანგეთის პირველი რესპუბლიკის შექმნის შემდეგ, „ასამბლეამ სამეფო ბიბლიოთეკა (Bibliothèque du Roi) ეროვნულ საკუთრებად გამოაცხადა და დაწესებულებას ეროვნული ბიბლიოთეკა ეწოდა. გვირგვინის ოთხსაუკუნოვანი კონტროლის შემდეგ, ეს დიდებული ბიბლიოთეკა ფრანგი ხალხის საკუთრება გახდა“.Paul M. Priebe. «From Bibliothèque du Roi to Bibliothèque Nationale: The Creation of a State Library, 1789—1793.» The Journal of Library History, Vol. 17, No. 4 (Fall, 1982) 

კოლექცია მოიცავდა დაახლოებით 40 000 ნაბეჭდ წიგნს, 7 000 ხელნაწ ხელნაწერს, ასევე გრავირებებსა და ნახატებს. „1753 წლის კანონმა ბრიტანეთის მუზეუმის შესახებ“ დაწესებულების შემადგენლობაში ასევე გააერთიანა კოტონისა (Cotton Library) და რობერტ ჰარლის ბიბლიოთეკები. 1757 წელს მათ შეუერთდა სხვადასხვა ბრიტანელი მონარქის მიერ შეგროვებული სამეფო ბიბლიოთეკა.Letter to Charles Long (1823), BMCE115/3,10. Scrapbooks and illustrations of the Museum. (Wilson, David, M.) (2002). The British Museum: A History. London: The British Museum Press, pg 346

პირველი საგამოფენო გალერეები და სამკითხველო დარბაზი მეცნიერთათვის 1759 წლის 15 იანვარს გაიხსნა., History Today მანამდე, 1757 წელს, მეფე ჯორჯ II-მ ბიბლიოთეკას მიანიჭა უფლება, მიეღო ქვეყანაში გამოცემული ყოველი წიგნის ასლი. ამ გადაწყვეტილებამ მუზეუმის ბიბლიოთეკის თითქმის შეუზღუდავი გაფართოება უზრუნველყო.

რესურსები ინტერნეტში


სქოლიო