პეგი უიტსონი

პეგი ანეტ უიტსონი (დ.9 თებერვალი, 1960) — ამერიკელი ბიოქიმიის მკვლევარი და ასტრონავტი, რომელიც მუშაობს Axiom Space-ში. გადადგა NASA-ს პოზიციიდან 2018 წელს, სადაც მსახურობდა როგორც თავმჯდომარე ასტრონავტი.

ყველა მისიის განმავლობაში, უიტსონმა საერთო ჯამში 695 დღე გაატარა კოსმოსში, რაც უფრო მეტი იყო, ვიდრე ნებისმიერ სხვა ამერიკელს ან ქალ ასტრონავტს ერთად. 
უიტსონის პირველი NASA-ს კოსმოსური მისია იყო 2002 წელს: საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე (ISS), როგორც Expedition 5-ის ეკიპაჟის წევრი.
მეორე მისიის დროს, Expedition 16 (2007–2008), გახდა პირველი ქალი, რომელმაც კომანდირება გაუწია ISS-ს.2009 წელს გახდა პირველი ქალი, რომელიც დაინიშნა NASA-ს ხელმძღვანელ ასტრონავტად (Chief Astronaut) — NASA-ს ასტრონავტთა კორპუსის ყველაზე მაღალი თანამდებობა.
2017 წელს უიტსონი გახდა პირველი ქალი, რომელმაც კომანდირება გაუწია საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურს მეორედ.

უიტსონის 289-დღიანი ფრენა იყო ყველაზე ხანგრძლივი ერთიანი კოსმოსური ფრენა ქალისთვის, სანამ ქრისტინა კოხის 328-დღიანმა ფრენამ არ შეცვალა რეკორდი.
უითსონი ფლობს რეკორდებს როგორც ყველაზე ასაკოვანი ქალი, რომელმაც კოსმოსური გასეირნება განახორციელა, ასევე ქალთა შორის ყველაზე მეტი კოსმოსური გასეირნებისთვის (10). 
57 წლის ასაკში, საკუთარი ბოლო NASA-ს ფრენის დროს, იყო ყველაზე ხანდაზმული ქალი კოსმონავტი კოსმოსში იმ მომენტისთვის — რეკორდი შემდგომ 2021 წელს მოხსნა ვალლი ფანკის სუბორბიტალურმა ფრენამ.
თუმცა, უიტსონი რჩება ყველაზე ხანდაზმულ ქალად, რომელმაც მოიარა დედამიწის ორბიტა, რეკორდი, რომელიც დაამყარა 2025 წელს, 65 წლის ასაკში.
ადრეული ცხოვრება
უიტსონი გაიზარდა ფერმაში, ბიკონსფილდის პატარა ქალაქთან ახლოს, აიოვაში, და-ძმასთან ერთად — დეიდასთან კათი, ძმებთან ბრაიან და ჰიუტ, და მშობლებთან კითსა და ბეთთან.მშობლები ფერმერები იყვნენ. უიტსონმა გადაწყვიტა ასტრონავტი გამხდარიყო, როდესაც 1969 წელს, ბავშვობაში, ტელევიზიით უყურებდა პირველი მთვარის დაჯდომას.
უიტსონმა 1978 წელს დაამთავრა Mount Ayr Community High School და 1981 წელს მიიღო ბაკალავრის ხარისხი ბიოლოგიასა და ქიმიაში Iowa Wesleyan College-დან. 
შემდეგ დაამთავრა ბიოქიმიის დოქტორანტურა Rice University-ში 1986 წელს, კათლინ მეტიუზის ხელმძღვანელობით, და იმავე უნივერსიტეტში გააგრძელა საქმიანობა Robert A. Welch Post-doctoral Fellow-ის სტატუსით 1986 წლის ოქტომბრამდე.
უიტსონი დაქორწინებულია კლარენს ეფ. სემსზე.

კარიერა
1991–1993 წლებში მუშაობდა ბიოქიმიის კვლევითი ლაბორატორიების ტექნიკურ მონიტორად იგივე Biomedical Operations and Research Branch-ში.
1991–1992 წლებში იგი იყო Bone Cell Research Experiment (E10)-ის დატვირთვის ელემენტის შემქმნელი SL-J (STS-47) მისიის ფარგლებში და აშშ-სა და საბჭოთა კავშირის კოსმოსური მედიცინისა და ბიოლოგიის ერთობლივი სამუშაო ჯგუფის წევრი.
1992 წელს უიტსონი დაინიშნა Shuttle-Mir პროგრამის პროექტის მეცნიერად (STS-60, STS-63, STS-71, Mir 18, Mir 19) და ასრულებდა ამ ფუნქციას Phase 1A პროგრამის დასრულებამდე 1995 წელს.

1993–1996 წლებში უიტსონს დაეკისრა დამატებითი მოვალეობები Medical Sciences Division-ის მოადგილე ხელმძღვანელის პოზიციაზე NASA-JSC-ში.
1995–1996 წლებში მსახურობდა აშშ-სა და რუსეთის მისიის სამეცნიერო სამუშაო ჯგუფის (Mission Science Working Group) თანათავმჯდომარედ.

1996 წლის აპრილში უიტსონი არჩეულ იქნა ასტრონავტის კანდიდატად; დაიწყო მზადება აგვისტოში 1996 წელს.
ორი წლის ტრენინგისა და შეფასების დასრულების შემდეგ, დაეკისრა ტექნიკური მოვალეობები Astronaut Office Operations Planning Branch-ში და 1998–1999 წლებში ხელმძღვანელობდა Crew Test Support Team-ს რუსეთში.
2003 წლის ივნისში უიტსონი ხელმძღვანელობდა NEEMO 5 მისიას წყალქვეშა ლაბორატორიაში Aquarius, სადაც 14 დღე იცხოვრა და იმუშავა წყალქვეშ.
2003 წლის ნოემბრიდან 2005 წლის მარტამდე მსახურობდა Astronaut Office-ის მოადგილე უფროსის პოზიციაზე.
2005 წლის მარტიდან ნოემბრამდე იყო Station Operations Branch-ის უფროსი, Astronaut Office-ში.
უიტსონი დაინიშნა NASA-ს ასტრონავტთა ოფისის ხელმძღვანელად 2009 წლის ოქტომბერში, შეცვალა სტივენ უ. ლინდსეი.
ასტრონავტთა ოფისის უფროსი
უიტსონი გახდა პირველი ქალი და პირველი არასამგზავრო პილოტი, რომელმაც დაიკავა Chief Astronaut-ის პოზიცია.
უიტსონმა დატოვა თანამდებობა 2012 წლის ივლისში, მისი ადგილი კი დაიკავა რობერტ ბენკენმა.
უიტსონი ასევე ორჯერ მსახურობდა საერთაშორისო კოსმოსური სადგურის (ISS) კომანდირად.
მეხუთე ექსპედიცია
Expedition 5-ის ეკიპაჟი გაუშვეს 2002 წლის 5 ივნისს, STS-111 მისიის ფარგლებში და 2002 წლის 7 ივნისს მიერთდნენ საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურთან (ISS).
კოსმოსურ სადგურზე ექვსთვიანი მისიის განმავლობაში, უიტსონმა შეასრულა შემდეგი სამუშაოები:
 დააინსტალირა Mobile Base System, S1 ტრასის სეგმენტი და P1 ტრასის სეგმენტი სადგურის დისტანციური მანიპულატორის სისტემის (Remote Manipulator System) გამოყენებით;
 განახორციელა 4 საათი 25 წუთიანი სივრცის სეირნობა (spacewalk) რუსული Orlan-საგზაო სამოსით, რათა დაემონტაჟებინა მიკრომეტეორიტული დაცვის სისტემა Zvezda Service Module-ზე;
 აამოქმედა და შეამოწმა Microgravity Sciences Glovebox, რომელიც არის ლაბორატორიული კლასის დატვირთვის თარო.
 უიტსონი დაინიშნა პირველი NASA-ს სამეცნიერო ოფიცერად თავისი Aufenthalts-ის დროს და ჩაატარა 21 კვლევა ადამიანის სიცოცხლის მეცნიერებებსა და მიკროფლარვის მეცნიერებებში, ასევე კომერციული დატვირთვების კვლევა.
Expedition 5-ის ეკიპაჟი დაბრუნდა დედამიწაზე STS-113 მისიის ფარგლებში 2002 წლის 7 დეკემბერს.
მისი პირველი ფრენის დასრულების შემდეგ, უიტსონმა 184 დღე, 22 საათი და 14 წუთი გაატარა კოსმოსში.
მინი|მე-16 ექსპედიცია, უიტსონი ასტრონავტ პამელა მელროის ესალმება.
მეთექვსმეტე ექსპედიცია
უიტსონის მეორე მისია, „ექსპედიცია 16“, დაიწყო 2007 წლის 10 ოქტომბერს „სოიუზ TMA-11“-ით.ექსპედიცია 16-ის წევრ იური მალიენჩენკოსა და კოსმოსური ფრენის მონაწილე ი სო-იონთან ერთად, პეგი  დედამიწაზე 2008 წლის 19 აპრილს „სოიუზ TMA-11“-ით დაბრუნდა.
2007 წლის 18 დეკემბერს, ექსპედიცია 16-ის მეოთხე გასეირნების (spacewalk) დროს, რომელიც S4 მარჯვენა მზის ალფა-მბრუნავი შეერთების (SARJ) დასათვალიერებლად მიმდინარეობდა, სამეთაურო ცენტრში მიწიდან აცნობეს უითსონს, რომ გახდა ქალი ასტრონავტი, რომელსაც ნასას ისტორიაში ყველაზე მეტი დაგროვილი EVA დრო ჰქონდა, ასევე ყველაზე მეტი EVA, თავისი მეხუთე გასეირნებით. გასეირნებიდან სამი საათი და 37 წუთის შემდეგ, უითსონმა გადაასწრო ნასას ასტრონავტ სუნიტა უილიამსს და იმ მომენტისთვის მიაღწია საერთო 29 საათსა და 18 წუთს.

უითსონის მეხუთე EVA-ს დასრულებისას — რომელიც ISS-ის აწყობისა და მომსახურების მხარდაჭერის 100-ე EVA იყო — მისი ჯამური EVA დრო გახდა 32 საათი და 36 წუთი, რაც პეგის ერთობლივი EVA დროის მიხედვით 20-ე ადგილზე აყენებდა.მისი spacewalk, რომელიც ასევე ექსპედიცია 16-ის დროს განხორციელდა, მის ჯამურ EVA დროს 39 საათსა და 46 წუთამდე ზრდიდა, რითიც ის 2009 წლის ნოემბრისთვის 23-ე ადგილზე აღმოჩნდა.
axiom 2
Axiom 2 გაუშვეს 2023 წლის 21 მაისს, კენედის კოსმოსური ცენტრის 39A გაშვების კომპლექსიდან, Falcon 9 Block 5-ის რაკეტით. ეს მისია, რომელიც Crew Dragon Freedom-ის მეორე ფრენა იყო, საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურს ერთი დღის შემდეგ შეუერთდა.

მისიის განმავლობაში ეკიპაჟმა ჩაატარა საზოგადოებრივი განათლებისა და სამეცნიერო კვლევების საქმიანობები, მათ შორის მიკროგრავიტაციის გავლენის შესწავლა წარმომენად უჯრედებზე, ასევე სხვა ბიოლოგიური ექსპერიმენტები.

ISS-სთან რვადღიანი შეტევის შემდეგ, Axiom 2 გაშორდა სადგურს და თორმეტი საათის შემდეგ დედამიწას დაუბრუნდა. Freedom-მა წარმატებით დაჯდა მექსიკის ყურეში, პანამა სიტის (ფლორიდა) სანაპიროსთან. ის SpaceX-ის სამაშველო ხომალდმა Megan-მა აღმოაჩინა და გამოიყვანა.
axiom 4
Axiom 4
2024 წლის აპრილში იგი Axiom 4-ის მეთაურად უიტსონი დანიშნეს,16-დღიანი მისიისთვის საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე, რომელიც ოთხი ასტრონავტისგან შემდგარ ეკიპაჟს მოიცავდა. მისია დაიწყო 2025 წლის 25 ივნისს — ეს იყო Crew Dragon Grace-ის პირველი ფრენა — და საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურთან შეერთება მომდევნო დღისთვის იყო დაგეგმილი.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 9 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1960
კატეგორია:ამერიკელი კოსმონავტები
კატეგორია:ამერიკელი ბიოქიმიკოსები