ხორხის ხეობა

ხორხის ხეობა, ხორხი — ისტორიული მხარე (მიკრორეგიონი) აღმოსავლეთ საქართველოს მთისწინეთში. მოქცეულია მდინარე ხორხსა და მთიულეთის არაგვს შორის. ზოგჯერ მთიულეთის ნაწილადაც მოიაზრება. მხარის სახელწოდება უკავშირდება სიტყვა „ჴორხს“, რაც აღმოსავლეთ საქართველოს მთის დიალექტებში ხეობის სათავეს აღნიშნავს.თოფჩიშვილი რ., ხორხი/ხორხის ხეობა (ეთნოისტორიული ნარკვევი). ჟურნ. „ქრონოსი“ №1, 2020. — გვ. 129-139.

XVIII საუკუნეში ხორხის ხეობა დაუსახლებელი ჩანს. ამ პერიოდის ავტორები (ვახუშტი, იოანე ბატონიშვილი) ხორხის სახელით დასახლებულ პუნქტს არ იხსენიებენ, თუმცა იოანე ბატონიშვილის „ქართლ-კახეთის აღწერაში“ დასახელებულია კახეთის სოფელი ხორხელი (ცნობილია სხვა წყაროებითაც, პირველად გვხვდება 1670 წლის საბუთში), რაც წარსულში ამ მიდამოებში ხორხიდან მოსახლეობის მიგრაციაზე უნდა მიუთითებდეს. ხეობის ერთ-ერთი დასახლება ლაუშა ცნობილია 1297-1298 წლების სიგელიდან (ხეც Hd-1330), რომლის მიხედვითაც დავით VIII-ს გრიგოლ ჭარმაულისთვის უბოძებია ჟინვალის პირას მდებარე სოფელი ლაუშა: „ჟინოვნისა შესავალი შუანისჴევს, სოფელი ლაუშაი“. „შუანისჴევი“ ხორხის ხეობის ძველი სახელი უნდა ყოფილიყო.ჟიჟიაშვილი ო., ჭარმაულთა გვარის მოკლე მიმოხილვა და დავით VIII-ის (1293-1311 წწ.) მიერ გრიგოლ ჭარმაულისთვის ნაწყალობევი სოფელი ლაუშა, „ისტორია, არქეოლოგია, ეთნოლოგია“ №9, 2022. — გვ. 192-199.  

XIX საუკუნეში ხორხის ხეობაში თანდათან დამკვიდრდა აღმოსავლეთ საქართველოს მთის რეგიონებიდან (ფშავი, ხევსურეთი, მთიულეთი, გუდამაყარი) მიგრირებული მოსახლეობა. 1860 წლის დოკუმენტში აქ მხოლოდ ერთი სოფელი — ხორხი — გვხვდება, 1886 წლის საოჯახო სიებში კი სამი სოფელია — ქვემო ხორხი, ზემო ხორხი და ბზიკურთა. მომდევნო ათწლეულებში გაშენდა სხვა სოფლებიც, მათ შორის დასახლდა ნასოფლარი ლაუშაც. ამჟამად ხორხის ხეობაში (სამხრეთიდან ჩრდილოეთის მიმართულებით) შემდეგი სოფლებია: ლაუშა, ბზიკურთკარი, სონდისველა, ხირაუშა, ქვემო ხორხი, უბანი, მენესო და ზემო ხორხი. ხეობაში შემორჩენილია განვითარებული და გვიანდელი შუა საუკუნეების არაერთი ისტორიული ძეგლი, მათ შორის ხეობის სათავეში მდებარე აჩაქველის ციხის კომპლექსი, ზემო ხორხის ღვთისმშობლის ეკლესია და სხვ.

სქოლიო

კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები