ჯორჯ ეშმორ ფიტჩი

ჯორჯ ეშმორ ფიტჩი (დ. 23 იანვარი, 1883 — გ. 21 იანვარი, 1979) — ამერიკელი პრესვიტერიანელი მისიონერი. ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ჩინეთში, სამხრეთ კორეასა და თაივანში. აღსანიშნავია, რომ ფიტჩმა ნანკინიდან კონტრაბანდულად გამოიტანა ნანკინის ხოცვა-ჟლეტის ამსახველი ერთადერთი ცნობილი ფირები.

ფიტჩი ჩინეთში დაიბადა და გაიზარდა და თავისუფლად ფლობდა ჩინურ ენას. ის და თავისი და-ძმები განათლების მისაღებად შეერთებულ შტატებში გაემგზავრნენ, თუმცა მოგვიანებით ყველა დაბრუნდა და სხვადასხვა რელიგიურ და ჰუმანიტარულ თანამდებობაზე მუშაობდა. თავად ფიტჩი კარიერის უმეტესი ნაწილი YMCA-ში მუშაობდა.

ფიტჩი განსაკუთრებით ცნობილია მშვიდობიანი მოსახლეობის დახმარებისა და ნანკინის ხოცვა-ჟლეტის დოკუმენტირების გამო. იგი ნანკინის უსაფრთხოების ზონის საერთაშორისო კომიტეტის დირექტორის თანამდებობას იკავებდა და ჯონ რაბეს მსგავსად, იმ დროს ქალაქში მცირერიცხოვან უცხოელთაგანი იყო. ქალაქის დატოვებისას, თან წაიღო სისასტიკის მტკიცებულებები. შემდეგ ამერიკის შეერთებულ შტატებში საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლების ტური დაიწყო, რომელმაც მედიის მნიშვნელოვანი ყურადღება მიიპყრო.

ფიტჩი და მისი მეუღლე სამხრეთ კორეაში ასევე ახსოვთ კორეის დამოუკიდებლობის აქტივისტობის გამო. ისინი ეხმარებოდნენ და მეგობრობდნენ ცნობილ კორეელ პოლიტიკოსებთან, მათ შორის სამხრეთ კორეის პირველ პრეზიდენტთან ლი სი მანთან და კორეის დროებითი მთავრობის პრეზიდენტთან კიმ კუსთან. ჩინეთის დატოვების შემდეგ, ფიტჩი საბოლოოდ სამხრეთ კორეის YMCA-ს ხელმძღვანელის თანამდებობას იკავებდა 1947-1949 წლებში.

 ადრეული ცხოვრება და განათლება 
ფიტჩი დაიბადა 1883 წლის 23 იანვარს, სუჭოუში, ძიანგსუს პროვინციაში, ჩინეთში. ის მისი მშობლების, პრესვიტერიანელი მისიონერების, ჯორჯ ფილდ ფიტჩისა (1845–1923) და მერი მაკლელან ფიტჩი (1848–1918) მეოთხე შვილი იყო. ფიტჩი და მისი და-ძმები ჩინეთში დაიბადნენ.

 მშობლების სამსახური ჩინეთში 
ფიტჩის მშობლები ჩინეთში 1870 წლის 5 ნოემბერს ჩავიდნენ. ამ პერიოდში ისინი აქტიურად მოღვაწეობდნენ როგორც შანხაიში და სუჭოუს ქრისტიანულ თემში. ფიტჩის მამა აშშ-ის პრესვიტერიანული მისიის სააგენტოს ჩინეთის ფილიალის თავმჯდომარე იყო. ყოველ ოთხშაბათს ატარებდნენ ბიბლიის სესიებს, სადაც ხვდებოდნენ გავლენიან ჩინელებს, მათ შორის სუნ იატ-სენს, თანგ შაოის და ვანგ ჩონგხუეის.

ფიტჩის მშობლებს ჩინეთში ყოფნის დროს მიმოწერა ჰქონდათ რამდენიმე კორეელ ქრისტიანთან, მათ შორის იუნ ჩი-ჰოსთან და ლიუჰ ვუნ-ჰიუნგთან. მიუხედავად იმისა, რომ ფიტჩების ინტერესი კორეის მიმართ თავდაპირველად ძირითადად რელიგიური იყო, მას შემდეგ, რაც იაპონელებმა ოფიციალურად მოახდინეს კორეის კოლონიზაცია 1910 წელს, ფიტჩებმა დაიწყეს კორეელი დამოუკიდებლობის აქტივისტების დახმარება. მაგალითად, 1919 წელს დაეხმარნენ ან ჩანგ-ჰოს და კორეის დროებით მთავრობას კორეის წითელი ჯვრის აღდგენაში, რადგან თავდაპირველი კორეული წითელი ჯვარი 1909 წელს იაპონიის წითელ ჯვარში ძალით შეიყვანეს. პირდაპირი დახმარების გარდა, ისინი კორეელებს უზიარებდნენ მნიშვნელოვან კავშირებს. მაგალითად, მათ ლიუჰი 1918 წლის 28 ნოემბერს ჩარლზ რიჩარდ კრეინს გააცნეს თუმცა, ამ საქმიანობამ იაპონიის მთავრობის რისხვა გამოიწვია.

ამერიკაში დაბრუნება
მინი|235x235პქ|ფიტჩების ოჯახი ნიუ-იორკში (1897)
ფიტჩი და მისი და-ძმები სწავლის გასაგრძელებლად შეერთებულ შტატებში დაბრუნდნენ, შემდეგ კი ჩინეთში, მისიონერებად სამუშაოდ წავიდნენ. ფიტჩი განათლების მისაღებად შეერთებულ შტატებში 1900 წელს დაბრუნდა. მან 1906 წელს დაამთავრა ვუსტერის კოლეჯი ოჰაიოში, ხოლო 1909 წელს ნიუ-იორკის საკავშირო სასულიერო სემინარია ღვთისმეტყველების ბაკალავრის ხარისხით. დაახლოებით ამ პერიოდში ის ასევე სწავლობდა კოლუმბიის უნივერსიტეტში.

 კარიერა მეორე მსოფლიო ომამდე 
ფიტჩის პირველი ოფიციალური თანამდებობა 1906 წლიდან 1907 წლამდე რივერვიუს სამხედრო აკადემიაში კაპელანობა იყო. შემდეგ ის ნიუ-იორკში პირველი პრესვიტერიანული ეკლესიის მღვდლის თანაშემწედ მსახურობდა.

1909 წელს პრესვიტერიანულ ეკლესიაში აკურთხეს. შემდეგ, 25 დეკემბერს, ის შანხაიში, ჩინეთში ჩავიდა. 1912 წელს, მანჭურიისა და ციმბირის გავლით მოსკოვში ერთ-ერთი მოგზაურობის დროს, მცირე ხნით ეწვია კორეას.

1923 წლის თებერვალში მამა გარდაეცვალა და მცირე ხნით დაბრუნდა შეერთებულ შტატებში. დაახლოებით ამ პერიოდში მისი მეუღლე ჯერალდინი დაუმეგობრდა ჩან კაი-შის ცოლს, სუნგ მეი-ლინგს.

 კორეის დამოუკიდებლობის მოძრაობის დახმარება 
მინი|ფიტჩების წყვილი და ცნობილი კორეელი დამოუკიდებლობის აქტივისტები. მარჯვნიდან ქვედა რიგში ფიტჩი, მისი მეუღლე ჯერალდინი, კიმ კუ და ფრანცისკა დონერი (მოგვიანებით სამხრეთ კორეის პირველი პირველი ლედი).
მამამისის მსგავსად, ფიტჩიც სიცოცხლის დიდი ნაწილი კორეელებს ეხმარებოდა და თავის ავტობიოგრაფიაში აღნიშნავს, რომ ბევრ გამოჩენილ კორეელს მეგობრად თვლიდა. 1967 წელს გამოცემულ ავტობიოგრაფიაში მან კორეელების შესახებ თქვა:


ფიტჩის ავტობიოგრაფიის თანახმად, მან ხელი შეუწყო სამხრეთ კორეის შემდგომ პრეზიდენტ ლი სი მანის შეერთებულ შტატებში გადასვლას. 1932 წელს, ფიტჩმა ხელი შეუწყო კიმ კუს და კორეის დროებითი მთავრობის (KPG) სხვა წევრების დამალვას და გაქცევას ხონგკოუს პარკში KPG-ს მიერ იაპონელების მკვლელობის შემდეგ. მან ასევე დაუჭირა მხარი ან ჩანგოს გათავისუფლებას, რომელიც სავარაუდოდ დაკავშირებული იყო აფეთქებასთან. მან ასევე ჯო სო-ანგი გააცნო გომინდანის საგარეო საქმეთა მინისტრს, კუო თაიცის.

 ნანკინის ხოცვა-ჟლეტა 
1936 წლის სექტემბერში, ფიტჩი ნანკინში გაემგზავრა და ნანკინის YMCA-ს გენერალურ მენეჯერად დაინიშნა. თუმცა, 1937 წლის 7 ივლისს, ჩინეთ-იაპონიის მეორე ომის დაწყების შემდეგ, ფიტჩი გახდა საომარი ზონის სამსახურის კორპუსის მრჩეველი, ჩინური ორგანიზაციის, რომელიც ჯარისკაცებს ძირითად საჭიროებებს აწვდიდა.

ფიტჩი იყო ერთ-ერთი იმ 27 დასავლელთაგან, რომლებმაც ნანკინის ბრძოლის დროს ქალაქში დარჩენა ამჯობინეს.
ფიტჩი იმ დროს ნანკინის უსაფრთხოების ზონის საერთაშორისო კომიტეტის დირექტორის თანამდებობას იკავებდა. როდესაც ხოცვა-ჟლეტა დაიწყო, ის ჯონ რაბესთან და სირლ ბეიტსთან თანამშრომლობდა მშვიდობიანი მოსახლეობის დასაცავად იაპონიის იმპერიული არმიის სისასტიკისგან.აწარმოებდა დღიურს და ომის დანაშაულების ფოტო და ვიდეო მტკიცებულებებს აგროვებდა.

 კამპანია ცნობიერების ასამაღლებლად 
1938 წლის 23 იანვარს ფიტჩს და კიდევ 13 ამერიკელს იაპონური სამხედრო მატარებლით ქალაქის დატოვების უფლება მისცეს. მან თავის ქურთუკში 16 მმ-იანი ნეგატიური კინოფირის რვა კოჭა დამალა, რომელიც ხოცვა-ჟლეტის მტკიცებულებებს შეიცავდა. ფილმში ძირითადად ჯონ მეგის მიერ ნანკინის უნივერსიტეტის საავადმყოფოში გადაღებული მტკიცებულებები იყო მოცემული. ეს მტკიცებულებები მოგვიანებით მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა შორეული აღმოსავლეთის საერთაშორისო სამხედრო ტრიბუნალში (ასევე „ტოკიოს ომის დანაშაულების ტრიბუნალი“) 1946 წელს, სადაც მან მოგვიანებით ჩვენება მისცა. ფიტჩის წასვლის შემდეგ, ჰუბერტ ლაფაიეტ ზონე ნანკინის უსაფრთხოების ზონის მემკვიდრის, ნანკინის საერთაშორისო დახმარების კომიტეტის ადმინისტრაციულ დირექტორად აირჩიეს.

ის ცოტა ხნით დარჩა შანხაიში, ჰონგ-კონგსა და კუანგჭოუში. 9 მარტს სან-ფრანცისკოში ჩავიდა, ხოლო 17 მარტს ვაშინგტონში, კოლუმბიის ოლქში გადავიდა და აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის წარმომადგენლებს ხოცვა-ჟლეტის შესახებ პირველადი ინფორმაცია მიაწოდა.

შემდეგ მან ამერიკის შეერთებულ შტატებში იმოგზაურა, სადაც სხვადასხვა აუდიტორიისთვის სიტყვით გამოვიდა და ხოცვა-ჟლეტის ამსახველი ფილმები აჩვენა. ეწვია სან-ფრანცისკოს, ლოს-ანჯელესს, ნიუ-იორკს, ჩიკაგოსა და სიეტლს.
ფიტჩის სიტყვები ციტირებულია 1938 წლის 11 ივნისს გამოქვეყნებულ სტატიაში, რომელიც გამოქვეყნდა გაზეთ „სან ფრანცისკოს ქრონიკაში“.

 მეორე მსოფლიო ომის დასასრული 
ფიტჩი ჩინეთში 1939 წელს დაბრუნდა, რათა YMCA-ში ემუშავა, ხოლო მოგვიანებით, 1947 წლამდე, გაეროს დახმარებისა და რეაბილიტაციის ადმინისტრაციაში. ის ასევე გაჰყვა კუომინთანგის გაქცევას ჩუნგცინგში. 1941-დან 1943 წლამდე ჩინეთის სამრეწველო კოოპერატივების აღმასრულებელ მრჩევლად მუშაობდა. დაახლოებით ამ პერიოდში ფიტჩი აშშ-ის სტრატეგიული მომსახურების ოფისს აწვდიდა ინფორმაციას იაპონიის შემოჭრის წინააღმდეგ საბრძოლველად. ასევე მუშაობდა ჩინურ-ინგლისურ თარჯიმნად.
დაახლოებით 1944 წელს, ის აშშ-ის სამხედრო ძალებს ლოჯისტიკის კოორდინაციაში ეხმარებოდა ბირმის გზაზე. იმავე წელს ასევე დაინიშნა ლანჭოუში YMCA-ს ხელმძღვანელად.

 კორეისთვის აქტივიზმის გაგრძელება 
ფიტჩების წყვილი შეუერთდა ორ ორგანიზაციას, რომლებიც სინგმან რიმ დააარსა: კორეა-ამერიკის ასოციაციას (KAA) 1942 წელს და კორეის ქრისტიან მეგობრებს 1943 წელს.
1940-იანი წლების დასაწყისში ჯერალდინი შეერთებულ შტატებში დარჩა და აქტიურად მუშაობდა ამ ორ ორგანიზაციაში. დაწერა სტატია KAA-სა და KPG-ს სახელით, რომელიც გამოქვეყნდა The New York Times- ში. მხარს უჭერდა KPG-ს ოფიციალურ აღიარებას კუომინტანგისა და აშშ-ს მთავრობის მიერ, სუნგ მეი-ლინგთან და ელეონორ რუზველტთან კავშირების მეშვეობით. ამ ძალისხმევის წყალობით, დაუახლოვდა ისეთ გავლენიან კორეელ ამერიკელებს, როგორებიც იყვნენ სინგმან რი და იონგ-ჯონგ კიმი.

ჯორჯი ასევე მხარს უჭერდა KPG-ის ოფიციალურ აღიარებას. 1944 წლის ივნისში მან აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტს გაუგზავნა წერილი თორმეტი პუნქტით, რომელიც KPG-ის აღიარებას უჭერდა მხარს.

 ომის დასასრული 
1945 წლის აგვისტოში ომის დასრულების შემდეგ, ფიტჩმა გამოაცხადა YMCA-დან პენსიაზე გასვლის შესახებ. შემდეგ, 1946 წელს, მსახურობდა გაეროს დახმარებისა და რეაბილიტაციის ადმინისტრაციის დირექტორის მოადგილედ ქაიფენგის ყვითელი მდინარის დატბორილ რაიონში. ამ თანამდებობის შემდეგ, ფიტჩმა, რომელიც მაშინ დაახლოებით 63 წლის იყო, პენსიაზე გასვლა გადაწყვიტა.

 კორეა და თაივანი 
თუმცა, ფიტჩი სამხრეთ კორეის ფილიალის ხელმძღვანელად YMCA-ში სამუშაოდ დაიბარეს. 1947 წლის 7 ივლისს ფიტჩების წყვილი ნახევარკუნძულზე ჩავიდა. ფიტჩმა მთელი ქვეყნის მასშტაბით YMCA-ს შეხვედრების დარბაზები გახსნა და ორი წლის განმავლობაში ჰუმანიტარულ დახმარებას არიგებდა. ის ასევე შეხვდა თავის დიდი ხნის მეგობრებს, სინგმან რიეს და კიმ კუს. ნახევარკუნძულზე იმყოფებოდა კიმ კუს მკვლელობის დროს 1949 წელს და დაესწრო კიმის დაკრძალვას სეულში. ფიტჩმა კორეა 1949 წლის 8 აგვისტოს დატოვა და შეერთებულ შტატებში დაბრუნდა.

1951 წელს მან დატოვა კორეის YMCA-ს ხელმძღვანელის თანამდებობა და თაივანში გაემგზავრა, სადაც კუომინტანგი 1949 წელს ჩინეთის სამოქალაქო ომში დამარცხების შემდეგ გადავიდა. თაივანში 1958 წლიდან 1963 წელს პენსიაზე გასვლამდე ის თაივანში, თამკანგის უნივერსიტეტის ფიზიკის დეპარტამენტის მრჩევლად მუშაობდა

 გარდაცვალება და მემკვიდრეობა 
1963 წელს ფიტჩი პენსიაზე გავიდა პომონაში, კალიფორნიაში. იქ ის გარდაიცვალა 95 წლის ასაკში, 1979 წლის 21 იანვარს, მოხუცებულთა თავშესაფარში.

ფიტჩი და მისი მეუღლე ჯერალდინი ამჟამად ნიუ-იორკის შტატის ესექსის ოლქის ველი ვიუს სასაფლაოზე არიან დაკრძალულნი.<

 მემკვიდრეობა 
მინი|სამხრეთ კორეის პატრიოტებისა და ვეტერანების საქმეთა სამინისტროს პოსტერი, რომელიც ფიტჩს 2018 წლის იანვრის თვის საუკეთესო დამოუკიდებლობის აქტივისტად ასახელებს.
კორეის დამოუკიდებლობის მოძრაობაში მისი როლის გამო, ფიტჩს სამხრეთ კორეაში სითბოთი იხსენებენ. 1952 წლის 8 იანვარს ფიტჩმა სამხრეთ კორეის მთავრობისგან კულტურული დამსახურების ორდენი მიიღო. 1968 წლის 1 მარტს ფიტჩი იმ 56 უცხოელს შორის იყო, რომლებსაც ეროვნული ფონდისთვის დამსახურების ორდენი მიენიჭათ. 2015 წლის მონაცემებით, ფიტჩი იმ 46 უცხოელს შორის იყო, რომლებმაც ჯილდო მიიღეს.

2016 წლის 12 დეკემბერს, ლი ციანგმა, იმ დროს ძიანგსუს პარტიის მდივანმა, ფიტჩს და კიდევ ხუთ თანამშრომელს ნანკინის ხოცვა-ჟლეტის დროს მშვიდობიანი მოსახლეობის დაცვაში გაწეული წვლილისთვის წიძინ გრასის საერთაშორისო სამახსოვრო მშვიდობის მედალი გადასცა.

მისი და მისი მეუღლის 1909-1949 წლების პირადი დოკუმენტები, მათ შორის მათი მიმოწერა სინგმან რისთან, ელეონორ რუზველტთან და ჩიანგ კაი-შისთან, ინახება ჰარვარდის უნივერსიტეტის ჰარვარდ-იენჩინგის ბიბლიოთეკის ფიტჩის კოლექციაში.

 პირადი ცხოვრება 
ფიტჩის პირველი ცოლი იყო ალბერტა კასტერლინ კემპტონი (1887–1919), რომელსაც ფიტჩი 1910 წელს შეერთებულ შტატებში სწავლის დროს შეხვდა ისინი დაახლოებით 1911 წელს დაქორწინდნენ ბრისტოლში, გაერთიანებულ სამეფოში. შანხაიდან იქ ჩასასვლელად ისინი ტრანსციმბირული რკინიგზით გაემგზავრნენ. წყვილს ოთხი შვილი ჰყავდა, ორი ქალიშვილი და ორი ვაჟი. თუმცა, მისი მეუღლე 1919 წლის თებერვალში მუცლის ტიფით გარდაიცვალა.

1924 წელს, იგი დაქორწინდა ჯერალდინ ტაუნსენდზე (1892–1976) ალბიონში, მიჩიგანის შტატში. ტაუნსენდი მეთოდისტი მისიონერი იყო შანხაიში. მათ ორი ვაჟი ეყოლათ. ტაუნსენდი ასევე აქტიურად უჭერდა მხარს ჩინეთის ნაციონალისტურ მთავრობას და კორეის დროებით მთავრობას. 1947 წელს მან ხელი შეუწყო ჩუნგ-ანგის უნივერსიტეტის ქალთა ფილიალის ინტეგრაციას სტუდენტურ პროგრამაში. ამ ძალისხმევისთვის მან მიიღო საუნივერსიტეტო საპატიო ხარისხი.

სულ ფიტჩს ექვსი შვილი ჰყავდა, მათ შორის ოთხი ვაჟი (ჯორჯ კემპტონი, ალბერტი, ჯონი და რობერტი) და ორი ქალიშვილი (მარიონი და ედიტი). ალბერტის გარდა ყველა ბავშვი ჩინეთში დაიბადა.

ის თავისუფლად ფლობდა ჩინურ ენას. ჩინეთის მასონთა დიდი ლოჟის ვებ-გვერდის თანახმად, ფიტჩი იყო მასონი, რომელიც 1958-1959 წლებში ამ ლოჟის მეხუთე დიდოსტატის თანამდებობას იკავებდა.

ფიტჩი პოლიტიკოს ჯორჯ ბ. ფიტჩის ბაბუა იყო, რომელიც ვირჯინიის შტატის ქალაქ უორენტონის მერი იყო და დააარსა ცნობილი იამაიკური ბობსლეის გუნდი, რომელმაც 1988 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებში მიიღო მონაწილეობა.

 პოპულარულ კულტურაში 
 განსახიერებულია 1995 წლის ფილმში „შავი მზე: ნანკინგის ხოცვა-ჟლეტა“ .
 HBO-ს სერიალის „რომის“ შემქმნელმა, უილიამ ჯ. მაკდონალდმა, დაწერა დაუმუშავებელი სცენარი, რომელშიც ფიტჩი მთავარ როლს ასრულებდა.
 ჯონ გეტცმა განასახიერა 2007 წლის დოკუმენტურ ფილმში „ნანკინგი“.

 ბიბლიოგრაფია 

 „შიდა მონღოლეთის მექასკენ“ 
 ჯორჯ ა. და ჯერალდინ ტ. ფიტჩი, „ჩემი ოთხმოცი წელი ჩინეთში“ (1967) 

 შენიშვნები 

 ლიტერატურა 






 ჭანგი, ქაიიუანი, რედ. ხოცვა-ჟლეტის თვითმხილველები, აღმოსავლეთ კარიბჭის წიგნი, 2001. (მოიცავს ამერიკელი მისიონერების დოკუმენტაციას; მ.ს. ბეიტსი, ჯორჯ ეშმორ ფიტჩი, ე.ჰ. ფოსტერი, ჯ.გ. მეგი, ჯ.ჰ. მაკალუმი, ვ.პ. მილსი, ლ.ს. სმიტი, ა.ნ. სტიუარდი, მინი ვოტრინი და რ.ო. ვილსონი.) (Google Books-ის ვერსია)
 ბიოგრაფიული ესკიზები: ერთი ამერიკული ბიოგრაფიების ეროვნული ენციკლოპედიიდან; მეორე ჯორჯ ე. ფიტჩის მიერ, სახელწოდებით „წყნარი ოკეანისა და YMCA-ს დიდებული მოხუცი“; ჟურნალ „Science of Mind“-ის 1949 წლის მარტის ნომერი.

 სქოლიო 

კატეგორია:კოლუმბიის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1979
კატეგორია:დაბადებული 1883
კატეგორია:დაბადებული 23 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 იანვარი