არისტილოსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი არისტილოსი () — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ძველი ბერძენი ასტრონომის, არისტილოსის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება კოპერნიკული პერიოდით ივარაუდება.

სახელწოდება
კრატერის სახელწოდება „არისტილოსი“ მომდინარეობს, მისი ეპონიმის — არისტილოსის () მიხედვით. ინგლისურად კრატერის სახელწოდება () შეესატყვისება მის ეპონიმს, ისევე როგორც რუსული სახელწოდება (). შესაბამისად ქართული სახელწოდებაც უნდა იმეორებდეს ქართული ეპონიმის ფორმას.

 კრატერის აღწერა 
კრატერის ჩრდილო-ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს კასინის კრატერი; ჩრდილო-აღმოსავლეთით - თეაეტეტუსის კრატერი; სამხრეთით - ახალგაზრდა ავტოლიკუსის კრატერი; ხოლო სამხრეთ-დასავლეთით - უძველესი არქიმედეს კრატერი. კრატერის დასავლეთით მდებარეობს შპიცბერგენის მთები, წვიმების ზღვაში მწვერვალების ჯაჭვი; აღმოსავლეთით - კავკასიონის მთები. არისტილოსის კრატერის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე ზღვის რეგიონს ლუნიკის ყურე ეწოდება. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 54.37 კმ, სიღრმე — 2.41 კმ.

კრატერის კიდე გარკვეულწილად არარეგულარული მრავალკუთხა ფორმისაა, განსხვავდება წრიულისგან, ფართო გარე დახრილობისგან, რომელიც გამოირჩევა კრატერის გარშემო არსებული ფაშატის გლუვ ფონზე. კიდეს შიდა დახრილობა, როგორც წესი, ტერასულია; კრატერის აუზის ფსკერი არათანაბარია და ლავით არ არის შევსებული. კრატერის ჩრდილოეთ ნაწილში, რგოლის ტერასები ჩამოინგრა. კრატერის ცენტრში სამკუთხა მწვერვალების სამი გროვაა, რომლებიც თასის ფსკერიდან დაახლოებით 0.9 კმ-ის სიმაღლეზე მაღლა ადის. ცენტრალური მწვერვალების შემადგენლობაა გაბრო-ნორიტ-ტროქტოლიტის ანორთოზიტი 80-85%-იანი პლაგიოკლაზის შემცველობით (GNTA2) და ანორთოზიტ ნორიტი (AN). კრატერს აქვს სხივური სისტემა, რომელიც 600 კმ-მდეა გადაჭიმული. შროტერის სიკაშკაშის ცხრილის მიხედვით, კრატერის გარშემო ზედაპირის სიკაშკაშე 4.5°-ია. რგოლის სიმაღლე მიმდებარე რელიეფიდან 1.16 კმ-ია, ხოლო კრატერის მოცულობა 2428.05 კმ³-ია.

კრატერის ჩრდილოეთით უძველესი კრატერის გარჩევაა შესაძლებელი. ის მთლიანად ლავამ დატბორა მარე იმბრიუმ აუზის შევსებისას და ამჟამად ამ კრატერის მხოლოდ რგოლია ამოწეული ზღვის დონიდან ოდნავ მაღლა. ამ რგოლის სამხრეთი ნაწილი არისტილოსის კრატერის რგოლის გარე დახრილობის გამო დაფარულია.

კრატერის საინტერესო თავისებურებაა მუქი ზოლი, რომელიც V ასოს ფორმით ტოტდება კრატერის რგოლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. V-ს ფუძე ქვედა ტერასაზეა, ხოლო ზედა ნაწილი კრატერის რგოლის გარე დახრილობის ბოლოშია. ეს ზოლი, სავარაუდოდ, შეჯახების დროს წარმოქმნილი დნობის ნაკადს წარმოადგენს. კლემენტინის ზონდით მიღებული მონაცემების თანახმად, ამ ზოლში რკინის (II) ოქსიდის (FeO) მასური წილი 2-4%-ით მეტია, ვიდრე მიმდებარე კლდეში, რაც ხსნის ზოლის დაბალ ალბედოს.

არისტილოსი შეტანილია მთვარისა და პლანეტარული ასტრონომიის ასოციაციის (ALPO) კაშკაშა სხივების კრატერების სიაში და შიდა დახრილობაზე მუქი რადიალური ზოლების კრატერების ALPO სიაში.

 სატელიტური კრატერები 
 370პქ|ცენტრი| არისტილოსი  კოორდინატები დიამეტრი, კმA 4.4B 8.0

იხილეთ აგრეთვე
მთვარის კრატერების სია

რესურსები ინტერნეტში













სქოლიო

კატეგორია:მთვარის დარტყმითი კრატერები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-05