სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები

სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები (, ) — არქიპელაგი სუბანტარქტიკულ სარტყელში, რომელიც მდებარეობს ატლანტის ოკეანის სამხრეთში 570 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით სამხრეთი ჯორჯიის კუნძულიდან და შედგება 11 პატარა ვულკანური წარმოშობის კუნძულისაგან და ბევრი მომცრო კუნძულებისა და კლდეებისაგან. არქიპელაგი, რომელსაც ზოგჯერ მიაკუთვნებენ სამხრეთის ოკეანის რაიონს, წარმოადგენს სკოშის ზღვის აღმოსავლეთ საზღვარს.

ადმინისტრაციულად კუნძულები წარმოადგენს ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების სამხრეთი ჯორჯია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულების ნაწილს (ანუ ეკუთვნის დიდ ბრიტანეთს, მაგრამ არ არის მისი ტერიტორიის ნაწილი). კუნძულზე, როგორც ფოლკლენდისა და სამხრეთი ჯორჯიის კუნძულებზე, ტერიტორიალურ პრეტენზიებს აცხადებს არგენტინა.

 გეოგრაფია 
სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულებს უკავია 310 კმ² ფართობი, რომელიც გადაჭიმულია კუნძულ ზავადოვსკიდან საუტერნ-ტულეს კუნძულებამდე და შეადგენს 410 კმ-ს. კუნძულები ძირითადად აგებულია ახალგაზრდა ვულკანური ქანებით. უმაღლესი წერტილი — მთა ბელინდა (1372 მ) არქიპელაგის ყველაზე უფრო დიდ მონტაგიუს კუნძულზე.

კუნძულები მთიანია, მუდმივად დაფარულის თოვლით და მყინვარებით. არქიპელაგი მდებარეობს სამხრეთ სენდვიჩის ღრმულის გასწვრივ და არის სამხრეთ ანტილის რკალის ნაწილი. კუნძულოვანი რკალი მდებარეობს სეისმურად აქტიურ ზონაში. 2008 წლის 30 ივნისს მოხდა მიწისძვრა 7,0 მაგნიტუდით, რომლის ეპიცენტრი მდებარეობდა კუნძულ ბრისტოლიდან 280 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აშშ-ის გეოლოგიური სამსახურის მონაცემებით 2013 წლის 15 ივლისს მოხდა მიწისძვრა 7,3 მაგნიტუდით, რომლის ეპიცენტრი მდებარეობდა კუნძულ ბრისტოლიდან 216 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით. კუნძულებზე ასევე არსებობენ მოქმედი ვულკანები.

დასახელება სიმაღლე ადგილმდებარეობა ბოლო ამოფრქვევა მეტრიფუტიკოორდინატები კუნძული ბრისტოლი  1100  3609    1956 კუნძული კანდლმასი  550  1804    1911 ვისოკოის კუნძული (მთა ჰოდსონი)  1005  3297    1930 კუნძული ლესკოვი  190  623    ჰოლოცენი სანდერსის კუნძული (მთა მაიკლი)  990  3248    2005 მონტაგიუს კუნძული (მთა ბელინდა)  1370  4495    2006 სამხრეთ ოკეანე (წყალქვეშა ვულკანი)  -27  -89    1962 კუნძული ტულე  1075  3526    1986 ზავოდოვსკის კუნძული (მთა ასფიქსია)  551  1808    1819

კლიმატი სუბანტარქტიდულია, ამინდი ქარიანია, მთელი წლის განმავლობაში მოღრუბლული ხშირი ნალექებით. ზოგჯერ კუნძულებზე შემოიჭრება ცივი ჰაერის მასები ანტარქტიდიდან. ტემპერატურა მთელი წლის განმავლობაში — დაახლოებით 0 °С. აბსოლუტური მაქსიმუმი +17,7 °C, აბსოლუტური მინიმუმი −29,8 °C (საუტერნ-ტულეს კუნძულზე ჩატარებული მეტეოდაკვირვებების მონაცემებით). კუნძულებს მაისის შუა რიცხვებიდან ნოემბრის ბოლომდე აკრავს ზღვის ყინული. ყვავილოვანი მცენარეები პრაქტიკულად არ არის გავრცელებული, ძირითადად — ხავსები და ლიქენებია.

კუნძულებზე ფრინველების (მათ შორის პინგვინები) და სელაპების კოლონიებია.

სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულების არქიპელაგის კუნძულების სია:
 №  კუნძული(ქართ.)  კუნძული (ინგლ.)  ფართობი,კმ²  უმაღლესიწერტილი,მ კოორდინატები ტრავერსეს არქიპელაგი (Traversay Islands)1 სამხრეთ ოკეანე (წყალქვეშა ვულკანი)  Protector Shoal  —  -  2 ზავოდოვსკის კუნძული Zavodovski Island    მთა ასფიქსია  3 კუნძული ლესკოვი Leskov Island    რადერ-პოინტი 4 ვისოკოის კუნძული Visokoi Island    მთა ჰოდსონი   კანდლმასის კუნძულები (Candlemas Islands)5 კუნძული კანდლმასი Candlemas Island  (ესპ.)  ანდრომედას მთა  6 ვინდიკეიშნი Vindication Island  (ესპ.)   კუადრანტის პიკი   ცენტრალი (Central islands)7 სანდერსის კუნძული Saunders Island    მთა მაიკლი  8 მონტაგიუს კუნძული Montagu Island (ესპ.)   მთა ბელინდა  9 კუნძული ბრისტოლი Bristol Island (ესპ.)   დარნლის მთა   საუტერნ-ტულე (Southern Thule)10 ბელინსგაუზენის კუნძული Bellingshausen Island    ბასილისკის პიკი  11 კუკის კუნძული Cook Island    ჰარმერის მთა 12 კუნძული ტულე Thule Island    ლარსენის მთა  13 ვისოკაიას ქილა Vysokaya Bank  —  -    სულ      მთა ბელინდა 

არქიპელაგის კუნძულებს ერთმანეთისგან ყოფენ შემდეგი სრუტეები (ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ, კმ-ში): ზავოდოვსკის კუნძული — ტრავერსეს სრუტე (46 კმ) — ვისოკოის კუნძული — ბრაუნის სრუტე (46 კმ) — კუნძული კანდლმასი — შეკლტონის სრუტე (73 კმ) — სანდერსის კუნძული — ლარსენის სრუტე (65 კმ) — მონტაგიუს კუნძული — ბისკოს სრუტე (55 კმ) — კუნძული ბრისტოლი — ფორსტერის სრუტე (49 კმ) — კუნძული ტულე.

 ისტორია 
ვინ პირველმა აღმოაჩინა არქიპელაგი უცნობია. პირველი გამოკვლევები დათარიღებულია 1775 წლით ჯეიმზ კუკის ექსპედიციის დროს, რომელმაც კუნძულებს სახელად დაარქვა სენდვიჩის მიწა ბრიტანეთის საადმირალოს პირველი ლორდის პატივსაცემად. 1819 წელს კუნძულებს გამოკვლევები ჩაუტარა ექსპედიციებმა ფადეი ბელინსგაუზენის და მიხეილ ლაზარევის ხელმძღვანელობით. მათ შემოუარეს სენდვიჩის მიწას აღმოსავლეთის მხრიდან და დაადგინეს, რომ ის იყო არქიპელაგი, ამიტომ გადაწყვიტეს შეეცვალად სახელი „მიწა“ და ეწოდებინათ სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები. ამ კუნძულების ჯგუფში აღმოჩენილი იქნა კუნძული ლესკოვი, ზავოდოვსკის კუნძული და ტორსონის კუნძული, რომლებსაც სახელი დაერქვათ ექსპედიციის მონაწილეების პატივსაცემად.

 მოსახლეობა 
მუდმივი მოსახლეობა არ არსებობს, ზაფხულში კუნძულებზე ჩამოდიან სამეცნიერო ექსპედიციები.

 კუნძულები ლიტერატურაში 
ჟიულ ვერნის რომანის „ყინულის სფინქსის“ გმირები გადასხდებიან სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულებზე — კ. ბრისტოლი და კ. ტულე.

კატეგორია:სამხრეთი ჯორჯია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულების კუნძულები
კატეგორია:ატლანტის ოკეანის კუნძულები
კატეგორია:სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები