აბდულა ყაჰჰორი

აბდულა ყაჰჰორი — (), (), (დ. 17 სექტემბერი 1907, ქოკანდი, ფერგანის ოლქი, რუსეთის იმპერია — გ. 24 მაისი 1968, მოსკოვი, საბჭოთა კავშირი) — საბჭოთა და უზბეკი რომანისტი, მოკლე მოთხრობების ავტორი, პოეტი, დრამატურგი და ლიტერატურული მთარგმნელი. განსაკუთრებით ცნობილია რომანით „Qoʻshchinor chiroqlari“ (1951; „კუშჩინორის ცეცხლები“) და ნოველით „Sinchalak“ (1958).

ყაჰჰორი XX საუკუნის ერთ-ერთ საუკეთესო უზბეკ მწერლად მიიჩნევა და ხშირად „უზბეკთა ჩეხოვის“ სახელით მოიხსენიებენ. 1952 წელს მას მიენიჭა პრესტიჟული სტალინის პრემია, ხოლო 1967 წელს — უზბეკეთის სსრ სახალხო მწერლის წოდება. 2000 წელს ყაჰჰორი გარდაცვალების შემდეგ დაჯილდოვდა „გამორჩეული დამსახურებისთვის“ ორდენით (), რომელიც დამოუკიდებელი უზბეკეთის ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ ჯილდოდ ითვლება.

 ბიოგრაფია 
აბდულა ყაჰჰორი 1907 წლის 17 სექტემბერს დაიბადა ქოკანდში.ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, მისი მამა მჭედელი იყო. სხვა წყაროების თანახმად, მამა მეწაღედ მუშაობდა, ან, ალტერნატიული ცნობებით, ოჯახი გლეხურ მეურნეობას აწარმოებდა.

1930 წელს ყაჰჰორი ცენტრალური აზიის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედაგოგიურ ფაკულტეტზე ჩაირიცხა და 1934 წელს დაამთავრა იგი. 1952 წელს იგი კომუნისტური პარტიის წევრი გახდა. 1954–1956 წლებში ყაჰჰორი უზბეკეთის სსრ მწერალთა კავშირის თავმჯდომარე იყო.

შემოქმედებითი მოღვაწეობის ადრეულ პერიოდში ყაჰჰორი ახლო მეგობრობას ინარჩუნებდა პოლიტიკურ მოღვაწე და მწერალ შაროფ რაშიდოვთან, თუმცა მოგვიანებით მათ შორის კონფლიქტი წარმოშფა, როცა რაშიდოვმა უარყოფითად შეაფასა ყაჰჰორის რომანის – „Qoʻshchinor“ – გარკვეული ეპიზოდები და მისი შინაარსობრივი გადამუშავება მოითხოვა. საბოლოოდ, რომანის ახლებურად გადამუშავებული ვარიანტი გამომცხადდა სათაურით „Qoʻshchinor chiroqlari“.

აბდულა ყაჰჰორი 1968 წლის 24 მაისს მოსკოვში 60 წლის ასაკში გარდაიცვალა და ტაშკენტში დაკრძალეს.

 შემოქმედება 
აბდულა ყაჰჰორმა ლიტერატურული კარიერა 1924 წელს, მოკლე მოთხრობების წერა-კითხვით დაიწყო. პირველი პუბლიკაციები 1925 წლიდან გამოჩნდა და შემდგომ წლებში ის თანამშრომლობდა უზბეკურენოვან პერიოდულ გამოცემებთან, როგორიცაა Qizil Oʻzbekiston („წითელი უზბეკეთი“), Mushtum („მუშთუმი“) და „Yangi Farg‘ona“ („ახალი ფერგანა“), სადაც სხვადასხვა ფსევდონიმითა და ტახალუსით ქვეყნდებოდა: Norin shilpiq, Sarimsoq, E-Boy, Erkaboy, Gina, Gulyor, Mavlono Kufur, Nish და სხვ.

1934–1937 წლებში ყაჰჰორი ჟურნალ „Sovet adabiyoti“ („საბჭოთა ლიტერატურა“) რედაქციაში მდივნად მუშაობდა, 1938-დან 1950 წლამდე კი უზბეკეთის სახელმწიფო საგამომცემლო სახლში რედაქტორად და მთარგმნელად საქმიანობდა.

მისი პირველი ლექსი „Oy kuyganda“ („როცა მთვარე იწვის“) 1924 წელს ჟურნალ „Mushtum“-ში დაიბეჭდა. პირველი მოთხრობის – „Boshsiz odam“ („თავდაჭრილი კაცი“, 1929) – გამოქვეყნების შემდეგ ყაჰჰორმა ძირითადი ყურადღება პროზას მიუძღვნა. მისი პირველი წიგნი, „Qishloq hukmi ostida“ („სოფლის حکم-ის ქვეშ“), 1932 წელს გამოვიდა, ხოლო პირველი მოთხრობების კრებული „Olam yasharadi“ („მსოფლიო ახალგაზრდდება“) – 1933 წელს.

ყაჰჰორის მოთხრობები „Asror bobo“ („ბაბუა ასრორი“), „Dardaqdan chiqqan qahramon“ („დარდაქელი გმირი“), „Kampirlar sim qoqdi“ („ბებოებმა ზარი ჩამოჰკრა“), „Xotinlar“ („ქალები“) და „Oltin yulduz“ („ოქროს ვარსკვლავი“) ასახავს უზბეკი ჯარისკაცების სიმამაცესა და მუშების მძიმე შრომას საბჭოთა-გერმანული ფრონტის წლებში ნაცისტური გერმანიისა და მისი მოკავშირეების წინააღმდეგ ბრძოლაში.

მის სხვა რომანებსა და მოთხრობებს შორის აღსანიშნავია „Sarob“ („მირაჟი“, 1935), „Oʻgʻri“ („ქურდი“, 1936), „Bemor“ („ავადმყოფი“, 1936), „Qoʻshchinor chiroqlari“ („კუშჩინორის ცეცხლები“, 1951), „Oʻtmishdan ertaklar“ („ამბები წარსულიდან“, 1965) და „Muhabbat“ („სიყვარული“, 1968). ასევე ცნობილია ნაწარმოებები „Mahalla“ („მეზობლობა“), „Millatchilar“ („ნაციონალისტები“) და სხვ. ყაჰჰორი ასევე დრამატურგადაც არის ცნობილი: მის პოპულარულ პიესებს შორისაა „Shohi soʻzana“ („აბრეშუმის სუზანი“, 1950), „Ogʻriq tishlar“ („ტკივილიანი კბილები“, 1954), „Tobutdan tovush“ („ხმა კუბოდან“, 1962) და „Ayajonlarim“ („ჩემნი ძვირფასი დედები“, 1967).

ყაჰჰორმა რუსი კლასიკოსების მრავალ ნაწარმოებს მისცა უზბეკური თარგმანი. მის მიერ თარგმნილ ავტორებს შორის არიან ლევ ტოლსტოი, ალექსანდრე პუშკინი, ანტონ ჩეხოვი და ნიკოლაი გოგოლი. განსაკუთრებით აღსანიშნავია პუშკინის „კაპიტნის ქალი“-ის თარგმანი, გოგოლის პიესების „ქორწინება“ და „რევიზორი“ უზბეკური ვერსიები, ასევე, მეუღლე ქიბრიო ყაჰჰოროვასთან ერთად შესრულებული ტოლსტოის „ომი და მშვიდობის“ უზბეკური თარგმანი. მიუხედავად იმისა, რომ მისი თარგმანების დიდი ნაწილი ავტორებისა და კრიტიკოსების მიერ მაღალ შეფასებას იღებდა, ზოგი ადრეული თარგმანი გააკრიტიკეს ტექსტის მნიშვნელობის არაზუსტი გადმოცემის გამო.

 გავლენა და მემკვიდრეობა 
საბჭოთა ეპოქაში ყაჰჰორის ნაწარმოებები ფართოდ კითხულობდნენ ბალტიისპირეთის ქვეყნებშიც. მან გავლენა მოახდინა არაერთ უზბეკ მწერალზე, მათ შორის უთქირ ხაშიმოვზე, ერკინ ვოჰიდოვზე და აბდულა ორიპოვზე. 1987 წელს ტაშკენტში შეიქმნა მისი სახელობის სახლ-მუზეუმი, სადაც წარმოდგენილია ხელნაწერები, ფოტომასალა და სხვა მემორიალური ექსპონატები.

არქივური დოკუმენტების მიხედვით, ყაჰჰორი საბჭოთა ხელისუფლებისადმი მიმართული წერილებით ზოგ უზბეკ მწერალზე დენუნცირების ავტორიც იყო.

 ლიტერატურა 
























 რესურსები ინტერნეტში 
 აბდულა ყაჰჰორის სახლ-მუზეუმის ვებგვერდი ტაშკენტში

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1907
კატეგორია:გარდაცვლილი 1968
კატეგორია:უზბეკი მწერლები
კატეგორია:უზბეკი პოეტები
კატეგორია:საბჭოთა მწერლები