Mitsubishi F-2

Mitsubishi F-2 არის მრავალფუნქციური გამანადგურებელი, რომელიც შექმნილია General Dynamics F-16 Fighting Falcon-ის საფუძველზე და წარმოებულია Mitsubishi Heavy Industries-ისა და Lockheed Martin-ის მიერ იაპონიის თვითდაცვის საჰაერო ძალებისთვის, წარმოების 60/40 განაწილებით იაპონიასა და შეერთებულ შტატებს შორის. F-2-ის დიზაინის საფუძველია F-16C Block 40. წარმოება დაიწყო 1996 წელს და პირველი თვითმფრინავი სამსახურში შევიდა 2000 წელს.

2008 წლისთვის პირველი 76 თვითმფრინავი სამსახურში შევიდა და სულ 98 საფრენი აპარატის კორპუსი იქნა წარმოებული. პირველი აქტიური ელექტრონულად სკანირებადი მასივის (AESA) რადარი საბრძოლო თვითმფრინავზე იყო J/APG-1, რომელიც შემოღებული იქნა Mitsubishi F-2-ზე 1995 წელს.
F-2-ს „Viper Zero“ ჰქვია. ეს სახელი ორი თვითმფრინავისგან მომდინარეობს: F-16-ისგან, რომლის არაოფიციალური ზედმეტსახელია „Viper“, და Mitsubishi A6M Zero-სგან.
განვითარება
აშშ-იაპონიის მოლაპარაკებები
ჯერ კიდევ 1981 წელს, იაპონიის თავდაცვის საჰაერო ძალებმა და კონტრაქტორებმა განიხილეს იაპონური დიზაინისა და წარმოების გამანადგურებელის შემუშავება მოძველებული Mitsubishi F-1 გამანადგურებლის ჩასანაცვლებლად. იაპონიის თავდაპირველი განზრახვა,რომ თვითმფრინავი ქვეყნის შიგნით შეექმნათ, იაპონიის მიერ McDonnell Douglas-ის ლიცენზიით წარმოებული F-15J გამანადგურებლის წარმატებებზე იყო დაფუძნებული.
იაპონიის თავდაცვის კონტრაქტორები ამტკიცებდნენ, რომ მათ სჭირდებოდათ აეწყოთ ახალი თვითმრინავი ნულიდან, რათა განევითარებინათ თავიანთი ინჟინრების უნარები, რაც ამავდროულად განავითარებდა იაპონური ავიაციის ინდუსტრიას.

1985 წელს, როდესაც პროგრამამ ფორმალური ფორმა მიიღო,  შეერთებული შტატების რამდენიმე ჩინოვნიკმა გამოთქვა მოსაზრება, რომ პროგრამა გამოიწვევდა არასრულფასოვან თვითმფრინავს შემუშავებას და დაასუსტებდა აშშ-იაპონიის თავდაცვის ურთიერთობებს. პენტაგონის ოფიციალური პირები მხარს უჭერდნენ F-16 ან F/A-18 პლატფორმაზე დაფუძნებული თვითმფრინავის ერთობლივ წარმოებას, რადგან მათი აზრით, იაპონია არ დათანხმდებოდა აშშ-ის თვითმფრინავების შეძენას.
1987 წლის დასაწყისში, აშშ-მ, კასპარ ვაინბერგერისა და სხვა ადმინისტრაციის ოფიციალური პირების მეშვეობით, დაიწყო ფორმალური ზეწოლა იაპონიაზე პროექტის აშშ-იაპონიის ორმხრივ ერთობლივ შემუშავებად განსახორციელებლად. ამ ლობირების დრო დაემთხვა "იაპონიის ცემის" პიკს შეერთებულ შტატებში: Toshiba-Kongsberg სკანდალი, რომელშიც Toshiba-ს აღმოაჩნდა პროპელერის დასაფქვავი მანქანების გაყიდვა საბჭოთა კავშირისთვის COCOM სანქციების დარღვევით, გახდა საჯარო 1987 წლის მაისში. იაპონიის მოლაპარაკების პოზიცია შეიცვალა აშშ-იაპონიის ურთიერთობების გაუარესების რისკის ფონზე.
Reagan-ის ადმინისტრაციამ და Nakasone-ს მთავრობამ გამოაცხადეს ერთობლივი პროექტი 1987 წლის ოქტომბერში.
მემორანდუმის შესაბამისად, რომელიც ხელმოწერილ იქნა 1988 წლის ნოემბერში, General Dynamics უზრუნველყოფდა F-16 Fighting Falcon-ის ტექნოლოგიას Mitsubishi Heavy Industries-ისთვის და შეასრულებდა შემუშავების სამუშაოს 45 პროცენტამდე, როგორც ერთობლივი მთავარი კონტრაქტორი.
ამერიკული მხრიდან, აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტისა და თავდაცვის დეპარტამენტის უფროსმა ოფიციალურმა პირებმა მხარი დაუჭირეს პროექტს, როგორც საშუალებას აშშ-სთვის იაპონური ტექნოლოგიის მისაწვდომად და როგორც საშუალებას აშშ-იაპონიის ურთიერთობების გასაძლიერებლად, მაგრამ კომერციის დეპარტამენტმა და კონგრესის მრავალმა წევრმა გააპროტესტა პროექტი იაპონიის უნარის გაძლიერების რისკის გამო აშშ-ის საკოსმოსო ფირმებთან კონკურენციისთვის. ოპონენტები კონგრესში ამტკიცებდნენ, რომ იაპონიამ უნდა შეიძინოს ამერიკული თვითმფრინავები ორ ქვეყანას შორის სავაჭრო დეფიციტის გასაწონასწორებლად. ორმოცდაათზე მეტმა სენატორმა მოითხოვა გარიგების ოფიციალური გადახედვა.
მას შემდეგ, რაც George H. W. Bush დაიკავა აშშ-ის პრეზიდენტის თანამდებობა 1989 წლის იანვარში, აშშ-ის მთავრობამ უპასუხა გარიგების შიდა კრიტიკას მემორანდუმის პირობების "განმარტების" მოთხოვნით, რასაც იაპონიის მთავრობა მიიჩნევდა მემორანდუმის ხელახალი მოლაპარაკების მცდელობად. Bush-ის ადმინისტრაცია განსაკუთრებით შეშფოთებული იყო ტექნოლოგიის გადაცემის რისკებით იაპონიისთვის.
Bush-მა გამოაცხადა შესწორებული შეთანხმება 1989 წლის აპრილში, იაპონელი კოლეგის Noboru Takeshita-ს გადადგომამდე მოკლე ხნით ადრე, რომლის მიხედვითაც იაპონიის წვდომა ფრენის კონტროლისა და იარაღის კონტროლის პროგრამულ უზრუნველყოფაზე იყო შეზღუდული, ხოლო აშშ-ს უნდა ჰქონოდა წვდომა ნებისმიერ ახალ ტექნოლოგიაზე, რომელსაც იაპონია შეიმუშავებდა პროექტისთვის. ამერიკულ კონტრაქტორებს გარანტირებული ჰქონდათ პროგრამის წარმოების სულ მცირე 40%. კონგრესმა რატიფიცირება გაუკეთა გარიგებას 1989 წლის ივნისში, თუმცა გამოხატა ოფიციალური უკმაყოფილება.
იაპონელი კანონმდებელი Shintaro Ishihara იყო საბოლოო გარიგების ხმამაღალი კრიტიკოსი, დაწერა 1990 წელს, რომ "საგარეო სამინისტრომ და სხვა სამთავრობო უწყებებმა გადაწყვიტეს, რომ უკეთესი იყო მდაბლად ქცევა, ვიდრე Uncle Sam-ის რისხვის გამოწვევა კიდევ ერთ ორმხრივ საკითხზე," და მიუთითა, რომ "ჩვენ ვაძლევთ ყველაზე მოწინავე თავდაცვის ტექნოლოგიას შეერთებულ შტატებს, მაგრამ ვიხდით ლიცენზიისა და პატენტის საფასურს ყოველი ტექნოლოგიის გამოყენებისთვის."
წარმოება
სამუშაო დაიწყო FS-X პროგრამაში, რომელსაც საწყისად მიენიჭა კომპანიის აღნიშვნა Mitsubishi SX-3. 1984 წელს General Dynamics-მა შესთავაზა F-16-ის გაფართოებული ვერსია აშშ-ის საჰაერო ძალებს და განიხილა შესვლა Advanced Tactical Fighter კონკურსში, როგორც დაბალფასიანი ალტერნატივა. არცერთი არ განხორციელდა, თუმცა ეს კონცეფცია გახდა F-2-ის შემუშავების საწყისი წერტილი. F-2-ს აქვს გაფართოებული ფრთის დიზაინი, მსგავსი Agile Falcon-ისა, მაგრამ ელექტრონიკის უმეტესი ნაწილი შემდგომში განახლდა 1990-იანი წლების სტანდარტებამდე. იაპონიამ შეარჩია გამანადგურებელი F-4EJ-ის ჩასანაცვლებლად და F-15J-ის, მთავარი საჰაერო უპირატესობის გამანადგურებლის, დასამატებლად. პროგრამა მოიცავდა ტექნოლოგიის გადაცემას აშშ-დან იაპონიაში და პირიქით.
ხარჯების გაზიარების პასუხისმგებლობა გაიყო 60% იაპონიის და 40% აშშ-ის მიერ. Lockheed Martin აწარმოებდა ყველა უკანა ფიუზელაჟს და ფრთის წინა კიდის ფლაპებს და ათიდან რვა მარცხენა ფრთის კოლოფს.
F-2 პროგრამა იყო სადავო, რადგან ერთეულის ღირებულება, რომელიც მოიცავს შემუშავების ხარჯებს, არის დაახლოებით ოთხჯერ მეტი Block 50/52 F-16-ის ღირებულებაზე, რომელიც არ მოიცავს შემუშავების ხარჯებს. შემუშავების ხარჯების ჩართვა ამახინჯებს დამატებით ერთეულის ღირებულებას (ეს ხდება უმეტეს თანამედროვე სამხედრო თვითმფრინავთან), თუმცა დაგეგმილი შესყიდვის დონეზეც კი, თვითმფრინავის ფასი იყო გარკვეულწილად მაღალი. 141 F-2-ის საწყისი გეგმა შეამცირებდა ერთეულის ღირებულებას 10 მილიონ აშშ დოლარამდე (7.5 მილიონი ევრო), არ ჩათვლით მასობრივი წარმოების შემცირებულ ხარჯს. 2008 წლის მონაცემებით, 94 თვითმფრინავი იყო დაგეგმილი.
F-2-ის პირველი ფრენა იყო 1995 წლის 7 ოქტომბერს. მოგვიანებით იმავე წელს, იაპონიის მთავრობამ დაამტკიცა შეკვეთა 141-ზე (მაგრამ მალე შემცირდა 130-მდე), სამსახურში შესასვლელად 1999 წლისთვის; სტრუქტურული პრობლემებმა გამოიწვია სამსახურში შესვლის გადადება 2000 წლამდე. ხარჯთეფექტურობის საკითხების გამო, თვითმფრინავის შეკვეთები შემცირდა 98-მდე (მათ შორის ოთხი პროტოტიპი) 2004 წელს. ოთხი პროტოტიპის ფრენის ტესტირება ჩატარდა იაპონიის თავდაცვის სააგენტოს მიერ Gifu საჰაერო ველზე.
ხელშეკრულებით შეკვეთილი 94 საწარმოო თვითმფრინავიდან ბოლო მიეწოდა თავდაცვის სამინისტროს 2011 წლის 27 სექტემბერს. ბოლო საწარმოო F-2 გამანადგურებლის გამოშვების ცერემონიალზე, Mitsubishi Heavy Industries-მა დაადასტურა, რომ F-2-ის წარმოება დასრულდებოდა და მეტი F-2 გამანადგურებელი აღარ იქნებოდა წარმოებული მწარმოებლის მიერ. 2014 წლის მონაცემებით ფრენაში არის 61 ერთადგილიანი და 21 ორადგილიანი სასწავლო.
დიზაინი
General Electric, Kawasaki, Honeywell, Raytheon, NEC, Hazeltine და Kokusai Electric იყვნენ ძირითადი კომპონენტების ქვეკონტრაქტორები. Lockheed Martin-მა მიაწოდა უკანა ფიუზელაჟი, წინა კიდის სლატები, მარაგების მართვის სისტემა, ფრთის კოლოფების დიდი პროცენტი (ორმხრივი ტექნოლოგიის გადაცემის შეთანხმებების ფარგლებში) და სხვა კომპონენტები. Kawasaki-მ ააშენა ფიუზელაჟის შუა სექცია, ასევე მთავარი თვლის კარები და ძრავა, ხოლო წინა ფიუზელაჟი და ფრთები ააშენა Mitsubishi-მ.
ავიონიკის ნაწილი მიაწოდა Lockheed Martin-მა, ხოლო ციფრული fly-by-wire სისტემა ერთობლივად შეიმუშავა Japan Aviation Electric-მა და Honeywell-მა (ყოფილი Allied Signal). კომუნიკაციის სისტემებისა და IFF ინტეროგატორების კონტრაქტორები მოიცავდა: Raytheon, NEC, Hazeltine და Kokusai Electric. ცეცხლის კონტროლის რადარი, IRS, მისიის კომპიუტერი და EW სისტემა შეიმუშავა იაპონიამ.
გარდა ამისა, ფრენის კონტროლის კომპიუტერი, ფრენის კონტროლის კანონები და დაკავშირებული კომპიუტერული პროგრამული უზრუნველყოფა არსებითად მთლიანად შეიმუშავა და ინტეგრირდა იაპონიის მიერ. საბოლოო აწყობა შესრულდა იაპონიაში, MHI-ის მიერ Komaki-South ობიექტზე ნაგოიაში.
F-2 და F-16 შედარებით
უფრო დიდი ფრთები აძლევს თვითმფრინავს უკეთეს ტვირთს და მანევრულობას მისი ტურბინის პროპორციულად, მაგრამ ასევე მიდრეკილია დაამატოს წონა ჩარჩოს სხვადასხვა გზით. მეტმა წონამ შეიძლება უარყოფითი ეფექტი იქონიოს აჩქარებაზე, ასვლაზე, ტვირთზე და რადიუსზე. უფრო დიდი ფრთების უფრო მსუბუქად გასაკეთებლად, ფრთების კანი, ძელები, ნეკნები და თავსახური დამზადდა გრაფიტ-ეპოქსიდური კომპოზიტისგან და co-cured ავტოკლავში. ეს იყო co-cured ტექნოლოგიის პირველი გამოყენება საწარმოო ტაქტიკურ გამანადგურებელზე.
ეს ტექნოლოგია ფრთებისთვის წააწყდა გარკვეულ საწყის პრობლემებს, მაგრამ აღმოჩნდა წამყვანი ტექნოლოგიის გამოყენება, რომელიც უზრუნველყოფს წონის დაზოგვას, გაუმჯობესებულ რადიუსს და გარკვეულ სტელსის სარგებელს. ეს ტექნოლოგია შემდეგ გადაეცა ამერიკას, პროგრამის ინდუსტრიული პარტნიორობის ფარგლებში.
F-2-ს აქვს სამი დისპლეის ეკრანი, მათ შორის თხევადკრისტალური დისპლეი Yokogawa-სგან.
განსხვავებები F-2-სა და F-16 Block 40-ს შორის
Mitsubishi-მ გამოიყენა არსებული F-16 დიზაინი, როგორც სარეფერენციო სახელმძღვანელო დიზაინის სამუშაოსთვის, და F-16-ის საინჟინრო ნახაზების 95%-ზე მეტი შეიცვალა F-2-სთვის.
F-16 Block 40-თან შედარებით, F-2 განსხვავდება შემდეგი ასპექტებით:

ფრთის გაშლისა და ფესვის აკორდის გაზრდა, 25 პროცენტით მეტი ფრთის ფართობით. ფრთები ასევე გააჩნია შევიწროებული უკანა კიდე.
უფრო დიდი კუდის ბრტყელი.
უფრო გრძელი ფიუზელაჟი.
უფრო გრძელი და უფრო ფართო ცხვირი J/APG-1 ან J/APG-2 აქტიური ელექტრონულად სკანირებადი მასივის (AESA) რადარის განსათავსებლად. თითქმის ერთდროულად აშშ-ის საჰაერო ძალების F-15C Eagles-ის ერთ ესკადრილიასთან, F-2 იყო პირველი ოპერაციული სამხედრო თვითმფრინავი მსოფლიოში AESA რადარით, F-22 Raptor-ის AN/APG-77 AESA რადარამდე.
სამმაგი კაბინის ბუშტი, რომელიც უზრუნველყოფს უკეთეს დაცვას ფრინველების დარტყმებისგან.
ათი ფრთის ქვეშ hardpoint-ი, F-16-ის ექვსის საწინააღმდეგოდ. თუმცა, მაქსიმუმ ოთხი ფრთის ქვეშ hardpoint-ი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ერთ ფრთაზე.
კომპოზიტური მასალები გამოყენებულია საერთო წონის და რადარული ხელმოწერის შესამცირებლად.
ინტეგრირებული ელექტრონული საომარი სისტემა Mitsubishi Electric-ისგან. ეს სისტემა გამოტოვებულია F-2B-ზე.
ორიგინალური ფრენის კონტროლის სისტემა.
ავიონიკის სისტემასთან დაკავშირებული აღჭურვილობა და OFP განსხვავდება F-16-სგან ბევრ ასპექტში.
F-2 ასევე აღჭურვილია drogue პარაშუტით, რაც არის F-16-ის არჩევითი მახასიათებელი.

ოპერაციული ისტორია
2013 წლის 7 თებერვალს, რუსეთის საჰაერო ძალების ორმა Sukhoi Su-27 გამანადგურებელმა მოკლედ შევიდა იაპონიის საჰაერო სივრცეში Rishiri კუნძულთან ახლოს ჰოკაიდოს მახლობლად, ფრენა სამხრეთით იაპონიის ზღვის თავზე უკან ჩრდილოეთისკენ დაბრუნებამდე. ოთხი F-2 გამანადგურებელი გაფრინდა რუსული თვითმფრინავების ვიზუალურად დასადასტურებლად, გააფრთხილა რადიოთი საჰაერო სივრცის დატოვებისთვის.
იაპონიის თავდაცვის სამინისტრომ გამოაქვეყნა იაპონიის თვითდაცვის საჰაერო ძალების პილოტის მიერ გადაღებული ფოტო ორიდან ერთი Su-27-ისა. რუსეთმა უარყო შეჭრა, განაცხადა, რომ ჯეტები ასრულებდნენ რუტინულ ფრენებს დავის კურილის კუნძულების მახლობლად.
2013 წლის 22 აგვისტოს, რუსეთის ორმა Tupolev Tu-142 Bear-F საზღვაო საპატრულო თვითმფრინავმა შევიდა იაპონიის საჰაერო სივრცეში კიუშუს მთავარი სამხრეთ კუნძულის მახლობლად ორ წუთზე ნაკლები ხნით. F-2 გამანადგურებლები გაფრინდნენ პასუხად.
ვარიანტები

XF-2A: ერთადგილიანი პროტოტიპები.
XF-2B: ორადგილიანი პროტოტიპები.
F-2A: ერთადგილიანი გამანადგურებლის ვერსია.
F-2B: ორადგილიანი სასწავლო ვერსია.
F-2 Super Kai: შემოთავაზებული ვერსია CFT-ების (conformal fuel tanks) ტარების შესაძლებლობით, დაფუძნებული F-16C Block 60-ზე. განკუთვნილი იყო F-4EJ Kai Phantom II-ის ჩასანაცვლებლად. უარყოფილ იქნა, როდესაც F-35A Lightning II არჩეულ იქნა.