საბავშვო რკინიგზები

საბავშვო რკინიგზები — ბავშვების დამატებითი განათლების დაწესებულება, რომლის ფორმატშიც წარმოდგენილია მოსწავლეთა პროფორიენტაციის უნიკალური სისტემა რკინიგზის ტრანსპორტის პროფესიებზე თამაშის, სწავლის და „მუშაობის“ დახმარებით ფორმატში „როგორც მოზრდილი“. საბავშვო რკინიგზებზე სწავლების პროცესში მოზარდი რკინიგზელები (საბავშვო რკინიგზების მოსწავლეები) ეცნობიან რკინიგზის ტრანსპორტის პროფესიებს: ლოკომოტივის მემანქანე, სამგზავრო მატარებლების გამცილებელი, ვაგონების შემმოწმებელი, რკინიგზის სადგურის მორიგე, ლიანდაგის მონტიორი, სიგნალიზაციის, ცენტრალიზაციის, ბლოკირების მოწყობილობათა ელექტრომონტიორი, ასევე მთლიანად კომპანიის მოღვაწეობას. საბავშვო რკინიგზების ქვეგანყოფილებები ასრულებენ მთავარ როლს რკინიგზელის პროფესიის ინტერესთა ფორმირებაში. 

საბავშვო რკინიგზებზე რეალიზებული საგანმანათლებლო პროგრამები მოიცავს სამ მიმართულებას:
 პროფესიონალური სწავლა,
 საპროექტო სწავლა,
 პირადი ჩვევები და საერთო კულტურული განვითარება.

პროფესიონალური სწავლის მიმართულების გარდა, მოზარდებისათვის შექმნილია ყველა პირობა ახალი კომპეტენციების განვითარების და დაწყებითი ჩვევების ფორმირებაში საკუთარი პროექტების შესაქმნელად. ამისათვის საბავშვო რკინიგზებზე მუშაობს ტექნიკური ხელოვნების, 3D მოდელირებისა და პროტოტიპირების წრეები. წრეებში მოზარდი რკინიგზელები სწავლობენ სხვადასხვა მასალებით ხელით შრომის ელემენტარულ ხერხებს (ქაღალდი, კარტონი, პლასტიკი, ხე და ა. შ.), მონაწილეობენ მოდელების და მაკეტების დამზადებაში, აშენებენ მცირე მასშტაბის უბრალო კარტონის მოდელებს, შემდეგ, გამოცდილების მიღების პროცესში, ბავშვები აკეთებენ ყველაზე უფრო რთულ და საინტერესო ექსპონატებს. საკუთარ მიღწევებს მოზარდები წარადგენენ სხვადასხვა შეჯიბრებებზე და გამოფენებზე.

 საბავშვო რკინიგზებზე სწავლის პროცესი 
საბავშვო რკინიგზებზე რკინიგზის პროფესიების სწავლა მიმდინარეობს ორ ძირითად ბლოკებში: თეორიულ და პრაქტიკულში.

თეორიული კურსი ძირითადად იწყება 1 ოქტომბრიდან 31 მაისამდე. მოსწავლეები მოდიან გაკვეთილებზე კვირაში ერთხელ, სადაც ეცნობიან რკინიგზის ძირითად პროფესიებს ლექციების, თამაშების, ინტერაქტივების ფორმატში და რკინიგზის ტრანსპორტის მოქმედი საწარმოების ობიექტებზე დასწრებით. ყოველკვირეული მეცადინეობები მიმდინარეობს ორი აკადემიური საათის რაოდენობით. საშუალოდ, ყოველდღიურად საბავშვო რკინიგზებზე მოდის დაახლოებით 200 მოსწავლე რკინიგზელი, რომელთა სწავლას ახორციელებენ გამოცდილი ინსტრუქტორები. სასწავლო წლის დამთავრების შემდეგ მოსწავლე რკინიგზელები აბარებენ შუალედურ ატესტაციას, რომლის შემდეგაც იღებენ დაშვებას სწავლის მეორე ბლოკის გავლაზე.

პრაქტიკული კურსი მოსწავლე რკინიგზელებისთვის მუდამ ყველაზე საინტერესო და მიმზიდველია. პრაქტიკის დაწყებამდე, ახალგაზრდა რკინიგზელებს ურიგდებათ ფორმიანი ტანსაცმელი, რომელშიც მთელი წლის განმავლობაში ახალგაზრდები „მუშაობენ“ საბავშვო რკინიგზაზე სხვადასხვა პროფესიებზე.

სწავლის მთლიანი კურსის გავლისას ახალგაზრდები ეცნობიან ისეთ პროფესიებს როგორებიცაა: დიქტორი; პლატფორმის მორიგე; ვაგზლის მორიგე; სამგზავრო ვაგონის გამცილებელი; სიგნალისტი; სარკინიგზო გადასასვლელის მორიგე; ლიანდაგის მონტიორი და ბრიგადირი; ვაგონების შემმოწმებელი; სცბ-ს ელექტრომონტიორი და ელექტრომექანიკოსი; მემანქანის თანაშემწე და მემანქანე; რკინიგზის სადგურის მორიგე; ცენტრალიზაციის პოსტის ოპერატორი; სადგურის უფროსი; სამატარებლე დისპეტჩერი და სხვა.

პრაქტიკა საბავშვო რკინიგზაზე მიმდინარეობს როგორც წესი ორ ცვლად, მაქსიმუმ 4 საათი დღეში. უფროსი ზედამხედველის მეთვალყურეობის ქვეშ ახალგაზრდა რკინიგზელები ითვისებენ მატარებელთა მოძრაობის ორგანიზაციის ნიუანსებს. ზაფხულის სეზონში 25 საბავშვო რკინიგზას ეწვევა დაახლოებით 700 ათასი მგზავრი.

ყოველწლიურად ზაფხულის პერიოდში თითქმის 15 ათასი ახალგაზრდა რკინიგზელი ცდის საკუთარ ძალას საბავშვო, მაგრამ „ზრდასრული ასაკის“ კანონებით მოქმედ რკინიგზაზე.

 მოკლე დახასიათება 
საბავშვო რკინიგზების საერთო სიგრძე აჭარბებს 92 კმ-ს. ყველაზე უფრო მეტი სიგრძე – 11,6 კმ აქვს სვობოდნის საბავშვო რკინიგზას. ყველაზე მოკლე — ყურგანის საბავშვო რკინიგზას (ჩელიაბინსკის საბავშვო რკინიგზის ფილიალი) — 1,06 კმ. საბავშვო რკინიგზის მთავარი ნაწილია ვიწროლიანდაგიანი სარკინიგზო ხაზი, რომელზეც პრაქტიკულ სწავლას გადიან ახალგაზრდა რკინიგზელები (როგორც წესი ზაფხულის პერიოდში). წელიწადის სხვა დროს საბავშვო რკინიგზაზე ტარდება ბავშვების თეორიული სწავლება. საბავშვო რკინიგზები ცდილობენ რაც შეიძლება ახლო მივიდნენ საერთო სარგებლობის რკინიგზების პროტოტიპთან. ამიტომ საბავშვო რკინიგზებზე, რამდენადაც ეს შესაძლებელია, გამოიყენება ისეთივე მოწყობილობები, როგორც ნამდვილ რკინიგზებზე. საბავშვო რკინიგზებზე მიღებული რკინიგზის ექსპლოატაციის წესები ასევე მაქსიმალურად მიახლოებულია საერთო სარგებლობის რკინიგზების ექსპლოატაციის წესებთან.

როგორც წესი, საბავშვო რკინიგზები წარმოადგენენ რკინიგზის საერთო ქსელიდან იზოლირებულ ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზის მონაკვეთს სიგრძით 1-დან 11 კმ-მდე, რომელიც ხშირად წრიულია. განსაკუთრებული სატრანსპორტო მნიშვნელობა საბავშვო რკინიგზებებს, როგორც წესი, არ გააჩნიათ. უფრო ხშირად საბავშვო რკინიგზებს აგებენ ქალაქის პარკებში და დასასვენებელ ზონებში.

საექსპლოატაციო სეზონის დროს, უფრო ხშირად ზაფხულში, გამოცდილი ინსტრუქტორების ხელმძღვანელობის ქვეშ მყოფი ბავშვები პრაქტიკაში ამყარებენ მთელი წლის განმავლობაში მიღებულ ცოდნას, დამოუკიდებლად ასრულებენ რკინიგზის ექსპლოატაციის ყველა ძირითად სამუშაოს. საბავშვო რკინიგზების კურსდამთავრებულებს ხშირად აქვთ შეღავათები რკინიგზის საშუალო სპეციალურ და უმაღლეს სასწავლო დაწესებულებებში გამოცდების ჩაბარების დროს.

პროფესიული ორიენტაციისა და ახალგაზრდა რკინიგზელთა პროფესიული სწავლების გარდა საბავშვო რკინიგზები მონაწილეობენ ბავშვის პიროვნულ ჩამოყალიბებაში, რისთვისაც საბავშვო რკინიგზებთან ერთად იქმნება სხვადასხვა წრეები (კინო, ფოტო, მუსიკალური, საცეკვაო, სარკინიგზო მოდელიზმის და ა. შ.), ასევე სპორტული სექციები.

 ინფრასტრუქტურა 
ყველა საბავშვო რკინიგზა ვიწროლიანდაგიანია. საბჭოთა კავშირში საბავშვო რკინიგზების ლიანდაგის სიგანე, როგორც წესი, შეადგენდა 750 მმ-ს. ეს დაკავშირებული იყო იმასთან, რომ ასეთი ლიანდაგის სიგანე იყო სახელმწიფო სტანდარტი საბჭოთა კავშირის ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზებისთვის, ასე რომ საბავშვო რკინიგზებს შეეძლოთ გამოეყენებინათ საბჭოთა კავშირის სამრეწველო კომპლექსის მიერ ნაწარმოები მოძრავი შემადგენლობა და სხვა მოწყობილობები. გამონაკლისს შეადგენდა კრასნოიარსკის საბავშვო რკინიგზა. დაარსების მომენტიდან (1936 წლიდან) 1961 წლამდე მას ქონდა საკმაოდ ვიწრო ლიანდაგის სიგანე — სულ 305 მმ, 1961 წელს კრასნოიარსკის საბავშვო რკინიგზის ლიანდაგი გადაიკერა 508 მმ-ზე. ადრე 600 მმ-ანი ლიანდაგის სიგანე ქონდათ ვოლგოგრადის და ასტანის საბავშვო რკინიგზებს, მაგრამ შემდგომში მოხდა მათი ლიანდაგების გადაკერვა 750 მმ-ზე.

საბჭოთა კავშირის ფარგლებს გარეთ საბავშვო რკინიგზებს ქონდათ სხვა ლიანდაგის სიგანე, ხშირად უფრო ნაკლები, ვიდრე 750 მმ. მაგალითად, პოზნანის (პოლონეთი) საბავშვო რკინიგზას ლიანდაგის სიგანე აქვს 600 მმ, ხოლო დრეზდენის საბავშვო რკინიგზას — სულაც 381 მმ.

ახალგაზრდა რკინიგზის მუშაკების თანამედროვე რკინიგზის ტექნიკის მართვისთვის მომზადების მიზნით, საბავშვო რკინიგზები ხშირად იარაღდებოდნენ სიგნალიზაციის, ცენტრალიზაციის და ბლოკირების მოწყობილობების იმავე სისტემებით, როგორც ნამდვილ რკინიგზებზე (თუმცა ასეთი სისტემების პრაქტიკული საჭიროება, როგორც წესი, არ იყო).

 მოძრავი შემადგენლობა 

 ორთქლმავლები 
როგორც წესი, საბავშვო რკინიგზებზე გამოიყენებოდა იგივე მოძრავი შემადგენლობა, რაც საბჭოთა კავშირის ჩვეულებრივ ვიწროლიანდაგიან რკინიგზებზე. მეორე მსოფლიო ომამდე და ომის პირველ წლებში ეს იყო ორთქლმავლები, კერძოდ ორთქლმავალი Гр, П24-ის პროექტის ორთქლმავლები (სხვადასხვა მოდიფიკაციები) და სხვა. სამოციანი წლებიდან ორთქლმავლები შეიცვალა თბომავლებით, მაგრამ ზოგიერთ საბავშვო რკინიგზაზე ისინი მუშაობდნენ ოთხმოციან და ზოგიერთ შემთხვევებში ოთხმოცდაათიან წლებამდეც კი, ხოლო კიევის და როსტოვის საბავშვო რკინიგზებზე Гр-ს ორთქლმავლები (Гр-185 დონის როსტოვში და Гр-336 კიევში) დღემდე აგრძელებენ მუშაობას (2017 წლის მდგომარეობით). გორკის საბავშვო რკინიგზაზე (ნიჟნი-ნოვგოროდში) დღემდე მუშაობს ორთქლმავალი Кп4-430 (П24-ის მოდიფიკაცია). 2014 წლის 1 ივნისიდან მცირე ოქტომბრის საბავშვო რკინიგზაზე გამოჩნდა ორთქლმავალი Кп4-447.

 თბომავლები 
1950-იანი და 1960-იანი წლების ბოლოს საბჭოთა კავშირის რკინიგზებზე სულ უფრო ხშირად ჩნდებოდნენ თბომავლები. „უფროს ძმას“ არ ჩამორჩა საბავშვო რკინიგზაც. საბავშვო რკინიგზებზე გამოჩნდნენ თბომავლები ТУ2, ТУ3, ТУ4, ТУ6 (ТУ4 და ТУ6 — საკმაოდ იშვიათად). 1980-იანი წლების ბოლოს, სპეციალურად საბავშვო რკინიგზების საჭიროებისთვის, მიმდინარეობდა ТЭУ-16 თბომავლის პროექტის შექმნა, მაგრამ საბჭოთა კავშირის დაშლისა და შემდგომი ეკონომიკური კრიზისის გამო, ТЭУ-16 ვერ შეიქმნა.

1980-იან წლებში საბავშვო რკინიგზებზე შემოვიდა თბომავალი ТУ7, რომელმაც თანდათან გამოდევნა უფრო ადრეულ წლებში არსებული თბომავლები, პირველ რიგში — ТУ2. მიუხედავად ამისა საბავშვო რკინიგზებზე დღემდე შენარჩუნებულია ТУ2-ის დიდი რაოდენობა.

2010 წელს კამბარკის ქარხანაში შეიქმნა ТУ10 სერიის პირველი თბომავალი. დღეისათვის (2019 წელი) რუსეთის საბავშვო რკინიგზებზე უკვე მიღებულია ТУ10 სერიის არანაკლები 30 თბომავალი.

 ელმავლები 
თბომავლებისგან განსხვავებით ელმავლები ვერ გავრცელდა საბავშვო რკინიგზებზე. 1960 წელს ტორფის მრეწველობის საერთო საკავშირო სამეცნიერო-საკვლევი ინსტიტუტის კონსტრუქტორული ბიუროს ენთუზიასტების ჯგუფმა დაამუშავა სპეციალური ელმავლის პროექტი საბავშვო რკინიგზებისათვის, რომელმაც მიიღო ინდექსი ВЛ-4, მაგრამ საბავშვო რკინიგზების ელექტროფიკაცია მიჩნეული იქნა საკმაოდ სახიფათოდ და ელმავლის აგება ვერ განხორციელდა.

არსებობს მონაცემები, რომ უჟურის საბავშვო რკინიგზაზე გამოიყენებოდა ორი ელმავალი ЭД-1, მაგრამ ინფორმაცია ამ საბავშვო რკინიგზაზე მოიძებნება საკმაოდ მცირე რაოდენობით, რის გამოც ეს ფაქტი არ მიიჩნევა საფუძვლიანად და სახელმძღვანელოდ.

 ვაგონები და მოტორვაგონები 
ლოკომოტივების წევაზე მომუშავე მატარებლებთან ერთად, ზოგჯერ საბავშვო რკინიგზებზე გამოიყენებოდა მოტორვაგონიანი მატარებლები. მოსკოვის და უჟურის საბავშვო რკინიგზებზე გამოიყენებოდა თვითნაკეთი ელექტრომატარებლები. ქალაქ ალჩევსკის საბავშვო რკინიგზაზე გამოიყენებოდა ავტომოტრისა АМ1.

მეორე მსოფლიო ომამდე საბავშვო რკინიგზებზე გამოიყენებოდა რევოლუციამდე აგებული ვაგონები (მათ შორის კოლომენის ქარხნის და უცხოური). ომის შემდეგ საბავშვო რკინიგზებზე შემოვიდა პოლონური წარმოების 2Aw, 3Aw მოდელების Pafawag-ის ვაგონები (1956 წლიდან 1960 წლამდე) 38 დასაჯდომი ადგილით. 1980-იანი წლების ბოლოს ისინი შეიცვალა ПВ40 ვაგონებით, რომლებსაც აწარმოებდა დემიხოვის მანქანათმშენებელი ქარხანა 1950-იან წლებში.

1989 წელს საბჭოთა კავშირში ვაგონების წარმოება 750 მმ-ანი ლიანდაგის სიგანისათვის შეწყდა. 2003 წელს „მეტროვაგონმაშის“ ქარხანამ მშენებარე ნოვოსიბირსკის საბავშვო რკინიგზისთვის მიიღო შეკვეთა ვიწროლიანდაგიანი სამგზავრო ვაგონების თაობაზე. ახალი ვაგონების პირველი პარტია, რომელმაც მიიღო ინდექსი 20.0011, დამკვეთს მიეწოდა 2004 წლის აგვისტოში. 2004 წლის შემოდგომაზე „მეტროვაგონმაშმა“ მოსკოვის რკინიგზისგან მიიღო შეკვეთა მოსკოვის საბავშვო რკინიგზისთვის ვიწროლიანდაგიანი სამგზავრო ვაგონების თაობაზე. ამ ვაგონების კონსტრუქცია მეტად ანალოგიურია 20.0011 მოდელის ვაგონებისა, მაგრამ მასში შეტანილი იქნა მრავალრიცხოვანი ცვლილებები და გაუმჯობესებები და ამიტომ ახალმა ვაგონებმა მიიღეს ინდექსები 20.0015 და 20.0016. ეს ვაგონები დამკვეთს მიეწოდა 2005 წლის აპრილში.

 თვითნაკეთი მოძრავი შემადგენლობა 
როგორც წესი, საბავშვო რკინიგზების მშენებლობას მხარს უჭერდა არსებული რკინიგზების განყოფილებების დირექცია. მაგრამ ზოგჯერ ხდებოდა ისე, რომ რკინიგზების განყოფილებების მმართველობა არ იჩენდა ინტერესს საბავშვო რკინიგზის მიმართ და ზოგიერთი საბავშვო რკინიგზა იქმნებოდა მხოლოდ ენთუზიაზმის ხარჯზე. ბუნებრივია ნამდვილი ლოკომოტივებისა და ვაგონების მოპოვებას ენთუზიაზისტები ვერ ახერხებდნენ. ამის ნაცვლად იქმნებოდა თვითნაკეთი ლოკომოტივები, ხშირად ავტომანქანების დეტალების და კვანძების გამოყენებით. რა თქმა უნდა თავისი პარამეტრებით ისინი არ შეესაბამებოდნენ საწარმოებში აგებულ ლოკომოტივებს, მაგრამ ასეთი მანქანებითაც ხდებოდა საბავშვო რკინიგზების მუშაობის ორგანიზება.

კრასნოიარსკის საბავშვო რკინიგზა თავისი არსებობის მანძილზე იყენებდა მხოლოდ თვითნაკეთ ლოკომოტივებს. ეს დაკავშირებულია არასტანდარტულ ლიანდაგის სიგანესთან — თავდაპირველად 305 მმ, ხოლო მოგვიანებით — 508 მმ.

 ისტორია 
1932 წელს მოსკოვში კომკავშირლებმა ააშენეს პირველი საზოგადოებრივი ელექტროფიცირებული საბავშვო რკინიგზა. მაგრამ ის უფრო გასართობი მიზნებისთვის გამოიყენებოდა, ვიდრე სასწავლო. 1930-იანი წლების ბოლოს ის დაიკეტა, ხოლო შემდგომში დავიწყებას მიეცა. 1935 წლის 24 ივნისს თბილისში გაიხსნა საბავშვო რკინიგზა. ზუსტად ის ოფიციალურად გახდა პირველი საბავშვო რკინიგზა მსოფლიოში თანამედროვე გაგებით. ცოტა მოგვიანებით გაიხსნა კრასნოიარსკის საბავშვო რკინიგზა ქალაქ კრასნოიარსკში, პირველი რუსეთის საბჭოთა ფედერაციულ სოციალისტურ რესპუბლიკაში. თბილისში საბავშვო რკინიგზის მშენებლობის მონაწილეებმა გაზეთ „პიონერსკაია პრავდის“ საშუალებით მიმართეს თავიანთ თანატოლებს მოწოდებით აეშენებინათ საბავშვო რკინიგზა ქვეყნის სხვა ქალაქებში. ამ იდეამ მხარდაჭერა მიიღო სსრკ გზათა მიმოსვლის სახალხო კომისრის ლაზარე კაგანოვიჩისა და აკადემიკოს ვლადიმერ ობრაზცოვის მიერ, რის შემდეგ საბავშვო რკინიგზების აშენება დაიწყო ყველა მოკავშირე რესპუბლიკის დედაქალაქებში და ქვეყნის რკინიგზის სამმართველოების მდებარეობის ადგილებში.

1980-იანი წლების შუა პერიოდში სსრკ-ში მუშაობდა არანაკლებ 52 საბავშვო რკინიგზა. თითქმის ყველა ისინი იმყოფებოდნენ გზათა მიმოსვლის სამინისტროს დაქვემდებარებაში.

სსრკ-ს მაგალითზე საბავშვო რკინიგზების აშენება დაიწყეს სოციალისტური ბანაკის ქვეყნებშიც: ბულგარეთში, უნგრეთში, გერმანიის დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, ჩეხოსლოვაკიაში, ჩინეთში, კუბაში და სხვა. ამასთან უცხოური საბავშვო რკინიგზები ხშირად განსხვავდებოდნენ ხაზების დაქსაქსულობით და დიდი სიგრძით. მაგრამ ბევრ შემთხვევაში, სსრკ-სგან განსხვავებით, სახელმწიფო დახმარების უქონლობის გამო ბევრმა უცხოურმა საბავშვო რკინიგზამ იმუშავა, როგორც ექსპერიმენტი, არაუმეტეს 10-15 წლისა. ჩეხოსლოვაკიის პრაქტიკულად ყველა საბავშვო რკინიგზა (კოშიცეს გარდა) დაიკეტა 1980-იან წლებამდე; შედარებით მშვიდად გადაიტანეს სოციალისტური წყობის დაშლა მხოლოს უნგრეთისა და გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის (შემდგომში ერთიანი გერმანია) საბავშვო რკინიგზებმა. მაგრამ დღემდე მათმა ზოგიერთმა საბავშვო რკინიგზამ მაინც ვერ შეინარჩუნა სასწავლო ფუნქციები, ნაწილი გადაკეთდა საპარკე ატრაქციონებად.

სსრკ-ის დაშლის შემდეგ საბავშვო რკინიგზები მწყობრიდან გამოვიდა. პოსტსაბჭოთა ქვეყნების უმრავლესობაში ამ სისტემამ ლიკვიდაცია განიცადა ან გადაიქცა საპარკე ატრაქციონებად. მიუხედავად ამისა საბავშვო რკინიგზების ნაწილი აგრძელებდა თავის სამუშაოს, ხოლო ზოგიერთი მათგანი კი აღდგა.

რუსეთში ფუნქციონირებს 26 საბავშვო რკინიგზა ქალაქებში: ვლადიკავკაზი, ვოლგოგრადი, ეკატერინბურგი, ირკუტსკი, ყაზანი, კემეროვო, კრასნოიარსკი, კრატოვო (სოფელი, მოსკოვიდან 20 კმ), კურგანი, ლისკი, ნიჟნი-ნოვგოროდი, ნოვომოსკოვსკი, ნოვოსიბირსკი, ორენბურგი, პენზა, დონის როსტოვი, სანქტ-პეტერბურგი (2 სხვადასხვა ლიანდაგი), სვობოდნი, ტიუმენი, უფა, ხაბაროვსკი, ჩელიაბინსკი, ჩიტა, იუჟნო-სახალინსკი, იაროსლავლი. 2004 წლიდან აშენდა 4 საბავშვო რკინიგზის სისტემა.

რუსეთის საბავშვო რკინიგზების ახალგაზრდა რკინიგზელების კონტიგენტი შეადგენს 18,5 ათას ადამიანს. დამთავრებულების ყოველწლიური რაოდენობა — 2,6 ათასი ადამიანი, რომელთაგან ნახევარზე მეტი ხდება რკინიგზის ტრანსპორტის უმაღლესი სასწავლებლებისა და ტექნიკუმების სტუდენტები და მომავალში სამუშაოდ მოდიან რუსეთის რკინიგზის ჰოლდინგში.

უკრაინაში საბავშვო რკინიგზები ფუნქციონირებენ ქალაქებში: დნეპრი, დონეცკი, ზაპოროჟიე, კიევი, ლვივი, როვნო, უჟგოროდი, ხარკოვი. ოდესაში მცირე ხნის განმავლობაში (1956 წლიდან 1960 ან 1963 წლამდე) არსებობდა ეგრედ წოდებული საბავშვო ტრამვაი — მცირე სიგრძის იზოლირებული ტრამვაის ხაზი, რომელსაც ემსახურებიან ბავშვები. მაგრამ მას არ ქონდა პირდაპირი ურთიერთობა საბავშვო რკინიგზებთან.

ყაზახეთში მოქმედებს ორი საბავშვო რკინიგზა: სემეის და ყარაგანდის.

ბელარუსში მოქმედებს ერთადერთი მინსკის საბავშვო რკინიგზა.

ყოფილი სსრკ-ს საბავშვო რკინიგზების ფარგლებს გარეთ ფუნქციონირებს უნგრეთში, გერმანიაში, სლოვაკეთში. საბავშვო რკინიგზების ნაწილი ბულგარეთში, პოლონეთში, კუბაზე აგრძელებს მუშაობას სასეირნო ატრაქციონების სახით.

 საბავშვო რკინიგზების მნიშვნელობა 
 პროფესიული ორიენტაცია 
საბავშვო რკინიგზებზე ახალგაზრდა რკინიგზელებს ასწავლიან რკინიგზის პრაქტიკულად ყველა სპეციალობების საფუძვლებს. ამასთან საზაფხულო პრაქტიკების დროს დამოუკიდებელი სამუშაო ხელს უწყობს ბავშვებში რკინიგზაზე მუშაობის ინტერესების გაჩენას.

1950-იან — 1970-იან წლებში საბავშვო რკინიგზების კურსდამთავრებულების მესამედიდან ნახევრამდე რაოდენობა ირიცხებოდა რკინიგზის ტექნიკუმებში და უმაღლეს სასწავლებლებში. უკანასკნელ წლებში ეს პროცენტი მნიშვნელოვნად შემცირდა.

 ბავშვების აღზრდა 
საბავშვო რკინიგზების პედაგოგიური მნიშვნელობა მრავალგეგმიანია.

რკინიგზაზე მარტოდმარტო მუშაობა წარმოუდგენელია, სხვა თანამშრომლებთან ურთიერთობის გარეშე. ამის წყალობით ახალგაზრდა რკინიგზელები სწავლობენ კოლექტიურ მუშაობას.

ახალგაზრდა რკინიგზელების ერთობლივი ცვლები შედგება სხვადასხვა ასაკის ბავშვებისაგან, სწავლების სხვადასხვა წლებში პერიოდისგან. ბევრ თანამდებობებზე (მაგალითად, ვაგონის გამცილებელი, რევიზორი, მოლარე) ახალგაზრდა რკინიგზელებს უხდებათ მჭიდროდ იურთიერთონ რკინიგზის სტუმრებთან, მათ შორის უფროსებთან. ეს ხელს უწყობს ბავშვების ადამიანებთან ურთიერთობის ჩვევების გამომუშავებას და არა მხოლოდ თავის თანატოლებთან.

საბავშვო რკინიგზებზე მუშაობა ბავშვებს აძლევს საკუთარ მოქმედებებზე პასუხისმგებლობის გრძნობების გამომუშავებას, უვითარდებათ დისწიპლინის პატივისცემა და უსაფრთხოების ტექნიკის წესების დაცვა.

ამასთან ერთად საბავშვო რკინიგზები გამოიყენება და უნდა გამოიყენებოდეს ბავშვთა დასვენებიის ორგანიზაციისთვის (თავისუფალ დროს მონაწილეობა ბავშვთა ინტერესების შესაბამის წრეებში, დასვენების და კონკურსების საღამოების ჩატარება), მათი პიროვნული ესთეტიკური განვითარებისთვის (ბევრ საბავშვო რკინიგზაზე მოქმედებს ფერწერის, კინო და ფოტო, მუსიკალური და საცეკვაო წრეები და სხვა), ასევე მათი ჰორიზონტის გაფართოებისთვის (ექსკურსიები რკინიგზის ტრანსპორტის საწარმოებში, საინტერესო ადამიანებთან შეხვედრები).

 სატრანსპორტო ფუნქციები 
უფრო ხშირად საბავშვო რკინიგზებს არა აქვთ სატრანსპორტო მნიშვნელობა და მგზავრები მას აღიქვავენ, როგორც მხოლოდ საპარკე ატრაქციონად. მხოლოდ ზოგიერთ შემთხვევაში საბავშვო რკინიგზები ემსახურებიან მგზავრებს ერთი ქალაქიდან საგარეუბნო დასასვენებელ ზონებში გადასაყვანად (მაგალითად: ჩიტაში, ორენბურგში, სვობოდნიში, შიმკენთში).

მაგრამ ამ წესებშიც არის გამონაკლისი შემთხვევები. გერმანია-საბჭოთა კავშირის ომის დროს საბავშვო რკინიგზა ქალაქ სვობოდნიში გამოიყენებოდა საკვები პროდუქტების გადასატანად გარეუბნებში არსებული საბჭოთა მეურნეობებიდან. ომის შემდეგ ვილნიუსის საბავშვო რკინიგზა ემსახურებოდა ნახშირის შემოტანას ერთ-ერთ საქალაქო თბოელექტროსადგურში, ხოლო ნიჟნი-ნოვგოროდის მაქსიმ გორკის სახელობის საბავშვო რკინიგზა იყო, როგორც საზოგადოებრივი ტრანსპორტის ერთ-ერთი სახეობა, ტრამვაისთან და ავტობუსებთან ერთად, ამასთან გამოიმუშავებდა გარკვეულ ფინანსურ სახსრებს.«Детская железная дорога заработала 209 тыс. рублей» «Деловой Петербург »  (Online) со ссылкой на пресс-релиз ГЖД, 31 августа 2007 года

 სხვა ფაქტები 
 საბავშვო რკინიგზების წინამორბედი იყო 1890-იანი წლების შუა პერიოდში დიდი თავადი მიხეილ ალექსანდრეს ძისათვის (ალექსანდრე III-ის ძე) და მისი დებისთვის გატჩინის სასახლის პარკში შექმნილი კერძო ატრაქციონი. შედგებოდა ორთქლის ლოკომოტივისგან და ორი-სამი რელსებზე მოსიარულე სამგზავრო ვაგონეტკისგან, რომლის ლიანდაგიც დაგებული იყო პარკის ხეებს შორის; ორთქლის მანქანას მართავდა მიხეილი.
 საბჭოთა კავშირში და მსოფლიოში პირველი საბავშვო რკინიგზა გაიხსნა 1932 ან 1933 წელს მოსკოვში, გორკის პარკში. მან იარსება მცირე ხანს, 1939 წელს ის უკვე აღარ არსებობდა. გაუგებარი მიზეზების გამო საბჭოთა კავშირში ამ საბავშვო რკინიგზის არსებობის ფაქტი ყოველთვის გაუხმაურებელი იყო. როგორც ამტკიცებენ პირველი საბავშვო რკინიგზა გაიხსნა თბილისში (თბილისის საბავშვო რკინიგზა გაიხსნა 1935 წელს). შენარჩუნებულია მხოლოდ ორი წყარო, რომლებიც ამტკიცებენ საბავშვო რკინიგზის არსებობას გორკის პარკში: ნარკვევი 1933 წლის 9 იანვრის გაზეთ „ვეჩერნაია მოსკვაში“ და მოკლე მოხსენება 1936 წელს გამოცემულ ბროშურაში „საბჭოთა კავშირის 25 საბავშვო რკინიგზა“.
 1939—1940 წლებში მოსკოვისათვის პროექტირდებოდა გრანდიოზული საბავშვო რკინიგზა. მას უნდა ქონოდა ორი ხაზი, სიგრძით 12 და 8 კმ (იმ დროს, როდესაც უმეტესი საბავშვო რკინიგზების სიგრძე შეადგენდა საშუალოდ ერთ-ორ კილომეტრს). მოსკოვის საბავშვო რკინიგზას უნდა გამოეყენებინა წევის ორი სახეობა — ორთქლმავლის და ელექტრო. ამ ლიანდაგის პროექტირებისას მოიწვიეს საუკეთესო სპეციალისტები. სადგურის არქიტექტურა არ უნდა ჩამორჩენოდა მოსკოვის მეტროპოლიტენის სადგურების და სახალხო მეურნეობის მიღწევათა გამოფენის პავილიონების ბრწყინვალებას. ეს საბავშვო რკინიგზა უნდა განთავსებულიყო იზმაილოვოს პარკში. პროექტი მიღებული იქნა 1941 წლის 20 ივნისს. მის განხორციელებას ხელი შეუშალა ორი დღის შემდეგ დაწყებულმა ნაცისტურ გერმანიასთან ომმა.
 საბავშვო რკინიგზა მოსკოვში მაინც არ აშენდა. დღევანდელი მოსკოვის საბავშვო რკინიგზა მდებარეობს დედაქალაქიდან 40 კილომეტრში, სოფელ კრატოვოში.
 მთელი ისტორიის განმავლობაში საბჭოთა კავშირში არსებობდა მხოლოდ სამი ელექტროფიცირებული საბავშვო რკინიგზა: საბავშვო რკინიგზა მოსკოვის მაქსიმ გორკის სახელობის პარკში, საბავშვო რკინიგზა უჟურში და საბავშვო რკინიგზა დონეცკში. დღეისათვის არც ერთი მათგანი არ არის შენარჩუნებული. დონეცკის საბავშვო რკინიგზა, მეორე მსოფლიო ომის დროს დანგრეული, აღორძინდა 1972 წელს, მაგრამ უკვე ელექტროფიკაციის გარეშე. ომის შემდეგ საბავშვო რკინიგზების ელექტროფიკაციის გეგმებზე უარი თქვეს უსაფრთხოების თვალსაზრისით. ოდესაში არსებობდა უნიკალური საბავშვო ტრამვაი, რომელიც რა თქმა უნდა ელექტროფიცირებული იყო, მაგრამ ამ ობიექტს არანაირი პირდაპირი კავშირი არ ქონდა საბავშვო რკინიგზასთან.
 პოსტსაბჭოთა ქვეყნების გარეთ საბავშვო რკინიგზებზე არსებობდა ელექტროფიცირებული ლიანდაგები, მაგრამ იშვიათად. ელექტროფიცირებული  იყო საბავშვო რკინიგზები პლზენში და ოსტრავაში (ჩეხოსლოვაკია), ასევე ზოგიერთი გერმანული საბავშვო რკინიგზა.
 ყველაზე უფრო გრძელი საბავშვო რკინიგზა (სვობოდნი) სიგრძეში აღემატება ყველაზე უფრო მოკლე საბავშვო რკინიგზას (კურგანი) თერთმეტჯერ. სვობოდნის საბავშვო რკინიგზის სიგრძე — 11,6 კმ, კურგანის — 1,054 კმ.

იხილეთ აგრეთვე
ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა
საბავშვო რკინიგზა (ატრაქციონი)
პარკის რკინიგზა
ბაღის რკინიგზა

რესურსები ინტერნეტში

Children's railways of the USSR 
Children's Railways of the former USSR 



სქოლიო

კატეგორია:საბავშვო რკინიგზა
კატეგორია:ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზები