იდელისა ბონელი

იდელისა ბონელი დე კალვენტი (10 სექტემბერი, 1931 – 3 ივლისი, 2022) — დომინიკელთა რესპუბლიკის საზღვაო ბიოლოგი, რომელიც ითვლება „კარიბის ზღვის საზღვაო კონსერვაციის დედად“. იდელისა იყო დომინიკის რესპუბლიკაში ბიოლოგიის სწავლების დამფუძნებელი, ასევე საზღვაო ბიოლოგიის ინსტიტუტისა და დომინიკის საზღვაო კვლევების ფონდის დამფუძნებელი. იდელისამ გადამწყვეტი როლი შეასრულა ჩრდილოეთ ატლანტიკის პირველი კუზა ვეშაპების ნაკრძალის შექმნაში და მიღებული აქვს მრავალი ჯილდო, მათ შორის გაეროს გარემოსდაცვითი პროგრამის (UNEP) „გლობალური 500-ის“ საპატიო სიაში შეყვანა, იუნესკოს მარი კიურის მედალი და დუარტეს, სანჩესისა და მელის ღირსების ორდენი. BBC-მ იდელისა ბონელის ლათინური ამერიკის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ქალ მეცნიერს უწოდა.

ბიოგრაფია
იდელისა ბონელი პერალტა დაიბადა 1931 წლის 10 სექტემბერს სანტიაგო დე ლოს კაბალიეროსში, დომინიკის რესპუბლიკაში. ვინაიდან იდელისას სურდა საზღვაო ბიოლოგიის შესწავლა და იმ პერიოდში დომინიკის რესპუბლიკაში ბიოლოგიის სწავლების პროგრამები არ არსებობდა, ბონელიმ უნივერსიტეტში სწავლა ნიუ-იორკში გააგრძელა. 1953 წელს იდელისა ბონელი დე კალვენტი ჩაირიცხა კოლუმბიის უნივერსიტეტში და 1956 წელს მიიღო საზღვაო ბიოლოგიის ბაკალავრიატის ხარისხი. შემდგომში, 1961 წელს, ოდელისა ბონელიმ ნიუ-იორკის უნივერსიტეტში მაგისტრის ხარისხი მოიპოვა. განათლების დასრულების შემდეგ, ბონელიმ თავისი პირველი სამუშაო დაიწყო ნიუ-იორკის აკვარიუმში, სადაც როს ნიგრელის კვლევით ასისტენტად მუშაობდა.

1962 წელს ბონელი დაბრუნდა დომინიკელთა რესპუბლიკაში და დაიწყო სწავლება სანტო დომინგოს ავტონომიურ უნივერსიტეტში (Universidad Autónoma de Santo Domingo, UASD), სადაც დააარსა ქვეყანაში ბიოლოგიის შემსწავლელი პირველი ინსტიტუცია. 1966 წელს ოდელისა ბონელიმ დააარსა საზღვაო ბიოლოგიის ინსტიტუტი, რომელიც მოგვიანებით გადაიქცა საზღვაო ბიოლოგიის კვლევის ცენტრად.  ამ დაწესებულებაში ბონელი დე კალვენტი ასწავლიდა 1967–1986 წლებში, ხოლო შემდგომ, 1992 წლამდე, ასრულებდა სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამების კოორდინატორის მოვალეობას. 

1974 წელს ბონელიმ დააარსა დომინიკის რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემია და დაიწყო ნაშრომების გამოქვეყნება, რომლებმაც ფართო გავლენა მოახდინეს საზღვაო რესურსების დაცვითა და მართვით დაინტერესებულ და ამ სფეროში მომუშავე პირებზე. 1986 წელს გადამწყვეტი როლი შეასრულა კუზა ვეშაპისთვის პირველი დაცული ტერიტორიის შექმნაში, რომელსაც თავდაპირველად ეწოდებოდა ვერცხლის ბანკის კუზა ვეშაპების ნაკრძალი, რომელიც დღეს ცნობილია სახელით Santuario de los Bancos de la Plata y la Navidad..

ყველა წვლილისთვის იდელისა ბონელი დაჯილდოვდა დომინიკის რესპუბლიკის მთავრობის მიერ დომინიკელი ქალების მეცნიერებაში დამსახურების მედლით (1986), დომინიკის რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის ეროვნული სამეცნიერო პრემიით (1987) და 1987 წელს გაეროს გარემოსდაცვითი პროგრამის (UNEP) „გლობალური 500-ის“ საპატიო სიაში იქნა შეყვანილი.

1990 წელს იდელისა ბონელი სანტო-დომინგოს ავტონომიურ უნივერსიტეტში (UASD) დამსახურებული პროფესორის სტატუსით დააჯილდოვეს, ხოლო 1991 წელს ბონელიმ დააარსა დომინიკის საზღვაო კვლევების ფონდი — დაწესებულება, რომელიც კოორდინაციას უწევს საზღვაო მართვის გეგმას, იკვლევს საზღვაო ცხოვრებასა და მარჯნის რიფებს და მართავს საზღვაო ძუძუმწოვართა ნაკრძალს.იმავე წელს ბონელი შეუერთდა განვითარებადი ქვეყნების ქალ მეცნიერებათა ორგანიზაციას (Organization for Women in Science for the Developing World, OWSD) და მონაწილეობა მიიღო მის პირველ გენერალურ ასამბლეაში.

იდელისა ბონელიმ გააგრძელა პუბლიკაციების გამოქვეყნება, ხოლო სამეცნიერიო ნაშრომები გამოიყენებოდა საზღვაო და სანაპირო გარემოსდაცვითი კანონმდებლობის ფორმირებაზე გავლენის მოსახდენად. 2007 წელს ბონელი გახდა მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიური ლაურეატი, 2008 წელს მიიღო ეროვნული ეკოლოგიის ჯილდო Fundación Corripio-სგან, ხოლო 2009 წელს იუნესკომ მარი კიურის მედლით დააჯილდოვა.

2010 წელს კანადის ბრიტანული კოლუმბიის პროვინციის ქალაქ ვიქტორიაში მოქმედმა ბიოლოგიის კონსერვაციის საზოგადოებამ (Society for the Conservation of Biology) იდელისა ბიოლოგიაში გამორჩეული სამსახურისთვის დააჯილდოვა. 2011 წელს დომინიკელთა რესპუბლიკის მთავრობამ ბონელის დუარტეს, სანჩესისა და მელის ღირსების ორდენი მიანიჭა. 2013 წელს BBC-მ იდელისა ბონელი ლათინური ამერიკის ათ ყველაზე მნიშვნელოვან ქალ მეცნიერს შორის დაასახელა.

გარდაცვალება
იდელისა ბონელი 2022 წლის 3 ივლისს, 90 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

ჯილდოები
1986 — მეცნიერებაში ქალთა დამსახურების მედალი, დომინიკის რესპუბლიკის მთავრობა
1987 — ეროვნული სამეცნიერო პრემია, დომინიკის რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემია
1987 — „გლობალური 500-ის“ საპატიო სია, გაეროს გარემოსდაცვითი პროგრამა (UNEP)
1990 — დამსახურებული პროფესორი, სანტო დომინგოს ავტონომიური უნივერსიტეტი
2007 — აკადემიური ლაურეატი, დომინიკის რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემია
2008 — ეროვნული ეკოლოგიის ჯილდო, Fundación Corripio
2009 — მარი კიურის მედალი, იუნესკო (UNESCO)
2010 — ბიოლოგიაში გამორჩეული სამსახურის ჯილდო (SCB), ბიოლოგიის კონსერვაციის საზოგადოება, ვიქტორია, კანადა
2011 — დუარტეს, სანჩესისა და მელის ღირსების ორდენი, დომინიკის რესპუბლიკის მთავრობა

ნაშრომების ნაწილობრივი სია
ბონელი დე კალვენტი, იდელისა (1974). ანგარიში დომინიკის რესპუბლიკაში თევზჭერის შესახებ (ესპანურად). სანტო დომინგო, დომინიკის რესპუბლიკა: საზღვაო ბიოლოგიის კვლევების ცენტრი, სანტო დომინგოს ავტონომიური უნივერსიტეტი.
ბონელი დე კალვენტი, იდელისა (1974). დომინიკური თევზჭერის ბიოლოგიის კვლევები (ესპანურად). სანტო დომინგო, დომინიკის რესპუბლიკა: სანტო დომინგოს ავტონომიური უნივერსიტეტის გამომცემლობა.
ბონელი დე კალვენტი, იდელისა (1974). თევზჭერის კვლევა და მისი პერსპექტივები (ესპანურად). სანტო დომინგო, დომინიკის რესპუბლიკა: სანტო დომინგოს ავტონომიური უნივერსიტეტი.
ბონელი დე კალვენტი, იდელისა (1978). კონსერვაცია და ეკოგანვითარება (ესპანურად). სანტო დომინგო, დომინიკის რესპუბლიკა: საზღვაო ბიოლოგიის კვლევების ცენტრი, სანტო დომინგოს ავტონომიური უნივერსიტეტი.
ბონელი დე კალვენტი, იდელისა; ვასკეს ტინეო, მანუელ; ტერერო, დავიდი (1985). ანგარიში: მცენარეთა ქიმიური მახასიათებლები და ადგილობრივი გამოყენება დომინიკურ ხალხურ მედიცინაში — ბიბლიოგრაფიული კვლევა (ესპანურად). სანტო დომინგო, დომინიკის რესპუბლიკა: საზღვაო ბიოლოგიის კვლევების ცენტრი, სანტო დომინგოს ავტონომიური უნივერსიტეტი. OCLC 20360333.
ბონელი დე კალვენტი, იდელისა (1994). საზღვაო ძუძუმწოვრები დომინიკის რესპუბლიკაში (ესპანურად). სანტო დომინგო, დომინიკის რესპუბლიკა.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 10 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1931
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2022
კატეგორია:ქალი მეცნიერები
კატეგორია:ქალი ბიოლოგები
კატეგორია:ბიოლოგები