მზის აქტიურობა

მზის აქტიურობა — მზის ატმოსფეროს სხვადასხვა სიღრმეზე დაკვირვებული აქტიური წარმონაქმნების — ლაქების, ჩირაღდნების, ფლოკულების, ამოფრქვევების ბოჭკოების პროტუბერანცებისა და სხვა მოვლენათა ერთობლიობა. მზის აქტიურობის დასახასიათებლად შემოღებულია მთელი რიგი ინდექსები: მზის ლაქების ფარდობითი რიცხვი ანუ ვოლფის რიცხვი, ფლოკულების, ჩირაღდნების, ბოჭკოებისა და პროტუბერანცების სიკაშკაშე და ფართობი, გვირგვინის მონოქრომატული ნათების სიკაშკაშე, მზის რადიოგამოსხივების ინტენსიურობა. ლაქების, ჩირაღდნებისს და ფლოკულების ახლოს ჩანს აგრეთვე პროტუბერანცები, ბოჭკოები და გვირგვინის შეშფოთებული არეები: ყველა ამ წარმონაქმნს ერთად აქტიურ არეს უწოდებენ. იგი მზის შემოსაზღვრულ უბანში იჩენს თავს, მაგრამ მოიცავს მზის ატმოსფეროს ყველა ფენას ფოტოსფეროდან გვირგვინამდე. აქტიური არე ხასიათდება გაძლიერებული რადიო- და ულტრაიისფერი გამოსხივებით. აქტიური არეები, როგორც წესი, ეკვატორის პარალელურ ზოლებშია, მის სამხრეთით და ჩრდილოეთით. რადგან მზის აქტიურობის მოვლენათა შორის მჯიდრო კავშირია, დროის დიდ შუალედში (თვე და მეტი) მზის აქტიურობის შეფასებისათვის შეიძლება ნებისმიერი ინდექსით ვისარგებლოთ. ყველაზე ხშირად იყენებენ ვოლფის რიცხვებს. მზის აქტიურობის დონე ციკლურად იცვლება საშუალო 11-წლიანი პერთოდით (ცალკეული ციკლების ხანგრძლივობა მერყეობს 7.5 წლიდან 16 წლამდე). შეინიშნება უფრო გრძელვადიანი ცვალებადობაც, მაგალითად ე. წ საუკუნეობრივი ცვლილება, რომლის პერიოდი 80 წელზე მეტია. 

მზის აქტიურობის ცვლილებით განისაზღვრება რიგი გეოფიზიკური მოვლენები, მაგალითად: მაგნიტური და იონოსფერული შეშფოთებანი, პოლარული ციალი და სხვა. მზის აქტიურობა გავლენას ახდენს ტროპოსფეროზეც — ატმოსფეროს იმ ნაწილზე, რომელიც განაპირობებს ამინდს ჩვენს პლანეტაზე, აგრეთვე ბიოსფეროზე და, მაშასადამე, ადამიანზეც, თუმცა ეს უკანასკნელი საკითხი ჯერ-ჯერობით სუსტადაა შესწავლილი.

ლიტერატურა