ფილიპო იუვარა

ფილიპო იუვარა (დ. 7 მარტი, 1678 - გ. 31 იანვარი, 1736) — იტალიელი არქიტექტორი, სცენოგრაფი, გრავიორი და ოქრომჭედელი. აქტიურად მოღვაწეობდა გვიანი ბაროკოს არქიტექტურის სტილში და ძირითადად მუშაობდა იტალიაში, ესპანეთსა და პორტუგალიაში.

 ბიოგრაფია 
მარცხნივ|მინი|კაპელა ანტამორი სან ჯიროლამო დელა კარიტაში, იუვარასა და ლე გროსის მიერ
იუვარა დაიბადა სიცილიის ქალაქ მესინაში, ოქრომჭედლებისა და გრავიორების ოჯახში. ახალგაზრდობა ოჯახთან ერთად სიცილიაში გაატარა, სადაც ოჯახის სახელოსნოში მუშაობდა, თუმცა სამღვდელოების კვალდაკვალ სწავლობდა. 1703 წელს აკურთხეს. ამავდროულად, მან კვალი დატოვა, როგორც მხატვარმა - ესპანეთისა და სიცილიის მეფე ფილიპე V-ს კორონაციისთვის მესინაში სადღესასწაულო დეკორაციები შექმნა (1701) და დამოუკიდებლად შეისწავლა არქიტექტურა, მხოლოდ ვიტრუვიუსისა და ვინიოლას წიგნების გამოყენებით. იუვარა 1704 წელს რომში გადავიდა საცხოვრებლად. იქ ის არქიტექტურას კარლო და ფრანჩესკო ფონტანებთან სწავლობდა.

მისი დამოუკიდებელი კარიერის პირველი ფაზა ცერემონიებისა და ზეიმების დიზაინით, განსაკუთრებით კი თეატრებისთვის დეკორაციების აწყობით არის გამორჩეული. იუვარას დეკორაციები მოიცავს scena per angolo-ს, რაც სიტყვასიტყვით „კუთხით დახრილ სცენებს“ ნიშნავს. ამ სტილის ზუსტი წარმოშობა გაურკვეველია. ფერდინანდო გალი ბიბიენა ამტკიცებს, რომ ის თავის ტრაქტატში „ქალაქური არქიტექტურა“ (1711) გამოიგონა. თუმცა, სტილი აშკარად გამოიყენებოდა მანამდეც, მათ შორის იუვარას ნაშრომებში. ეს სტილი განსხვავდებოდა ერთწერტილიანი პერსპექტიული დეკორაციებისგან, რომლებიც მეთექვსმეტე საუკუნეში შემუშავდა და მეჩვიდმეტე საუკუნეში მიაღწია აპოგეას; იუვარას რამდენიმე ადრეული ნახატი, რომლებიც 1706 წლით თარიღდება, ნეაპოლის სან ბარტოლომეოს თეატრს უკავშირდება, თუმცა უცნობია, რეალურად დაასრულა თუ არა მან თეატრისთვის დეკორაციები. მისი ნამუშევრების უმეტესობა თეატრსა და დეკორაციებში რომში, კარდინალ ოტობონის მფარველობის ქვეშ შესრულდა. მონაწილეობა მიიღო კარდინალის კერძო თეატრის რეკონსტრუქციაში პალაცო დელა კანჩელერიაში და ასევე შექმნა დეკორაციები თეატრში წარმოდგენილი ოპერებისთვის. პირველი ოპერა, რომლის დეკორაციებიც იუვარამ შექმნა, იყო „კონსტანტინო პიო“, კარდინალ ოტობონის ლიბრეტოთი და ჩ.ფ. პოლაროლის მუსიკით. ოპერის პრემიერა შედგა 1709 წელს, რითაც გაიხსნა ოტობონის ახლად გარემონტებული კერძო თეატრი და იყო ერთ-ერთი პირველი ოპერა, რომელიც გამოჩნდა საერო თეატრზე პაპის აკრძალვების მოხსნის შემდეგ. ასევე მუშაობდა ოტობონის მიერ დაფინანსებულ წარმოდგენებში თეატრო კაპრანიკაში. მისი კიდევ ერთი მთავარი მფარველი რომში იყო მარი კაზიმირა დ’არკიანი, პოლონეთის ყოფილი დაქვრივებული დედოფალი, რომლისთვისაც იუვარამ შექმნა დეკორაციები ცუკარის სასახლეში, მის პატარა საოჯახო თეატრში წარმოდგენილი ოპერებისთვის. 1713 წელს თეატრალურმა პროექტმა გენუაში წაიყვანა.

1706 წელს იუვარამ გაიმარჯვა წმინდა პეტრეს ტაძარში ახალი საკურთხევლის კონკურსში, რომელსაც ორგანიზება პაპმა კლემენტ XI-მ გაუწია და გახდა პრესტიჟული სან ლუკას აკადემიის წევრი. 1708 წელს შექმნა თავისი პირველი მნიშვნელოვანი არათეატრალური არქიტექტურული ნამუშევარი და ერთადერთი, რომელიც რომში განხორციელდა: პატარა, მაგრამ შესანიშნავად შესრულებული ანტამოროს სამლოცველო სან ჯიროლამო დელა კარიტას ეკლესიაში, რომლის იდეა თავის ახლო მეგობართან, ფრანგ მოქანდაკე პიერ ლე გროსთან მჭიდრო თანამშრომლობით დაამუშავა.Gerhard Bissell, A “Dialogue” between Sculptor and Architect: the Statue of S. Filippo Neri in the Cappella Antamori, in: Stuart Currie, Peta Motture (ed.), The Sculpted Object 1400-1700, Aldershot 1997, 221-237.

იუვარა ასევე იყო გრავიორი: მისი გრავიურების წიგნი გამოქანდაკებული გერბების შესახებ გამოჩნდა 1711 წელს, Raccolta di varie targhe fatte da profesori primarii di Roma.Raccolta di varie targhe...

რომში ცხოვრების შემდეგ, იუვარამ გარკვეული დრო მშობლიურ მესინაში გაატარა, სადაც მან შეიმუშავა ამბიციური გეგმები (რომლებიც არასდროს დაუსრულებია) ნავსადგურის გასწვრივ მასიური, მოხრილი სასახლის ფასადის მშენებლობის შესახებ საცხოვრებელი და ბიზნეს მიზნებისთვის. ის ლომბარდიაში რამდენიმე პროექტში იყო ჩართული, მათ შორის კარავაჯოს ეკლესიის მონუმენტური საკურთხევლის (რომელიც არასდროს აშენებულა და არქიტექტორ კარლო ჯუზეპე მერლოს უფრო პატარა ნამუშევრით ჩანაცვლდა) და ბერგამოს საკათედრო ტაძრის საკურთხევლის პროექტებში. მან ასევე დააპროექტა ბელუნოს საკათედრო ტაძრის დეკორატიული სამრეკლო (ამჟამად დახრილია).

 ეკლესიები ტურინში 
მარცხნივ|მინი|240x240პქ|სუპერგის ბაზილიკა
1714 წელს, იუვარამ დაიწყო იმ არქიტექტურული ნამუშევრების დიზაინი, რომლითაც ყველაზე მეტად არის ცნობილი დღეს. იგი სავოიის საჰერცოგოში დაიქირავეს, სადაც ვიქტორ ამადეო II-მ თავდაპირველად სცენოგრაფიულ პროექტში დაასაქმა, შემდეგ კი იუვარა ტურინში კარის მთავარი  არქიტექტორის თანამდებობაზე დანიშნა.

ტურინში დააპროექტა სანტა კრისტინას ეკლესიის (1715–1718) ფასადი, სან ფილიპოს ეკლესია, სანტა კროჩეს ეკლესია, შობის ბაზილიკა და სან ჯუზეპეს სამლოცველო (1725) სანტა ტერეზას ეკლესიაში. მან ასევე დააპროექტა და ააშენა კარმინის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია (1732-1736), სადაც სივრცე ცენტრალური დარბაზის გარშემოა კონცენტრირებული ზემოდან ჩამოვარდნილი სინათლის სცენოგრაფიული ეფექტით. ასევე წვლილი შეიტანა ტურინის მრავალი ეკლესიის ინტერიერის გაფორმებაში.

იუვარას ერთ-ერთი შედევრი, სუპერგის ბაზილიკა, 1731 წელს აშენდა და ტურინის ქალაქს გადაჰყურებს მთის წვერზე. ატარებდა ნაწილობრივ თვალწარმტაცი მონუმენტისა და ნაწილობრივ სავოიის დინასტიის სამეფო მავზოლეუმის ფუნქციას. როგორც ამბობენ, ეს ადგილი შეირჩა იმდროინდელი ჰერცოგისა და მომავალი მეფის, სავოიელი ვიქტორ ამადეო II-ის მიერ აქ დადებული აღთქმის გამო, როდესაც ის ტურინის ბრძოლის დროს ალყაშემორტყმული  ქალაქის ფრანგული ჯარებისგან დაცვისას ოპერაციების ველს ათვალიერებდა. მშენებლობა შრომატევადი იყო და თოთხმეტი წელი დასჭირდა, მათ შორის ორი წელი მთის მწვერვალის გასწორებას; და წარმოუდგენელი ხარჯებითა და ძალისხმევით ქვებისა და მარაგების მწვერვალზე მიტანას. ეკლესიის უკან მონასტერი აშენდა. ეკლესიას აქვს მაღალი, ვერტიკალური, სამოცდათხუთმეტმეტრიანი, ბაროკოს სტილის გუმბათი; ეს უკანასკნელი მთის ეფექტს ქმნის მთის თავზე.

მან ასევე ააშენა სხვა ეკლესიები, მათ შორის უცნაური, ბორომინეს სტილის სან გრეგორიოს ეკლესია მესინაში, სიცილიაში.Destroyed by earthquake in 1908 მანტუაში მან მაღალი, კონტრფორსირებული გუმბათი დაამატა ალბერტის წმინდა ანდრეას ეკლესიას.

 სასახლეები პორტუგალიაში 
მარჯვნივ|მინი|200x200პქ|ფილიპო იუვარას პროექტი ლისაბონის სამეფო სასახლისთვის
პიემონტში მოპოვებულმა პოპულარობამ იუვარას ნიჭისა და შესაძლებლობებისადმი მოთხოვნა გაზარდა და მას ევროპის ზოგიერთ უმდიდრეს სათავადო და სამეფო კარზე იწვევდნენ: 1719 წელს პორტუგალიაში იმყოფებოდა, სადაც მეფე ჟუან V- სთვის (1719-1720) მაფრაში სასახლის მშენებლობას გეგმავდა, რის შემდეგაც ლონდონსა და პარიზში იმოგზაურა.

ფილიპო იუვარას მიერ ლისაბონის სამეფო სასახლის პროექტი 1719 წელს დაიგეგმა, როგორც ლისაბონში, მდინარე ტაგოს სანაპიროზე მდებარე ამბიციური სასახლის კომპლექსი. პროექტი მოიცავდა არა მხოლოდ მეფე ჟუან V-ისა და პორტუგალიის სამეფო კარის მონუმენტურ სამეფო სასახლეს, არამედ ლისაბონის პატრიარქისთვის ახალ საკათედრო ტაძარსაც.

პორტუგალიაში ყოფნის დროს მან ასევე შეადგინა გეგმები ლისაბონში, ტახოს მდინარესთან, ატლანტის ოკეანის შესართავთან, მონუმენტური შუქურის შესაქმნელად.

 სასახლეები ჩრდილოეთ იტალიაში 
მარჯვნივ|მინი|180x180პქ|სტუპინიჯის სასახლე
სტუპინიჯის სასახლე (1729 - 1731) აშენდა სამეფო სანადირო სახლისთვის, რომელიც ტურინიდან დაახლოებით 10 კილომეტრის დაშორებით მდებარეობდა. უზარმაზარი განლაგება და უხვად მორთული ინტერიერი ამ სასახლეს ზაფხულის დასვენებისთვის დიდებულ ადგილად აქცევდა. მასიური ოვალური ცენტრალური პავილიონი, რომელსაც ბრინჯაოს ირემი ახურავს თავზე, დიდი თაღოვანი ფანჯრებით არის მოპირკეთებული და კუთხოვან ფრთებად გადაჭიმული, კლასიციზმის ნიმუშია, რომელიც იტალიური როკოკოს ორნამენტირებულ სიამოვნებას აღწერს. იუვარამ დააკმაყოფილა თავისი მფარველის კლასიკური დიდებულების მოთხოვნილებები, მაგრამ ბაროკოს ელემენტებით, რომ შენობები ისე აეშენებინა, თითქოს ისინი ტალღოვანი ლენტებით იყოს გაკეთებული. პავილიონის ინტერიერი, რომელიც თაბაშირითა და მოოქროვილი დეტალებით არის მორთული, მოლოდინებს კიდევ უფრო ამართლებს. იუვარამ ასევე მიიღო დავალება, აღედგინა და გაენახლებინა სავოიის მონარქიის უზარმაზარი სასახლის კომპლექსი ვენერია რეალეში და ასევე მისი სანტ-უბერტოს ეკლესია. ეს უკანასკნელი, დაუმთავრებელ მდგომარეობაში, ეკლექტიკური გავლენის მქონეა, რვაკუთხა გუმბათითა და გარეთ მიმართული თაღებით.
მარცხნივ|მინი|180x180პქ|პალაცო მადამა
სასახლის მშენებლობის მისი ერთ-ერთი შედევრი ტურინის პალაცო მადამას ფასადია (1718–1721). ის პალადიოს პალაცო კიერიკატის ფორმალურობას მოგვაგონებს, თუმცა დეტალებითა და ფანჯრებით არის გაძლიერებული. მიუხედავად იმისა, რომ ფასადი ჰაეროვან ფორტეპიანო ნობილეს ჰგავს, სინამდვილეში ის მხოლოდ სცენური, თითქმის თეატრალური ჟესტია, რომელიც შუა საუკუნეების ციხესიმაგრის გრანდიოზულ შესასვლელ კიბეს ფარავს. თუმცა, ეს ნამუშევარი ასევე ამბიციური პროგრამის ნაწილი იყო, რომელიც ტურინის ცენტრალური ნაწილის გადატვირთული, შუა საუკუნეების განლაგებას ერთმანეთთან დაკავშირებული მოედნების უფრო ღია და დაგეგმილ ნაწილად გარდაქმნისკენ ისწრაფოდა. მან ასევე დააპროექტა ბიელას მახლობლად მდებარე ოროპას საკურთხევლის სამეფო კარიბჭე.The sanctuary of Oropa, province of Biella tourist office; web page on www.atl.biella.it (accessed on February 2014)

იუვარამ ასევე გააშენა ტურინის მესამე გაფართოება დასავლეთისკენ, ასკანიო ვიტოცის და კარლო დი კასტელამონტეს მიერ შემოღებული ორთოგონალური სისტემის მიხედვით: პროექტი მოიცავდა პალაცო მარტინის დი სიგალას (1716) და სამხედრო საცხოვრებლების (1716–1728) მშენებლობას. მან მონაწილეობა მიიღო ტურინში „სააპელაციო სასამართლოს“ დიზაინში, რომელიც მისმა მემკვიდრემ, ბენედეტო ალფიერიმ, დაასრულა. მან ასევე მონაწილეობა მიიღო მილანში სასახლის დიზაინში. შექმნა რივოლის ციხის განახლებისთვის განკუთვნილი პროექტები (რომლებიც არასდროს დასრულებულა). ნეაპოლიტანელი კორადო ჯაკინტო იმ მხატვრებს შორის იყო, რომლებიც ჯუვარამ მიიწვია სასახლეების, მაგალითად, ტურინში ვილა დელა რეჯინას, დეკორაციისთვის.

 სასახლეები მადრიდში 
მარჯვნივ|მინი|200x200პქ|ფილიპო იუვარას პროექტი მადრიდის სამეფო სასახლისთვის
1734 წლის შობის წინა დღეს, მადრიდის უძველესი სამეფო ალკაზარი ხანძარმა გაანადგურა. ამან ესპანეთის ბურბონ მეფეს, ფილიპე V-ს, აიძულა, იუვარასთვის ახალი სასახლის მშენებლობის ზედამხედველობა ეთხოვა. 1735 წლის აპრილისთვის არქიტექტორი მადრიდში გადავიდა და მშენებლობის დაგეგმვა დაიწყო. გეგმის მიხედვით ამჟამინდელზე კიდევ უფრო დიდი ნაგებობა შეიქმნებოდა უხვი ბაღებით. მან ასევე შეასრულა ლა გრანხა დე სან ილდეფონსოს სამეფო სასახლის ფასადის და არანხუესის სამეფო სასახლის ზოგიერთი ნაწილის პროექტები. თუმცა, იუვარა მოულოდნელად გარდაიცვალა 1736 წლის იანვარში, ესპანეთში ჩასვლიდან ცხრა თვეზე ნაკლებ დროში. მიუხედავად იმისა, რომ სამეფო სასახლის მისი გეგმების ხის მაკეტი აშენდა, მისი ყველა პროექტი გარდაცვალების შემდეგ მისმა მოწაფეებმა, მათ შორის ჯოვანი ბატისტა საკეტიმ, შეასრულეს.

 გავლენა 
ზოგიერთი მწერალი აღნიშნავს, რომ იუვარამ ადრეული განათლება რომში მიიღო და მის სტილს კარლო ფონტანას მიაწერს, თუმცა, იუვარა ეკლექტური იყო თავისი შემოქმედებით და, როგორც ჩანს, მან სხვა მრავალი ოსტატის გავლენაც განიცადა, მათ შორის პიეტრო და კორტონას და ფრანჩესკო ბორომინის. მასზე, სავარაუდოდ, გავლენა მოახდინა გვარინო გვარინის ნამუშევრებმა. იუვარას ძლიერი გავლენის მქონე ბაროკოს არქიტექტორებს შორის არიან ბერნარდო ვიტონე და ბენედეტო ალფიერი. იუვარამ და იოჰან ბერნჰარდ ფიშერ ფონ ერლახმა ერთმანეთზე გავლენა მოახდინეს გრავიურების საშუალებით. იუვარას ნამუშევრები, ბაროკოს ხელოვნებისა და არქიტექტურის დიდ ნაწილთან ერთად, ნეოკლასიციზმის აღზევებასთან ერთად პოპულარობის დაკარგვის პირას იყო. 1994 წელს მისი პროექტების მასშტაბური გამოფენა გენუასა და მადრიდში გაიმართა.

 გალერეა 

 ლიტერატურა 







 რესურსები ინტერნეტში 

 "Scenografie di Juvarra" (იტალიურ ენაზე)
 რიკარდო ჩიგოლა, „ფ. იუვარა“
 არქიტექტურული და ორნამენტული ნახატები : იუვარა, ვანვიტელი, ბიბიენას ოჯახი და სხვა იტალიელი მხატვრები, მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმის გამოფენის კატალოგი 

სქოლიო

კატეგორია:გარდაცვლილი 1736
კატეგორია:დაბადებული 1678
კატეგორია:დაბადებული 7 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 იანვარი
კატეგორია:იტალიელი არქიტექტორები
კატეგორია:იტალიელები
კატეგორია:სიცილიელები