ტყლაპი

ტყლაპი — ქართული ტრადიციული პროდუქტი, რომელიც წარმოადგენს ხილის პიურესაგან მომზადებულ, მზეზე გამომშრალ თხელ ფირფიტას. იგი გამოიყენება როგორც დამოუკიდებელ ნუგბარად, ასევე სხვადასხვა კერძის (მაგალითად ხარჩოს, ლობიოსა და საწებლების) საკაზმად.
 ეტიმოლოგია 
სიტყვა „ტყლაპი“ ქართულ ენაში რამდენიმე მნიშვნელობით გვხვდება. ლინგვისტური ტექნოლოგიების ჯგუფის განმარტებითი ლექსიკონის მიხედვით:
 მოდუღებული ტყემლის (ქლიავის და სხვ.) წვენის თხელი, გამომშრალი ფენა.
 გაცვეთილ ფეხსაცმელში ჩასაფენი ტყავის ნაჭერი.

ენათმეცნიერული თვალსაზრისით, ტერმინი უკავშირდება ზმნას „დატყლაპება“, რაც გაბრტყელებას ან მიკვრას ნიშნავს, რაც პირდაპირ მიუთითებს პროდუქტის დამზადების ტექნოლოგიაზე.
 ისტორია და ეთნოგრაფია 
საქართველოში ხილის გამოშრობის ტრადიცია უძველესი დროიდან არსებობს. ისტორიულად, ტყლაპი იყო ჭარბი მოსავლის ზამთრისთვის შენახვის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი საშუალება. აკადემიკოს ივანე ჯავახიშვილის ნაშრომებში, კერძოდ „საქართველოს ეკონომიურ ისტორიაში“, ხაზგასმულია მეხილეობის დარგის მნიშვნელობა და ხილის პროდუქტების როლი ქვეყნის ეკონომიკურ ცხოვრებაში.
 დამზადების ტექნოლოგია 
ტყლაპის დამზადების ტრადიციული მეთოდი მოიცავს შემდეგ ეტაპებს:
 ნედლეულის მომზადება: ხილის (ტყემალი, შინდი, ლეღვი და სხვ.) გარეცხვა და გადარჩევა.
 თერმული დამუშავება: ხილის მოხარშვა მცირე რაოდენობით წყალთან ერთად დარბილებამდე.
 გახეხვა: მოხარშული მასის გახეხვა საცერში ან „გოდორში“ კურკებისა და კანის მოსაცილებლად. მიიღება ერთგვაროვანი ფაფა.
 შრობა: მიღებული მასის თხელ ფენად (2-3 მმ) წასმა სპეციალურ ხის დაფებზე ან ქსოვილზე და მზეზე გაშრობა. შრობის პროცესი გრძელდება რამდენიმე დღე.
 შენახვა: გამომშრალ ფირფიტებს აცლიან ზედაპირიდან, კეცავენ ან ახვევენ და ინახავენ მშრალ, გრილ ადგილას.
 სახეობები 
ნედლეულის მიხედვით განასხვავებენ ტყლაპის რამდენიმე სახეობას:
 ტყემლის ტყლაპი — ყველაზე გავრცელებული სახეობა. აქვს მკვეთრი მჟავე გემო. გამოიყენება კერძებში (ხარჩო, საწებლები).  
 შინდის ტყლაპი — გამოირჩევა სამკურნალო თვისებებით და შემკვრელი გემოთი.
 ლეღვის ტყლაპი — ტკბილი, სადესერტო ტყლაპი. აფხაზეთის გასტრონომიული კულტურის ნაწილი.
 თუთის ტყლაპი — მზადდება თუთის (ბჟოლის) წვენისგან, აქვს თაფლისებრი გემო.
 კვებითი ღირებულება 
ტყლაპი ინარჩუნებს ხილში არსებულ სასარგებლო ნივთიერებებს კონცენტრირებული სახით. იგი მდიდარია პექტინებით, ორგანული მჟავებით, მინერალებითა (კალიუმი, მაგნიუმი, რკინა) და ვიტამინებით. ტყემლის ტყლაპი ხასიათდება ანტისეპტიკური თვისებებით და აუმჯობესებს საჭმლის მონელებას.
სქოლიო

კატეგორია:ჩირი
კატეგორია:ქართული სამზარეულო