ქრისტერ ფუგლესანგი

არნე ქრისტერ ფუგლესანგი (დ. 18 მარტი,1957) — შვედი ფიზიკოსი და ევროპული კოსმოსური სააგენტოს ასტრონავტი. პირველად გაუშვეს STS-116 Space Shuttle-ის მისიაში 2006 წლის 10 დეკემბერს, რაც კოსმოსში პირველ შვედ მოქალაქედ აქცევს.

დაოჯახებული, სამი შვილის მამა, იყო CERN-ის თანამშრომელი და ასწავლიდა მათემატიკას სამეფო ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში, სანამ 1992 წელს შეარჩევდნენ ევროპელი ასტრონავტების კორპუსში. მონაწილეობა მიიღო Space Shuttle-ის ორ მისიაში და ხუთ გარეკორპუსულ აქტივობაში, და პირველი ადამიანია შეერთებული შტატების ან რუსეთის კოსმოსური პროგრამების გარეთ, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო სამზე მეტ გარეკორპუსულ აქტივობაში.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
ფუგლესანგი დაიბადა სტოკჰოლმში შვედი დედისა და ნორვეგიელი მამის ოჯახში, რომელიც შვედეთის მოქალაქე გახდა ფუგლესანგის დაბადებამდე ცოტა ხნით ადრე. ფუგლესანგმა დაამთავრა ბრომას გიმნაზია, სტოკჰოლმი, 1975 წელს, მიიღო მაგისტრის ხარისხი საინჟინრო ფიზიკაში სამეფო ტექნოლოგიური ინსტიტუტიდან (KTH), სტოკჰოლმში, 1981 წელს, და მიიღო დოქტორის ხარისხი ექსპერიმენტულ ნაწილაკთა ფიზიკაში სტოკჰოლმის უნივერსიტეტიდან 1987 წელს. გახდა ნაწილაკთა ფიზიკის ასოცირებული პროფესორი (დოცენტი) სტოკჰოლმის უნივერსიტეტში 1991 წელს.

ფუგლესანგი დაქორწინდა ელისაბეთ (ლიზა) ფუგლესანგზე (დაბადებით ვალდიე) 1983 წელს, რომელიც შეხვდა სამეფო ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში (KTH). ჰყავთ სამი შვილი.

ფუგლესანგ შვედეთის სკეპტიკოსთა ასოციაციის Vetenskap och Folkbildning  გამოჩენილი წევრია და მკაფიოდ იდენტიფიცირებს საკუთარ თავს სკეპტიკოსებთან და ათეისტებთან.

2012 წელს ფუგლესანგმა მიიღო სამეფო ტექნოლოგიური ინსტიტუტის 2012 წლის კურსდამთავრებულის ჯილდო.

კარიერა
სტუდენტობის დროს ფუგლესანგი მუშაობდა CERN-ში ჟენევაში UA5 ექსპერიმენტზე, რომელიც შეისწავლიდა პროტონ-ანტიპროტონის შეჯახებებს. 1988 წელს გახდა CERN-ის თანამშრომელი, სადაც მუშაობდა CPLEAR ექსპერიმენტზე, რომელიც შეისწავლიდა კაონ ნაწილაკების დახვეწილ CP-დარღვევას. ერთი წლის შემდეგ გახდა უფროსი თანამშრომელი და ნაწილაკების იდენტიფიკაციის ქვედეტექტორის ხელმძღვანელი.  1990 წლის ნოემბერში ფუგლესანგმა მიიღო თანამდებობა მანე სიგბანის ფიზიკის ინსტიტუტში, სტოკჰოლმი, მაგრამ კიდევ ერთი წელი დარჩა CERN-ში და მუშაობდა ახალ დიდ ადრონულ კოლაიდერის პროექტზე. 1990 წლიდან, როცა შვედეთში იყო განლაგებული, ფუგლესანგი ასწავლიდა მათემატიკას სამეფო ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში.

1992 წლის მაისში ფუგლესანგი შეარჩიეს ევროპული კოსმოსური სააგენტოს (ESA) ევროპელი ასტრონავტების კორპუსში, რომელიც დაფუძნებულია ევროპულ ასტრონავტთა ცენტრში (EAC) კიოლნში, გერმანია. 1992 წელს დაესწრო შესავალ სასწავლო პროგრამას EAC-ში და ოთხკვირიან სასწავლო პროგრამას იური გაგარინის კოსმონავტთა სასწავლო ცენტრში (TsPK) ვარსკვლავურ ქალაქში, რუსეთი, ESA-სა და რუსეთს შორის მომავალი თანამშრომლობის გათვალისწინებით "მირის" კოსმოსურ სადგურზე. 1993 წლის ივლისში დაამთავრა ასტრონავტების ძირითადი სასწავლო კურსი EAC-ში.

1993 წლის მაისში ფუგლესანგი და მისი კოლეგა, ESA-ს ასტრონავტი ტომას რაიტერი შეარჩიეს Euromir 95 მისიისთვის და დაიწყეს ვარჯიში TsPK-ში (მოსკოვი) ბორტის ინჟინერის ამოცანებისთვის, გარეკორპუსული აქტივობებისთვის (კოსმოსური სეირნობები) და "სოიუზის" კოსმოსური ხომალდის მართვისთვის მომზადების მიზნით. Euromir 95 ექსპერიმენტის ვარჯიში ორგანიზებული იყო და ძირითადად ტარდებოდა EAC-ში.

1995 წლის 17 მარტს ფუგლესანგი შეარჩიეს მეორე ეკიპაჟის წევრად, Euromir 95 მისიის სარეზერვო ეკიპაჟად, გენადი მანაკოვისა და პაველ ვინოგრადოვის გვერდით. მისიის განმავლობაში, რომელიც 179 დღე გაგრძელდა, ფუგლესანგი იყო ძირითადი ეკიპაჟის საკომუნიკაციო კოორდინატორი. რუსეთის მისიის საკონტროლო ცენტრიდან (TsUP) კოროლიოვში,  იყო მთავარი კონტაქტი ESA-ს ასტრონავტ ტომას რაიტერთან "მირზე" და მოქმედებდა როგორც კოორდინატორი "მირსა" და Euromir 95 Payloads ოპერაციების საკონტროლო ცენტრს შორის, რომელიც მდებარეობდა ობერპფაფენჰოფენში, გერმანია, და პროექტის მენეჯმენტს შორის. 1996 წლის მარტიდან ივნისამდე გაიარა სპეციალიზებული ვარჯიში TsPK-ში "სოიუზის" ოპერაციებზე გამოშვებისთვის, ატმოსფეროში ხელახალი შესვლისა და დაშვებისთვის.

მინი|ქრისტერ ფუგლესანგი მონაწილეობს EVA-ში STS-116-ზე
1996 წელს ESA-მ შეარჩია ფუგლესანგი, რომ ევარჯიშა როგორც მისიის სპეციალისტი NASA-ს Space Shuttle-ის მისიებისთვის. შეუერთდა მისიის სპეციალისტების კლასს NASA-ს ჯონსონის კოსმოსურ ცენტრში, ჰიუსტონი, 1996 წლის აგვისტოში და კვალიფიკაცია მიიღო ფრენის დანიშვნისთვის როგორც მისიის სპეციალისტმა 1998 წლის აპრილში.

1998 წლის მაისიდან ოქტომბრამდე ფუგლესანგმა განაახლა ვარჯიში TsPK-ში "სოიუზ-TM" კოსმოსური ხომალდის ოპერაციებზე გამოშვებისთვის, ატმოსფეროში ხელახალი შესვლისა და დაშვებისთვის. მიენიჭა რუსული "სოიუზის" დაბრუნების კომანდირის სერთიფიკატი, რომელიც აძლევს უფლებას მართოს სამადამიანიანი "სოიუზის" კაფსულა კოსმოსიდან დაბრუნებისას.

1998 წლის ოქტომბერში დაბრუნდა NASA-ში და დაინიშნა ტექნიკურ მოვალეობებზე NASA-ს ასტრონავტთა ოფისის სადგურის ოპერაციების სისტემის განყოფილებაში, რომელიც მუშაობდა რუსულ "სოიუზისა" და "პროგრესის" სატრანსპორტო ხომალდებზე. მოგვიანებით მუშაობდა, როგორც ძირითადი ინკრემენტის ეკიპაჟის დამხმარე ასტრონავტი საერთაშორისო კოსმოსური სადგურის მეორე ექსპედიციის ეკიპაჟისთვის. ფუგლესანგმა ასევე განაგრძო გარკვეული სამეცნიერო მუშაობა და იყო ჩართული SilEye ექსპერიმენტში, რომელიც იკვლევდა სინათლის აციმციმებას ასტრონავტთა თვალებში "მირზე" 1995-დან 1999 წლამდე.  მუშაობა გრძელდება საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე (ISS) Alteino და ALTEA აპარატებით. მან ასევე ჩამოაყალიბა DESIRE პროექტი ISS-ის შიგნით რადიაციული გარემოს სიმულაციისა და შეფასებისთვის.

მისიები

STS-116
მინი|ფუგლესანგი  სამუშაოდ, მოძრაობს ლუქის გავლით Space Shuttle Discovery-ზე ფრენის დროს მისია STS-116-ის მეორე დღეს.
ფუგლესანგის პირველი კოსმოსური ფრენის მისია იყო როგორც მისიის სპეციალისტის STS-116-ზე 2006 წელს, საერთაშორისო კოსმოსური სადგურის ასამბლეისა და ეკიპაჟის როტაციის მისია. ფრენას ESA-მ უწოდა ცელსიუსის მისია ანდერს ცელსიუსის, შვედი მე-18 საუკუნის ასტრონომის პატივსაცემად, რომელმაც გამოიგონა ცელსიუსის ტემპერატურის შკალა.

გარეკორპუსული აქტივობები STS-116 მისიის განმავლობაში
პირველი გარეკორპუსული აქტივობა P5 ტროსის სეგმენტის ინსტალაციის ძირითადი ამოცანით, შესრულებული ასტრონავტ რობერტ კურბიმთან ერთად, როგორც EV1, 12 დეკემბერი.

EV2 მეორე გარეკორპუსული აქტივობის დროს, რომელიც მოიცავდა ISS-ის ენერგოსისტემის გადამონტაჟების პირველ ნაწილს, კერძოდ 2-ე და მე-3 არხებს. ასევე შესრულებული ასტრონავტ რობერტ კურბიმთან ერთად, როგორც EV1, 14 დეკემბერი.

დამატებითი გარეკორპუსული აქტივობა (EVA4) მცდელობით, წარმატებით, გადაეჭრა პრობლემა მზის პანელის შეკუმშვისას. ასევე შესრულებული ასტრონავტ რობერტ კურბიმთან ერთად, როგორც EV1, 18 დეკემბერი. EVA ხანგრძლივობა: 6 სთ 38 წთ.

სულ EVA დრო STS-116-ის განმავლობაში: 18 საათი და 15 წუთი.

 მაქსიმალური დრო ჰაერში
ფუგლესანგი, რომელიც ოდესღაც შვედეთის ფრისბის ეროვნული ჩემპიონი იყო, ფლობდა ეროვნულ ტიტულს: "მაქსიმალური დრო ჰაერში" 1978 წელს და შემდგომში იასპარეზა 1981 წლის ფრისბის მსოფლიო ჩემპიონატში. ფუგლესანგმა პირადი ფრისბიდან ერთი წაიღო საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე. 2006 წლის 15 დეკემბერს დაადგინა ახალი "მსოფლიო რეკორდი" დროში ჰაერში თავისუფლად მცურავი, ბრუნვადი ფრისბის 20 წამით ISS-ის მიკროგრავიტაციული გარემოს პირობებში. ეს განხორციელდა პირდაპირი ეთერით გადაცემული ინტერვიუს დროს კოსმოსურ გამოფენასთან სტოკჰოლმში, შვედეთი. რეკორდის მცდელობა აღიარა სპორტულმა მართვის ორგანომ, მსოფლიო მფრინავი დისკის ფედერაციამ, და რეკორდი მიიღეს. მაგრამ ვინაიდან ის დადგინდა "დედამიწის ატმოსფეროს გარეთ", ის ჩაიწერა როგორც 'გალაქტიკური რეკორდი'.

STS-128
2008 წლის 15 ივლისს ფუგლესანგი შეარჩიეს STS-128-ის მისიის სპეციალისტად, რომელიც გაიშვა 2009 წლის 28-29 აგვისტოს. STS-128 (ISS-ის ასამბლეის მისია "17A") მიაწოდა აღჭურვილობა, რომელიც საშუალებას აძლევდა ISS-ის ეკიპაჟს გაფართოებულიყო სამიდან ექვს ასტრონავტამდე.

STS-128-ის განმავლობაში ფუგლესანგი ასევე გახდა პირველი კოსმოსური სეირნობების შემსრულებელი რუსეთისა და შეერთებული შტატების გარეთ, რომელმაც განახორციელა სამზე მეტი გარეკორპუსული აქტივობა. კიდევ ორი EVA-ს დასრულებით, შეასრულა ხუთი გარეკორპუსული აქტივობა.

გარეკორპუსული აქტივობა(EVA)
ხუთი გარეკორპუსული აქტივობის სულ EVA დრო შეადგენს 31 საათ 54 წუთს, რაც ფუგლესანგს აყენებს 29-ე ადგილზე ისტორიაში 2009 წლის 14 სექტემბრის მდგომარეობით.

ავტობიოგრაფია
2007 წელს ფუგლესანგმა გამოაქვეყნა საკუთარი ავტობიოგრაფია, ფოტოალბომი, თანაავტორად შვედ ჟურნალისტ იოჰან ტელთან ერთად. სპუტნიკის გაშვების წელს (1957) დაბადებამ კოსმოსური ეპოქის ბავშვად აქცია, ფუგლესანგი წერს. აღფრთოვანებამ კოსმონავტებითა და ასტრონავტებით ამრიგად ადრეულ ასაკში გაიღვიძა. დაესწრო გაგარინის მემორიალს 1993 წლის 27 მარტს. გაგარინმა განაცხადა, რომ არ უნახავს ღმერთი კოსმოსში და ამით ფუგლესანგმა დაასკვნა, რომ ღმერთი არ არსებობს.

ჯილდოები
საპატიო დოქტორი უმეოს უნივერსიტეტიდან, შვედეთი, 1999.
საპატიო დოქტორი ნოვა გორიცას უნივერსიტეტიდან, სლოვენია, 2007.
NASA-ს კოსმოსური ფრენის მედალი, 2007.
მისი უდიდებულესობის მეფის მედალი (სტოკჰოლმი, 2007).
NASA-ს განსაკუთრებული სამსახურის მედალი, 2010.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 18 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1957
კატეგორია:შვედი ფიზიკოსები
კატეგორია:კოსმონავტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები