აუდიოწიგნი

აუდიოწიგნი (ანუ მოლაპარაკე წიგნი) — წიგნის ან სხვა ნაწარმოების ხმამაღლა წაკითხვის ჩანაწერი. სრული ტექსტის წაკითხვა აღწერილია, როგორც „შეუმოკლებელი“, ხოლო მოკლე ვერსიების წაკითხვა - შემოკლებული.

ზეპირი აუდიოჩანაწერები სკოლებსა და საჯარო ბიბლიოთეკებში, ხოლო ნაკლებად - მუსიკალურ მაღაზიებში, 1930-იანი წლებიდან არის ხელმისაწვდომი. ზეპირი აუდიოჩანაწერების უმეტესობა კასეტების, კომპაქტური დისკებისა და ჩამოსატვირთი აუდიოჩანაწერების ეპოქამდე შეიქმნა, რომლებიც ხშირად წიგნების ნაცვლად პოეზიისა და პიესების შემცველი იყო. მხოლოდ 1980-იან წლებში დაიწყო ამ მედიამ წიგნის საცალო მოვაჭრეების მოზიდვა, რის შემდეგაც წიგნის საცალო მოვაჭრეებმა აუდიოწიგნების ცალკეული გამოფენების ნაცვლად, წიგნების თაროებზე გამოფენა დაიწყეს.

ეტიმოლოგია
ტერმინი „მოლაპარაკე წიგნი“ 1930-იან წლებში გაჩნდა უსინათლო მკითხველებისთვის შექმნილი სამთავრობო პროგრამების ფარგლებში, ხოლო ტერმინი „აუდიოწიგნი“ 1970-იან წლებში გამოიყენეს, როდესაც აუდიოკასეტებმა ფონოგრაფიული ჩანაწერები ჩაანაცვლეს. 1994 წელს აუდიო გამომცემელთა ასოციაციამ ტერმინი „აუდიოწიგნი“ ინდუსტრიულ სტანდარტად დაამკვიდრა.

ისტორია

ზეპირი სიტყვების ჩაწერა პირველად შესაძლებელი გახდა 1877 წელს ტომას ედისონის მიერ ფონოგრაფის გამოგონებით. „ფონოგრაფიული წიგნები“ იყო ედისონის მიერ წარმოდგენილი ერთ-ერთი ორიგინალური აპლიკაცია, რომელიც „უსინათლო ადამიანებს მათი მხრიდან ძალისხმევის გარეშე ესაუბრებოდა“. ფონოგრაფზე წარმოთქმული პირველი სიტყვები იყო ედისონის მიერ შესრულებული სიმღერა „Mary Had a Little Lamb“, რომელიც პირველი ჩანაწერი იყო ლექსის სახით. 1878 წელს, ბრიტანეთის სამეფო ინსტიტუტში გამართულ დემონსტრაციაში შედიოდა „Hey Diddle Diddle, the Cat and the Fiddle“ და ტენისონის პოეზიის სტრიქონი, ამით, ტექნოლოგიის წარმოშობისთანავე დაფუძნდა მისი ასოცირება ზეპირ ლიტერატურასთან.

შეერთებული შტატები

დასაწყისიდან 1970 წლამდე
მე-19 საუკუნის ბოლოს და მე-20 საუკუნის დასაწყისში ცილინდრულ ფორმატში ბევრი მოკლე, ზეპირი ჩანაწერი იყიდებოდა; თუმცა, მრგვალი ცილინდრები დაახლოებით 4 წუთით შემოიფარგლებოდა, რაც წიგნებს არაპრაქტიკულს ხდიდა; ბრტყელი დისკების ხანგრძლივობა 12 წუთამდე გაიზარდა, თუმცა ესეც არაპრაქტიკული იყო უფრო გრძელი ნაწარმოებებისთვის. „ერთმა ადრეულმა მსმენელმა უკმაყოფილოდ აღნიშნა, რომ ასეთ შეზღუდული ტევადობის დისკებზე ჩაწერილი „მოლაპარაკე წიგნების“ სატარებლად ეტლი დასჭირდებოდა.“ 1930-იანი წლებისთვის მოკლე ჩანაწერები 20 წუთამდე გაიზარდა, რაც უფრო ხანგრძლივ თხრობას შესაძლებელს ხდიდა.

1931 წელს, ამერიკის უსინათლოთა ფონდმა („AFB“) და კონგრესის ბიბლიოთეკის წიგნების პროექტმა უსინათლო ზრდასრულთათვის (ამჟამად „ბრმებისა და სუსტი მხედველობის მქონე პირთა ეროვნული ბიბლიოთეკური სამსახური“) დააარსეს „მოლაპარაკე წიგნების პროგრამა“ (წიგნები უსინათლოთათვის), რომლის მიზანი იყო პირველი მსოფლიო ომის დროს დაშავებული ვეტერანებისა და სხვა მხედველობადაქვეითებული ზრდასრულებისთვის საკითხავი მასალის მიწოდება. 1932 წელს პირველი სატესტო ჩანაწერები მოიცავდა ჰელენ კელერის „შუა ნაკადიდან“ ერთ თავს და ედგარ ალან პოს „ყორანს“. ორგანიზაციამ მიიღო კონგრესის თანხმობა საავტორო უფლებებისგან გათავისუფლებისა და მოლაპარაკე წიგნების უფასო საფოსტო განაწილების შესახებ. 1934 წელს „მოლაპარაკე წიგნების პროგრამის“ ფარგლებში გაკეთებულ პირველ ჩანაწერებს მოიცავდა ბიბლიის ნაწილები; დამოუკიდებლობის დეკლარაცია და სხვა პატრიოტული დოკუმენტები; შექსპირის პიესები და სონატები; და გლედის ჰასტი კეროლის, ე.მ. დელაფილდის, კორა ჯარეტის, რადიარდ კიპლინგის, ჯონ მეისფილდის და პ.გ. ვუდჰაუსის მხატვრული ლიტერატურა. ხარჯების დაზოგვისა და აუდიოწიგნების ინვენტარის სწრაფად შესაქმნელად, დიდმა ბრიტანეთმა და შეერთებულმა შტატებმა ჩანაწერები თავიანთ კატალოგებში გაუზიარეს ერთმანეთს. ძველი კატალოგების დათვალიერების შედეგად, ისტორიკოსმა მეთიუ რუბერიმ „სავარაუდოდ“ ბრიტანეთში გამოშვებული პირველი აუდიოწიგნი აგათა კრისტის „როჯერ ეკროიდის მკვლელობა“ ამოიცნო, რომელიც ენტონი მაკდონალდმა 1934 წელს წაიკითხა.

„Recording for the Blind & Dyslexic“ („RFBD“, მოგვიანებით გადარქმეული როგორც „Learning Ally“) 1948 წელს დააარსა ნიუ-იორკის საჯარო ბიბლიოთეკის ქალთა დამხმარე ორგანიზაციის წევრმა, ენ ტ. მაკდონალდმა, მეორე მსოფლიო ომის დროს ბრძოლაში მხედველობა დაკარგული ჯარისკაცების მოთხოვნების დიდი ნაკადის საპასუხოდ. ახლად მიღებული „GI Bill of Rights“-ის ყველა ვეტერანს კოლეჯის განათლებას უზრუნველჰყოფდა, თუმცა ტექსტები ძირითადად მიუწვდომელი იყო ახლახან დაბრმავებული ვეტერანებისთვის, რომლებიც ბრაილის შრიფტს არ კითხულობდნენ და ცოცხალ მკითხველებზე წვდომა ნაკლებად ჰქონდათ. მაკდონალდმა დამხმარე ორგანიზაციის ქალების მობილიზება მოახდინა დევიზით „განათლება უფლებაა და არა პრივილეგია“. დამხმარე ორგანიზაციის წევრებმა ნიუ-იორკის საჯარო ბიბლიოთეკის სხვენი სტუდიად გადააკეთეს და სახელმძღვანელოები იმ დროისთვის უახლესი ექვსდიუმიანი ვინილის „SoundScriber“ ფონოგრაფიული დისკების გამოყენებით ჩაწერეს, რომლებიც დაახლოებით 12 წუთიან მასალას უკრავდა თითოეულ მხარეს. 1952 წელს მაკდონალდმა ჩამწერი სტუდიები დააარსა შეერთებული შტატების კიდევ შვიდ ქალაქში.

„Caedmon Records“ აუდიოწიგნების ბიზნესის პიონერი იყო. ეს იყო პირველი კომპანია, რომელიც საზოგადოებისთვის ზეპირი ჩანაწერების გაყიდვას ეძღვნებოდა და აუდიოწიგნების ინდუსტრიის „თესლს“ უწოდებდნენ. „Caedmon“ ნიუ-იორკში 1952 წელს დააარსეს კოლეჯის კურსდამთავრებულებმა ბარბარა ჰოლდრიჯმა და მარიან რონიმ. მათი პირველი გამოცემა იყო დილან თომასის ლექსების კრებული, რომელსაც ავტორი კითხულობდა. „LP“-ის B-მხარე შეიცავდა „ბავშვის შობა უელსში“, რომელიც მოგვიანებით დაემატა. სიუჟეტი ბუნდოვანი იყო და თავად თომასს არ ახსოვდა მისი სათაური, როდესაც ჰკითხეს, თუ რა გამოეყენებინა B-მხარესთვის, მაგრამ ეს ჩანაწერი მის ერთ-ერთ ყველაზე საყვარელ ნამუშევრად იქცა და „Caedmon“-ი წარმატებულ კომპანიად აქცია. 1952 წლის ორიგინალური ჩანაწერი 2008 წლის შეერთებული შტატების ეროვნული ჩანაწერების რეესტრისთვის იყო შერჩეული, სადაც ნათქვამია, რომ მას „მიენიჭა შეერთებულ შტატებში აუდიოწიგნების ინდუსტრიის დაარსების დამსახურება“. კედმონი იყენებდა 1948 წელს გამოგონებულ გრამფირფიტებს, რამაც უფრო გრძელი ჩანაწერები უფრო ხელმისაწვდომი და პრაქტიკული გახადა, თუმცა მათი ნაწარმოებების უმეტესობა ლექსები, პიესები და სხვა მოკლე ნაწარმოებები იყო და არა შეუმოკლებელი წიგნები, გრამფირფიტის დაახლოებით 45-წუთიანი დაკვრის დროის შეზღუდვის გამო (კომბინირებული მხარეები).

„Listening Library“ ასევე პიონერული კომპანია იყო, ის იყო ერთ-ერთი პირველი, ვინც ბავშვთა აუდიოწიგნები სკოლებში, ბიბლიოთეკებსა და სხვა სპეციალურ ბაზრებზე, მათ შორის ვეტერანთა საავადმყოფოებში, გაავრცელა. ის ენტონი დიტლოუმ და მისმა მეუღლემ 1955 წელს, ნიუ-ჯერზის შტატის ქალაქ რედ-ბენკში მდებარე საკუთარ სახლში დააარსეს; დიტლოუ ნაწილობრივ უსინათლო იყო. კიდევ ერთი ადრეული პიონერული კომპანია იყო „Spoken Arts“, რომელიც 1956 წელს არტურ ლუს კლაინმა და მისმა მეუღლემ დააარსეს. მათ 700-ზე მეტი ჩანაწერი გამოუშვეს და ყველაზე მეტად ცნობილები იყვნენ სკოლებსა და ბიბლიოთეკებში გამოყენებული პოეზიისა და დრამის ჩანაწერებით. „Caedemon“-ის მსგავსად, „Listening Library“-მ და „Spoken Arts“-მა ისარგებლეს „LP“-ების ახალი ტექნოლოგიით, თუმცა 1950-იანი და 60-იანი წლებიდან სკოლებისა და ბიბლიოთეკებისთვის სამთავრობო დაფინანსებაც გაზარდეს.

1970-იდან 1996-მდე
მიუხედავად იმისა, რომ 1970-იანი წლების დასაწყისში სკოლებსა და ბიბლიოთეკებში 33+1⁄3 ვინილის ფირფიტის ფორმატში ზეპირი ჩანაწერები პოპულარული იყო, აუდიოწიგნების თანამედროვე საცალო ბაზრის დასაწყისი 1970-იან წლებში კასეტების ფართო გავრცელებას უკავშირდება. კასეტები 1962 წელს გამოიგონეს და რამდენიმე ბიბლიოთეკამ, როგორიცაა კონგრესის ბიბლიოთეკა, 1969 წლისთვის წიგნების კასეტებზე გავრცელება დაიწყო. თუმცა, 1970-იან წლებში რიგმა ტექნოლოგიურმა ინოვაციებმა კასეტების ბიბლიოთეკებში ფართო გამოყენების საშუალება მისცა და ასევე ახალი კომერციული აუდიოწიგნების ბაზრის შექმნა გამოიწვია. ეს ინოვაციები მოიცავდა პატარა და იაფი პორტატული ფლეერების, როგორიცაა „Walkman“, და კასეტების ფართო გამოყენებას მანქანებში, განსაკუთრებით იმპორტირებულ იაპონურ მოდელებში, რომლებმაც ბაზარი ათწლეულის მრავალი ენერგეტიკული კრიზისის დროს შეავსეს.

1970-იანი წლების დასაწყისში, კასეტებზე გაყიდულ პირველ კომერციულ პროდუქტებს შორის სასწავლო ჩანაწერები იყო. კასეტებზე მასალებს 8 კომპანია ავრცელებდა, რომლებსაც ისეთი სახელწოდებები ჰქონდათ, როგორიცაა „კომპანიების მართვა და გაყიდვა“ (12 კასეტა, 300 აშშ დოლარი) და „ხმის აღმასრულებელი სემინარი“ 60-წუთიანი კასეტების სერიით. ბიბლიოთეკებში კასეტებზე წიგნების უმეტესობა კვლავ უსინათლო და შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებისთვის იქმნებოდა, თუმცა ზოგიერთმა ახალმა კომპანიამ დაინახა აუდიოწიგნების ფართო აუდიტორიისთვის შექმნის შესაძლებლობა, მაგალითად, „Voice Over Books“, რომელიც პროფესიონალი მსახიობების მონაწილეობით შემოკლებულ ბესტსელერებს აწარმოებდა. ადრეულ პიონერებს შორის იყო ოლიმპიური ოქროს მედალოსანი დიუვალ ჰეხტი, რომელმაც 1975 წელს კალიფორნიაში დაფუძნებული „Books on Tape“ დააარსა, როგორც მომხმარებლისთვის შეუმოკლებელი აუდიოწიგნების ფოსტით გაქირავების სერვისი და გააფართოვა თავისი მომსახურება, რომელიც თავის პროდუქციას ბიბლიოთეკებისთვის ყიდიდა, აუდიოწიგნები კი პოპულარობას იძენდა მგზავრებსა და მოგზაურებში. 1978 წელს, ჰენრი ტრენტმანს, მოგზაურ გამყიდველს, რომელიც გაყიდვების ჩანაწერებს დიდ მანძილზე მგზავრობისას უსმენდა, გაუჩნდა იდეა შეექმნა პროფესიონალი მსახიობების მიერ წაკითხული კლასიკური ლიტერატურის ხარისხიანი შეუმოკლებელი ჩანაწერები. მისი კომპანია, მერილენდში დაფუძნებული „Recorded Books“, „Books on Tape“-ის მოდელს მიჰყვებოდა, თუმცა უფრო მაღალი ხარისხის სტუდიური ჩანაწერებითა და მსახიობებით. „Recorded Books“ და „Chivers Audio Books“ პირველები იყვნენ, რომლებმაც ინტეგრირებული საპროდიუსერო გუნდები შექმნეს და პროფესიონალ მსახიობებთან იმუშავეს.

1984 წლისთვის აუდიოწიგნების გამომცემლობის თერთმეტი კომპანია არსებობდა, მათ შორის „Caedmon“, „Metacom“, „Newman Communications“, „Recorded Books“, „Brilliance“ და „Books on Tape“. კომპანიები პატარა იყო, ყველაზე დიდს 200 სათაურის კატალოგი ჰქონდა. ზოგიერთი შემოკლებული სათაური წიგნის მაღაზიებში იყიდებოდა, მაგალითად „Waldenbooks“, მაგრამ გაყიდვების მაჩვენებლები უმნიშვნელო იყო, ბევრი იყიდებოდა ფოსტით შეკვეთით ან ბიბლიოთეკების მეშვეობით. თუმცა, 1984 წელს „Brilliance Audio“-მ გამოიგონა ტექნიკა, რომელიც ერთ კასეტაზე ორჯერ მეტ ჩანაწერს იწერდა, რითაც შესაძლებელი გახდა ხელმისაწვდომი, შეუმოკლებელი გამოცემების შექმნა. ტექნიკა მოიცავდა თითოეული სტერეო ტრეკის ორ არხზე ჩაწერას. ამან ბაზარი ახალი შესაძლებლობებისთვის გახსნა და 1985 წლის სექტემბრისთვის „Publishers Weekly“-მ ოცდაერთი აუდიოწიგნის გამომცემელი გამოავლინა. მათ შორის იყვნენ ახალი მსხვილი გამომცემლები, როგორიცაა „Harper and Row“, „Random House“ და „Warner Communications“.

1986 წელი ინდუსტრიის გარდამტეხ მომენტად ითვლება, როდესაც ის ექსპერიმენტული ცნობისმოყვარეობიდან მომწიფდა. მოხდა რამდენიმე მოვლენა: აუდიო გამომცემელთა ასოციაცია, პროფესიული არაკომერციული სავაჭრო ასოციაცია, დაარსდა გამომცემლების მიერ, რომლებიც გაერთიანდნენ ზეპირი აუდიოჩანაწერების შესახებ ცნობიერების ამაღლებისა და ინდუსტრიის სტატისტიკის მიწოდების მიზნით. „Time-Life“-მა წევრებისთვის აუდიოწიგნების შეთავაზება დაიწყო. თვის წიგნის კლუბმა დაიწყო თავისი წევრებისთვის აუდიოწიგნების შეთავაზება, ისევე როგორც ლიტერატურულმა გილდიამ. სხვა კლუბებმა, როგორიცაა ისტორიის წიგნის კლუბი, გამდიდრების კლუბი, ნოსტალგიის წიგნის კლუბი და ბავშვთა სასკოლო კლუბი, დაიწყეს აუდიოწიგნების შეთავაზება. გამომცემლებმა დაიწყეს რელიგიური და შთამაგონებელი ნაწარმოებების გამოშვება ქრისტიანულ წიგნის მაღაზიებში. 1987 წლის მაისისთვის „Publishers Weekly“-მ დაიწყო რეგულარული სვეტის გამოცემა ინდუსტრიის გასაშუქებლად. 1987 წლის ბოლოსთვის აუდიოწიგნების ბაზარი შეფასდა 200 მილიონი დოლარის ოდენობით და აუდიოწიგნები კასეტაზე იყიდებოდა „Publishers Weekly“-ს მიერ გამოკითხული რეგიონალური და დამოუკიდებელი წიგნის მაღაზიების 75%-ში. 1988 წლის აგვისტოსთვის აუდიოწიგნების ორმოცი გამომცემელი არსებობდა, დაახლოებით ოთხჯერ მეტი, ვიდრე 1984 წელს.

1990-იანი წლების შუა პერიოდისთვის აუდიოგამოცემების ბიზნესი გაიზარდა და საცალო ღირეულებით წელიწადში 1.5 მილიარდ დოლარს მიაღწია. 1996 წელს აუდიო გამომცემელთა ასოციაციამ აუდიოწიგნებისთვის დააარსა „Audie“-ს ჯილდოები, რომელიც აუდიოწიგნების ინდუსტრიისთვის ოსკარის ეკვივალენტურია. ნომინანტები ყოველწლიურად, თებერვლის ჩათვლით ცხადდებიან. გამარჯვებულები მაისში გამართულ საზეიმო ბანკეტზე ცხადდებიან, როგორც წესი, „BookExpo America“-სთან ერთად.

1996-დან დღემდე
1990-იან წლებში ინტერნეტის მომხმარებლებისთვის გავრცელებასთან, ფართოზოლოვანი ტექნოლოგიების წყალობით ჩამოტვირთვის უფრო სწრაფ სიჩქარესთან, ახალ შეკუმშულ აუდიო ფორმატებთან და პორტატულ მედია ფლეერებთან ერთად, აუდიოწიგნების პოპულარობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა 1990-იანი წლების ბოლოს და 2000-იან წლებში. 1997 წელს „Audible“-მა პიონერად შექმნა მსოფლიოში პირველი მასობრივი ბაზრის ციფრული მედია ფლეიერი, სახელწოდებით „The Audible Player“, რომლის საცალო ფასი 200 დოლარი იყო, იტევდა 2 საათის აუდიოჩანაწერს და რეკლამირებული იყო, როგორც უფრო პატარა და მსუბუქი, ვიდრე „Walkman“, იმ დროს გამოყენებული პოპულარული კასეტური ფლეიერი. ციფრული აუდიოწიგნები მნიშვნელოვანი ახალი ეტაპი იყო, რადგან ისინი მსმენელს აძლევდნენ თავისუფლებას ფიზიკური მედიისგან, როგორიცაა კასეტები და „CD“-ები, რომლებიც საჭიროებდა ფოსტით ტრანსპორტირებას, ამის ნაცვლად კი შეუზღუდავი ზომის ონლაინ ბიბლიოთეკებიდან მყისიერი ჩამოტვირთვის წვდომის და შედარებით პატარა და მსუბუქი მოწყობილობების გამოყენებით პორტაბელურობის საშუალებას. „Audible.com“ იყო პირველი კომპანია, რომელმაც 1998 წელს შექმნა ვებსაიტი, საიდანაც შესაძლებელი იყო ციფრული აუდიოწიგნების შეძენა.

კიდევ ერთი ინოვაცია იყო „LibriVox“-ის შექმნა 2005 წელს მონრეალში მოღვაწე მწერლის, ჰიუ მაკგუაიერის მიერ, რომელმაც თავის ბლოგზე დასვა კითხვა: „შეუძლია თუ არა ინტერნეტს მოხალისეთა ჯგუფის გაერთიანება, რათა საზოგადოებრივ დომენში არსებული წიგნები გააცოცხლონ პოდკასტების მეშვეობით?“ ასე დაიწყო საჯარო დომენში არსებული აუდიოწიგნების შექმნა მოხალისე მთხრობელების მიერ. 2021 წლის ბოლოსთვის „LibriVox“-ს ჰქონდა 16,870-ზე მეტი ნამუშევრის კატალოგი.

ვინილიდან კასეტაზე, „CD“-ზე, „MP3CD“-ზე და ციფრულ ჩამოტვირთვაზე გადასვლა აუდიო გამომცემელთა ასოციაციის მიერ ყოველწლიურ კვლევებშია დოკუმენტირებული (ფირსაკრავიდან კასეტაზე უფრო ადრეული გადასვლა აღწერილია 1970-იანი წლების შესახებ განყოფილებაში). ბოლოს, როდესაც კასეტები ბაზრის მთლიანი გაყიდვების 50%-ზე მეტს შეადგენდა, 2002 წელი იყო.Audio Publishers Association Fact Sheet  (also includes some historical perspective in the 1950s by Marianne Roney) კასეტები დომინანტურ საშუალებად „CD“-ებით ჩანაცვლდა 2003-2004 წლებში. „CD“-ებმა გაყიდვების პიკს - 78%-ს - 2008 წელს მიაღწიეს, შემდეგ კი ციფრული ჩამოტვირთვების სასარგებლოდ კლება დაიწყო. 2012 წლის კვლევამ აჩვენა, რომ „CD“-ები გაყიდვების თითქმის ნახევარს შეადგენდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის აღარ იყო დომინანტური საშუალება („APA“-მ არ გამოაქვეყნა 2012 წლის ციფრული ჩამოტვირთვების მაჩვენებლები, მაგრამ 2011 წელს CD-ები 53%-ს შეადგენდა, ხოლო ციფრული ჩამოტვირთვა - 41%). ამერიკის ფსიქოლოგთა ასოციაციის შეფასებით, 2015 წელს აუდიოწიგნების გაყიდვები ციფრულ ფორმატში 2014 წელთან შედარებით 34%-ით გაიზარდა. APA

აუდიო თხრობის აღორძინება ფართოდ მიეწერება მობილური ტექნოლოგიების, როგორიცაა სმარტფონები, პლანშეტები და მანქანებში მულტიმედიური გასართობი სისტემები, რომლებიც ასევე ცნობილია, როგორც დაკავშირებული ავტომობილების პლატფორმები, განვითარებას. აუდიო დრამის ჩანაწერები ამჟამად ასევე ინტერნეტში პოდკასტების სახითაა წარმოდგენილი.

2014 წელს, „Deyan Audio“-ს ბობ და დებრა დეიანებმა გახსნეს „Deyan“-ის ვოკალური ხელოვნებისა და ტექნოლოგიების ინსტიტუტი, მსოფლიოში პირველი კამპუსი და სკოლა აუდიოწიგნების წარმოების ხელოვნებისა და ტექნოლოგიის სწავლებისთვის.

2018 წელს შეერთებულ შტატებში დაახლოებით 50 000 აუდიოწიგნი ჩაიწერა, გაყიდვების 20%-იანი წლიური ზრდით. 2019 წელს აშშ-ში აუდიოწიგნების გაყიდვებმა 1.2 მილიარდი დოლარი შეადგინა, რაც წინა წელთან შედარებით 16%-ით მეტია. გაყიდვების ზრდასთან ერთად, „Edison Research“-ის მიერ 18 წლის და უფროსი ასაკის ამერიკელი აუდიოწიგნების მსმენელების ეროვნულმა კვლევამ აჩვენა, რომ წელიწადში მოსმენილი აუდიოწიგნების საშუალო რაოდენობა 2019 წლის 6.8-დან 2020 წელს 8.1-მდე გაიზარდა.

გერმანია
აუდიოწიგნების ევოლუცია და გამოყენება გერმანიაში („Hörbuch“, „მოსასმენი წიგნი“) მჭიდროდ ემთხვევა აშშ-ში არსებულ ევოლუციას. მისი გამოყენების განსაკუთრებული მაგალითია დასავლეთ გერმანიის უსინათლოებისთვის განკუთვნილი აუდიოწიგნების ბიბლიოთეკა, რომელიც დაარსდა 1955 წელს. მიუნსტერის მუნიციპალური თეატრის მსახიობებმა მხედველობადაქვეითებულთათვის პირველი აუდიოწიგნები ჩაწერეს იმპროვიზებულ სტუდიაში, რომელიც კვერცხის ყუთებით იყო გაფორმებული. რადგან ტრამვაი ხმაურით დადიოდა, ეს პირველი დადგმები ღამით ხდებოდა. მოგვიანებით, ტექსტებს იწერდნენ გაწვრთნილი მკითხველები პროფესიონალურ სტუდიებში და მომხმარებლებს ფოსტით ურიგებდნენ. 1970-იან წლებამდე ჩანაწერები ფირზე იყო, შემდეგ კი კასეტებზე. 2004 წლიდან შეთავაზებები იწერება „DAISY Digital Talking Book MP3“ სტანდარტში, რომელიც მხედველობადაქვეითებულ მომხმარებლებს დამატებით ფუნქციებს სთავაზობს, რათა მოუსმინონ და ზეპირად გადაიტანონ წერილობითი მასალა.Sabine Tenta: The Audible Gate to the World: The West German Audio Book Library for the Blind (Goethe-Institut, 2009) online   retrieved 26 May 2012

ინდოეთი
აუდიოწიგნები ინდოეთში მსოფლიოს დანარჩენ ნაწილთან შედარებით, გვიან გამოჩნდა. მხოლოდ 2010 წლისთვის მოიპოვა აუდიოწიგნებმა ინდურ ბაზარზე მთავარი პოპულარობა. ეს, პირველ რიგში, გამომცემლებისა და ავტორების მხრიდან წინა ორგანიზებული ძალისხმევის ნაკლებობით არის განპირობებული. აუდიოწიგნების მარკეტინგულმა ძალისხმევამ და ხელმისაწვდომობამ ინდოეთი მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე სწრაფად მზარდ აუდიოწიგნების ბაზარად აქცია.

ინდოელი ურბანული მოსახლეობის ცხოვრების წესი და მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი დღიური სამსახურში გასვლის დრო ასევე ხელს უწყობს აუდიოწიგნების პოპულარიზაციას რეგიონში. ბიზნეს და თვითდახმარების წიგნებს ფართო პოპულარობა ახასიათებთ და ისინი უფრო პოპულარულია, ვიდრე მხატვრული/არამხატვრული ლიტერატურა. ეს იმიტომ ხდება, რომ აუდიოწიგნები, პირველ რიგში, თვითგანვითარებისა და განათლების საშუალებად განიხილება და არა გასართობად.

აუდიოწიგნები სხვადასხვა ინდურ ენაზე გამოიცემა. მალაიალამურ ენაზე პირველი აუდიორომანი, სახელწოდებით „Ouija Board“, გამოვიდა „Kathacafe“-ს მიერ 2018 წელს.

სამხრეთ კორეა
კორეის გამომცემლობის სექტორში, აუდიოწიგნების ბიზნესი, რომელიც 2000 წელს დაიწყო, საბოლოოდ გაქრა, რადგან ვერ მიაღწია მნიშვნელოვან შედეგებს.

თითქმის 20 წლის შემდეგ, 2019 წელს მობილური მოწყობილობების მიმართ ინტერესი გაიზარდა, თუმცა ჯერ კიდევ არსებობს გადასალახი ამოცანები.

პირველ რიგში, აუდიოწიგნებს ინდუსტრიასთან დაკავშირებული პოლიტიკური მხარდაჭერა აკლდათ და მეორეც, აუდიოწიგნების წარმოების გარემოს ინფრასტრუქტურა არასაკმარისი იყო. ასევე, კვლევა და ტექნოლოგიების განვითარება, როგორიცაა აკადემიური წრეები, არ იყო აქტიური იმისათვის, რომ აუდიოწიგნების ინდუსტრიას ზრდა განეგრძო.

წარმოება
აუდიოწიგნის შექმნა გულისხმობს მთხრობელის ხმის ჩამწერი კაბინით ჯდომას და ტექსტის კითხვას, ხოლო სტუდიის ინჟინერი და რეჟისორი იწერენ და ხელმძღვანელობენ პროცესს.ALLEN PIERLEONI. "The right voice can send an audiobook up the charts", McClatchy Newspapers, 29 June 2011. თუ შეცდომა დაიშვა, ჩანაწერი წყდება და მთხრობელი ხელახლა კითხულობს. ჩაწერის ტექნოლოგიების ბოლოდროინდელი განვითარების წყალობით, აუდიოწიგნების უმეტესობა ამჟამად სახლის სტუდიებშიც იწერება დამოუკიდებლად მომუშავე მთხრობელების მიერ. მსხვილი გამომცემლობების მიერ წარმოებული აუდიოწიგნები თხრობის ჩაწერის შემდეგ გადიან კორექტირებისა და რედაქტირების პროცესს.

მთხრობელებს, როგორც წესი, ანაზღაურებას ჩაწერილი საათის მიხედვით უხდიან, რაც იმას ნიშნავს, რომ თუ 5 საათიანი წიგნის შექმნას 20 საათი დასჭირდა, მთხრობელს 5 საათის ანაზღაურება ეძლევა, რაც სტიმულს აძლევს, რომ შეცდომები არ დაუშვას. მთხრობელიდან გამომდინარე, მათ ანაზღაურება 150-დან 400 აშშ დოლარამდე აქვთ დასრულებული საათისთვის (2011 წლის მონაცემებით). ბევრი მთხრობელი ასევე მუშაობს როგორც პროდიუსერი და აწვდის სრულად წარმოებულ აუდიოწიგნებს, რომლებიც რედაქტირებული, მასტერირებული და კორექტირებულია. მათ შეიძლება დამატებით 75-125 აშშ დოლარი დააკისრონ თითოეულ დასრულებულ საათში კოორდინაციისა და პოსტ-წარმოების მომსახურების გადასახდელად. აუდიოწიგნის შექმნის საერთო ღირებულება შეიძლება მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდეს, რადგან უფრო გრძელი წიგნები მეტ სტუდიურ დროს მოითხოვს და უფრო ცნობილი მთხრობელები უფრო ძვირი ჯდება. „Audible“-ის წარმომადგენლის თქმით, აუდიოწიგნის ჩაწერის ღირებულება 1990-იანი წლების ბოლოს 25,000 აშშ დოლარიდან 2014 წელს დაახლოებით 2,000-3,000 აშშ დოლარამდე შემცირდა.

ფორმატები

აუდიოწიგნები ვრცელდება ნებისმიერ აუდიო ფორმატში, მაგრამ ძირითადად ესენია ჩანაწერები, კასეტები, „CD“-ები, „MP3 CD“-ები, ჩამოსატვირთი ციფრული ფორმატები (მაგ., „MP3“ (.mp3), „Windows Media Audio“ (.wma), „Advanced Audio Coding“ (.aac) და მყარი მდგომარეობის წინასწარ ჩატვირთული ციფრული მოწყობილობები, რომლებშიც აუდიო კონტენტი წინასწარ არის ჩატვირთული და იყიდება აპარატურულ მოწყობილობასთან ერთად.

1955 წელს გერმანელმა გამომგონებელმა წარმოადგინა „Tefifon“-ის ფორმატზე დაფუძნებული ხმოვანი წიგნის კასეტების სისტემა, სადაც მაგნიტური ფირის ნაცვლად, ხმა იწერებოდა უწყვეტ, გროვებიან ვინილიტის ლენტაზე, რომელიც ძველი 8-ტრეკიანი ფირის მსგავსად იყო მოწყობილი. მიუხედავად იმისა, რომ ორიგინალი „Tefifon“, რომელზეც ის იყო დაფუძნებული, მუშაობდა 19 „CPS“ სიჩქარით და შეეძლო მაქსიმუმ 4 საათის შენახვა, ერთ ხმოვან წიგნს შეეძლო რვა საათის ჩანაწერის შენახვა, რადგან ის მუშაობდა ნახევარი ან 9.5 „CPS“ სიჩქარით. თუმცა, „Tefifon“-ის მსგავსად, ეს ფორმატი არასოდეს ყოფილა ფართოდ გავრცელებული გამოყენებაში."Grooved Tape Recording Plays For Eight Hours."  Popular Mechanics, July 1955, p. 141.

რადიო მაუწყებლობისთვის წიგნების მცირე რაოდენობა იწერება, როგორც წესი, შემოკლებული სახით და ზოგჯერ სერიალიზებული სახით. აუდიოწიგნები შეიძლება წარმოდგენილი იყოს დაბეჭდილი წიგნის სრულად დრამატიზებული ვერსიების სახით, ზოგჯერ სრული შემადგენლობის, მუსიკისა და ხმოვანი ეფექტების გამოყენებით. ფაქტობრივად, აუდიოდრამები, ეს აუდიოწიგნები ცნობილია, როგორც სრული შემადგენლობის აუდიოწიგნები. „BBC“-ის რადიოსადგურებმა „Radio 3“, „Radio 4“ და „Radio 4 Extra“ გადასცეს ისეთი დადგმები, როგორიცაა უილიამ გიბსონის რომანი „ნეირომანსერი“.

„Audio First“ წარმოება არის ზეპირი ფორმით შექმნილი აუდიო ნამუშევარი, რომელიც ორიგინალური ნაწარმოებია და არ ეფუძნება წიგნს. მაგალითებია ჯო ჰილი, სტივენ კინგის ვაჟი, რომელმაც 2018 წელს გამოუშვა „Vinyl First“-ის აუდიოწიგნი სახელწოდებით „Dark Carousel“. ის გამოვიდა 2-„LP“ ვინილის კომპლექტში ან ჩამოსატვირთ „MP3“ ფორმატში, მაგრამ გამოქვეყნებული ტექსტის გარეშე. კიდევ ერთი მაგალითია „Spin, The Audiobook Musical“ (2018), „რუმპელშტილცკინის“ მუსიკალური ვერსია ჯიმ დეილის თხრობით და რომელშიც მონაწილეობენ ბროდვეის მუსიკალური ვარსკვლავები.

გამოყენება

აუდიოწიგნები გამოიყენება ბავშვებისთვის კითხვის სწავლებისა და წაკითხულის გააზრების გასაუმჯობესებლად. ისინი ასევე სასარგებლოა უსინათლოებისთვის. აშშ-ის კონგრესის ეროვნული ბიბლიოთეკა და კანადის „CNIB“ ბიბლიოთეკა მხედველობადაქვეითებული ადამიანებისთვის უზრუნველყოფენ აუდიობიბლიოთეკის მომსახურებას სპეციალური დაფინანსებით ან შეღავათიანი პირობებით. მოთხოვნილი წიგნები კლიენტებს ფოსტით (უფასოდ) ეგზავნებათ. 1996 წელს დაარსებული, მიჩიგანის შტატის ქალაქ ენ-არბორში მდებარე „Assistive Media“ იყო პირველი ორგანიზაცია, რომელმაც შექმნა და ინტერნეტით გაავრცელა წერილობითი ჟურნალისტური და ლიტერატურული ნაწარმოებების სალაპარაკო ჩანაწერები მხედველობადაქვეითებულთათვის.

აუდიოწიგნების მოხმარების დაახლოებით 40 პროცენტი საჯარო ბიბლიოთეკების მეშვეობით ხორციელდება, დანარჩენი კი ძირითადად საცალო წიგნების მაღაზიებშია მოწოდებული. ბიბლიოთეკების ჩამოტვირთვის პროგრამები ამჟამად სწრაფად იზრდება (5000-ზე მეტი საჯარო ბიბლიოთეკა გთავაზობთ უფასო ჩამოსატვირთ აუდიოწიგნებს). ბიბლიოთეკები ასევე პოპულარული ადგილებია „CD“ ფორმატში აუდიოწიგნების მოსასმენად. ხელოვნების ეროვნული ფონდის კვლევის „კითხვა რისკის ქვეშ: ლიტერატურული კითხვის კვლევა ამერიკაში“ (2004) თანახმად, აუდიოწიგნების მოსმენა ზრდის წიგნიერების ზოგად დონეს.

მოსმენის პრაქტიკა
ფორმატის გამო, აუდიოწიგნის მოსმენა შესაძლებელია სხვა საქმიანობის კეთებისას, როგორიცაა სარეცხის რეცხვა, ვარჯიში, მებაღეობა და მსგავსი აქტივობები. აუდიოწიგნების ყველაზე გავრცელებული გამოყენება ზრდასრულების მიერ არის ავტომობილით ან საზოგადოებრივი ტრანსპორტით მგზავრობისას, რადიოს ან მუსიკის ალტერნატივად.

აუდიო გამომცემელთა ასოციაციის მიერ ცოტა ხნის წინ გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ აუდიოწიგნების მომხმარებელთა აბსოლუტური უმრავლესობა მანქანაში უსმენს, ხოლო აუდიოწიგნების მყიდველთა ორ მესამედზე მეტმა აუდიოწიგნები აღწერა, როგორც დამამშვიდებელი და მულტითასკინგისთვის კარგი საშუალება. სხვა ფორმატებთან შედარებით აუდიოწიგნების არჩევის კიდევ ერთი მიზეზი ის არის, რომ აუდიო შესრულება ზოგიერთ წიგნს უფრო საინტერესოს ხდის.

მოსმენის საერთო პრაქტიკები მოიცავს:

განმეორებითი მოსმენა: ყურადღებისა და ინტერესის დონიდან გამომდინარე, ხშირად საჭიროა აუდიოწიგნის მონაკვეთების მოსმენა ერთზე მეტჯერ, რათა მასალა კარგად იქნას გაგებული და დამახსოვრებული. განმეორებითი მოსმენა შეიძლება განხორციელდეს დაუყოვნებლივ ან ხანგრძლივი პერიოდის შემდეგ.

სწავლა: ადამიანებს შეუძლიათ აუდიოწიგნის (როგორც წესი, შეუმოკლებელი ვერსიის) მოსმენასთან ერთად, ამავე წიგნის კითხვა. ეს მათ ეხმარება ისეთი სიტყვების სწავლაში, რომლებიც შეიძლება სწორად ვერ ისწავლონ მხოლოდ წიგნის წაკითხვის შემთხვევაში. ეს ასევე შეიძლება იყოს ახალი ენის შესწავლის ძალიან ეფექტური გზა.

მულტითასკინგი: აუდიოწიგნების ბევრი მსმენელი ამ ფორმატს ირჩევს, რადგან ის მულტითასკინგის საშუალებას იძლევა სხვა ჩვეულებრივი ან რუტინული დავალებების შესრულებისას, როგორიცაა ვარჯიში, ხელნაკეთი ნივთების შექმნა ან საჭმლის მომზადება.

გართობა: აუდიოწიგნები მოგზაურობისას გართობის პოპულარულ ფორმად იქცა ოჯახებისთვის ან მგზავრებისთვის.

საქველმოქმედო და არაკომერციული ორგანიზაციები

დაარსებული 1948 წელს, „Learning Ally“ ემსახურება 300 000-ზე მეტ „K–12“ კლასების, კოლეჯისა და მაგისტრატურის სტუდენტს, ვეტერანებს და მთელი ცხოვრების მანძილზე სწავლულებს, რომლებსაც აქვთ ბეჭდვის უნარის დარღვევის მქონე პირები, ანუ რომლებსაც არ შეუძლიათ სტანდარტული შრიფტის წაკითხვა სიბრმავის, მხედველობის დარღვევის, დისლექსიის ან სხვა სწავლის უნარის დარღვევის გამო. „Learning Ally“-ის 80 000-ზე მეტი ადამიანის მიერ მოთხრობილი სახელმძღვანელოსა და ლიტერატურული ნაწარმოების კოლექციაა ხელმისაწვდომი სმარტფონებსა და პლანშეტებზე და ის მსოფლიოში ყველაზე დიდია ამ ტიპის კოლექციაში.

„Bookshare“ 2002 წელს დაარსებული ონლაინ ბიბლიოთეკაა, რომელიც შეიცავს კომპიუტერის მიერ წასაკითხ აუდიოწიგნებს ბეჭდვითი უნარების შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებისთვის ხელმისაწვდომ ფორმატში.

2005 წელს დაარსებული „LibriVox“ ასევე წარმოადგენს ჩამოსატვირთი აუდიოწიგნების ონლაინ ბიბლიოთეკას და უფასო არაკომერციულ ორგანიზაციას, რომელიც შემუშავებულია ჰიუ მაკგუაიერის მიერ. მას აქვს საჯარო დომენის აუდიოწიგნები რამდენიმე ენაზე.

„Calibre Audio Library“ არის დიდი ბრიტანეთის საქველმოქმედო ორგანიზაცია, რომელიც მხედველობის პრობლემების, დისლექსიის ან სხვა შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირებს, რომლებსაც არ შეუძლიათ ბეჭდური ლიტერატურის კითხვა, სთავაზობს აუდიოწიგნების უფასო სერვისს. მათ აქვთ 8,550-ზე მეტი მხატვრული და არამხატვრული ნაწარმოების ბიბლიოთეკა, რომელთა სესხება შესაძლებელია ფოსტით „MP3 CD“-ებსა და მეხსიერების ბარათებზე ან სტრიმინგის საშუალებით.

„Listening Books“ არის დიდი ბრიტანეთის აუდიოწიგნების საქველმოქმედო ორგანიზაცია, რომელიც უზრუნველყოფს ინტერნეტ სტრიმინგის, ჩამოტვირთვისა და ფოსტის სერვისს ყველასთვის, ვისაც აქვს შეზღუდული შესაძლებლობები ან დაავადება, რაც ართულებს წიგნის დაჭერას, გვერდების გადაფურცვლას ან ჩვეულებრივი წესით კითხვას, ეს მოიცავს მხედველობის, ფიზიკური, სწავლის ან ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების მქონე ადამიანებს. მათ აქვთ აუდიოწიგნები როგორც დასვენებისთვის, ასევე სწავლისთვის და 7,500-ზე მეტი სათაურისგან შემდგარი ბიბლიოთეკა, რომლებიც ჩაწერილია მათ საკუთარ ციფრულ სტუდიებში ან კომერციული წყაროებიდან.

უსინათლოთა სამეფო ეროვნული ინსტიტუტი („RNIB“) არის დიდი ბრიტანეთის საქველმოქმედო ორგანიზაცია, რომელიც გთავაზობთ „მოლაპარაკე წიგნების“ ბიბლიოთეკის სერვისს. აუდიოწიგნები მოწოდებულია „DAISY“ ფორმატში და მიეწოდება მკითხველს ფოსტით „CD“-ს ან „USB“ მეხსიერების ბარათის სახით. 30 000-ზე მეტი აუდიოწიგნია ხელმისაწვდომი სესხებისთვის, რომელთა დაბეჭდვაც უფასოა შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბიბლიოთეკის წევრებისთვის. „RNIB“ ყოველწლიურად დაახლოებით 4 მილიონი ფუნტით აფინანსებს „მოლაპარაკე წიგნების“ სერვისს.

ლიტერატურა



რესურსები ინტერნეტში


 სქოლიო 

კატეგორია:წიგნები
კატეგორია:წიგნები ტიპის მიხედვით
კატეგორია:აუდიო ტექნიკა
კატეგორია:აუდიონამუშევრები
კატეგორია:ხმის ჩაწერა
კატეგორია:1990-იანი წლები ტექნოლოგიაში
კატეგორია:ტექნოლოგია
კატეგორია:ტექნოლოგია საუკუნის მიხედვით
კატეგორია:ტექნოლოგია ტიპის მიხედვით
კატეგორია:ტექნოლოგია წლების მიხედვით
კატეგორია:ტექნოლოგიები საზოგადოებაში
კატეგორია:ტექნოლოგიების ისტორია
კატეგორია:ტექნოლოგიის ისტორია