Caloboletus radicans

Caloboletus radicans — სოკოს სახეობა ბოლეტუსისებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპის კონტინენტს.

არასაჭმელი სოკოა. გემოზე მწარეა და შეიძლება გამოიწვიოს ღებინება და დიარეა. ექტომიკორიზული სოკოა. იზრდება ფართოფოთლოვანი ხეების ქვეშ და ნაყოფს იძლევა ზაფხულიდან შემოდგომამდე. სოკოს გააჩნია მკრთალი ღია ყვითელი ან მონაცრისფრო-თეთრი ქუდი, ყვითელი ფორები და მსხვილი ფეხი. შეხებისას ან გაჭრისას სოკო ინტენსიურად ლურჯდება.

სოკო პირველად 1801 წელს აღწერა გერმანელმა მიკოლოგმა კრისტიან ჰენდრიკ პერსონმა როგორც Boletus radicans.C. H. Persoon: „Synopsis methodica Fungorum”, vol. 2, Editura Henricus Dieterich, Göttingen 1801, p. 507 2014 წლამდე იგი ბოლეტუსის გვარში ერთიანდებოდა. თუმცა მოლეკულური ფილოგენეტიკური კვლევების საფუძველზე, გადატანილი იქნა ახალ შექმნილ კალობოლეტუსის გვარში.

სამეცნიერო სინონიმები:

 Boletus albidus Roques 1832
 Boletus amarus Pers. 1801
 Boletus candicans sensu auct.
 Boletus pachypus Fr. 1815
 Boletus pachypus var. amarus Fr. 1831
 Boletus radicans Pers. 1801
 Boletus radicans var. pachypus (Fr.) Bon 1895
 Boletus reticulatus var. albus (Pers.) Hlaváček 1994
 Boletus subtomentosus var. radicans Massee 1892
 Dictyopus amarus (Pers.) Quél 1902
 Versipellis radicans (Pers.) Quél. 1886

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 6-30 სმ, თავდაპირველად ნახევარსფეროსებრი, შემდეგ ამოზნექილია და გამოშვერილი ტყავისებრი კიდეები აქვს. კანი მოთეთრო, ჭუჭყისფერ-ნაცრისფერი ან მოყავისფრო-ნაცრისფერი, ფერით სატანას სოკოს მოაგონებს. ზედაპირი ოდნავ ხაოიანია, ზოგჯერ იბზარება. 

რბილობი — ლიმონისფერ-ყვითელი, ლურჯდება (განსაკუთრებით ფეხში), მილაკების თავზე მოთეთროა, აქვს სუსტი სუნი და არასასიამოვნო მწარე გემო.

ფეხის — სიმაღლე 8–12 სმ, სისქე – 3–5 სმ; გაბერილი, ასაკთან ერთად ცილინდრულ ფორმას იღებს, ძირში ბოლქვისებრია, რომელიც ფესვისმაგვარი მიცელიუმის ძაფებით არის დაფარული. ფერი მქრქალ-ყვითელი ან ლიმონისფერ-ყვითელი, ქვედა ნაწილი შეიძლება იყოს მოყავისფრო-ზეთისხილისფერი ან დალაქავებული. ხშირად შეიმჩნევა თხელი, თანაბრად შეფერილი ბადისებრი გამოსახულება.

მილაკოვანი შრე — ფეხზე მიბჯენილი, ღია ლიმონისფერ-ყვითელი, სიმწიფეში — ჭუჭყიანი ზეთისხილისფერ-ყვითელი ან ზეთისხილისფერ-მწვანე. ფორები მომრგვალო ან ოდნავ კუთხოვანია; დაჭერისას ლურჯდება. E. Gerhardt, Grzyby: wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2.

სპორების ფხვნილი — ზეთისხილისფერ-ყავისფერი. სპორები — 11.5–14×4–5.5 მკმ, ელიფსისებრიდან თითისტარისებრამდე.

გავრცელება და ეკოლოგია
Caloboletus radicans ექტომიკორიზას წარმოქმნის სხვადასხვა სახეობის ფართოფოთლოვან ხეებთან, მათ შორისაა მუხა, წიფელი, რცხილა, წაბლი და ცაცხვი. სითბო მოყვარულია. იზრდება ერთეულებად ან ჯგუფებად როგორც კირქვიან, ისე მჟავე ნიადაგებზე. იგი ხშირად გვხვდება სატანას სოკოსთან ერთად.

ფართო არის გავრცელებული ევროპაში. სოკო შესულია პოლონეთისა Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 61, ISBN 83-89648-38-5. და ნორვეგიის გადაშენების პირას მყოფი სახეობების ნუსხაში.Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 80, ISBN 83-89648-09-1.

სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

გამოყენება
არასაჭმელი სოკოა. ახასიათებს არასასიამოვნო მწარე გემო. 2012 წელს შვეიცარიაში ჩატარებული კვლევით დადგინდა, რომ Caloboletus radicans-ის მოხმარებამ გამოიწვია მძიმე კუჭ-ნაწლავის პრობლემები, მათ შორის განმეორებითი ღებინება და სისხლიანი დიარეა.

მსგავსი სახეობები

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:კალობოლეტუსი
კატეგორია:არასაჭმელი სოკოები