Galerina sulciceps

Galerina sulciceps — სოკოს სახეობა გალერინას გვარისა, რომელიც გავრცელებულია ტროპიკულ ინდონეზიასა და ინდოეთში, თუმცა, არსებული ინფორმაციით, ზოგჯერ ის ევროპის ქვეყნების სათბურებშიც იზრდება. 

ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ იგი უფრო შხამიანია, ვიდრე შხამასოკო (), და დადასტურებულია, რომ Galerina sulciceps შეიცავს ალფა- (α-), ბეტა- (β-) და გამა- (γ-) ამანიტინებს; 1930-იან წლებში ინდონეზიაში ამ სახეობის მოხმარების შედეგად მოწამვლის ბევრი შემთხვევა დაფიქსირდა, მათ შორის 14 გარდაცვალებით დასრულდა.

სოკოს ნაყოფსხეული მცირე ზომისაა და მოყავისფრო-ყვითელი ან ჟანგმიწისფერია, ხოლო ფეხის ძირში კი მოწითალო-ყავისფერში გადადის. ფირფიტები დაშორებულია ერთმანეთისგან, ხოლო ფეხზე საყელო არ აქვს.

ტაქსონომია
ეს სახეობა პირველად ინგლისელმა ბუნებისმეტყველმა მაილზ ჯოზეფ ბერკლიმ 1848 წელს აღწერა როგორც Marasmius sulciceps. ეს მოხდა იმ ნიმუშის საფუძველზე, რომელიც ოთხი წლით ადრე იპოვეს ცეილონში (დღევანდელი შრი-ლანკა), გადაბერებულ ხეზე ამოსული.

1898 წელს ოტო კუნცემ ეს სახეობა Chamaeceras გვარში გადაიტანა. ჰოლანდიელმა მიკოლოგმა კარელ ბერნარდ ბუდეინმა 1938 წელს გვარ ფაეომარასმიუსის გვარში გადაიტანა. 1951 წელს ბუდეინმა ხელახლა აღწერა აღნიშნული სახეობა და გადაიტანა მის ამჟამინდელ გვარ გალერინაში.

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 1.5-დან 4 სმ-მდე. ნორჩობაში კვერცხისებურია, შემდგომში ამოზნექილი, მოგვიანებით კი მეტ-ნაკლებად ბრტყელი, ცენტრალური ჩაღრმავებით. ცენტრში ახასიათებს სფეროსებრი ბორცვაკი. ქუდი ჰიგროფანულია, რაც იმას ნიშნავს, რომ ფერს იცვლიან ტენიანობის მიხედვით: სველი ეგზემპლარები მოყავისფრო-ყვითელია, ხოლო გაშრობისას ჟანგმიწისფერში გადადის, მუქი ყავისფერი კიდეებით. ზედაპირი გლუვია და თითქმის ჟელატინისებრი კონსისტენციით. ქუდის კიდეები თხელი და ტალღოვანია და ხშირად იხლიჩება.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, შეზრდილი ფეხთან ან ოდნავ დაშვებული. ფირფიტებს შორის აქვს უფრო მოკლე ფირფიტები, რომლებიც ქუდიდან იწყება, მაგრამ ფეხს არ ეხება. ფირფიტები ფართოა (4 მმ-მდე) და ძირში სქელი (1 მმ), ხოლო მომწიფებისას შესაძლოა განუვითარდეთ ძარღვები, რომლებიც ქუდის ქვედა ზედაპირზე ფირფიტებს შორის გადის.

ფეხი — 0.4-დან 2.5 სმ-მდე სიგრძის, სისქე — 0.15-დან 0.3 სმ-მდე, ჩვეულებრივ ქუდის ქვედა მხარეს ცენტრალურად არის მიმაგრებული, თუმცა ზოგჯერ შეიძლება ოდნავ გადახრილიც იყოს. ფეხი მკვრივია, ცილინდრული და შესაძლოა იყოს თრთვილისებრი.

მიკროსკოპული მახასიათებლები
სპორების ფხვნილი — ყავისფერი ან ჟანმიწისფერ-ყავისფერი. სპორები — 7.2–9.7 x 4.5–5.8 მკმ, ელიფსისებრიდან  ნუშისებრამდე.

ბაზიდიუმი ცილინდრულიდან ოდნავ კვერთხისებრ ფორმამდე, ოთხსპორიანი, 30–45 x 5.5–6 მკმ. სტერიგმები (ბაზიდიუმის წანაზარდები, რომლებითაც სპორებია მიმაგრებული) 5–6 მკმ სიგრძისაა.

პლეუროცისტიდები (ცისტიდები, რომლებიც ფირფიტის ზედაპირზე მდებარეობს) თხელკედლიანია, გრძელი, გარკვეულწილად ცილინდრული ყელით. მათი ფერი გამჭვირვალე ან მოყავისფრო-ყვითელია. ტიპური ზომაა 40x10.5 მკმ, თუმცა ზოგჯერ შეიძლება უფრო დიდი — 142 x 18 x 8 მკმ-მდეც კი.

ფირფიტის კიდეზე მდებარე ქეილოცისტიდები პლეუროცისტიდების მსგავსია. Galerina sulciceps-ის ჰიფებს აქვთ ე.წ. ბალთები — მოკლე განშტოებები, რომლებიც ერთ უჯრედს წინას უერთებს, რათა უზრუნველყოს ბირთვული დაყოფის პროდუქტების გავლის შესაძლებლობა.

ბიოქიმია
Galerina sulciceps მომაკვდინებლად შხამიანი სოკოა; იგი შესაძლოა, ადამიანისთვის ცნობილი ყველაზე ტოქსიკურ სოკო იყოს. ჩატარებულმა კვლევებმა, რომლებიც ამანიტინის შემცველ სოკოებში ტოქსინების კონცენტრაციას იკვლევდა, ეს მოსაზრება დაადასტურა. ამ სოკოთი გამოწვეული მოწამვლის სიმპტომები შედარებით უჩვეულოა: აღინიშნება ადგილობრივი ანესთეზიური ეფექტი, „ჭიანჭველების ცოცვის“ შეგრძნება და გულისრევა ღებინების გარეშე. მიუხედავად იმისა, რომ ეს კლინიკური სიმპტომები არ შეესაბამება ამატოქსინით მოწამვლის სიმპტომებს, ამ სახეობაში ალფა- (α-), ბეტა- (β-) და გამა- (γ-) ამანიტინების არსებობა დადასტურებულია ქრომატოგრაფიული ანალიზით. ამატოქსინები აზიანებენ ღვიძლსა და თირკმელს. ინდონეზიაში მოწამვლის სამი ცალკეული შემთხვევის შედეგად 18 ადამიანი მოიწამლა, რომელთაგან 14 დაიღუპა. ამ შემთხვევებზე დაყრდნობით, სიკვდილი დგება 7-დან 51 საათამდე შუალედში, „თუკი პაციენტი გადარჩება, რაც, როგორც ჩანს, დამოკიდებულია მიღებულ რაოდენობასა და ინდივიდის სიცოცხლისუნარიანობაზე.“ ამ სოკოთი კიდევ ერთი გარდაცვალება დაფიქსირდა გერმანიაში 1980-იანი წლების დასაწყისში. მძიმე მოწამვლებს მკურნალობენ სრული სისხლის დიალიზით ან ღვიძლის გადანერგვით.

გავრცელება და ეკოლოგია
Galerina sulciceps იზრდება მკვდარ მერქანზე ტროპიკულ ადგილებში, როგორიცაა ინდონეზია (იავა და სუმატრა და შრი-ლანკა), სადაც ზოგიერთ რაიონში მრავლადაა. ის არ გვხვდება ჩრდილოეთ ამერიკაში. გერმანიაში ის სათბურებშია ნაპოვნი და საყოველთაოდ ცნობილია როგორც „Gewächshaus-Häubling“, რაც „სათბურის გალერინას“ ნიშნავს. ერთ შემთხვევაში, სოკოს ნაყოფსხეული აღმოაჩინეს ორქიდეების ქოთნებში, ნესტიან წიწვოვან ნახერხზე მჭიდრო ჯგუფებად იზრდებოდა.

მსგავსი სახეობები

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:შხამიანი სოკოები
კატეგორია:ჰიმენოგასტერისებრნი