ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია (ასენის ციხესიმაგრე)

ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია ( църква "Света Богородица", ცარკვა „სვეტა ბოგოროდიცა“) — შუა საუკუნეების აღმოსავლური მართლმადიდებლური ეკლესია. მდებარეობს ასენის ციხესიმაგრეში, ასენოვგრადის მახლობლად, როდოპეს მთებში, პლოვდივის ოლქში, ბულგარეთის სამხრეთ-ცენტრალურ ნაწილში. აშენებულია, სავარაუდოდ, XII საუკუნეში. შენობა ორსართულიანია. ზედა სართული საკუთრივ ეკლესიაა, ხოლო ქვედა სართულის ფუნქცია გაურკვეველია. მართკუთხა კოშკი ეკლესიის ნართექსის თავზე მიჩნეულია ბალკანეთში ამ ტიპის ყველაზე ადრეულ შემონახულ ნიმუშად. ფრესკების ფრაგმენტები ჩანს ეკლესიის ზედა სართულის კედლებზე.

მდებარეობა და ისტორია

250px|მინი|ალტ=ხედი წინა მხრიდან|ხედი წინა მხრიდან
ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია მდებარეობს მაღალ ადგილზე, პლოვდივიდან სმოლიანისკენ მიმავალი გზის მახლობლად, ასენოვგრადის (შუა საუკუნეების სტენიმახოსი) ქალაქიდან 2 კილომეტრში სამხრეთით. ასენის ციხესიმაგრის ნანგრევებია შემორჩენილი, თუმცა მისი ყველაზე კარგად შენახული შენობა არის სწორედ ეს ეკლესია. მეცნიერთა უმეტესობა ეკლესიას XII საუკუნით ათარიღებს; თუმცა, ზოგიერთი მკვლევარი მის მშენებლობას XI საუკუნეს მიაკუთვნებს, ხოლო სხვები — XIII საუკუნეს.

მიუხედავად იმისა, რომ ეკლესია ფართოდაა ცნობილი, როგორც ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია, შესაძლოა, ეს არ ყოფილიყო მისი ავთენტური სახელწოდება. ეს სახელწოდება ეფუძნება ეკლესიაში არსებულ ნაწილობრივ შუა საუკუნეების ბერძნულ წარწერას, რომელიც შეიძლება ყოფილიყო შემომწირველის წარწერა. XX საუკუნის დასაწყისში წარწერის ის ნაწილი, რომელიც ჯერ კიდევ ხილული იყო, გაშიფრეს, როგორც "ή παναγία τῆς Πετριζηώτης", რაც შეესაბამება „ან პეტრიჩის ღვთისმშობელს“. თუმცა, ეს იყო ახლომდებარე ბაჩკოვოს მონასტრის მთავარი ეკლესიის (კათოლიკონის) სახელი, რაც უფრო სავარაუდოს ხდის, რომ წარწერა, ნაცვლად ეკლესიის სახელის გადმოცემისა, რაღაც ფორმით უფრო მეტად მიუთითებს მონასტერსა და მის კავშირზე ასენის ციხესიმაგრის ეკლესიასთან.

XX საუკუნის დასაწყისში, ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია იყო დანიშნულების ადგილი ორი მეტოქე რელიგიური პროცესიისთვის, რომლებიც ორგანიზებული იყო ასენოვგრადის ეთნიკური ბერძნული და ბულგარული თემების მიერ. ბერძნული პროცესია გაიმართა 1899 წელს და შესადარებელი ბულგარული პროცესია ჩატარდა რამდენიმე წლის შემდეგ. ეს პროცესიები დაიწყო მას შემდეგ, რაც ერთმა კაცმა განაცხადა, რომ დაინახა სინათლე და მოისმინა გალობა მაშინ მიტოვებულ ეკლესიასთან გავლისას. ორივე პროცესია დასრულდა საღვთო ლიტურგიით, რომელიც ეკლესიასთან ღამით აღასრულეს. As of 2008, it continues to function as a place of worship.

1904 წელს, მიწისძვრის დროს დაზიანების შემდეგ, ეკლესია რეკონსტრუირებულ იქნა არქიტექტორ ალექსანდრ რაშენოვის ხელმძღვანელობით 1936 წელს. 2008 წლის მდგომარეობით, ის კვლავ ფუნქციონირებს, როგორც საკულტო ადგილი.

არქიტექტურა

ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია დაახლოებით 18 მეტრის სიგრძის, 7 მეტრის სიგანისა და 12 მეტრის სიმაღლისაა  (სხვა მონაცემებით — 15 მეტრზე მეტი). ეკლესიის კედლები აშენებულია ქვებისა და აგურის სამი რიგის მონაცვლეობითი ზოლებით, რომლებიც დუღაბითაა შეკრული. გამონაკლისია ჩრდილოეთის კედელი, რომელიც თითქმის მთლიანად ქვებისაგან აშენდა, აგურის მხოლოდ ერთი ზოლით. კედლების სისქე მერყეობს 0,85-იდან 1,15 მეტრამდე.

შენობა ორსართულიანია. ზედა სართული აშკარად წარმოადგენდა საკუთრივ ეკლესიას და ლიტურგიის ადგილს, ქვედა სართულის როლი გაურკვეველია. მისი მშენებლობა შეიძლება გამოწვეული ყოფილიყო არახელსაყრელი კლდოვანი რელიეფით, ან შეიძლება გამოეყენებინათ, როგორც აკლდამა ან შესანახი ობიექტი. ეს უკანასკნელი უფრო სავარაუდოდ მიიჩნევა, რადგან შიგნით ადამიანის ნეშტი არ აღმოჩენილა, მიუხედავად იმისა, რომ მსგავსი ეკლესიების ქვედა სართულები ჩვეულებრივ აკლდამებად გამოიყენებოდა.

ეკლესიას აქვს ერთი წაგრძელებული ნავი. მას ადგას გუმბათი და მთავრდება ერთი აფსიდით აღმოსავლეთ ნაწილში. გუმბათი ეყრდნობა თაღებს ჩრდილოეთით და სამხრეთით და კამარებს — დასავლეთით და აღმოსავლეთით. აფსიდა გარედან ხუთწახნაგოვანია, შიგნიდან კი — მრგვალი. მის დასავლეთით არის საკურთხეველი, რომელსაც აქვს სამი კამარა, სადაც განთავსებული იყო ბემა, პროთესისი და სადიაკონო. საკურთხეველი ნავის დანარჩენი ნაწილისგან გამოყოფილი იყო ორი სვეტით. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთის კედლიდანაა. ეკლესიას სულ 16 ფანჯარა აქვს: სამი აფსიდაზე, ერთი — სამხრეთის კედელზე, ოთხი — ჩრდილოეთის კედელზე და ერთი — ნართექსზე.

ნავის დასავლეთით არის პატარა ნართექსი, რომელსაც აგვირგვინებს უჩვეულო მართკუთხა კოშკი. კოშკი გამოიყენებოდა, როგორც სამრეკლო ან საგუშაგო, შესაძლოა, ორივე ფუნქციით. მასზე ასვლა შესაძლებელი იყო ხის კიბეებით შიგნიდან და გარედან. მის ზედა ნაწილში არის ოთხი ფართო კამაროვანი ფანჯარა და მართკუთხა გუმბათი, რომელიც სახურავის ფილებითაა დაფარული. ხელოვნებათმცოდნე რობერტ გ. აუსტერჰაუტის თანახმად, ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესიის კოშკი არის ბალკანურ არქიტექტურაში ეკლესიის შენობაში ინტეგრირებული და ნართექსის თავზე განლაგებული სამრეკლოს ყველაზე ადრეული მაგალითი. ეს დიზაინი მოგვიანებით სტანდარტად დამკვიდრდა ბალკანეთში. ინტეგრირებული კოშკის მშენებლობა მიეწერება ან დასავლეთ ევროპულ ან აღმოსავლურ (სირიულ ან სომხურ) გავლენებს.

დეკორაცია

250px|მინი|ალტ=ფრესკა ნავის შესასვლელში|ფრესკა ნავის შესასვლელში
ეკლესიის გარეგანი იერსახე აღწერილია როგორც „ჰარმონიული“, „გრაციოზული“ და „პროპორციული“. 
ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია გარედან მდიდრულადაა მორთული. ბრმა თაღები, დიზაინის ელემენტი, რომელიც ძალიან ტიპურია შუა საუკუნეების ბულგარული არქიტექტურისთვის, თვალსაჩინოდ არის წარმოდგენილი სამხრეთის ფასადსა და გუმბათზე. დიდი თაღი სამხრეთის კედელზე აერთიანებს ქვედა და ზედა სართულებს. აფსიდა განსაკუთრებით მდიდრულადაა მორთული. წაგრძელებული აგურების რიგების გარდა, ის ასევე მოიცავს სამკუთხა ფორმებსა და ბადისებრ ნიმუშებს ზემოთ, ორივე წითელი აგურისგანაა დამზადებული.

ეკლესიის ზედა სართულზე შემორჩენილია ფრესკების ფრაგმენტები, ძირითადად ინტერიერში, თუმცა ასევე არის კედლის მხატვრობის კვალი ერთ-ერთ ბრმა თაღზე. ინტერიერი მოიცავს ქრისტეს ნათლისღების, პილატეს სასამართლოს, ღვთისმშობლის მიძინებისა და იესოს ჯვარცმის გამოსახულებებს. იმ წმინდანთა პორტრეტებს შორის, რომლებიც შეიძლება ამოცნობილ იქნას, არიან იოანე ნათლისმცემელი, მოციქულები პეტრე და პავლე, კონსტანტინე და ელენე და ორმოცი სებასტიელი მოწამე. წმინდა მეომრები გამოსახულნი იყვნენ სამხრეთის კედელზე, ხოლო ჩრდილოეთის კედელზე, ძირითადად, ბერები. ყველა შემონახული ფრესკა შესრულებულია XIV საუკუნეში და წარმოადგენს პალეოლოგოსების ხელოვნების ნიმუშს. ფრესკების ყველა წარწერა შესრულებულია ბერძნულ ენაზე.

სქოლიო

კატეგორია:ბულგარეთის არქიტექტურა
კატეგორია:ქრისტიანული არქიტექტურა
კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიები
კატეგორია:შუა საუკუნეების არქიტექტურა
კატეგორია:ბულგარეთი