მაქსიმ სტრიხა

მაკსიმ ვიტალიოვიჩ სტრიხა (უკრ.: დაიბადა 1961 წლის 24 ივნისს) — უკრაინელი ფიზიკოსი, მწერალი, მთარგმნელი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე. იგი ასრულებდა განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის მოადგილის მოვალეობას 2008-დან 2010 წლამდე და 2014-დან 2019 წლამდე. იგი, ასევე იყო უკრაინის ფიზიკური საზოგადოების პრეზიდენტი, PEN უკრაინისა და უკრაინის ეროვნული მწერალთა კავშირის (NSPU) წევრი.

 ადრეული ცხოვრება და განათლება 
მაქსიმ სტრიხა დაიბადა 1961 წლის 24 ივნისს კიევში, მეცნიერების ოჯახში. მისი მშობლები იყვნენ ვიტალი სტრიხა და გულა მაკსიმივნა. სტრიხამ დაწყებითი განათლება კიევის 58-ე საშუალო სკოლაში მიიღო. 1983 წელს დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტის (KNU) რადიოფიზიკის, ელექტრონიკისა და კომპიუტერული სისტემების ფაკულტეტი. მოგვიანებით, მან იოფის ინსტიტუტში ასპირანტურა დაასრულა და დოქტორანტურა უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ნახევარგამტარული ფიზიკის ლაშკარევის ინსტიტუტში დაიცვა.

 კარიერა 
სტრიხა 1983 წლიდან მუშაობს უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ვ.ე. ლაშკარევის სახელობის ნახევარგამტარული ფიზიკის ინსტიტუტში, სადაც შეიმუშავა ფოტონური და რეკომბინაციის პროცესების თანმიმდევრული თეორია რეალურ ნახევარგამტარებში, რომლებზეც გავლენას ახდენს დეფექტები, დეფორმაციები და კომპოზიციური არაჰომოგენურობა. სამეცნიერო კარიერის გარდა, იგი 1980-იანი წლების ბოლოდან აქტიურად მოღვაწეობდა პოლიტიკურ და საზოგადოებრივ სფეროებში. მან წვლილი შეიტანა უკრაინული ენის, საზოგადოებისა და უკრაინის სახალხო მოძრაობის (NRU) დაარსებაში 1988–89 წლებში. იგი, ასევე იყო ტარას შევჩენკოს სახელობის უკრაინული ენის საზოგადოების თავდაპირველი აუდიტის კომიტეტის წევრი, რომელიც 1989 წელს აირჩიეს და 1990 წლიდან 1994 წლამდე კიევის საქალაქო საბჭოს პირველი დემოკრატიული მოწვევის დეპუტატის ფუქნციას ასრულებდა.

შემდეგ, სტრიხა კულტურის მინისტრის, ივან ძიუბას მრჩევლად მუშაობდა, 1994 წელს კი NSPU-ს წევრი გახდა. მოგვიანებით, მას კიევის ფილიალის კოორდინატორის თანამდებობა ეკავა. იგი, ასევე ხელმძღვანელობდა უკრაინის კულტურული კვლევების ცენტრში კულტურის პოლიტიკის მეთოდოლოგიური პრობლემების ლაბორატორიას 1995-დან 2008 წლამდე პერიოდში. 1997 წელს, იგი შეუერთდა PEN Ukraine-ს და იმავე წლის 1 იანვარს მიენიჭა ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი, ნახევარგამტარებისა და დიელექტრიკის ფიზიკის სპეციალიზაციით. 1999 წელს, მან ღია პოლიტიკის ინსტიტუტში სამეცნიერო პროგრამების ხელმძღვანელობა დაიწყო.

სტრიხა, უკრაინის რესპუბლიკური პარტიის (URP) თავმჯდომარის მოადგილის თანამდებობას იკავებდა 2005-დან 2010 წლამდე პერიოდში. 2007 წლის 9 იანვარს, მან კომენტარი გააკეთა რუსეთ-ბელარუსის ენერგეტიკულ დავაზე და გამოთქვა ვარაუდი, რომ კრიზისმა, შესაძლოა, ბელარუსს უკრაინასთან უფრო მჭიდრო კავშირებისკენ უბიძგოს. სტრიხამ წამოაყენა წინადადება, რომ ამან შეიძლება გააცოცხლოს „მეჟმორიეს კავშირის“ იდეა, როგორც ბელარუსის რუსეთის დაქვემდებარებულ რეგიონად გადაქცევის ალტერნატივა. 2008 წლის თებერვლის დასაწყისში სტრიხა უკრაინის განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის მოადგილედ დაინიშნა. იმავე წელს, იგი, ასევე გახდა პროფესორი კუანას უნივერსიტეტის ფიზიკური ელექტრონიკის დეპარტამენტში.
მარცხნივ|მინი| სტრიხა (მარჯვნიდან მეორე ზის) უკრაინული ვიკიპედიის ცხრა წლისთავისადმი მიძღვნილ კონფერენციაზე 2017 წელს.
სტრიხა თეორიული ფიზიკის დეპარტამენტის მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი იყო 2010 წლის 1 იანვრიდან 2014 წლის 1 იანვრამდე პერიოდში. იგი უკრაინის უმაღლესი განათლების მეცნიერებათა აკადემიის პირველი ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა 2010-დან 2021 წლამდე პერიოდში. უფრო ადრე, 2005-დან 2007 წლამდე, იგი ნახევარ-განაკვეთზე მუშაობდა უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ენციკლოპედიური კვლევების ინსტიტუტის მთავარ მეცნიერ-თანამშრომლად, ასევე, 2010-დან 2012 წლამდე შუალედში ბორის გრინჩენკოს სახელობის კიევის მეტროპოლიტენის უნივერსიტეტის თარგმანის განყოფილების ხელმძღვანელად, მოგვიანებით, 2012-დან 2014 წლამდე პერიოდში, ასევე ნახევარ-განაკვეთზე - პროფესორად. 2013-დან 2016 წლამდე, იგი უკრაინის ფიზიკური საზოგადოების პრეზიდენტი იყო. 2015 წელს, იგი ხელმძღვანელობდა სამუშაო ჯგუფს, რომელიც პასუხისმგებელი იყო უკრაინის კანონის „სამეცნიერო და სამეცნიერო-ტექნიკური საქმიანობის შესახებ“ შემუშავებაზე და იმავე წელს გახდა შევჩენკოს სამეცნიერო საზოგადოების სრულუფლებიანი წევრი. 2015-დან 2019 წლამდე პერიოდში, იგი ორთოგრაფიის ეროვნული კომისიის თანათავმჯდომარე იყო, რომლის მუშაობაც უკრაინული ორთოგრაფიის ახალი გამოცემის დამტკიცებით დაგვირგვინდა.

სტრიხა აქტიურად უმკლავდება დონბასში ომის შედეგად იძულებით გადაადგილებული მეცნიერებისა და სტუდენტების წინაშე არსებულ გამოწვევებს. მან აღნიშნა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ უმეტესობამ თავშესაფარი უკრაინაში იპოვა, ისინი ხშირად დროებით პოზიციებზე არიან დასაქმებული და შეზღუდული რესურსების გამო კვლევის გაგრძელებას ვერ ახერხებენ. სტრიხამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ფინანსური სირთულეებით შეზღუდულ უკრაინის მთავრობას მცირე მხარდაჭერა შეუძლია. მან ამჟამინდელ უდიდეს საჭიროებად ლაბორატორიების აღჭურვა და უნივერსიტეტის ობიექტების განახლება დაასახელა, რომლებიც იძულებით გადაადგილებული მკვლევრების შემოდინებით გადატვირთულია. 2015 წლის ივნისში არსებული სირთულეების მიუხედავად, სტრიხა ფრთხილი ოპტიმიზმით არის განწყობილი და ამბობს: „კარგი ამბავი ის არის, რომ ჩვენ ბოლომდე ვიხარჯებით“.
მინი|210x210პქ| სტრიხა (მარჯვნიდან მეორე დგას) 2017 წლის უკრაინის მსოფლიო კლასიკის შეჯიბრზე.
2018 წლის 1 იანვარს სტრიხას მიენიჭა პროფესორის აკადემიური წოდება. იმავე წლის ბოლოს, 23 აგვისტოს, მან გამოაცხადა, რომ შემოღებული იქნებოდა ახალი ენობრივი რეგულაციები, რომელთა მიზანი იყო უკრაინული მართლწერის აღდგენა 1919 წელს საბჭოთა ეპოქის „რუსიფიკაციის“ პოლიტიკა ამოქმედებამდე აღდგენა. იგი ამტკიცებდა, რომ ეს ცვლილებები ენის ხარისხს გააუმჯობესებდა და უკეთესად ასახავდა უკრაინულ ტრადიციებს. რეფორმები, რომლებიც საბჭოთა ტრანსლიტერაციის პრაქტიკის შეცვლას ისახავდა მიზნად, სკოლებისა და მედია-საშუალებით უნდა განხორციელებულიყო. ინიციატივა უკრაინული ენობრივი იდენტობის განმტკიცების უფრო ფართო ძალისხმევის ნაწილი იყო, თუმცა მოსკოვში კომენტატორების კრიტიკა დაიმსახურა. იმავე წელს, იგი შეუერთდა სხვა გამოჩენილ ფიგურებს და ხელი მოაწერა მოწოდებას რუსეთში გასამართი 2018 წლის FIFA-ს მსოფლიო ჩემპიონატის პოლიტიკური ბოიკოტის შესახებ, რითაც დაგმო უკრაინელი პოლიტპატიმრების, მათ შორის, კინორეჟისორის, ოლეგ სენცოვის დევნა, რომელმაც მათი გათავისუფლების მოთხოვნით შიმშილობა დაიწყო.

2019 წლის თებერვალში სტრიხამ და ივან მალკოვიჩმა პროტესტის ნიშნად დატოვეს PEN Ukraine-ის ორგანიზაცია, ახალი ხელმძღვანელობის მიერ გაკეთებული ცალმხრივი განცხადების გამო. კერძოდ, განცხადებაში მხარი დაუჭირეს ვიზუალური ხელოვნებისა და არქიტექტურის ეროვნული აკადემიის სტუდენტს, რომელმაც დასცინა ანტიტერორისტული ოპერაციის (ATO) ვეტერან ინსტრუქტორს, რამაც ზოგიერთი წევრის აღშფოთება გამოიწვია. იმავე წლის ბოლოს, 17 ოქტომბერს, სტრიხამ მაქსიმ ტიმოშენკოს კიდევ ერთი ღია წერილი მისწერა, რომელშიც უკრაინის ჩაიკოვსკის სახელობის ეროვნული მუსიკალური აკადემიის გადაწყვეტილება გააკრიტიკა, უკრაინულენოვანი წარმოდგენების მხოლოდ ორიგინალურ ენაზე შესრულებული ნაწარმოებების სასარგებლოდ აკრძალვის გამო. 25 ნოემბერს, სტრიხა შეუერთდა გამოჩენილი უკრაინელი მეცნიერების, მწერლების, ლინგვისტებისა და კულტურის მოღვაწეების ჯგუფს, რომლებმაც ღია წერილი გაუგზავნეს კულტურის, ახალგაზრდობისა და სპორტის მინისტრ ვოლოდიმირ ბოროდიანსკის. წერილში გამოთქმული იყო ძლიერი შეშფოთება ეროვნული ოპერის თეატრებსა და მუსიკალურ განათლებაში უკრაინული ენის მზარდი უგულებელყოფის გამო.

 სალიტერატურო კარიერა 
მაქსიმ სტრიხა აქტიურად არის ჩართული ლიტერატურულ თარგმანში 1980-იანი წლების დასაწყისიდან. სტრიხას წვლილს შორისაა ორი ლიტერატურული მონოგრაფია, ლექსების კრებული სახელწოდებით „სონეტები და ოქტავები“ (1991 წ.) და მრავალი ესსე ლიტერატურასა და ლიტერატურულ კრიტიკაზე. მან შეიმუშავა და მხარი დაუჭირა უკრაინული ლიტერატურის თარგმნის ეროვნული მშენებლობის როლს კონცეფციას თარგმნის კვლევების სფეროში.

ჯეფრი ჩოსერის „კენტერბერიული ზღაპრების“ უკრაინულ ენაზე თარგმანმა სტრიხას გრიგორი კოხურის პრესტიჟული პრემია მოუტანა. ხსენებულმა აღიარებამ ხაზი გაუსვა მისი ნაშრომის სიღრმესა და ხარისხს, რამაც წარმატებით ასახა ჩოსერის შემოქმედების ელფერი, იუმორი და ისტორიული კონტექსტი. სტრიხა, რომელიც გრიჰორი კოჩურის ხელმძღვანელობით სწავლობდა და კოჩურის სიცოცხლის ბოლო ათწლეულის განმავლობაში მასთან ახლო ურთიერთობა შეინარჩუნა, ხშირად გამოხატავდა მადლიერებას მისი მენტორის მიერ მასზე მოხდენილი ღრმა გავლენისთვის. ის ხშირად აქებდა კოჩურს, სხვა გამოჩენილ უკრაინელ მთარგმნელებთან ერთად, ლიტერატურის მეშვეობით ეროვნული იდენტობის ჩამოყალიბებასა და ინტელექტუალური მემკვიდრეობის შენარჩუნებაში შეტანილი სასიცოცხლო როლისთვის. შედარებით უფრო ადრე, სტრიხას დანტე ალიგიერის „ღვთაებრივი კომედიის“ თარგმნისთვის მაქსიმ რილსკის პრემია მიენიჭა და იგი ითვლება მონოგრაფიის „უკრაინული თარგმანი და მთარგმნელები: ლიტერატურასა და სახელმწიფოებრივ მშენებლობას შორის“ ავტორად.

ამ ნაწარმოებების გარდა, სტრიხამ თარგმნა ისეთი მნიშვნელოვანი ნაწარმოებები, როგორიცაა „მარტინის ტყუილი“, ჯან კარლო მენოტის ოპერის ლიბრეტო (2018 წ.), „ფრანჩესკა და რიმინი“, სერგეი რახმანინოვის ოპერის ლიბრეტო (2019 წ.), და „სოფრონია ცეცხლზე“ (ოპერაციიდან „განთავისუფლებული იერუსალიმი “, რომელიც ოქსანა ევსიუკოვას ოპერის (2023 წ.) ლიბრეტოს საფუძველი გახდა.

 პირადი ცხოვრება 
მაქსიმ სტრიხა დაქორწინებულია ნატალია სტარჩენკოზე, უკრაინის ისტორიის ინსტიტუტის უფროს მკვლევრად. მათ ჰყავთ ქალიშვილი, იაროსლავა სტრიხა, რომელიც არის მთარგმნელი, ლიტერატურათმცოდნე და ფილოსოფიის დოქტორი ჰარვარდის უნივერსიტეტში. სტრიხა მრავალენოვანია, და ფლობს ინგლისურ, იტალიურ, პოლონურ, რუსულ და ფრანგულ ენებს.

 ჯილდოები 
მაქსიმ სტრიხას მიენიჭა შემდეგი ჯილდოები და წოდებები:

 ლაურო დანტესკო (2013 წ.)
 მაქსიმ რილსკის ჯილდო (2015 წ.)
 50x50პქ აკადემიური პალმების ორდენის ოფიცერი (2019 წ.)
 გრიგორი კოჩურის ჯილდო (2021 წ.)
 50x50პქ იტალური რესპუბლიკის დამსახურების ორდენი (2023 წ.)
 ს. ი. პეკარის ჯილდო (2024 წ.)

 სქოლიო 

 ინტერნეტ-რესურსები 


კატეგორია:კიევის ტარას შევჩენკოს ეროვნული უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:დაბადებული 1961
კატეგორია:უკრაინელი მთარგმნელები
კატეგორია:უკრაინელი მწერლები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:კიევში დაბადებულები