იუდეო-მაროკოული არაბული

იუდეო-მაროკოული არაბული() — მაროკოს ხალხური არაბულის ჯიში ან ჯიშები, რომელზეც საუბრობდნენ მაროკოში მცხოვრები ან ადრე მცხოვრები მაროკოელი ებრაელები.  ისტორიულად, მაროკოელი ებრაელების უმრავლესობა ლაპარაკობდა მაროკოულ ხალხურ არაბულზე, ან დარიჯაზე, როგორც მათ პირველ ენაზე, თუნდაც ამაზიღის რაიონებში, რასაც ხელი შეუწყო ებრაული დამწერლობის ცოდნამ. მაროკოელი ებრაელები ლაპარაკობდნენ დარიჯულად, რომელსაც ისინი მოიხსენიებდნენ, როგორც al-‘arabiya diyalna ("ჩვენი არაბული") განსხვავებით "arabiya diyal l-məslimīn" (მაჰმადიანთა არაბული), როგორც წესი მათ ჰქონდათ განსხვავებული თვისებები. როგორიცაა š>s და ž>z "lisping", ზოგიერთი ლექსიკური მახასიათებელი ნასესხებია ებრაულიდან. ზოგიერთ რეგიონში კი ესპანური მახასიათებელი სეფარდი ებრაელების მიგრაციიდან ალჰამბრას ბრძანებულების შემდეგ.  მაროკოს სხვადასხვა კუთხეში დარიჯას ებრაულ დიალექტებს უფრო მეტი საერთო ჰქონდათ ადგილობრივ მაროკოს არაბულ დიალექტებთან, ვიდრე ერთმანეთთან.

დღესდღეობით ამ ენაზე მხოლოდ ხანდაზმული ხალხი საუბრობსRaymond G. Gordon Jr., ed.  2005.  Ethnologue:  Languages of the World.  15th edition.  Dallas:  Summer Institute of Linguistics. მაროკოს ებრაელთა ახალგაზრდა თაობამ, რომლებიც სწავლობდნენ ალიანსის ისრაელის უნივერსელის სკოლებში საფრანგეთის პროტექტორატის ქვეშ, ფრანგული გახდა მათი მშობლიური ენა.

1948 წლის შემდეგ მაროკოელი ებრაელების უმრავლესობა გადავიდა ისრაელში და მშობლიურ ენად მიიღეს ებრაული. ისინი, ვინც ემიგრაციაში წავიდნენ საფრანგეთში, ჩვეულებრივ იყენებენ ფრანგულს, როგორც პირველ ენას, ხოლო მაროკოში დარჩენილი რამდენიმე მათგანი ყოველდღიურ ცხოვრებაში იყენებს ფრანგულ, მაროკოულ ან იუდეო-მაროკოს არაბულს.

ისტორია
ისტორიულად ეს ენა ფართოდ გამოიყენებოდა ებრაულ საზოგადოებაში თავისი ხანგრძლივი ისტორიის მანძილზე, მაროკოულ იუდეო-არაბულის დიალექტს აქვს მრავალი გავლენა არაბულის გარდა სხვა ენებიდან, მათ შორის ესპანური (ესპანეთის სიახლოვის გამო), ჰაკეტია ან მაროკო იუდეო-ესპანური, ესპანეთიდან სეფარდი ლტოლვილების შემოდინების გამო. (1492 წ.) და, რა თქმა უნდა, მრავალი ებრაული სესხისა და ფრაზის ჩართვა.  დიალექტს აქვს მნიშვნელოვანი ურთიერთგაგება იუდეო-ტუნისურ არაბულთან, ზოგიერთს კი იუდეო-ტრიპოლიტანურ არაბულთან (რომელიც, ისევე როგორც იუდეო-მაროკოს არაბული, ასოცირდება მეგრების არაბულთან), მაგრამ თითქმის არ არის იუდეო-ერაყული არაბული.

მაროკოში წერა-კითხვის მცოდნე მუსლიმების უმეტესობა წერდა არა ხალხურ არაბულად, არამედ სტანდარტულ არაბულად, მაგრამ მაროკოელი ებრაელები, რომლებიც, როგორც წესი, არ სწავლობდნენ სტანდარტულ არაბულს, როგორც ამას ისლამურ რელიგიურ კონტექსტში ასწავლიდნენ, დარიჯაში წერდნენ ებრაული დამწერლობის გამოყენებით.  მათთვის დარია ლიტერატურული ენა იყო: იუდა იბნ ყურეიშმა დაწერა რისალა სემიტურ ენებზე მეგრეულ იუდეო-არაბულზე ფესის ებრაელებს უკვე მეცხრე საუკუნეში.

1905 წელს, ფესის სეფარდი ებრაელების ჯგუფმა გაუგზავნა ებრაული ასოებით დაწერილი წერილი ესპანეთის მეფე ალფონსო XIII-ს და სთხოვა დაეარსებინა ესპანური სკოლა ფესის მელაში და დაეცვა მათი საზოგადოება, რომელიც მათ ესპანეთის შთამომავლებად და შესაბამისად მის ქვეშევრდომებად აღწერეს..

დღესდღეობით მაროკოს 265,000 ებრაელის დიდი უმრავლესობა ემიგრაციაში წავიდა ისრაელში 1948 წლის შემდეგ, მნიშვნელოვანი ემიგრაციით ევროპაში ძირითადად საფრანგეთში და ჩრდილოეთ ამერიკაში. მიუხედავად იმისა, რომ დღეს მაროკოში დაახლოებით 3000 ებრაელი ცხოვრობს, მათი უმეტესობა საუბრობს ფრანგულად, ვიდრე იუდეო-მაროკოულად, მათი არაბული უფრო ჰგავს მაროკოს არაბულს, ვიდრე იუდეო-არაბულს. შეფასებულია, რომ მაროკოში 8,925 [წინააღმდეგობრივი] მოსაუბრეა, ძირითადად კასაბლანკასა და ფესში, და 250,000 ისრაელში  ორივე ქვეყანაში მოსაუბრეთა უმეტესობა ხანდაზმულია. ისრაელის რადიოში არის იუდეო-არაბული რადიო გადაცემა. მას ასევე აქვს გავლენა მაროკოელი ებრაელების ენაზე ისრაელის ეკონომიკურ და გეოგრაფიულ პერიფერიებზე, ისეთ ადგილებში, როგორიც არის ბეერშება, რომელიც ასახულია ზაგურის იმპერიაში.

სახეობები
საიმონ ლევი განსაზღვრავს იუდეო-მაროკოული არაბულის სამ ჯგუფს ასო qaf-ის გამოთქმის საფუძველზე (ტრადიციული მეგრეული არაბული დამწერლობით: ق, ებრაული დამწერლობით: ק‎): 1) ებრაული თემების დიალექტები Fez, Sefrou, Meknes, Rabat, და Salé, რომლებიც წარმოთქვამენ როგორც stopgham qāf; 2) მარაკეშის, ესაუირას, საფის, ელ-ჯადიდასა და აზემოურის დიალექტები, რომლებიც წარმოთქვამენ მას, როგორც ხმოვანი პოსტ-ველური ოკლუზივი [q]; და 3) დებდუს, ტაფილალტისა და მდინარე დრაას ხეობის დიალექტები, რომლებიც წარმოთქვამენ მას, როგორც ხმოვანი ველური ოკლუზივი..

სქოლიო