თურქი კვიპროსელების ანკლავი

თურქი კვიპროსელების ანკლავები თურქი კვიპროსელებით იყო დასახლებული ეთნოკონფლიქტის (1963–64) პერიოდიდან 1974 წლის თურქული შეჭრის მომენტამდე.

კვიპროსის კრიზისი (1963–64) — 1963 წლის დეკემბერში კვიპროსის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა, მაკარიოს არქიეპისკოპოსმა, თურქი კვიპროსელების მიერ მთავრობის მუშაობის წინააღმდეგ ხელის შეშლის მიზნით მიუთითა და რამდენიმე შესწორება შესთავაზა 1960 წლის, პოსტკოლონიურ კონსტიტუციას. აღნიშნულმა წინადადებამ კრიზისი გამოიწვია ბერძენ კვიპროსელთა უმრავლესობასა და თურქ კვიპროსელთა უმცირესობას შორის, რის შემდეგაც თურქი კვიპროსელები გაიყვანეს ხელისუფლებაში არსებული წარმომადგენლობიდან. მოვლენების ხასიათი სადავოდ რჩება: ბერძენი კვიპროსელები ამტკიცებენ, რომ თურქმა კვიპროსელებმა თავიანთი სურვილით დატოვეს რესპუბლიკის ინსტიტუტები, ხოლო თურქი კვიპროსელების თანახმად, მათ ძალის გამოყენებით გამოუცხადეს გარიცხვა.

კონსტიტუციური ცვლილებების თურქი კვიპროსელების მიერ უარყოფის შემდეგ, ვითარება გამწვავდა და კუნძულზე დაიწყო მასშტაბური ეთნიკური დაპირისპირება. 103-დან 109-მდე თურქი კვიპროსელური ან შერეული სოფელი დაიცალა და 25 000-30 000 თურქი კვიპროსელი ლტოლვილი გახდა.John Terence O'Neill, Nicholas Rees. United Nations peacekeeping in the post-Cold War era, p.81 ოფიციალური მონაცემებით, დაიღუპა 364 თურქი კვიპროსელი და 174 ბერძენი კვიპროსელი.Oberling, Pierre. The road to Bellapais (1982), Social Science Monographs, p.120: "According to official records, 364 Turkish Cypriots and 174 Greek Cypriots were killed during the 1963-1964 crisis." ამის შედეგად, თურქი კვიპროსელები ანკლავებში დამკვიდრდნენ; რესპუბლიკის სტრუქტურა ცალმხრივად შეცვალა მაკარიოსმა და ნიქოზია გაიყო მწვანე ხაზით, სადაც განთავსდა გაეროს მშვიდობისმყოფელი მისია (UNFICYP).

 მდგომარეობა ანკლავებში 
ანკლავები კუნძულზე გაფანტულად იყო განთავსებული. მათ არ მიეწოდებოდათ ძირითადი საჭიროებები. ანკლავებში დაწესებული შეზღუდვები 1967 წლის შემდეგ ეტაპობრივად შემსუბუქდა და მრავალი თურქი კვიპროსელი დაბრუნდა იმ სოფლებში, რომლებიც მათ 1963 წელს დატოვეს.

 საქონელზე დაწესებული აკრძალვები 
ბერძენ კვიპროსელთა მიერ მართული კვიპროსის რესპუბლიკა თურქი კვიპროსელებისთვის გარკვეული ნივთების ფლობასა და ამ ნივთების ანკლავებში შეტანას კრძალავდა. შეზღუდვები მიზნად ისახავდა არა მხოლოდ თურქი კვიპროსელების სამხედრო შესაძლებლობების შეზღუდვას, არამედ მათი ეკონომიკური ცხოვრების ნორმალიზების შეფერხებასაც. რაც შეეხება საწვავს, თავდაპირველად აკრძალვა ყველა ტიპის საწვავზე გავრცელდა, მათ შორის ნავთზე, თუმცა 1964 წლის ოქტომბრისთვის ნავთზე დაწესებული აკრძალვა გაუქმდა. ბენზინისა და დიზელზე აკრძალვა ამ პერიოდამდე ძალაში დარჩა და საკვების მიწოდებას ანკლავებში აფერხებდა. სამშენებლო მასალებზე დაწესებულმა აკრძალვამ ზამთრის მოახლოებისას ვერ გახადა შესაძლებელი შეტაკებებით დაზიანებული სახლების აღდგენა, ხოლო შალის ტანსაცმელზე დაწესებული აკრძალვა განსაკუთრებით რთულ მდგომარეობაში აყენებდა იძულებით გადაადგილებულ პირებს. კარვების მასალებზე დაწესებული შეზღუდვები კი, მათი დროებითი საცხოვრებლით უზრუნველყოფის გზებს ბლოკავდა.

ქვემოთ მოცემულია აკრძალული ნივთების სია გაეროს გენერალური მდივნის 1964 წლის 7 ოქტომბრის მოხსენების მიხედვით:

ელემენტები (აკუმულატორები)
ამონიუმის ნიტრატი
კუთხის რკინა
ავტოსათადარიგო ნაწილები
ჩანთები
კაბელები
შეფარვის ბადე
თოფის ვაზნები
ცემენტი
დაქუცმაცებული ლითონი
დაქუცმაცებული ქვა

ელექტრო დეტონატორები
ასაფეთქებელი ნივთიერებები
საწვავი დიდი ოდენობით
გალვანომეტრები
რკინის სარები
რკინის ბოძები და ღეროები
ხაკისფერი ქსოვილი
ნაღმების დეტექტორები
რადიომიმღებები
უსაფრთხოების ფიტილი
ქვიშა

ფეხსაცმლის ლურსმნები
გოგირდი
ტელეფონები
კარვები და მათი მასალა
სქელი ფოლადის ფირფიტები
ხე-ტყე
საბურავები
მავთული, მათ შორის მავთულხლართი
მავთულის საჭრელები
შალის ტანსაცმელი (თუ მას შეიძლება სამხედრო მიზნებისთვის გამოყენება)

 გადაადგილების შეზღუდვები 
ამ პერიოდში თურქი კვიპროსელების გადაადგილების თავისუფლება მკვეთრად შეიზღუდა. ბერძენი კვიპროსელების პოლიციამ ჩაატარა, გაეროს გენერალური მდივნის შეფასებით, „ჭარბი შემოწმებები და ძიებები და, როგორც ჩანს, გაუმართლებელი დაბრკოლებები“, რამაც მგზავრობისას შიში გაუჩინა თურქი კვიპროსელებს. ისინი ხშირად ხვდებოდნენ ნაციონალისტურად განწყობილი ბერძენი კვიპროსელი ოფიცრების შევიწროების მსხვერპლად საკონტროლო-გამშვებ პუნქტებზე, აეროპორტებსა და სამთავრობო უწყებებში. გენერალურმა მდივანმა ასევე გამოხატა შეშფოთება გადაულესი დაკავებებისა და დაპატიმრებების შესახებ. ბერძენმა კვიპროსელებმა თურქი კვიპროსელების გადაადგილება ჩრდილოეთ ნიქოზიის ანკლავის ფარგლებს გარეთ შეზღუდეს. თავდაპირველად, თურქი კვიპროსელებისთვის ლეფკიდან გასვლა სრულიად აკრძალული იყო, თუმცა 1964 წლის ოქტომბერში მათ აღმოსავლეთით გამგზავრების ნებართვა მიეცათ, მაგრამ დასავლეთით, ლიმნიტისის მიმართულებით არა. თურქი კვიპროსელი ექიმებიც ვერ ახერხებდნენ თავისუფალ გადაადგილებას თავიანთი პროფესიის შესასრულებლად — ბერძენი კვიპროსელები ითხოვდნენ მათ შემოწმებას.

 ეკონომიკური მდგომარეობა 
1963-დან 1974 წლამდე პერიოდში ორი თემის ეკონომიკურ მდგომარეობას შორის განსხვავება კიდევ უფრო გაღრმავდა. ბერძენი კვიპროსელების ეკონომიკამ ისარგებლა ტურიზმისა და ფინანსური სექტორების გაძლიერებით, მაშინ როდესაც თურქი კვიპროსელები სულ უფრო ღარიბდებოდნენ და უმუშევრობის მაჩვენებელი იზრდებოდა. ანკლავები ეკონომიკური ემბარგოს ქვეშ მოექცა, რომელიც ბერძენი კვიპროსელების მიერ მართული კვიპროსის რესპუბლიკის ადმინისტრაციამ დააწესა, რის შედეგადაც თემებს შორის ვაჭრობა შეწყდა. გადაადგილების შეზღუდვების გამო, ბევრმა თურქმა კვიპროსელმა დაკარგა სამუშაო ადგილი, ხოლო ლტოლვილებმა — შემოსავლის ძირითადი წყაროები. ამ პერიოდში დაიწყო თურქეთის დახმარებაც — 1968 წლისთვის თურქეთმა თურქი კვიპროსელებისთვის ყოველწლიურად დაახ. £8,000,000 გამოყო.

 თურქი კვიპროსელების ანკლავების სია 
ყაზივერა (Gaziveren)
კოკინა (Erenköy)
ლიმნიტისი (Yeşilırmak)
ლეფკა (Lefke)
ნიქოზია-აღირდა (Lefkoşa–Ağırdağ)
ხატოსი (Çatoz/Serdarlı)
გალინოპორნი (Kaleburnu)
კოფინუ (Geçitkale)
ლურჯინა (Akıncılar)
ანგოლემი (Taşpınar)
პერგამოსი (Beyarmudu)

უფრო მცირე ანკლავები ქალაქების ფარგლებში:
პაფოსი (Mouttalos/Kasaba)
ლარნაკა (İskele)
ფამაგუსტა (Mağusa/Suriçi)

 აგრეთვე იხილეთ 

კვიპროსის ისტორია

კვიპროსის კონფლიქტი

კვიპროსის თანამედროვე ისტორია

ანკლავი

 სქოლიო 

კატეგორია:კვიპროსის კონფლიქტი
კატეგორია:ანკლავები და ექსკლავები
კატეგორია:კვიპროსი