მარგერიტა პორეტი

მარგერიტა პორეტი (; XIII საუკუნე, 1 ივნისი, 1310) — ბეგინი, ფრანგულენოვანი მისტიკოსი და ავტორი წიგნისა უბრალო სულთა სარკე, რომელიც ქრისტიანულ მისტიციზმში ღვთაებრივი სიყვარულის (აგაპე) არსს განიხილავს. იგი 1310 წელს, ხანგრძლივი სასამართლო პროცესის შემდეგ, ერესისთვის კოცონზე დაწვეს პარიზში, რადგან უარი თქვა თავისი წიგნის მიმოქცევიდან ამოღებასა და საკუთარი შეხედულებების უარყოფაზე.

დღეს პორეტის ნაშრომი ბევრი მკვლევრის ინტერესის საგანია. მეცნიერები, რომლებიც დაინტერესებულნი არიან შუა საუკუნეების მისტიციზმით, განსაკუთრებით კი ბეგინთა მისტიკური წერილობით, ხშირად მოიხსენიებენ „უბრალო სულთა სარკეს“ საკუთარ კვლევებში.Babinksky 1993, გვ. 5 ეს წიგნი ასევე ერთ-ერთი ძირითადი წყაროა შუა საუკუნეების თავისუფალი სულის ერესის შესახებ. მაისტერ ეკჰარტის შესწავლამ ცხადყო მსგავსება მისა და პორეტის იდეებს შორის ღმერთთან გაერთიანების შესახებ. პორეტის შემოქმედება ასევე საინტერესოა შუა საუკუნეების ქალთა ლიტერატურის მკვლევრებისთვის.

 ცხოვრება 
პორეტის ცხოვრება აღწერილია მხოლოდ იმ დოკუმენტებში, რომლებიც მის ინკვიზიციურ სასამართლოს ეხება, რომლის დროსაც იგი ეღუმა კოცონზე დასაწვავად ერესის ბრალდებით.ეს დოკუმენტები პირველად გამოაქვეყნა პოლ ფრედერიკმა: Corpus Documentorum Inquisitionis Haereticae Pravitatis Neerlandicae, ტ. 1. უფრო სრული გამოცემა იხილეთ: Paul Verdeyen, Le procès d'Inquisition contre Marguerite Porete et Guiard de Cressonessart (1309–1310), Revue d'histoire ecclésiastique 81 (1986), გვ. 48–94. პორეტზე არსებული ინფორმაცია, სავარაუდოდ, მიკერძოებულია და უდავოდ არასრული. წყაროების მიხედვით, იგი წარმოშობით იყო ენოსის საგრაფოდან, ფრანკოფონური სამთავროდან საღვთო რომის იმპერიაში, თუმცა ეს ფაქტი დარწმუნებით დადასტურებული არ არის. მისი მაღალი განათლების დონე მიუთითებს იმაზე, რომ იგი, ალბათ, მაღალი ფენის წარმომავლობის იყო. მას უკავშირებენ ბეგინების მოძრაობას, რაც საშუალებას აძლევდა თავისუფლად ემოგზაურა.სარკის 122-ე თავში, იგი ახსენებს ბეგინებს, როგორც მის მიმართ კრიტიკულად განწყობილებს, თუმცა სავარაუდოდ საუბარია მონასტრულ ბეგინებზე, რომლებიც თავს არაკომფორტულად გრძნობდნენ ბეგინური ცხოვრების მოხეტიალე და მენდიკანტურ (მოხვეჭაზე უარის მთქმელი) ფორმასთან მიმართებით, რომელსაც, როგორც ჩანს, თავად პორეტი მისდევდა (იხილეთ: Bernard McGinn, The Flowering of Mysticism, გვ. 244).

 სასამართლო პროცესი და სიკვდილი 
მარგარიტა პორეტმა, როგორც ჩანს, თავისი წიგნის პირველი ვერსია 1290-იან წლებში დაწერა. დაახლოებით 1296-1306 წლებს შორის, წიგნი ერეტიკულად გამოცხადდა, და კამბრეს ეპისკოპოსმა მას უბრძანა, წიგნი საჯაროდ დაეწვათ ვალანსიენში, ავტორის თანდასწრებით. პორეტმა ერთ-ერთი იმდროინდელი ტაბუ დაარღვია — წიგნი ძველ ფრანგულად დაწერა და არა ლათინურად. მას მკაცრად აუკრძალეს ამ იდეების და წიგნის გავრცელება, თუმცა მან მაინც განაგრძო.

ბოლოდროინდელი კვლევების მიხედვით, ის შესაძლოა 1308 წელს შალონი-ან-შამპანში დააპატიმრეს მას შემდეგ, რაც წიგნი ადგილობრივ ეპისკოპოსს გადასცა. შემდეგ იგი გადაეცა საფრანგეთის ინკვიზიტორს, დომინიკელ გიიომ დე პარიზს, რომელიც ცნობილია როგორც გიიომ დ’უმბერი, ერის ბრალდებით — მიუხედავად იმისა, რომ წიგნში თავად ამტკიცებდა, თითქოს მასზე სამი საეკლესიო ავტორიტეტი ჰქონდა კონსულტირებული, მათ შორის ცნობილი თეოლოგი გოდფრიდ ფონტენისელი, და რომ მათ მორალურად დაუჭირეს მხარი.

პორეტი დააპატიმრეს ბეგარდთან, გიუარ დე კრესონესართთან ერთად, რომელიც ასევე ერის ბრალდებით გაასამართლეს. გიუარი პორეტის დამცველად წარმოჩნდა. ისინი პარიზში ერთი წელი და ექვსი თვე იმყოფებოდნენ პატიმრობაში, რის შემდეგაც დაიწყო სასამართლო პროცესი.

პორეტმა უარი განაცხადა გიიომ დე პარიზთან ან სხვა ინკვიზიტორებთან საუბარზე. 1310 წელს, ოცდაერთმა თეოლოგმა შეისწავლა წიგნიდან გამოტანილი თხუთმეტი წინადადება (მათგან მხოლოდ სამი ვიცით დღეს დამაჯერებლად), რომლებიც ერეტიკულად გამოცხადდა.შუა საუკუნეების სახელმძღვანელოები discretio spirituum-ზე (სულიერი განჭვრეტის შესახებ), რომლებიც კლერიკოსებს ურჩევდნენ მისტიკური ხილვების განსჯაში მრჩეველთა როლით ყოფილიყვნენ ჩართული და აფრთხილებდნენ მათ, რომ არ ჰქონდათ საბოლოო განსჯის უფლება (იხილეთ ჟერსონის ”De probatione spirituum” და ”De distinctione verarum visionum a falsis”). მათ შორის, ვინც წიგნი დაგმო, იყო ბიბლიური ტექსტების ეკლესიური მკვლევარი ნიკოლა დე ლირა.

გიუარმა, დიდი წნეხის ქვეშ, ბოლოსდაბოლოს მოინანია და ერის ბრალდებით დამნაშავედ იქნა ცნობილი. პორეტი კი უარს ამბობდა შეხედულებების უარყოფაზე, წიგნის უარყოფაზე ან თანამშრომლობაზე. მან ასევე უარი განაცხადა დაედო ინკვიზიტორის მიერ მოთხოვნილი ფიცი, რაც სასამართლოს გაგრძელებისთვის იყო აუცილებელი. გიუარი პატიმრობაში დატოვეს, ხოლო პორეტი, როგორც "დაბრუნებული ერეტიკოსი", ეღუმა კოცონზე დაწვის განაჩენით. საბოლოო განაჩენი სამმა ეპისკოპოსმა გამოაცხადა. პორეტი დაიღუპა 1310 წლის 1 ივნისს, პარიზში, პლას დე გრევზე.

ინკვიზიტორმა მას მოიხსენია როგორც pseudo-mulier („მცდარი ქალი“) და მისი წიგნი დაახასიათა როგორც „შეცდომებითა და ერესით სავსე“. McGinn, გვ. 245 სასამართლოს ჩანაწერი დაემატა გიიომ დე ნანგისის მიერ დაწყებულ ქრონიკას. მიუხედავად იმისა, რომ ნანგისი უარყოფითად ასახავდა პორეტს, ქრონიკაში აღნიშნულია, რომ მისი სიკვდილის სიმშვიდემ ხალხი ცრემლამდე მიიყვანა.

მისი სიკვდილის შემდეგ, წიგნის ციტატები მოყვანილი იყო დეკრეტში Ad Nostrum, რომელიც ვენის საეკლესიო კრებამ გამოსცა 1311 წელს, რათა თავისუფალი სულის მოძმეობა ერეტიკულ მიმდინარეობად ეცნო.

 უბრალო სულთა სარკე 

პორეტის წიგნის სათაური მიანიშნებს უბრალო სულზე, რომელიც შეერთებულია ღმერთთან, რომელიც მხოლოდ ნების მიმცემია. ტექსტის ენა და სტილისტიკა — განსაკუთრებით ისეთი პერსონაჟების დიალოგური ფორმატი, როგორიცაა სიყვარული, ღირსება და სული — გამოხატავს ავტორის სიღრმისეულ ცოდნას სასამართლო სიყვარულის ლიტერატურული სტილის შესახებ, რომელიც პოპულარული იყო იმდროინდელ საზოგადოებაში. ეს მიუთითებს პორეტის მაღალ განათლებასა და ინტელექტუალურ დახვეწილობაზე.Babinksy 1993, გვ. 27 შენ. 97

წიგნის დიდი ნაწილი აგებულია ბოეციუსის სტილის რაციონალურ არგუმენტებზე და სტილისტურად წააგავს შუა საუკუნეების ფრანგულ პოემას ვარდის რომანი.Babinsky 1993, გვ. 27 შენ. 96 პორეტი ამბობს, რომ სული უნდა გათავისუფლდეს გონებისგან, რადგან ლოგიკური, ჩვეულებრივი აზროვნება ვერ აღიქვამს სრულად ღმერთს და ღვთაებრივი სიყვარულის საიდუმლოს. „განქარვებული სული“ (Annihilated Soul) არის ის, ვინც სიყვარულის გზით ყველაფერზე უარი თქვა და მხოლოდ ღმერთი დარჩა. მისი მიხედვით, როცა სული მთლიანად სავსეა ღვთის სიყვარულით, ის ღმერთთან ერთიანდება და ამგვარად აღწევს ისეთ მდგომარეობას, რომელიც ამქვეყნიურ წინააღმდეგობებს სცდება.

ასეთ ნეტარ მდგომარეობაში სული ვეღარ სცოდავს, რადგან მთლიანად ღვთის ნებასთან ერთობაში იმყოფება და ვერ ჩადენს ცოდვას. ამას ღვთის მადლის ზეგავლენად მიიჩნევენ — ისეთი სულიერი მდგომარეობა, სადაც ადამიანი თავისუფლდება ცოდვილ ბუნებაზე დაყრდნობით მოქმედებისგან. სინამდვილეში, წიგნის ერთ-ერთი ძირითადი მიზანია, ასწავლოს მკითხველს ან მსმენელს, როგორ მიაღწიოს ამ უბრალო მდგომარეობას სიმბოლოსა და სახეების საშუალებით.García Acosta, P., Poética de la visibilidad en Le Mirouer des simples ames de Marguerite Porete (Un estudio sobre el uso de la imagen en la religiosidad medieval), Universidad Pompeu Fabra, 2009, http://tdx.cat  სწორედ ამ ხედვაში — ადამიანის ღმერთთან სიყვარულის გზით გაერთიანება და ღვთის ყოვლისმომცველობა — ვლინდება პორეტის იდეათა სიახლოვე მაისტერ ეკჰარტთან. მათ ჰყავდათ საერთო ნაცნობები, და მრავალი ვარაუდობს, რომ შესაძლოა ერთმანეთის ნაწარმოებებთან ჰქონდათ წვდომა ან პირადად შეხვედრილიყვნენ.

პორეტი საკუთარ ტექსტში ციტირებს იოანე მახარებლის სიტყვებს:
{{quote|სიყვარული ამბობს: „მე ვარ ღმერთი, რადგან სიყვარული არის ღმერთი და ღმერთი არის სიყვარული,“ და ეს სული არის ღმერთი სიყვარულის მდგომარეობის წყალობით. მე ვარ ღმერთი ღვთაებრივი ბუნებით და ეს სული არის ღმერთი სიყვარულის სისწორით.“ ამიტომ ეს ძვირფასი საყვარელი არსება ჩემს მიერ ისწავლება და მოდის ჩემსკენ — მისი გარეშე, რადგან იგი ჩემში გარდაიქმნა; და ასეთი სრულყოფილი, ამბობს სიყვარული, ჩემს საზრდოს იღებს. (თავი 21: „სიყვარული პასუხობს გონების არგუმენტს ამ წიგნისათვის, რომელიც ამბობს, რომ ასეთი სულები ტოვებენ ღირსებებს“)}

პორეტის წარმოდგენილი სული, რომელიც ღვთის თანაზიარობაში იმყოფება და უსასრულო სიხარულსა და სიმშვიდეს განიცდის, ემთხვევა ნეტარი ხილვის კათოლიკურ მოძღვრებას — ოღონდ ეს მდგომარეობა აქ წარმოდგენილია როგორც მიწიერ ცხოვრებაში განცდადი და არა მხოლოდ მომდევნო სიცოცხლეში. სწორედ ამ მდგომარეობის აღწერა — სული, რომელიც იმყოფება ღმრთისმოსაობის მიღმა და აღარ ექვემდებარება მიწიერი ეკლესიის მოძღვრებას ან მორალურ შეზღუდვებს — გახდა ეკლესიური კრიტიკის საგანი. პორეტის მტკიცებით, ასეთი სული აღარ ემორჩილება ჩვეულებრივ ღირსებებს, არა იმიტომ რომ ღირსება ზედმეტია, არამედ იმიტომ, რომ ღვთისთანა ერთობაში ღირსება ავტომატურად იქცევა არსებობის ნაწილად. რადგან ღმერთი არ სცოდავს, არც ძალუძს ბოროტება, ამიტომ განქარვებული და ღმერთთან სრულად შეერთებული სული ვეღარ სცოდავს. ეკლესიის წარმომადგენლები ამ შეხედულებას ამორალურად მიიჩნევდნენ.

 მემკვიდრეობა 
პორეტის სიკვდილის შემდეგ, სარკე ანონიმურად ვრცელდებოდა. იგი თავდაპირველად დაწერილი იყო ძველ ფრანგულად, თუმცა მოგვიანებით ითარგმნა ლათინურად, იტალიურად და შუა ინგლისურად და ფართოდ გავრცელდა.ტექსტი ჩვენამდე მოაღწია ოთხ ენაზე, ექვსი ვერსიით და 13 ხელნაწერით, რაც მას შუა საუკუნეების ვერნაკულარული მისტიკური ტექსტებიდან ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ ნაშრომად აქცევს (McGinn, Flowering, გვ. 246 და შენ. 251, გვ. 438). მიუხედავად იმისა, რომ მას ერეტიკულ წიგნად მიიჩნევდნენ, ის მაინც პოპულარული დარჩა შუა საუკუნეებში. გარკვეული დროის განმავლობაში ეგონათ, რომ მისი ავტორი იან ვან რუუზბრეკი იყო.

მხოლოდ 1946 წელს დადასტურდა სარკის ავტორობა ხელახლა, როდესაც რომანა გუარნიერიმ ვატიკანის ბიბლიოთეკაში არსებული ლათინური ხელნაწერები ამოცნო, როგორც პორეტის ხანგრძლივად დაკარგულად მიჩნეული წიგნი.McGinn, Flowering, გვ. 436. ტექსტის შუა ფრანგული ხელნაწერი, სავარაუდოდ შექმნილი 1370 წლის შემდეგ, პირველად გამოქვეყნდა 1965 წელს.Romana Guarnieri, 'Il movimento del Libero Spirito: II, Il Miroir des simples ames di Margherita Porete', Archivio italiano per la storia della pietà 4 (1965), 501–708. ასევე იხ. Paul Verdeyen, Marguerete Porete: Le Mirouer des Simples Ames, CCCM 69, (Turnhout: Brepols, 1986).

 შეფასება 

არსებობს სხვადასხვა ვარაუდი იმის შესახებ, რატომ აღმოჩნდა პორეტი წინააღმდეგობრივი ფიგურა. ფრანცისკანებსა და დომინიკელებს შორის მზარდი მტრული დამოკიდებულება ბეგინების მოძრაობის მიმართ, საფრანგეთის მეფე ფილიპე IV-ის პოლიტიკური ზეწოლა (რომელიც იმავე პერიოდში ტამპლიერებსაც ებრძოდა), და ეკლესიის შიში თავისუფალი სულის ანტი-იერარქიული მოძრაობის გავრცელების გამო, ყველა ეს ფაქტორი შესაძლოა პორეტის ერის პროცესზე ზემოქმედებდა.
ზოგიერთი მას თავისუფალი სულის მოძმეობას უკავშირებს — ჯგუფს, რომელიც ანტინომიანური შეხედულებების გამო ერეტიკულად იქნა მიჩნეული. თუმცა პორეტის კავშირი ამ მოძრაობასთან სუსტია და თანამედროვე კვლევებმა დაადასტურა, რომ ის ნაკლებად დაკავშირებული იყო, ვიდრე ეკლესიური ხელისუფლება ვარაუდობდა.Ellen Babinsky, შესავალი წიგნში: Porete, The Mirror of Simple Souls, გვ. 13

მარგარიტა პორეტის სტატუსი როგორც შუა საუკუნეების მისტიკოსისა, ბოლო ათწლეულებში მნიშვნელოვნად გაიზარდა, და იგი მეჰთილდ მაგდებურგელისა და ადევიჟის გვერდით განიხილება, როგორც ბეგინური სულიერების სიყვარულის მისტიციზმის გამომხატველი.

2006 წელს პოეტმა ენ კარსონმა შექმნა პოეტური ლიბრეტო სათაურით Decreation, რომლის მეორე ნაწილი სწორედ პორეტს და მის ნაშრომს — უბრალო სულთა სარკე — ეძღვნება და ის იმაზე ასახავს, თუ როგორ „უამბობენ ღმერთს“ ქალები (საფო, სიმონ ვეილი და პორეტი).

იხილეთ აგრეთვე
 ბინგენის ჰილდეგარდა
 ნორვიჩელი ჯულიანა
 მარჯერი კემპი
 მერი დაიერი
 და კატერინის ტრაქტატი

შენიშვნები

დამატებითი ლიტერატურა

Field, Sean L. – „ოსტატი და მარგერიტა: გოდფრი ფონტენისის ქება უბრალო სულების სარკეზე“, Journal of Medieval History, ტ. 35, №2 (2009), გვ. 136–149
Field, Sean L. – ბეგინა, ანგელოზი და ინკვიზიტორი: მარგერიტ პორეტისა და გიარ კრესონესარის სასამართლო პროცესები, University of Notre Dame Press, 2012. ISBN 0268028923
Field, Lerner, Piron (რედ.) – Marguerite Porete et le "Miroir des simples âmes" : პერსპექტივები ისტორიის, ფილოსოფიისა და ლიტერატურის მხრივ, პარიზი, Vrin, 2013. ISBN 978-2-7116-2524-6
Frassetto, Michael – „მარგერიტ პორეტი: მისტიციზმი, ბეგინები და თავისუფალი სულის ერეტიკოსები“ წიგნში: Heretic Lives, ლონდონი, 2007, გვ. 135–150
García Acosta, P. – Poética de la visibilidad en el Mirouer des simples ames de Marguerite Porete – პომპეუ ფაბრას უნივერსიტეტი, 2009 [ონლაინ ბმული]
Kocher, S. Zan – ალეგორიები სიყვარულზე მარგერიტ პორეტის „უბრალო სულების სარკეში“, Brepols, 2009. ISBN 2-503-51902-4
Lahav, R. – „მარგერიტ პორეტი და მისი ქადაგების სირთულე XIV საუკუნის საფრანგეთში“, წიგნში: Gender, Catholicism and Spirituality, Palgrave Macmillan, 2011
Luciano, Alessandra – სარკეში ასახული სულები, Aracne Editrice, რომი, 2011. ISBN 9788854844261
Luciano, Alessandra – მარგერიტ პორეტი და მისი ღვთაებრივი ერესი, Mimesis Edizioni, მილანი, 2023. ISBN 9791222304144
McGinn, Bernard – The Flowering of Mysticism, 1998, გვ. 244–265
Miller, Tanya Stabler – „რა იმალება სახელში? კლერიკალური წარმოდგენები პარიზელი ბეგინების შესახებ (1200–1327)“, Journal of Medieval History, ტ. 33, №1 (2007), გვ. 60–86
Miller, Tanya S. – The Beguines of Medieval Paris, University of Pennsylvania Press, 2014. ISBN 9780812224115
Porete, Marguerite – The Mirror of Simple Souls, რედ. Ellen Babinsky, Paulist Press, 1993. ISBN 0-8091-3427-6
Robinson, J.M. – სიდინჯე და თვითმოწყვლელობა მარგერიტ პორეტის „უბრალო სულების სარკეში“, SUNY Press, 2001. ISBN 0-7914-4968-8 [ინტერნეტ არქივის ბმული]
Swan, Laura – ბეგინების სიბრძნე: დავიწყებული ისტორია შუასაუკუნეების ქალთა მოძრაობისა, BlueBridge, 2014
Verdeyen, Paul – Marguerite Porete: Le Mirouer des Simples Ames, CCCM 69, Brepols, 1986 – შეიცავს შუაფრანგული ხელნაწერის ტექსტს და ლათინურ გამოცემას
პორეტის საერთაშორისო ბიბლიოგრაფია

კატეგორია:XIII საუკუნის ფრანგი მწერლები
კატეგორია:XIII საუკუნის ქრისტიანი მისტიკოსები
კატეგორია:XIV საუკუნის ფრანგი ქალები
კატეგორია:XIV საუკუნის ფრანგი ქალი მწერლები
კატეგორია:XIV საუკუნის ფრანგი მწერლები
კატეგორია:XIV საუკუნის ქრისტიანი მისტიკოსები
კატეგორია:კათოლიკე მისტიკოსები
კატეგორია:ერესის გამო დასჯილი პირები
კატეგორია:კათოლიკური ეკლესიის მიერ განკვეთილი პირები
კატეგორია:დასჯილი ფრანგები
კატეგორია:დასჯილი ფრანგი ქალები
კატეგორია:საფრანგეთში დაწვით დასჯილი პირები
კატეგორია:ქალი მისტიკოსები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით

სქოლიო