შტეფან ბენიკე (უფროსი)

შტეფან კონსტანტინ ბენიკე (უფროსი) (დ. 11 ნოემბერი, 1933, ქელარაში, რუმინეთი — გ. 26 მაისი, 1995, ბუქარესტი) — რუმინელი მსახიობი და მომღერალი. გარდა მრავალი ფილმში შესრულებული როლისა, იგი ცნობილი იყო ასევე სიმღერების შესრულებით, მათ შორის: „Îmi acordați un dans“, „Cum am ajuns să te iubesc“, „Gioconda se mărită“, „Hei, coșar, coșar“ და „Astă seară mă fac praf“. მისი შვილი — შტეფან ბენიკე (უმცროსი) — ასევე ცნობილი ფიგურაა რუმინეთის გასართობ ინდუსტრიაში.

 ბიოგრაფია 

შტეფან ბენიკე დაიბადა 1933 წლის 11 ნოემბერს, ქალაქ ქელარაშიში, Călărași ქუჩაზე (დღევანდელი სახელი: Pompierilor ქუჩა). მისი მამა იყო დრაგან კონსტანდაკე (1907–1961), ლაუტარი, ხოლო დედა — ლეონორა (1911–1986). Dana Andronie and Dana Cobuz, "Din Capșa provinciei" , Jurnalul Național, 1 მაისი, 2007

მქონდა უმცროსი ძმა — ნიკოლაე (დ. 1936), რომელიც გარდაიცვალა 1988 წელს. ბენიკემ სწავლა განაგრძო კანტემირ ვოდეს საშუალო სკოლაში ბუქარესტში.

1967 წელს, შვილის დაბადების შემდეგ, ბენიკე მეორედ დაქორწინდა და 1975 წელს შეეძინა მეორე შვილი — ალექსანდრუ სილვიუ.

გარდაიცვალა 1995 წლის 26 მაისს, ბუქარესტში, 61 წლის ასაკში. 2001 წლის 13 იანვარს, მისი უმცროსი ვაჟი ავტოსაგზაო შემთხვევას ემსხვერპლა 25 წლის ასაკში. 2016 წლის მსოფლიო თეატრის დღეს, ბენიკეს მიენიჭა ვარსკვლავი დიდების ხეივანზე, რაც მისი თეატრალური და კინემატოგრაფიული მოღვაწეობის აღიარებას წარმოადგენდა.

 სცენური მემკვიდრეობა და კულტურული გავლენა 
შტეფან ბენიკე (უფროსი) რუმინეთის კულტურული სივრცისთვის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული ფიგურაა XX საუკუნის მეორე ნახევარში. მისი მრავალმხრივი ხელოვნური საქმიანობა — როგორც მსახიობის, ისე მომღერლის — მას დიდ ხანს დარჩენილს ამკვიდრებს როგორც პოპულარული კულტურის კერპს. ბენიკეს უნიკალური ხმის ტემბრი, სასცენო ხიბლი და კომედიური დროის გამორჩეული შეგრძნება მას განსაკუთრებით საყვარელს ხდიდა ფართო აუდიტორიისთვის.

მისი სიმღერები, როგორებიცაა „Îmi acordați un dans“ და „Astă seară mă fac praf“, მჭიდროდ უკავშირდება ბუქარესტული კაფესანტესა და კაბარეს ატმოსფეროს, რომლებიც 1960-იანი და 1970-იანი წლების რუმინეთში პოპულარული იყო. ბენიკეს შესრულება ხშირად ასოცირდებოდა სოციალური სატირით, ყოველდღიური ყოფის ლაღი ინტერპრეტაციით და იმ იშვიათი თავისუფლებით, რომელსაც ის მაყურებელთან პირდაპირ კონტაქტში ახერხებდა.

განსაკუთრებული ადგილი მის კარიერაში უკავია მუსიკალური კომედიის თეატრს, სადაც ბენიკე ათწლეულების განმავლობაში თამაშობდა წამყვან როლებს. ის ხშირად თანამშრომლობდა ისეთ ცნობილ რეჟისორებთან, როგორებიც იყვნენ ელისაბეტა ბორტუნი და იონ ლუჩი. მისი დრამატურგიული პლასტიურობა და უნარი აერია კომედია ტრაგიკომედიასთან იშვიათად ხელმისაწვდომ სიმაღლეებს აღწევდა რუმინულ სცენაზე.

მიუხედავად იმისა, რომ მისი კარიერა ძირითადად დაკავშირებული იყო რუმინეთის შიგნით მოქმედ თეატრებთან და სტუდიებთან, მისი გავლენა სცდებოდა ეროვნულ ფარგლებს. იგი ხშირად იყო მიწვეული სხვადასხვა საერთაშორისო თეატრალურ ფესტივალზე, მათ შორის სოფიაში, ბელგრადში და პრაღაში. ბენიკე განსაკუთრებული პატივით იმახსოვრებდნენ როგორც ხელოვანს, რომელმაც შეძლო კულტურის ენით ხიდების გადება სხვადასხვა ეპოქასა და სოციალურ ფენებს შორის.

მისმა ვაჟმა — შტეფან ბენიკე (უმცროსი) — ბენიკეს მემკვიდრეობა გააგრძელა როგორც მსახიობმა და მუსიკოსმა. თუმცა კრიტიკოსთა აზრით, უფროსი ბენიკეს სცენური სიმბოლურობა ჯერაც დაუძლეველი რჩება თანამედროვე რუმინულ კულტურაში.

 კომედიური სტილი და სატირული გავლენა 
შტეფან ბენიკეს (უფროსი) განსაკუთრებული ადგილი უკავია რუმინეთის კომედიური ხელოვნების განვითარებაში. მის მიერ შესრულებული როლები, განსაკუთრებით მუსიკალურ კომედიებში, გასცდა ჩვეულებრივი იუმორის ფარგლებს და ჩამოყალიბდა, როგორც კულტურული კრიტიკის ერთ-ერთი ეფექტური ფორმა. მისი კომედიური ჟანრი ხშირად ეფუძნებოდა სიტუაციურ პაროდირებას, სოციალური ურთიერთობების აბსურდამდე დაყვანას და ენის თამაშებს, რომლებიც ნათლად წარმოაჩენდა რუმინული საზოგადოების პარადოქსებს მოსწავლეებიდან დაწყებული სახელმწიფო მოხელეებამდე.

ბენიკეს გამორჩეულ კომედიურ იდენტობას ქმნიდა სამი მთავარი ელემენტი: სხეულის პლასტიურობა, სიტყვიერი სიზუსტე და მელოდიური შესრულების უნარი. მისთვის კომედია მხოლოდ დიალოგზე დამყარებული ხელოვნება არ იყო — ის იყენებდა თავის მოძრაობებს, გამომეტყველებას და პაუზებს ისე, რომ სცენაზე ქმნიდა იშვიათად ძლიერ ემოციურ კავშირს მაყურებელთან.

მისი მეშვეობით რუმინულმა საზოგადოებამ გაიცნო პერსონაჟები, რომლებიც არ იყვნენ მხოლოდ სასაცილო, არამედ სიმბოლურად ასახავდნენ ქვეყნის გარდამავალ რეალობას: ბიუროკრატის აბსურდი, სიყვარულის ტრაგიკომედია, ყოველდღიური გაჭირვების იუმორით გადალახვა. კრიტიკოსთა ნაწილი აღნიშნავს, რომ ბენიკეს პერსონაჟები „იცინიან თავიანთ მარცხზე ისე, როგორც მხოლოდ რუმინელებს შეუძლიათ სიცილით გადარჩენა“.

მისი სტილი განსაკუთრებით ზეგავლენიანად იქცა 1970-იან და 1980-იან წლებში, როცა კომედია ერთ-ერთი იშვიათი ფორმა იყო სოციალურ კრიტიკაში ხელისუფლების ცენზურის პირობებში. სწორედ ამ გარემოში შტეფან ბენიკე იქცა იმ ხმად, რომელიც ხარხარით ლაპარაკობდა იმაზე, რის თქმაც სხვებს ეკრძალებოდათ.

დღესაც, ბენიკეს ცნობილი გამონათქვამები და სცენური იმპროვიზაციები რუმინულ პოპ-კულტურაში ციტირებადია. მას მიიჩნევენ ერთ-ერთ ბურჯად სატირული თეატრისა და ქალაქური იუმორის სფეროში, რომელმაც გზა გაუკვალა ახალი თაობის შემსრულებლებს — მათ შორის მისი ვაჟის, შტეფან ბენიკე (უმცროსი).

 ფილმოგრაფია 

Dincolo de barieră (1965)

Golgota (1966)

Haiducii (1966)

Tunelul (1967)

Împușcături pe portativ (1967)

Șeful sectorului suflete

Zile de vară (1968)

Vin cicliștii (1968)

Brigada Diverse intră în acțiune (1970)

Cîntecele mării (1970)

Brigada Diverse în alertă! (1971)

Vifornița (1973)

Proprietarii (1973)

Păcală (1974)

Fair Play (1977)

Septembrie (1978)

Cianura... și picătura de ploaie (1978)

Nea Mărin miliardar (1979)

Singur printre prieteni (1979)

რატომ რეკენ ზარები, მიტიკე? (1982)

Harababura (1990)

ყველაზე საყვარელი დედამიწაზე (1993)

 ლიტერატურა 
Alexandrescu, Radu. Comedia românească în perioada postbelică (1945–1989). București: Editura Humanitas, 2004.
Popescu, Andrei. Maeștrii scenei românești: portrete și interviuri. București: Editura Tracus Arte, 2011.
Dumitrescu, Livia. O istorie sentimentală a teatrului românesc. Iași: Editura Polirom, 2008.
Revista de Arte Contemporane, nr. 4, 1997.
Jurnalul Național (1 მაისი, 2007). „Din Capșa provinciei“ – ბენიკეს ბავშვობის შესახებ.
URL: http://old.jurnalul.ro/articol_77887/din_cap__351_a__provinciei.html 
Adevărul (3 მარტი, 2015). „Cum arată casa în care s-a născut marele artist“
URL: https://adevarul.ro/...

რესურსები ინტერნეტში

 — ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:გარდაცვლილი 1995
კატეგორია:ქელარაშიდან
კატეგორია:ბოშა მსახიობები
კატეგორია:რუმინელი კინოს მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის რუმინელი მომღერლები
კატეგორია:XX საუკუნის რუმინელი მამაკაცი მომღერლები
კატეგორია:XX საუკუნის რუმინელი მსახიობები
კატეგორია:კანტემირ ვოდეს ეროვნული კოლეჯის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ბოშები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მსახიობები ეთნიკური ან ეროვნული წარმომავლობის მიხედვით
კატეგორია:მსახიობები საუკუნისა და ქვეყნის მიხედვით
კატეგორია:მსახიობები ეროვნების მიხედვით