ალექსანდრა კორნჰაუზერ ფრეიზერი

ალექსანდრა კორნჰაუზერ ფრეიზერი (, დ. 26 სექტემბერი, 1926, ვირმაშე, შკოფია-ლოკა — გ. 17 მაისი, 2020, ლიუბლიანა) — სლოვენელი ქიმიკოსი, ქიმიის პროფესორი ბუნებრივი და საინჟინრო მეცნიერებების ფაკულტეტზე და ლიუბლიანის უნივერსიტეტის საერთაშორისო ქიმიური კვლევების ცენტრის დირექტორი სლოვენიაში.

ადრეული წლები
ალექსანდრა კალეარი დაიბადა შეძლებულ ოჯახში. მას ხუთი და-ძმა ჰყავდა, ხოლო მამამისი ფლობდა კომპანიას, რომელიც მოგვიანებით შკოფია-ლოკეში ცნობილ კომპანიად „Jelovica“ იქცა. თუმცა, 1930-იანი წლების დიდი დეპრესიის პერიოდში ოჯახმა ქონება დაკარგა და ალექსანდრა სიღარიბეში აღიზარდა. 1940 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისას, როდესაც ის სულ რაღაც თხუთმეტი წლის იყო, ალექსანდრამ ახალგაზრდული ორგანიზაციის ხელმძღვანელობა ითავა, რომლის მიზანი პარტიზანების მხარდაჭერა იყო. მალე მისი მამა ბეგუნიეს საკონცენტრაციო ბანაკში დააპატიმრეს, ხოლო ოჯახი იძულებით სამუშაოებზე გადაასახლეს. მიუხედავად მძიმე განსაცდელისა, ყველამ შეძლო ომის გადატანა.
პედაგოგიური საქმიანობის მოკლე პერიოდს კამნიკსა და დომჟალეში მოჰყვა სწავლის გაგრძელება: 1948 წელს ალექსანდრა ჩაეწერა უნივერსიტეტში და სეავლა დაიწყო ქიმიის ფაკულტეტზე.

კარიერა
1954-1980 წლებში ფრეიზერი თავდაუზოგავად იკვლევდა ალკალოიდებსა და ანტიბიოტიკებს, უმთავრესად ფარმაცევტული კომპანიებისთვის, მეცნიერის განუწყვეტელი ცნობისმოყვარეობითა და სიზუსტით. 1980 წლის შემდეგ მან ქიმიური კვლევები გააერთიანა პედაგოგიკურ მოღვაწეობასთან და თავისი ცოდნა არაერთ საერთაშორისო ორგანიზაციას მოახმარა: ევროკავშირს, გაეროს განვითარების პროგრამას (ПРООН), იუნესკოს, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციას (МОТ) და ამერიკის შეერთებული შტატების გარემოს დაცვის სააგენტოს. ფრეიზერი არ დაკმაყოფილდა მხოლოდ აკადემიური საქმიანობით — მან თავისი ძალისხმევა ასევე დაუთმო სუფთა ტექნოლოგიების ხელშეწყობას. მისი ღვაწლი არიარებული იქნა და 1999 წელს ტოკიოში ის გახდა პირველი ქალი-მეცნიერი, რომელსაც ჰონდას პრესტიჟული პრემია მიანიჭეს — ცოდნის განვითარებისათვის გარემოს დაცვის სფეროში.

1960-1970-იან წლებში იგი აქტიურად ჩაერთო პოლიტიკურ ცხოვრებაში. სტანე კავჩიჩის მმართველობის პერიოდში ალექსანდრა ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა სლოვენიის აღმასრულებელ საბჭოში, სადაც მას დაეკისრა პასუხისმგებლობა ჯანდაცვის, კულტურის, მეცნიერებისა და განათლების სფეროებზე.
სამწლიანი სახელმწიფო სამსახურის შემდეგ, ის კვლავ აკადემიურ საქმიანობას მიუბრუნდა — იქ, სადაც მისი ნამდვილი მოწოდება და სულიერი სიმშვიდე იყო.

სლოვენიის საზღვრებს გარეთ ალექსანდრა თანამშრომლობდა შვეიცარიის, დიდი ბრიტანეთისა და აშშ-ის უნივერსიტეტებთან, ხოლო საკუთარ ქვეყანაში გამართა 60-ზე მეტი საერთაშორისო სემინარი და მასტერკლასი. ფრეიზერი იყო გაეროს საბჭოს წევრი, ასევე — მსოფლიო ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიისა და 1988 წლიდან ლონდონში მდებარე ევროპის აკადემიის წევრი.

მისი მეცნიერული და საგანმანათლებლო ღვაწლი არაერთხელ დაფასდა: ის გახდა ლორან ლავუაზიეს მედლის ლაურეატი (ფარმაცევტური აკადემიის მიერ), ასევე მიიღო რობერტ ბრასტედის სახელობის საპატიო პრემია (ამერიკის ქიმიური საზოგადოების მიერ) და სხვა მრავალ მაღალი დონის ჯილდო.

ალექსანდრა პროფესიულ საქმიანობას 90 წლამდე აქტიურად აგრძელებდა — სწორედ ამ ასაკში დაასრულა თავისი მოღვაწეობა იოჟეფ სტეფანის სახელობის საერთაშორისო სამაგისტრო სკოლის დეკანის პოსტზე. 1997 წელს იგი დაჯილდოდა ზოისის პრემიით — სლოვენიის უმაღლესი აღიარებით მეცნიერების სფეროში.
გარდა ამისა, მას ლუბლიანას საპატიო მოქალაქის წოდებაც მიენიჭა — მადლიერების ნიშნად მისი გამორჩეული ღვაწლისათვის.

პირადი ცხოვრება
ალექსანდრა ფრეიზერი ორჯერ იყო გათხოვილი. მისი პირველი მეუღლე იყო სლოვენიელი ექიმი, პაველ კორნჰაუზერი. მეორე ქორწინებაში კი იგი იმყოფებოდა ბრიტანელ ქიმიკოსთან, მალკოლმ ფრეიზერთან — რომელიც აღმოსავლეთ ანგლიის უნივერსიტეტში ქიმიური განათლების პროფესორად და მოგვიანებით ეროვნული აკადემიური პრემიების საბჭოს აღმასრულებელ დირექტორად მუშაობდა. ალექსანდრა ორივე მეუღლის გვარებს ატარებდა, როგორც საკუთარი ცხოვრების და ურთიერთობების მნიშვნელოვანი ფურცლების სიმბოლოს.

მან სიცოცხლე დაასრულა 2020 წლის 17 მაისს, ლუბლიანაში, 93 წლის ასაკში.

სქოლიო

კატეგორია:ქალები საქმიანობისა და ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:ქალები
კატეგორია:ქიმიკოსი ქალები