აგნესა პუატიელი

აგნესა პუატიელი (დ. დაახლ. 1025 – გ. 14 დეკემბერი, 1077) — გერმანიის დედოფალი 1043 წლიდან და საღვთო რომის იმპერიის იმპერატრიცა 1046 წლიდან 1056 წლამდე, როგორც იმპერატორ ჰაინრიხ III-ის მეუღლე. 1056 წლიდან 1061 წლამდე იგი რეგენტის სტატუსით მართავდა საღვთო რომის იმპერიას, მათი საერთო შვილის ჰაინრიხ IV-ის არასრულწლოვნობის პერიოდში.

მისი მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ აგნესამ წარმოჩინდა, როგორც გამოუცდელი რეგენტი, რომელმაც ვერ შეძლო საკუთარი ძალაუფლების ეფექტურად განხორციელება და ერთგული მოკავშირეების გაძლიერება. გერმანიაში ის დღემდე განიხილება როგორც თანაგრძნობით აღქმული ისტორიული ფიგურა, მიუხედავად იმისა, რომ პოლიტიკურად არასრულყოფილად ითვლება.

 ადრეული ცხოვრება 
აგნესა იყო რანულფიდების დინასტიის წარმომადგენელი, აკვიტანიის ჰერცოგის — ვილჰელმ V აკვიტანელის (გარდ. 1030) და მისი მეუღლის, აგნესა ბურგუნდიელის  ასული. შესაბამისად, იგი წარმოშობით რანულფიდების საგვარეულოს წევრი იყო.

 იმპერატრიცა 

აგნესი 1043Munster cites November 21; Jackson-Laufer cites November 1 წლის ნოემბერში იქორწინა გერმანიის მეფე ჰენრიხ III-ზე,Sebastian Münster, Cosmographia, 1550, Book III, 333.მიუნსტერი ასახელებს 21 ნოემბერს; ჯექსონ-ლოფერი — 1 ნოემბერს. ქორწინება შედგა ინგელჰაიმის იმპერატორის სასახლეში.სებასტიან მიუნსტერი, Cosmographia, 1550 წ., წიგნი III, გვ. 333. ის იყო ჰენრიხის მეორე მეუღლეGuida Myrl Jackson-Laufer (1999). Women rulers throughout the ages: an illustrated guide. ABC-CLIO. pp. 12–13. ISBN 978-1-57607-091-8. Retrieved 18 December 2011. — პირველი ცოლი იყო დანიის გუნჰილდა, რომელიც 1038 წელს, სავარაუდოდ მალარიისგან, გარდაიცვალა.

ამ ქორწინებამ ხელი შეუწყო იმპერიის ურთიერთობების განმტკიცებას დასავლეთ გერმანულ თავადობრივ საგვარეულოებთან. ჰენრიხმა შეძლო, გაუმჯობესებინა თავისი პოზიციები საფრანგეთის სამეფო დინასტიის მიმართ, და დაემკვიდრებინა გავლენა ბურგუნდიის ჰერცოგობაში. აგნესი, ისევე როგორც მისი ქმარი, გამოირჩეოდა ღრმა რელიგიური ღვთისმოსაობით. მისი ოჯახი იყო კლუნის მონასტრის დამფუძნებელი, ხოლო კლუნის აბატი ჰიუგო დიდი იყო მათი შვილის — ჰენრიხ IV-ის ნათლია.

 რეგენტობა 

ქმრის — ჰენრიხ III-ის — გარდაცვალების შემდეგ, რომელიც მოხდა 1056 წლის 5 ოქტომბერს, იმპერატრიცა აგნესმა დაიწყო რეგენტობა თავისი არასრულწლოვანი შვილის, ჰენრიხ IV-ის სახელით. ჰენრიხ III-მ თავისი სიკვდილის წინ უზრუნველყო შვილის რომაელთა მეფედ არჩევა. აგნესს მხარს უჭერდნენ კლუნის აბატი ჰიუგო და პაპი ვიქტორ II, რომელიც ასევე აიშტეტის ეპისკოპოსი იყო. აგნესმა სცადა, გაეგრძელებინა ქმრის პოლიტიკა და გაემყარებინა სალიური დინასტიის მმართველობა. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ იგი დაკავშირებული იყო იტალიისა და ბურგუნდიის მეფეებთან, მისი პოლიტიკური ავტორიტეტი სუსტი აღმოჩნდა. მოგვიანებით, ოჯახის წინაპართა მამულების დაკარგვამ ძლიერ შეასუსტა მისი შვილის პოზიციები.

ჰენრიხის გარდაცვალების შემდეგ, აგნესი აღმოჩნდა საერო და სასულიერო ძალებს შორის რთულ მდგომარეობაში. მას მხარს უჭერდა მისი გარემოცვა და საფრანგეთიდან წამოყოლილი სამფლობელოები. აგნესს სურდა იმპერატრიცა ადელჰეიდის მაგალითის მიბაძვა, თუმცა მას უფრო შეზღუდული შესაძლებლობები ჰქონდა, ვიდრე ოტონური დედოფალ-იმპერატრიცებს.

მოკავშირეების მოსაპოვებლად, აგნესმა სამ გერმანელ თავადს უბოძა სამთავროები: უკვე 1056 წლის შობას, კარინტიის საჰერცოგო გადაეცა კონრად III-ს — ლოთარინგიის პალატინ გრაფ ეცოს ძმისშვილს. მომდევნო წელს მან შვაბიის საჰერცოგო გადასცა რუდოლფ რაინფელდენელს, თან მიანდო ბურგუნდიის სამეფოს მმართველობა და მისცა თავისი ქალიშვილის, მატილდას, ხელი. ქრონისტი ფრუტოლფ მიშელსბერგის მიხედვით, რუდოლფმა შესაძლოა მატილდა გაიტაცა და ქორწინება აიძულა. თუმცა, აგნესის ქმარს შვაბიის საჰერცოგოს დაპირება უკვე მიცემული ჰქონდა ბერტჰოლდ ცერინგენელისთვის, რომელიც მოგვიანებით კომპენსაციის სახით კარინტიის საჰერცოგოს იღებს კონრადის გარდაცვალების შემდეგ 1061 წელს.

ამავდროულად, გერმანელი ძალები ჩაერივნენ უნგრეთის მეფეთა — ანდრია I-ისა და ბელა I-ის ძმათა შორის ბრძოლაში, რის ფონზეც აგნესმა ბავარიის საჰერცოგო გადასცა ნორდჰაიმის გრაფ ოტოს. ამან მოაგვარა უნგრეთში სიტუაცია: ანდრიას შვილი — სოლომონი — მეფედ კორონდა, თუმცა მოგვიანებით ოტო აგრესიული მოწინააღმდეგე გახდა ჰენრიხ IV-ისთვის.

მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად აგნესი კლუნის რეფორმების მხარდამჭერი იყო, ის შემდეგ აღუდგა იმდროინდელ პაპურ რეფორმატორულ მოძრაობას და გადავიდა ანტირეფორმისტულ იტალიურ ბანაკში. მდგომარეობა გაუარესდა პაპ ვიქტორ II-ის გარდაცვალების შემდეგ (1057): მისი მემკვიდრე სტეფანე IX ვეღარ შეძლო რომში ფაქტობრივი ხელისუფლების მოპოვება, რადგან რომაელმა არისტოკრატებმა აირჩიეს ანტიპაპი ბენედიქტე X. სტეფანემ გერმანიაში გაგზავნა ლუკას ანსელმი (მომავალი პაპი ალექსანდრე II) და ჰილდებრანდი სოვანადან (მომავალი პაპი გრიგოლ VII), რათა აგნესის მხარდაჭერა მიეღოთ.

სტეფანეს გარდაცვალებამდე რომში ვერ დაბრუნდა, თუმცა სწორედ აგნესის დახმარებით მოხერხდა ანტიპაპის გადაყენება და მის ნაცვლად ფლორენციის ეპისკოპოს ნიკოლოზ II-ის აღზევება. ამ უკანასკნელმა 1059 წლის აღდგომისას გამოსცა მნიშვნელოვანი პაპური ბულა In nomine Domini, რომელიც აკანონებდა, რომ მხოლოდ კარდინალებს ჰქონდათ უფლება აერჩიათ პაპი, რითაც იმპერატორს და სხვა საერო ძალებს ჩამოერთვათ ეს პრეროგატივა — მათ შორის აგნესსაც.

პაპ ალექსანდრე II-ის არჩევისას (1061 წლის 30 სექტემბერი), აგნესმა უარი თქვა მის აღიარებაზე და მის ნაცვლად ხელახლა იქნა არჩეული ანტიპაპი ონორიუს II. ეს სქიზმა დასრულდა მხოლოდ 1064 წლის პენტეკოსტზე. იმპერატრიცას კანდიდატმა ვერ გაიმარჯვა, რის შემდეგაც აგნესმა დატოვა პოლიტიკური ასპარეზი და რეგენტობა გადასცა ეპისკოპოს ჰენრიხ აიშტეტელს.


თუმცა, ჰენრიხ აიშტეტელს ფართო მხარდაჭერა არ ჰქონდა — უხეში და ამპარტავანი ქცევის გარდა, გავრცელდა სკანდალური ჭორები მისი და აგნესის ურთიერთობის შესახებ, რასაც ლამბერტ ჰერსფელდელი აღნიშნავდა. ამას დაემატა ისიც, რომ სამეფო მემკვიდრე იძულებული იყო აღზრდილიყო რიგით 'ministeriales'-თან, რაც აღაშფოთა იმპერიის თავადები.

საბოლოოდ, 1062 წელს მომავალი იმპერატორი ჰენრიხ IV გაიტაცა კარდინალ ანო II-მ (კელნის არქიეპისკოპოსი) და ოტო ნორდჰაიმელმა. ეს შეთქმულება, რომელსაც ისტორიოგრაფიაში "კაისერსვერთის გადატრიალება" ეწოდება, მიზნად ისახავდა აგნესის რეგენტობის დასრულებას. ჰენრიხი გადაიყვანეს კელნში, სადაც მან სცადა გაქცევა, მაგრამ კვლავ დააკავეს. ამ დროიდან ძალაუფლება გადადის რომში, რადგან უკვე პაპი ირჩევს იმპერატორს.

მარცხით განრისხებულმა აგნესმა უარი თქვა რეგენტობაზე. მის ნაცვლად მმართველობა გადავიდა ანოს, მაინცის არქიეპისკოპოს ზიგფრიდისა და ბრემენის არქიეპისკოპოს ადალბერტის ხელში.

 ცხოვრების ბოლო წლები 
ფრუტოლფ მიქელსბერგელის მიხედვით, კაიზერსვერთის გადატრიალების შემდეგ აგნესა გადადგა და დაეყრდნო ფრუტუარიას სააბატოს. როდესაც ჰაინრიხ IV სრულწლოვანი გახდა, აგნესა გადავიდა რომში, სადაც მისი ჩასვლა 1065 წელს დაადასტურა პეტრე დამიანემ. აგნესა შემდეგაც ასრულებდა შუამავლისა და მშვიდობისმყოფელის როლს თავის ვაჟსა და პაპის კართან ურთიერთობაში. იგი გარდაიცვალა რომში, 1077 წლის 14 დეკემბერს და დაკრძალულია წმინდა პეტრეს ბაზილიკაში.

 პიროვნული ხასიათი 
აგნესი იყო თავშეკავებული და რბილი ხასიათის ქალი, მოკლებული იმ სიმკაცრესა და შთამბეჭდავ თვისებებს, რომლებიც ახასიათებდა წარმატებულ ოტონიან და ზალიელ დედოფალ-იმპერატრიცებს, როგორიც იყვნენ მატილდა, ადელაიდა, თეოფანუ, კუნიგუნდე და გიზელა.

 მემკვიდრეობა 
აგნესი წარმოდგენილია ჯუდი ჩიკაგოს საკულტო ნამუშევარში საღამოს ვახშამი (The Dinner Party) — მისი სახელი შეტანილია იმ 999 ქალის სიაში, რომელიც ჩამოწერილია კომპოზიციის მემკვიდრეობის იატაკზე (Heritage Floor).Chicago, 121.

 შთამომავლობა 
აგნესს და ჰენრიხ III-ს ჰყავდათ შვილები:

ადელაიდა II (1045, გოსლარი – 11 იანვარი 1096),
განდერსჰაიმის სააბბატოს წინამძღვარი 1061 წლიდან და 
კვედლინბურგის სააბატოს წინამძღვარი 1063 წლიდან;
გიზელა (1047,რავენა – 6 მაისი 1053);
მატილდა (1048 ოქტომბერი – 1060, პიოლდე), 1059 წელს დაქორწინდა რუდოლფ რაინფელდენელზე, შვაბიის ჰერცოგსა და შემდგომ ანტიმეფეზე (1077);

ჰენრიხ IV, მათი მემკვიდრე;
კონრად II (1052, რეგენსბურგი – 1055 წლის 10 აპრილი), ბავარიის ჰერცოგი 1054 წლიდან;
იუდითი (1054, გოსლარი – 1092 ან 1096), პირველი ქორწინება 1063 წელს შალომონ უნგრელზე, ხოლო მეორე — 1089 წელს ვლადისლავ ჰერმანზე, პოლონეთის დუკი.

 ლიტერატურა
 Chicago, Judy. The Dinner Party: From Creation to Preservation. London: Merrell (2007). 
 Robinson, I.S. Henry IV of Germany 1056–1106, 2000
 Women and Power in the Middle Ages: Political Aspects of Medieval Queenship PDF of an article from an unknown book, lacks footnote information.



სქოლიო

კატეგორია:პუატიეს სახლი
კატეგორია:შვაბიის ჰერცოგინიები
კატეგორია:XI საუკუნის ქალი რეგენტები
კატეგორია:XI საუკუნის რეგენტები
კატეგორია:XI საუკუნის იტალიელი ქალები
კატეგორია:XI საუკუნის გერმანელი ქალები
კატეგორია:გერმანიის მონარქების დედები
კატეგორია:დაბადების ადგილი უცნობია