ავდელა

ავდელა (; ) — სოფელი და ყოფილი მუნიციპალიტეტი გრევენას რეგიონულ ერთეულში, დასავლეთ მაკედონიაში, საბერძნეთში. 2011 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის რეფორმის შემდეგ, ის გახდა გრევენას მუნიციპალიტეტის ერთეული. ეს არის სეზონური არუმინული (ვლაქური) სოფელი. "Vlachohoria, or the four famous Koutsovlach villages of Grevena–Samarina, Perivoli, Avdella, and Smixi–are described as the summer villages of the Koutsovlach, where Aroumani is spoken." "The four Vlach villages of Grevena (Perivoli, Avdella, Smixi, Samarina)" სოფელი ავდელა მდებარეობს პინდოსის მთებში, 1250–1350 მეტრის სიმაღლეზე, მისი მოსახლეობა ზაფხულობით დაახლოებით 3000-ს აღწევს, ხოლო ზამთარში მხოლოდ რამდენიმე მცხოვრები რჩება. 2021 წლის აღწერით, აქ 73 მაცხოვრებელი იყო.

ავდელა ცნობილია, როგორც ძმებ მანაკების სამშობლო, და ჩნდება ფილმ „ოდისეოს მზერის“ საწყის კადრებში. ავდელას თემის ფართობი მოიცავს 43.243 კვ.კმ ტერიტორიას.

ისტორია

ავდელას დაარსების დრო უცნობია. შესაძლოა, მისი დაარსება დაკავშირებული იყოს სმოლიკას მთის რეგიონში დასახლებების შექმნასთან, რაც, თავის მხრივ,  უკავშირდებოდა ვეტერინარული საქმიანობის განვითარებას. თავდაპირველად, არუმინულმა ოჯახებმა შექმნეს პატარა საოჯახო დასახლებები, რომლებიც შეერწყა ერთმანეთს და წარმოქმნა ერთიანი დასახლება, რაც დღეს ავდელას ქმნის. ავდელას დაარსება და ზრდა უკავშირდება მეცხოველეობის აღმავლობას, ადგილობრივების მწყემსური ცხოვრების წესის გათვალისწინებით. 1800 წლამდე სოფელი მდებარეობდა Fântîne-ში, მაგრaმ მცხოვრებლებმა, ძირითადად, დიდი არუმინული მწყემსური ოჯახების წევრებმა, უკეთესი კლიმატის გამო გადაინაცვლეს მიმდინარე ადგილმდებარეობაზე.

ოსმალთა მმართველობის პერიოდში ავდელა იყო გრევენას კაზაში, სერვიცის (თანამედროვე სერვია) სანჯაყში, მონასტირის (თანამედროვე ბიტოლა) ვილაიეთში.

რეგიონში პირველი რუმინული სკოლა დაარსდა ავდელაში 1867 წელს ადგილობრივი არუმინი მოღვაწის, მარგარიტის მიერ.Ласку, Стоjка. Од историjaта на ароманскиот печат во Македонија. Списаниjата "Братство" и "Светлина", Скопје 2007, с. 122 აპოსტოლი მარგარიტი იყო არუმინი მასწავლებელი და მწერალი, არუმინული ემანსიპაციის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ხმა XIX საუკუნეში, მან განაპირობა რუმინეთის პოლიტიკა არუმინებისადმი, მისი მოღვაწეობის შემდეგ დაიწყეს არუმინებმა საკუთარი სკოლების გახსნა საკუთარ ენაზე.

ზოგიერთი ავტორი ამტკიცებს, რომ ავდელა იყო პრო-რუმინული განწყობების ცენტრი XX საუკუნის დასაწყისში, და სწორედ ამ განწყობებმა გამოიწვია ისეთი პიროვნებების გამოჩენა, როგორიც იყო აპოსტოლი მარგარიტი. 1905 წლის ოქტომბერში აპოსტოლი მარგარიტი სწორედ ამ მიზეზით დაწვეს ბერძნულმა ანტარტებმა.Христо Силянов. "Освободителните борби на Македония", том IІ, стр.264.  

1944 წლის 14 ივლისს, სოფელი კვლავ დაწვა გერმანელი ნაცისტების ჯგუფმა, მათი უკანდახევის დროს.

მოსახლეობა
 წელი  მოსახლეობა  %  1928  86  -     1940  424  +393.0%    1951  6  −66.7%     1961  2  −98.6%   1971  4  +100.0%   1981  360  +8900.0%  1991  130  −63.9%   2001  4  +100.0%   2011  12  −90.8%   2021  280  +2233.3%  Επίτομο Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδος (Geographical Dictionary of Greece), Μιχαήλ Σταματελάτος, Φωτεινή Βάμβα-Σταματελάτου, εκδ. Ερμής, ΑΘήνα 2001 

გამოჩენილი ადამიანები
250px|მინი|ალტ=ძმები მანაკების ბიუსტი ავდელაში|ძმები მანაკების ბიუსტი ავდელაში

 არქიმანდრიტი ავერჩიე (1806/1818–?), ბერი და სკოლის მასწავლებელი
 იოანე დ. კარაგიანი (1841–1921), ფოლკლორისტი და მთარგმნელი
 აპოსტოლი მარგარიტი (1832–1903), მასწავლებელი და აქტივისტი
 პერიკლე პაპაჰაგი (1872–1943), ისტორიკოს და ფოლკლორისტი
 ტაჩე პაპაჰაგი (1892–1977), ფოლკლორისტი და ლინგვისტი
 ნუში ტულიუ (1872–1941), პოეტი და პროზაიკოსი
 ზისის ვეროსი (1880–1985), მაკედონიური ბრძოლის მეთაური
 იანაკი და მილტონ მანაკები (1872–1954 and 1882–1964), ფოტოგრაფიისა და კინოს პიონერები

ძმები მანაკები (), იანაკი და მილტონი (), იყვნენ არუმინული ფოტოგრაფიისა და კინოს პიონერები ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე და ოსმალეთის იმპერიაში. ისინი პირველები იყვნენ, ვინც მოიტანა კინოკამერა და შექმნა მოძრავი გამოსახულება ქალაქ მანასტირში (თანამედროვე ბიტოლა, ჩრდილოეთ მაკედონიის რესპუბლიკა), რომელიც იყო ოსმალეთის რუმელიის ეკონომიკური და კულტურული ცენტრი. მათი პირველი ფილმი, „მქსოველები“, იყო 60-წამიანი დოკუმენტური ფილმი მათი ბებიის შესახებ, რომელიც ართავდა და ქსოვდა; ეს ითვლება ბალკანეთში გადაღებულ პირველ მოძრავ გამოსახულებად.Filmland Griechenland - Terra incognita: griechische, Elene Psoma, Logos Verlag Berlin GmbH, 2008, , S. 23. (Ger.)  ძმებმა მანაკებმა გამოიყენეს 35 მმ Urban Bioscope კამერა, რომელიც იანაკიმ გამოიწერა ლონდონიდან 1905 წელს.Katerina Zacharia, "'Reel' Hellenisms: Perceptions of Greece in Greek Cinema" in Katerina Zacharia, Hellenisms, p. 323 იანაკი და მილტონი იღებდნენ დოკუმენტურ ფილმებს მანასტირის ქალაქის ცხოვრების სხვადასხვა ასპექტზე.
როგორც ზემოთ ითქვა, ძმების მიერ გადაღებულ ერთ ფილმში, „ოდისეოს მზერაში“, ჩნდება მათი მშობლიური ავდელაც.

აგრეთვე იხილეთ
 Avdhela Project, an Aromanian digital library and cultural initiative named after the Aromanian name of Avdella ()

სქოლიო

კატეგორია:ეთნიკური უმცირესობები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები ევროპაში