ხაროსმანი

ხაროსმანი () — ისტორიული სოფელია არტაანის მხარეში, არდაჰანის ოლქის ცენტრალურ რაიონთან დაკავშირებული სოფელ ბალიქჩილარის (დუდუნა) მახლობლად გამქრალი სოფელია.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 546.

ისტორია
ხაროსმანი ქართული ადგილის სახელწოდებაა და ხაროსუბანისაგან მომდინარეობს. „ხარო“ სიტყვა რომელიც ნიშნავს ხვრელს, ორმოს."ხარო" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt ISBN 0-9535878-3-5 ქართველი თურქოლოგი სერგი ჯიქია წერს, რომ ჯაყისმანის სახელი ჯაყისუბანისაგან (ჯაყისუბანი) მომდინარეობს, „მან“ ან „მანი“ სიტყვა რომელიც მომდინარეობს ქართული სოფლის ან უბნის აღმნიშვნელი „უბნისაგან“ (უბანი).Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 445. ამის საფუძველზე შეიძლება ითქვას, რომ ხაროსმანი ან ხაროსუბანი ნიშნავს „ღრმა სოფელს“ ან „ორმო სოფელს“.

სოფელი ხაროსმანი მდებარეობს არტაანის მხარეში რომელიც ისტორიული საქართველოს ნაწილი იყო. ცნობილია, რომ ოსმალებმა ეს მხარე და სოფელი XVI საუკუნის შუა პერიოდში ქართველებისაგან დაიკავეს. ეკლესიაც რომ ამ სოფლის სახელს ატარებდა ხაროსმანის მღვიმეები ამ პერიოდიდან დარჩა.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 20. ISBN 978-9941-0-7362-5

სოფელი ხაროსმანი, 1595 წლის ოსმალური მუფასალური რეგისტრის მიხედვით, საქართველოს ვილაიეთში, არდაჰანი ბუზურგის ლივასის მეშე ნაჰიეს ეკუთვნოდა. ხაროსმან (خاروسمان) და ხაროსმან-ი ბუზურგის (خاروسمان بزرك) სახელებით, ორ ცალკეულ დასახლებად იყო რეგისტრირებული. ხაროსმანის სოფელში 14 ქრისტიანული კეროვანი ცხოვრობდა, ხაროსმან-ი ბუზურგში (დიდი ხაროსმანი) კი 4 ქრისტიანული კეროვანი ცხოვრობდა და კეროვნების უმეტესობა ქართულ სახელებს ატარებდა. ამ ორ დასახლებაში ხორბლისა და ქერის მიწათმოქმედება და მეფუტკრეობა იყო განვითარებული, ასევე ცხვარისა და ღორის მოშენება.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: თარგმანი : წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 489.

სოფელი ხაროსმანი, ჩილდირის ეიალეთის 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალური ჯებე რეგისტრში ხაროსმანის (خاروسمان) სახელით ერთ სოფლად არის რეგისტრირებული. იგივე ადმინისტრაციულ მდგომარეობაში მყოფი სოფელი ჰიჯრი 1126 (1714/1715) წელს 6.500 აქჩე გადასახადის სანაცვლოდ ვინმე მურთაზას სახელის მქონე პიროვნებაზე იყო მინიჭებული.Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, s. 144, 293.

ოსმალური მუფასალური რეგისტრის გამომცემელი ქართველი თურქოლოგი სერგი ჯიქია წერს, რომ რუსულ რუკაზე ხაროსმანის (Харъосман) სახელით გადატანილი ხაროსმანი სოფელ დუდუნას მახლობლად მდებარეობდა. თუმცა, 1886 წლის რუსული მოსახლეობის აღწერაში არდაჰანის სანჯაყის არდაჰანის კაზაში დუდუნას (Дудуна) სოფელი მოხსენიებულია, მაგრამ ხაროსმანის სახელის მქონე სოფელი არ არის რეგისტრირებული.Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı": 262-347 ამ ჩანაწერებიდან ჩანს, რომ ხაროსმანის სოფელი ამ თარიღამდე უკვე გამქრალი ყოფილა.

სქოლიო

კატეგორია:თურქეთის ისტორიული ქართული სოფლები