ყირიმული თათრული სახელმწიფო აკადემიური მუსიკისა და დრამის თეატრი

ყირიმული თათრული სახელმწიფო აკადემიური მუსიკისა და დრამის თეატრი () — ყირიმის ტერიტორიაზე ერთადერთი თურქულენოვანი თეატრალური დაწესებულება.

 ისტორია 
1901 წელს პირველი მუდმივმოქმედი ყირიმელი თათრების თეატრალური შენობა გაიხსნა, სადაც იმ პერიოდში ყველა როლს, მათ შორის ქალებისასაც, მხოლოდ მამაკაცები ასრულებდნენ.

1922 წლიდან დაიწყო თეატრის ინტენსიური განვითარების პერიოდი, რომელსაც თეატრმცოდნეები „ყირიმელი თათრული რენესანსის ეპოქად“ მოიხსენიებენ. რეპერტუარში შედიოდა შექსპირის, მოლიერის, იფჩის, ლატიფ-ზადეს, გოლდონის, ბომარშეს, ტოლსტოის და ტრენიოვის ნაწარმოებები. თეატრში მოღვაწეობდნენ გამორჩეული მსახიობები, რეჟისორები და დრამატურგები, რომლებმაც საფუძველი ჩაუყარეს იმ უნიკალურ ეროვნულ თეატრალურ სკოლას, რომლის ტრადიციებსაც დღეს აგრძელებს ყირიმული თათრული აკადემიური მუსიკისა და დრამის თეატრიКрымскотатарский академический театр.

1930-იან წლებში შსსკ-ის მიერ რეპრესიების მსხვერპლი გახდა თეატრთან დაკავშირებული არაერთი კულტურის მოღვაწე ყირიმული თათრული ნაციონალიზმის ბრალდებით, მათ შორის თეატრის პირველი დირექტორი უ.იფჩი, დრამატურგი ა.ლატიფ-ზადე და სხვებიАбдульвапов Н. Дом специалистов, в котором в 1930–1940-е гг. жил ряд выдающихся крымскотатарских государственных и культурных деятелей // Свод памятников истории, архитектуры и культуры крымских татар / гл. ред. Р. С. Хакимов. — Белгород: КОНСТАНТА, 2018. — Т. III. г. Симферополь. — С. 354—356. — 392 с. — ISBN 978-5-906952-68-4..

მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე დასის ბევრი მამაკაცი გაიწვიეს ფრონტზე, მათ შორის თეატრის თანამშრომლები ს.ჯეტერე და ა.ძემილევი.

1942 წელს, ოკუპაციის პერიოდში, გერმანულმა ადმინისტრაციამ გორკის სახელობის ყირიმის დრამატული თეატრის მუშაობა ახალი „სიმფეროპოლის რუსული დრამისა და კომედიის თეატრის“ სახელწოდებით განაახლა და კვლავ გახსნა ყირიმელი თათრული მუსიკალური და დრამის თეატრი. დაიდგა ომამდელი ეროვნული და კლასიკური რეპერტუარი და საკონცერტო პროგრამები. სპექტაკლებში მონაწილეობდნენ მსახიობები დ.ტრუპჩუ, ს.ერეჯეპოვა და სხვები, დადგმებს კი რეჟისორი გ.ისმაგილოვი ხელმძღვანელობდა. 1943 წელს თეატრალური დასის ნაწილი გერმანულ-რუმინულ ჯარებთან ერთად რუმინეთში გადაასახლეს, რის გამოც ისინი მოგვიანებით საბჭოთა კავშირში დევნას დაექვემდებარნენКрымский соловей Сабрие Эреджепова.

დეპორტაციის შემდეგ, მიუხედავად იმისა, რომ 1956 წელს ცეკვის ანსამბლი „ჰაითარმა“ აღდგა, თეატრი არ აღუდგენიათ. პროფესიულ საქმიანობას მოწყვეტილმა თეატრის შემოქმედებითმა მუშაკებმა თავიანთი ადგილი იპოვეს უზბეკეთის, აზერბაიჯანის, ყაზანისა და კავკასიის რესპუბლიკების თეატრალურ დასებში. ყირიმში თეატრის აღორძინება დაიწყო მხოლოდ 1989 წლის დასაბამში, მასობრივი რეპატრიაციის შემდეგ, ყირიმელი თათარი კულტურის მოღვაწეების ი.ბახშიშის, ს.ოსმანოვის, ა.დიტანოვას და სხვათა ძალისხმევით.

აღორძინებულ თეატრს გადაეცა ძერჟინსკის სახელობის შინაგან საქმეთა სამინისტროს კულტურის სახლი მენდელეევის ქუჩაზე, რომელიც თავდაპირველად აშენდა შსსკ-ის თანამშრომლების კლუბად ყირიმელი არქიტექტორის ვ.ი.კოვალსკის პროექტით. საგულისხმოა, რომ თავად კოვალსკი 1924-1925 წლებში მუშაობდა ყირიმული თათრული თეატრის დეკორატორად[7]. 1977 წლამდე ამ შენობაში ფუნქციონირებდა ყირიმის რეგიონალური უკრაინული მუსიკალური და დრამატული თეატრი.

2002 წელს თეატრს მიენიჭა აკადემიური სტატუსი.

2020 წელს ყირიმელ თათრულ თეატრში ჩატარდა საიუბილეო კონცერტი, რომელიც მიეძღვნა დაწესებულების არსებობის 30 წლისთავს. 

 სქოლიო 

კატეგორია:ყირიმული თათრული კულტურა
კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით