კაროლ სიდორი

კაროლ (კაროლი) სიდორი ( დ. 16 ივლისი, 1901, რუჟომბეროკი, ავსტრია-უნგრეთი — გ. 20 ოქტომბერი, 1953, მონრეალი, კანადა) — სლოვაკი საზოგადო მოღვაწე, პოლიტიკოსი, დიპლომატი, ჟურნალისტი, პუბლიცისტი და მწერალი. ის იყო გლინკას სლოვაკური სახალხო პარტიის წევრი — პოლიტიკური ძალა, რომელიც ჩეხოსლოვაკიის ფარგლებში სლოვაკეთის ავტონომიას ემხრობოდა. სიდორი ერთ-ერთ მთავარ ლიდერად და იდეოლოგად მიიჩნეოდა ზომიერი კლერიკალური ნაციონალიზმის მიმდინარეობაში.

1938 წლის 8 ოქტომბრიდან 1939 წლამდე იგი იდგა გლინკას გვარდიის სათავეში, ხოლო 1938 წლის დეკემბრიდან 1939 წლის მარტამდე იკავებდა ჩეხოსლოვაკიის რესპუბლიკის უპორტფელო მინისტრის პოსტს. 1939 წლის 13–14 მარტს კი სლოვაკეთის ავტონომიური მთავრობის პრემიერ-მინისტრი იყო. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში სლოვაკეთის ელჩად მსახურობდა ვატიკანში.

კაროლ სიდორის ახალგაზრდობამ პირველ ჩეხოსლოვაკეთის რესპუბლიკის პერიოდში გაიარა — სახელმწიფოში, რომელიც ევროპის რუკაზე მაშინ გამოჩნდა, როცა ის 17 წლის იყო. სიდორი სამართალს სწავლობდა პრაღის კარლის უნივერსიტეტში, შემდეგ კი — ბრატისლავას კომენსკის სახელობის უნივერსიტეტში, თუმცა უნივერსიტეტი ბოლომდე არ დაუმთავრებია. იმ პერიოდში სლოვაკურ ეროვნულ თვითშეგნებას სერიოზულ საფრთხეს უქმნიდა სახელმწიფოს ოფიციალური იდეოლოგია, რომლის თანახმადაც ჩეხები და სლოვაკები ერთიან ჩეხოსლოვაკურ ერს შეადგენდნენ.

კაროლ სიდორმა თავი მთლიანად პოლიტიკურ საქმიანობას მიუძღვნა — 1920 წელს იგი შეუერთდა „სლოვაკ ხალხის“ პარტიას. კაროლ სიდორი მღვდელ ანდრეი გლინკას თანამოაზრე იყო, რომელიც კლერიკალურ-ნაციონალისტური მოძრაობის ლიდერად ითვლებოდა. 1928 წელს კაროლ სიდორი გახდა „სლოვაკ ხალხის“ პარტიის ცენტრალური ორგანოს, გაზეთ „სლოვაკის“, მთავარი რედაქტორი, ხოლო 1931 წელს ის ხელმძღვანელობდა გაზეთ „სლოვაკური ჭეშმარიტების“ („Slovenská pravda“) რედაქციას. 1934 წელს ჩეხოსლოვაკიის ხელისუფლებამ სიდორი დააკავა და მან შვიდი კვირა ციხეში გაატარა. 1935-1939 წლებში ის იყო ჩეხოსლოვაკიის პარლამენტის დეპუტატი „სლოვაკ ხალხის“ პარტიის წარმომადგენლად. 1938 წლის აგვისტოში, ანდრეი გლინკას გარდაცვალების შემდეგ, კაროლ სიდორმა და იოზეფ ტისომ ფაქტობრივად გადაიბარეს პარტიის ხელმძღვანელობა.

1938 წლის დეკემბრიდან 1939 წლის მარტამდე კაროლ სიდორი იყო ჩეხოსლოვაკიის რესპუბლიკის მთავრობის მინისტრი პორტფელის გარეშე. ამავე პერიოდში იგი გახდა ნახევრადსამხედრო არალეგალური ორგანიზაციის — გლინკას გვარდიის — პირველი მეთაური. იგი აშკარად გამოხატავდა მხარდაჭერას პოლონური პოლიტიკური ორიენტაციის მიმართ. გარდა ამისა, 1939 წლის იანვარში სიდორმა მოლაპარაკებები გამართა ემიგრაციაში მყოფ დონის ატამან, პაველ პოპოვთან, ანტიკომუნისტური ბრძოლის ერთობლივი სტრატეგიის თაობაზე.

1939 წლის მარტში სლოვაკეთს ჩეხოსლოვაკიის შემადგენლობაში ავტონომიის სტატუსი მიენიჭა. სლოვაკეთის მთავრობის ხელმძღვანელად დაინიშნა იოზეფ ტისო, ხოლო კაროლ სიდორი მისი მოადგილე გახდა. 1939 წლის 11-დან 14 მარტამდე სიდორი იმყოფებოდა ავტონომიური სლოვაკეთის პრემიერ-მინისტრის პოსტზე . 14 მარტს გამოცხადდა პირველი სლოვაკური რესპუბლიკა და ჩამოყალიბდა ახალი მთავრობა ტისოს ხელმძღვანელობით, სადაც სიდორმა შინაგან საქმეთა მინისტრის თანამდებობა დაიკავა. თუმცა, უკვე 18 აპრილს ამ პოსტზე მას ტისო ჩაენაცვლა.

გერმანიის მხრიდან სლოვაკეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადების მოთხოვნასთან დაკავშირებული ზეწოლის ფონზე, კაროლ სიდორმა გერმანული ჯარების სლოვაკეთის ტერიტორიაზე შეყვანას წინააღმდეგობა გაუწია — იმ ნაბიჯს, რაზეც თანხმობა უკვე გამოთქვა იოზეფ ტისოს მთავრობამ.

1939-1945 წლებში კაროლ სიდორი სლოვაკეთის ელჩი იყო ვატიკანში. ამ თანამდებობაზე ყოფნისას მან მკაცრად დაგმო გერმანიისა და სლოვაკეთის მიერ პოლონეთზე თავდასხმა და ცდილობდა კონტაქტების დამყარებას ანტიჰიტლერული კოალიციის წარმომადგენლებთან.

1945 წელს სიდორმა უარი თქვა დაბრუნებულიყო სამშობლოში,  იტალიაში დარჩა, შემდეგ კი ემიგრაციაში კანადაში გადავიდა.

1947 წელს, ედუარდ ბენეშის ინიციატივით, ჩეხოსლოვაკიის ახალმა ხელისუფლებამ კაროლ სიდორს დაუსწრებლად 20 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა.
1948 წელს მან დააარსა ემიგრაციაში მოქმედი სლოვაკური ეროვნული საბჭო და მის პირველ თავმჯდომარედ დაინიშნა.

სიდორი გარდაიცვალა 1953 წლის 20 ოქტომბერს, მონრეალში, კანადაში.

შემოქმედება
კაროლ სიდორის ლიტერატურული დებიუტი 1922 წელს შედგა. იგი იყო პუბლიცისტური სტატიების, მოთხრობების და ნოველების ავტორი, რომლებიც სოციალური თემატიკით იყო სავსე. იგი ასევე იყო ისტორიული ნაწარმოებების ავტორი.

რჩეული პუბლიცისტიკა
Slováci v zahraničnom odboji (1928)
Andrej Hlinka 1864—1926 (1934)
Sedem týždňov (1935)
Masakra v Černovej
Slovenská politika na pôde pražského snemu 1918-1938
Ako vznikal Slovenský štát

რჩეული მხატვრული ნაწარმოებები
Kliatba nenarodených (1922)
Kysuca (1925)

ლიტერატურა
Залесский К. А. Кто был кто во Второй мировой войне. — М.: АСТ, 2004. — 5000 экз.

რესურსები ინტერნეტში
 Ватиканская миссия Кароля Сидора.

სქოლიო

კატეგორია:სლოვაკები საქმიანობის მიხედვით
კატეგორია:სლოვაკი პოლიტიკოსები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:პუბლიცისტები ეროვნების მიხედვით