ლაიოშ კოლტაი

ლაიოშ კოლტაი ( Koltai Lajos, დ. 2 აპრილი, 1946, ბუდაპეშტი, უნგრეთი) — უნგრელი კინემატოგრაფისტი და რეჟისორი, რომელიც ყველაზე ცნობილია რეჟისორებ იშტვან საბოსთან და ჯუზეპე ტორნატორესთან თანამშრომლობისთვის. მისმა მუშაობამ ფილმ „მალენაში“ მოუტანა ოსკარზე ნომინაცია საუკეთესო კინემატოგრაფიის კატეგორიაში.

ადრეული წლები და კარიერის დასაწყისი
ლაიოშ კოლტაი დაიბადა ცივი ომის დასაწყისში, და ბავშვობიდანვე დაინტერესდა კინემატოგრაფით, მიუხედავად იმისა, რომ უნგრეთში იმ დროს სუბვერსიული შინაარსის ფილმები მკაცრი ცენზურის ქვეშ იყო. პირველი მოკლემეტრაჟიანი ფილმი 14 წლის ასაკში გადაიღო Super 8 კამერით და დაიწყო მოკლე სცენარების წერა, რომლებსაც ფილმებად გადააქცევდა მეგობრებისა და ოჯახის წევრების მონაწილეობით.
ერთ-ერთ ადგილობრივ სამოყვარულო კინოფესტივალზე პირველი და მეორე ადგილები მოიპოვა, დამთხვევით ჟიურის თავმჯდომარე იყო ახალგაზრდა კინემატოგრაფისტი იშტვან საბო. კოლტაიმ დაამთავრა ბუდაპეშტის დრამისა და კინოს სკოლა, რომელიც ცნობილია ისეთი ლეგენდების აღზრდით, როგორებიცაა ვილმოშ ჟიგმონდი და ლასლო კოვაჩი
.
თანამშრომლობა იშტვან საბოსთან
კარიერის ადრეულ ეტაპზე მან მოიპოვა საერთაშორისო აღიარება საბოსთან თანამშრომლობის შედეგად, კერძოდ ფილმ „მეფისტოზე“, რომელმაც მოიგო ოსკარი საუკეთესო უცხოური ფილმის კატეგორიაში, და კულტურ პოლიტიკურ კლასიკაზე „ანგი ვერა“ (რეჟისორი პალ გაბორი). ამ დროს საერთაშორისო კინემატოგრაფიული საზოგადოება იწყებდა ამ აღმოსავლეთ ევროპული ფილმების შენიშვნას.
მისი მნიშვნელოვანი ნამუშევრები ამ პერიოდში მოიცავს: თინეიჯერებზე ორიენტირებულ ფილმს „დრო გაჩერდა“ (1982), რომელიც ბევრისთვის თავის დროზე წინსწრებული იყო; კანის ფესტივალის გამარჯვებულ „პოლკოვნიკ რედლს“ (1985), რომელმაც კიდევ ერთი ოსკარზე ნომინაცია მოიტანა; და „ჰანუსენს“, პოლიტიკურ დრამას, რომელიც ჰიტლერის აღმავლობაზე იყო დაფუძნებული.
1995 წელს მოსკოვის XIX საერთაშორისო კინოფესტივალზე მოიგო სპეციალური ვერცხლის წმინდა გიორგი ოპერატორის სამუშაოდ ფილმ „მარიო და ჯადოქარში“.

მუშაობა ჰოლივუდში
ამ დროს კოლტაიმ გადაწყვიტა ამერიკაში გადასვლა, რაც დრამატული ნაბიჯი იყო ნებისმიერი ევროპელი კინემატოგრაფისტისთვის. იგი შეუერთდა ამერიკელ კინემატოგრაფისტთა საზოგადოებას (ASC) და დაიწყო შთამბეჭდავი პორტფოლიოს შექმნა.
მისი ცნობილი ნამუშევრები ამ პერიოდში მოიცავს: ლუის მანდოკის „თეთრ სასახლეს“, „ერნესტ ჰემინგუეისთან ჭიდაობას“, „გადაბადებულს“, „როდესაც კაცი ქალს უყვარს“, „სამართლიან მიზეზს“, ჯოდი ფოსტერის „სახლს საზღვაოებისთვის“ და ჯეკ ლემონისა და უოლტერ მატაუს ბოლო საერთო ფილმს „ზღვაში გასვლა“.

თანამშრომლობა ჯუზეპე ტორნატორესთან
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო თანამშრომლობა ჯუზეპე ტორნატორესთან, „კინემა პარადიზოს“ ლეგენდარულ რეჟისორთან. „1900 წლის ლეგენდა“ იყო მათი პირველი საერთო ფილმი, რომელიც გვიამბობს ორთქლმავალზე დაბადებული და გაზრდილი პიანისტის ისტორიას. ტორნატორემ კოლტაის საუკეთესო შესაძლებლობები გამოავლინა, რაც მასად რეალური შემოქმედებითი თანამშრომლობით, და შედეგი ის იყო, რასაც მრავალი (კოლტაის ჩათვლით) მის ყველაზე ლამაზ ნამუშევრად მიიჩნევს.Koltai Lajos Arckép (Kadarkai Endre portréműsora, YouTube, 2011) Lényege, hogy a szereplők közelében lévő bútorokra irányított (és ezáltal megfestett) fény adja a különleges hangulatú megvilágítást. Egy montréali HBO-produkció forgatásán, a Régi bűnök, újvilág (Descending Angel, 1990) alkalmazta először ezt a technikát.Kérdezze a Sorstalanság rendezőjét (Index Fórum, 2004)

ეს გამოცდილება მიგვიყვანა კოლტაის კარიერის მწვერვალამდე - 2000 წელს მან მიიღო ოსკარზე ნომინაცია ტორნატორეს ღრმა სასიყვარულო ისტორია „მალენაში“ მუშაობისთვის.

რეჟისორული დებიუტი
2004 წელს კოლტაიმ გადაიღო თავისი პირველი ფილმი - ჰოლოკოსტის შესახებ დრამა „უბედურება“ (სორშტალანშაგ), რომელიც ნობელის პრემიის ლაურეატ იმრე კერტესის ერთსახელოვან რომანზე იყო დაფუძნებული. ფილმი 2005 წლის თებერვალში გამოვიდა უნგრეთში ზომიერი წარმატებით და 2005 წლის შემოდგომაზე - ამერიკაში.
ფილმი დიდ წარმატებას მიაღწია კინოფესტივალების ციკლზე, პრემიერით ტელურაიდის კინოფესტივალზე, კარლოვი ვარის საერთაშორისო კინოფესტივალზე, ჩიკაგოს კინოფესტივალზე, ბერლინის კინოფესტივალზე, სადაც ნომინირებული იყო პრესტიჟული ოქროს ბერლინის დათვზე, და მრავალ სხვა ღონისძიებაზე.

ბოლოდროინდელი ნამუშევრები
კოლტაიმ დაასრულა პირველი ამერიკული რეჟისორული კონტრაქტი Focus Features-თან ფილმ „საღამოზე“, რომლის სცენარის ავტორები იყვნენ სუზან მინოტი და მაიკლ კანინგემი. გადაღება 2006 წლის ზაფხულში მოხდა როდ-აილენდში კლერ დეინზის, ტონი კოლეტის, ვანესა რედგრეივისა და მერილ სტრიპის მონაწილეობით.
2023 წელს მან გადაიღო ფილმი „ზემელვაისი“, ბიოგრაფიული ფილმი XIX საუკუნის ექიმ იგნაც ზემელვაისის ცხოვრების შესახებ, რომელიც უნგრეთმა წარადგინა 2025 წლის ოსკარზე საერთაშორისო მხატვრული ფილმის კატეგორიაში ნომინაციისთვის.

მემკვიდრეობა
ლაიოშ კოლტაი თანამედროვე კინემატოგრაფიის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ოპერატორია, რომელმაც წარმატებით გადალახა აღმოსავლეთ ევროპული და ჰოლივუდის კინემატოგრაფის საზღვრები. მისი ნამუშევრები ხასიათდება ვიზუალური პოეზიითა და ღრმა ემოციური რეზონანსით, რაც მას უნიკალურ ადგილს უმკვიდრებს მსოფლიო კინემატოგრაფის ისტორიაში.

ლიტერატურა
 Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич Москва, Советская энциклопедия, 1987. с. 207

რესურსები ინტერნეტში
 Koltai Lajos és Percze Sándor beszélgetése A vizualitás hatalma címmel * Asztali beszélgetések...2 – Közös örökségünk szerk: Galambos Ádám, Budapest; Luther Kiadó, 2008
 В Интернет-энциклопедии кинооператоров
 AMG AllMovie Guide:Lajos Koltai
 Лайош Кольтаи на сайте КиноПоиск

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 2 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:უნგრელები საქმიანობის მიხედვით
კატეგორია:კინემატოგრაფისტები
კატეგორია:კინემატოგრაფისტები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:რეჟისორები
კატეგორია:რეჟისორები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:რეჟისორები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:ოსკარის მფლობელები
კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინორეჟისორები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ბუდაპეშტში დაბადებულები