აგატე ნესაულე

აგატე ნესაულე (, დ. 23 იანვარი, 1938, ნიტაურე, ლატვია — გ. 29 ივნისი, 2022, აშშ) — ლატვიური წარმოშობის ამერიკელი მწერალი და ფილოლოგი.

ბიოგრაფია
აგატე ნესაულე დაიბადა 1938 წლის 23 იანვარს ლატვიის სოფელ ნიტაურეში. მისი მამა მღვდელი იყო. 1944 წელს ოჯახთან ერთად იგი გერმანიაში გაიქცა, სადაც ცხოვრობდა ლტოლვილთა ბანაკში, რომელიც მდებარეობდა ლობეტალის (დღევანდელი ბერნაუს ნაწილი) ფსიქიატრიული თავშესაფრის ტერიტორიაზე. ხოლო 1950 წლიდან ცხოვრობდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში. 1956 წელს დაასრულა სკოლა ინდიანაპოლისში და დაიწყო მწერლობა. მან ფსევდონიმით ანდრა ნერეტა () გამოაქვეყნა თავისი პირველი ლატვიურენოვანი მოთხრობა „ზარი ტელეფონზე“ (Tālrunis zvana) ლატვიური ემიგრანტული ჟურნალის „Jaunā Gaita“-ს მეორე ნომერში. 1963 წელს ინდიანას უნივერსიტეტში (ბლუმინგტონი) დაამთავრა ინგლისური ფილოლოგიის ფაკულტეტი. იმავე წლიდან მრავალი წელი ასწავლიდა ვისკონსინის უნივერსიტეტში (უაიტუოტერი). 1972 წელს დაიცვა დისერტაცია თემაზე „დორის ლესინგის ფემინიზმი“ (The Feminism of Doris Lessing) და მიიღო დოქტორის ხარისხი. იყო ინგლისური ლიტერატურის პროფესორი, მოგვიანებით კი ასევე მუშაობდა ქალთა კვლევების მიმართულებით. 1987 წელს იყო შუადასავლეთის თანამედროვე ენების ასოციაციის (Midwest Modern Language Association) პრეზიდენტი.

აგატე ნესაული ცნობილი გახდა 1995 წელს ინგლისურ ენაზე დაწერილი წიგნით „ქალი ქარვაში“ (A Woman in Amber), რომელიც წარმოადგენს მხატვრულად გადმოცემულ ავტობიოგრაფიას. წიგნი მოიცავს მისი ბავშვობის წლებს გერმანიაში და ახალგაზრდობას აშშ-ში. ავტორმა მას  ქვესათაურად დაარქვა „ომისა და გადასახლების ტრავმის განკურნება“ (Healing the Trauma of War and Exile). აგატე ნესაულე განმარტავდა, რომ არ ჰქონდა მიზნად დასახული მოვლენების სრული სიზუსტით აღდგენა. წიგნის ფაქტობრივ უზუსტობებზე მიუთითა ისტორიკოსმა იანის კრესლინმა, რომელიც ასევე აკრიტიკებდა ავტორს ლატვიური დიასპორის კულტურულ მითად აღქმული ნარატივების უკრიტიკოდ გადმოცემისთვის. წიგნზე რეცენზია დაწერა ლატვიის მომავალმა პრეზიდენტმა ვაირა ვიკე-ფრეიბერგა. მან მაღალი შეფასება მისცა „ქალი ქარვაში“-ს ემოციურ დატვირთვას, თუმცა აღნიშნა, რომ ავტორის პირადი გამოცდილება სრულიად არატიპიურია ლატვიელი ლტოლვილებისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ ლატვიური კრიტიკა წიგნს გარკვეულ სიფრთხილით ეკიდებოდა, ამერიკულმა კრიტიკამ ნესაულეს წიგნს სრული მხარდაჭერა გამოუცხადა. წიგნმა „ქალი ქარვაში“ მიიღო ამერიკული წიგნის პრემია (1996). წიგნი იყო თარგმნილი ლატვიურ, გერმანულ, შვედურ, ჩინურ და რუსულ (2000, ჟანნა ეზიტი) ენებზე.

სწავლულმა მკვლევარებმა (მათ შორის, კარლის ვერდინშმა) აღნიშნეს, რომ ნესაულის წიგნში ფემინისტური პერსპექტივა, ლატვიური დიასპორის საზოგადოების კრიტიკა (მათ შორის, მისი პატრიარქალური მიდგომების კონტექსტში) და ქალებისა და ბავშვების ტრავმაზე ყურადღების გამახვილება, როგორც საომარი ძალადობის მძიმე შედეგი, ქმნის წიგნს როგორც აქტუალურ და მნიშვნელოვან ფენომენს.Ieva Zake. American Latvians: Politics of a Refugee Community. — Routledge, 2017. — P. 7-8.

იგი 1963-1996 წლებში უისკონსინის უნივერსიტეტის (უაიტუოტერის კამპუსი) ინგლისური ენის პროფესორი იყო. მან და რუთ შაუერმა 1972 წელს ამავე უნივერსიტეტში დააარსეს ქალთა კვლევების პროგრამა. 

1998 წელს აგატე სტუმრად იმყოფებოდა, როდესაც პრეზიდენტმა ბილ კლინტონმა ხელი მოაწერა შეთანხმებას, რომლის მიხედვითაც ლატვია, ლიეტუვა და ესტონეთი ნატოში გაწევრიანებას შეძლებდნენ. 2019 წელს მან ესეში დაწერა: „აშშ-ში 70 წელია ვცხოვრობ. ამერიკელი მოქალაქე ვარ, რომელსაც უყვარს დამოუკიდებლობის დეკლარაცია და კონსტიტუცია. უზომოდ მადლობელი ვარ ამ ქვეყანას მინდობილი ყველაფრისთვის, მაგრამ მაინც ვგრძნობ, რომ აქაურობას ნამდვილად არ ვეკუთვნი.“

მოგვიანებით აგატე ნესაულმა გამოაქვეყნა კიდევ ორი წიგნი, რომლებიც უფრო ნაკლებად ავტობიოგრაფიული ხასიათისაა: „რომანი ეჟი კოსინსკისთან“ (In Love with Jerzy Kosinski, 2009) და „დაკარგული ზაფხულის მზის დღეები“ (Lost Midsummer's, 2018).

რესურსები ინტერნეტში
 Агате Несауле в базе данных Института литературы, фольклора и искусства Латвийского университета

სქოლიო