ჟიბიანის წმინდა გიორგის ეკლესია „ჯგრაგ”

ჟიბიანის წმინდა გიორგის ეკლესია „ჯგრაგ” () — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჟიბიანში. 

აღწერა
მცირე ზომის, საკმაოდ დამჯდარი პროპორციების, დარბაზული, სამწახნაგოვანი შვერილაფსიდიანი, შირიმით ნაგები, ეკლესია სოფ. ჟიბიანის ჩრდილოეთ განაპირას, "ლამარიას" კომპლექსის სამხრეთ-დასავლეთით, ფერდობზე დგას და შიგნიდან და გარედან ერთიანადაა შებათქაშებული. ინტერიერშიც და ფასადებზეც, შებათქაშების ჩამოშლის ადგილებში წყობის ხასიათი იხილვება. გეგმაში მართკუთხა ფორმის დარბაზი არც ისე ღრმა ნახევარწრიული აფსიდითაა დასრულებული. აფსიდის ცენტრში ერთი მოზრდილი თაღოვანი სარკმელია, რომელიც, თავისი ფორმით, ჟიბიანის ლამარიას ეკლესიის სარკმლებს იმეორებს – განიერი, ღრმა წირთხლებით. აფსიდში შემორჩენილია ძველი, აფსიდის კედელზე მიდგმული ქვის ტრაპეზი. აფსიდის კედლის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კიდეებში თითო მომცრო, მართკუთხა ნიშაა. საკურთხეველი თითქმის დარბაზის იატაკის დონეზეა და მისგან თანადროული კანკელითაა გამიჯნული, რომელიც ისეთივე წყობითაა ამოყვანილი, როგორც თავად ეკლესია და საკმაოდ თავისებური ფორმისაა – ერთიანი კედელი, ცენტრში თაღოვანი გასასვლელით (აღსავლის კარით), მის ორსავ მხარეს პატარა თაღოვანი ღიობებით ხატების შესადგმელად. ამ ღიობების ქვემოთ, კანკელის კედლის სხვადასხვა სიმაღლეზე, მისგან მსუბუქად შვერილი თითო ფიქალის ფილაა დატანებული, რითაც ერთგვარი თარო იქმნება ხატებისთვის. კანკელის ზედა ნაწილში, მის მთელს სიგრძეზე, განიერი, შიგნით შეწეული კედელია და კანკელის წინ კიდემდე პატარა საფეხურის დატოვებული ხატების მისაყუდებლად. აღსავლის კარის წინ პატარა, ოდნავ შვერილი "სოლეაა". ამჟამად კანკელი ერთიანად შეთეთრებულია. დარბაზის შიდა სივრცე საკმაოდ ძუნწადაა დანაწევრებული – კამარა ორ ვიწრო მონაკვეთად იყოფა ძალიან განიერი, ოდნავ შვერილი საბჯენი თაღით, რომელიც კაპიტელების გარეშე, პირდაპირ გადადის ასეთსავე განიერ, ოდნავ შვერილ პილასტრებში; გრძივ კედლებზე კედლის თაღები გადაყვანილი არ არის. ლამარიას ეკლესიის მსგავსად, აქაც მთელს დარბაზს, კედლების ქვედა ნაწილში, საკმაოდ მაღალი და ვიწრო ჩამოსაჯდომი საფეხური შემოუყვება. პილასტრები, ყოველგვარი ბაზისების გარეშე, პირდაპირ ამ საფეხურს ებჯინება. საკურთხვლის სარკმლის გარდა, კიდევ ერთი სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა გაჭრილი, რომელიც ისეთივე ფორმისაა, როგორც საკურთხევლის სარკმელი, ოღონდ უფრო დაბალია და უფრო განიერი და ღრმა წირთხლები აქვს – საფასადო მხარეს ორივე სარკმელი ვიწრო, ბოლოებ-გაგანიერებული ღრიჭოსავით აღიქმება. დასავლეთ კედელშივეა მოწყობილი ეკლესიაში შესასვლელი ერთადერთი, დაბალი, თაღოვანი კარი, განიერი წირთხლებით – ეზოდან ეკლესიაში შესასვლელად სამი მაღალი საფეხურია, ხოლო დარბაზში სამი საფეხურით ქვემოთ ჩავდივართ (იხ. ჟიბიანის ლამარია). ამჟამად ეკლესიის იატაკზე ახლად დაგებული მუქი რუხი (თითქმის შავი) ქვის ფილებია; ასეთივე ფილებითაა ზემოდან მოპირკეთებული "სოლეა" ტრაპეზის ზედა პირი და დარბაზში ჩასასვლელი ერთ-ერთი საფეხური. ეკლესიის თავდაპირველი კარები შემორჩენილი არ არის. იგი შეცვლილია თანამედროვე ხის კვეთილი კარით, რომელიც საკმაოდ უცნაურ-თავისებური გამოსახულებებითაა შემკული – მსხვილ ორნამენტულ მოტივებს შორის განაწილებული, მართკუთხა მოჩარჩოებაში ჩასმული ფიგურები, რომელთა იდენტიფიცირება შეუძლებელია განმარტებითი წარწერების უქონლობის გამო, ხოლო მათ იერსახეს არც ერთი წმინდანის ცნობილ იკონოგრაფიასთან არაფერი აქვს საერთო. კარის ოსტატის ვინაობისა და შექმნის დროის დროის დადგენა ვერ ხერხდება. ეკლესიაში დაბალი მხატვრული ღირებულების თანამედროვე შენაწირი ხატებია. ეკლესიის შებათქაშებულ-შეუმკობელი ფასადების ფონზე, აღმოსავლეთი ნაწილის გაფორმება გამოირჩევა, რომელიც პირდაპირ იმეორებს ლამარიას ეკლესიის საკურთხევლის გადაწყვეტას – შვერილი აფსიდის სამივე წახნაგზე, ფასადის თითქმის მთელს სიმაღლეზე, თითო ბრტყელი, წყობის შეღრმავებით მიღებული თაღია, განიერ, საკმაოდ ტლანქ "პილასტრებზე" გადაყვანილი, ოღონდ, ლამარიას ეკლესიისგან განსხვავებით, ორნამენტირებული კაპიტელების მაგივრობას აქ კედლის წყობიდან შვერილი ფიქალის ლოდები ასრულებს. სამხრეთ ფასადზე ჩადგმულია მემორიალური დაფა, ოთხ სტრიქონად განაწილებული, მხედრული წარწერით: "უშგულის საზოგადოების რჩეულ ადამიანებს, ივანე, ბესო, გიორგი ნიჟარაძეებს, ლეოსაგან 1968 წ.", ხოლო დსავლეთი ფასასდის კეხში რელიეფური, სადა, ტოლმკლავა ჯვარია. აშკარაა, რომ ჯგრაგის ეკლესიის მაშენებელი ყოველმხრივ მისდევს და ცდილობს გაიმეოროს ლამარიას ეკლესიის ფორმები და დეკორი, თუმცა, ხელობაში ნაკლები გაწაფულობისა გამო, საკმაოდ უხეიროდ ახერხებს ამას.

საგანძური
დაახლოებით 1870 წელს სვანეთში იმყოფებოდა დიმიტრი ერმაკოვი. მოგზაურობის დროს მან გადაიღო არაერთი ხატი, მათ შორის სოფელი ჟიბიანის საგანძურიდანაც. ხატები ნეგატივების მიხედვით აღწერილი აქვს მარი ბროსეს 1871 წლის ნაშრომში.Marriebbrosset, Mélanges asiatiques tirés du bulletin de l'Academie Imperiale des sciences, Volume 6, St.-Petersbourg, 1873, page 472-480

1910 წელს სვანეთში იმოგზაურა ექვთიმე თაყაიშვილმა ფოტოგრაფ დიმიტრი ერმაკოვთან ერთად. მოგზაურობისას თაყაიშვილმა აღწერა სოფელი, მასში არსებული ძეგლები თავისი საგანძურებითურთ.თაყაიშვილი ე., „ემიგრანტული ნაშრომები“, თბ., 1991

თაყაიშვილის აღწერით ეკლესიაში ინახებოდა: წმინდა გიორგის მოჭედილი ხატი (№17325) და ხის დიდი კანდელი (№17310).

ლიტერატურა
ყენია რ., ალადაშვილი ნ., საქართველოს მეგზური II: „ზემო სვანეთი“, თბ., 2000, გვ. 35

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის ტაძრები