ლითონთა ფიზიკა

ლითონთა ფიზიკა — ფიზიკის დარგი, რომელიც შეისწავლის ლითონთა აღნაგობასა და თვისებებს. ლითონთა ფიზიკა მყარი სხეულის ფიზიკის ნაწილია. თანამედროვე ლითონთა ფიზიკა მიკროსკოაული თეორიისა და თეორიული ლითონთმცოდნეობის სინთეზს წარმოადგენს. მიკროსკოპული თეორია ლითონთა თვისებებს ხსნის მათი ატომური აღნაგობის თავისებურებებით. თეორიული ლითონთმცოდნეობა კი რეალური ლითონური მასალის აღნაგობისა და თვისებების გამოსაკვლევად იყენებს თერმოდინამიკული და უწყვეტი გარემოს მექანანიკურ მაკროსკოპულ მეთოდებს. 

ლითონთა მიკროსკოპული თეორია ჩაისახა XX საუკუნეში. მას საფუძვლად უდევს იდეა (პ. დრუდე, 1900), რომლის მიხედვითაც ელექტრული დენი ლითონებში ატომთშორისი სივრცის შემავსებელი „ელექტრონული აირის“ ნაკადია. მოგვიანებით დაადგინეს (ვ. პაული, ა. ზომერფელდი, 1927-1928), რომ ელექტრული მუხტისა და სითბოს გადატანაში მონაწილეობს ელექტრონების ძალიან მცირე ნაწილი. ელექტრონული აირის ძირითადი ნაწილი გადაგვარებულ მდგომარეობაშია და არ რეაგირებს ტემპერატურის ცვლილებაზე. ამ შრომებმა საფუძველი ჩაუყარა ლითონთა თანამედროვე ელექტრონულ თეორიას. 

1929-1930 წლებში ფ. ბლოხმა და ლ. ბრილუენმა განიხილეს კრისტალური მესრის პერიოდული ველის გავლენა ელექტრონულ აირზე, რითაც საფუძველი ჩაუყარეს მყარი სხეულების ზონურ თეორიას. 

გაცვლითი ურთიერთქმედების თეორიამ გასაგები გახადა ფერომაგნეტიზმისა და სხვა მაგნიტურადმოწესრიგებულ მდგომარეობათა (ანტიფერომაგნეტიზმი, ფერიმაგნეტიზმი) ბუნება, ელექტრონების ერთმანეთთან და მესერთან ურთიერთქმედების შესწავლამ კი შესაძლებელი გახადა ზეგამტარობის მოვლენის ახსნა. 

ლითონთა თითქმის ყველა თვისებაზე ზეგავლენას ახდენს კრისტალთა დეფექტები. ამ დეფექტთა ერთობლიობა (წერტილოვანი დეფექტები, დისლოკაციები და სხვა.), რომელიც ლითონის რეალურ დეფექტურ სტრუქტურას განსაზღვრავს, ლითონთა მრავაელ ფიზიკურ თვისებას განაპირობებს. ელექტრონებისა და ფონონების გაბნევა დეფექტებზე მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მრავალ კინეტიკურ მოვლენაში. 

ლითონებისათვის დამახასიათებელია პოლიმორფიზმის მოვლენა, რომელსაც ფართოდ იყენებენ ლითონთა თერმული დამუშავებისას, ფაზათა წონასწორობის პირობებს, ფაზურ გარღაქმნებს, ჰეტეროფაზური სისტემების სტრუქტურასა და თვისებებს სწავლობს ფაზათა თეორია. 

ლიტერატურა

კატეგორია:ფიზიკის დარგები