შუახევი (ბორჩხა)

შუახევი () — უბანი, რომელიც მდებარეობს ართვინის პროვინციის ბორჩხის რაიონის სოფელ ალაჯაში.

ისტორია
შუახევი, რომელიც წარსულში დამოუკიდებელი სოფელი იყო, არის ქართული წარმოშობის ტოპონიმი და შედგება სიტყვებისგან „შუა“ (შუა), რაც ნიშნავს შუას, და „ხევი“ (ხევი), რაც ნიშნავს ხევს, და ნიშნავს „შუა ხევს“."შუა" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5"ხევი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5

სოფელი შუახევი მდებარეობს კლარჯეთში, რომელიც შუა საუკუნეებში საქართველოს ერთ-ერთი რეგიონი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი სრულად დაიპყრეს XVI საუკუნის შუა ხანებში. სოფლის სახელწოდებაც მიუთითებს, რომ ეს ძველი ქართული დასახლებაა.

სოფელი შუახევი 1835 წლის ოსმალეთის აღწერაში დაფიქსირებულია როგორც შვახევი (شواخیو). ამ დროს ეს დასახლება მიეკუთვნებოდა ჩილდირის ეიალეთის ლივანას სანჯაყის სინკოტის ნაჰიეს. ამ დროს, როდესაც მხოლოდ მამაკაცი მოსახლეობა იყო აღრიცხული, სოფელში 106 ოჯახში 289 მამაკაცი იყო ჩაწერილი. თუ მამაკაცების რაოდენობას დავუმატებთ იმდენივე ქალს, სოფლის მთლიანი მოსახლეობა დაახლოებით 578 ადამიანისგან შედგებოდა.Emrullah Alemdar, 1835 Tarihli Livane (Artvin) Sancağı 2767 Numaralı Nüfus Defterinin Değerlendirilmesi, Erzurum, 2019, s. 96-105, 164.  Yüksek Lisans Tezi

სოფელი შუახევი 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ გაფორმებული ბერლინის ხელშეკრულების თანახმად, ოსმალეთის იმპერიამ რუსეთს გადასცა, როგორც საომარი რეპარაციების ნაწილი. სოფელი, რომელიც რუსულმა ადმინისტრაციამ 1886 წლის აღწერაში ჩაწერა როგორც შვახები (Швахеби), იყო ართვინის სანჯაყის გონიოს ოლქის სანატისის ნაჰიეს ექვსი სოფლიდან ერთ-ერთი. სოფელში 25 ოჯახში ცხოვრობდა 106 ადამიანი, მათ შორის 57 მამაკაცი და 49 ქალი. სოფლის მთელი მოსახლეობა აღირიცხა როგორც „აჭარელი“, რაც ნიშნავს მუსლიმ ქართველს. თუ შევადარებთ სოფელი შუახევის 1886 წლის მოსახლეობას 1835 წელთან, ვხედავთ, რომ ის შემცირდა 106 ოჯახიდან 25 ოჯახამდე. ამის მიზეზი იყო რუსული მმართველობის დროს სოფლის მოსახლეობის მიგრაცია ოსმალეთის ტერიტორიაზე. ქართველი ისტორიკოსი ზაქარია ჭიჭინაძე 1893 წელს წერდა, რომ სოფელში დარჩა 25 ოჯახი, თუმცა არ მოუწოდებია ინფორმაცია გადასახლებული მოსახლეობის შესახებ.

სოფელი შუახევი პირველი მსოფლიო ომის დასასრულს, რუსული ჯარების უკან დახევის შემდეგ, საქართველოს შემადგენლობაში მოექცა. 1920 წლის 7 მაისს მოსკოვის ხელშეკრულებით საბჭოთა რუსეთმა აღიარა ართვინის რეგიონი (რომელშიც შედიოდა სოფელი) როგორც საქართველოს ნაწილი. თუმცა, წითელი არმიის მიერ საქართველოს ოკუპაციის დროს, 1921 წელს თურქეთსა და საბჭოთა რუსეთს შორის გაფორმდა მოსკოვის ხელშეკრულება და ართვინის რეგიონი თურქეთს გადაეცა.

სოფელი შუახევი 1922 წელს ართვინის ლივაში ჩატარებული მოსახლეობის აღწერის დროს ბორჩხის ოლქის ცენტრალურ ნაჰიეს ეკუთვნოდა. სოფელში 10 ოჯახში ცხოვრობდა 42 ადამიანი, მათ შორის 15 ქალი და 27 მამაკაცი. სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა მუსლიმი ქართველებისგან.Nurşen Gök, “Artvin Livası'nın Anavatan'a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104. ამ მოსახლეობის აღწერიდან ჩანს, რომ მიგრაცია გაგრძელდა 1886 წლის შემდეგაც და სოფელი თითქმის დაცარიელდა. რადგან შუახევი არ არის თურქული სიტყვა, სოფლის სახელი 1925 წელს შეიცვალა და გახდა ორთადერე, რაც ქართულიდან თარგმანით ნიშნავს „შუა ხევს“. 1926 წელს სოფლის მოსახლეობა დაფიქსირდა როგორც 12 ოჯახი და 58 ადამიანი.Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 1927, s. 118.  სოფელი ორთადერე 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში მოხსენიებულია როგორც დამოუკიდებელი სოფელი.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 78. თუმცა 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში ის აღარ ფიგურირებს როგორც სოფელი. ივარაუდება, რომ ამ ორ თარიღს შორის ორთადერე მიუერთდა სოფელ ალაჯას როგორც უბანი.

სქოლიო

კატეგორია:ბორჩხის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთი