კასტილიის ობერჟი

კასტილიის ობერჟი (, ისტორიული სრული სახელწოდება — Auberge de Castille et Portugal) — ობერჟი მალტის დედაქალაქ ვალეტაში. იგი მდებარეობს კასტილიის მოედანზე (Castile Place), წმინდა იაკობის ციხესიმაგრესთან, მალტის საფონდო ბირჟასთან და ზედა ყაზარმის ბაღებთან ახლოს. შენობა დგას ვალეტას ყველაზე მაღალ წერტილზე და გადაჰყურებს ფლორიანას და დიდ ნავსადგურს.

ობერჟი აშენდა ბაროკოს სტილში პორტუგალიელი დიდი ოსტატის მანუელ პინტო დე ფონსეკას მმართველობის დროს, 1740-იან წლებში. მან ჩაანაცვლა 1574 წელს აგებული ძველი შენობა, რომელიც განკუთვნილი იყო წმინდა იოანეს ორდენის იმ წევრებისთვის, რომლებიც წარმოადგენდნენ კასტილიის, ლეონისა და პორტუგალიის ლანგებს.

ისტორია 
ჰოსპიტალერების მმართველობის პერიოდში
კასტილიის ობერჟი თავდაპირველად აშენდა 1573–1574 წლებში არქიტექტორ ჯიროლამო კასარის პროექტით. მისი წინამორბედი იყო ძველი ობერჟი ქალაქ ბირგუში, რომელიც ორდენის დასაწყისში დედაქალაქად ითვლებოდა. თავდაპირველი ობერჟი აგებული იყო მანერისტულ სტილში და ითვლებოდა კასარის ერთ-ერთ ყველაზე ინოვაციურ ქმნილებად. შენობას მხოლოდ ერთი სართული ჰქონდა, ხოლო ფასადი 11 არკადად იყო დაყოფილი პილასტრების მეშვეობით. ამ ნაგებობის არქიტექტურული სახე ჩვენთვის ცნობილია XVII საუკუნის ბოლოს ფერწერული ტილოებიდან და XVIII საუკუნის დასაწყისის ნახაზებიდან.Bonello, Giovanni (2000). Art in Malta – Discoveries and Recoveries . Fondazzjoni Patrimonju Malti, გვ. 41. ISBN 99909-959-7-4.

აღნიშნული ობერჟი დემონტაჟდა და მთლიანად თავიდან აშენდა ესპანური ბაროკოს სტილში 1741–1744 წლებში, დიდი ოსტატი პინტოს მმართველობისას. ახალი ნაგებობა დაიგეგმა არქიტექტორ ანდრეა ბელის მიერ, ხოლო მშენებლობას ხელმძღვანელობდა კაპომასტრო დომენიკო კაკია. 1791 წელს შენობას ჩაუტარდა მცირე ცვლილებები, მათ შორის – გაფართოვდა მთავარი შესასვლელი.

ფრანგული ოკუპაცია და ბრიტანეთის მმართველობა

წმინდა იოანეს ორდენი მალტიდან განიდევნა ფრანგების შემოსევისა და ოკუპაციის შედეგად. ამ პერიოდის განმავლობაში კასტილიის ობერჟი ფრანგული ძალების შტაბ-ბინად იქცა, ხოლო შემდგომში იქ განთავსდა ეროვნული ქონების კომისია. შენობა დაზიანდა 1798–1800 წლების ბლოკადის დროს.

1800 წელს ბრიტანეთმა დაიკავა მალტა და იმავე წლის სექტემბერში დააარსა მალტის პროტექტორატი. მიუხედავად იმისა, რომ იგი ფორმალურად სიცილიის სამეფოს იურისდიქციაში შედიოდა, რეალურად ბრიტანეთის იმპერიის ნაწილი იყო. 1805 წელს ობერჟი ბრიტანული შეიარაღებული ძალების შტაბ-ბინად იქცა. 1813 წლიდან მალტა ოფიციალურად გახდა ბრიტანეთის იმპერიის კოლონია (Crown Colony). ამ პერიოდის განმავლობაში ობერჟში დაბინავდნენ ბრიტანელი ოფიცრები.

1814 წელს კასტილიის ობერჟი თავშესაფრად გამოიყენა ეგვიპტის სამხედრო კამპანიიდან დაბრუნებულმა დაკნინებულმა ჯარისკაცთა ჯგუფმა. 1840 წელს შენობის პირველ სართულზე გაიხსნა პროტესტანტული სამლოცველო. 1889 წელს, შენობის სახურავზე დამონტაჟდა სიგნალიზაციის სადგური დიდი ანძით, რომელიც უკავშირდებოდა ფლოტში შემავალ სამხედრო გემებს, რომლებიც დიდ ნავსადგურში შედიოდნენ. ამ პერიოდში შენობა ცნობილია როგორც „კასტილიის კოშკი“ (Castille Tower).

მომავალი დედოფალი ელიზაბეთ II, მაშინ პრინცესა, მუშაობდა ჯარისკაცთა, მეზღვაურთა და მფრინავთა ოჯახების ასოციაციაში (SSAFA), რომელიც იმ პერიოდში კასტილიის ობერჟში იყო განთავსებული.Hicks, Pamela (2013), "Daughter of Empire: My Life as a Mountbatten", Simon and Schuster, გვ. 171.

1942 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დროს, შენობის მარჯვენა ფლიგელი დაზიანდა საჰაერო დაბომბვების შედეგად. დაზიანებული ნაწილები მოგვიანებით აღდგა და სიგნალიზაციის ანტენა მოიხსნა. ობერჟი კვლავაც გამოიყენებოდა როგორც გენერალური შტაბი მალტისა და ლიბიის არმიებისთვის, ხოლო 1954 წლიდან — კვიპროსისთვისაც.

დამოუკიდებელი მალტა 

1964 წლის სექტემბერში მალტა დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ გამოცხადდა სახელწოდებით „მალტის სახელმწიფო“ (State of Malta), რომლის მონარქიც ოფიციალურად გახდა დედოფალი ელისაბედ II როგორც „მალტის დედოფალი“. 1974 წლის დეკემბერში ქვეყანა რესპუბლიკად გადაიქცა — მალტის რესპუბლიკა.

1972 წლის 4 მარტს მალტის პრემიერ-მინისტრის ოფისი არაგონის ობერჟიდან (Auberge d'Aragon) გადმოიტანეს კასტილიის ობერჟში. მას შემდეგ ობერჟი პრემიერ-მინისტრის მთავარი რეზიდენციაა, საიდანაც იგი ხელმძღვანელობს მთავრობის საქმიანობას. მალტურ პოლიტიკურ მედიასა და საზოგადოებრივ დისკურსში სიტყვა „კასტილია“ (მალტურად: Kastilja) ხშირად გამოიყენება მეტონიმიურად პრემიერ-მინისტრისა და მისი ოფისის აღსანიშნავად.

დროთა განმავლობაში ობერჟის ფასადზე ქვის ელემენტები დაიშალა და გაშავდა. შენობის სარესტავრაციო სამუშაოები მიმდინარეობდა 2009–2014 წლებში და მოიცავდა სრულ გამაგრებას, წმენდასა და არქიტექტურული დეტალების აღდგენას.

შენობა ჯერ კიდევ 1925 წელს მოხვდა ანტიკვარული ძეგლების სიაში, სხვა ვალეტას ობერჟებთან ერთად. ამჟამად ობერჟი რეგისტრირებულია როგორც I კლასის ეროვნული ძეგლი მალტის გარემოს დაცვისა და დაგეგმარების ორგანოს (MEPA) მიერ და შეტანილია მალტის კულტურული მემკვიდრეობის ეროვნული ინვენტარიზაციის სიაშიც.

არქიტექტურა 
კასტილიის ობერჟი აგებულია ბაროკოს სტილში. შენობა ორსართულიანია და გეგმით მართკუთხაა, ცენტრალური შიდა ეზოთი. მისი ფასადი დაყოფილია თერთმეტ არკადად (ბეიზე), ცენტრალური ნაწილის არქიტექტურული ელემენტებია პილასტრები, ხოლო გვერდითი ნაწილები მორთულია მარტივი პანელებით. დეკორატიული ფანჯრები ჩასმულია რელიეფურ ჩარჩოებში. შენობას შემოვლებული აქვს უწყვეტი კორნიზი, ხოლო კუთხეები გამოყოფილია რუდსტიკირებული ქვებით.Kininmonth, Christopher (1979). Malta and Gozo. London: Cape. გვ. 129–130. ISBN 978-0-224-01656-8.

შენობის მთავარ შესასვლელამდე მიიყვანეს კიბეები, ხოლო კარის ორივე მხარეს მოათავსეს სვეტები, რომელთა ზემოთ განთავსებულია იარაღის საცავი და დიდი ოსტატ მანუელ პინტოს ბრინჯაოს ბიუსტი.Playfair, Robert Lambert (1881). Handbook to the Mediterranean, ტ. 2. Murray. გვ. 184.Cauchi, Stanley (2007). "L-Istemma Alardika tal-Granmastru Pinto ma' Bini Importanti f'Malta", Ghaqda Armar San Bastjan AD 1984: Kummissjoni Zghazagh Bastjanizi AD 1991, ტ. 3, გვ. 61. არქივი  ბიუსტის ზემოთ მოთავსებულია დეკორატიული მოლდინგით შემკობილი ფანჯარა, რომელსაც თავზე აზის პინტოს საგვარეულო გერბი.Sacheverelle, Sitwell (1958). Malta (Batsford). გვ. 27. მის ზემოთ, ფასადის ცენტრალურ ნაწილში მოთავსებულია კასტილიისა და ლეონის და პორტუგალიის გერბები.

შესასვლელის წინ განთავსებულია ორი ისტორიული ქვემეხი, რომლებიც ამჟამად დეკორატიულ ფუნქციას ასრულებს.Stuart, Rossiter (1968). Malta (Benn). გვ. 68. ISBN 9780510015510.Hughes, Quentin (1969). Fortress: Architecture and Military History in Malta. Lund Humphries. ISBN 9780853310556.

კასტილიის ობერჟს ხშირად მოიხსენიებენ როგორც „ალბათ მალტის საუკეთესო ნაგებობას“.Ellul, Michael (1982). „Art and architecture in early nineteenth century Malta“, Proceedings of History Week, გვ. 3. არქივი შენობის როგორც ექსტერიერი, ისე ინტერიერი — განსაკუთრებით შთამბეჭდავი ფასადი და მასიური კიბეები — შექმნილია დიდებულებისა და ძალაუფლების გამოსახატავად.A Handbook..., გვ. xxxix.

ობერჟი მიწისქვეშა ჰაერის იერიშის თავშესაფრით დაკავშირებულია იტალიის ობერჟთან (Auberge d'Italie), რომელიც მდებარეობს ვაჭართა ქუჩის გადაღმა. აღნიშნული თავშესაფარი აშენდა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში.

სარეკომენდაციო მონეტები 
2008 წელს მალტის ცენტრალურმა ბანკმა გამოუშვა ორი სარეკომენდაციო მონეტა, რომელთაც უკანა მხარეს გამოსახული აქვთ კასტილიის ობერჟის პორტიკი, ხოლო წინა მხარეს — მალტის გერბი. აღნიშნული მონეტები გამოუშვეს „ევროპას პროგრამის“ ფარგლებში თემით „კულტურული მემკვიდრეობა“.

დამატებითი ლიტერატურა

კასტილიის პირველი ობერჟის ერთადერთ შემორჩენილ ნაწილს წარმოადგენს კლდეში გამოკვეთილი მეზანინი. ის მოგვიანებით გადაკეთდა. იხილეთ სტატია: 

Times of Malta – Vaults beneath Prime Minister’s Office open to the public.

იხილეთ აგრეთვე

Palazzo della Consulta — შენობა, რომლის არქიტექტურითაც, სავარაუდოდ, შთაგონებული იყო ანდრეა ბელი კასტილიის ობერჟის პროექტირებისას.

კატეგორია:1744 წელს დასრულებული შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:ბაროკოს არქიტექტურა მალტაში
კატეგორია:ესპანური ბაროკოს არქიტექტურა
კატეგორია:კირქვის შენობები მალტაში
კატეგორია:მალტის კულტურული მემკვიდრეობის ეროვნული რეესტრი
კატეგორია:მალტა
კატეგორია:მალტის არქიტექტურა
კატეგორია:მალტის ისტორია
კატეგორია:მალტის ეროვნული სიმბოლოები
კატეგორია:მალტის შენობა-ნაგებობები

სქოლიო