აკანთუ

აკანთუ (, ; ) — სოფელი კვიპროსის ჩრდილოეთ სანაპიროზე. ის იმყოფება ჩრდილოეთ კვიპროსის დე ფაქტო კონტროლის ქვეშ. 2011, სოფელში ცხოვრობდა 1,459 ადამიანი.

 ისტორია 
თანამედროვე აკანთუსთან ასოცირებული უძველესი დასახლება მდებარეობდა სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით ორ მილში, ადგილობრივად ცნობილ ადგილას — კუფესში. თანამედროვე სოფელი დაარსდა VII და X საუკუნეებს შორის იმ ადგილას, სადაც მდინარე ჩაედინებოდა ზღვაში. მამლუქი არაბების მიერ კვიპროსზე განხორციელებული თავდასხმების შემდეგ, სანაპიროზე მდებარე დასახლება მიატოვეს და მოსახლეობა გადმოვიდა დღევანდელ შიდა ტერიტორიაზე.

სახელწოდება „აკანთუ“, ადგილობრივების გადმოცემით, მომდინარეობს ეკლიანი ბუჩქის სახელიდან, რომლის უკან, თქმულების თანახმად, დამალულა ლამაზი ქალი ანთუსა — არაბი მეზღვაურების მხრიდან გატაცებისგან თავდასაცავად.

1385 წელს აკანთუ ერთ-ერთი ფეოდალის, სერ ჯონ გორაპის, ფეოდალური საკუთრება იყო. XIV და XV საუკუნეებში აქ ფუნქციონირებდა კვიპროსის სამეფოს სამეფო საკუთრებები (casalia) და შაქრის პლანტაციებიც.

1680–1687/88 წლებში, ოსმალების წინააღმდეგ აგორებული აჯანყების ჩასახშობად, აქ მოვიდა ოსმალური არმია ჭიფითოღლუ აჰმედ ფაშას ხელმძღვანელობით. გენერალმა ლუი პალმა დი ჩეზნოლამ 1877 წელს აღნიშნა, რომ სოფლის ძირითადი შემოსავალი ჰალუმის წარმოება იყო. ყოველწლიურად იწარმოებოდა დაახლოებით 2,000,000 ცალი, რომლებიც იყიდებოდა სმირნაში, პორტ-საიდსა და ალექსანდრიაში.

 ეკლესიური მემკვიდრეობა და არქიტექტურა 
აკანთუ მდიდარია შუასაუკუნეების ეკლესიური არქიტექტურის ნიმუშებით. სოფელში მდებარეობს რამდენიმე ისტორიული ეკლესია, რომელთაგან განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს პანაგია პერგამინიოტისას ეკლესიას — აგებულს XI ან XII საუკუნეში. თავდაპირველი ეკლესია ბიზანტიური სტილის სამი აფსიდითა და კედლის ფრესკებით იყო მორთული, თუმცა იგი VII საუკუნეში მიწისძვრამ ან არაბთა რეიდებმა გაანადგურა. თანამედროვე ნაგებობა მოგვიანებით აღდგა.

1974 წლის შემდეგ ეკლესიის ფრესკები გაიტაცეს და მხოლოდ 1997 წელს იქნა აღმოჩენილი გერმანიაში, როცა ისინი აიდინ დიქმენის მფლობელობაში აღმოჩნდა. ფრესკები უკან დაბრუნდა და ეკლესიის რესტავრაცია 2009 წელს დასრულდა. ეს ძეგლი კვიპროსზე მართლმადიდებლური მემკვიდრეობის შენარჩუნების მცდელობის მნიშვნელოვან მაგალითს წარმოადგენს და ხაზს უსვამს სოფლის კულტურულ ღირებულებას.

 ისტორიული ძეგლები 
ჩიფთლიქდუზუ — ნეოლითის ხანის არქეოლოგიური ნაგებობა, შესაძლოა, კვიპროსის უძველესი დასახლება იყოს. გათხრები დაიწყო 1998 წელს TÜBİTAK-ის და კვიპროსის საერთაშორისო უნივერსიტეტის არქეოლოგთა ჯგუფის მიერ. ის თარიღდება ძვ. წ. 8400 წლით. აღმოჩენილია მრგვალი თიხის საცხოვრებლები და მცირე რაოდენობით ადამიანთა ნაშთები.

პერგამონის ძველი ქალაქი — მდებარეობს სოფლისგან 5 კმ აღმოსავლეთით, მდინარე ტროდიასა და ლუქოსს შორის. ის დაარსდა მცირე აზიიდან ტროას ომის შემდეგ გადმოსული პერგამონელების მიერ და არსებობდა ათას წელზე მეტხანს. ხშირი მეკობრეობრივი თავდასხმების გამო ქალაქი საბოლოოდ მიატოვეს და მოსახლეობა აკანთუში გადავიდა.

პანაგია პერგამინიოტისას ეკლესია — თავდაპირველად იყო ბიზანტიური სამნავიანი ეკლესია, რომელიც სავარაუდოდ VII საუკუნეში მიწისძვრამ ან არაბთა შემოსევებმა გაანადგურა. თანამედროვე ეკლესია აგებულია XI ან XII საუკუნეში. კედლები დაფარული იყო ფრესკებით, რომლებიც 1974 წლის შემდეგ მოიპარეს. ისინი 1997 წელს აღმოაჩინეს გერმანიაში აიდინ დიქმენის ხელში და უკან დაუბრუნეს კვიპროსს. ეკლესია აღდგა 2009 წელს.

 დემოგრაფია  

ისტორიულად სოფელში უმეტესად ბერძენი კვიპროსელები ცხოვრობდნენ. 1831 წლის აღწერის თანახმად, დარეგისტრირებულნი იყვნენ 10 თურქი და 163 ბერძენი მამაკაცი. 1974 წლის ომის შემდეგ, სოფელი დატოვა დაახლოებით 1300 ბერძენმა. აკანთუს მოსახლეობა შემდგომში ნაწილობრივ დაკომპლექტდა მარის დევნილი თურქი კვიპრიოტებით, თუმცა მათგან მხოლოდ მცირე ნაწილი დასახლდა სოფელში, დანარჩენებმა ურჩევნეს ქალაქთან ახლოს ცხოვრება. 1975 წელს სოფელს ეწოდა თურქული სახელი „ტატლისუ“ — იგივე, რაც მარის თურქული სახელია.

დანარჩენი მოსახლეობა დაკომპლექტდა თურქეთიდან ჩამოსახლებული ფერმერებით, რომლებიც გადმოასახლეს ქონია, ადანა, არაქლი, ოსმანიე, ჩაიქარა, ქაჰრამანმარაში და გაზიანთეფიდან. XXI საუკუნეში, ჩრდილოეთ კვიპროსში სამშენებლო ბუმის შემდეგ, სოფელში უძრავი ქონება შეიძინეს |თურქმა კვიპროსელებმა და ევროპელებმა.

 პოლიტიკა 
სოფელი იმართება თურქი კვიპროსელების მიერ და შედის ტატლისუს მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაში, რომელიც 1975 წელს დაარსდა.ტატლისუს მუნიციპალიტეტი  — ისტორია
მუნიციპალიტეტის მოქმედი მერია არის აი. ჰაირი ორჩანი, დემოკრატიული პარტიიდან.

2014 წელს სოფელში ახალი მუნიციპალიტეტის შენობა გაიხსნა.

 კულტურა, სპორტი და ტურიზმი 
ტატლისუს სპორტული კლუბი — Tatlısu Sports Club — დაარსდა 1950 წელს. კლუბი ამჟამად მონაწილეობს ჩრდილოეთ კვიპროსის საფეხბურთო ასოციაციის K-PET მე-2 ლიგაში.ჩრდილოეთ კვიპროსის საფეხბურთო კლუბთა ასოციაცია 

 საერთაშორისო ურთიერთობები 
 ტყუპი და პარტნიორი ქალაქები 
აკანთუ დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:

 ტარსუსი, მერსინი, თურქეთი

 სუმგაითი, აზერბაიჯანი (2005 წლიდან)

 ალთინოვა, იალოვა, თურქეთი

რესურსები ინტერნეტში
ტატლისუს მუნიციპალიტეტის ოფიციალური ვებგვერდი

სქოლიო

კატეგორია:ფამაგუსტის ოლქის მუნიციპალიტეტები
კატეგორია:დასახლებული პუნქტები გაზიმაღუსას ოლქში
კატეგორია:ჩრდილოეთ კვიპროსის მუნიციპალიტეტები
კატეგორია:ჩრდილოეთ კვიპროსის ადმინისტრაციული დაყოფა
კატეგორია:ჩრდილოეთ კვიპროსის გეოგრაფია
კატეგორია:ჩრდილოეთ კვიპროსის რაიონები
კატეგორია:ჩრდილოეთ კვიპროსის დასახლებული პუნქტები
კატეგორია:კვიპროსი