მალტის ფუტკარი

მალტის ფუტკარი (Apis mellifera ruttneri) დასავლური ყვითელი ყვავილის ფუტკარი ქვესახეობაა, რომელიც მალტის კუნძულების ენდემური სახეობაა და გვხვდება ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში. აღნიშნული ფუტკარი მალტის ეროვნული მწერია.

 წარმოშობა 
A. m. ruttneri გამოეყო როგორც დამოუკიდებელი ქვესახეობა მას შემდეგ, რაც მალტის კუნძულები სიცილიას გამოეყო ბოლო გამყინვარების პერიოდის ბოლოს. იგი მიეკუთვნება Apis mellifera-ს A გენეტიკურ ხაზს და უფრო ახლოს დგას აფრიკულ გენეტიკურ ჯგუფთან, ვიდრე ევროპულ C ხაზთან. ფუტკრის მიერ წარმოებული თაფლი შესაძლოა მნიშვნელოვანი ფაქტორი ყოფილიყო მალტის კუნძულების სახელწოდების წარმოშობაში: ბერძნულ ენაზე კუნძულს უწოდებდნენ  (მელიტე), რაც ნიშნავს „თაფლის მსგავსად ტკბილს“..

 ხასიათი და ქცევა 
მალტური ფუტკარი შედარებით მუქი ფერისაა და დამტკიცებულია, რომ მას შესამჩნევად უკეთ შეუძლია საკუთარი თავის დაცვა ადგილობრივი მტაცებელი ბზიკებისგან. მსგავსი ქცევა დაფიქსირებულია მასთან ახლო ნათესაურ A. m. sicula-შიც, თუმცა იმპორტირებულ A. m. ligustica-ში ასეთი არ გამოვლენილა. ასევე დაფიქსირდა, რომ მალტური ფუტკრები საკვების სიმწირის დროს, ქვაბულებს ტოვებს და დედოფალი ფუტკრის უჯრედები დიდი რაოდენობით — ხანდახან 80-მდე — გამოაქვთ სკიდან.

მალტაზე ჩატარებულ შედარებით კვლევაში, რომელშიც ადგილობრივი A. m. ruttneri და იმპორტირებული A. m. ligustica შედარებულნი იყვნენ, მალტურმა ფუტკარმა მნიშვნელოვნად მაღალი გამძლეობა აჩვენა Varroa destructor ტკიპის მიმართ (23 თვის შემდეგ ყველა A. m. ruttneri ოჯახი ცოცხალი იყო, მაშინ როცა A. m. ligustica ოჯახები 1 წელში იღუპებოდნენ). ჰიგიენური ქცევის შეფასებისას (ცნობილი როგორც "პინის ტესტი"), მალტური ფუტკრების შედეგები 50%-ით უკეთესი იყო.

გარდა ამისა, მალტურმა ფუტკრებმა სეზონის ბოლოს სამჯერ მეტი თაფლი აწარმოეს, ვიდრე იტალიურმა. თუმცა აღინიშნა, რომ A. m. ruttneri უფრო აგრესიულია და ინსპექციის დროს ნაკლებად მშვიდად იქცევა თაფლის კოჭებზე. ასევე ისინი ზამთრის თვეებშიც კი ინარჩუნებენ მოზრდილთა რაოდენობას და განაგრძობენ შთამომავლობის გამოზრდას.

 A. m. ruttneri-ს ისტორია 
ქვესახეობა დასახელებულია პროფესორ ფრიდრიხ რუტნერის () პატივსაცემად, რომელიც თაფლის ფუტკრის დედების გამოყვანის და Apis mellifera-ს შიგნითასახობრივი ტაქსონომიის ერთ-ერთი გამორჩეული სპეციალისტი იყო.

Varroa destructor-ის მალტაში გავრცელების (1990-იანი წლების დასაწყისი) შემდეგ ადგილობრივი ფუტკრის ოჯახები მნიშვნელოვნად შემცირდა. მათი ჩანაცვლების მიზნით, უცხოეთიდან დიდი რაოდენობით ფუტკარი იქნა შემოყვანილი. მიუხედავად ამისა, მალტურმა ფუტკარმა თანდათანობით შეძლო პოზიციების აღდგენა.

1997 წელს, DNA-ს ანალიზის საფუძველზე, A. m. ruttneri დამოუკიდებელ ქვესახეობად ოფიციალურად დამტკიცდა. მანამდე გამოყენებული იყო ფრთების მორფომეტრული ანალიზი.

2022 წელს გავრცელებული ინფორმაციით, მალტაში არსებული ფუტკრის ოჯახების დაახლოებით 70% აღმოსავლურმა ბზიკებმა გაანადგურეს.

2024 წლის თებერვალში მალტის გარემოსა და რესურსების უწყებამ (ERA Malta) გახსნა საჯარო კონსულტაცია, რომლის მიზანიც იყო მალტური ფუტკრისთვის, ეროვნული სახეობის სტატუსის მინიჭება. ინიციატივა წამოიწყო მალტური ფუტკრის დაცვის ფონდმა. მალტამ მალტური თაფლის ფუტკარი ოფიციალურად გამოაცხადა ეროვნულ მწერადად 2024 წლის 24 სექტემბერს.

 მალტური თაფლის ფუტკრის დაცვის ფონდი 
2022 წელს დაარსდა მალტური თაფლის ფუტკრის დაცვის ფონდი (), რომლის მიზანია მალტური ფუტკრის კონსერვაცია და პოპულარიზაცია. ფონდის მისიაა ხელი შეუწყოს მალტური ფუტკრის ცნობადობას ქვეყნის მდგრად მეფუტკრეობასთან, ეკოლოგიასთან და ბუნებრივ მემკვიდრეობასთან კავშირით.

ფონდის მიზნებში შედის მეცნიერული კვლევებისა და სელექციის ხელშეწყობა, იმ ორგანიზაციებს შორის კოორდინაცია, რომლებიც დაინტერესებულნი არიან მალტური ფუტკრის დაცვით, და კანონმდებლობის როლის ხაზგასმა ფუტკრის მრავალმხრივი დაცვისთვის. ფონდი კატეგორიულად ეწინააღმდეგება სხვა ჯიშის ფუტკრის შემოტანას მალტაში და აცხადებს, რომ „მალტური ფუტკარი (A. m. ruttneri) იბილწება უცხოური წარმომავლობის თაფლის ფუტკრით, რომლებიც ჩვენს ქვეყანაში შემოდის“. 

2023 წლის ზაფხულში ფონდმა გამოაქვეყნა სამართლებრივი დოკუმენტი, რომელშიც მიმოიხილა მალტური და ევროპული კანონმდებლობა, რომელიც ეხება მალტური ფუტკრის გენეტიკურ დაცვას.
ფუტკრის მსოფლიო დღეზე (20 მაისი, 2023), ფონდმა ოფიციალური მიმართვა გაუგზავნა მალტის გარემოსა და რესურსების ორგანოს (ERA), რათა მალტური თაფლის ფუტკრისთვის ეროვნული მწერის სტატუსი მიენიჭებინათ.

კატეგორია:დასავლური თაფლის ფუტკრის ჯიშები
კატეგორია:მალტის ფაუნა
კატეგორია:მალტის ფუტკარი
კატეგორია:მალტის ეროვნული სიმბოლოები
კატეგორია:მალტა
კატეგორია:ფუტკარი

სქოლიო