ხოპეში

ხოპეში () ასევე გამოითქმის როგორც ხეპეში — ეგვიპტური ნამგლისებრი ფორმის ხმალი, რომელიც საბრძოლო ცულებისგან განვითარდა. ხმლის ეს სტილი წარმოიშვა დასავლეთ აზიაში ბრინჯაოს ხანაშიSapiro, D., Webler, B. Fabrication of a Bronze Age Sword using Ancient Techniques. JOM 68, 3180–3185 (2016). https://doi.org/10.1007/s11837-016-2105-9 და ეგვიპტეში შემოვიდა შუა სამეფოს მეორე პერიოდში.Lloyd, Alan B. A Companion to Ancient Egypt. Spalinger, Anothony J. Ch 23. Military Institutions and Warfare: Pharaonic. Newark, UNITED KINGDOM: John Wiley & Sons, Incorporated, 2010.Mieroop, Marc Van De. A History of Ancient Egypt. John Wiley & Sons, 2021. pg 126 ხოპეში უფრო გავრცელებული გახდა ახალი სამეფოს პერიოდში და ხშირად გამოისახებოდა მეფეებთან ერთად ქანდაკებებსა და კედლის მხატვრობაში.

ეტიმოლოგია
სიტყვა ხოპეში შესაძლოა წარმოდგებოდეს სიტყვისგან „ფეხი“, როგორც „საქონლის ფეხი“, მათი ფორმის მსგავსების გამო. იეროგლიფი ḫpš-ისთვის („ფეხი“) გვხვდება ჯერ კიდევ კუბოს ტექსტების პერიოდში (პირველი შუა პერიოდი). თუმცა, ძვ. წ. 196 წლის როზეტის ქვაზე ის მოხსენიებულია როგორც „ხმლის“ განმსაზღვრელი იეროგლიფური ბლოკით, სადაც დაწერილია ასოები ხ, პ და შ. 

აღწერა
ტიპური ხოპეში არის 50-60 სმ  სიგრძის, თუმცა უფრო მცირე ზომის ნიმუშებიც არსებობს. იარაღის შიდა მრუდე ნაწილი შეიძლება გამოყენებული ყოფილიყო მოწინააღმდეგის მკლავის დასაჭერად, ან მოწინააღმდეგის ფარის ჩამოსაცილებლად. ახალი სამეფოს პერიოდში ეს იარაღი ბრინჯაოდან რკინით შეიცვალა. პირი მხოლოდ მოღუნული ნაწილის გარე მონაკვეთზეა გალესილი. ნაპოვნია ბლაგვპირიანი ნიმუშები, რაც სავარაუდოდ იმაზე მიუთითებს, რომ ისინი ცერემონიალური დანიშნულებისა იყვნენ. ხოპეში განვითარდა ეპსილონის ან მსგავსი ნახევარმთვარისებრი ცულებისგან, რომლებიც ომში გამოიყენებოდა. ხოპეში ასევე განვითარდა ნახევარმთვარისებრი ხმლებისგან, რომლებიც დასავლეთ აზიიდან მოსახლეებთან ერთად მოვიდა დელტის რეგიონში. ხოპეში ასევე იყო ცერემონიალური ობიექტი, რომელიც ნაჩვენებია მეფეების გამოსახულებებთან ერთად და წარმოადგენს ძალაუფლებისა და დაპყრობის სიმბოლოს.

ისტორია
200px|მინი|არწივების სტელის ფრაგმენტი, რომელშიც ნაპოვნია ხოპეშის უძველესი გამოსახულება. ხოპეში შეიძლება დავინახოთ ფიგურების ხელში ფრაგმენტის ზედა და ქვედა მარცხენა ნაწილში.
ხოპეში არ წარმოქმნილა ეგვიპტეში და წარმოადგენდა უცხო ტექნოლოგიას, რომელიც ეგვიპტეში შემოვიდა შუა სამეფოს მეორე პერიოდში, როდესაც ჰიქსოსები მართავდნენ ქვემო ეგვიპტეს.Mieroop, Marc Van De. A History of Ancient Egypt. John Wiley & Sons, 2021. pg 126 ჰიქსოსები სავარაუდოდ ლევანტიდან იყვნენ წარმოშობით და ეგვიპტეში ახალი ტექნოლოგიური მიღწევები შემოიტანეს. ჰიქსოსებმა შემოიტანეს ახალი ტექნიკები კერამიკაში, ბრინჯაოს დამუშავებასა და ქსოვაში, ასევე შემოიტანეს ახალი იარაღები, როგორიცაა კომპოზიტური მშვილდები, ეტლები და მოღუნული ხმლები, რომლებიც იყვნენ ხოპეშის წინამორბედები.Lloyd, Alan B. A Companion to Ancient Egypt. Spalinger, Anothony J. Ch 23. Military Institutions and Warfare: Pharaonic. Newark, UNITED KINGDOM: John Wiley & Sons, Incorporated, 2010. ხოპეშის უძველესი ცნობილი გამოსახულება არის არწივების სტელიდან, რომელზეც გამოსახულია ლაგაშის მეფე ეანათუმი, რომელიც იარაღს იქნევს; ეს ხოპეშს ათარიღებს სულ მცირე ძვ. წ. 2500 წლით.

ხოპეშის გამოყენების პიკი იყო ახალი სამეფოს დინასტიების დროს, რომელშიც ომი და იმპერიული დაპყრობები იყო ახალი სამეფოების მთავარი მახასიათებლები.Mieroop, Marc Van De. A History of Ancient Egypt. John Wiley & Sons, 2021. pg 126 ხოპეში გამოყენებიდან გავიდა დაახლოებით ძვ. წ. 1300 წელს. ძველი ეგვიპტელი ჯარისკაცები ხოპეშთან ერთად ატარებდნენ სხვადასხვა იარაღს, როგორიცაა ცული, შუბი, კომბალი, სატევარი, მშვილდი და საბრძოლო ეტლები.Lloyd, Alan B. A Companion to Ancient Egypt. Spalinger, Anothony J. Ch 23. Military Institutions and Warfare: Pharaonic. Newark, UNITED KINGDOM: John Wiley & Sons, Incorporated, 2010. აქტიური საბრძოლო მოქმედებების გარდა, ხოპეში ხშირად გამოისახება მეფეების გამოსახულებებთან ერთად, როგორც ძალაუფლებისა და დაპყრობის სიმბოლო.

მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთ ნიმუშს აქვს ნათლად გალესილი პირი, ბევრ ნიმუშს აქვს ბლაგვი პირი, რომელიც, როგორც ჩანს, არასოდეს ყოფილა გამიზნული გასალესად. შესაძლებელია, რომ ზოგიერთი ხოპეში, რომელიც ნაპოვნია მაღალი სტატუსის მქონე ადამიანების სამარხებში, იყო ცერემონიალური ვარიანტები. სხვადასხვა ფარაონი გამოსახულია ხოპეშთან ერთად და ზოგიერთი ნაპოვნია სამეფო სამარხებში, როგორიცაა ორი ნიმუში, რომელიც ნაპოვნია ტუტანხამონთან ერთად.

ხოპეშის გამოსახულებები ასევე ფართოდაა გავრცელებული ახალი სამეფოს პერიოდის ქვაზე ნაკვეთ ნიმუშებში. ნაკვეთები ტიპიურად გვიჩვენებს ხოპეშს, რომელსაც მეფე იყენებს ბრძოლაში ან ცერემონიალურ გარემოში. ხოპეშის ასეთი გამოყენება ემსახურება მეფეების დაკავშირებას ძალაუფლებისა და დაპყრობის კონცეფციებთან.

ლიტერატურა
Wernick (2004). "A khepesh sword in the University of Liverpool Museum". JSSEA. 31: 151–155.
Massafra (2009). Le harpai nel Vicino Oriente antico. Cronologia e distribuzione. Rome La Sapienza Studies on the Archaeology of Palestine & Transjordan. Vol. 09. Roma (published 2012).

სქოლიო

კატეგორია:იარაღები
კატეგორია:ხმლები
კატეგორია:ეგვიპტე