ტრჟინეცი

ტრჟინეცი () — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის მორავია-სილეზიის მხარეში. ის ფრიდეკ-მისტეკის რაიონში მდებარეობს. ქალაქი ჩეხეთში მცხოვრებ პოლონელთა უმცირესობის ერთ-ერთი მთავარი კულტურული ცენტრია. ბოლო მონაცემებით ტრჟინეცის მოსახლეობის 12,1%-ს ეთნიკური პოლონელები შეადგენენ.

ტრჟინეცში არის ჩეხეთის უდიდესი რკინისა და ფოლადის ქარხანა. მას დღემდე დიდი გავლენა აქვს ქალაქზე, მის ხასიათზე, დემოგრაფიასა და ჰაერის ხარისხზე. 

სახელწოდება
ტრჟინეცის სახელწოდება ლელიან ადგილს აღნიშნავს და ძველი სლავური წარმოშობა აქვს.  „ტრჩინა“ სლავურად ლელიანებში გავრცელებულ ლერწმის ბალახს აღნიშნავს. 

გეოგრაფია
ტრჟინეცი საკმაოდ დიდ ფართობზე გაშლილი ქალაქია, ის 13 ადმინისტრაციული ერთეულისგან შედგება. ქალაქი რაიონულ ცენტრ ფრიდეკ-მისტეკიდან აღმოსავლეთით 22 კილომეტრში მდებარეობს. ის ისტორიული ტეშინის სილეზიის ნაწილია. ქალაქის ცენტრიდან ჩეხეთ - სლოვაკეთის საზღვრამდე 20 კილომეტრია. ტრჟინეცში მიედინება მდინარე ოლზა, მას ქალაქის ცენტრში ერთვის პატარა მდინარე ტირა. ქალაქის დასახლებული ტერიტორიის საშუალო სიმაღლე 300 მეტრია ზღვის დონიდან.

ქალაქის მუნიციპალური ტერიტორიის ჩრდილოეთ ნაწილი მორავია-სილეზიის მთისწინეთში მდებარეობს, სამხრეთი ნაწილი კი მორავია-სილეზიის ბესკიდებშია. ქალაქის მუნიციპალურ საზღვარზე მდებარე მთა ოსტრი ყველაზე მაღალი წერტილია ტრჟინეცში, მისი სიმაღლე 1 044 მეტრია ზღვის დონიდან.

ისტორია
ტრჟინეცი ისტორიულ წყაროებში პირველად 1444 წელსაა ნახსენები. სავარაუდოდ ის XIV საუკუნის მეორე ნახევარში დაარსდა. სოფელი თავდაპირველად ტეშინის საჰერცოგოს ეკუთვნოდა, რომელიც ბოჰემიის სამეფოში შემავალი ფეოდალური ერთეული იყო. 1526 წელს ის ჰაბსბურგთა იმპერიის ნაწილი გახდა. 

1770 წლის მონაცემებით სოფელში 200 მოსახლე ცხოვრობდა და მოსახლეობა მთლიანად სოფლის მეურნეობაზე იყო დამოკიდებული. ტერიტორია მდიდარი იყო რკინის მადნის საბადოებით, ჰქონდა საკმარისი წყლისა და შეშის მარაგი, ეს ყველაფერი აქ რკინის ქარხნის დაარსების წინაპირობა გახდა. პირველი სამჭედლოს ფუნქციონირება 1839 წელს დაიწყო და ის სწრაფად გაფართოვდა. ტრჟინეცის რკინის საწარმო მალე გახდა ტეშინის სილეზიის ყველაზე დიდი რკინის ქარხანა. ამ პერიოდში სოფლის მოსახლეობამ სოფლის მეურნეობიდან მრეწველობაში გადაინაცვლა. 1871 წელს კოშიცე-ბოჰუმინის რკინიგზის ახალმა ხაზმა ტრჟინეცშიც გაიარა, რკინიგზის გაყვანამ ქალაქი კიდევ უფრო სწრაფად განავითარა.

1910 წლის მონაცემებით ტრჟინეცის მოსახლეობის 96% პოლონურენოვანი იყო. პირველი მსოფლიო ომისა და ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის დაშლის შემდეგ ტრჟინეცი ჩეხოსლოვაკიის ნაწილი გახდა. 1931 წელს დასახლებას ქალაქის სტატუსი მიანიჭეს. 
მინი|წმინდა ალბერტის ეკლესია

1938  წლის 30 სექტემბერს დადებული მიუნხენის შეთანხმებით გერმანია, დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი და იტალია ჩეხოსლოვაკიის სუდეტების რეგიონის გერმანიაზე გადაცემაზე შეთანხმდნენ. მიუნხენის შეთანხმებას ხშირად მიუნხენის შეთქმულებასაც უწოდებენ. შეთანხმების შემდეგ პოლონეთი სუდეტების ტერიტორიაზე შეიჭრა და დროებით დაიპყრო, დაპყრობილ ქალაქებს შორის იყო ქალაქი ტრჟინეციც. პოლონური ოკუპაცია ერთ წელს გაგრძელდა და შემდეგ ჩეხოსლოვაკიის ეს მიწები ნაცისტურმა გერმანიამ დაიპყრო. 

2018 წელს ტრჟინეცი გამონაკლისის სახით სამართლებრივი სტატუსის ქალაქი გახდა, სამართლებრივი ქალაქის სტატუსი პრესტიჟული ტიტულია ჩეხეთში და ჯამში სულ 27 ქალაქს აქვს მინიჭებული. ქალაქს ამ განსაკუთრებულ სტატუსს ჩეხეთის მთავრობა და პარლამენტის ქვედა პალატა ანიჭებს, ამ სტატუსის მისაღებად ქალაქის მოსახლეობა 40 000-ზე მეტი უნდა იყოს, თუმცა 2018 წელს ტრჟინეცი პირველი სამართლებრივი ქალაქი გახდა, რომლის მოსახლეობაც ამ რიცხვზე ნაკლებია. 

ღირსშესანიშნაობები
ტრჟინეცი ისტორიული ძეგლებით ღარიბია. მთავარი ისტორიული ღირსშესანიშნაობა წმინდა ალბერტის ეკლესიაა, რომელიც 1880-იან წლებში აშენდა.

გამორჩეული ძეგლია გარეუბან გუტიში მდებარე ქრისტეს სხეულის სახელობის ხის ეკლესია. XVI საუკუნის ეკლესია 2017 წელს განძრახ გაჩენილი ხანძრის შედეგად განადგურდა. 2021 წელს მის ადგილზე ახალი ეკლესია ააგეს.

1969 წელს ტრჟინეცის რკინისა და ფოლადის ქარხანამ კომპანიის მუზეუმი გახსნა, რომელიც 1992 წლიდან ქალაქის მუზეუმის სტატუსსაც ატარებს.

ცნობილი ადამიანები

იან კუბიში (1848–1920) - განმანათლებელი და პოეტი
იოზეფ ბუზეკი (1873–1936) - სტატისტიკოსი და პოლიტიკოსი
იან ბუზეკი (1874–1940) - ექიმი და პოლიტიკოსი
პაველ კუბიში (1907–1968) - პოეტი და მწერალი
ადამ ვავროში (1913–1971) - პოეტი და მწერალი 
ტადეუშ კრაუსი (1932–2018) - ფეხბურთელი
სტანისლავ ზაჰრადნიკი (დაბ. 1932) - ისტორიკოსი
ედუარდ ოვჩაჩეკი (დაბ. 1933) - ხელოვანი
კაროლ დანიელ კადლუბიეცი (დაბ. 1937) - ეთნოგრაფი
მიხაელა დოლინოვა (დაბ. 1964) - მსახიობი და ტელეწამყვანი
პეტრ შიშკა (დაბ. 1965) - ტელეწამყვანი და მუსიკოსი
პეტრ პრავეცი (დაბ. 1967) - ასტრონომი
რომან სიკორა (დაბ. 1970) - სცენარისტი
იანა ციესლაროვა (დაბ. 1971) - ორიენტატორი
ედვარდ ლასოტა (დაბ. 1971) - ფეხბურთელი
ვოიტეხ კუჩერა (დაბ. 1975) - პოეტი
ჩესლავ ვალეკი (დაბ. 1975) - იურისტი
მარტინ სტაშკო (დაბ. 1976) - პოკერის პროფესიონალი მოთამაშე
ლენკა ცენკოვა (დაბ. 1977) - ჩოგბურთელი
დავიდ შურმანი (დაბ. 1981) - ყინულზე მოცეკვავე
ლუკაშ რაკოვსკი (დაბ. 1982) - ფიგურული მოციგურავე
ვაცლავ სვერკოში (დაბ. 1983) - ფეხბურთელი
ტომაშ კლუსი (bდაბ. 1986) - მუსიკოსი
სონა პერტლოვა (1988–2011) - მოჭადრაკე
ევა ფარნა (დაბ. 1993) - მომღერალი
კრისტინა პიშკოვა (დაბ. 1999) - მოდელი, მის მსოფლიო 2023
ადამ გავლასი (დაბ. 2002) - დარტის მოთამაშე
Lake Malawi (დაარსდა 2013 წელს) - პოპ-ჯგუფი

დაძმობილებული ქალაქები
 ბელსკო-ბიალა, პოლონეთი
 ჟილინა, სლოვაკეთი

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:მორავია-სილეზიის მხარის ქალაქები