გეორგიოს გრივასი

გეორგიოს გრივასი (; 6 ივნისი, 1897 – 27 იანვარი, 1974), ცნობილი ზედმეტსახელით დიგენისი (), იყო ბერძენი კვიპროსელი ოფიცერი საბერძნეთის არმიიდან და ბერძნული და ბერძენ-კვიპროსული პარამილიტარული ორგანიზაციების — Organization X (1942–1949), EOKA (1955–1959) და EOKA B (1971–1974) — დამფუძნებელი და ლიდერი. იგი ასევე მსახურობდა კვიპროსის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდლად, რომლებიც იმ დროისთვის ეწოდებოდა კვიპროსის უმაღლესი სამხედრო თავდაცვითი სარდლობა (ASDAK) და ომის შემთხვევაში ხელმძღვანელობდა ეროვნულ გვარდიას და საბერძნეთის შეიარაღებულ ძალებს კვიპროსში (ELDYK).

გერილიური და ასიმეტრიული ომის სპეციალისტად მიჩნეული გრივასი ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა იყო კვიპროსის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში, რომელიც მიმართული იყო ბრიტანეთის იმპერიის წინააღმდეგ. იგი გარდაიცვალა სულ რამდენიმე თვით ადრე 1974 წლის გადატრიალებამდე და მის შემდგომ დაწყებულ თურქულ ინტერვენციამდე.

 ადრეული ცხოვრება 
გრივასი დაიბადა ქრისალინიოტისაში, ნიქოზიაში, იულიანური კალენდრით — 23 მაისს, 1897 წელს. იგი იყო ბერძენ კვიპროსელთა ოჯახში დაბადებული კალომირა ჰაჯიმიხაელისა და თეოდოროს გრივასის მეოთხე შვილი. (საინტერესოა, რომ მოგვიანებით, როდესაც იგი 19 წლის ასაკში ჩაირიცხა საბერძნეთის სამხედრო აკადემიაში, საკუთარ დაბადების თარიღად 1898 წლის 23 მაისი მიუთითა, უცნობი მიზეზით). ბავშვობა გაატარა ტრიკომოში, ხოლო 1909–1915 წლებში სწავლობდა პანკიპრიულ გიმნაზიაში ნიქოზიაში, სადაც ბებიასთან ერთად ცხოვრობდა.

 ადრეული სამხედრო კარიერა  
1916 წელს გრივასი გადავიდა საბერძნეთში. The Times-ის ნეკროლოგის მიხედვით, მან ოჯახი მას შემდეგ დატოვა, რაც შეიტყო, რომ მამამისს სურდა ექიმი გამხდარიყო. მიიღო ბერძნული მოქალაქეობა და ჩაირიცხა საბერძნეთის სამხედრო აკადემიაში. მოგვიანებით სწავლა გააგრძელა საფრანგეთის სამხედრო სკოლაში.იგი 1919 წელს დაამთავრა სწავლა, მიიღო ლეიტენანტის წოდება და მონაწილეობა მიიღო საბერძნეთ-თურქეთის ომში. მსახურობდა ჰელენური არმიის 10-ე დივიზიაში და მონაწილეობდა მის წინსვლაში იზმირიდან პანორმოსი (დღეს ბანდირმა), ესქიშეჰირი, ბურსა და საქარიის ბრძოლამდე. 1922 წელს ლოზანის ხელშეკრულებით ჰელენური არმიის მცირე აზიიდან უკან დახევის შემდეგ, გრივასი გადავიდა რედესტოში (დღევანდელი ტექირდაღი) თრაკიაში. მამაცობისთვის დაჯილდოვდა და მიენიჭა ლეიტენანტის წოდება. მოგვიანებით სწავლა განაგრძო საფრანგეთის სამხედრო აკადემიაში, ხოლო დაბრუნების შემდეგ დაინიშნა სხვადასხვა პოსტზე, მათ შორის — საბერძნეთის სამხედრო აკადემიის ლექტორად. 1925 წელს მიიღო კაპიტნის წოდება, 1935 წელს — მაიორისი. 1938 წელს დაქორწინდა ათენელი ფარმაცევტის ქალიშვილზე — ვასილიკი დეკაზე.

 მეორე მსოფლიო ომი და გერმანული ოკუპაცია 
მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე გეორგიოს გრივასი გადაიყვანეს საბერძნეთის არმიის ცენტრალური სარდლობის ოპერაციების განყოფილებაში, სადაც იგი მუშაობდა ჩრდილოეთ საბერძნეთის სტრატეგიული თავდაცვითი გეგმების შემუშავებაზე. საბერძნეთ–იტალიის ომის დაწყების შემდეგ, გრივასი ალბანეთის ფრონტზე გააგზავნეს დეკემბერში, სადაც მსახურობდა მე-2 დივიზიის შტაბის უფროსად.

გერმანიის, იტალიის და ბულგარეთის მიერ საბერძნეთის ოკუპაციის შემდეგ, გრივასმა ჩამოაყალიბა და უხელმძღვანელა პარამილიტარულ ორგანიზაცია Organisation X-ს, რომელიც შედგებოდა საბერძნეთის არმიის ოფიცრებისაგან და მონაწილეობდა საბერძნეთის წინააღმდეგობის მოძრაობაში ოკუპანტების წინააღმდეგ. ორგანიზაციის საქმიანობაში შედიოდა დაზვერვითი მონაცემების გადაცემა მოკავშირეებისთვის, ასევე თავდასხმები და დივერსიული ოპერაციები ოკუპანტების წინააღმდეგ. 1944 წლის დეკემბერში, Organisation X-ის წევრებმა, გერმანელებისგან მიღებული იარაღით, ატენას თისეონის რაიონში საბერძნეთისა და ბრიტანეთის მონარქისტულ ძალებთან ერთად იბრძოლეს, რათა ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის (ელასის) მებრძოლებს არ მიეცათ ქალაქზე კონტროლის დამყარების საშუალება.

1946 წელს გრივასმა დატოვა საბერძნეთის არმია საკუთარი განცხადების საფუძველზე. მისი შემდგომი მცდელობები პოლიტიკაში ჩართვის კუთხით წარუმატებელი აღმოჩნდა.

 EOKA-ს გერილიური კამპანია 

სამხედრო კარიერის დასრულების შემდეგ, გეორგიოს გრივასმა ყურადღება გაამახვილა ბრიტანეთის კოლონიური მმართველობისგან კვიპროსის გათავისუფლებაზე და შემდგომში მის საბერძნეთთან შეერთებაზე. იგი შეუერთდა „კვიპროსის ბრძოლის საიდუმლო კომიტეტს“ და არქიეპისკოპოს მაკარიოსთან ერთად დადო ენოსისის ფიცი, რომლის ფარგლებშიც დაიწყო შეიარაღებული ბრძოლის დაგეგმვა.

1954 წლის ოქტომბერში გრივასი ფარულად ჩავიდა კვიპროსში და დაუყოვნებლივ შეუდგა გერილიური ორგანიზაცია EOKA-ს ჩამოყალიბებას. 1 აპრილს, 1955 წელს, მან გაავრცელა განცხადება სახელით „დიგენისი“ და მოაწყო ბომბდამშენი თავდასხმები ოთხ ძირითად ქალაქსა და სამხედრო ობიექტებზე, რითაც გამოაცხადა კამპანიის დაწყება თვითგამორკვევისა და ენოსისის მოთხოვნით.

პირველი სამხედრო ოპერაციები გრივასმა ნიქოზიაში მდებარე ფარულ სამალავიდან განახორციელა, თუმცა მალევე გადავიდა ტროდოსის მთებში, რათა პირადად ეხელმძღვანელა გერილიურ დანაყოფებს. თავდაპირველად მან ბრძანა, რომ სამიზნე უნდა ყოფილიყვნენ მხოლოდ ბრიტანელი სამხედროები და მათი ბერძენი კოლაბორაციონისტები, ხოლო თურქი კვიპროსელების წინააღმდეგ თავდასხმები აკრძალა.

მან გრიგორის აფქსენტიუ აირჩია ერთ-ერთ ჯგუფის ლიდერად, თავდაპირველად ფამაგუსტის ოლქში. გრივასმა ორჯერ შეძლო დაპატიმრების თავიდან აცილება: პირველად 1955 წლის დეკემბერში, სპილიას ბრძოლაში, ხოლო მეორედ 1956 წლის მაისში — კიკოსთან.

მოგვიანებით, როცა მას კვლავ მისდევდნენ ბრიტანეთის ძალები, აქტიურმა EOKA-ს წევრმა კოსტის ეფსტათიუსმა (მეტსახელად „ფაქიკოსტისი“) ის ფარულად გამოიყვანა მთებიდან და გადაიყვანა ლიმასოლში მდებარე სამალავში, საიდანაც გრივასი უკვე მართავდა როგორც სამხედრო, ისე პოლიტიკურ კამპანიას. ამავე დროს, მაკარიოს III 1956 წლის მარტში ბრიტანულმა ხელისუფლებამ გადაასახლა.

ბრიტანეთის კოლონიური ადმინისტრაცია პოლკოვნიკ გრივასზე დაჭერის სანაცვლოდ 10,000 გირვანქა სტერლინგს და მსოფლიოს ნებისმიერ წერტილში თავისუფალი გამგზავრების შესაძლებლობას აპირებდა.

 საბერძნეთში დაბრუნება 
ციურიხის და ლონდონის შეთანხმებების ხელმოწერისა და 1959 წლის დასაწყისში კვიპროსის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, გეორგიოს გრივასმა უხალისოდ გასცა ცეცხლის შეწყვეტის ბრძანება. მისი შეხედულებები წინააღმდეგობაში მოდიოდა მაკარიოს III-ის პოზიციასთან, რომელმაც ზემოაღნიშნული შეთანხმებები ბერძენ კვიპროსელთა სახელით მიიღო. 1959 წლის მარტში გრივასი გამოვიდა სამალავიდან და გაემგზავრა ათენში — რაც ბრიტანეთის მოთხოვნით ითვლებოდა მისი გადასახლებით — როგორც შეთანხმების ნაწილის. იგი იქ საზეიმოდ მიიღეს როგორც ბერძენ კვიპროსელთა განმათავისუფლებელი და დაჯილდოვდა უმაღლესი სახელმწიფო პატივით, მათ შორის პარლამენტისა და ათენის აკადემიის მიერ. მას მიენიჭა გენერალის წოდება.

დაბრუნების შემდეგ იგი დაარწმუნეს პოლიტიკაში ჩართვისკენ — მიემართა პარტიული კოალიციის ლიდერად, თუმცა 1963 წლის არჩევნებში მისი პარტიის დაბალი მხარდაჭერის გამო, გრივასმა მალევე დატოვა პოლიტიკური ასპარეზი.

1964 წელს, თურქ და ბერძენ კვიპროსელებს შორის ეთნიკური დაპირისპირების დაწყების შემდეგ, გრივასი კვლავ დაბრუნდა კვიპროსში, სადაც ჩაუდგა სათავეში ბერძენ კვიპროსელთა შეიარაღებულ ძალებს — ეროვნულ გვარდიას და იმ საბერძნეთის არმიის ქვედანაყოფს, რომელიც გიორგიოს პაპანდრეუს მთავრობამ გააგზავნა კუნძულის დაცვის მიზნით, თურქეთის შესაძლო შეჭრის საფრთხის გამო.

გრივასის მეთაურობით დაიწყო თავდაცვითი ნაგებობების და გამაგრებული პოზიციების მშენებლობა თურქული ინტერვენციის შესაძლო წინააღმდეგობისთვის. 1967 წლის 15 ნოემბერს, გრივასის უშუალო ხელმძღვანელობით მოქმედმა ბერძენ კვიპროსელთა ეროვნულმა გვარდიამ დაიკავა ორი სოფელი — ლარნაკა, ლიმასოლი და ნიქოზიას დამაკავშირებელი საკვანძო გზაჯვარედინზე, რის შედეგადაც დაიღუპა 27 ადამიანი, უმეტესად შეიარაღებული თურქი კვიპროსელები და პარამილიტარული მებრძოლები კოფინუში და აგიოს თეოდოროსში.

მომხდარს მალევე მოჰყვა თურქეთის ულტიმატუმი, რის გამოც საბერძნეთის სამხედრო ხუნტამ გაიწვია როგორც საბერძნეთის დივიზია, ისე გენერალი გრივასი.

1968-1969 წლებში, მკაცრი მეთვალყურეობის ქვეშ, გრივასი ჩაერთო ოპოზიციურ მოძრაობაში, რომლის მიზანი იყო სამხედრო ხუნტის დამხობა და დემოკრატიის აღდგენა საბერძნეთში. მასთან ერთად მოქმედებდნენ ბერძენი ოფიცრები: პოლკოვნიკი დიმიტრიოს ოპროპულოსი, მაიორები სპიროს მუსტაკლისი, ნიკოლაოს ლიტრასი და გეორგიოს კაროუსოსი, აგრეთვე ბერძენ-კვიპროსელი სტუდენტები და ინტელიგენცია — მათ შორის ბევრი ყოფილი EOKA-ს მებრძოლი. გრივასმა ათენის რამდენიმე უბანში ჩამოაყალიბა შეიარაღებული წინააღმდეგობის უჯრედები, რომლებსაც კვიპროსიდან ფარულად შემოტანილი იარაღი და ასაფეთქებელი მასალა გააჩნდა. თუმცა ორგანიზაცია მალევე აღმოაჩინეს ხელისუფლებამ და მისი მრავალი წევრი დააპატიმრეს.პოლკოვნიკ კაროუსოსის წერილი გაზეთ "Το Βήμα"-ს, 1999 წლის 7 თებერვალიგენერალ ნიკოლაოს ლიტრასისა და ადვოკატ პანიკოს სოტირიუს გამოსვლები სიმპოზიუმზე: "გეორგიოს გრივას დიგენისის სიცოცხლე და მოღვაწეობა", ნიქოზიის საკონფერენციო ცენტრი, 1995 წლის 4 ივნისი. ანდრეას ათანასიუს წიგნი უცნობი ომი ათენსა და ნიქოზიას შორის, გვ. 179მაკარიოს დრუსიოტისი, EOKA B და CIA: ბერძნულ-თურქული ჩრდილოვანი სახელმწიფო კვიპროსში, Nicosia, 2003, გვ. 80–81


 მოგვიანო ცხოვრება და გარდაცვალება 
როცა ხელისუფლებამ გრივასის გეგმები გამოავლინა, იგი ფარულად დაბრუნდა კვიპროსში 1971 წლის 31 აგვისტოს. იქ მან ჩამოაყალიბა შეიარაღებული ორგანიზაცია EOKA B, რომელსაც იყენებდა როგორც ბერკეტს, რათა დაეყოლიებინა ან დაეძალებინა მაკარიოსი დაეტოვებინა თავისი პოზიცია და მიეღო კურსი: „თვითგამორკვევა — ენოსისი“.

მიუხედავად ამისა, EOKA B-მ ვერ შეძლო მაკარიოსის დამხობა, თუმცა შეიარაღებულმა ბრძოლამ ბერძენ კვიპროსელებს შორის გამოიწვია ძალადობისა და ძალადობრივი საპასუხო ქმედებების მორევი, რაც ფაქტობრივად სამოქალაქო ომში გადაიზარდა 1971-დან 1974 წლამდე.Marios Adamides, Η τραγική αναμέτρηση και η προδοσία της Κύπρου, 2011.

გრივასი იმალებოდა ერთ-ერთი სახლის სარდაფში ლიმასოლში, როდესაც 1974 წლის 27 იანვარს გულის უკმარისობით გარდაიცვალა, 76 წლის ასაკში.

გრივასის გარდაცვალების შემდეგ, EOKA B-მ ფარულად გააფორმა შეთანხმება დიმიტრიოს იოანიდისთან, რომელსაც ხშირად „უხილავ დიქტატორს“ უწოდებდნენ, და ორგანიზაცია ათენიდან უშუალო კონტროლზე გადავიდა.

გრივასის დაკრძალვა გაიმართა 1974 წლის 29 იანვარს იმ ეზოში, რომელიც ერთ დროს მისი EOKA-ს პერიოდში სამალავი იყო (1955–1959). დაკრძალვაში ათიათასობით ბერძენ კვიპროსელი მონაწილეობდა. მისი გარდაცვალებისთანავე კვიპროსის მთავრობა გამოაცხადა სამდღიანი გლოვა, ხოლო სამი დღის შემდეგ კვიპროსის პარლამენტი გენერალ გრივასს უწოდა „სამშობლოს ღირსეული შვილი“. მიუხედავად ამისა, გრივასის მიერ ენოსისის მოთხოვნით დაწყებული კამპანიის სამიზნემ — მაკარიოსის მთავრობამ — ცერემონია ფორმალურად ბოიკოტი განუცხადა.


 შემდგომი მოვლენები 
გრივასის გარდაცვალებიდან ზუსტად ექვსი თვის შემდეგ, საბერძნეთის მეორე ხუნტა, დიმიტრიოს იოანიდისის ხელმძღვანელობით, დაამხო მაკარიოსი. იოანიდისი უკვე გეგმავდა გადატრიალებას 1974 წლის გაზაფხულისთვის, თუმცა საბოლოო გადაწყვეტილება მიიღო 2 ივლისს, მას შემდეგ, რაც მაკარიოსმა კვიპროსის ეროვნული გვარდიიდან 550 ბერძენი ოფიცერი გაწვია, რაც საბერძნეთისთვის კუნძულზე სამხედრო კონტროლის დაკარგვას და იოანიდისის დისკრედიტაციას ნიშნავდა.დახურული ჩანაწერი მაკარიოსისა და ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრის საუბრის შესახებ, ლონდონი, 1974 წლის 17 ივლისი.

15 ივლისის გადატრიალება, რომლის ფარგლებშიც მაკარიოსი დაამხეს, შესრულდა ეროვნული გვარდიის მიერ — ბერძენ ოფიცერთა ხელმძღვანელობითა და ბერძენ კვიპროსელ ჯარისკაცთა მონაწილეობით. იმავე დღის 15 ივლისის მეორე ნახევარში გადატრიალებაში მონაწილეობა მიიღეს EOKA B-ს წევრებმა და სხვა პროენოსისტურმა ძალებმა.

თურქეთის ინტერვენცია სწრაფად მოჰყვა გადატრიალებას — 20 ივლისს. იოანიდისს, რომელიც თავს მზადად არ გრძნობდა სრულმასშტაბიანი თურქული ინტერვენციისთვის, მოულოდნელად დარჩა უყურადღებოდ. მან ვერ დაიყოლია თავისი მიერ დანიშნული გენერლები „კ-გეგმის“ ამოქმედებაზე და კვიპროსის სამხედრო მხარდაჭერის უზრუნველყოფაზე. ეს მოვლენები საბოლოოდ გახდა იოანიდისის რეჟიმის დაცემის დასაწყისი.

ლიტერატურა
 Grivas-Digenis Georgios, Apomnimoneumata Agonos E.O.K.A. 1955–59, Athina 1961. third publishing, Athina 2013.
 Grivas-Digenis Georgios, Chronikon Agonos E.O.K.A. 1955–1959, Lefkosia 1971. second publishing, Lefkosia 1997
 Grivas George, General Grivas on Guerrilla Warfare. Translated by A. A. Palis, New York, N.Y., USA, Praeger, 1965
 Grivas George, Guerrilla warfare and EOKA's struggle: a politico-military study. (Translated by A. A. Pallis). London, G.B.: Longmans, Green, 1964
 Grivas George, The Memoirs of General Grivas. Edited by Charles Foley, New York, Frederick A. Praeger, 1965
 Papageorgiou Spyros, O Grivas kai i "X", To Chameno Archeio, Athens 2004
 Woodhouse, Christopher Montague (1948). Apple of Discord: A Survey of Recent Greek Politics in their International Setting. London
 H Tragiki Anametrisi kai i Prodosia tis Kyprou-Marios Adamides-Nicosia-2011-E-Book.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1897
კატეგორია:დაბადებული 1974
კატეგორია:კვიპროსელი ბიოგრაფები
კატეგორია:კვიპროსის სამხედრო პირები
კატეგორია:კვიპროსელი პოლიტიკის თეორეტიკოსები
კატეგორია:საბერძნეთის არმიის გენერლები
კატეგორია:ბერძენი ნაციონალისტები
კატეგორია:ბერძენი ანტიკომუნისტები
კატეგორია:ბერძნული წინააღმდეგობის მოძრაობის წევრები
კატეგორია:ბერძენი მონარქისტები
კატეგორია:ბერძენი მემუარისტები
კატეგორია:EOKA-ს წევრები
კატეგორია:გერილიური ომის თეორეტიკოსები
კატეგორია:EOKA B
კატეგორია:პანკიპრიული გიმნაზიის აღსაზრდელები
კატეგორია:XX საუკუნის კვიპროსელი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის მემუარისტები
კატეგორია:ნიქოზიაში დაბადებულნი
კატეგორია:ფამაგუსტის ოლქის პიროვნებები
კატეგორია:საბერძნეთ–იტალიის ომის მონაწილეები