იაბლუნკოვი

იაბლუნკოვი () — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის მორავია-სილეზიის მხარეში. ქალაქი ფრიდეკ-მისტეკის რაიონში მდებარეობს. ქალაქში მნიშვნელოვან უმცირესობას წარმოადგენენ პოლონელები, კერძოდ სილეზიელი გურალები. პოლონელები დღეს მოსახლეობის 16,4%-ს შეადგენენ. 

გეოგრაფია
იაბლუნკოვი რაიონულ ცენტრ ფრიდეკ-მისტეკიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 31 კილომეტრში მდებარეობს. ის ტეშინის სილეზიის ისტორიულ მხარეშია. იაბლუნკოვი ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე ქალაქია ჩეხეთში. ქალაქის მუნიციპალური ტერიტორია ძირითადად დაბლობზე მდებარეობს, აღმოსავლეთ ნაწილში კი სილეზიის ბესკიდების ქედია. 

იაბლუნკოვი მდინარეების ოლზასა და ლომნას შესართავთანაა გაშენებული.

ისტორია
იაბლუნკოვი ისტორიულ წყაროებში პირველად 1435 წელსაა ნახსენები, ის 1447 წლის უნგრელთა შემოსევის დროს დაინგრა. შემდეგ ადგილობრივებს თავიდან მოუწიათ დასახლების მშენებლობა და უნგრელთა მიერ დანგრეულ ნაწილს „ძველი იაბლუნკოვი“ უწოდეს.

XV - XVI საუკუნეებში იაბლუნკოვი განუწყვეტლივ ვითარდებოდა, 1596 წლის ცნობებით მას ჰყავდა საკუთარი მერი და თვითმმართველობა. ქალაქის განვითარება მისმა სავაჭრო გზაზე მდებარეობამ განაპირობა, ეს სავაჭრო გზა ხმელთაშუა ზღვიდან ბალტიის ზღვამდე ჰკვეთდა კონტინენტს ამ დროში.

1848 წლის ავსტრიის იმპერიის რევოლუციის შემდეგ ქალაქი ავსტრიული სილეზიის ნაწილი გახდა. 1910 წლისთვის მოსახლეობის 84,4% პოლონურენოვანი იყო. 

1938 წლის მიუნხენის შეთანხმების შემდეგ ჩეხოსლოვაკიის ამ ტერიტორიაზე პოლონეთი შეიჭრა და დაიკავა, თუმცა სუდეტების ეს მიწები და მთელი ჩეხოსლოვაკია მალევე დაიპყრო ნაცისტურმა გერმანიამ. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ იაბლუნკოვი კვლავ დაბრუნდა ჩეხოსლოვაკიის შემადგენლობაში.

ღირსშესანიშნაობები
ქალაქის ყველაზე მნიშვნელოვანი ღირსშესანიშნაობაა ისტორიული მოედანია, სადაც არის 1655 წელს შექმნილი შადრევნი ღვთისმშობლის ქანდაკებით.

გამორჩეული კულტურული ძეგლია 1620 წელს აშენებული და მოგვიანებით ნეოგოთურ სტილში აღდგენილი რომის კათოლიკური ეკლესია. აგრეთვე 1928–1932 წლებში აშენებული წმინდა ელიზაბეტის ორდენის მონასტერი.
მინი|ისტორიული შადრევანი 
მინი|ქალაქის მერია
ისტორიული შენობაა იაბლუნკოვის სანატორიუმი, ის 1933–1935 წლებში აშენდა. სანატორიუმის გარშემო 1924 წელს დაარსდა დენდროლოგიური პარკი. მასში დღეს არსებული სახეობების უმეტესობა 1937 წელს დაემატა. 1938 წლისთვის დენდროლოგიურ პარკში უკვე ჰქონდათ მერქნიან მცენარეთა  დაახლოებით ათას სახეობა, რომელთაგან 400 წიწვოვანი ხემცენარე იყო. 
დღეისთვის პარკში 500 სახეობის ხემცენარეა. დენდროლოგიურ პარკშია იან ტრჟისკას და ვინცენც მაკოვსკის მიერ შექმნილი სკულპტურები.

ცნობილი ადამიანები
ოსკარ ზავიშა (1878–1933), პოლონელი მღვდელი და კომპოზიტორი
რუდოლფ პაშეკი (1894–1969), პოლონელი მასწავლებელი და პოლიტიკოსი; იაბლუნკოვის მერი 1932–1938 წლებში
კაროლ პიეგზა (1899–1988), პოლონელი მწერალი და ფოლკლორისტი; აქ ცხოვრობდა და გარდაიცვალა
ოტო შნაიდი (1900–1974), ავსტრიელ-ისრაელელი ხელოვნებათმცოდნე და მწერალი
ირჟი დრაჰოში (დ. 1949), ფიზიკური ქიმიკოსი და პოლიტიკოსი

დაძმობილებული ქალაქები
 გოგოლინის გმინა, პოლონეთი
 კისუცკე-ნოვე-მესტო, სლოვაკეთი
 სიმიანოვიცე-შლიონსკი, პოლონეთი
 ტიაჩივი, უკრაინა
 ვისლა, პოლონეთი

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:მორავია-სილეზიის მხარის ქალაქები