წმინდა ელმოს ხიდი

წმინდა ელმოს ხიდი (ინგლ. St Elmo Bridge) წარმოადგენს ერთმარცხენიან თაღოვან ფერმულ ფოლადის საფეხმავლო ხიდს, რომელიც აკავშირებს სენტ ელმოს ციხესიმაგრის სანაპიროს ვალეტაში, მალტაზე არსებული, დიდი ნავსადგურის შესასვლელთან მდებარე ბოძთან. იგი აშენდა 2011–2012 წლებში ესპანური არქიტექტურული სტუდიის Arenas & Asociados-ის პროექტით. ხიდი დგას იმავე ადგილზე, სადაც ადრე, 1906 წელს აშენებული ხიდი მდებარეობდა, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1941 წელს განადგურდა. თავდაპირველი ხიდი სტრუქტურულად წააგავდა დღევანდელს, თუმცა ის ორ მარცხენიან ღერძზე იყო განლაგებული და არა ერთზე.

 თავდაპირველი ხიდი  

XIX და XX საუკუნეებში დიდი ნავსადგური მნიშვნელოვანი სამხედრო-საზღვაო ბაზა იყო ბრიტანეთისთვის. 1900 წელს ადმირალიტეტმა დაიწყო ბოძის მშენებლობის დაგეგმვა, რომლის მიზანი იყო ნავსადგურის დაცვა როგორც შტორმის, ასევე პოტენციური მტრის შეჭრისგან. ბოძი აშენდა კირქვითა და ბეტონით, იგი შედგებოდა ორი მონაკვეთისგან, რომელთაგან თითოეულს თავზე ჰქონდა შუქურა. მთავარი მონაკვეთი უკავშირდებოდა სენტ ელმოს ციხეს, ხოლო მეორე — რიკაზოლის ციხესიმაგრეს. სამშენებლო ტენდერი გამოცხადდა 1902 წელს და იგი მოიგო კომპანიამ S. Pearson & Sons. საფუძვლის ქვა დაამზადა მეფე ედუარდ VII-მ 1903 წლის 20 აპრილს. სამშენებლო სამუშაოები დაიწყო 1905 წელს და დასრულდა 1910 წელს.

ბოძის მშენებლობის საერთო ღირებულება დაახლოებით 1 მილიონ ფუნტ სტერლინგს შეადგენდა.

მეორე მონაკვეთსა და სენტ ელმოს სანაპიროს შორის საჭირო იყო  გასასვლელის დატოვება, რათა ნავსადგურის წყალი არ დამშრალიყო და მცირე გემებს შეძლებოდათ მოკლე მარშრუტით შესვლა. სწორედ ამ მიზნით 1906 წელს აშენდა ფოლადის საფეხმავლო ხიდი, რომელიც შედგებოდა ორი თაღოვანი ფერმული კონსტრუქციისგან, რომელთაგან თითოეული ეყრდნობოდა რკინაბეტონის ცილინდრულ სვეტებს.

 განადგურება 

1941 წლის 25–26 ივლისის ღამეს, მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას, იტალიის სამეფო ფლოტის სპეცდანაყოფმა Decima Flottiglia MAS განახორციელა თავდასხმა დიდ ნავსადგურზე მოტორიანი ნავების, MT-სამსხვრევი ნავების და Maiale ტიპის ტორპედოების გამოყენებით. ერთ-ერთი Maiale-ს მიზანი იყო სტ. ელმოს ხიდის განადგურება, რომელსაც ბადეები ჰქონდა განლაგებული ნავსადგურის შესასვლელთან, რაც ხელს უშლიდა სხვა ხომალდებს შეეღწიათ და დაერტყათ ნავსადგურში მყოფ ბრიტანულ გემებზე.

თუმცა მოულოდნელობის ფაქტორი დაიკარგა მას შემდეგ, რაც ბრიტანელებმა მოახლოებული თავდასხმის ამოცნობა რადარის მეშვეობით მოახერხეს — ტექნოლოგია, რომლის არსებობაც იტალიელებისთვის ცნობილი არ იყო.

თავდასხმა ხიდზე დაიწყო 1941 წლის 26 ივლისს, დილის 04:46 საათზე. თავდაპირველად გაგზავნილი ნავში ჩატანილმა ასაფეთქებელმა არ იმუშავა, რის გამოც მეორე ნავის პილოტმა გადაწყვიტა სუიციდური შეტევა და მისი ასაფეთქებელი ნავი პირდაპირ შეაჯახა ხიდს. აფეთქებამ გააქტიურა პირველ ნავში განთავსებული ასაფეთქებელი და გამოიწვია ხიდის ერთ-ერთი ღერძის ჩამონგრევა.

მიუხედავად თავდასხმის მიზნის — ბადის განადგურებისა და შესასვლელის გახსნისა — საწინააღმდეგოდ, ჩამონგრეულმა ღერძმა მთლიანად ჩახერგა შესასვლელი. ამის შემდეგ სენტ ელმოს ციხის სანაპირო ბატარეებმა ცეცხლი გაუხსნეს მტერს, რის შედეგადაც უმეტესობა იტალიური ხომალდებისა ან განადგურდა, ან ტყვედ ჩავარდა.

დანგრეული ღერძი ომის დროსვე მოხსნეს, ხოლო დარჩენილი სტრუქტურა მთლიანად დემონტაჟდა ომის დასრულების შემდეგ. ადგილზე მხოლოდ ქვის საყრდენები და შუა სვეტების ფრაგმენტები დარჩა. ამის შემდეგ ბოძი და შუქურა მხოლოდ ზღვით იყო ხელმისაწვდომი.

 თანამედროვე ხიდი 

ხიდის რეკონსტრუქციის მიზანი 2007 წელს გამოცხადდა. თუმცა, აშკარა გახდა, რომ თავდაპირველი დიზაინის სრული აღდგენა ფინანსურად შეუძლებელი იქნებოდა საჭირო ლითონის რაოდენობის გამო. 2009 წლის 18 სექტემბერს გამოცხადდა ტენდერი ხიდის პროექტირებაზე, წარმოებასა და მშენებლობაზე, რომლის მიხედვითაც უნდა აშენებულიყო ერთმალთვალა ხიდი, რომელიც ვიზუალურად თავდაპირველ ხიდს შეესაბამებოდა. ხიდის მშენებლობა შედიოდა ვალეტის რეგენერაციის უფრო ფართო პროექტში, რომელიც ასევე მოიცავდა ძველი ქალაქის კარიბჭის და ყაზარმის ლიფტის რეკონსტრუქციას.


ერთმალთვალა ფოლადის ხიდის წონა შეადგენს დაახლოებით 190 ტონას, მისი სიგრძეა 70 მეტრი, ხოლო სიგანე – 5.5 მ. მას აქვს ასიმეტრიული L-ფორმის მონაკვეთი, ზღვის მხარეს კი მარყუჟოვანი ტრუსის კონსტრუქციაა. ხიდი დამაგრებულია თავდაპირველი ხიდის ქვის საყრდენებზე, ხოლო 1906 წლის ხიდის ბურჯების ნაშთებიც შენარჩუნებულია, თუმცა ისინი დაკავშირებული არ არის თანამედროვე კონსტრუქციასთან. ხიდი დაპროექტდა ესპანური სტუდიის — Arenas & Asociados-ის მიერ, ხოლო მისი კონსტრუქცია ლა კორუნიაში განხორციელდა და მალტაში ჩამოიტანეს გემით „Storman Asia“.

ხიდის დაამონტაჟეს არქიტექტორებმა Bezzina & Cole და სამშენებლო კომპანიამ Vassallo Builders. ინსტალაცია შედგა 2011 წლის 5 ოქტომბერს. ხიდის განათება დაგეგმა ენტონი მაგრომ, კომპანია Calleja Limited-დან. პროექტის საერთო ღირებულება იყო 2.8 მილიონი ევრო. ხიდი განკუთვნილია 120-წლიანი ექსპლუატაციისთვის.

ხიდი ოფიციალურად გაიხსნა 2012 წლის 24 ივლისს ინფრასტრუქტურის, ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების მინისტრის ოსტინ გატის მონაწილეობით, და მოგვიანებით გაიხსნა ფართო საზოგადოებისთვის.

მიუხედავად იმისა, რომ ხიდმა საზოგადოებაში არაერთგვაროვანი შეფასება დაიმსახურა — ზოგი ხოტბას ასხამდა მის არქიტექტურას და თავდაპირველი იერის აღდგენას, ზოგი კი აკრიტიკებდა ხარჯებს და „ხიდს არსაითკენ მიმავალს“ უწოდებდა, — ის მალევე იქცა ადგილობრივ ღირსშესანიშნაობად. მას პერიოდულად შეკეთება ესაჭიროებოდა საფარისა და მოაჯირების დაზიანების გამო, რის გამოც ხიდი დროებით იკეტებოდა.

 დამატებითი ლიტერატურა 

გრანდ ჰარბორის დამცავი ნაგებობის მშენებლობა (ინგლ.)


კატეგორია:საფეხმავლო ხიდები 
კატეგორია:ფოლადის ხიდები 
კატეგორია:ტრასული ხიდები 
კატეგორია:ხიდები მალტაში 
კატეგორია:ვალეტას ნაგებობები და ნაგებობები 
კატეგორია:ხიდები, დასრულებული 1906 წელს 
კატეგორია:1906 წელი მალტაში 
კატეგორია:ნაგებობები მალტაში, რომლებიც მეორე მსოფლიო ომის დროს განადგურდა 
კატეგორია:ნაგებობები, დანგრეული 1941 წელს 
კატეგორია:1941 წელი მალტაში
კატეგორია:ხიდები, დასრულებული 2012 წელს 
კატეგორია:2012 წელი მალტაში 
კატეგორია:„არსაითკენ მიმავალი“ ხიდები
კატეგორია:ხიდები
კატეგორია:ხიდები საუკუნეების მიხედვით
კატეგორია:ხიდები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:მალტა
კატეგორია:მალტის არქიტექტურა
კატეგორია:მალტის ეროვნული სიმბოლოები

სქოლიო