იქტოსტეგა

იქტოსტეგა — კიდურებიანი ტეტრაპოდომორფების გადაშენებული გვარი გვიანდელი დევონური პერიოდიდან, რომელიც თანამედროვე გრენლანდიაა. ის იყო ერთ-ერთი უძველესი ოთხკიდურიანი ხერხემლიანი ცხოველი. იგი ერთ-ერთი პირველი იყო, რომელსაც ჰქონდა წონის აწევის ადაპტაცია ხმელეთზე გადაადგილებისთვის. იქტოსტეგას ჰქონდა ფილტვები და კიდურები, რომლებიც მას ჭაობებში ნავიგაციისთვის სჭირდებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ იქტოსტეგას ხშირად „ტეტრაპოდას“ უწოდებენ მისი კიდურებისა და თითების გამო, ის დიდი ხნით ადრე განვითარდა, ვიდრე ნამდვილი გვირგვინის ჯგუფის ტეტრაპოდები და უფრო ზუსტად შეიძლება მოიხსენიებოდეს, როგორც სტეგოკეფალიური ან ღეროვანი ტეტრაპოდი. მიუხედავად იმისა, რომ უდავოდ ამფიბიების აღნაგობისა, ის არ წარმოადგენს ჯგუფის ნამდვილ წევრს, რადგან პირველი თანამედროვე ამფიბიები (ლისამფიბიების ჯგუფის წევრები) ტრიასულ პერიოდში გამოჩნდნენ. XX საუკუნის ბოლოს სხვა ადრეული სტეგოკეფალიებისა და ახლო მონათესავე თევზების აღმოჩენამდე, იხტიოსტეგა ცალკე იდგა, როგორც გარდამავალი ნამარხი თევზებსა და ტეტრაპოდებს შორის, რომელიც ორივეს მახასიათებლებს. ახალმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მას ჰქონდა უჩვეულო ანატომია, რომელიც უფრო ფუნქციონირებდა სელაპის მსგავსად, ვიდრე სალამანდრას, როგორც ადრე ვარაუდობდნენ.  Stephanie E. Pierce; Jennifer A. Clack; John R. Hutchinson (2012). "Three-dimensional limb joint mobility in the early tetrapod Ichthyostega". Nature. 486 (7404): 524–527. Bibcode:2012Natur.486..523P. doi:10.1038/nature11124. PMID 22722854. S2CID 3127857.

აკანტოსტეგას მსგავსად, იქტოსტეგას ნამარხთა ასაკი 370 მილიონი წელია. მისი სხეულის სიგრძე დაახლოებით 1 მ. იყო. პალეონტოლოგები ვარაუდობენ რომ მას სხეული ქერცლით ჰქონდა დაფარული. იქტოსტეგას ბრტყელი თავი, დიდი სხეული, დიდი ყბები და თევზის ბოლოს მსგავსი კუდი ჰქონდა. იქტოსტეგას ჰქონდა ერთიანი თავის ქალა, რომელზეც განცალკევებულად იყო განთავსებული თვალის ბუდეები, რაც იმას ნიშნავს, რომ მასზე არ იყო არანაირი ღრმულები, რაზეც შესაძლებელი იქნებიდა ყბის კუნთების მიმაგრება. ვინაიდან მათ არ ჰქონდათ სათანადო ყბის კუნთები, იქტოსტეკას და სხვა ადრეულ ტეტრაპოდებს მხოლოდ პირის გაღება და დახურვა შეეძლოთ.

ლიტერატურა
 საყვარაშვილი ნ.,  8000 საინტერესო პაქტი რომელიც აუცილებლად უნდა იცოდე, გამომცემლობა „პალიტრა L“, თბ., 2017  გვ. 94

რესურსები ინტერნეტში
 Tree of Life Site on early tetrapods
 Getting a Leg Up on Land Scientific American Nov. 21, 2005, article by Jennifer A. Clack.
 BBC News: Ancient walking mystery deepens
 3D computer model, forelimb maximal joint range, and hindlimb maximal joint range of Icthyostega on YouTube, videos by Stephanie E. Pierce, Jennifer A. Clack, & John R. Hutchinson

სქოლიო

კატეგორია:გარდამავალი ფორმები