ფენტეზი და სამეცნიერო ფანტასტიკა პოლონეთში

სამეცნიერო ფანტასტიკა და ფენტეზი პოლონეთში სათავეს იღებს XVIII საუკუნის ბოლოდან. თუმცა, სამეცნიერო ფანტასტიკამ, როგორც ჟანრმა პოლონურ ლიტერატურაში, ნამდვილად დაიწყო ჩამოყალიბება XIX საუკუნის ბოლოს ჟიულ ვერნის ნამუშევრების გავლენით. პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკის ბოლო წლებში ძალიან პოპულარული ჟანრი იყო სოციალური სამეცნიერო ფანტასტიკა. მოგვიანებით ბევრმა სხვა ჟანრი განვითარდა.
პოლონეთში ბევრი მწერალი ქმნის სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის ლიტერატურას. საერთაშორისო დონეზე ყველაზე ცნობილი პოლონელი სამეცნიერო ფანტასტიკის მწერალი არის გარდაცვლილი სტანისლავ ლემი. ფაქტობრივად, ტერმინი სამეცნიერო ფანტასტიკა პირველად გამოიყენეს ლემის ერთ-ერთი წიგნის მიმოხილვაშიHarvard citation text|Niewiadowski|1987|p=20|ref=niewi1987 და იგი ფართოდ განიხილება, როგორც პოლონური სამეცნიერო ფანტასტიკური ლიტერატურის ყველაზე გამორჩეული წარმომადგენელი.Harvard citation text|Niewiadowski|Smuszkiewicz|1990|p=134|ref=nismu1990 როგორც სხვაგან, პოლონური სამეცნიერო ფანტასტიკაც მჭიდრო კავშირშია ფენტეზის, საშინელებათა და სხვა ჟანრებთან.

1970-იან წლებში ბევრი ინგლისურენოვანი მწერალი ითარგმნა პოლონურად, შედარებით მცირე პოლონურენოვანი სამეცნიერო ფანტასტიკა ითარგმნა ინგლისურად.

ისტორია

1918 წლამდე
პოლონური სამეცნიერო ფანტასტიკა წარმოიშვა უტოპიური ლიტერატურიდან და დაიწყო XVIII საუკუნის ბოლოს, პოლონეთის განმანათლებლობის პერიოდში, როდესაც მიხალ დიმიტრ კრაევსკიმ დაწერა რომანი პოლონელის მთვარეზე თავგადასავლის შესახებ. მისი ნაშრომი, „ვოიეჩ ზდარჟინსკი“, აღწერს თავის ცხოვრებასა და შემთხვევებს ( Wojciech Zdarzyński, życie i przypadki swoje opisujący) იყო პირველი პოლონური ლიტერატურული ნამუშევარი, რომელიც მთვარეზე მოგზაურობას აღწერდა; მოგზაურობისთვის ბუშტის გამოყენება სიუჟეტს დამაჯერებლობას მატებდა. ფრინავი აპარატების, სწრაფმსროლელი იარაღებისა და მომავლის მედიცინის აღწერას ვხვდებით ვოიეჩ გუტკოვსკის 1817 წლის ნაშრომში „მოგზაურობა კალოპეაში“, მსოფლიოში ყველაზე ბედნიერ ქვეყანაში ( Podróż do Kalopei, do kraju najszczęśliwszego na świecie). პოლონური განმანათლებლობის ლიტერატურაში ფანტასტიკური ელემენტები ხშირად იქმნებოდა იმისთვის, რომ ბოლოს მაინც გაეფანტათ — მაგალითად, იან პოტოცკის სარაგოსაში ნაპოვნი ხელნაწერი, სადაც მოჩვენებები ავტორის მიერ ცრურწმენების სატირას წარმოადგენს.

XIX საუკუნის შუა პერიოდში, პოლონურ რომანტიზმში, ადამ მიცკევიჩი – რომელიც ხშირად მიიჩნევა პოლონეთის უდიდეს პოეტად – მუშაობდა ჟიულ ვერნის მსგავსი სამეცნიერო ფანტასტიკის რომანზე „მომავლის ისტორია“, თუმცა ის არასდროს გამოქვეყნებულა (მხოლოდ რამდენიმე ფრაგმენტია შემორჩენილი). ფანტასტიკურ ელემენტებს ვხვდებით ხალხურ ლიტერატურაზე დაყრდნობილ ნამუშევრებშიც, როგორიცაა მიცკევიჩის ბალადები და რომანსები ან იულიუში სლოვაცკის ბალადინა, ისევე როგორც გოთიკურ რომანებში. მიცკევიჩს განსაკუთრებით აინტერესებდა „მომავალი“ და გეგმავდა უტოპიის წერას, სადაც ტექნოლოგიას მნიშვნელოვანი როლი ექნებოდა. 1840-იან წლებში, ლიტერატურული ჯგუფი „ბოჰემიური ვარშავა“ (პოლ. Bohema Warszawska) ფოლკლორისა და გერმანული რომანტიზმის ფანტასტიკური მოტივებით იყო შთაგონებული, განსაკუთრებით ერნსტ თეოდორ ამადეუს ჰოფმანის შემოქმედებით. ამ პერიოდის ერთ-ერთი სამეცნიერო ფანტასტიკასთან მიახლოებული ნამუშევარია იუზეფ ბოჰდან ძეკონსკის ისტორიული რომანი „შენძივოი“ (1845). 1858 წელს, თეოდორ ტრიპლინის „მოგზაურობა მთვარეზე“, რომელიც სერაფინ ბოლინსკიმ განახორციელა, წინ უსწრებდა პოზიტივისტურ ნოველებს გამოგონებებზე.

პოზიტივიზმის ეპოქაში სამეცნიერო ფანტასტიკა მოიცავდა პოპულარული მეცნიერების ლექციებს საგანმანათლებლო მიზნებით (მაგალითად, მარია იულია ზალესკას ზღაპარი შეუთანხმებელ პრინცებზე ან ზოფია ურბანოვსკას „მოჯადოებული გუციო“) და ნაწარმოებებს „საოცარ გამოგონებებზე“, მაგალითად სიგურდ ვიშნიოვსკის „უხილავი“ ან ბოლესლავ პრუსის „თოჯინაში“ პარიზული ეპიზოდი. მსგავსი თემები ჩანს პრუსის კოლეგის, სტეფან ჟერომსკის შემოქმედებაშიც: მისი „მინის სახლები“ გაზაფხულში (Przedwiośnie) და „სასიკვდილო სხივები“ ვარდში (Róża). ორივე ტენდენცია მომდინარეობს პოზიტივისტების პროგრამიდან, რომელიც მოიცავდა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების პოპულარიზაციას.

XX საუკუნის დასაწყისში, ყველაზე პოპულარულ პოლონურ სამეცნიერო ფანტასტიკის ავტორად ითვლებოდა ეჟი ჟულავსკი თავისი მთვარის ტრილოგიით (Trylogia księżycowa), რომელიც იმ დროისა და სივრცისთვის ნამდვილი შედევრი იყო. ანტონი სმუშკევიჩის თქმით:

ახალ პოლონეთში სამეცნიერო ფანტასტიკა უკავშირდებოდა პარანორმალური მოვლენებისა და პიროვნული დარღვევების მიზეზებისადმი ინტერესს. მაგალითად, ანტონი ლანგე თავის ნაწარმოებებში სპირიტუალისტური მოვლენების რაციონალიზაციას ახდენდა და ინტერესდებოდა იმდროინდელი მეცნიერებით. 

1918–1939
პოლონურ სამეცნიერო ფანტასტიკაში ომთაშორის პერიოდში გროტესკული ელემენტები გამოიყენებოდა, ძირითადად სატირული მიზნებისთვის. ახალი ავტორები და ახალი საკითხები გამოჩნდა. ახალ თემებს შორის განსაკუთრებით პოპულარული იყო სასწაულმოქმედი გამოგონების კონცეფცია (მაგ., სტეფან ბარშჩევსკის „პროფესორ ბოჰუშის ელექსირი“ 1923 წ.), მოტივი, რომელიც ასევე გვხვდებოდა დეტექტიურ რომანებში (მაგ., იერჟი ბოჰდან რიხლინსკის „ცისფერი ჯაშუში" 1926 წ.) და სათავგადასავლო ამბებში (მაგ., ედვარდ კრიუგერის „ელექტრონული კუნძული" 1925 წ., მარია ბუინო-არცტოვას „ბრძენთა კუნძული" 1930 წლიდან). ეპოქის კატასტროფულმა ბუნებამ განაპირობა მომავალზე ორიენტირებული რომანების შექმნა 1920-იანი წლებიდან, სადაც კატასტროფა ხშირად ცენტრალურ როლს ასრულებდა, ზოგჯერ კოსმოსურ მასშტაბშიც კი. პოპულარულ ლიტერატურაში ეს კატასტროფა ან შექცევადი იყო, ან ისეთი, რომლისგანაც „მომაკვდავი ცივილიზაციის უმაღლესი ღირებულებების წარმომადგენლები“ გადარჩნენ (გამონაკლისი იყო ვაცლავ ნიეზაბიტოვსკის „უკანასკნელი დედამიწაზე"), რაც აძლიერებდა რწმენას, რომ ნებისმიერი მარცხის დაძლევა შესაძლებელია, ხშირად პოლონური წარმოშობის პერსონაჟების მოქმედების წყალობით. მაღალ ლიტერატურაში კატასტროფის თემა წარმოდგენილი იყო გროტესკის ფორმით (მაგ., სტანისლავ იგნაცი ვიტკიევიჩის „გაუმაძღრობა", იალუ კურეკის „S.O.S."). 1930-იან წლებში შეიარაღებული კონფლიქტის საფრთხემ განაპირობა კატაკლიზმებისადმი მიძღვნილი პოპულარული პროზის დაცემა. სამეცნიერო ფანტასტიკის კონვენციებს ასევე მიმართავდნენ ისეთი ავტორები, როგორიცაა სტეფან ჟერომსკი (მაგ., „დანას სხივები" 1909 წლის „ვარდიდან“; „მინის სახლები“ 1924 წლის „მომავალი გაზაფხულიდან").

1945–1989
მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკის პირველ ათწლეულში, სამეცნიერო ფანტასტიკა გამოიყენებოდა კომუნისტური რეჟიმის პროპაგანდის იარაღად, რომლის მთავარი მიზანიც იყო კომუნიზმის „ნათელი მომავლის“ ჩვენება. მხოლოდ იოსებ სტალინის გარდაცვალების შემდეგ მიეცათ პოლონელ მწერლებს მეტი თავისუფლება და დაიწყეს მათ გარშემო არსებული რეალობის კითხვის ნიშნის ქვეშ დაყენება, თუმცა ყოველთვის ცენზურასთან ბრძოლით. სამეცნიერო ფანტასტიკური ლიტერატურას პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკის ხელისუფლება სიფრთხილით ეპყრობოდა. მიუხედავად ამისა, 1946 წელს, ჟურნალ „ნოვი შვიატ პჟიგოდში" გამოქვეყნდა სტანისლავ ლემის პირველი რომანი „კაცი მარსიდან". ომის შემდგომი პირველი სამეცნიერო ფანტასტიკური წიგნი იყო ანდჟეი ზიემიეცკის „თავშესაფარი სასახლის მოედანზე“, 1947 წ.; იმავე წელს გამოქვეყნდა კაზიმიერჟ ვროჩინსკის „ყურადღება! A.R. 7: რომანი ატომის შესახებ". სამეცნიერო ფანტასტიკისადმი მცირედი ინტერესის ზრდა გამოიწვია ანთოლოგიამ „პოლონური ფანტასტიკური რომანი“, რომელიც 1949 წელს გამოსცა იულიან ტუვიმმა. 1951 წელს ლემმა გამოსცა თავისი სადებიუტო წიგნი „ასტრონავტები“, ხოლო 1955 წელს — „მაგელანის ღრუბელი“. იმ დროს ის იყო პოლონური სამეცნიერო ფანტასტიკის უდავო ლიდერი, რომელმაც პირველად გააკრიტიკა რეჟიმის ქმედებები თავის ნაწარმოებში „მოგონებები აბაზანიდან“. მას მოჰყვნენ იანუშ ა. ზაიდელი, კონრად ფიალკოვსკი და ჩესლავ ხრუშჩევსკი, ხოლო 70-იანი წლების შუა პერიოდიდან მოკლე დროით — ადამ ვიშნიევსკი-სნერგის აღიარებული ნაწერები. 1949 წელს მიღებული სოციალისტური რეალიზმის პრინციპებმა განაპირობა, რომ ზოგიერთი ნაწარმოები დაიწერა ტენდენციური და ზოგჯერ კარიკატურული მანერითაც კი.

პოლონურმა ოქტომბერმა გამოიწვია ცვლილებები კულტურულ პოლიტიკაში, რამაც საშუალება მისცა, გამოქვეყნებულიყო მრავალი წლის წინ დაწერილი რომანები — 1956 წელს გამოვიდა ვლადისლავ უმინსკის, პოლონური სამეცნიერო ფანტასტიკის ვეტერანის, „დედამიწის მიღმა სამყაროები“ და რომან გაიდას „ატომური ერის ხალხი“ (ორივე დასრულდა 1948 წელს). ამ პერიოდის ლიტერატურა ხასიათდება მომავალი საზოგადოების ოპტიმისტური ხედვით, რომელიც, დედამიწაზე საკუთარი საჭიროებების დაკმაყოფილების შემდეგ, გადაწყვეტს, „მისწვდეს ვარსკვლავებს“. 1960 წლამდე გამოქვეყნდა კიდევ რამდენიმე სხვადასხვა ხარისხის რომანი, როგორიცაა ბოჰდან კორევიცკის „დროის ოკეანის გავლით“, ევგენიუშ მორსკის „შავი ჯუჯის დევნაში“, ანდჟეი ოსტოია-ოვსიანის „ასპაზია“, ადამ ჰოლანეკის „კატასტროფა ანტარქტიდის მზეზე“ და ბორუნისა და ტრეპკას ტრილოგიის ბოლო ნაწილი, „კოსმოსური ძმები“. საბოლოოდ, პოლონეთმა დაიწყო დასავლური ავტორების სამეცნიერო ფანტასტიკური ნაწარმოებების გამოცემა (პირველი ამერიკული ანთოლოგიები, „მეოთხე განზომილებისკენ“ და „რაკეტული ბილიკები“, გამოქვეყნდა 1958 წელს იულიან სტავინსკის ძალისხმევით).

1960-იან წლებში ლემმა გამოაქვეყნა ისეთი რომანები, როგორიცაა „ედემი“ (1959), „სოლარისი“, „დაბრუნება ვარსკვლავებიდან“ და „აბაზანაში ნაპოვნი მოგონებები“ (ყველა 1961 წელს), „უძლეველი“ (1964) და „მისი ბატონის ხმა“ (1968). ამავდროულად, ლემის ნაწარმოებებში გაჩნდა გროტესკული ელემენტები, რომლებიც ეხმიანებოდა ადრინდელი ავტორების ფილოსოფიურ ზღაპრებს (მაგ., „ვარსკვლავის დღიურები“, „რობოტების წიგნი“, „კიბერიადა“). ამ პერიოდში ასევე ჩამოყალიბდა პოლონური სამეცნიერო ფანტასტიკის კონვენციები, რაც განახორციელეს ისეთმა მწერლებმა, როგორიცაა ლემი, კჟიშტოფ ბორუნი, კონრად ფიალკოვსკი, მაციეი კუჩინსკი და ვიტოლდ ზეგალსკი. ამ დროს რამდენიმე ახალი ავტორი ჩნდება, მათ შორის ედმუნდ ვნუკ-ლიპინსკი და იანუშ ზაიდელი, ხოლო იერჟი ბროშკიევიჩმა და ალფრედ შკლარსკიმ გამოსცეს ფანტასტიკური ნაწარმოებები ახალგაზრდა მკითხველებისთვის.

1970-იან წლებში ისეთმა მწერლებმა, როგორებიც არიან ბოჰდან პეტეცკი, ვიქტორ ჟვიკიევიჩი და ადამ ვიშნიევსკი-სნერგი, გამოაქვეყნეს თავიანთი პირველი ნაწარმოებები, ამასთან, ვიშნიევსკი-სნერგის სადებიუტო რომანმა „რობოტი“ მნიშვნელოვანი აჟიოტაჟი გამოიწვია ლიტერატურულ საზოგადოებაში. 1970-იანი წლების ბოლოს პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკაში წარმოიშვა ჟანრი სოციალური სამეცნიერო ფანტასტიკა ( fantastyka socjologiczna). იმ დროს ის ფოკუსირებული იყო ტოტალიტარული მთავრობების მიერ დომინირებული საზოგადოებების განვითარებაზე. ჟანრში დომინირებდნენ იანუშ ა. ზაიდელი („ლიმეს ინფერიორი“, „პარადიზია“), ედმუნდ ვნუკ-ლიპინსკი („აპოსტეზიონის“ ტრილოგია), ადამ ვიშნიევსკი-სნერგი და მარეკ ორამუსი. სტანისლავ ლემის ზოგიერთი ნაწარმოებიც შეიძლება ამ ჟანრში მოხვდეს. ამ ჟანრის წიგნების ფანტასტიკური გარემო, როგორც წესი, მხოლოდ საბაბი იყო პოლონური საზოგადოების სტრუქტურის ანალიზისთვის და ყოველთვის რეალობაზე მინიშნებებით იყო სავსე.

1976 წელს პოზნანში ჩატარდა მესამე ევროკონი.

1989 წლის შემდეგ

1989 წელს მომხდარმა სისტემურმა ტრანსფორმაციამ ასევე იმოქმედა ფანტასტიკური ლიტერატურის პოზიციაზე ქვეყანაში. სახელმწიფო გამომცემლობებმა დაკარგეს თავიანთი მონოპოლისტური პოზიციები. ახლად დაარსებული, ხშირად ხანმოკლე სიცოცხლის მქონე კომპანიები ცდილობდნენ მრავალწლიანი ჩამორჩენის ანაზღაურებას დასავლური სამეცნიერო ფანტასტიკური ლიტერატურის მასიური გამოცემით, რომელიც ხშირად მდარე ხარისხის იყო. ჟანრი მეტწილად პოლიტიკურ ფანტასტიკად გარდაიქმნა, რომელსაც წარმოადგენდნენ ისეთი მწერლები, როგორიცაა რაფალ ა. ზიემკიევიჩი, თუმცა ექო ჩანს 1990-იანი წლების ტომაშ კოლოძეიჩაკის დისტოპია/მძიმე სამეცნიერო ფანტასტიკის დილოგიაში.

1989 წლის შემდეგ პოლონური სამეცნიერო ფანტასტიკის ახალი ვარსკვლავები გამოჩნდნენ, მათ შორის ისეთი ფიგურები, როგორებიც არიან იაცეკ დუკაი, მარეკ ჰუბერატი, რაფალ კოსიკი, შჩეპან ტვარდოხი, ვიტ შოსტაკი და ლუკაშ ორბიტოვსკი.

ცვლილებები შეეხო ასევე ბაზარზე არსებულ ერთადერთ ჟურნალს „ფანტასტიკა". სახელმწიფო გამომცემლის დაცემამ განაპირობა, რომ სარედაქციო გუნდმა აიღო ჟურნალის გამოცემა საკუთარ თავზე, მთავარი რედაქტორი გახდა ლეხ იენჩმიკი, რომელსაც უფრო ხანგრძლივი პერიოდით მოჰყვა მაციეი პაროვსკი.

1990-იან წლებში ჯგუფ Trust-ის გარშემო შემოკრებილმა ახალგაზრდა შემოქმედთა ჯგუფმა (შემდგომში Klub Tfurców, მათ შორის რაფალ ზიემკიევიჩი და იაროსლავ გჟენდოვიჩი) დაიწყო ყოველთვიური ჟურნალის, „ფენიქსის", გამოცემა. ასევე თარგმანებიც მომრავლდა, უპირველესად დასავლური (ინგლისურენოვანი) ლიტერატურიდან. მთავარი პოლონური გამომცემლობა, რომელიც სპეციალიზდებოდა პოლონურ სამეცნიერო ფანტასტიკასა და ფენტეზზე, იყო SuperNOWA. სცენა გარდაიქმნა 2002 წლის გარშემო და შემდეგ, როდესაც SuperNOWA-მ დაკარგა დომინანტური პოზიცია და გამოჩნდნენ ახალი პოლონელი მწერლები, „2002 წლის თაობა".

ამჟამად, პოლონური სამეცნიერო ფანტასტიკისა და ფენტეზის დიდი ნაწილი ჰგავს იმას, რაც ნაცნობია ინგლისურენოვანი მწერლებისთვის. პოლონეთში მრავლად არიანსამეცნიერო ფანტასტიკისა და ფენტეზის ავტორები, და მათი ნაწარმოებები მერყეობს ალტერნატიული ისტორიებიდან მძიმე სამეცნიერო ფანტასტიკამდე. საერთაშორისო დონეზე ყველაზე ცნობილი პოლონელი სამეცნიერო ფანტასტიკის მწერალი უდავოდ სტანისლავ ლემია, თუმცა ბევრი სხვა შეიძლება მსოფლიო კლასის მწერლად ჩაითვალოს. Myths, Legends, Fantasy... An Overview of Polish Science Fiction & Fantasy, British Council

თანამედროვე პოლონელი სამეცნიერო ფანტასტიკის ავტორები

ევა ბიალოლენცკა[30]Jacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16
ანა ბჟეზინსკა:Jacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16 ერთ-ერთი ახალგაზრდა პოლონელი მწერალი, ცნობილი მიმდინარე ფენტეზი საგით, რომლის პირველი წიგნიც (Zbójecki Gościniec) 1999 წელს გამოიცა.
ეუგენიუშ დემბსკი:Jacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16 ფენტეზისა და სამეცნიერო ფანტასტიკის მწერალი, ყველაზე ცნობილია ორი სერიით — ოუენ იეიტსის სამეცნიერო-ფანტასტიკური დეტექტიური ისტორიებით და იუმორისტული თავგადასავლებით „ქამელეონი რაინდის“, ჰონდელიკის შესახებ.
იაცეკ დუკაი: 1990-იანი და 2000-იანი წლების ერთ-ერთი ყველაზე აღიარებული მწერალი და მრავალი ჯილდოს მფლობელი. ცნობილია თავისი წიგნების სირთულით, და ხშირად ამბობენ, რომ დუკაის ერთი მოკლე მოთხრობა მეტ იდეას შეიცავს, ვიდრე სხვა მწერლები მთელი ცხოვრების განმავლობაში თავიანთ წიგნებში დებენ. მისი წიგნები ძირითადად მკაცრი სამეცნიერო ფანტასტიკაა; პოპულარულ თემებს შორისაა ტექნოლოგიური სინგულარობა, ნანოტექნოლოგია და ვირტუალური რეალობა. მის საყვარელ მწერლებს შორისაა ავსტრალიელი გრეგ იგანი, და დუკაის წიგნები გარკვეულწილად ჰგავს იგანის ნაწარმოებებს.
იაროსლავ გჟენდოვიჩი:Jacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16 ფენტეზი მოთხრობების ავტორი, 2005 წელს ზაიდელის პრემიის მფლობელი წიგნისა და მოკლე მოთხრობისთვის.
ადამ ჰოლანეკი: მწერალი და ჟურნალისტი, „ფანტასტიკას“ დამაარსებელი.
ანა კანტოჩი
ტომაშ კოლოძეიჩაკი:Jacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16 სამეცნიერო ფანტასტიკისა და ფენტეზის ავტორი, სცენარისტი, გამომცემელი და წიგნების, კომიქსებისა და როლური თამაშების რედაქტორი.
მარეკ ჰუბერატი:Jacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16 მრავალი მოკლე მოთხრობის ავტორი, ფოკუსირებულია თავისი პერსონაჟების ჰუმანისტურ ასპექტებზე (ფსიქოლოგია, გრძნობები, მოტივაციები და ა.შ.).
მაია ლიდია კოსაკოვსკა:Jacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16 ფენტეზი მწერალი, მისი სავაჭრო ნიშანია ანგელოზების ხშირი გამოჩენა.
ფელიქს ვ. კრესი:Jacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16 ყველაზე ცნობილია ორი ფენტეზი ციკლით: Księga całości (მთლიანობის წიგნი), რომელიც მიმდინარეობს სამყაროში სახელად შერერი, სადაც კატები და ორბები ისევე ჭკვიანები არიან, როგორც ადამიანები, და Piekło i szpada (ჯოჯოხეთი და დაშნა), მოქმედება მიმდინარეობს ალტერნატიულ XVII საუკუნეში, სადაც დემონები და სატანაზე უფრო ძველი არსებები ღიად ურთიერთობენ კაცობრიობასთან.
იაცეკ კომუდა: ცნობილია თავისი მოთხრობებით, რომლებიც პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობაშია მოთხრობილი; მისი წერის სტილი ხშირად ძალიან ჰგავს ისტორიულ რომანს, თუმცა ის არ გაურბის ზებუნებრივ ელემენტებს, კუდიანებსა და ეშმაკებს. ის ასევე არის როლური თამაშის, Dzikie Pola ერთ-ერთი ავტორი, რომელიც იმ პერიოდშია მოქცეული.
სტანისლავ ლემი. ლემი იყო პოლონეთის ყველაზე აღიარებული და ცნობილი სამეცნიერო ფანტასტიკის მწერალი (თუმცა მან ძირითადად შეწყვიტა სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრში წერა 1990-იანი წლებამდე) და ერთადერთი, ვისი ნაშრომების უმეტესობაც ინგლისურად ითარგმნა. ის ხშირად გადადიოდა ფილოსოფიურ მსჯელობაში ტექნოლოგიაზე, ინტელექტის ბუნებაზე, ურთიერთკომუნიკაციისა და გაგების შეუძლებლობაზე და კაცობრიობის ადგილზე სამყაროში. მისი ნაშრომები ზოგჯერ წარმოდგენილია როგორც მხატვრული ლიტერატურა, რათა თავიდან აიცილოს აკადემიური ცხოვრების მახეები და მკითხველთა შეზღუდვები და სამეცნიერო სტილი, ხოლო სხვები იღებს ესსეებისა და ფილოსოფიური წიგნების ფორმას.
კონრად ტ. ლევანდოვსკიJacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16
ლუკაშ ორბიტოვსკი
რომუალდ პავლაკი Jacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16
იაცეკ პიეკარJacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16
ანჯეი პილიპიუკიJacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16 ყველაზე ცნობილია თავისი იუმორისტული სერიით იაკუბ ვენდროვიჩის შესახებ, ალკოჰოლიკი ეგზორცისტისა და უნებლიე სუპერგმირის შესახებ. ცოტა ხნის წინ მან დაიწყო კიდევ ერთი პოპულარული სერია, რომელიც სამი ქალის თავგადასავლებს ეხება: 1000 წელზე მეტი ხნის ვამპირი, 300 წლის ალქიმიკოსი-შლახტიანკა და მისი ნათესავი, ყოფილი პოლონელი საიდუმლო აგენტი CBŚ-დან (გამოძიების ცენტრალური ბიურო). სერიაში განმეორებადი პერსონაჟია ალქიმიკოსი მიხალ სენძივოი, და სამყარო იგივეა, რაც ვენდროვიჩის (რომელიც დროდადრო ჩნდება).
ანჯეი საპკოვსკი.Jacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16 საპკოვსკი ერთ-ერთი ბესტსელერი პოლონელი ავტორია, თარგმნილი მრავალ ენაზე (ბოლო დროს ინგლისურად), ის ყველაზე ცნობილია თავისი „ვედმაკის“ სერიით. სერიის მთავარი პერსონაჟია გერალტი, მუტანტი მკვლელი, რომელიც ბავშვობიდან იყო გაწვრთნილი მონსტრებისა და სხვა ზებუნებრივი არსებების სანადიროდ და გასანადგურებლად. გერალტი მოძრაობს ორაზროვან მორალურ სამყაროში, მაგრამ ახერხებს, შეინარჩუნოს საკუთარი თანმიმდევრული ეთიკის კოდექსი. ერთდროულად ცინიკური და კეთილშობილი, გერალტი შედარებულია რეიმონდ ჩენდლერის მთავარ პერსონაჟ ფილიპ მარლოუსთან. სამყარო, რომელშიც ეს თავგადასავლები ხდება, ბევრს იღებს ჯ.რ.რ. ტოლკინისგან, ამავე დროს მნიშვნელოვნად არის გავლენის ქვეშ პოლონეთის ისტორიიდან და სლავური მითოლოგიიდან.
იაცეკ სობოტა Jacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16
ვიტ შოსტაკი
იანუშ ზაიდელი. ის გახდა მეორე ყველაზე პოპულარული პოლონელი სამეცნიერო ფანტასტიკის მწერალი (სტანისლავ ლემის შემდეგ) მის უეცარ გარდაცვალებამდე 1985 წელს.ზაიდელის რომანებმა შექმნა პოლონური სოციალური ფანტასტიკისა და დისტოპიური ფანტასტიკის ბირთვი. თავის ნამუშევრებში ის წარმოაჩენს ტოტალიტარულ სახელმწიფოებსა და ჩამოშლილ საზოგადოებებს. მისი გმირები სასოწარკვეთით ცდილობენ აზრის პოვნას გარემომცველ სამყაროში; ზოგჯერ, როგორც Cylinder van Troffa-ში, ისინი არიან გარეშე პირები სხვა დროიდან ან ადგილიდან, და ცდილობენ ახალ გარემოსთან ადაპტირებას. მისი ნაშრომების მთავარი განმეორებადი თემაა მკითხველების პირქუში, უიმედო სიტუაციების შედარება იმასთან, რაც შეიძლება მოხდეს კოსმოსურ გარემოში, თუ ჩვენ კოსმოსურ სამყაროებში გადავიტანთ ტოტალიტარულ იდეებსა და ჩვევებს: წითელი კოსმოსური რესპუბლიკები ან კოსმოსური შრომის ბანაკები, ან ორივე. იანუშ ა. ზაიდელის სახელობის პოლონური ფენდომის პრემია მის საპატივცემულოდაა დასახელებული.
რაფალ ა. ზიემკევიჩი.Jacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16 1990-იან წლებში ის იყო ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული პოლონელი სამეცნიერო ფანტასტიკის ავტორი. თავისი რომანებისთვის Pieprzony los kataryniarza (1995) და Walc stulecia (1998), ასევე მოკლე მოთხრობისთვის Śpiąca królewna (1996) მას მიენიჭა პრესტიჟული ზაიდელის პრემია. მის ნაშრომებში პოპულარული თემაა პოლონეთის და უფრო ფართოდ, ევროპის ბედი უახლოეს მომავალში (რამდენიმე წლიდან რამდენიმე ათეულ წლამდე). მისი წიგნები ხშირად მუქ ფერებში ხატავს მომავალს, აჩვენებს დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის დაშლას სამოქალაქო ომში, ევროკავშირის უძლურებას ისლამური ტერორიზმის წინაშე, და მტაცებლური კაპიტალიზმისა და პოლიტიკური კორექტულობის აბსურდამდე მიყვანას, რაც იწვევს მორალისა და ეთიკის ეროზიას. ამრიგად, მისი წიგნები ხშირად კლასიფიცირდება, როგორც პოლიტიკური ფანტასტიკა და სოციალური მეცნიერების ფანტასტიკა, თუმცა ისინი არ განიხილება, როგორც დისტოპიური ფანტასტიკა.
ანჯეი ზიმნიაკიJacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16
ანჯეი ზიემიანსკი.Jacek Dukaj, Krajobraz po zwycięstwe czyli polska fantastyka ad 2006, Nowa Fantastyska, 1/2007 (292), p. 11–16 ზიემიანსკი წერს როგორც სამეცნიერო ფანტასტიკას — ისეთი თემებით, როგორიცაა პოსტ-აპოკალიფსური "Autobahn nach Poznan" და ალტერნატიული ისტორია "Bomba Heisenberga", ასევე ფენტეზის, როგორიცაა მისი უახლესი "Achaja" სერია.

სამეცნიერო ფანტასტიკის კონვენციები 

პოლონეთში de facto თითქმის ყოველთვის არის „სამეცნიერო ფანტასტიკისა და ფენტეზის კონვენციები“ და ხშირად მჭიდროდაა შერეული როლური თამაშების კონვენციებთან. მეორე მხრივ, მიუხედავად იმისა, რომ პოლონეთში ასევე არის რამდენიმე მანგასა და ანიმეს კონვენცია, ისინი ჩვეულებრივ გამიჯნულია სამეცნიერო ფანტასტიკისა და გეიმინგის ფანდომის კონვენციებისგან. პოლონეთში კომიქსებისა და სამეცნიერო ფანტასტიკის ყველაზე მნიშვნელოვანი კონვენციები მოიცავს ვარშავის Comic Con-ს და კომიქსებისა და თამაშების საერთაშორისო ფესტივალს ლოძში.

ლიტერატურული ჯილდოები

250px|მინი|ალტ=პრემია „სფინქსის“ ქანდაკება|პრემია „სფინქსის“ ქანდაკება
იანუშ ა. ზაიდელის ჯილდო (მოკლედ ცნობილი, როგორც „სფინქსი“)
ნაუტილუსის პრემია
Śląkfa, უძველესი პოლონური ფანდომ კლუბის, სილეზიის ფანტასტიკის კლუბის ჯილდო.
Sfinks-ის ჯილდო, ჟურნალ SFinks-ის ჯილდო
იეჟი ჟულავსკის ლიტერატურული ჯილდო, დაარსებული 2008 წელს იეჟი ჟულავსკის პატივსაცემად.

დამატებითი ბმულები
Polish Cinematic Dystopias
Polish Science Fiction
Futurological Congress - Contemporary Polish Fantasy and Sci-Fi by Marcin Zwierzchowski
An Overview of Polish Science Fiction & Fantasy, last accessed on 15 June 2006
  Historia polskiej literatury fantastycznej (History of Polish fantasy literature)

აგრეთვე იხილეთ


სქოლიო

კატეგორია:პოლონური ლიტერატურა
კატეგორია:სამეცნიერო ფანტასტიკა
კატეგორია:სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის მწერლები
კატეგორია:სამეცნიერო ფანტასტიკა ეროვნების მიხედვით