ხამზატ გიცბა

მინი
ხამზატ ,,როკი" გიცბა (დ. 1969/1970 - გ. 17 აგვისტო, 2007, გუდაუთა) - აფხაზი მუსლიმი სასულიერო პირი (იმამი), აფხაზეთის ომის მონაწილე და ტერორისტი. 1996 წლის 16 იანვარს, გიცბამ და მისმა თანმხლებმა ტერორისტებმა პანამის დროშის ქვეშ, შავ ზღვაში მცურავი ბორანი ,,ავრასია" ძალის გამოყენებით დაიკავეს, მათ ასეულობით ადამიანი 3 დღის განმავლობაში მძევლად ჰყავდათ, მიუხედავად იმისა, რომ ტერორისტული აქტი უმსხვერპლოდ დასრულდა, 13-მა მძევალმა მაინც მიიღო სხვადასხვა სახის დაზიანება ან შეერყა ჯანმრთელობა.

 ადრეული ცხოვრება 
ხამზატ გიცბა სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გეოგრაფიის მიმართულებით სწავლობდა. გარკვეული პერიოდი მასწავლებლად მუშაობდა სოფელ დურიფშის სკოლაში. კრივის დიდი სიყვარულის გამო, მას ზედმეტსახელად როკის ეძახდნენ (ზედმეტსახელი მომდინარეობს როკი ბალბოას პერსონაჟიდან).

 აფხაზეთის ომი 
გიცბა აფხაზეთის ომში ქართული ძალების წინააღმდეგ იბრძოდა. ის არ ირიცხებოდა აფხაზეთის ე.წ. ეროვნულ გვარდიაში ან სხვა რომელიმე აფხაზურ დაჯგუფებაში, არამედ შამილ ბასაევის ჩეჩნურ ბატალიონში, რადგან ის მუსლიმი იყო. მოგვიანებით ვრცელდებოდა ინფორმაცია, თითქოს ბასაევი გიცბას სიძე გახდა, თუმცა აღნიშნული ინფორმაცია უარყო აფხაზეთის მუსლიმთა სულიერმა საბჭომ. გიცბას კავშირს ჩეჩნებთან ასევე ადასტურებს მის მიერ, დიდი ალბათობით დაცემულ სოხუმში, თანამებრძოლებთან ერთად ნამღერი რუსულენოვანი სიმღერა ,,კავკასიის ჰიმნი" (რუს. Гимн Кавказа). სიმღერა პირველად შეასრულა აფხაზეთში მებრძოლმა კიდევ ერთმა ჩეჩენმა მოხალისემ, ხამზატ ხანკაროვმა, თუმცა სხვა წყაროში, ხანკაროვთან ერთად ჰიმნის ავტორებად შამილ ბასაევი და ხამზატ გიცბაც არიან დასახელებულნი. მიუხედავად სათაურისა, კავკასიაში არ იგულისხმება მთლიანი რეგიონი, მით უფრო საქართველო ან სომხეთი (ამ უკანასკნელის წინააღმდეგ ბასაევი და მისი რაზმი ყარაბაღის პირველ ომში იბრძოდა), სიმღერა ეძღვნება ჩრდილოეთი კავკასიის მუსლიმი ხალხების განთავისუფლებას მონობიდან, პირველ ნაბიჯადაა დასახელებული და ცალკეა გამოყოფილი აფხაზეთის (აფსნის) დამოუკიდებლობა. 

 ბორანი ,,ავრასიის'' გატაცება 
1996 წლის 16 იანვარს, ბორანი ,,ავრასია" ტერორისტულმა ჯგუფმა - ,,შამილის (ბასაევის) შვილიშვილებმა" ჩაიგდო ხელში, მათ შორის ,,როკიც" იყო. მარშრუტის მიხედვით ბორანი ტრაპიზონიდან ჯერ ერეგლიში, შემდეგ კი სოჭში უნდა წასულიყო, თუმცა ტერორისტებმა მას მარშრუტი შეუცვალეს და სტამბულისკენ გაცურეს. ტერორისტებმა გემზე კავკასიის მთიელ ხალთა კონფედერაციის და ჩეჩნეთის რესპუბლიკა იჩქერიის დროშები ააფრიალეს, გააჟღერეს შემდეგი მოთხოვნები - ჩეჩნეთის ომზე მსოფლიო ყურადღების მიპყრობა და ჩეჩენი საველე მეთაურის, სალმან რადუევის უსაფრთხოდ და უვნებლად გამოყვანის უზრუნველყოფა დაღესტნისა და ჩეჩნეთის საზღვარზე მდებარე სოფელ პერვომაისკოიედან, წინააღმდეგ შემთხვევაში მძევლების დახოცვით იმუქრებოდნენ. მძევლების რაოდენობაზე სხვადასხვა ინფორმაციები ვრცელდება, მაგრამ როგორც მინიმუმ 150-ზე ნაკლები არსად არაა ნათქვამი. მოქმედებებისა და მოთხოვნებიდან გამომდინარე თურქულ მედიაში ჯგუფს წინასწარ მიაწერეს ჩეჩნურის სახელი, თუმცა ყველაფერი ასე მარტივად არ იყო, 9 კაციანი ჯგუფიდან მხოლოდ 2 იყო ეთნიკურად ჩეჩენი: რამაზან ზუბარევი და ვისხან აბდურაჰმანოვი, დანარჩენები ეთნიკურად აფხაზები იყვნენ, მაგრამ უშუალოდ აფხაზეთიდან მხოლოდ ხამზატ გიცბა იყო, დანარჩენი 6 თურქეთის მოქალაქეები, აფხაზი მუჰაჯირების შთამომავლები იყვნენ: მოჰამედ ემინ თოქჯანი, თუნჯერ ოზჯანი, სედათ თემიზი, ერთან ჯოშქუნი, ერდინჩ თექირი და ჯეიჰან მოლამეჰმეთოლუ. 

თურქეთმა დააიგნორა რუსული მხარის რჩევები ძალისმიერად მოქმედებაზე და საკითხს დიპლომატიურად მიუდგა, თავის მხრივ რუსეთმაც შეასრულა მოთხოვნა და რადუევი უვნებლად გაუშვა. ტერორისტების ნაწილი პირდაპირ თურქ ძალოვნებს ჩაბარდა, ნაწილმა მძევლებში დამალვა სცადა, თუმცა არ გამოუვიდათ და ისინიც დააკავეს. სასამართლომ ყველა მათგანს პატიმრობა მიუსაჯა, თუმცა ტერორისტების ნაწილი მალე ციხიდან გაიქცა, მეორე ნაწილს, მათ შორის ხამზატ გიცბას, ამნისტია შეეხო და ციხე ნაადრევად დატოვა. გიცბა არ მალავდა მის მონაწილეობას ,,ავრასიის" დაკავებაში, პირიქით, ამას ,,ალაჰის ნებად" მიიჩნევდა. 2006 წლის მაისში, მან ინტერვიუ მისცა აღნიშნულ მოვლენებზე, სადაც განმარტა, რომ ეს აქტი ჩეჩნეთის ომზე მსოფლიოს ყურადღების მისაქცევად იყო საჭირო, თორემ ისე მის ჯგუფს არ სურდა მძევლებისთვის ზიანის მიყენება, ამის მტკიცებულებად ის ასახელებდა მათ შეიარაღებას, რომელიც მხოლოდ სანადირო იარაღებისგან და ყალბი ასაფეთქებელი მოწყობილობებისგან შედგებოდა. 

 აფხაზეთში დაბრუნება 
2000 წელს, სასჯელის დროზე ადრე მოხდის შემდეგ გიცბა აფხაზეთში დაბრუნდა, გახდა აფხაზეთის მუსლიმთა სულიერი საბჭოს წევრი, იმამი და გუდაუთელი მუსლიმების არაფორმალური ლიდერი. აფხაზები ზოგადად მუსლიმი ხალხია, თუმცა ჩერქეზების გენოციდის დროს, რუსეთის იმპერიამ კავკასიის მუსლიმი ხალხები ოსმალეთის იმპერიაში გადაასახლა, უამრავი კიდევაც დახოცა, მათ შორის იყვნენ აფხაზებიც, გადასახლებას და აწიოკებას ქრისტიანები გადაურჩნენ, თუმცა მუჰაჯირობამ აფხაზებს დიდი ზიანი მიაყენა - მათი პოპულაცია 60%-ით შემცირდა. დღევანდელ აფხაზეთში მართმადიდებელი აფხაზები უმრავლესობა არიან, თუმცა ფართოდ გავრცელებული რჩება ისლამიც. რუსეთს არ აწყობდა და არც ახლა აწყობს მუჰაჯირების შთამომავლობის მასობრივი დაბრუნება და აფხაზეთში ისლამის აღზევება, ამას ეწინააღმდეგება ქრისტიანული უმრავლესობისგან შემდგარი პრო - რუსული სეპარატისტული რეჟიმი. 

არის ვერსიები, რომ აფხაზეთის დე ფაქტო მთავრობა ავიწროებდა და დევნიდა გიცბას, რადგანაც ის ვაჰაბიზმის იდეოლოგიას ქადაგებდა. ამ პერიოდში რუსეთს ზემონახსენების გარდა ჰქონდა კიდევ ერთი ინტერესი კავკასიაში - 2014 წლის სოჭის ოლიმპიური თამაშების უსაფრთხოდ ჩატარება, კავკასიელი ტერორისტები, განსაკუთრებით დოკუ უმაროვი, სოჭის ოლიმპიადის ჩაშლით იმუქრებოდნენ. ქალაქი სოჭი უშუალოდ ესაზღვრება აფხაზეთს, სწორედ ამიტომ რუსეთმა აფხაზეთში მისი გავლენების გაზრდა გადაწყვიტა. ხამზატ გიცბას სიკვდილის შემდეგ ხმები დაირხა აფხაზეთში ჯამაათის მოძრაობის შესახებ, რომლის ლიდერადაც ,,როკის" ძმა, რუსლან გიცბა მოიაზრებოდა. აფხაზეთში 2012 წლის მაისში დიდი რაოდენობით იარაღი აღმოაჩინეს სამალავებში, მაშინვე გაჩნდა ეჭვი, რომ ეს სამალავები ,,აფხაზეთის ჯამაათს" ეკუთვნოდა, რომელიც სოჭში ტერორისტულ აქტებს გეგმავდა დოკუ უმაროვთან ერთად. რუსლან გიცბა, როგორც ,,აფხაზეთის ჯამაათის" სავარაუდო ლიდერი, ამ საქმესთან დაკავშირებით დააკავეს.

 მკვლელობა 
2007 წლის 17 აგვისტოს, გუდაუთაში, დაახლოებით 13:30-ზე, ხამზატ გიცბა მეჩეთიდან გამოვიდა, რა დროსაც ის მაყუჩიანი იარაღიდან სასიკვდილოდ დაჭრეს, თავდასხმას ასევე შეეწირა რუსეთის მოქალაქე, ეთნიკური ბაშკირი, ქალაქ უფას მკვიდრი რუსლან ასადულინი. პოლიციამ დამნაშავე ვერ დაიჭირა, თუმცა ცოტა ხანში ქალაქის გარეუბანში დამწვარი მანქანა იპოვა. 23 აგვისტოს აფხაზეთის მაშინდელი ე.წ. პრეზიდენტი, სერგეი ბაღაფში მუსულმანურ სათვისტომოს მაქსიმუმის გაკეთებას დაპირდა მკვლელობის გასახსნელად, ამის მიუხედავად მკვლელობა დღემდე გაუხსნელია. აფხაზეთში მუსლიმ სასულიერო პირებზე თავდასხმები იშვიათი შემთხვევა არ არის, 2010 წლის 17 ივლისს, გაგრაში მოკლეს ემიქ ჩაჩმან-ოღლი, რომელიც გიცბას მსგავსად ბასაევის ბატალიონში ირიცხებოდა ომის დროს და იყო აფხაზეთის მუსლიმთა სულიერი საბჭოს წევრი, ასევე ყოფილი პარლამენტარი. ჩაჩმან-ოღლის მკვლელობამდე 1 კვირით ადრე სცადეს სოხუმის მეჩეთის იმამის, სალიხ კვარაცხელიას მკვლელობა, თუმცა ამ შემთხვევაში სამიზნე გადარჩა.

 ლიტერატურა 
Null, Philip (2019). Taking the Avrasya: The terrorist hijacking of a Black Sea ferry. Kindle Edition. ASIN: B07ZMDWF8B.

 სქოლიო 

 https://civil.ge/ka/archives/141247
 https://www.kommersant.ru/doc/796550
 https://www.youtube.com/watch?v=DGkhr5TWrEs
 https://www.youtube.com/watch?v=s4CrfM4Jtlg
 https://www.youtube.com/watch?v=gOL2a31pvkg
 https://civil.ge/ka/archives/150366
 https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/122120
 https://tabula.ge/ge/news/540593-apkhazetshi-muslimi-sasuliero-piri-mokles