სიქსტის კაპელას ჭერი

სიქსტის კაპელას ჭერი — () რომელიც მიქელანჯელოს მიერ ფრესკის ტექნიკით შეიქმნა 1508-დან 1512 წლამდე, რენესანსის ერთ-ერთ კუთხედ მიიჩნევა.

სიქსტეს კაპელა ეს არის დიდი პაპის სამლოცველო, რომელიც აშენდა ვატიკანში 1477-1480 წლებში პაპ სიქსტუს IV-ის ბრძანებით, რომლის სახელობისაც არის კაპელა. ჭერის მოხატვა კი პაპ იულიუს II-ის დაკვეთით განხორციელდა.

ჭერზე დახატული სხვადასხვა ელემენტი კაპელის ფართო დეკორატიული სქემის ნაწილია. მიქელანჯელოს მუშაობამდე კედლები მოიხატა XV საუკუნის რამდენიმე წამყვანი მხატვრის მიერ, მათ შორის იყვნენ სანდრო ბოტიჩელი, დომენიკო გირლანდაიო და პიეტრო პერუჯინო. ჭერის მოხატვის შემდეგ, რაფაელმა შექმნა დიდი გობელენების სერია (1515–1516 წლებში), რომლებიც კედლის ქვედა ნაწილს ფარავდა. მიქელანჯელო სიქსტეს კაპელაში დაბრუნდა, რათა შეექმნა "საბოლოო სამსჯავრო" დიდი ფრესკა, რომელიც საკურთხევლის უკან მდებარე კედელზეა გამოსახული. კაპელის დეკორაცია ასახავს კათოლიკური ეკლესიის მრავალ დოგმას და მას ხშირად იყენებენ პაპის კონკლავებისა და სხვა მნიშვნელოვანი რელიგიური მსახურებისთვის.

ჭერის დეკორაციის ცენტრალურ ნაწილს წარმოადგენს ცხრა სიუჟეტი დაბადების წიგნიდან, მათ შორის „ადამის შექმნა“. კომპლექსური დიზაინი მოიცავს რამდენიმე ფიგურულ ჯგუფს ზოგიერთები შერწყმულნი არიან, ზოგნი შიშვლები რაც მიქელანჯელოს შესაძლებლობას აძლევდა, წარმოეჩინა ადამიანის სხეულის დახატვის ოსტატობა სხვადასხვა პოზაში. ჭერი მაშინვე დიდი მოწონებით იქნა მიღებული და მალევე გახდა სხვა მხატვრების შთაგონების წყარო, რაც დღემდე გრძელდება. იგი არაერთხელ აღდგენილა, მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი რესტავრაცია ჩატარდა 1980 წლიდან 1994 წლამდე.
200px|მინი|ჭერი, როგორ გამოიყურებოდა მიქელანჯელოს დახატვამდე

კონტექსტი და შექმნა
სიქსტეს კაპელის კედლები მოჩუქურთმებული და მოხატული იყო 20 წლით ადრე, ვიდრე მიქელანჯელო ჭერზე იმუშავებდა. ამის შემდეგ, რაფაელმა 1515–1516 წლებში შექმნა გობელენების სერია, რომლებიც კედლის სამივე დონიდან ყველაზე ქვედა საფარისთვის იყო განკუთვნილი. გადარჩენილი გობელენები დღესაც გამოიყენება განსაკუთრებულ შემთხვევებზე. კედლის შუა ნაწილი მოიცავს კომპლექსურ ფრესკების სქემას: მარჯვენა მხარეს გამოსახულია ქრისტეს ცხოვრების ეპიზოდები, ხოლო მარცხენა მხარეს მოსეს ცხოვრების სცენები. ეს ფრესკები შესრულებულია მაღალი რენესანსის ერთ-ერთი ყველაზე გამოჩენილი მხატვრების მიერ: სანდრო ბოტიჩელი, დომენიკო გირლანდაიო, პიეტრო პერუჯინო, ლუკა სინიორელი და კოზიმო როსელი. კედლების ზედა ნაწილზე მდებარეობს ფანჯრები, რომელთა შორის დახატულია ილუზიონისტური ნიშების წყვილები თითოეულში წარმოდგენილია პირველი 32 პაპიPartridge, 1996, p. 10..
200px|მინი|პაპ იულიუს II-ის საფლავის თავდაპირველი პროექტის ჰიპოთეტური რეკონსტრუქცია

საწყისი ჭერის მხატვარი იყო პიერ მატეო დ’ამელია, რომელმაც შექმნა ცისფერ ფონზე ვარსკვლავებით დაფარული გამოსახულება მსგავსი იმ ჭერისა, რაც ჯოტომ მოხატა არენას კაპელაში პადუაში. 1504 წელს, ექვსი თვის განმავლობაში, სიქსტეს კაპელის კამარაში დიაგონალურ სიგრძეზე გაჩნდა ბზარი, რაც კაპელის გამოყენებადობას უშლიდა ხელს. პაპმა იულიუს II-მ (ჯულიანო დელლა როვერე) ბრძანა დაზიანებული ფრესკის მოხსნა, რაც პიერო როსელმა, მიქელანჯელოს მეგობარმა, განახორციელა. იულიუს II იყო "მეომარი პაპი", რომელმაც თავის პაპობაში, წამოიწყო აგრესიული კამპანია პოლიტიკური კონტროლის მოსაპოვებლად, რათა გაერთიანებოდა და გაძლიერებულიყო იტალია კათოლიკური ეკლესიის მეთაურობით. მან სიმბოლიზმში ინვესტიცია გააკეთა, რათა დაემტკიცებინა თავისი დროებითი ძალაუფლება, მაგალითად, მისი რიტუალი, რომელშიც ის (კლასიკური წესით) ეტლზე იჯდა და ტრიუმფალურ თაღში გაიარა თავისი მრავალი სამხედრო გამარჯვებიდან ერთ-ერთის შემდეგ. პაპი იულიუს II-ის პროექტი წმინდა პეტრეს ბაზილიკის რეკონსტრუქციისთვის, გამორჩეული იქნებოდა როგორც პაპის ძალაუფლების ყველაზე ძლიერი სიმბოლო.Partridge 1996, p. 15. საბოლოოდ, მან დაანგრია და ჩაანაცვლა თავდაპირველი ბაზილიკა უფრო დიდებული ბაზილიკით, რომელიც მისი პირადი საფლავის მოსაშენებლად იყო განკუთვნილი. პაპმა მიქელანჯელო 1505 წლის დასაწყისში რომში გამოიძახა და დაავალა მისი საფლავის დიზაინის შექმნა, რის შედეგადაც მხატვარს ფლორენციიდან წასვლა და დაგეგმილი „კასჩინას ბრძოლა“-ის დაუმთავრებელად დატოვა მოუხდა. ამ დროისთვის მიქელანჯელო უკვე დამკვიდრებული მხატვარი იყო; როგორც ის, ისე პაპი იულიუს II უდრეკი ხასიათით გამოირჩეოდნენ და მალევე დაიწყეს კამათი. 1506 წლის 17 აპრილს, მიქელანჯელომ საიდუმლოდ დატოვა რომი და ფლორენციაში წავიდა, სადაც დარჩა, სანამ ფლორენციის მთავრობამ არ მოუწოდა მას პაპთან დაბრუნება.

200px|მინი|მიქელანჯელოს სტრუქტურული ჩანახატი
1506 წელს, იმავე წელს, როცა ახალი წმინდა პეტრეს ბაზილიკის ფუნდამენტი ჩაიყარა, პაპი იულიუს II-ს ჰქონდა გეგმა, სიქსტეს კაპელის ჭერის მოხატვისათვის მათ შორის, ალბათ, სწორედ იმიტომ, რომ კაპელა რეგულარულ შეხვედრებსა და ლოცვებს მასპინძლობდა პაპის კაპელის სახელწოდებით ცნობილი ელიტარული ოფიციალური პირების ჯგუფისთვის (რომლებიც აკვირდებოდნენ დეკორაციებს და ავრცელებდნენ მათ თეოლოგიურ და დროებით მნიშვნელობას), პაპი იულიუს II-ს ჰქონდა განზრახვა და მოლოდინი, რომ ჭერის იკონოგრაფია უნდა წაიკითხულიყო მრავალი მნიშვნელობის შრედ.Partridge, 1996, p. 11. პაპის მიერ შეთავაზებული გეგმა იყო, რომ თორმეტ დიდ მოციქულს, დაეკავებინათ კამარის სვეტები. მიქელანჯელომ მოითხოვა უფრო დიდებული და გაცილებით რთული გეგმა და ბოლოს, საკუთარი სიტყვებით, მიიღო ებართვა „რომ გაეკეთებინა ისე, როგორც სურდა“Partridge 1996, p. 13.. შესაძლოა, რომ ავგუსტინელ მორჩილს და კარდინალ ჯაილს ვიტერბოდან გავლენა მოახდინათ ჭერის თეოლოგიურ განლაგებაზე. ბევრი მწერალი თვლის, რომ მიქელანჯელოს ჰქონდა ინტელექტი, ბიბლიური ცოდნა და უნარები, რათა თავად დაეგეგმა ეს სქემა. ამას ადასტურებს მიქელანჯელოს ბიოგრაფი ასკანიო კონდივის განცხადება, რომლის მიხედვითაც მხატვარი კითხულობდა ძველ აღთქმას, როდესაც ჭერს ხატავდა, და თავისი შთაგონებას წმინდა წერილის სიტყვებიდან, ვიდრე საკრალური ხელოვნების დამკვიდრებული ტრადიციებიდან

1506 წლის 10 მაისს, პიერ როსელმა მიასწერა მიქელანჯელოს პაპის სახელით. ამ წერილში როსელი აღნიშნავდა, რომ პაპის კორტის არქიტექტორი დონატო ბრამანტე ეჭვობდა, რომ მიქელანჯელო შეძლებდა ასეთი დიდი ფრესკის პროექტის შესრულებას, რადგან მას ამ ტექნიკაში შეუზღუდული გამოცდილება ჰქონდა. ბრამანტეს მიხედვით, მიქელანჯელომ უარი განაცხადა. 1506 წლის ნოემბერში მიქელანჯელო ბოლონიაში წავიდა, სადაც პაპისგან მიიღო დავალება, რომ შეექმნა უზარმაზარი ბრინჯაოს ქანდაკება, რომელიც ასახავდა მის გამარჯვებას ბოლონიელების წინააღმდეგ 1508 წლის დასაწყისში მისი დასრულების შემდეგ, მიქელანჯელო დაბრუნდა რომში, იმედოვნებდა, რომ პაპის საფლავის სამუშაოებს განაახლებდა, მაგრამ ეს პროექტი ფარულად გადადებული იყო. შედეგად, მიქელანჯელოს დაავალეს ფრესკების ციკლის შესრულება სიქსტეს კაპელის კამარასა და ზედა კედლებზე.. მიქელანჯელო რომელიც ძირითადად მოქანდაკე იყო უარი განაცხადა ამ საქმის აღებაზე და მათ შესთავაზე მისი აღალგაზრდა კონკურენტისთვის რაფაელოსთის მიეცათ ეს საქმე პაპი დაჟინებული იყო; ჯორჯო ვაზარის თქმით, ბრამანტემ მისი პროვოცირება მოახდინა, რათა დაჟინებით მოეთხოვა მიქელანჯელოს პროექტი, რაც მას მცირე არჩევანის საშუალებას აძლევდა. კონტრაქტი გაფორმდა 1508 წლის 8 მაისს, რაც მოიცავდა 3,000 დუკატის დაპირებულ საფასურს. პაპის ბრძანებით, ბრამანტემ ააგო საწყისი საკიდი, რომელიც ჩამოკიდეს ჭერში ამოჭრილი ხვრელების მეშვეობით. ეს მეთოდმა მიქელანჯელოს არ მოსწონდა, რადგან მას მოუწევდა ხვრელების გარშემო ხატვა, ამიტომ მან მოაწერა ხელი საბუთს დამოუკიდებელი საკიდის ასაშენებლად. ეს საკიდი ააშენა პიერო როსელმა, რომელმაც შემდეგ ჭერი გადააფარა. მიქელანჯელო თავდაპირველად ცდილობდა, მოეძია თანაშემწეები, რომლებიც უფრო კარგად ფლობდნენ ფრესკის მოხატვის ტექნიკას, მაგრამ მან ვერ იპოვა შესაფერისი კანდიდატები და გადაწყვიტა, მთელი ჭერი თვითონ მოეხატა. ფლორენციელი მხატვრები რომლებიც მიქელანჯელომ რომში წამოიყვანა ფრესკის მოხატვის იმედით. ესენი არიან: ფრანჩესკო გრანაჩი, ჯულიანო ბუგიარდინის, ჯაკოპო დი სანდროს, ლ'ინდაკოს უფროსს, აგნოლო დი დომენიკოს და არისტოტილს.

მიქელანჯელომ მალევე დაიწყო მუშაობა დასავლეთ ბოლოში, სიუჟეტით „ნოეს დამათრობა“ და წინასწარმეტყველი ზაქარია, და ნარატივის საწინააღმდეგო მიმართულებით გააგრძელა მუშაობა „ევას შექმნამდე“, რომელიც კამარის მეხუთე სექციაშია მოთავსებული და დასრულდა 1510 წლის სექტემბერში. ჭერის პირველი ნახევარი წინასწარი ჩვენებით საჯაროდ გამოვლინდა 1511 წლის 14 აგვისტოს. და ოფიციალური წარდგენა გაიმართა მომდევნო დღეს, 15 აგვისტოს. მოგვიანებით ხატვის პროცესში ხანგრძლივი შეწყვეტა მოხდა, რადგან ახალი საკიდის მომზადება გახდა საჭირო. ჭერის ფრესკების მეორე ნახევარი სწრაფად დასრულდა, და დასრულებული ნამუშევარი საჯაროდ წარმოჩინდა 1512 წლის 31 ოქტომბერს ყველა წმინდანის ღამეს, და საზოგადოებისთვის ნაჩვენები იქნება მეორე დღეს. მიქელანჯელოს ჭერის საბოლოო სქემა მოიცავს 300-ზე მეტ ფიგურას ვაზარი წერს: „როდესაც კაპელა გაიხსნა, ხალხი ყველა მხრიდან მიიჩქაროდა მის სანახავად, და მისი ხილვა საკმარისი იყო იმისთვის, რომ შეეწყვიტატ სუნთქვა და დამუნჯებულიყვნენ.“ 37 წლის ასაკში მიქელანჯელოს რეპუტაცია ისე გაიზარდა, რომ მას „ილ დივინო“ „ღმერთობრივი“ ეწოდა. მას შემდეგ იგი ითვლებოდა თავისი დროის უდიდეს ხელოვანად, რომელმაც თვით ხელოვნების აღიარება აამაღლა და რომელიც მას სიცოცხლის ბოლომდე არ მოშორებია. ჭერი მაშინვე ითვლებოდა ყველა დროის ერთ-ერთ უდიდეს შედევრად, რომელიც დღემდე უცვლელად ნარჩუნდება.

მეთოდო
მიქელანჯელომ, ესკიზებზე მუშაობა სავარაუდოდ 1508 წლის აპრილიდან დაიწყო. ჭერის მოსამზადებელი სამუშაოები დასრულდა იმავე წლის ივლისის ბოლოს, ხოლო 1510 წლის 4 თებერვალს ფრანჩესკო ალბერტინიმ თქვა, რომ მიქელანჯელომ „მორთო ზედა, თაღოვანი ნაწილი ძალიან ლამაზი გამოსახულებებითა და ოქროთი“. მიქელანჯელოს წერილების მიხედვით, ძირითადი დიზაინი 1510 წლის აგვისტოში დასრულდა. 1510 წლის სექტემბრიდან 1511 წლის თებერვლამდე, ივნისამდე ან სექტემბრამდე, მიქელანჯელო ჭერზე მუშაობას აღარ აგრძელებდა შესრულებული სამუშაოსთვის გადაუხდელ ანაზღაურებასთან დაკავშირებული დავის გამო; 1510 წლის აგვისტოში პაპი რომიდან გაემგზავრა პაპური სახელმწიფოს კამპანიაში ბოლონიას დაბრუნების მიზნით და მიუხედავად იმისა, რომ მიქელანჯელო ორჯერ ეწვია მას, პრობლემა მხოლოდ მას შემდეგ მოგვარდა, რაც პაპი 1511 წლის ივნისში რომში დაბრუნდა. 1511 წლის 14 აგვისტოს იულიუსმა ჩაატარა პაპური მესა კაპელაში და პირველად იხილა შესრულებული სამუშაოს პროგრესი. ეს იყო ღამისთევა მარიამ ღვთისმშობლის ზეცად აღსვლის (15 აგვისტო) დღესასწაულისთვის, რომელიც სიქსტის კაპელისთვის მფარველი დღესასწაულია. მთლიანი დიზაინი ვიზიტორებს 1512 წლის 31 ოქტომბერს წარუდგინეს, ხოლო მომდევნო დღეს, ყველა წმინდანის დღესასწაულზე, სიქსტის კაპელაში პაპის საზეიმო მესა გაიმართა. კაპელაში საეკლესიო გამოყენება გრძელდებოდა, გარდა იმ პერიოდებისა, როცა საშენებლო სამუშაოების გამო მისი დახურვა საჭირო გახდა. წირვების შეწყვეტა მინიმუმამდე შემცირდა, რადგან სამუშაოები დაიწყო დასავლეთ მხრიდან, რაც ყველაზე შორს მდებარეობდა ლიტურგიული ცენტრისგან, რომელიც საკურთხევლის ახლოს აღმოსავლეთ კედელზე იყო. არსებობს დებატი იმაზე, რა თანმიმდევრობით იყო მოხატული ჭერის ნაწილები და როგორ იყო მოწყობილი შპალერი, რომელიც მხატვრებს ჭერზე მისაღწევად ეხმარებოდა. არსებობს ორი მთავარი თეორია.

200px|მინი|პიედესტალი 

ჭერის მთავარი ფრესკები იხატებოდა ეტაპობრივად, ყოველჯერზე შპალერი მზადდებოდა და გადადიოდა ოთახის სხვა ნაწილში, ხოლო მუშაობა დაიწყო კაპელის დასავლეთ ნაწილიდან. პირველი ფაზა, რომელშიც ნოას ცხოვრების სცენები შედიოდა, დასრულდა 1509 წლის სექტემბერში. მხოლოდ ამის შემდეგ გახდა სცენები ხილული ძირიდან.

სქოლიო

კატეგორია:რომი
კატეგორია:იტალია
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები