უჰერსკე-ჰრადიშტე

უჰერსკე-ჰრადიშტე () — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ზლინის მხარეში. უჰერსკე-ჰრადიშტეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქი აგლომერაციას ჰქმნის სტარე-მესტოსთან და კუნოვიცესთან ერთად. უჰერსკე-ჰრადიშტე 7 ადმინისტრაციული ერთეულისგან შედგება. 

სახელწოდება
სახელი შეიძლება სიტყვასიტყვით ითარგმნოს როგორც „უნგრეთის გორდი“, რაც ნიშნავს „უნგრეთის საზღვართან მდებარე თავდაცვით დასახლებას“.

გეოგრაფია
უჰერსკე-ჰრადიშტე ქალაქ ზლინიდან სამხრეთ-დასავლეთით, დაახლოებით 23 კილომეტრში მდებარეობს. ქალაქის მუნიციპალური ტერიტორიის დასავლეთ ნაწილი ქვემო მორავის ხეობაში, ხოლო აღმოსავლეთი ვიზოვიცეს მთიანეთის ფერდობებზეა გაშენებული. ქალაქის უმაღლესი წერტილი 337 მეტრია ზღვის დონიდან. 
ქალაქის ჩრდილოეთ საზღვარს მდინარე მორავა ჰქმნის, სამხრეთ ნაწილში კი მდინარე ოლშავა მიედინება.

ისტორია
უჰერსკე-ჰრადიშტეს ტერიტორიაზე პირველი ციხესიმაგრე სლავურმა ტომებმა IX საუკუნეში ააგეს. ეს თავდაცვითი ნაგებობა დიდი მორავიის იმპერიის დაცემის შემდეგ გაქრა.
ქალაქი 1257 წელს მეფე ოტოკარ II-მ ველიგრადის მონასტრის დასაცავად დააარსა. მას თავდაპირველად „ახალი ველეჰრადი" დაარქვეს. მოგვიანებით სახელწოდება შეეცვალა და „ჰრადიშტედ" გადაკეთდა. ისტორიულ წყაროებში სახელწოდება „უჰერსკე-ჰრადიშტე" პირველად 1587 წელს არის ნახსენები.
XIV საუკუნეში ქალაქის გარშემო ხის ღობის ნაცვლად ქვის გალავანი აშენდა. მისი მდებარეობის გამო უჰერსკე-ჰრადიშტემ არაერთი შემოსევა განიცადა. XVI საუკუნეში ქალაქს უტევდნენ ყივჩაღთა მონათესავე მომთაბარე ხალხი კუმანები. აქ შეტაკებები მოხდა ოცდაათწლიანი ომის დროს. უჰერსკე-ჰრადიშტეს თავს დაესხა ოსმალთა ჯარი ავსტრია-ოსმალეთის ომის (1716–1718) დროს. 1742 წელს ქალაქი პრუსიის სამეფოს არმიამ დაიპყრო. 1644 წლებში 1773 ქალაქში მომძლავრდა იეზუიტთა ორდენი. მათ დიდი წვლილი შეჰქონდათ ქალაქის კულტურულ ცხოვრებაში, ააგეს სასწავლებელი და წმინდა წმინდა ფრანცისკო ქსავიერის ეკლესია.
უჰერსკე-ჰრადიშტემ საფორთეფიკაციო ფუნქცია 1780-იან წლებში დაკარგა, XIX საუკუნეში კი მოსახლეობა გალავნის გარეთაც გაიშალა. მოგვიანებით აქ დაიწყო მრეწველობის განვითარება.
მინი|1997 წლის წყალდიდობა
ქალაქი დაიტბორა 1997 წელს ცენტრალურ ევროპაში მომხდარი წყალდიდობის დროს.

კულტურა
უჰერსკე-ჰრადიშტე მორავიის სლოვაკეთის კულტურული რეგიონის ცენტრია, რომელიც ცნობილია თავისი დამახასიათებელი ფოლკლორით, მუსიკით, ადათ-წესებით და ღვინის წარმოებით. ქალაქში ტარდება ცნობილი კინოფესტივალი სახელწოდებით „საზაფხულო კინოს სკოლა" (Letní filmová škola), რომელიც 1975 წელს პისეკში დაარსდა, 1992 წლიდან კი სწორედ უჰერსკე-ჰრადიშტეში იმართება.

ღირსშესანიშნაობები
მინი|უჰერსკე-ჰრადიშტეს რკინიგზის სადგური
ქალაქის ბაროკოს სტილის იეზუიტური კომპლექსის მთავარი ნაწილია წმინდა ფრანცისკო ქსავიერის ეკლესია, რომელიც 1670–1685 წლებში აშენდა. ის ქალაქის მთავარ მოედანზე მდებარეობს. მთავარ მოედანი ჩეხოსლოვაკიის პირველი პრეზიდენტის ტომაშ გარიგ მასარიკის სახელს ატარებს. იქვე მდებარე ყოფილი იეზუიტური კოლეჯი 1654–1662 წლებში აშენდა და დღეს მასში ტურისტული საინფორმაციო ცენტრია განთავსებული. ამ შენობაშივეა იოჟა უპრკას გალერეა და ქალაქის ისტორიისადმი მიძღვნილი ექსპოზიცია. იეზუიტების ყოფილი ბაღი დღეს ქალაქის პარკის ფუნქციას ატარებს.
უჰერსკე-ჰრადიშტეს ფრანცისკანული მონასტერი 1491 წელს დაარსდა. შენობა XVIII საუკუნის დასაწყისში ბაროკოს სტილში დაასრულეს. მონასტერს საკმაოდ მდიდარი ინტერიერი აქვს. 
ქალაქში მდებარეობს ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია, მისი მშენებლობა XVI საუკუნის დასაწყისში დაიწყო და 1605 წელს  დასრულდა.
უჰერსკე-ჰრადიშტეს მორავიის სლოვაკეთის მუზეუმი რეგიონის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ეთნოგრაფიული მუზეუმია, ის 1895 წელს დაარსდა. მუზეუმის შენობის გვერდით კედელს ამშვენებს იანო კოლერის 1905 წელს შესრულებული მოზაიკა. მუზეუმის ახალი შენობა 1942 წელს აშენდა ბოჰუსლავ ფუქსის პროექტის მიხედვით. შენობას კულტურული ძეგლის სტატუსი აქვს.
უჰერსკე-ჰრადიშტეს სინაგოგა 1875 წელს ააგეს, 1904 წელს ის ხელახლა აღადგინეს და ნეორომანული სტილის ფასადი დაამატეს. 1944 წელს სინაგოგა დაიწვა, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ შენობა კიდევ ერთხელ აღადგინეს. დღესდღეობით ყოფილ სინაგოგაში ბიბლიოთეკა ფუნქციონირებს.
2004 წლის რეკონსტრუქციის შემდეგ, უჰერსკე-ჰრადიშტეს რკინიგზის სადგურმა წლის საუკეთესო შენობის ჯილდო მოიპოვა, ხოლო 2011 წელს „ჩეხეთის ულამაზეს რკინიგზის სადგურად“ დასახელდა.

ცნობილი ადამიანები
ადოლფ იელინეკი (1821–1893) - რაბინი
ერნსტ შტრაუსლერი (1872–1959) - ნევროპათოლოგი
ბოჟენა ბენეშოვა (1873–1936) - ნოველისტი და პოეტი
ინდრჟიხ პრუხა (1886–1914) - მხატვარი
ანტონ გალა (1891–1977) - სლოვაკი ოფთალმოლოგი
იან ანტონინ ბატა (1898–1965) - ბიზნესმენი
ოტოკარ ბორუვკა (1899–1995) - მათემატიკოსი
ზდენეკ ხალაბალა (1899–1962) - კონდუქტორი
დან ჰ. იაალონი (1924–2014) - ისრაელელი პედაგოგი და ნიადაგების მეცნიერი
ვერა სუკოვა (1931–1982) - ჩოგბურთელი
პოლ სპეკმანი (დაბ. 1963) - ამერიკელი მომღერალი და მუსიკოსი
პეტრ ნეჩასი (დაბ. 1964) - პოლიტიკოსი, ყოფილი პრემიერ-მინისტრი
ლადისლავ კონი (დაბ. 1975) - ჰოკეისტი
რადიმ ბიჩანეკი (დაბ. 1975) - ჰოკეისტი
ტატანა სტერბა (დაბ. 1976) - შვეიცარიელი DJ
მიხალ ტაბარა (დაბ. 1979) - ჩოგბურთელი
დავიდ იურასეკი (დაბ. 2000) - ფეხბურთელი

დაძმობილებული ქალაქები
 ბრიჯუოთერი — ინგლისი, გაერთიანებული სამეფო
 კროსნო — პოლონეთი
 მაიენი — გერმანია
 სარვარი — უნგრეთი
 სკალიცა — სლოვაკეთი

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:ზლინის მხარის ქალაქები