მაკედონური კალენდარი (თვეთა სახელები)

მაკედონური კალენდარი — კალენდარი, რომელიც ტრადიციულად გამოიყენება ჩრდილოეთ მაკედონიაში. კალნდარს აქვს ყველა, წელიწადისთორმეტივე თვის სახელწოდება, რომლებიც მიღებულია ქვეყანაში. სახელწოდებები უკავშირდება სტანდარტულ საერთაშორისო სახელთა ფორმებს, რომლებიც წარმოშობით ლათინური თვეების სახელებიდან მომდინარეობს. მაკედონელებს აქვთ თავიანთი მაკედონური სახელები, რომლებიც თანამედროვე ენაში ძველმოდურად ითვლება და ყველაზე ხშირად გამოიყენება ოფიციალურ საკითხებსა და დოკუმენტებში (მაგალითად, მაკედონური მართლმადიდებლური ეკლესიის რელიგიურ კალენდრებში), ასევე ჩრდილოეთ მაკედონიის ზოგიერთ განაპირა რეგიონში. მაკედონური თვეების სახელების წარმოშობა მჭიდროდ არის დაკავშირებული ამინდისა და სოფლის მეურნეობის ბუნებრივ პროცესებთან თუ ცვლილებებთან, რომლებიც ხდება თვის პერიოდში. ზოგიერთ თვეს ასევე აღნიშნავს რამდენიმე ტერმინი, რომლებიც გამოიყენება ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონში. დღევანდელი, თანამედროვე თვეების სახელების გამოყენება XIX საუკუნის ბოლოს დაიწყეს, ყველაზე ხშირად -ја სუფიქსით, მაგალითად ისეთ სიტყვებში, როგორიცაა јануарија (ianuarija), февруарија (fevruarija), септемврија (septemvrija), декемврија (dekemvrija) და ა.შ. მათი სრული მიღება და ყოველდღიურ მეტყველებაში გამოყენება ძალაში შევიდა სკოლის მოსწავლეების მასობრივი განათლების პროცესთან ერთად.

მაკედონური თვეთა სახელები


სურათზე: გზა სოფელ ტაიმიშტეში, კიჩევო.

 N  სტანდარტული სახელი ქართული სახელწოდება ორიგინალური სახელი აღწერა 1.  јануари (januari) (იანვარი)  коложег (koložeg)  ხის დაწვის თვე 2.  февруари (fevruari) (თებერვალი) сечко (sečko)  ყინულის თვე 3.  март (mart)(მარტი)  цутар (cutar) ყვავილობის თვე 4.  април (april)(აპრილი)  тревен (treven)  ბალახის თვე 5.  мај (maj) (მაისი)  косар (kosar) ბალახის მოჭრის თვე 6.  јуни (juni) (ივნისი)  жетвар (žetvar) მოსავლის თვე 7.  јули (juli) (ივლისი)  златец (zlatec) ოქროს თვე 8.  август (avgust)  (აგვისტო)житар (žitar)  მარცვლეულის თვე 9.  септември (septemvri)სექტემბერი  гроздобер (grozdober)  ყურძნის კრეფის თვე 10.  октомври (oktomvri)ოქტომბერი  листопад (listopad)  ფოთლების ცვენის (ფოთოლცვენის) თვე 11.  ноември (noemvri)ნოემბერი  студен (studen)  ცივი თვე 12.  декември (dekemvri)დეკემბერი снежник (snežnik)  თოვლის თვე

ჩრდილოეთ მაკედონიის სხვადასხვა რეგიონში თვეთა საერთო სახელები

გევგელიაში, ს. ტანოვიკმა აღნიშნა თვეთა საერთო სახელები, რომლებიც წარმოდგენილია ზემოთ მოყვანილ ცხრილში. ერთმანეთისგან განსხვავდებასხვადასხვა თვის დასახელება რეგიონების მიხედვით. მაგალითად: მაისის სახელებში - crešar, ივნისი - žitvar, ივლისი - biljar, აგვისტო - prabraždenski, სექტემბერი - bugurojčin (ან gruzdober), ოქტომბერი - mitrovski ან kasim, ნოემბერი - listupad და დეკემბერი - gulemijut mesic ან bužikjov.

ვალანდოვო პირავას სოფელში თვეების საერთო სახელები შემდეგია: koložeg - იანვარი, sečko - თებერვალი, letnik - მარტი, treven - აპრილი, cutnik - მაისი, crvenik - ივნისი, gorešnik - ივლისი, gumnar - აგვისტო, grozdober - სექტემბერი, listokap - ოქტომბერი, snežen - ნოემბერი, student - დეკემბერი.

ბოშავიას რეგიონში, კავადარცში, მთა კოჟუფის ძირში, არსებობს სხვადასხვა სახელი და ახსნa თვეების სახელებთან დაკავშირებით. ნოემბრის თვისთვის გამოიყენებოდა სახელი alistopo, დეკემბრისთვის — andreja და ხალხი თვლიდა, რომ ეს იყო ზამთრის დაწყების პერიოდი და ანდრეია იყო ადამიანი, რომელიც ზემოდან სთოვდა თოვლის ფანტელებს. იანვრის თვისთვის გამოიყენებოდა სახელი koložeg იმ ახსნით, რომ ეს იყო ზამთრის ყველაზე ცუდი თვე და რომ, „მიუხედავად იმისა, სად ხარ, იანვარში სახლში უნდა იყო. უნდა გქონდეს ხისა (შეშის) და ფქვილის მარაგი“.

ასევე აღნიშნულია ლეგენდით, რომ თვის სახელი koložeg მომდინარეობდა ამ თვეში ცივი ამინდისგან, როცა ხალხს არ აქვს გათბობის საშუალება, იძულებული იყვნენ, დაეწვათ ხის ურმები.

ალბანეთში მაკედონურ ეთნიკურ რეგიონ გოლო ბრდოში გამოიყენება შემდეგი სახელები და ფორმები გარკვეული თვეებისთვის: koložek ან kolodžek — იანვრისთვის, čerešnar ან crešnar — ივნისისთვის, žetvar — ივლისისთვის, dorvar ან drvar — ნოემბრისთვის და jodre — დეკემბრისთვის.

თვეების ხანგრძლივობის საერთო თვლა

ეთნოლოგებისა და ანთროპოლოგების მიერ ჩატარებული კვლევების მიხედვით, მაკედონელების კულტურაში თვეების ხანგრძლივობა ჩვეულებრივ ითვლებოდა და განისაზღვრებოდა გარკვეული დღესასწაულებისა და ზეიმების მიხედვით, რომლებსაც medžnici ან sinori ეწოდება. ესენი არის დიდი ქრისტიანული დღესასწაულები, რომლებიც არსებობს წლის ყოველ თვეში. თვეების ხანგრძლივობა ჩვეულებრივ მაკედონელ ხალხში ასე გამოიყურებოდა:

јануари - ვრტოლომიდან ვასილიცამდე
коложег - ვასილიციდან წმინდა ტრიფონამდე
сечко - წმინდა ტრიფონიდან ლეტნიკამდე
марта - ლეტნიკიდან ბლაგოვეცამდე
април - ბლაგოვეციდან ერემიამდე
мај - ერემიიდან (გიურგიოვდენი) დუჰოვდენამდე.
јуни - დუჰოვდენიდან ივანდენამდე
јули - ილინდენიდან გოლემა ბოგოროდიცამდე
август - გოლემა ბოგოროდიციდან კრსტოვდენამდე
септември - კრსტოვდენიდან პეტკოვდენამდე
октомври - პეტკოვდენიდან მიტროვდენამდე
ноември - მიტროვდენიდან პრეჩისტამდე
декември - პრეჩისტიდან წმინდა ანამდე ან წმინდა იგნატამდე.

ეს კალენდარი მიუთითებს წელიწადზე, რომელიც შედგება 13 თვისგან, რაც ეკვივალენტურია თვიური ცვლილებების რაოდენობასთან წლის განმავლობაში. ეს, თავის მხრივ, ადასტურებს, რომ წარსულის ადამიანები თვეებს განსაზღვრავდნენ და ორიენტირებული იყვნენ მთვარის ცვლილებების რაოდენობაზე წელიწადში.

აგრეთვე იხილეთ

სლავური კალენდარი
იულიუსის კალენდარი

სქოლიო

კატეგორია:მაკედონური ენა
კატეგორია:კალენდარი
კატეგორია:თვეები
კატეგორია:კულტურა
კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონელები