არგუმენტი ავტორიტეტიდან

არგუმენტი ავტორიტეტიდან — არგუმენტის ფორმა, რომელშიც ავტორიტეტული ფიგურის (ან ფიგურების) აზრი, რომელსაც აკლია შესაბამისი ექსპერტიზა, გამოიყენება არგუმენტის გასამყარებლად.

არგუმენტი ავტორიტეტიდან არის არაფორმალური შეცდომა, და ამ გზით ცოდნის მიღება მცდარია.

გავრცელებული კოგნიტური მიკერძოებაა ის, რომ ეს არის ცოდნის მიღების პრაქტიკული და მყარი გზა, რომელსაც ზოგი სწორად მიიჩნევს, როდესაც ავტორიტეტი საყოველთაოდ აღიარებულია, თუმცა ზოგი ამას აშკარა წრიულ მსჯელობად და ავტორიტეტზე აპელირების გამეორებად თვლის სხვები კი მას ძალიან სუსტ გაუქმებად არგუმენტად ან პირდაპირ შეცდომად მიიჩნევენ. ის ფაქტი, რომ ავტორიტეტი შეიძლება ცდებოდეს ან გადაწყვიტოს ტყუილის თქმა, ნიშნავს, რომ ავტორიტეტზე ნებისმიერი აპელირება მაინც უნდა დადასტურდეს მტკიცებულებების ვალიდური ლოგიკური დედუქციით.

ფორმები

დედუქციური

ეს არგუმენტი გენეტიკური შეცდომის ფორმაა; რომელშიც დებულების ვალიდურობის შესახებ დასკვნა გამართლებულია მოსაუბრის მახასიათებლებზე აპელირებით, როგორც ეს ხდება ad hominem შეცდომის შემთხვევაში. ამ არგუმენტისთვის ლოკმა შემოიღო ტერმინი argumentum ad verecundiam (დარცხვენილებადობაზე/თავმდაბლობაზე აპელირება), რადგან ის მიმართავს დამცირების შიშს კონკრეტული ავტორიტეტისადმი უპატივცემულობის გამოხატვის გამო.

ლოგიკურ შეცდომად კვალიფიკაცია გულისხმობს, რომ ეს არგუმენტი დედუქციური მეთოდის გამოყენებისას არავალიდურია და, შესაბამისად, არ შეიძლება წარმოდგენილი იყოს როგორც უცდომელი. სხვა სიტყვებით, ლოგიკურად არავალიდურია იმის მტკიცება, რომ დებულება ჭეშმარიტია მხოლოდ იმიტომ, რომ ეს ავტორიტეტმა თქვა. ახსნა ასეთია: ავტორიტეტები შეიძლება ცდებოდნენ, და დებულების ლოგიკურად დამტკიცების ერთადერთი გზაა რეალური მტკიცებულებების ან მტკიცებულებებიდან დებულების ვალიდური ლოგიკური დედუქციის წარმოდგენა.

ინდუქციური

ინდუქციური მეთოდით გამოყენებისას, რაც გულისხმობს, რომ დასკვნების უტყუარად დამტკიცება შეუძლებელია, ეს არგუმენტი შეიძლება ჩაითვალოს ინდუქციურ არგუმენტად. ამ ტიპის არგუმენტის ზოგადი ფორმაა:

პიროვნება(ები)  ამტკიცებს, რომ  ჭეშმარიტია.
პიროვნება(ები)  არის ექსპერტი -თან დაკავშირებულ სფეროში.
შესაბამისად,  უნდა დავიჯეროთ.

ინდუქციურად ის შეიძლება გამოყენებულ იქნას დამაჯერებელი ფორმით, თუ დისკუსიის ყველა მხარე თანხმდება მოყვანილი ავტორიტეტის სანდოობაზე მოცემულ კონტექსტში.

დაკავშირებული ლოგიკური შეცდომები

ასევე მცდარი ad hominem არგუმენტია იმის მტკიცება, რომ პიროვნებას, რომელიც დებულებებს წარმოადგენს, აკლია ავტორიტეტი და, შესაბამისად, მისი არგუმენტები საგულისხმო არ არის. სხვა მონათესავე მცდარი არგუმენტები ვარაუდობენ, რომ სტატუსის ან ავტორიტეტის არმქონე პირი თავისთავად სანდოა. მაგალითად, სიღარიბეზე აპელირება არის შეცდომა, როდესაც ფიქრობენ, რომ ვინმე უფრო მართალია იმიტომ, რომ ღარიბია. როდესაც არგუმენტი ამტკიცებს, რომ დასკვნა სავარაუდოდ ჭეშმარიტია სწორედ იმიტომ, რომ მას, ვინც მას ამტკიცებს ან წარმოადგენს, ავტორიტეტი აკლია, ეს არის „აპელირება უბრალო ადამიანზე“.

გამოყენება მეცნიერებაში
მეცნიერული ცოდნა საუკეთესოდ მყარდება მტკიცებულებებითა და ექსპერიმენტებით, და არა ავტორიტეტზე დაფუძნებული არგუმენტაციით, რადგან ავტორიტეტს ადგილი არ აქვს მეცნიერებაში. კარლ სეიგანი წერდა ავტორიტეტზე აპელირების შესახებ: „მეცნიერების ერთ-ერთი უდიდესი მცნებაა: „არ ენდო ავტორიტეტზე დაფუძნებულ არგუმენტებს“. ... ძალიან ბევრი ასეთი არგუმენტი მტკივნეულად მცდარი აღმოჩნდა. ავტორიტეტებმა თავიანთი მტკიცებები ისევე უნდა დაამტკიცონ, როგორც ყველამ“.

მეცნიერებაში ავტორიტეტზე აპელირების გამოყენების ერთი მაგალითი 1923 წლით თარიღდება, როდესაც წამყვანმა ამერიკელმა ზოოლოგმა თეოფილუს პეინტერმა, მის მიერ გაკეთებულ მწირ მონაცემებსა და ურთიერთსაწინააღმდეგო დაკვირვებებზე დაყრდნობით, განაცხადა, რომ ადამიანებს 24 წყვილი ქრომოსომა ჰქონდათ. 1920-იანი წლებიდან 1956 წლამდე, მეცნიერები ამ „ფაქტს“ პეინტერის ავტორიტეტზე დაყრდნობით ავრცელებდნენ, მიუხედავად შემდგომი დათვლებისა, რომლებიც სწორ რიცხვს — 23-ს აჩვენებდა. სახელმძღვანელოებიც კი, რომლებშიც 23 წყვილის ამსახველი ფოტოები იყო, არასწორად აცხადებდნენ, რომ რიცხვი 24 იყო, იმ დროინდელი კონსენსუსის — 24 წყვილის — ავტორიტეტზე დაყრდნობით.

ამ ერთი შეხედვით დადგენილმა რიცხვმა მკვლევრებში დადასტურების მიკერძოება წარმოშვა, და „ციტოლოგთა უმრავლესობა, რომელიც პეინტერის რიცხვის აღმოჩენას ელოდა, ფაქტობრივად ყოველთვის პოულობდა მას“. პეინტერის „გავლენა იმდენად დიდი იყო, რომ ბევრი მეცნიერი ამჯობინებდა მისი დათვლილი რიცხვის დაჯერებას რეალურ მტკიცებულებებზე მეტად“, და მეცნიერები, რომლებმაც ზუსტი რიცხვი მიიღეს, ცვლიდნენ ან უგულებელყოფდნენ თავიანთ მონაცემებს, რათა პეინტერის რიცხვთან შესაბამისობაში მოეყვანათ.

ფესვები კოგნიტურ მიკერძოებაში
ავტორიტეტზე დაფუძნებული არგუმენტები, რომლებიც ემყარება იდეას, რომ ადამიანი უნდა დაემორჩილოს აღქმული ავტორიტეტის ან ავტორიტეტული ჯგუფის აზრს, ფესვგადგმულია ფსიქოლოგიურ კოგნიტურ მიკერძოებებში როგორიცაა აშის ეფექტი. აშის კონფორმულობის ექსპერიმენტების განმეორებით და მოდიფიცირებულ შემთხვევებში დადგინდა, რომ მაღალი სტატუსის მქონე ინდივიდები ზრდიან იმის ალბათობას, რომ სუბიექტი დაეთანხმოს აშკარად მცდარ დასკვნას, მიუხედავად იმისა, რომ სუბიექტს ჩვეულებრივ ნათლად შეუძლია დაინახოს, რომ პასუხი არასწორია.

გარდა ამისა, ნაჩვენებია, რომ ადამიანები განიცდიან ძლიერ ემოციურ წნეხს, რათა დაემორჩილონ ავტორიტეტებსა და უმრავლესობის პოზიციებს. სხვა მკვლევართა ჯგუფის მიერ ექსპერიმენტების გამეორებამ აჩვენა, რომ „მონაწილეები ჯგუფური წნეხის ქვეშ მნიშვნელოვან დისტრესს განიცდიდნენ“, 59% სულ მცირე ერთხელ მაინც დაემორჩილა და დაეთანხმა აშკარად არასწორ პასუხს, მაშინ როდესაც არასწორი პასუხი გაცილებით იშვიათად გაიცემოდა, როდესაც ასეთი წნეხი არ არსებობდა.

კიდევ ერთი კვლევა, რომელიც ნათელს ჰფენს შეცდომის ფსიქოლოგიურ საფუძველს აღქმულ ავტორიტეტებთან მიმართებით, არის მილგრემის ექსპერიმენტი, რომელმაც აჩვენა, რომ ადამიანები უფრო მეტად ემორჩილებიან რაღაცას, როდესაც ის ავტორიტეტის მიერაა წარმოდგენილი. კვლევის ვარიაციაში, სადაც მკვლევრებს არ ეცვათ ლაბორატორიული ხალათები, რითაც მცირდებოდა დავალების მიმცემის აღქმული ავტორიტეტი, მორჩილების დონე 20%-მდე დაეცა საწყისი მაჩვენებლიდან, რომელიც 50%-ზე მაღალი იყო. მორჩილება წახალისებულია ინდივიდისთვის იმის შეხსენებით, რასაც აღქმული ავტორიტეტი აცხადებს, და იმის ჩვენებით, რომ მათი აზრი ამ ავტორიტეტს ეწინააღმდეგება.

მეცნიერებმა აღნიშნეს, რომ გარკვეულ გარემოებებს შეუძლია შექმნას იდეალური სიტუაცია ამ პროცესების გასაძლიერებლად, რაც იწვევს ჯგუფური აზროვნებას. ჯგუფური აზროვნებისას, ჯგუფის წევრები მიდრეკილნი არიან კონფლიქტის მინიმიზაციისა და კონფორმიზმის წახალისებისკენ. ავტორიტეტზე აპელირების გზით, ჯგუფის წევრმა შეიძლება ეს აზრი წარმოადგინოს როგორც კონსენსუსი და წაახალისოს ჯგუფის სხვა წევრები ჩაერთონ ჯგუფურ აზროვნებაში ამ აღქმულ კონსენსუსთან ან ავტორიტეტთან შეუთანხმებლობის გზით.Definition of GROUPTHINK. (2017). Merriam-webster.com. Retrieved from https://www.merriam-webster.com/dictionary/groupthink მათემატიკის ფილოსოფიის შესახებ ერთ-ერთ ნაშრომში ნათქვამია, რომ აკადემიაში,
თუ... ადამიანი იღებს ჩვენს დისციპლინას და გადის ორ-სამ წლიან სამაგისტრო სწავლებას მათემატიკაში, ის ითვისებს ჩვენს აზროვნების წესს და აღარ არის ის კრიტიკული უცხო, როგორიც ადრე იყო... თუ სტუდენტი ვერ ითვისებს ჩვენს აზროვნების წესს, ჩვენ, რა თქმა უნდა, ვჭრით მას. თუ ის გაივლის ჩვენს დაბრკოლებათა კურსს და შემდეგ გადაწყვეტს, რომ ჩვენი არგუმენტები გაუგებარი ან არასწორია, ჩვენ მას ვთვლით ექსცენტრიკოსად, შეშლილად ან უადგილო პიროვნებად. 

კორპორატიული გარემოები ანალოგიურად მოწყვლადია აღქმულ ავტორიტეტებსა და ექსპერტებზე აპელირების მიმართ, რაც იწვევს ჯგუფურ აზროვნებას, ისევე როგორც მთავრობები და სამხედრო სტრუქტურები.

 იხილეთ აგრეთვე 

 ავტორიტეტის მიკერძოება
 კრედენციალიზმი
 Ipse dixit
 ოთხმოცდაცამეტის მანიფესტი
 სახელების ხსენება
 ნობელის დაავადება
 მოწმობის ფილოსოფია

 შენიშვნები 

 სქოლიო 

კატეგორია:გენეტიკური შეცდომები
კატეგორია:რელევანტურობის შეცდომები