მარცელიუსის თეატრი

მარცელიუსის თეატრი (; ) — უძველესი თეატრი რომში, იტალიაში, რომელიც არაა გადახურული და აშენდა რომის რესპუბლიკის ბოლო წლებში. ის მდებარეობს თანამედროვე წმინდა ანჯელოს ტრიონეში. მეთექვსმეტე საუკუნეში ის სასახლედ გადაკეთდა.

 მშენებლობა და რომაული პერიოდის გამოყენება 
თეატრისთვის ადგილი იულიუს კეისარმა გაათავისუფლა, რომელიც მოკლეს მისი მშენებლობის დაწყებამდე; თეატრი განვითარდა, რომ ludi saeculares-ის აღნიშვნის ნაწილი, ამ თეატრში გაიმართა; ის დასრულდა ძვ. წ. 13 წელს და ოფიციალურად გაიხსნა ძვ. წ. 12 წელს ავგუსტუსმა,Leland M. Roth 1993 Understanding Architecture: Its Elements, History and Meaning (Westview Press: Boulder, CO  and Cassius Dio 54.26.1., pp 230-31 რომელსაც სახელი მისი ძმისშვილის, მარკუს კლავდიუს მარცელუსის პატივსაცემად ეწოდა, რომელიც ძვ. წ. 23 წელს გარდაიცვალა.

თეატრის დიამეტრი შეადგენდა 111 მეტრს და წარმოადგენდა უდიდეს და ყველაზე მნიშვნელოვან თეატრს ძველ რომში;  მას თავდაპირველად შეეძლო 11,000-დან 20,000-მდე მაყურებლის დატევა. IV საუკუნის ბოლოს შედგენილ კატალოგში ჩანს, რომ თეატრის ადგილების რაოდენობა 17,580 ადამიანს შეადგენდა. Gregorovius, Ferdinand, History of the City of Rome in the Middle Ages, Vol. 1, (1894), pg. 45 ეს იყო შთამბეჭდავი მაგალითი იმისა, რაც რომის სამყაროს ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ ურბანულ არქიტექტურულ ფორმად იქცა. თეატრი ძირითადად ტუფით იყო აგებული, კონკრეტული ქვებით, რომლებიც ოპუს რეტიკულატუმის სტილში იყო განლაგებული, მთლიანად თეთრი ტრავერტინით იყო დაფარული.  თუმცა, ეს არის რომის ყველაზე ადრეული, დათარიღებადი შენობა, რომელიც გამოიყენებს გამომწვარ რომაულ აგურს, რომელიც იმ დროს ახალი შემოტანა იყო ბერძნული სამყაროდან.Blagg, T.F.C., "Brick and tile" section, in "Architecture, 1, a) Religious", section in  Diane Favro, et al. "Rome, ancient." Grove Art Online. Oxford Art Online. Oxford University Press, accessed March 26, 2016, subscription required

მსგავსი რომაული თეატრების შიგნით შესვლისთვის განკუთვნილი თაღების, დერეფნების, გვირაბების და ფერდების ქსელი ჩვეულებრივ იყო გაფორმებული ჩაშენებული სვეტებით ბერძნული სტილით: დორიული ძირში, იონიკური შუაში. ვარაუდობენ, რომ ზედა დონეზე გამოყენებული იყო კორინთული სვეტები, მაგრამ ეს უცნობია, რადგან თეატრი შუა საუკუნეებში აღდგენილი იყო და ამოღებულ იქნა ზედა რიგის ადგილები და სვეტები.

 მოგვიანებით გამოყენება 
თეატრი გამოიყენებოდა მხოლოდ IV საუკუნის დასაწყისში, ხოლო სტრუქტურა - ქვის საკარიერო მასალად, მაგ. პონს ცესტიუსისთვის 370 წელს. თუმცა, შენობის შიგნით მდებარე ქანდაკებები აღდგა პეტრონიუს მაქსიმუსის მიერ 421 წელს, დარჩენილი სტრუქტურა კი კვლავ ინახავდა პატარა საცხოვრებელ შენობებს. ადრეულ შუა საუკუნეებში თეატრი გამოიყენებოდა რომაული ოჯახის ფაფო ან ფაბი (წოდებული „პეშჩერიადან") ციხე-სიმაგრედ, ხოლო შემდეგ, XI საუკუნის ბოლოს (როდესაც იგი ცნობილი იყო როგორც „ტემპლუმ მარცელი"), პიერ ლეონის და შემდგომ მისი მემკვიდრეების (პიერლეონი) მიერ. ამან გადაარჩინა კომპლექსი შემდგომი დანგრევისგან. საველი ფლობდა მას XIII საუკუნეში. მოგვიანებით, XVI საუკუნეში, ბალდასარე პერუცის მიერ დაპროექტებული ორსინის საცხოვრებელი აშენდა ძველი თეატრის ნანგრევებზე. XIX საუკუნისთვის, ქუჩის დონის აწევის გამო, თითქმის ნახევარი მიწის სართული მის ქვემოთ მოექცა.

ამჟამად ზედა სართულები გაყოფილია რამდენიმე ბინად, ხოლო მისი გარემო მდებარე ტერიტორია გამოიყენება პატარა საზაფხულო კონცერტებისთვის; პორტიკო დ'ოქტავიას მდებარეობს ჩრდილო-დასავლეთით, რაც მიდის რომის გეტოსთან და მდინარე ტიბრთან სამხრეთ-დასავლეთით. მალტის სუვერენული სამხედრო ორდენის საელჩო, წმინდა საყდართან, მდებარეობს კასა ლიტა - პალაცო ორსინის შენობაში, თეატრო მარჩელოში.

რა თქმა უნდა, მისი ძის თქმით, კრისტოფერ რენს სურდა „მარცელუსის თეატრის ძველი რომაული დიდებულება" მის მიერ შელდონის თეატრის დიზაინში; თუმცა, მისი დიზაინი „არ არის... მარცელუსის ნახევარწრიული თეატრის აშკარა წარმოება" და არ არსებობს მტკიცებულება იმისა, რომ ის მასზე იყო მოდელირებული.

 აღწერა 
 სტრუქტურა 
მარცელიუსის თეატრი ერთ-ერთი უძველესი რომაული გასართობი ნაგებობაა, რომელიც დღემდეა შემორჩენილი, სადაც რომაული თეატრის განლაგება უკვე მთლიანად გამოკვეთილია, ნახევარწრიული „კავეა“ კომპლექსური ქვედა სტრუქტურებით არის წარმოდგენილი. რადიალური კედლები, რომლებიც ცილინდრული გუმბათებით არის დაკავშირებული კავეას საფეხურებს ქვეშ, შეწყვეტილია ორი კონცენტრული გადასასვლელით, გარე, რომელიც თაღებით იხსნება და უფრო შიდა („კავალერების გადასასვლელი“).

თაღების სტრუქტურა მეორდება ექვსი ჯგუფით: ერთი, ოდნავ აწეული ფერდობით, მიმართული ყველაზე შიდა გადასასვლელში, ორი გვერდიგვერდი, რომლებიც ასახავს ზედა სართულებიდან ასვლისა და ჩამოსვლის ფერდობებს, ხოლო სამი სხვა კონსტრუქციაშია. შიდა გადასასვლელის მიღმა თაღები გრძელ, ვიწრო და დაბალი სიმაღლის ოთახებში გრძელდება. გარე ოთახები, რომლებიც, სავარაუდოდ, იულო-კლავდიანის პერიოდში ქვის გამყოფებით იყო გამოყოფილი, სავარაუდოდ, თავიდანვე გამოიყენებოდა სახელოსნოდ. ცენტრალურ ოთახში გუმბათზე თეთრი ფრესკული დეკორაციაა, დაყოფილი წრეებად და რვაკუთხედებად, რეპერტუარული ფიგურებით, რაც, სავარაუდოდ, II საუკუნის მეორე ნახევარში შეიქმნა.

თეატრში დაახლოებით 15 000 მაყურებელი შეეძლო განთავსება და მაქსიმალური ტევადობით - 20 000, რაც შეესაბამება რეგიონული კატალოგების მიერ მოწოდებულ მონაცემებს.

 ასლები 
რომის ციფრული ცივილიზაციის მუზეუმის IX ოთახში მოიპოვება თეატრის 1:100 მასშტაბის მოდელი."Room XI: Augustus", Museo della Civiltà Romana

ლიტერატურა
 Ranuccio Bianchi Bandinelli e Mario Torelli, L'arte dell'antichità classica, Etruria-Roma, Torino, Utet, 1976.
 Paola Ciancio Rossetto, voce Theatrum Marcelli, in E.M. Steinby (a cura di), Lexicon Topographicum Urbis Romae, V, Roma, 1999, pp. 31–35. ISBN 88-7140-162-X.
 Filippo Coarelli, Guida archeologica di Roma, Verona, Arnoldo Mondadori Editore, 1984.
 Sovraintendenza Comunale ai Musei Gallerie Monumenti e Scavi, Gli anni del Governatorato (1926-1944), Collana Quaderni dei monumenti, Roma, Edizioni Kappa, 1995. ISBN 88-7890-181-4:
Paola Ciancio Rossetto, Lavori di liberazione e sistemazione del Teatro di Marcello, pp. 69–76.
Virginia Rossini, La casina del Vallati: scoperta e restauro di un edificio medioevale nell'area del Teatro di Marcello, pp. 115–119.
რესურსები ინტერნეტში
High-resolution 360° Panoramas and Images of Theater of Marcellus | Art Atlas
სქოლიო

კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:იტალიის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ევროპის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ძველი რომის არქიტექტურა
კატეგორია:იტალიის არქიტექტურა
კატეგორია:ევროპული არქიტექტურა
კატეგორია:ღირსშესანიშნაობები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია: ძვ. წ. I საუკუნე
კატეგორია:არქიტექტურა საუკუნის მიხედვით
კატეგორია:რომი
კატეგორია:იტალია