ალია სიროტანოვიჩი

ალია სიროტანოვიჩი (; დ. 14 აგვისტო, 1914 — გ. 16 მაისი, 1990) — იუგოსლავიელი მაღაროელი, სოციალისტური შრომის გმირი და ალბათ, ყველაზე ცნობილი იუგოსლავიელი დამკვრელი (მუშა). იუგოსლავიის კომუნისტური პარტიის მიერ იგი წარმოჩენილი იყო როგორც მშრომელი ადამიანის მოდელი ყოფილ იუგოსლავიაში.

ადრეული ცხოვრება და ოჯახი
ალია სიროტანოვიჩი, ბოსნიელი, დაიბადა ორაჰოვოში, სოფელში, რომელიც მდებარეობს ცენტრალურ ბოსნიაში, ქალაქ ბრეზას ახლოს, და გაიზარდა ტრტორიჩიში, სხვა ახლომდებარე სოფელში. იგი დაიბადა 1914 წელს, როდესაც ბოსნია და ჰერცეგოვინა ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის ნაწილი იყო. მას ჰყავდა ექვსი ძმა და ორი და, ყველა მათგანი მაღაროელი იყო. ერთ-ერთი მისი ძმა, აჰმედი, 1970 წელს სამთო კატასტროფის დროს დაიღუპა.

სამთო რეკორდი
სიროტანოვიჩი მუშაობდა ქვანახშირის მაღაროში ქალაქ ბრეზაში. 1947 წელს სიროტანოვიჩმა დაამყარა რეკორდი ნახშირის მოპოვებაში. 1949 წლის 24 ივლისს სიროტანოვიჩმა მონაწილეობა მიიღო მაღაროთაშორის შეჯიბრში კრეკას მაღაროში. მან და მისმა რვაკაციანმა ბრიგადამ 8-საათიან ცვლაში მოიპოვეს 128 ვაგონი მურა ნახშირი, ანუ 152 ტონა ნახშირი ერთი ცვლის განმავლობაში, დაახლოებით 40 ტონით მეტი, ვიდრე საბჭოთა „შრომის გმირის“ ალექსეი სტახანოვის პირველი რეკორდი. თუმცა ეს  სადავოა. იუგოსლავიელი მაღაროელების მიღწევები კვირების განმავლობაში ქვეყნდებოდა ახალი ამბების პირველ გვერდებზე. 1949 წლის სექტემბერში გაიმართა „მაღალი პროდუქტიულობის მოძრაობის ინიციატორთა პირველი ოფიციალური შეხვედრა“ (svečani sastanak inicijatora pokreta za visoku produktivnost), რომელშიც მონაწილეობდნენ ცნობილი პროდუქტიული შრომის რეკორდსმენები, როგორებიც იყვნენ ალია სიროტანოვიჩი, ნიკოლა სკობიჩი, რისტო მიიატოვიჩი, ანტუნ ბიჩიჩი, ალოიზ პეტეკი და სხვები.

ვინაიდან შეჯიბრის დროს არსებობდა საბჭოთა-იუგოსლავიური განხეთქილება, მისი მიღწევა ფართოდ იქნა შექებული და გახმაურებული იუგოსლავიის კომუნისტური პარტიის მიერ. ამბობენ, რომ იოსიპ ბროზ ტიტომ შესთავაზა სიროტანოვიჩს შეესრულებინა ნებისმიერი სურვილი, რომელიც მას ჰქონდა, მაგრამ როგორც ამბობენ, სიროტანოვიჩმა მხოლოდ უფრო დიდი ნიჩაბი ითხოვა. ტიტომ შეუსრულა სურვილი და უფრო დიდ ნიჩაბს, რომელიც მისთვის შეიქმნა, შემდგომში მისი სახელი დაერქვა: სიროტანოვიჩკა. მას შესთავაზეს ბინა ბრეზაში, მაგრამ მან უარი თქვა და გადაწყვიტა დარჩენილიყო თავის სახლში ტრტორიჩიში. სიროტანოვიჩისა და წამყვანი პოლიტიკოსის სვეტოზარ ვუკმანოვიჩის შეხვედრა გადაიცემოდა ტელევიზიით.

სიროტანოვიჩი ცდილობდა პოლიტიკაში შესვლას, მაგრამ წარუმატებლად. იგი იყო ფედერალური პარლამენტის წევრი ერთი ვადით. იგი პენსიაზე გავიდა დამსახურებისთვის. იგი ასევე იყო იუგოსლავიის ინჟინერთა და ტექნიკოსთა ასოციაციების კავშირის საპატიო წევრი.

მემკვიდრეობა
იუგოსლავიის კომუნისტური პარტიის მიერ იგი წარმოჩენილი იყო როგორც მშრომელი ადამიანის მოდელი.

1987 წელს ჯგუფმა "ზაბრანიენო პუშენიე" („აკრძალული მოწევა“) ჩაწერა სიმღერა სახელწოდებით „Srce, ruke i lopata“ („გული, ხელები და ნიჩაბი“), რომელიც პატივს მიაგებდა „ამხანაგ ავდიას“, მშრომელი, თავმდაბალი ადამიანის მოდელს.

ბანკნოტი
ის გამოსახული იყო 20 000-იან იუგოსლავიური დინარის ბანკნოტზე, მაგრამ ხშირად არასწორად ამტკიცებდნენ, რომ ის გამოსახული იყო 10-დინარიან ბანკნოტზე. მიუხედავად აშკარა მსგავსებისა, 10-დინარიანი ბანკნოტი და მისი 1000-ძველი-დინარის წინამორბედი იმავე დიზაინით უფრო ძველია (1955) და გამოსახული იყო არიფ ჰერალიჩი, ლითონის მუშა, რომელიც მუშაობდა მაღალ ღუმელზე ზენიცაში. ახალი 20 000 დინარიანი ბანკნოტი გამოუშვეს 1987 წლის პირველ მაისს.

რესურსები ინტერნეტში
 https://web.archive.org/web/20051126110554/http://www.bhdani.com/arhiva/102/citanka02.htm
 https://web.archive.org/web/20050902124953/http://www.bhdani.com/arhiva/186/t18611.shtml
 Alija on Leksikon YU mitologije
 Text of song Srce, ruke i lopata

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 14 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1990