ბოშათა ისტორიის ქრონოლოგია

ბოშები — საუკუნეების განმავლობაში დასავლური სამყაროს კოლექტიური მითოლოგიის ნაწილია — იქ ისინი ხშირად წარმოსახავდნენ როგორც უცხოელებს, გამონაკლისებად მიჩნეულ პიროვნებებს და საფრთხედ. საუკუნეების მანძილზე ისინი აღმოსავლეთ ევროპაში მონებად ჰყავდათ და დასავლეთ ევროპაში დევნიდნენ; პორაიმოსი, ჰიტლერის მიერ განხორციელებული გენოციდის მცდელობა, იყო მხოლოდ ერთ-ერთი რგოლი მრავალსაუკუნოვან დევნაში, რომელიც მოიცავდა ისეთ ქვეყნებსაც, რომლებსაც ტრადიციულად ეთნიკური უმცირესობების მიმართ უფრო ტოლერანტად მიიჩნევენ, მათ შორის გაერთიანებულ სამეფოსაც. დღესაც კი, მიუხედავად იმისა, რომ მატულობს ბოშების თვითიდენტიფიკაციისა და სიამაყის ტალღა, დემოკრატიულ სახელმწიფოებში განიხილება და მიღებულია კანონები, რომლებიც ზღუდავენ ბოშათა უფლებებს.

საზოგადოებრივად ფართოდ გავრცელებულია მოსაზრება, თითქოს ბოშებს, რომლებმაც წერითი ენა მხოლოდ ახლახან შექმნეს, აქვთ არაზუსტი, მითოლოგიზებული წარსული. მიუხედავად ამისა, ბოშებზე ბევრად მეტი რამაა ცნობილი, ვიდრე ხშირად გვგონია. მათ ისტორიის სრულფასოვნად აღდგენას უფრო ხელს უშლის მათი გადაწელილი მიგრაცია, ვიდრე ისტორიული წყაროების არარსებობა. ბოშების ისტორია განსხვავდება არა მხოლოდ ევროპის, არამედ ახლო აღმოსავლეთისა და ამერიკის კონტინენტების სხვადასხვა რეგიონში — დამოკიდებულია მიღების კულტურულ პოლიტიკაზე. აღმოსავლეთ ევროპაში ისტორიის ძირითადი თემა მონობა და ბატონყმობა იყო, დასავლეთში კი უფრო თვალშისაცემია დევნის, მათ შორის ადრეული გენოციდის ფორმები.

რაც იშვიათად განიხილება, არის ის, თუ როგორ ამსხვრევს ეს ისტორიული ფაქტები ბოშების შესახებ დამკვიდრებულ მითებს. მაგალითად, ბოშები ხშირად აღიქმებიან როგორც მოხეტიალე ერი — რაც დასავლეთში მეტწილად მართალი იყო — თუმცა ის ფაქტი, რომ ბალკანეთში ისინი XV საუკუნედან XIX საუკუნემდე იყვნენ მონებად და ბატონყმობაში, მიანიშნებს იმაზე, რომ ისინი მუდმივი დასახლების მქონე მოსახლეობას წარმოადგენდნენ.

1933-დან 1945 წლამდე ბოშები და სინტი წარმოადგენდნენ ნაცისტური დევნისა და გენოციდის მსხვერპლთა ერთ-ერთ ყველაზე დაუცველ ჯგუფს. ტრადიციულ სტერეოტიპებზე დაფუძნებული წინასწარგანწყობების საფუძველზე, ნაცისტური რეჟიმი ბოშებს განიხილავდა როგორც „ასოციალურ ელემენტებს“ — ანუ საზოგადოებრივი ნორმიდან გადახრილებს — და როგორც „რასობრივად არასრულფასოვან“ ხალხს, რომელიც საფრთხეს უქმნიდა „არიული რასის სიწმინდეს“.Sinti and Roma (“Gypsies”) ushmm.org

 ქრონოლოგია 
40–70: ინდოელი ვაჭრები სახლდებიან რომის პროვინცია ეგვიპტეში. იხილეთ: ინდოეთ-რომის ურთიერთობები, სუნელის ვაჭრობა, ინდოეთის საზღვაო ისტორია.

420–438: ბაჰრამ V ინდოეთიდან სასანიანთა სასახლეში მიჰყავს მუსიკოსთა ჯგუფი. იხილეთ: ჰინდი (სასანიანთა პროვინცია), ინდუსის მდინარე.

740: ბოშები სახლდებიან ფრიგიაში — სამეფოში ანატოლიის დასავლეთ ცენტრალურ ნაწილში (დღევანდელი თურქეთი). იხილეთ: ძველი საბერძნეთისა და ინდოეთის ურთიერთობები.

800–803: ბოშები სახლდებიან ადრიანოპოლიში (ედირნე), ტრაკიის პროვინციაში.

დაახლ. 1050–1054: ბოშები სახლდებიან სულუქულეში. 

დაახლ. 1100: ბოშები ბიზანტიის იმპერიაში ფიქსირდებიან წერილობით წყაროებში.

1300–1400: ბოშები სახლდებიან სერბეთში. ამავე პერიოდში აღწევენ ვალაქიაში (თანამედროვე რუმინეთი), სადაც განიხილებიან როგორც უცხოელები და ჰყავთ მონებად. იხილეთ: ვლახური ბოშები.

1407: ბოშები პირველად ფიქსირდებიან გერმანიაში; ათ წელიწადში ისინი იქიდან გააძევეს.

1418: ბოშები ფიქსირდებიან საფრანგეთში.

1422: ბოშები ფიქსირდებიან რომში, პაპის სახელმწიფოების მმართველობის პერიოდში.

1425: ხიტანო ბოშები აღწევენ ესპანეთში.

1471: ანტიბოშური კანონები მიიღება ლუცერნში, შვეიცარიაში.The Roma: Between a Myth and the Future

1482: მსგავსი კანონები მიიღება ბრანდენბურგში, გერმანიაში.

1492: ესპანეთში ბოშების წინააღმდეგ გამოდის ალჰამბრას დიკრეტი, რომლის საფუძველზე ისინი ინკვიზიციის მიერ ცრუმორწმუნედ გამოცხადდებიან.

1498: ბოშები პირველად აღწევენ ამერიკაში, როცა კოლუმბის მესამე მოგზაურობაში ოთხი ბოშა მონაწილეობს, როგორც მონები.

1502: ლუი XII ბოშებს განდევნის საფრანგეთიდან.

1512: ბოშები პირველად ფიქსირდებიან შვედეთში.Hadenius, Stig, Nilsson, Torbjörn & Åselius, Gunnar, Sveriges historia: vad varje svensk bör veta, Bonnier Alba, Stockholm, 1996

1526: ჰენრი VIII ბოშებს განდევნის ინგლისიდან; ქვეყანაში შესვლის მცდელობისას დასჯა სასიკვდილო განაჩენით ხორციელდება.

1530: ეგვიპტელთა აქტი მიიღება ინგლისში.

1530: მუსლიმი ბოშები იღებენ საკუთარ სანჯაყს ოსმალეთის იმპერიის რუმელიის პროვინციაში.

1536: ანტიბოშური კანონები მიიღება დანიაში.

1538: პორტუგალია ბოშებს განდევნის ბრაზილიაში.

1540: ანტიბოშური კანონები მიიღება ფლანდრიაში (ბელგია).

1541: ანტიბოშური კანონები მიიღება შოტლანდიაში.

1549: ანტიბოშური კანონები მიიღება ბოჰემიაში.

1557: ანტიბოშური კანონმდებლობა ვრცელდება პოლონეთსა და ლიეტუვაში.

1560: შვედეთში, ლუთერული ეკლესია მღვდლებს უკრძალავს ბოშების ნათლობას, ქორწინებასა და დაკრძალვას.

1563: ტრენტის კრება ბოშებს კრძალავს სასულიერო წოდების მიღებას.

1571: შვედეთში გაუქმდა 1560 წლის აკტი და ეკლესიას კვლავ ნებადართულია ბოშების ნათლობა, ქორწინება და დაკრძალვა.

1578: შვედეთის მეფე ცდილობს ბოშების განდევნას იძულებითი შრომით სალას ვერცხლის მაღაროში.

1589: დანია ბოშობის ფაქტზე სიკვდილით დასჯის კანონს იღებს.

1595: შტეფან რეზვანი — ოსმალური წარმოშობის ბოშის შვილი — მართავს მოლდავეთს ოთხი თვის განმავლობაში.

1619: ფილიპე III ბოშებს უბრძანებს დასახლდნენ და უარი თქვან საკუთარ ცხოვრების წესსა და კულტურაზე; დაუმორჩილებლობა ისჯება სიკვდილით.

1637: ანტიბოშური კანონი შვედეთში: ყველა სრულწლოვანი ბოშა მამაკაცი გასამართლდეს სიკვდილით, ხოლო ქალები და ბავშვები ქვეყნიდან გააძევონ.

1740–1789: ჰაბსბურგების იმპერიაში მარია ტერეზას მმართველობის პერიოდში ბოშების ასიმილაციის მიზნით მიიღება შემდეგი დადგენილებები: 1754 წელს ეკრძალებათ ცხენისა და ეტლის ფლობა; 1761 წელს უწესდებათ სამხედრო სამსახური პროფესიადაუმტკიცებელი ბიჭებისთვის; 1767 წელს ბოშებს სავალდებულოდ უნდა ჰქონდეთ რეგისტრაცია; 1773 წელს ეკრძალებათ ბოშებს შორის ქორწინება. მისი მემკვიდრე იოსებ II კრძალავს ბოშური ტანისამოსისა და ენის გამოყენებას, რაც ისჯება საჯარო ცემით.

1748: შვედეთში ბოშებს ოფიციალურად ეძლევათ ცხოვრების და დასახლების უფლება.

1936–1945: ნაცისტები იწყებენ ბოშების სისტემურ დევნას. პორაიმოსის დროს განადგურდა 500000-დან 1500000-მდე ბოშა.

1967: დაარსდა საერთაშორისო ბოშათა კომიტეტი.

2006: მანჩესტერის უნივერსიტეტი ასრულებს ბოშური ენის დიალექტების ევროპული კვლევის პირველ სრულ პროექტს.

2006: უნგრეთში შეიქმნა პირველი ბოშური პოლიტიკური პარტია — „MCF Roma összefogás“, რომელმაც 9 აპრილს ჩატარებულ არჩევნებზე მიიღო მხოლოდ 0.08%. 

2010: საფრანგეთის პრეზიდენტი ნიკოლა სარკოზი იწყებს რუმინელი და ბულგარელი ბოშების დეპორტაციას. გაერო და ადამიანის უფლებათა ორგანიზაციები ამას კსენოფობიურ ქმედებად მიიჩნევენ.

2011: ბელგრადში დაარსდა ბოშების ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემია. მისი პრეზიდენტი გახდა რაიკო ჯურიჩი, ხოლო დაფინანსება უზრუნველყო ჰაინრიხ ბიოლის ფონდი.

2012: ანგელა მერკელი ბერლინში ხსნის ნაციონალ-სოციალიზმის მსხვერპლ ბოშებს მიძღვნილ მემორიალს.Germany unveils Roma Holocaust memorial | News

2016: სუშმა სვარაჯი, ინდოეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი, აცხადებს, რომ ყველა ბოშა ინდოელი წარმომავლობისაა და ისინი ინდური კულტურის წარმომადგენლებად უნდა ჩაითვალონ.Romas Are India’s Children: Sushma Swaraj

იხილეთ აგრეთვე
ბოშების ისტორია
დომა (კასტა)
ბოშათა დიასპორა

 დამატებითი ლიტერატურა 

რესურსები ინტერნეტში
ბოშათა ისტორიის ქრონოლოგია – Patrin Web Journal (არქივი)
მნიშვნელოვანი თარიღები ბოშების ისტორიაში – ბოშების არქივი და დოკუმენტაციის ცენტრი (არქივი)

 სქოლიო 

კატეგორია:ბოშების ისტორია
კატეგორია:ბოშები