მეზეკის ციხესიმაგრე

მეზეკის ციხესიმაგრე ( Мезешка крепост) — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე, აგებული XI-XII საუკუნეებში თანამედროვე სოფელ მეზეკის დასავლეთით, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ბულგარეთში. იგი იდენტიფიცირებულია, როგორც შუა საუკუნეების ნეუზეტიკონი (Неузетикон, Νεούτζικον), რომელიც ნახსენებია ბიზანტიურ ქრონიკებში. ნაგებობა განლაგებულია მოგრძო ტერასაზე, როდოპის მთების ყველაზე ჩრდილო-აღმოსავლეთ ქედის ძირში, რომელიც ცნობილია, როგორც გორატა ან წმინდა მარინა. ის ფუნქციონირებდა, როგორც საზღვრის დამცავი ციხესიმაგრე, იცავდა ტერიტორიას მდინარეებს, მარიცასა და არდას შორის. ციხესიმაგრეს აკონტროლებდნენ ბიზანტიისა და ბულგარეთის იმპერიები, სანამ ის არ დაიპყრეს თურქ-ოსმალებმა XIV საუკუნის მეორე ნახევარში.

მეზეკის ციხესიმაგრე შედის ბულგარეთის ტურისტული კავშირის 100 ტურისტულ ღირსშესანიშნაობაში და ითვლება საუკეთესოდ შენარჩუნებულ ციხესიმაგრედ აღმოსავლეთ როდოპის მთებში.  მის აღმოსავლეთით, დაახლოებით 600 მეტრში მდებარეობს მეზეკის აკლდამა, ბულგარეთში უდიდესი თრაკიული სკის ფორმის აკლდამა.

ლოკაცია და სტატუსი
მინი|მარცხნივ|ალტ=ციხესიმაგრის სამხრეთი კუთხე|ციხესიმაგრის სამხრეთი კუთხე
მეზეკის ციხესიმაგრე განლაგებულია ზღვის დონიდან 210 მეტრის სიმაღლეზე, ამავე სახელწოდების სოფლის გვერდით, სვილენგრადის მუნიციპალიტეტში, ხასკოვოს პროვინციაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ბულგარეთში. იგი მდებარეობს მუნიციპალური ცენტრიდან, სვილენგრადიდან, დაახლოებით 6 კილომეტრის მოშორებით სამხრეთ-დასავლეთით და ბულგარეთ-საბერძნეთის საზღვრიდან ერთი კილომეტრის მოშორებით ჩრდილოეთით. მას ადვილად შეიძლება მიუდგეთ მარიცას ავტომაგისტრალის, პირველი კლასის I-8 გზისა და მეორე კლასის II-80 გზის საშუალებით და შეიძლება მიაღწიოთ გზით მეზეკის დასავლეთ ნაწილში, რომელიც მიდის ახლომდებარე შეინოვეცის მწვერვალამდე, სადაც 1912 წლის ბალკანეთის ომის პირველი ბრძოლა გაიმართა.
ის არის კალეტოს ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობის ნაწილი.

ციხესიმაგრე გამოცხადდა ეროვნული მემკვიდრეობის ძეგლად 1927 წელს და არქიტექტურულ ძეგლად 1968 წელს. აღდგენითი და კონსერვაციის სამუშაოები ჩატარდა 1973 და 2007 წლებში. 

აღწერა

მეზეკის ციხესიმაგრე მოიცავს 7 დეკარის ფართობს არაწესიერი ოთხკუთხედის ფორმით, ზომით 110/60 მ. კედლები აშენებულია უხეში ქვისგან, შეერთებულია თეთრი დუღაბით და გარედან მორთულია სამი აგურის სარტყლით. კედლები დაგვირგვინებული იყო ქონგურებით, რომლებიც შენარჩუნდა 1900 წლამდე. ჩრდილოეთის მხარეს ციხესიმაგრის კედლები ყველაზე მეტად დაზიანებულია, შენარჩუნებულია მიწის დონემდე ციხესიმაგრის შიგნიდან. სამხრეთის, დასავლეთისა და აღმოსავლეთის მხარეები კარგად არის შენარჩუნებული იმ ბაქნის სიმაღლემდე, რომლის ზემოთაც ქონგურები აღმართული იყო. ციხესიმაგრის კედლები 1.90-დან 2.50 მ-მდე სისქისაა. შესასვლელი მდებარეობს დასავლეთ კედელზე, მის ჩრდილოეთ ბოლოში. ის ფორმირებულია კედელში, ღრმა ნიშაში და დაცულია კოშკით.

ცხრა მრგვალი კოშკი გამოდის კედლებს მიღმა თავისი დიამეტრის ნახევარზე მეტით და აღწევს 10 მ-ზე მეტ სიმაღლეს. ხუთი კოშკი მდებარეობს ყველაზე მოწყვლად სამხრეთ კედელზე, აქედან ორი — კუთხეებში და სამი — ფასადზე. ორი კოშკი დასავლეთ კედელზეა, შუაში და მთავარ შესასვლელთან. ჩრდილოეთისა და აღმოსავლეთის კედლებს თითო კოშკი აქვთ. კოშკი, რომელიც მდებარეობს ციხესიმაგრის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში, საუკეთესოდ შენარჩუნებული და უდიდესია. მას ჰქონდა სამი სართული, ზედა ორი — ქონგურებით. სართულები ღია იყო ციხესიმაგრის შიგნით, რათა მათ ჰქონოდათ წრიული სასროლი დიაპაზონი და შეძლებოდათ თავის დაცვა მაშინაც კი, როდესაც მტერი შეაღწევდა გამაგრებაში.

ისტორია

მინი|ალტ=სამხრეთი კედელი|სამხრეთი კედელი
მინი|ალტ=დასავლეთის კედელი|დასავლეთი კედელი
ნეოუციკონი იყო ნახსენები ბიზანტიური მემატიანის, ნნიკეტას ხონიატესის მიერ, როგორც ადგილი, სადაც ბიზანტიის იმპერატორმა ისააკ II ანგელოსმა ჩაახშო თავისი ბიძაშვილის, კონსტანტინე ანგელოს დუკასის აჯანყება 1193 წელს. დუკასი დანიშნული იყო ფილიპოპოლისის მმართველად და წარმატებით იბრძოდა ასენისა და პეტრეს ბულგარული აჯანყების წინააღმდეგ, რამაც განაპირობა ბულგარული იმპერიის აღდგენა. 1193 წელს დუკასმა თავი იმპერატორად გამოაცხადა და კონსტანტინოპოლისკენ დაიძრა, მაგრამ ადრიანოპოლამდე მისვლამდე მას უღალატეს და დააპატიმრეს საკუთარმა ჯარისკაცებმა ნეოუციკონში, რომელიც მდებარეობდა ფილიპოპოლისისა და ადრიანოპოლის ეპარქიებს შორის საზღვარზე. ხონიატესის თანახმად, ამ საქციელმა დიდად გაამხნევა ბულგარელი აჯანყებულები, რომლებსაც ეშინოდათ კონსტანტინეს ძალაუფლებისა და ერჩივნათ, სუსტი ისააკ II დარჩენილიყო ტახტზე, თუ შესაძლებელი იქნებოდა, სამუდამოდ.

ციხესიმაგრის კედლები ხელუხლებელი იყო 1900 წლამდე, როდესაც ნაგებობის ნაწილი დაანგრიეს ოსმალებმა, რათა ქვები გამოეყენებინათ სვილენგრადში ყაზარმების მშენებლობისთვის. 

კვლევა და კონსერვაცია

XIX საუკუნეში ისტორიკოსმა კონსტანტინ ირეჩეკმა სოფელ მეზეკის მახლობლად არსებული ნანგრევები ნეოუციკონის ციხესიმაგრესთან გააიგივა. ციხესიმაგრის პირველი არქეოლოგიური კვლევა ჩატარდა 1930-იან წლებში არქიტექტორ ალექსანდრ რაშენოვის მიერ, რომელმაც განახორციელა გათხრები, გამაგრების სისტემის დოკუმენტირება და შიდა სივრცის მცირემასშტაბიანი კვლევები. რაშენოვმა დოკუმენტურად აღრიცხა არქიტექტურული ძეგლი დეტალური აღწერილობით, ნახაზებითა და ფოტოებით.

კედლების კონსერვაციისა და რესტავრაციის სამუშაოები დასრულდა 1963 და 1973 წლებში. 1983 წელს ჩატარდა უფრო მასშტაბური არქეოლოგიური გათხრები, რომლებმაც დააზუსტა ციხესიმაგრის გეგმა, თავდაცვის სისტემა და დათარიღება. XI საუკუნეზე ადრინდელი შუასაუკუნეების მასალები არ აღმოჩენილა. აღმოჩნდა უამრავი კერამიკული ნიმუში XIII და XIV საუკუნეებიდან. მონაცემების საფუძველზე, ციხესიმაგრის მშენებლობა დათარიღდა XI საუკუნის ბოლოთი და XII საუკუნის დასაწყისით, სავარაუდოდ ბიზანტიის იმპერატორ ალექსი I კომნენოსის მმართველობის დროით. სიმაგრე ფუნქციონირებდა ტერიტორიის ოსმალთა ბატონობის ქვეშ მოქცევამდე. ნაპოვნია კერამიკული ჭურჭლის მრავალი ფრაგმენტი, ქვის წისქვილის ქვები და სხვა საყოფაცხოვრებო ნივთები. ასევე აღმოჩენილია ორი ხორბლის საცავი დამწვარი ხორბლით.

დამატებითი ბმულები




ლიტერატურა





სქოლიო

კატეგორია:ბულგარეთის არქიტექტურა
კატეგორია:ბულგარეთის ციხესიმაგრეები