პლომინის დაფა

პლომინის დაფა () — გლაგოლიცური წარწერა ხორვატულ ენაზე, რომელიც განთავსებულია წმინდა გიორგის ეკლესიის გარე კედელზე პლომინში, ხორვატია. მასზე გამოსახულია რომაელთა ფლორისა და ფაუნის ღმერთი სილვანუსი. ეს წარწერა მოწმობს ისტრიის ტერიტორიაზე ორი კულტურული მიმდინარეობის ადრეულ პარალელიზმს: რომანული სიმბოლო არის ანტიკური ბარელიეფი, ხოლო სლავური, ანუ ხორვატული სიმბოლო არის ხორვატული ენა და გლაგოლიცური დამწერლობა.

ტექსტის წაკითხვა
მამაკაცის ფიგურის ზემოთ ამოკვეთილია ორსტრიქონიანი გლაგოლიცური ტექსტი, ხოლო ფიგურის მარჯვნივ გამოსახულია კიდევ ერთი სიმბოლო, რომლის მნიშვნელობაც საბოლოოდ დადგენილი არ არის. ტექსტის წაკითხვა საკმაოდ მარტივია: პირველი სტრიქონი ამბობს SE EPIS, ხოლო მეორე სტრიქონი - ЪLЪS. ის ნიშანი, რომლის ფუნქციასაც ეჭვქვეშ აყენებს ფუჩიჩი, ამოკვეთილია მნიშვნელოვნად ღრმა ღარებით და ოთხჯერ უფრო დიდია, ვიდრე გლაგოლიცური ასოების საშუალო ზომა. მხოლოდ ამ მიზეზის გამო შეიძლება დაისვას კითხვა, არის თუ არა ის თვით გლაგოლიცური წარწერის აუცილებელი შემადგენელი ნაწილი, არის თუ არა ის შესრულებული იმავე კალიგრაფის ხელით და არის თუ არა ის ამოკვეთილი იმავე დროს, როდესაც დანარჩენი ტექსტი. გლაგოლიცური ასო მისგან დარწმუნებით ვერ განირჩევა.


ორივე სტრიქონის უწყვეტად წაკითხვის მცდელობა გვაძლევს: „SE E PISЪLЪ S..“, ანუ ეს დაწერა S..., წინადადება დაუმთავრებელი რჩება. იმის შესახებ, ტექსტი დაწერა ვიღაცამ, ვისი სახელიც იწყება S-ით თუ ვიღაცამ დაწერა რაღაც, რაც იწყება S-ით, არ არის ცნობილი. ვინაიდან ძველ ხორვატულში ზმნა pisati ნიშნავდა როგორც „წერას“, ასევე „ხატვას“, გაურკვეველია, გამოიყენებოდა თუ არა ეს ზმნა ასევე ქანდაკების ნამუშევრის აღსანიშნავადაც და შესაბამისად, არის თუ არა პლომინის დაფის წარწერა მოქანდაკის ხელმოწერა, თუ გლაგოლიცური ტექსტი არის რაღაც მეორადი გრაფიტი, რომელიც დაწერილია რომელიმე მწერლის მიერ.

ტექსტის წაკითხვა წარმოშობს დამატებით ფონეტიკურ და ორთოგრაფიულ სირთულეებს — უჩვეულო ორთოგრაფია ჩნდება მიმღეობა pisalъ-ის დაწერისას, სადაც ბგერა /a/-ს პოზიციაზე დაწერილია ნახევარხმოვანი „ъ“ (ამრიგად pisъlъ ნაცვლად pisalъ-ისა). ფუჩიჩი მსჯელობს, არის თუ არა ფონეტიკურად შესაძლებელი, რომ ამ წარწერის ავტორს შეეშალა ნახევარხმოვნის ფონეტიკური მნიშვნელობა სრული ხმოვანი /a/-ს მნიშვნელობასთან, ანუ შეეძლო თუ არა მას შეეცვალა ნიშნები წარმოთქმის მსგავსების გამო.

პალეოგრაფიული ანალიზი

ზოგადი პალეოგრაფიული ანალიზი გვიჩვენებს, რომ გამოყენებულია მომრგვალებული გლაგოლიცა, რომელიც წინ უსწრებს ხორვატული კუთხოვანი გლაგოლიცის განვითარებას, რაც ძეგლს ათარიღებს XII-XIII საუკუნეებამდე.

ცალკეული გრაფემების ანალიზიც ამავე პერიოდზე მიუთითებს: არის ასო S (1, 6, 10), რომელსაც კვლავ აქვს სამკუთხა ქვედა ელემენტი და ასო I (5), რომელსაც კვლავ აქვს სამკუთხა ზედა ელემენტი, ანუ რომელსაც არ შეუმცირებია დუქტუსი იმგვარად, როგორც ეს შეინიშნება ვენის ფურცლებზე. აქ ასევე არის ასო P-ს (4) უფრო ძველი ტიპი გვერდითი შტრიხით. ნახევარხმოვნის ნიშანი (7, 9) პლომინის დაფაზე არ გვხვდება გლაგოლიცურ ძეგლებზე XI საუკუნემდე ან XIII საუკუნის შემდეგ. დაბოლოს, არის თავისებური ასო E (2, 3), რომელიც ამ წარწერაში ორჯერ გვხვდება და ორივე შემთხვევაში აჩვენებს ერთსა და იმავე ტიპს ორი ჰორიზონტალური ხაზით, რომლებიც კვეთენ ვერტიკალურ ჰასტას. ამ ასოს პალეოგრაფიული განვითარების გათვალისწინებით, შეიძლება დადგინდეს, რომ E თავდაპირველად ჩნდება ორი ჰორიზონტალური ხაზით, რომლებიც შემდგომში მცირდება ერთამდე, რომელიც შემდგომში მცირდება წერტილამდე, რომელიც საბოლოოდ ქრება. პლომინის დაფაზე ასო E-სთან ერთად, ეს განვითარება ხორვატულ გლაგოლიცურ არეალში შეიძლება დავუკავშიროთ უძველეს შემონახულ გლაგოლიცურ ძეგლებს საერთოდ: კიევის ფურცლებს, პრაღის ფრაგმენტებს და მაკედონურ ძეგლებს: კოდექს ასემანუსს, ოხრიდის ფურცლებს, სინას ევქოლოგიუმს.

ყველა ეს ნიშანი მიუთითებს ძეგლის დიდ სიძველეზე, რაც პლომინის დაფას XI საუკუნით ათარიღებს. გარდა ამისა, შესაძლოა, ქვედა ზღვარი დადგინდეს X საუკუნეში, რაც არის დათარიღება, რომელსაც იზიარებენ ისეთი მეცნიერები, როგორიცაა მარია ჩუნიჩი.

ბარელიეფი
ბარელიეფი გამოსახავს უწვერო მამაკაცის ფიგურას, რომელსაც აცვია მოკლე ტუნიკა მუხლებამდე, წელში შემოჭერილი. კოსტიუმი არის ანტიკური, რომაული. ეს იყო მონების, მუშებისა და გლეხების ტანსაცმელი. პერსონაჟის ფრონტალური პოზიცია, მარცხენა ხელით, რომელიც იდაყვში მოხრილია მკერდის წინ და უჭირავს რაღაც სახის საგანი, რაც მოგვაგონებს პოზას და ტიპიურ ჟესტს გვიანანტიკური რომაული საფლავის ქვებზე (სტელებზე) არსებული მამაკაცის პორტრეტებისა, ქმნის უდავო კავშირს ან უწყვეტობას, ან იმიტაციას ამ პრიმიტიულ ბარელიეფსა და გვიანანტიკური პერიოდის საფლავის ქვის პლასტიკას შორის. მიუხედავად იმისა, რომ ნიშა ფიგურის გარშემო ამოკვეთილია გაურკვევლად და არათანმიმდევრულად, ის მიუთითებს ფიგურის იმპოსტაციაზე საკუთარ სივრცეში, რაც ტიპიურია რომაული საფლავის ძეგლების პლასტიკისთვის. ზოგადი ნატურალისტური ტენდენციაც ანტიკურ პერიოდზე მიუთითებს, როგორც ამოსავალ წერტილზე, რაც გამოიხატება ხელოვანის გამოხატვის უუნარობაში, განსაკუთრებით დეტალებში – უწვერო თავის „ქალასებრ“ ტიპში და ყურის ნიჟარის რუდიმენტებსა და ძლივს აღნიშნულ თმაში.

ლიტერატურა



რესურსები ინტერნეტში
  Plomin tablet  - an excerpt from Branko Fučić's book Terra incognita, Kršćanska sadašnjost, Zagreb, 1997
კატეგორია:ხორვატიის ისტორია