ბურანგულ კუვატოვი

ბურანგულ კუვატოვი (, დ. 1750 – გ. 1833) — ბაშკირეთის კანტონის უფროსი, მაიორი (1817 წლიდან), I ბაშკირული ცხენოსანი რაზმის მეთაური (1806-1807). მონაწილეობდა 1806-1807 წლების მეოთხე კოალიციის ომში,საფრანგეთ-რუსეთის ომში და 1813-1814 წლების მეექვსე კოალიციის ომში.

ბიოგრაფია
ბურანგულ კუვატოვი დაიბადა 1750 წელს სოფელ უთიაგულოვოში, ნოგაის გზის ორენბურგის გუბერნიაში. მისი მამა იყო კუვატ კინზიაგულოვი, უსერგანის ვოლოსტის უფროსი ნოგაის გზაზე, 1755-1756 წლების ბაშკირეთის აჯანყების მონაწილე და კუვატოვების თავადური გვარის უფროსი.

1799-1817 წლებში ბურანგულ კუვატოვი მუშაობდა ორენბურგის გუბერნიის ორენბურგის უჯდის მე-9 ბაშკირულ კანტონის უფროსად. 1805 წლის 24 სექტემბერს, სეიტოვსკის სლობოდაში, თავად გრეგორი ვოლკონსკის წარდგინებით, იურტებისა და ლაშქრობის ბაშკირული უფროსების, ასევე 200 რჩეული ბაშკირის თანდასწრებით, ფიცის დადების შემდეგ, ბურანგულ კუვატოვს გადაეცა დროშა ალექსანდრე I-ის ვენზელით — 1804 წელს ურალის კაზაკთა აჯანყების ჩახშობაში გამოჩენილი განსაკუთრებული დამსახურებისთვის. შემდგომ დროშა ინახებოდა კანტონის ადმინისტრაციაში როგორც „მონარქის განსაკუთრებული კურთხევის წმინდა საგანი“. კანტონის ნუმერაციის შეცვლის შემდეგ დროშა გადავიდა მე-10 კანტონში. დროშის შემდგომი ბედი უცნობია.

ბურანგულ კუვატოვი მონაწილეობდა 1806-1807 წლების რუსულ-პრუსულ-საფრანგეთის ომში. 1806 წლის დეკემბერში, მე-9 ბაშკირული კანტონის მოსახლეობისგან ჩამოყალიბდა ორი ცხენოსანთა რაზმი: პირველი რაზმის მეთაურები იყვნენ მაიორი მ. დანკეევი და ლეიტენანტი ბურანგულ კუვატოვი, ხოლო მეორე — მაიორი დენისიევი და მეთაური აკსუვაკ უზებაევი. 1807 წლის 4 ივნისს ორივე რაზმმა, მეთაურ მატვეი პლატოვის კორპუსის შემადგენლობაში, მონაწილეობა მიიღო უკანა ხაზის ბრძოლაში ზნამენსკის მახლობლად. ბაშკირები ბრძოლის დროს მტრის ცხენოსანი ნაწილებს ჩაუსაფრდნენ, მშვილდები დაუშინეს და შემდეგ რამდენიმე კილომეტრის მანძილზე სდიეს გაქცეულებს. ტილზიტის ზავის ხელმოწერის შემდეგ, 1807 წლის 27 ივნისს, იმპერატორმა ალექსანდრე I-მ ნაპოლეონს წარუდგინა ბაშკირი მეომრები, რომლებიც რუსეთის არმიის არარეგულარულ ნაწილებში მსახურობდნენ. ეს ეპიზოდი ასახულია მხატვარ პიერ-ნოლასკ ბერჟერეს ფერწერულ ტილოზე. იმავე წლის ბოლოს ორივე რაზმი გაუქმდა.

1811 წლის 7 აპრილს იმპერატორ ალექსანდრე I-ის ბრძანებით შეიქმნა პირველი ბაშკირული ცხენოსანი პოლკი, რომლის მეთაურად დაინიშნა მაიორი დობროვოლსკი, ზვერინოგოლოვსკის გარნიზონის ბატალიონის მეთაური. ივნისში პოლკი ულიანოვსკში (სიმბირი) ჩავიდა და იქიდან სერპუხოვში გააგზავნეს. ზამთარი პოლკმა კურსკის გუბერნიაში გაატარა. 1812 წლის მარტში პირველი ბაშკირული პოლკი მსახურობდა კორდონის ხაზზე რუსეთის იმპერიის დასავლეთ საზღვარზე, მ. პლატოვის კორპუსის შემადგენლობაში. ეროვნული ომის დაწყებისთანავე, პლატოვის პოლკი  კაზაკებთან ერთად, იცავდა 2-ე დასავლეთ არმიის უკანა ფლანგს.

1812 წლის 7 სექტემბერს პოლკი მონაწილეობდა ბოროდინოს ბრძოლაში, ხოლო 8–9 სექტემბერს — მოჟაისკის ბრძოლაში. 20 სექტემბრიდან პოლკის ნაწილი პოლკოვნიკ ი. ეფრემოვის დივიზიის შემადგენლობაში განლაგებული იყო მოლოდიში და 26 ოქტომბრამდე იცავდა სერპუხოვის გზას. 27 ოქტომბრიდან პოლკის ნაწილი მონაწილეობდა მალოიაროსლავსკის სიახლოვეს გამართულ ბრძოლაში, ხოლო 29-30 ოქტომბერს - მოწინააღმდეგის დევნაში.

1813 წელს პირველი ბაშკირული ცხენოსანი პოლკი მონაწილეობდა დანციგის აღებაში, ბერლინის ბრძოლასა და დრეზდენის ბრძოლაში. 1813 წლის ოქტომბერში პოლკმა მიიღო მონაწილეობა ლაიპციგის ბრძოლაში. ბრძოლის დროს პირველი პოლკი მეოთხე, მეხუთე და მეთოთხმეტე ბაშკირულ პოლკებთან ერთად დაეხმარა მეორე, მეცხრამეტე და მეთვრამეტე ბაშკირულ პოლკებს, რომლებიც დრეზდენის გარნიზონის წინააღმდეგ იბრძოდნენ.ბშემდეგ პოლკმა მონაწილეობა მიიღო გენერალ-მაიორ გრაფ ალექსანდრე ბენკენდორფის რეიდში ჰოლანდიაში. 1813 წლის 10 ნოემბერს პოლკი მონაწილეობდა დევენტერის აღებაში, 8-9 დეკემბერს — ბრედას აღებაში, 1814 წლის 9-10 მარტს — ლაონის ბრძოლაში. 1814 წლის 31 მარტს პოლკი მონაწილეობდა პარიზის აღებაში.

1817 წლის 24 ივლისს კაპიტანი ბურანგულ კუვატოვი დაწინაურდა მაიორის რანგში. იმავე წელს იგი, ოთხი ცოლის, ვაჟების და შვილიშვილების თანხლებით, შეიყვანეს ორენბურგის გუბერნიის სამ სამომავლო დოვლათთა ნუსხის III ნაწილში. დაჯილდოვებული იყო წმინდა ანას ორდენით, 4-ე ხარისხის (20 მაისი, 1808 წელი.

ბურანგულ კუვატოვის საპატივსაცემოდ მისი სახელი ეწოდა სოფელ ბურანგულოვოს ორენბურგის ოლქის კუვანდიკის რაიონში.

ლიტერატურა
Асфандияров А. З. Бурангул Куватов // Военная история башкир: Энциклопедия. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2013. — ISBN 978-5-88185-076-0.
Асфатуллин С. Г. Северные амуры в Отечественной войне 1812 года. — Уфа: Китап, 2000. — ISBN 5-85051-181-4. Архивная копия от 19 февраля 2018 на Wayback Machine
Ильясова А. Я. История башкирского дворянства. — Уфа, 2010. Архивная копия от 1 февраля 2022 на Wayback Machine
Хусаинов Г. Б. Бурангул Куватов — славный сын России: к 200-летию Бородинского сражения // Башкортостан укытыусыхы. — 2009. — № 3. — С. 42—47.

სქოლიო

კატეგორია:ომის მონაწილეები
კატეგორია:წმინდა ანას IV ხარისხის ორდენის კავალრები