სლოვენიის გლეხთა აჯანყება

სლოვენიის გლეხთა აჯანყება (, ), ასევე ცნობილი როგორც საერთო-სლოვენიური გლეხთა აჯანყება () — 1515 წელს სლოვენურ მიწებზე მომხდარი უდიდესი გლეხთა აჯანყება დაიწყო კარნიოლაში, დღევანდელი სლოვენიის ტერიტორიაზე. დაახლოებით 80 000 მეამბოხე მოითხოვდა პირვანდელი ფეოდალური ვალდებულებებისა და სავაჭრო უფლებების (ე.წ. „ძველი უფლებები“; სლოვენურად: stara pravda) აღდგენას და გადასახადების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების უფლებას. ამ აჯანყების გამომწვევი მიზეზი გახდა მაგისტრატების მიერ გოტშეს რეგიონის ეთნიკურად გერმანელი გლეხების დელეგაციის დაპატიმრება და დასჯა, რომლებიც თავიანთ მემამულეს, იორგ ფონ თურნს უჩიოდნენ. საპასუხოდ, სახალხო აჯანყებამ მოკლა ფონ თურნი და ამბოხება სხვა რეგიონებშიც გავრცელდა. აჯანყება ჩაახშო არმიამ, რომელშიც შედიოდნენ საღვთო რომის იმპერიის დაქირავებული ჯარისკაცები, გადამწყვეტი ბრძოლა კი ცელიეში გაიმართა. ეს მოვლენა სლოვენიური ეროვნული იდენტობის მნიშვნელოვანი ნაწილია, რადგან სლოვენური ენის პირველი დაწერილი ნიმუშია ფრაზა სლოვენურად: stara pravda, რომელიც შეტანილია გერმანელი დაქირავებული ჯარისკაცის მიერ დაწერილ ლექსში, რომელიც აჯანყებაში იბრძოდა.

წინაპირობები
სლოვენიური გლეხთა აჯანყება არ მომხდარა ვაკუუმში. XVI საუკუნის დასაწყისში ევროპაში ტრადიციული ფეოდალური სისტემა ირღვეოდა. ომის ახალი მექანიზმის გავლენა განსაკუთრებით იგრძნობოდა გლეხების მიერ, იმ ადამიანების მიერ, რომლებიც ამუშავებდნენ თავიანთი სენიორის კუთვნილ მიწას, რომლებიც არა მხოლოდ იძულებულნი იყვნენ ებრძოლათ ომში, არამედ ყველაზე მეტად განიცდიდნენ იმ გადასახადებს, რომლებიც ომის მხარდასაჭერად იყო დაწესებული. ასე იყო ჰაბსბურგების მონარქიის მიწებზე მაქსიმილიან I-ის მმართველობის დროს, რომლის მუდმივმა ომებმა გამოიწვია გადასახადების ზრდა. ეს განსაკუთრებით პრობლემას წარმოადგენდა ქვემო კარნიოლას მოსახლეობისთვის, დღევანდელ სლოვენიაში, რომლებიც ასევე განიცდიდნენ ოსმალეთის იმპერიის თავდასხმებს.

მთავარი საჩივარი ეხებოდა landsteur-ს, ზოგად გადასახადს, რომელიც იმპერატორს ეგზავნებოდა. გადასახადების ამკრეფები საზოგადოდ საძულველნი იყვნენ იმდენად, რომ 1512 წელს კარნიოლას დელეგატებმა გრაცის პარლამენტში განაცხადეს, რომ ისინი დაეყრდნობოდნენ იმპერატორს გადახდის უზრუნველყოფაში, ნაცვლად იმისა, რომ ეს ადგილობრივი არისტოკრატიის პასუხისმგებლობა ყოფილიყო. ამან გამოიწვია კიდევ უფრო დიდი საჩივრები გლეხობისგან და მცირე აჯანყებების სერია, რომელთაგან თითოეული ძალით ჩაახშო ადგილობრივმა არისტოკრატიამ 1513 და 1514 წლებში. გლეხებმა პეტიციით მიმართეს იმპერატორს, ითხოვდნენ რა თავიანთი წინა ფეოდალური ვალდებულებებისა და სავაჭრო უფლებების აღდგენას (ე. წ. „ძველი უფლებები“ ან სლოვენურად: stara pravda) და გადასახადების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების უფლებას.

კონფლიქტი
აჯანყების გამომწვევი იყო იორგ ფონ თურნის საქმიანობა, რომელმაც მემამულის მამულის შეძენისას, როგორც უზრუნველყოფა, დააწესა სულ უფრო მზარდი ფინანსური ტვირთი თავის მოიჯარეებზე, მათი მზარდი სიღარიბის გაცნობიერების გარეშე. ამაში მას ეხმარებოდა მოურავი, იოჰანეს შტერსენი. ფონ თურნი გოტშეს მმართველად დანიშნა მაქსიმილიანმა 1507 წელს, მაგრამ მის ქმედებებს უფრო ფართო შედეგები მოჰყვა. როდესაც გლეხებმა საჩივარი შეიტანეს, მაგისტრატებმა დააპატიმრეს მათი წარმომადგენელი და შემდეგ სიკვდილით დასაჯეს. საპასუხოდ, 1515 წლის თებერვლის ბოლოს ან მარტის დასაწყისში, ეთნიკურად გერმანელი, გოტშეურენოვანი გლეხები ჯანყდნენ და მოკლეს როგორც ფონ თურნი, ასევე შტერსენი.

აჯანყება სწრაფად გავრცელდა. 29 მარტს, ვოჰეინის გლეხებმა პეტიციით მიმართეს ველდესის ბატონს, ბრიქსენის ეპისკოპოსს, სავალდებულო შრომის, გაზრდილი გადასახადებისა და სხვა ახალი დაწესებულებებისგან შეღავათის თხოვნით. მათ განაცხადეს, რომ მხარდაჭერა ჰქონდათ 20 000-ზე მეტი ადამიანისგან, მათ შორის ახლომდებარე კრაინბურგისა და რადმანსდორფის მოქალაქეებისგან. მათ მალე შეუერთდნენ ეისნერნის მოსახლეობა. გამოჩნდნენ ლიდერები, მათ შორის კაცი სახელად ზუზაკი და მკერავი რადმანსდორფიდან. ლიდერებს შორის ყველაზე ქარიზმატული იყო სახელად კლანდერი, რომელიც ამტკიცებდა, რომ მასთან სულიწმინდა საუბრობდა და აკურთხებდა ჯვრებსა და ხატებს ბოძებზე, რომლებსაც გლეხები ატარებდნენ. მალე აჯანყებაში 80 000 ადამიანი ჩაერთო, ეს იყო უდიდესი აჯანყება სლოვენურ მიწებზე.

საწყისი სისხლისღვრის შემდეგ, აჯანყება თავდაპირველად ძირითადად მშვიდობიანი იყო. 4 აპრილს არისტოკრატიამ წარადგინა წინადადება გურკის ეპისკოპოსთან, იმპერატორის წარმომადგენელთან, რომელშიც ითხოვდა მაღალი რანგის დელეგაციის გაგზავნას რევოლუციონერებთან მოსალაპარაკებლად. გლეხებმა დელეგაცია გაგზავნეს იმპერატორთან აუგსბურგში და იგი დაეთანხმა, რომ თუ ისინი იარაღს დაყრიდნენ, მოსთხოვდა არისტოკრატიას გაეუქმებინათ „სიახლეები“, რომლებსაც ისინი ეწინააღმდეგებოდნენ. ივლისში, მან გაგზავნა მომლაპარაკებლები მათთან პირობების განსახილველად, თუმცა აჯანყების ლიდერის არარსებობამ ხელი შეუშალა მოლაპარაკებებს.

ვიდრე ეს მოხდებოდა, ძალადობა გაჩაღდა და სწრაფად გავრცელდა. გლეხებმა წარმატებით აიღეს რამდენიმე სუსტად შეიარაღებული ციხესიმაგრე, მათ შორის მახაუს ციხე 15 მაისს, შემდეგ სხვებიც, მათ შორის არხი, ბილიხგრაცი, ნასენფუსი, რუკენშტეინი, რუდოლფსეკი, სვერშტეინი, თურნ-ამ-ჰარტი და ცობელსბერგი. საპასუხოდ, არისტოკრატიამ უკუდარტყმა განახორციელა. შტირიის ლანდესჰაუპტმანმა (პროვინციის მთავარმა), ზიგმუნდ ფონ დიტრიხშტაინმა მოიყვანა არმია, რომელიც შედგებოდა 850 ცხენოსნისგან, ფეხოსანთა რვა რაზმისა და არტილერიისგან, მათ შორის საღვთო რომის იმპერიის რამდენიმე დაქირავებული ჯარისკაცისგან. იგი თავს დაესხა გლეხებს ცელიეს მახლობლად. მეამბოხეები გაიქცნენ და ან მოკლეს, ან შემდგომში სიკვდილით დასაჯეს, სულ მცირე 2 000 მსხვერპლის შესახებ იყო ცნობილი. აჯანყება ჩაიშალა. აგვისტოსთვის აჯანყება ჩაახშეს.

მემკვიდრეობა
აჯანყება სლოვენური თვითშეგნების მნიშვნელოვანი ნაწილი იყო. პირველი დაბეჭდილი სლოვენური სიტყვები, სლოვენურად: stara pravda, დაიბეჭდა 1515 წელს ვენაში, ომში მონაწილე გერმანელი დაქირავებული ჯარისკაცების ლექსში. აჯანყება ეროვნული ნარატივის მნიშვნელოვან ნაწილს წარმოადგენდა 1918 წელს, როდესაც ქვეყანა ყალიბდებოდა ავსტრია-უნგრეთის დაშლის შემდეგ. ნარატივი სლოვენელი გლეხობის ბრძოლის შესახებ გერმანულენოვანი არისტოკრატიის წინააღმდეგ ეროვნული იდენტობის მნიშვნელოვან ნაწილს წარმოადგენდა. 

ლიტერატურა

კატეგორია:სლოვენიის ისტორია