აფროვენატორი

აფროვენატორი — მეგალოსავრიდ თეროპოდის დინოზავრების გვარი, რომელიც ცხოვრობდა შუა ან გვიან იურულ პერიოდში, ტიურარენის ფორმაციაზე და შესაძლოა, ირჰაზერ II ფორმაციაზე, ნიგერ - საჰარის რეგიონში, დასავლეთ აფრიკაში. აფროვენატორი წარმოადგენს ერთადერთ სწორად იდენტიფიცირებულ გონდვანურ მეგალოზავრს, რომლის ჯგუფის სავარაუდო მასალა გვხვდება გვიან იურულ პერიოდში, ურუგვაის ტაკუარემბოს ფორმაციასა და ტანზანიის ტენდაგურუს ფორმაციაზე.  Soto, Matías; Toriño, Pablo; Perea, Daniel (2020-03-01). "A large sized megalosaurid (Theropoda, Tetanurae) from the late Jurassic of Uruguay and Tanzania". Journal of South American Earth Sciences. 98: 102458. Bibcode:2020JSAES..9802458S. doi:10.1016/j.jsames.2019.102458. ISSN 0895-9811. S2CID 213672502.

აღმოჩენა და დასახელება
მინი|მარცხნივ|ცნობილი მასალის ჩონჩხი
აფროვენატორის ნაშთები 1993 წელს აღმოაჩინეს ნიგერში, აგადესის დეპარტამენტის ტიურარენის წარმონაქმნში. თავდაპირველად ტიურარენი ადრეული ცარცული პერიოდის ჰაუტერივიდან ბარემის პერიოდამდე, ანუ დაახლოებით 132-125 მილიონი წლის წინანდელ პერიოდად, მიიჩნეოდა. თუმცა ნალექების ხელახალი ინტერპრეტაციით, ისინი, სავარაუდოდ, შუა და გვიანი იურული პერიოდის ასაკისაა, აფროვენატორი კი 167-161 მილიონი წლის წინანდელ პერიოდამდე თარიღდება. Rauhut; Lopez-Arbarello (2009). "Considerations on the age of the Tiouaren Formation (Iullemmeden Basin, Niger, Africa): Implications for Gondwanan Mesozoic terrestrial vertebrate faunas". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 271 (3–4): 259–267. Bibcode:2009PPP...271..259R. doi:10.1016/j.palaeo.2008.10.019. ამ წარმონაქმნიდან ასევე ცნობილია საუროპოდ ჯობარია, რომლის ნაშთებიც პირველად იმავე ნაშრომში იყო ნახსენები, რომელშიც აფროვენატორი იყო დასახელებული.

აფროვენატორი ცნობილია ერთი შედარებით სრული ჩონჩხით, რომელიც მოიცავს თავის ქალის, ხერხემლის, მენჯის, უკანა კიდურების  უმეტეს ნაწილს. ეს ჩონჩხი ინახება ჩიკაგოს უნივერსიტეტში.

არსებობს აფროვენატორის კიდევ ერთი სახეობა აფროვენატორი აბაკენსი. სახელწოდება მის მტაცებლურ ბუნებასა და აფრიკიდან წარმოშობაზე მიუთითებს. კონკრეტული სახელწოდება ეხება აბაკას , ნიგერის რეგიონის ტუარეგების სახელს, სადაც ნამარხი იპოვეს. როგორც გვარის, ასევე სახეობის ორიგინალური მოკლე აღწერა მოცემულია 1994 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში, რომელიც გამოქვეყნდა პრესტიჟულ ჟურნალ Science- ში. ნაშრომის მთავარი ავტორი იყო ცნობილი ამერიკელი პალეონტოლოგი პოლ სერენო, თანაავტორები კი იყვნენ ჯეფრი უილსონი, ჰანს ლარსონი, დიდიე დიუთეილი და ჰანს-დიტერ სუესი. Sereno, P.C.; Wilson, J.A.; Larsson, H.C.; Dutheil, D.B.; Sues, H.D. (1994). "Early Cretaceous dinosaurs from the Sahara". Science. 266 (5183): 267–271. Bibcode:1994Sci...266..267S. doi:10.1126/science.266.5183.267. PMID 17771449. S2CID 36090994.

რეგიონში ბოლო დროს აღმოჩენილ ადგილებს შორისაა ირჰაზერ II-ის  წარმონაქმნის Serrano-Martínez, A.; Vidal, D.; Sciscio, L.; Ortega, F.; Knoll, F. (2015). "Isolated theropod teeth from the Middle Jurassic of Niger and the early dental evolution of Spinosauridae". Acta Palaeontologica Polonica. 61 (2): 403–415. doi:10.4202/app.00101.2014. hdl:10261/152148. Retrieved 19 September 2023. შესაბამისი კბილები (MUPE HB-118, 125, 142) და TP4-12, მარცხენა ზედა ყბის როსტრალური ნაწილი ტიურარენის წარმონაქმნიდან ტადიბენეს ჩრდილო-აღმოსავლეთით. Serrano-Martínez, A.; Ortega, F.; Sciscio, L.; Tent-Manclús, J. E.; Bandera, I. F.; Knoll, F. (2015). "New theropod remains from the Tiourarén Formation (? Middle Jurassic, Niger) and their bearing on the dental evolution in basal tetanurans". Proceedings of the Geologists' Association. 126 (1): 107–118. Bibcode:2015PrGA..126..107S. doi:10.1016/j.pgeola.2014.10.005. Retrieved 19 September 2023. ახალი ნახევრად არტიკულირებული ნიმუშები, მათ შორის ჩონჩხის აქამდე უცნობი მონაკვეთები, ასევე აღმოჩენილია ტავაჩის რაიონში. González Pérez, A.; Ciudad Real, M.; Simarro Cano, A.; Vidal, D.; Sereno, P. C. (2024). "Updated 3D skeletal reconstruction and cursorial limb proportion of Afrovenator abakensis (Theropoda: Megalosauridae) with new specimens" (PDF). Moncunill-Solé, B., Blanco, A., Grandal d'Anglade, A., González Fortes, G., Santos Fidalgo, L., Bao, R. (Eds.), Libro de Resúmenes de las XXXIX Jornadas SEP. Palaeontological Publications. 5 (1): 71.

აღწერა
მინი|მარჯვნივ|აფროვენატორის ზომა (ნარინჯისფერში) ორ სხვა აფროვენატორინთან შედარებით
ერთადერთი ცნობილი ჩონჩხის მიხედვით, ამ დინოზავრის სიგრძე დაახლოებით 8 მეტრი იყო (26 ფუტი), ცხვირიდან კუდის წვერამდე, ხოლო წონა დაახლოებით 1 ტონას შეადგენდა. Paul, G.S., 2010, The Princeton Field Guide to Dinosaurs, Princeton University Press p. 90
თუმცა არსებობს სხვაგვარი შეხედულებებიც. მაგალითად,  თომას ჰოლც უმცროსმა აღნიშნა, რომ მისი სიგრძე 7.6 მეტრი (25 ფუტი) და წონა 453–907 კილოგრამია (999–2,000 ფუნტი). Holtz Jr., Thomas R. (2012). "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages" (PDF). 
2016 წლის კვლევებით, აფროვენატორის სიგრძე უფრო დაბალი იყო - 6.8 მეტრი (22 ფუტი), სიმაღლე თეძოებამდე 1.9 მეტრი (6.2 ფუტი) და წონა 790 კგ (1,740 ფუნტი). Molina-Peréz & Larramendi (2016). Récords y curiosidades de los dinosaurios Terópodos y otros dinosauromorfos. Barcelona, Spain: Larousse. p. 258. ISBN 9780565094973. მკვლევარებმა ხაზი გაუსვეს, რომ ზოგადი აღნაგობა სახეობისა მოხდენილი იყო; წინა და ქვედა კიდურები შედარებით გრძელი: მხრის ძვლის სიგრძე ორმოცი სანტიმეტრია, დიდი წვივისა და მეოთხე წინა ძვლის სიგრძე შესაბამისად 687 და 321 მილიმეტრია, ბარძაყის ძვლის სიგრძე კი 76 სანტიმეტრია.  Sereno, P.C.; Wilson, J.A.; Larsson, H.C.; Dutheil, D.B.; Sues, H.D. (1994). "Early Cretaceous dinosaurs from the Sahara". Science. 266 (5183): 267–271. Bibcode:1994Sci...266..267S. doi:10.1126/science.266.5183.267. PMID 17771449. S2CID 36090994.

დადგენილია რამდენიმე აუტაპომორფია, რაც განასხვავებს აფროვენატორს მისი უახლოესი ნათესავებისგან. მაგალითად, მესამე კისრის მალა დაბალი მართკუთხა ფორმისაა, ნახევარმთვარის ფორმის მაჯის ძვალი ძალიან ბრტყელია. პირველ მეტაკარპალურ ძვალს მეორე მეტაკარპალურ ძვალთან ფართო შეხების ზედაპირი აქვს. ბოქვენის ძვლის ძირი უკნიდან დაკბილულია.  Carrano, M.T.; Benson, R.B.J.; Sampson, S.D. (2012). "The phylogeny of Tetanurae (Dinosauria: Theropoda)". Journal of Systematic Palaeontology. 10 (2): 211–300. Bibcode:2012JSPal..10..211C. doi:10.1080/14772019.2011.630927. S2CID 85354215.

ზოგადად, აფროვენატორის თავის ქალა საკმაოდ ბრტყელია, მისი სიმაღლე მის სიგრძეზე სამჯერ ნაკლებია; ზედა ყბას, რომელსაც გრძელი წინა ტოტი აქვს, თოთხმეტი კბილი აქვს (თავად კბილები დაკარგულია), ცრემლის ძვალს ზემოდან გამორჩეული მომრგვალებული რქა აქვს, პოსტორბიტალური ძვლის ქვედა ტოტი  ფართოა. Sereno, P.C.; Wilson, J.A.; Larsson, H.C.; Dutheil, D.B.; Sues, H.D. (1994). "Early Cretaceous dinosaurs from the Sahara". Science. 266 (5183): 267–271. Bibcode:1994Sci...266..267S. doi:10.1126/science.266.5183.267. PMID 17771449. S2CID 36090994. კბილებს დისტალურად გამორჩეული პროქსიმოდისტალურად მართკუთხა დისტალური კბილანები და სიგმოიდური ფორმა აქვთ, რაც ასევე ჩანს ტორვოზავრზე . Hendrickx, C.; Mateus, O.; Araújo, R. (2015). "A proposed terminology of theropod teeth (Dinosauria, Saurischia)". Journal of Vertebrate Paleontology. 35 (5): e982797. Bibcode:2015JVPal..35E2797H. doi:10.1080/02724634.2015.982797. Retrieved 19 September 2023. აფროვენატორს ჰქონდა მოქნილი, S-ის ფორმის კისერი და, სავარაუდოდ, კარგად განვითარებული კისრის კუნთები, რისი მეშვეობითაც სახეობა მოქნილად მოძრაობდა. აფროვენატორს უკეთესად განვითარებული კვების უნარი ჰქონდა, ვიდრე ალოზავრს, მაგრამ არა ისეთი ძლიერი, როგორც სპინოზავრს და სხვა სპინოზავრიდების. González, A.; Vidal, D.; Sereno, P. (2023). "Neck myology and feeding style of Afrovenator abakensis (Theropoda: Megalosauridae)". Conference: XX Annual Conference of the European Association of Vertebrate PalaeontologistsAt: Sabadell, Barcelona. 
ახლახან აღმოჩენილ ახალ ნიმუშებში აღინიშნა, რომ  აფროვენატორს ოდნავ უფრო დიდ ნესტო ჰქონდა. González Pérez, A.; Ciudad Real, M.; Simarro Cano, A.; Vidal, D.; Sereno, P. C. (2024). "Updated 3D skeletal reconstruction and cursorial limb proportion of Afrovenator abakensis (Theropoda: Megalosauridae) with new specimens" (PDF). Moncunill-Solé, B., Blanco, A., Grandal d'Anglade, A., González Fortes, G., Santos Fidalgo, L., Bao, R. (Eds.), Libro de Resúmenes de las XXXIX Jornadas SEP. Palaeontological Publications. 5 (1): 71.

ახალი ნიმუშებიდან აღებული კიდურების მასალამ აჩვენა, რომ აფროვენატორს ალოზავრზე უკეთესი სირბილის უნარი ჰქონდა, მაგრამ არა ისეთი კარგი, როგორც აუკაზავრს, რადგან აფროვენატორს არ ჰქონდა აბელისავრიდებისთვის დამახასიათებელი სწრაფი სირბილის ზოგიერთი მახასიათებელი. González Pérez, A.; Ciudad Real, M.; Simarro Cano, A.; Vidal, D.; Sereno, P. C. (2024). "Updated 3D skeletal reconstruction and cursorial limb proportion of Afrovenator abakensis (Theropoda: Megalosauridae) with new specimens" (PDF). Moncunill-Solé, B., Blanco, A., Grandal d'Anglade, A., González Fortes, G., Santos Fidalgo, L., Bao, R. (Eds.), Libro de Resúmenes de las XXXIX Jornadas SEP. Palaeontological Publications. 5 (1): 71.

კლასიპიკაცია
მინი|მარჯვნივ|სიცოცხლის აღდგენა
მკვლევარების უმეტესობა აფროვენატორს მეგალოსავროიდეას შემადგენლობაში ათავსებს.

2002 წელს ჩატარებულმა ანალიზმა, რომელიც ძირითადად ნოასავრიდებზე იყო ფოკუსირებული, აჩვენა, რომ აფროვენატორი ბაზალური მეგალოსავრიდი იყო . თუმცა, მასში არ შედიოდა დუბრეუილოზავრი, რამაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს კლადოგრამის ამ რეგიონის შედეგებზე.

სხვა, უფრო ბოლოდროინდელი და უფრო სრულყოფილი კლადისტური ანალიზები, აჩვენებს აფროვენატორს მეგალოსავრიდების ჯგუფში ეუსტრეპტოსპონდილთან და დუბრეილოზავრთან ერთად. ამ ჯგუფს ან მეგალოსავროიდეა (Allain 2002) ან ევსტრეპტოსპონდილინები ეწოდება . ეს უკანასკნელი კვლევა ასევე მოიცავს პიატნიცკისაურუსს ამ ტაქსონში. მეთიუ კარანოს 2012 წლის კვლევამ აფროვენატორი მეგალოსაურიდ აფროვენატორინებში მოათავსა. Carrano, M.T.; Benson, R.B.J.; Sampson, S.D. (2012). "The phylogeny of Tetanurae (Dinosauria: Theropoda)". Journal of Systematic Palaeontology. 10 (2): 211–300. Bibcode:2012JSPal..10..211C. doi:10.1080/14772019.2011.630927. S2CID 85354215.

აფროვენატორის ნათესაობის შესახებ რამდენიმე ალტერნატიული ჰიპოთეზა წარმოადგინეს. მეთიუ სერენოს თავდაპირველ აღწერაში აფროვენატორი ბაზალური სპინოზავროიდი აღმოჩნდა (იმ დროს ის „ტორვოზავროიდეას “ სახელს იყენებდა). Sereno, P.C.; Wilson, J.A.; Larsson, H.C.; Dutheil, D.B.; Sues, H.D. (1994). "Early Cretaceous dinosaurs from the Sahara". Science. 266 (5183): 267–271. Bibcode:1994Sci...266..267S. doi:10.1126/science.266.5183.267. PMID 17771449. S2CID 36090994. 
კიდევ ერთი ბოლოდროინდელი კვლევა აფროვენატორს მეგალოზავროიდებს ნაცვლად ალოზავრთან აკავშირებს. (Rauhut 2003). ეს ერთადერთი კვლევაა, რომელიც ამ დასკვნამდე მივიდა. Schade, Marco; Rauhut, Oliver; Foth, Christian; Moleman, Olof; Evers, Serjoscha (2023). "A reappraisal of the cranial and mandibular osteology of the spinosaurid Irritator challengeri (Dinosauria: Theropoda)". Palaeontologia Electronica. doi:10.26879/1242. S2CID 258649428.მინი|მარცხნივ|აფროვენანტორის ჩონჩხი

სქოლიო

კატეგორია:დინოზავრები
კატეგორია:გადაშენებული ცხოველები