ბოშათა ინტეგრაციის ათწლეული

ბოშათა ინტეგრაციის ათწლეული () იყო ევროპის 12 ქვეყნის მრავალმხრივი ინიციატივა, რომლის მიზანი იყო ბოშათა სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესება და მათი სოციალურ ცხოვრებაში ჩართვა. ინიციატივა დაიწყო 2005 წელს და დასრულდა 2015 წელს. ეს იყო პირველი მრავალეროვნული პროექტი ევროპის მასშტაბით, რომელიც მიზნად ისახავდა ბოშების ცხოვრების ხარისხის სისტემურ გაუმჯობესებას.

პროექტში მონაწილეობდნენ: ალბანეთი, ბოსნია და ჰერცეგოვინა, ბულგარეთი, ხორვატია, ჩეხეთი, უნგრეთი, მაკედონია, მონტენეგრო, რუმინეთი, სერბეთი, სლოვაკეთი და ესპანეთი. ამ ქვეყნებში არსებული ბოშური თემები ისტორიულად ექვემდებარებოდნენ სოციალურ გარიყვასა და ეკონომიკურ უთანასწორობას. სლოვენია და შეერთებული შტატები პროექტში მონაწილეობდნენ დამკვირვებლის სტატუსით.

მონაწილე ქვეყნების მთავრობებმა იკისრეს ვალდებულება, შეემცირებინათ სხვაობა ბოშურ და არაბოშურ მოსახლეობას შორის სოციალურ უზრუნველყოფაში და ცხოვრების პირობებში. ასევე, დაისახა მიზნად სიღარიბისა და გარიყულობის დამთავრება. თითოეულმა ქვეყანამ შეიმუშავა სამოქმედო გეგმა, რომელიც განსაზღვრავდა მიზნებსა და მაჩვენებლებს ოთხ პრიორიტეტულ სფეროში: განათლება, დასაქმება, ჯანმრთელობა და საცხოვრებელი პირობები.

პროექტის წამყვანი საერთაშორისო პარტნიორები იყვნენ: მსოფლიო ბანკი, ღია საზოგადოების ინსტიტუტი, გაეროს განვითარების პროგრამა (UNDP), ევროპის საბჭო, მისი განვითარების ბანკი (CEB), ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ბიურო (ODIHR), ევროპის ბოშათა საინფორმაციო ოფისი, ევროპის ბოშათა და მოგზაურთა ფორუმი, ევროპის ბოშათა უფლებების ცენტრი და ბოშათა განათლების ფონდი.

გაეროს ადამიანის დასახლებების პროგრამა (UN–HABITAT), გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატი (UNHCR) და გაეროს ბავშვთა ფონდი (UNICEF) ინიციატივას შეუერთდნენ 2008 წელს, ხოლო ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია — 2011 წელს.

ბოშათა განათლების ფონდი (REF), რომელიც დაარსდა 2005 წელს, მიზნად ისახავდა განათლების ხელმისაწვდომობის გაფართოებას ცენტრალურ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები ბოშებისთვის. მისი ამოცანა იყო ბოშურ და არაბოშურ თემებს შორის საგანმანათლებლო სხვაობის შემცირება. ფონდი აფინანსებდა პროექტებს, რომელსაც ახორციელებდნენ მთავრობები, არასამთავრობო ორგანიზაციები და კერძო სტრუქტურები.

პროექტს ხელმძღვანელობდა საერთაშორისო საკოორდინაციო კომიტეტი (ISC), რომელშიც შედიოდნენ მონაწილე ქვეყნების მთავრობების, საერთაშორისო პარტნიორი ორგანიზაციების და ბოშური ორგანიზაციების წარმომადგენლები. პრეზიდენტობას ყოველ წელს ერთ-ერთი მონაწილე ქვეყანა ასრულებდა.

 საზოგადოებრივი რეპრეზენტაცია და მედიის გავლენა 
ბოშათა ინტეგრაციის ათწლეულის ფარგლებში ერთ-ერთ ნაკლებად გაანალიზებულ, თუმცა სტრატეგიულად მნიშვნელოვან საკითხს წარმოადგენდა ბოშების გამოსახვა საზოგადოებრივ ცნობიერებაში და მასმედიის როლი ამ პროცესში. მიუხედავად იმისა, რომ ინიციატივის მთავარ მიმართულებებს განათლება, დასაქმება, ჯანმრთელობა და საცხოვრებელი პირობები წარმოადგენდა, ნაკლებად განიხილებოდა ის სოციალური კონტექსტი, სადაც ბოშები იქნენ მუდმივად ნეგატიურად რეპრეზენტირებულნი.

ძირითად მედიაგამოცემებში ბოშები ხშირად წარმოადგენდნენ პრობლემურ, კრიმინალიზებულ ან ეგზოტიზებულ ფენომენს, რაც კიდევ უფრო აძლიერებდა საზოგადოების შიგნით სტიგმატიზაციას და ინტერეგრაციული პოლიტიკის მიმართ ნდობის კრიზისსvan Baar, H. (2011). Europe's Romaphobia: problematization, securitization, nomadization. Environment and Planning D: Society and Space, 29(2), 203–212.. მაგალითად, უნგრეთში ჩატარებულ კვლევაში გამოჩნდა, რომ სატელევიზიო ახალი ამბების 60%-ში ბოშები გამოჩნდნენ მხოლოდ იმ კონტექსტში, რომელიც ეხებოდა დანაშაულს ან სოციალურ კონფლიქტსKóczé, A., & Rövid, M. (2012). Pro-Roma Global Civil Society: Acting for, with or instead of Roma? The Global Civil Society Yearbook 2011, Palgrave Macmillan..

სლოვაკეთისა და ჩეხეთში დაინერგა ადგილობრივი მედია-ინიციატივები, რომლებიც ცდილობდნენ ბოშური თემების საკუთარი ხმით რეპრეზენტაციას. ერთ-ერთი წარმატებული მაგალითია სლოვაკური ბოშური რადიო "Roma Radio", რომელიც მაუწყებლობდა თემის შიდა კულტურულ საკითხებზე და შეამცირა სოციალურ იზოლაციასთან დაკავშირებული განცდებიSlaviková, Z. (2014). Roma Radio in Slovakia: A tool for cultural identity and social inclusion. Romani Studies, 24(1), 77–89..

თუმცა, საერთაშორისო დონეზე ღია საზოგადოების ფონდისა და ბოშათა განათლების ფონდის აქტივობა მედიის ტრანსფორმაციის მიმართულებით იყო მცირე მასშტაბის. არარსებობდა კოორდინირებული გეგმა, რომელიც მიზნად დაისახავდა ბოშების რეპრეზენტაციის ცვლილებას ეროვნული ან რეგიონული მასშტაბითOpen Society Institute (2010). No Data—No Progress: Country Findings. Decade of Roma Inclusion Secretariat Foundation..

დასკვნის სახით შეიძლება ითქვას, რომ ბოშათა ინტეგრაციის ათწლეულში მედიის გავლენა ბოშური თემების ინტეგრაციაზე უმნიშვნელოვანესი, თუმცა დაუკმაყოფილებელი კომპონენტი იყო. მომავალი პოლიტიკებისთვის მედია-დისკურსის ანალიზი და საზოგადოებრივი წარმოდგენების ცვლილება უნდა გახდეს ერთ-ერთი საკვანძო პრიორიტეტი.

 ბოშური თემების შიდა ლიდერობის განვითარება 
ბოშათა ინტეგრაციის ათწლეულის ერთ-ერთ ნაკლებად შესწავლილ ასპექტს წარმოადგენდა შიდა ლიდერობის განვითარება ბოშურ თემებში. მიუხედავად იმისა, რომ სახელმწიფო და საერთაშორისო დონეზე არსებობდა პოლიტიკური და ფინანსური მხარდაჭერა, ადგილობრივ დონეზე თემურ ლიდერებს ნაკლებად ჰქონდათ მონაწილეობა გადაწყვეტილებების მიღებაში და პროექტების თანაავტორობაში.Rorke, B. (2012). Empowerment and Participation: Roma Leadership and the Decade. Decade Watch Report.

ბოშური თემების შიდა მობილიზაციის მაგალითები განსაკუთრებით წარმატებული აღმოჩნდა სოფლის და ნახევრადურბანულ სივრცეებში, სადაც ახალგაზრდები თანდათანობით ახერხებდნენ ფორმალური განათლების გავლით თემში ინიციატივის აღებას და მედიატორულ როლს ადგილობრივ ხელისუფლებასთან.Rostas, I. (2015). Ten Years After: A History of Roma School Desegregation in Central and Eastern Europe. CEU Press.

თუმცა, ათწლეულის დროს არ არსებობდა სისტემური მიდგომა შიდა ლიდერების მხარდაჭერისთვის, როგორიც იქნებოდა მენტორობის პროგრამები, ბიუჯეტური რესურსების პირდაპირი ხელმისაწვდომობა ან ბოშურ ენაზე ადმინისტრაციული ტრენინგები. ეს საკითხი განსაკუთრებით აქტუალური ხდება იმ ფონზე, როდესაც ბოშურ თემებს შიგნითვე აქვთ მრავალფეროვანი იდენტობები, რომელიც საჭიროებს შიდა დიალოგს და წარმომადგენლობითობას, რაც მხოლოდ ფორმალური პოლიტიკური ჩარჩოებით ვერ ხერხდება.Kóczé, A. (2011). Gender, Ethnicity and Power: Intersectionality in Action. Romani Studies, 21(2), 112–127.

მომავლის სტრატეგიებისთვის აუცილებელია არა მხოლოდ გარედან მხარდაჭერა, არამედ შიდა ლიდერობის სისტემური გაძლიერება, როგორც ბოშური თემების მდგრადი განვითარების ერთ-ერთი ბირთვული ელემენტი.

რესურსები ინტერნეტში
ბოშათა ინტეგრაციის ათწლეულის ოფიციალური ვებსაიტი (არქივიდან)
ღია საზოგადოების ახალი ამბები: ბოშათა ინტეგრაციის ათწლეული — საუკუნოვანი დისკრიმინაციის გამოწვევა
ევროკავშირის მონიტორინგისა და ადვოკატირების პროგრამა (EUMAP): გარიყულობის დაძლევა — ბოშათა ათწლეული
კრიტიკა ორგანიზაციის მიმართ — ინტერვიუ ივან ვესელისთან, ორგანიზაცია „Dženo“-ს თავმჯდომარესთან (არქივიდან)

სქოლიო

კატეგორია:ბოშები ალბანეთში
კატეგორია:ბოშები ბოსნია და ჰერცეგოვინაში
კატეგორია:ბოშები ბულგარეთში
კატეგორია:ბოშები ხორვატიაში
კატეგორია:ბოშები ჩეხეთში
კატეგორია:ბოშები უნგრეთში
კატეგორია:ბოშები ჩრდილოეთ მაკედონიაში
კატეგორია:ბოშები მონტენეგროში
კატეგორია:ბოშები რუმინეთში
კატეგორია:ბოშები სერბეთში
კატეგორია:ბოშები სლოვაკეთში
კატეგორია:ბოშები ესპანეთში
კატეგორია:ბოშების უფლებები
კატეგორია:საერთაშორისო თანამშრომლობის ინიციატივები
კატეგორია:ბოშები