თეთრი ტერორი (საბერძნეთი)

თეთრი ტერორი (ბერძნულად: Λευκή Τρομοκρατία) — ტერმინი გამოიყენება საბერძნეთში, მსგავსი შემთხვევების ანალოგიურად, საბერძნეთის კომუნისტური პარტიის (KKE) წევრებისა და მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი მემარცხენე წინააღმდეგობის ორგანიზაციის, ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ფრონტის (EAM) ყოფილი წევრების დევნის პერიოდისთვის 1945–46 წლებში, საბერძნეთის სამოქალაქო ომის დაწყებამდე.

ფონი

საბერძნეთის ოკუპაციის დროს, კომუნისტების მიერ დომინირებული EAM-ELAS გახდა მთავარი ორგანიზაცია საბერძნეთის წინააღმდეგობის მოძრაობაში. 1944 წლის ზაფხულისთვის, დაახლოებით ნახევარი მილიონიდან ორ მილიონამდე წევრით და დაახლოებით 150,000 მებრძოლით, ის აჭარბებდა არაკომუნისტ მეტოქეებს, EDES-სა და EKKA-ს.  დაძაბულობამ მას და სხვა მეტოქე ჯგუფებს შორის გამოიწვია განმეორებითი შეტაკებები 1943-44 წლებში, და მოგვიანებით სამოქალაქო ომის „პირველ ფაზადაც“ იქნა წოდებული. 

1944 წლის ოქტომბერში, საბერძნეთის განთავისუფლების დროს, EAM-ELAS დიდი ქალაქების, განსაკუთრებით, ათენის გარდა, ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე ბატონობდა. დიდ ქალაქებში კი ბრიტანული ძალები მხარს უჭერდნენ ემიგრაციიდან დაბრუნებულ საბერძნეთის მთავრობას. კაზერტას შეთანხმების თანახმად, საბერძნეთში შეიქმნა ეროვნული ერთიანობის ახალი მთავრობა გეორგიოს პაპანდრეუს ხელმძღვანელობით, EAM-ისა და KKE-ს მონაწილეობით. მთავრობის შიდა უთანხმოებამ გამოიწვია EAM-ის მინისტრების გაწვევა. ბრიტანეთის მიერ მხარდაჭერილ პაპანდრეუს მთავრობასა და EAM-ELAS-ს შორის მეტოქეობამ გამოიწვია ე.წ. „დეკემბრიანას“ შეტაკებები ათენში (1944 წლის დეკემბერი - 1945 წლის იანვარი), EAM-ELAS-ის დამარცხება და ვარკიზას ხელშეკრულებით ორგანიზაციის განიარაღება (1945 წლის თებერვალი). 

ვარკიზას შეთანხმება არასდროს განხორციელებულა სრულად, რადგან მისი პირობები ბევრ ორაზროვნებას შეიცავდა. მთავრობის მხარემ ვერ შეასრულა თავისი ვალდებულებები, ხოლო KKE-ს წევრებმა დამალეს იარაღის არსენალი მემარჯვენეთა მხრიდან მომავალი რეპრესიების მოლოდინში. 

თეთრი ტერორი და სამოქალაქო ომის დასაწყისი

მთავრობის მიერ ბერძენ მემარცხენეებს სისტემატურად ეზღუდებოდათ პოლიტიკური და იურიდიული უფლებები, რაც აადვილებდა მათ შემდგომ დევნას. EAM-ELAS-ის განეიტრალების შემდეგ მისი წევრები ადვილი სამიზნე გახდნენ სხვადასხვა მემარჯვენე ჯგუფებისთვის, როგორც ერთგვარი შურისძიება წინა [[„წითელი ტერორი“|„წითელი ტერორისთვის“]]. ამ დაჯგუფებებში შედიოდნენ როგორც კოლაბორაციონისტული უსაფრთხოების ბატალიონების ყოფილი წევრები, ასევე მთავრობის ნახევრად სამხედრო უსაფრთხოების სამსახურები, ძირითადად საბერძნეთის ჟანდარმერია, MAY და ეროვნული გვარდია, რომლებიც  მთავრობის ფარული მხარდაჭერით მოქმედებდნენ. ამგვარად, როგორც პოლიმერის ვოგლისი აღნიშნავს, „მაშინ, როდესაც ევროპის სხვა ქვეყნებში ციხეები გაივსო ფაშისტებითა და მათი კოლაბორაციონისტებით, საბერძნეთში პატიმრების უმეტესობა მემარცხენე წინააღმდეგობის ორგანიზაციების წევრები იყვნენ“. საბერძნეთში, ბრიტანული იურიდიული მისიის მონაცემებით, 1945 წლის 1 ოქტომბრისთვის 16 700 პატიმრიდან 7 077 იყო საერთო სამართლის დამნაშავე, 6 027 — მემარცხენე პატიმარი, რომლებიც „დეკემვრიანას“ შემდეგ დაიჭირეს, და მხოლოდ 2,896-ს შეადგენდნენ კოლაბორაციონისტები.  1945 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, 48 956 ადამიანი იძებნებოდა საბერძნეთის ხელისუფლების მიერ EAM-ELAS-თან კავშირის გამო. დევნა გაგრძელდა 1945-1946 წლებშიც,  რაც გადამწყვეტი ელემენტი იყო ქვეყანაში პოლიტიკური კლიმატის რადიკალიზაციასა და პოლარიზაციაში. 

1945 წლის მაისისთვის ეროვნულმა გვარდიამ დააარსა საგუშაგოები მთელი ქვეყნის მასშტაბით, თუმცა წესრიგის შესანარჩუნებლად მისი რაოდენობა არ იყო საკმარისი. ჟანდარმერიის პერსონალიც ასევე შემცირდა დეკემბრიანას დროს. ამ გარემოებებში პოლიციის ფუნქციებს ხშირად ასრულებდნენ უკიდურესად მემარჯვენე ნახევრად სამხედრო ორგანიზაციები, განსაკუთრებით ორგანიზაცია X. ისეთ რეგიონებში, როგორიცაა კრეტა, პელოპონესის სამხრეთი და თესალია, ნახევრად სამხედრო ბანდები რაოდენობით აღემატებოდნენ ოფიციალური უსაფრთხოების დანაყოფებს 1946 წლის შემდეგაც კი.  ბრიტანელები ხელისუფლები შემწყნარებლურად ეკიდებოდნენ მათ საქმიანობას და არ გაუკეთებიათ არაფერი ბერძენი მემარცხენეების დევნის თავიდან ასაცილებლად. ვარკიზას შეთანხმების შემდეგ 35 უკიდურესად მემარჯვენე სიკვდილის ესკადრონი შეიქმნა ცენტრალურ საბერძნეთში, 35 — თესალიაში, 23 — ეპირში, 50 — პელოპონესში, 38 — დასავლეთ მაკედონიაში. სულ 35 ბანდა მოქმედებდა ცენტრალურ მაკედონიაში, აღმოსავლეთ მაკედონიასა და თრაკიაში. სიკვდილის ესკადრონები ასევე მოქმედებდნენ სხვადასხვა ბერძნულ კუნძულზე, რაც მთლიანობაში იძლევა 230-ზე მეტ ნახევრად სამხედრო დაჯგუფებას, რომლებიც 1945 წლის ივლისში 10 000-დან 18 000-მდე წევრს ითვლიდნენ. KKE-ს მეორე პარტიული კონგრესის შემდეგ, 1946 წლის თებერვალში, დაახლოებით 250 მემარცხენე თავდაცვის რაზმი, ცნობილი როგორც დემოკრატიული შეიარაღებული დევნილი მებრძოლების ჯგუფები (ODEKA), შეიქმნა მთელ საბერძნეთში, სულ დაახლოებით 3 000 კაცით. მეომრების უმეტესობა ELAS-ის ყოფილი მებრძოლები იყვნენ. KKE-მ ბოიკოტი გამოუცხადა 1946 წლის არჩევნებს, და საბრძოლო მოქმედებები საბოლოოდ განახლდა საბერძნეთის სამოქალაქო ომის მესამე, ანუ ძირითადი ფაზის დაწყებით, 1946 წლის გაზაფხულზე.

ვარკიზას ხელშეკრულებასა და 1946 წლის არჩევნებს შორის პერიოდში მემარჯვენე ტერორისტულმა რაზმებმა ჩაიდინეს უამრავი დანაშაული, მათ შორის 1 289 მკვლელობა, 165 გაუპატიურება, 151 გატაცება და იძულებითი გაუჩინარება. 6 681 ადამიანი დაშავდა, 32 632 აწამეს, 84 939 დააპატიმრეს და 173 ქალს თავი გადაპარსეს. ნაციონალისტების გაერთიანებული ალიანსის გამარჯვების შემდეგ, 1946 წლის 1 აპრილს, ამავე წლის 1 მაისამდე, 116 მემარცხენე მოკლეს, 31 დაშავდა, 114 აწამეს, 4 შენობა გადაწვეს და 7 პოლიტიკური ოფისი გაძარცვეს.

სქოლიო

კატეგორია:უფლებები
კატეგორია:სამოქალაქო ომები