სასკოლო ფორმა

სასკოლო ფორმა — ფორმა, რომელსაც ატარებენ მოსწავლეები ძირითადად სკოლის ან სხვა საგანმანათლებლო დაწესებულების ფარგლებში.

ისინი გავრცელებულია დაწყებით და საშუალო სკოლებში მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში და განსაკუთრებით ფართოდ გამოიყენება აფრიკაში, აზიაში, ოკეანიაში, ბრიტანეთის კუნძულებზე და ამერიკის დიდ ნაწილში. შედარებით ნაკლებად არის გავრცელებული შეერთებულ შტატებში, კანადაში და კონტინენტური ევროპის უმეტეს ქვეყნებში.

სასკოლო ფორმის მაგალითი შეიძლება იყოს მოსწავლეთათვის პერანგის ტარების მოთხოვნა, შარვალი ბიჭებისთვის, ბლუზი და ქვედაკაბა გოგონებისთვის, ორივესთვის კი პიჯაკის ტარება. ზოგჯერ ფორმა შეიძლება მხოლოდ კოლარიანი პერანგის მოთხოვნით შემოიფარგლოს, ან ფერის არჩევანის შეზღუდვითა და მოსწავლეთათვის დასაშვები ტანსაცმლის ნუსხის განსაზღვრით.

 ფორმა 

მიუხედავად იმისა, რომ ხშირად ერთი და იგივე მნიშვნელობით გამოიყენება, დრესკოდი და სასკოლო ფორმა განსხვავებული ცნებებია: ნეითან ჯოზეფის მსგავს მკვლევართა მიხედვით, ტანსაცმელი ფორმად მაშინ ითვლება, როცა „(ა) წარმოადგენს ჯგუფის ემბლემას, (ბ) ადასტურებს ინსტიტუციის ლეგიტიმაციას ინდივიდის შედარებითი პოზიციის გამოხატვით და (გ) ახშობს ინდივიდუალობას.“

მეორეს მხრივ, დრესკოდი ნაკლებად შემზღუდავია და, როგორც მერიონ უაილდი განმარტავს, მისი მიზანია „მოწესრიგდეს შელახული ჩაცმა და აცილდეს ანტისოციალური მოდის გამოვლინებები“. დრესკოდის მაგალითებია: აკრძალული იყოს დაგლეჯილი ტანსაცმელი, არ იყოს ლოგოები ან შეიზღუდოს სხეულის თვალსაჩინო გამოჩენა.

 ისტორია 

სასწავლო ფორმის წარმომავლობის დადგენა რთულია, ვინაიდან არ არსებობს სრულყოფილი წერილობითი ისტორია, არამედ მხოლოდ სხვადასხვა ცნობილი ამბებია შემორჩენილი. მიიჩნევა, რომ სასკოლო ფორმის ტრადიცია გაჩნდა XVI საუკუნეში გაერთიანებულ სამეფოში. ითვლება, რომ ქრისტეს ჰოსპიტალი 1552 წელს გახდა პირველი სკოლა ინგლისში, რომელმაც შემოიღო სასკოლო ფორმა.Scott, Jenny (5 September 2014).  "School uniforms: A history of 'rebellion and conformity'." BBC News. მიღებულია 13 იანვარი 2020. მოსწავლეებს ეძლეოდათ ფორმა, რომელიც განსაკუთრებით გამოირჩეოდა გრძელი ლურჯი ხალათითა და ყვითელი, მუხლამდე წინდებით. თითქმის იდენტურ ფორმას დღემდე ატარებენ ამ სკოლაში მოსწავლეები.

სასწავლო ტანსაცმლის ინსტიტუციონალიზებული გამოყენების უძველესი დოკუმენტირებული დამოწმება თარიღდება 1222 წლით, როდესაც კენტერბერის არქიეპისკოპოსმა ბრძანა კაპა კლაუსას ტარება.

ეს მონასტრული და აკადემიური პრაქტიკა შემდგომში გადაიზარდა კოლეგიალურ ფორმებში ინგლისში, განსაკუთრებით საქველმოქმედო სკოლებში, სადაც ფორმა ხშირად მოეწყობოდა ღარიბი ბავშვებისთვის. უნივერსიტეტებში, საწყის სკოლებში და საშუალო სკოლებში ფორმა გამოიყენებოდა სოციალური კლასისა და სტატუსის აღმნიშვნელი ნიშნად.

მიუხედავად იმისა, რომ სასკოლო ფორმები ხშირად შეიძლება ჩაითვალოს კონსერვატიულად და ძველმოდურად, ბოლო წლებში ფორმებმა განიცადა ცვლილება, რადგან შეიცვალა საზოგადოებრივი დრესკოდებიც.

 თანამედროვე პერიოდი 

შეერთებულ შტატებში სასკოლო ფორმების დანერგვის მოძრაობა დაიწყო მას შემდეგ, რაც ბილ კლინტონი 1996 წლის ერთიან გამოსვლაში შეეხო ამ საკითხს და განაცხადა: 

1998 წლისთვის შეერთებული შტატების საჯარო დაწყებით, საშუალო და უმცროს საშუალო სკოლათა დაახლოებით 25%-ს უკვე შემოღებული ჰქონდა სასკოლო ფორმის პოლიტიკა ან განიხილავდა მის დანერგვას, ხოლო ამ პოლიტიკების ორი მესამედი 1995–1997 წლებში დაინერგა. ნიუ-იორკის მაშინდელმა განათლების ახალმა კანცლერმა რუდი კრიუმ მკაფიოდ განაცხადა, რომ კლინტონის იდეას არ გაითვალისწინებდა.

არსებობს მრავალრიცხოვანი თეორიები და ემპირიული კვლევები, რომლებიც განიხილავენ სასკოლო ფორმებს და აფასებენ მათ ეფექტიანობას. ეს თეორიები და კვლევები ასახავს როგორც სასკოლო ფორმების სარგებელს, ასევე ნაკლოვანებებს. საკითხი უკავშირდება ბუნება–აღზრდის დებატს, რადგან ფორმები გავლენას ახდენენ მამაკაცობისა და ქალობის აღქმაზე, ზედმეტად ამარტივებენ გენდერული კლასიფიკაციის საკითხს და ცდილობენ მოსწავლეთა სექსუალობის ჩახშობას.Jane Tynan and Lisa Godson, eds., Uniform: Clothing and Discipline in the Modern World (London: Bloomsbury, 2019), ; Todd A. DeMitchell and Richard Fossey, The Challenges of Mandating School Uniforms in the Public Schools: Free Speech, Research, and Policy (London: Rowman & Littlefield, 2015), ; Esan Regmi, Stories of Intersex People from Nepal (Kathmandu: [n.p.], 2016). ფორმებთან დაკავშირებულია როგორც დადებითი, ასევე უარყოფითი მხარეები და ისინი იწვევს სერიოზულ სამართლებრივ შედეგებსა და მსჯელობას.

არსებობს ორი ძირითადი ემპირიული აღმოჩენა, რომელიც ყველაზე ხშირად ციტირდება სასკოლო ფორმების შესახებ პოლიტიკურ დისკურსში. ერთ-ერთი არის ქეის-სტადი ლონგ-ბიჩის გაერთიანებული სასკოლო ოლქის შესახებ, რომელიც ხშირად მოჰყავთ სასკოლო ფორმების ეფექტიანობის მხარდასაჭერად, ხოლო „Effects of Student Uniforms on Attendance, Behavior Problems, Substance Use, and Academic Achievement“ ყველაზე ხშირად ციტირებულია სასკოლო ფორმების პოლიტიკის საწინააღმდეგოდ.

 სასკოლო ფორმების გავლენა მოსწავლეებზე 

ლონგ-ბიჩის გაერთიანებული სასკოლო ოლქი იყო პირველი დიდი, ურბანული სასკოლო ოლქი შეერთებულ შტატებში, რომელმაც შემოიღო სასკოლო ფორმის სავალდებულო პოლიტიკა. 1994 წელს ოლქის დაწყებით და საშუალო სკოლებში სავალდებულო სასკოლო ფორმები შემოიღეს მოსწავლეთა ქცევითი პრობლემების მოსაგვარებლად. ამასთანავე, ოლქმა წამოიწყო გრძელვადიანი კვლევა, რათა შეესწავლათ ფორმების გავლენა მოსწავლეთა ქცევაზე. კვლევამ სასიკეთო ქცევითი ცვლილებები და დისციპლინურ პრობლემებში მნიშვნელოვანი კლება დაუკავშირა ფორმების სავალდებულო ტარებას.

სასკოლო ფორმების ტარება ასოცირდებოდა გაცდენებისა და უპასუხისმგებლო ქცევების შემცირებასთან, აგრეთვე ნაკლებ დისციპლინურ შემთხვევებთან. შეჩერებები და გარიცხვები შემცირდა 28%-ით (დაწყებითი) და 36%-ით (საშუალო სკოლა), დანაშაულსა და ვანდალიზმში კლება დაფიქსირდა 74%-ით (დაწყებითი) და 18%-ით (საშუალო სკოლა). თუმცა, ოლქმა პარალელურად დანერგა უსაფრთხოების სხვა ზომებიც — მათ შორის დაცვის თანამშრომლები და ლითონის დეტექტორები, ამიტომ წარმატება ვერ მიეწერება მხოლოდ ფორმებს. მოგვიანებით ოლქმა გააუქმა ფორმების სავალდებულო პოლიტიკა.Reed, Joshua B. "Effects of a School Uniform Policy on an Urban School District." Northern Michigan University. N.p., 1 August 2011. Web. 19 April 2015. https://www.nmu.edu/sites/DrupalEducation/files/UserFiles/Files/Pre-Drupal/SiteSections/Students/GradPapers/Projects/Reed_Joshua_MP.pdf
 Wade, K. K., & Stafford, M. E. (2003). Public School Uniforms: Effect on Perceptions of Gang Presence, School Climate, and Student Self-Perceptions. Education and Urban Society, 35(4), 399–420. http://doi.org/10.1177/0013124503255002


სხვა კვლევებმა დაადგინა, რომ ფორმები არ იყო ეფექტიანი საშუალება გაცდენების შესამცირებლად, არ ამცირებდა ქცევით პრობლემებს, ნივთიერებების მოხმარებას და შესაძლოა დაკავშირებული ყოფილიყო უფრო დაბალ აკადემიურ მიღწევებთან იმ მოსწავლეებთან შედარებით, ვისაც ფორმის ტარება სავალდებულო არ ჰქონდა.

დევიდ ბრუნსმას განცხადებით, მიუხედავად იმისა, რომ ფორმების გავლენა ერთმნიშვნელოვანი არ არის, ისინი მაინც უფრო ფართოდ გავრცელდა, რადგან 

 კანონები და სასამართლო გადაწყვეტილებები 

მას შემდეგ, რაც სასკოლო ფორმები უფრო ნორმალიზებული გახდა, გაიზარდა სარჩელების რაოდენობაც, რომლებიც სასკოლო ოლქების წინააღმდეგ წარედგინა. დევიდ ბრუნსმას მიხედვით, საჯარო დაწყებითი სკოლების ოთხიდან ერთს და საშუალო სკოლების რვიდან ერთს შეერთებულ შტატებში უკვე აქვს პოლიტიკა, რომელიც განსაზღვრავს, რა უნდა ჩაიცვას მოსწავლემ.Brunsma, David L. Uniforms in Public Schools: A Decade of Research and Debate. Lanham: Rowman & Littlefield Education, 2006. შტატების კონსტიტუციებში არსებული სასკოლო კოდექსი, როგორც წესი, მიუთითებს, რომ სკოლის დირექტორთა საბჭოს აქვს უფლება, მართვისას მოაწესრიგოს და მიიღოს შესაბამისი რეგულაციები. 2025 წლისთვის, 22 შტატი უშვებს იმას, რომ სასკოლო ოლქებმა სავალდებულო ფორმები დააწესონ.Colasanti, Michael. "School Uniforms and Dress Codes: State Policies." StateNote (2008). Education Commission of the States. Education Commission of the States. Web. 19 April 2015. http://www.ecs.org/clearinghouse/77/97/7797.pdf

კონსტიტუციური პრეტენზიები, როგორც წესი, ორ კატეგორიად იყოფა:

მოსწავლის პირველი შესწორების უფლების დარღვევა გამოხატვის თავისუფლებაზე;

მშობელთა უფლების დარღვევა შვილების აღზრდაზე სახელმწიფო ჩარევის გარეშე.

მიუხედავად იმისა, რომ აშშ-ის უზენაესი სასამართლომ ჯერ უშუალოდ სასკოლო ფორმებზე საქმე არ განიხილა, 1968 წლის გადაწყვეტილებით (Tinker v. Des Moines Independent Community School District), სასამართლომ დაადგინა, რომ სკოლაში შესვლისას მოსწავლეები არ კარგავენ კონსტიტუციურ უფლებას სიტყვის თავისუფლებაზე.Kraft, Jacquelyn. Society's Perceptions and Attitudes Toward School Uniforms. Research Paper. University of Wisconsin-Stout. August 2003.

 საერთაშორისო გამოცდილება 
სასკოლო ფორმების მიმართ განსხვავებული მიდგომებია სხვადასხვა ქვეყანაში:

ავსტრალიის შტატში ქუინსლენდში, ომბუდსმენმა ფრედ ალბიცმა 1998 წელს დაადგინა, რომ სახელმწიფო სკოლებს მოსწავლეებისთვის ფორმის სავალდებულოდ დაწესება არ შეეძლოთ.

ფილიპინებში, განათლების დეპარტამენტმა გააუქმა სასკოლო ფორმების მოთხოვნა საჯარო სკოლებში.

ინგლისისა და უელსში, სახელმწიფო სკოლას არ შეუძლია მოსწავლე მუდმივად გარიცხოს ფორმის წესების დარღვევისთვის, თუმცა მოსწავლეებს, რომლებიც ფორმის გარეშე მიდიან, სკოლა შინ გზავნის ჩასაცვლელად.

შოტლანდიაში, ზოგიერთი ადგილობრივი საბჭო არ მოითხოვს მოსწავლეებისთვის ფორმის ტარებას, როგორც სწავლისა და სასწავლო პროცესში მონაწილეობისთვის სავალდებულო პირობას.

თურქეთში 2010 წელს გაუქმდა სავალდებულო სასკოლო ფორმები.

 მაგალითები სასამართლო დავების შეერთებულ შტატებში 

 Canady v. Bossier Parish School Board 
2000 წელს საქმის „Canady v. Bossier Parish School Board“-ში ლუიზიანას ಜಿಲ್ಲಾ სასამართლომ გადაწყვეტილება სკოლების საბჭოს სასარგებლოდ მიიღო, რადგან მოსწავლეთა გამოხატვის თავისუფლების დარღვევას ვერ ხედავდა მათი ფორმის პოლიტიკის გამო. მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელემ გაასაჩივრა ეს გადაწყვეტილება, მეხუთე საოლქო სასამართლომაც სკოლების საბჭოს მხარი დაუჭირა. სასამართლომ ოთხსაფეხურიანი სისტემა ჩამოაყალიბა, რომელიც დღესაც გამოიყენება:

სკოლას უნდა ჰქონდეს უფლება პოლიტიკის ჩამოყალიბებაზე;

პოლიტიკა უნდა ემსახურებოდეს საბჭოს ფუნდამენტურ ინტერესს;

წესები არ უნდა იყოს ცენზურის მიზნებისთვის დაწესებული;

მოსწავლის გამოხატვის შეზღუდვა არ უნდა აღემატებოდეს საბჭოს ინტერესებს.
ამ ოთხი პრინციპის დაცვით კონსტიტუციური დარღვევა ვერ იარსებებს."First Amendment Schools: The Five Freedoms - Court Case." First Amendment Schools. 19 April 2015.

 Littlefield v. Forney Independent School District 
2001 წელს ტეხასის Forney Independent School District-ში სკოლის საბჭომ შემოიღო სასკოლო ფორმის პოლიტიკა, რომელიც მოსწავლეებს საშუალებას აძლევდა ეტარებინათ პოლოს მაისური, ოქსფორდის პერანგი ან ბლუზი ოთხი ფერის შერჩევით და ლურჯი ან ქაკისფერი შარვალი, ქვედაკაბა ან ჟაკეტი. ფეხსაცმლის მხრივ მცირე მოქნილობა იყო, თუმცა აკრძალული იყო ძალიან ფართო ტანსაცმელი. Littlefield-ის ოჯახის მშობლებმა მოითხოვეს, რომ მათი შვილი გამონაკლისის სახით გათავისუფლებულიყო წესიდან, თუმცა მათ უარი განუცხადეს. ამის გამო ოჯახმა უჩივლა სასკოლო ოლქს, როგორც მათი მშობლის უფლების დარღვევას შვილების აღზრდასა და განათლებაში. ისინი ასევე საუბრობდნენ რელიგიური თავისუფლების შეზღუდვაზე. მიუხედავად იმისა, რომ საქმე სააპელაციომამდე მივიდა, საბოლოოდ მეხუთე საოლქო სასამართლომ განმარტა, რომ მოსწავლეთა უფლებები არ ირღვეოდა, და რომ სასკოლო წესები საგანმანათლებლო ინტერესებიდან გამომდინარე მშობელთა უფლებებზე მაღლა იდგა. რაც შეეხება რელიგიურ თავისუფლებას, სასამართლომ დაადგინა, რომ პოლიტიკა რელიგიურ მიზანს არ ატარებდა.

 Jacobs v. Clark County School District 
2003 წელს Clark County School District-ის Liberty High School-მა ნევადაში შემოიღო ფორმის პოლიტიკა, რომლის მიხედვით მოსწავლეებს უნდა ეტარებინათ ქაკისფერი შარვალი და წითელი, თეთრი ან ლურჯი პოლოს მაისური. მოსწავლე კიმბერლი ჯეკობსი ხუთჯერ შეაჩერეს, რადგან იგი სკოლაში რელიგიურ მაისურს ატარებდა. მისი ოჯახი ამტკიცებდა, რომ დაირღვა მისი პირველი შესწორების უფლება და მოსწავლეს აკლდებოდა სამართლიანი პროცესი. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ოჯახს გარკვეული მოთხოვნები დაუკმაყოფილა, მათ შორის შეჩერებების ჩანაწერიდან ამოღება. თუმცა სააპელაციო სასამართლომ სკოლის მხარე დაიჭირა და დაადგინა, რომ პოლიტიკა ნეიტრალური და კონსტიტუციური იყო."Jacobs v. Clark County School District." The Recorder. 12 May 2008.

 Frudden v. Washoe County School District 
2011 წელს Washoe County School District-ის ერთ-ერთ საჯარო დაწყებით სკოლაში პოლიტიკა შემოიღეს, რომლის მიხედვით მოსწავლეებს უნდა ეტარებინათ მაისური წარწერით „Tomorrow's Leaders“. მშობლებმა, მერიმ და ჯონ ფრუდენებმა, უჩივლეს სკოლას პირველი შესწორების დარღვევის საფუძველზე. პირველმა ინსტანციამ სარჩელი უარყო, თუმცა ოჯახმა გაასაჩივრა. 2013 წელს აშშ-ის სააპელაციო სასამართლომ (მეცხრე ოლქი) წინა გადაწყვეტილება გააუქმა და აღნიშნა, რომ სკოლამ ვერ წარმოადგინა საკმარისი დასაბუთება, თუ რატომ შემოიღო აღნიშნული პოლიტიკა. გარდა ამისა, მოსწავლეებს, რომლებიც ბოისქაუტების ან გერლქაუტების ფორმას ატარებდნენ, ფორმის წესისგან გამონაკლისი ჰქონდათ, რაც უთანასწორო დამოკიდებულებად შეფასდა."Appeals Court Revives Reno School Uniform Case." Elko Daily. 16 February 2014.

 სასკოლო ფორმების სოციალური შედეგები გენდერზე 

 მამაკაცობისა და ქალობის აღქმა 
ერთ-ერთი კრიტიკა ფორმების მიმართ ის არის, რომ ისინი ადრეული ასაკიდან ავალდებულებენ მოსწავლეებს მამაკაცობისა და ქალობის სტანდარტებზე. სასკოლო ფორმები განიხილება როგორც დისციპლინის ფორმა, რომლითაც სკოლა აკონტროლებს მოსწავლეთა ქცევას და ხშირად ხელს უწყობს ტრადიციული გენდერული ჩაცმულობის გავრცელებას.Connell, R. W. "Teaching the Boys: New Research on Masculinity, and Gender Strategies for Schools". Teachers College Record 98:2 (1996): 206-235.Happel, Alison. "Ritualized girling: school uniforms and the compulsory performance of gender." Journal of Gender Studies 22:1 (2013): 92-96.

ბიჭები ხშირად ვალდებულნი არიან ატარონ შარვალი, ქამარი, დახურული ფეხსაცმელი და მუდმივად ჩატანილი პერანგი. ასევე ხშირად მოეთხოვებათ მოკლე თმის შეჭრა. ზოგიერთი კრიტიკოსის აზრით, ეს სტილი დაკავშირებულია ბიზნესმენის ტანსაცმელთან, რაც ბიჭებს ადრეული ასაკიდან აძლევს შთაბეჭდილებას, რომ მამაკაცობა ბიზნესში წარმატებასთანაა კავშირში.Craik, J. (2007). "Uniforms Exposed: The Proliferation of Uniforms in Popular Culture as Markers of Change and Identity." Uniformierungen in Bewegung. Waxmann Verlag.

გოგონებისთვის კი ფორმები ხშირად ითვალისწინებს ქვედაკაბის ტარებას. ზოგიერთი კრიტიკოსის აზრით, ქვედაკაბა ქალობის სიმბოლოა, რადგან ზღუდავს მოძრაობას და აიძულებს გოგონებს გარკვეული ფორმით დაჯდომასა და თამაშს. ფორმა, რომელიც მოიცავს წინსაფარს, შეიძლება მიანიშნებდეს, რომ ქალისთვის შესაფერისი სოციალური როლი პირველ რიგში საოჯახოა. ზოგიერთი გოგონას სასკოლო ფორმას აკრიტიკებენ როგორც მოუხერხებელს, რაც ზღუდავს მოძრაობის თავისუფლებას და ზამთარში სიცივისადმი დაუცველს ხდის.

სასკოლო ფორმები გაჟღენთილია გენდერული სიმბოლიკით. სკოლები, რომლებიც ფორმას სავალდებულოდ მოითხოვენ, თითქმის ყოველთვის სთავაზობენ ბიჭებს შარვალს, ხოლო გოგონებს ქვედაკაბას ან კაბას. ამგვარად, ქვედაკაბა განასხვავებს გოგონას ბიჭისგან და ადასტურებს ტრადიციულ გენდერულ იდენტობას. ეს იწვევს დავას, როდესაც მოსწავლე არ სურს თავი ასოცირდეს იმ გენდერთან, რომელიც დაბადებისას მიენიჭა. იშვიათად არსებობს მითითებები, რომლებიც მოსწავლეებს საშუალებას აძლევს ჩაცმულობით გამოხატონ საკუთარი გენდერული იდენტობა, და თითქმის ყოველთვის მოსწავლეები სავალდებულო წესით ექვემდებარებიან დაბადებისას მინიჭებულ სქესს.Bennett, Susan (2015). Gender Relations in Elite Coeducational Schools. PhD diss., Deakin University (Victoria, Australia).

 გოგონების სექსუალიზაცია 

დაახლოებით დაწყებით და საბაზო საფეხურზე, მოსწავლეები შედიან პუბერტატულ ასაკში. სასკოლო ფორმები ხშირად განიხილება როგორც საშუალება, რომელიც ხელს უშლის გოგონების სექსუალიზაციას, ყურადღებას გადატანს აკადემიურ გარემოზე და სწავლაზე.American Psychological Association, Task Force on the Sexualization of Girls. (2007). Report of the APA Task Force on the Sexualization of Girls. Washington, DC: American Psychological Association. Retrieved from www.apa.org/pi/wpo/sexualization.html

თუმცა, ფორმები ზოგჯერ ვერ ძალავს აშკარად სექსუალური ტანსაცმლის ჩაცმის თავიდან აცილებას. მაგალითად, იაპონიაში მინი-ქვედაკაბები ძალიან პოპულარული გახდა, ისინი სასკოლო ფორმის ნაწილი იყო და გავრცელდა კოგალის კულტურაშიც.

 (Collins et al. 1996, გვ. 170). სკოლის გოგონათა ფორმები ხშირად კოსტუმების ჩაცმით გამოიხატება და  „Sexy Schoolgirl“ ამ კონტექსტის კვალდაკვალ იყიდება მთელი წლის განმავლობაში.  

„სკოლის გოგონას“ იმიჯმა სექსუალური დატვირთვა შეიძინა და ბრიტანეთში ჩატარებული კვლევის მიხედვით, ყოველი მესამე გოგონა სექსუალურ შევიწროებას განიცდიდა სასკოლო ფორმის ტარებისას. ბავშვებმა, რომლებიც 8 წლამდე ასაკშიც კი იყვნენ, განაცხადეს, რომ გახდნენ სექსუალური შევიწროების მსხვერპლნი ან მოწმეები. გამოკითხულთა ორი მესამედი ამბობდა, რომ მათ „დაუპატიჟებელი სექსუალური ყურადღება“ გამოსცადეს საზოგადოებაში, ხოლო 35 პროცენტი ამტკიცებდა, რომ მათ ხელით შეეხნენ ან ძალით შეეხნენ თანხმობის გარეშე.Southgate, Jessica, and Lucy Russell (2018). Street Harassment: It's Not OK - Girls' experiences and views. Plan International UK. Retrieved 28 April 2020.Erickson, Amanda (8 October 2018). "'Sexualized and fetishized': Girls in Britain say their school uniforms make them a target of harassment." The Washington Post. Retrieved 28 April 2020.  

ეს გამოცდილება გოგონებს ასწავლის, რომ სექსუალური შევიწროება „ზრდის ჩვეულებრივი ნაწილი“ არის. შედეგად, ისინი იწყებენ საკუთარი სხეულის თვით-ობიექტივაციას სკოლაში სწავლის დასაწყისშივე.

 საკამათო საკითხები 

 ზოგადი 

ზოგიერთ კულტურაში სასკოლო ფორმების თემა გახდა მრავალი კამათისა და დებატის საგანი. კამათი უკავშირდება მათ კონსტიტუციურობასა და ეკონომიკურ მიზანშეწონილობასაც.  

შეერთებულ შტატებში სასკოლო ფორმების დანერგვა დაიწყო ათწლიანი კვლევის შემდეგ, რომელმაც წარმოაჩინა მათი ეფექტიანობა კათოლიკურ სკოლებში. ზოგიერთი განათლების რეფორმატორი ამ კვლევას იყენებდა პოლიტიკის გასამართლებლად, რომელიც უკავშირდებოდა კერძო და კათოლიკურ სკოლებში მიღწეულ წარმატებას. საჯარო სკოლების ადმინისტრაციამ დაიწყო ფორმების შემოღება, რათა გაეუმჯობესებინათ სასკოლო გარემო და მოსწავლეთა აკადემიური მიღწევები. ეს ეფუძნებოდა დაშვებას, რომ ფორმები უშუალოდ იწვევდა ქცევით და აკადემიურ ცვლილებებს. თუმცა, კათოლიკური სკოლების ლიტერატურაში, ფორმებს არასდროს გამოუყვიათ როგორც ძირითადი ფაქტორი „კათოლიკური სკოლის ეფექტის“ წარმოქმნაში.Brunsma, David L.; Rockquemore, Kerry A. "Effects of Student Uniforms on Attendance, Behavior Problems, Substance Use, and Academic Achievement." The Journal of Educational Research 92.1 (1998): 53-62. 31 March 2015.„კათოლიკური სკოლის ეფექტი“ არის მოსაზრება, რომ კათოლიკურ სკოლებში არსებული ზოგიერთი ელემენტი ბავშვებს აძლევს უფრო ძლიერ აკადემიურ განათლებას.  

სხვა საკამათო თემაა გენდერი. დღეს უფრო და უფრო მეტი მოზარდი ხშირად „იცმევს იმისთვის, რომ გამოხატოს ან დააბნიოს საკუთარი გენდერული იდენტობა და სექსუალური ორიენტაცია“, რაც იწვევს სკოლების ადმინისტრაციების განსხვავებულ რეაქციებს – გულგრილობიდან დამტკიცებამდე ან აკრძალვამდე.Hoffman, Jan (6 November 2009). "Can a Boy Wear a Skirt to School?" The New York Times.  


 დადებითი მხარეები 

სასკოლო ფორმების დამცველები ასახელებენ რამდენიმე მიზეზს, რომლებიც ამართლებენ მათ დანერგვას და აცხადებენ, რომ ისინი წარმატებულია სასკოლო პრაქტიკაში. მათი აზრით, ფორმები გავლენას ახდენს მოსწავლეთა უსაფრთხოებაზე, ამცირებს კრიმინალს, ბანდურ აქტივობასა და ჩხუბს.Brunsma, David L., and Kerry A. Rockquemore. "Effects of Student Uniforms on Attendance, Behavior Problems, Substance Use, and Academic Achievement." The Journal of Educational Research 92.1 (1998): 53-62. Web. 31 March 2015. https://faculty.unlv.edu/sloe/Courses/EPY%20702/Class%20Exercises/Lecture%201%20Materials/Articles/Brunsma%20et%20al.%20(1998).pdf  მიუხედავად ამისა, კონკრეტული მტკიცებულება ამის შესახებ არ არსებობს. ოჰაიოს შტატის უნივერსიტეტის და სხვა ინსტიტუტების კვლევებმა აჩვენეს, რომ ფორმები არ ზრდის აკადემიურ შედეგებსა და ქულებს, თუმცა დასწრება ოდნავ გაუმჯობესდა (ნახევარი დღით). მოსწავლეები კი სკოლაში ფორმის ტარებისას თავს ნაკლებად ეკუთვნილად გრძნობდნენ.  

კეთლინ უეიდმა ჩაატარა ექსპერიმენტი, რათა ენახა, იყო თუ არა განსხვავება ბულინგისა და ბანდების არსებობას შორის იმ სკოლებში, სადაც ფორმა სავალდებულო იყო და სადაც — არა. მისი შედეგები აჩვენებდა, რომ ბულინგი და ბანდების აქტივობა მნიშვნელოვნად შემცირდა სასკოლო ფორმების ტარების პირობებში.Wade, K. K., & Stafford, M. E. (2003). Public School Uniforms: Effect on Perceptions of Gang Presence, School Climate, and Student Self-Perceptions. Education and Urban Society, 35(4), 399–420. http://doi.org/10.1177/0013124503255002  

მაგალითად, სავალდებულო ფორმის პოლიტიკის პირველივე წელს ლონგ-ბიჩში, კალიფორნიაში, ოფიციალური პირების თქმით, ჩხუბი სკოლებში 50%-ზე მეტით შემცირდა, ძალადობა – 34%-ით, სექსუალური დანაშაულები – 74%-ით და ყაჩაღობა – 66%-ით. თუმცა, ამავე დროს დამატებითი უსაფრთხოების ზომებიც იქნა შემოღებული (მაგალითად, დაცვის თანამშრომლები), რის გამოც მიღწეული შედეგების მხოლოდ ფორმებსთან დაკავშირება შეუძლებელია.  

მხარდამჭერთა აზრით, ფორმები ასევე ზრდის მოსწავლეთა მოტივაციას, სასკოლო სიამაყეს და სწავლისადმი დადებით დამოკიდებულებას. ეს გამოიხატება:  

 სასწავლო გარემოს გაუმჯობესებაში  
 სასკოლო სიამაყის გაზრდაში  
 აკადემიური მიღწევების ამაღლებაში  
 მაღალი დონის მზადყოფნაში  
 ორგანიზაციული მიზნებისადმი შესაბამისობაში  

ამჟამად სასკოლო ფორმების დადებითი მხარეები უმეტესად უკავშირდება იმას, თუ როგორ მოქმედებენ ისინი სასკოლო გარემოზე. დამცველები ამტკიცებენ, რომ ფორმები ქმნის უსაფრთხო სასწავლო გარემოს, რაც ხელს უწყობს აკადემიურ წარმატებას. მოსწავლეები, რომლებიც ფორმას ატარებენ, ნაკლებად განიცდიან თანატოლთა ზეწოლას ტანსაცმლის არჩევანთან დაკავშირებით.  

თუმცა, თანამედროვე კვლევებმა აჩვენა, რომ ფორმებმა რეალურად ვერ გაზარდა ქულები, ქცევის დისციპლინა, ბულინგის შემცირება, აკადემიური ყურადღება ან დასწრება — ზრდა უმნიშვნელო აღმოჩნდა.

 უარყოფითი მხარეები 
სასკოლო ფორმების ოპონენტები ხშირად მიუთითებენ მათ არაეფექტიანობაზე სხვადასხვა არგუმენტებით, რომელთაგან ბევრს კვლევებიც ამყარებს. უარყოფით მხარედ ითვლება იურიდიული, ფინანსური და ეფექტიანობის პრობლემები.  

ფორმების მიმართ მთავარი კრიტიკა უკავშირდება მოსწავლეთა გამოხატვის თავისუფლებისა და რელიგიური თავისუფლების შეზღუდვას. ტანსაცმელი განიხილება როგორც თვითგამოხატვის საშუალება — ყველა მოსწავლის ერთნაირად ჩაცმის ვალდებულება ან არჩევანის შეზღუდვა არღვევს ინდივიდუალიზმის განცდას. მიუხედავად ამისა, სასკოლო დრესკოდები, როგორც წესი, ითვალისწინებენ გამონაკლისებს რელიგიური ატრიბუტიკისთვის. აშშ-ში კონსტიტუცია და შტატების უმრავლესობა იცავს მოსწავლეთა უფლებას, ატარონ რელიგიური სამოსი.  

კიდევ ერთი უარყოფითი მხარეა ის, რომ ფორმის პოლიტიკა შეიძლება სექსისტური იყოს. გოგონები უფრო ხშირად ისჯებიან ისეთი ტანსაცმლის ტარებისთვის, რომელიც „ბიჭებს ყურადღებას უფანტავს“. ზოგიერთ შემთხვევაში, ტრანსგენდერი მოსწავლეები გარიცხულან სკოლიდან „სქესისთვის შეუსაბამო“ ტანსაცმლის გამო ან გამოირიცხნენ სკოლის ალბომიდან.  


ფორმები ზოგადად ზღუდავს მოძრაობის თავისუფლებას და კომფორტს, განსაკუთრებით გოგონებისთვის. ავსტრალიის ერთ კერძო სკოლაში ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ბიჭების ფორმა (მაგ. ბლეიზერი, ჰალსტუხი, შარვალი) ხშირად ზედმეტად ცხელი, არასასიამოვნო და არასახერხო იყო, ხოლო გოგონებისთვის განკუთვნილი ბამბის ღია ფერის კაბა — გამჭვირვალე, მოუხერხებელი და შეზღუდული მოძრაობისას. ამასთან, ზამთარში მძიმე, ბამბის კალთა სითბოს არ ინარჩუნებდა, ზაფხულში კი მოკლე ქვედაკაბა ხელს უშლიდა აქტიურობასა და თავისუფალ მოძრაობას.  

კვლევები ფორმების ეფექტიანობაზე ხშირად ურთიერთგამომრიცხავია. აშშ-ში საჯარო სკოლების ნახევარზე მეტს აქვს დრესკოდი, რომელიც ხშირად შეიცავს გენდერულად განსაზღვრულ პოლიტიკას.  

1) იურიდიული საკითხები  
 ფორმის სავალდებულო ტარება შესაძლოა არღვევდეს ბავშვთა ინდივიდუალურ უფლებებს (Thomas, 1994; Virginia State Dep’t of Edu, 1992)  
 ფორმები ძირითადად იგეგმება ურბანული ოლქებისთვის და იძულებით აკისრებენ უმცირესობებისა და ღარიბი მოსწავლეების დიდ ნაწილს (Thomas, 1994)  

2) სოციალური სტატუსის პრობლემა  
 ბევრ მოსწავლეს მიაჩნდა, რომ ფორმამ არ შეცვალა მათი სოციალური დინამიკა და ინდივიდუალობის გამოსახატავად მაინც ახერხებდნენ მცირე ცვლილებებს ფორმებში (Da Costa, 2006DaCosta, K. (2006). Dress code blues: An exploration of urban students' reactions to a public High School uniform policy. The Journal of Negro Education, 75(1), 49-59.).  
 ზოგიერთი მშობელი და მოსწავლე თვლიდა, რომ ფორმები არღვევს უფლებებსა და თავისუფლებას. „როგორც მოზრდილებს, ბავშვების არჩევანის თავისუფლებაც მკვეთრად შეზღუდულია სკოლებში — ზედმეტად მაღალი კონტროლისა და ზედამხედველობის პირობებში“ (Bodine, 2003)Bodine, A. (2003). School uniforms and discourses on childhood. Childhood, 10(1), 43-63.  

3) ფინანსური საკითხები 
 ამერიკული სამოქალაქო თავისუფლებების კავშირი ხაზს უსვამს, რომ ფორმების ღირებულება შესაძლოა მძიმე ტვირთად იქცეს გაჭირვებული ოჯახებისთვის (Gursky, 1996)  

4) ეფექტიანობის საეჭვოობა 
 ოპონენტები ამტკიცებენ, რომ არ არსებობს ემპირიული მტკიცებულება, რომელიც ფორმების ეფექტიანობას ამართლებდა (LaPorte, Holoman & Alleyne, 1992)  
 ფორმები ახშობს ინდივიდუალობას, სტანდარტიზაციას ახვევს მოსწავლეებს და ზღუდავს თვითგამოხატვას (Joseph, 1986)<ref>Josep

იხილეთ აგრეთვე
 კათოლიკური სკოლის ფორმა
 სასკოლო ფორმები ქვეყნების მიხედვით
 სასკოლო ჩანთა
 სუმპტუარული კანონი
 ფორმის ფეტიშიზმი

რესურსები ინტერნეტში

 ინფორმაცია და რესურსები: საჯარო სასკოლო ფორმები   
 რას მოიცავს სასკოლო ფორმა? BBC
 სასკოლო ფორმა: იაპონია (Boys' Historical Clothing)
 სასკოლო ფორმების საკითხი Racked

სქოლიო

კატეგორია:სასკოლო ფორმა
კატეგორია:სასკოლო ტერმინოლოგია
კატეგორია:საგანმანათლებლო საკითხები
კატეგორია:განათლების ფსიქოლოგია