სტანისლავა ნიკოდიმი

სტანისლავა ნიკოდიმი ( Stanisława Nikodym,; დაბადებით ლილიენტალი, დ. 2 ივლისი, 1897, ვარშავა — გ. 25 მარტი, 1988, ვარშავა) — პოლონელი მათემატიკოსი და მხატვარი. იგი ცნობილია კონტინუუმის თეორიაში მიღწეული შედეგებით, განსაკუთრებით იორდანული კონტინუუმების კვლევით.

ბიოგრაფია
სტანისლავა დოროტა ლილიენტალი დაიბადა ვარშავაში ეთნოგრაფ რეგინა ლილიენტალოვასა და ნათან ლილიენტალის ოჯახში. მას ჰყავდა უმცროსი ძმა, ანტონი (დ. 1908 წ.). სტანისლავამ დაამთავრა ჰელენა სკლოდოვსკა-შალაის დაწყებითი სკოლა, შემდეგ კი 7 წლის განმავლობაში სწავლობდა ვარშავის კერძო ქალთა სკოლაში. 1916 წელს იგი ჩაირიცხა ვარშავის უნივერსიტეტში, სადაც მათემატიკას სწავლობდა სტეფან მაზურკევიჩის, ზიგმუნტ იანიშევსკისა და ვაცლავ სიერპინსკის ხელმძღვანელობით.
1924 წელს სტანისლავამ იქორწინა მათემატიკოს ოტო მ. ნიკოდიმზე და მასთან ერთად კრაკოვში გადავიდა საცხოვრებლად. მაზურკევიჩის ხელმძღვანელობით, 1925 წელს მას მიენიჭა დოქტორის ხარისხი იაგელონის უნივერსიტეტში. იგი გახდა პირველი ქალი პოლონეთში, რომელმაც მათემატიკაში დოქტორის ხარისხი მოიპოვა.
სახელმწიფო დაფინანსების მოპოვების შემდეგ, 1926 წლიდან სტანისლავა და ოტო ორი წლის განმავლობაში პარიზში, სორბონის უნივერსიტეტში სწავლობდნენ. 1930 წელს წყვილი ვარშავაში დაბრუნდა. სტანისლავამ მუშაობა დაიწყო ვარშავის პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტში, სადაც თანამშრომლობდა ფრანჩიშეკ ლეიასთან 1936 წლამდე, ვიდრე ლეია კრაკოვში არ გადავიდა.
1940 წელს მისი ძმა ანტონი, ქიმიკოსი და პოლონეთის არმიის ოფიცერი, რუსებმა კატინის ხოცვა-ჟლეტის დროს მოკლეს. პოლონეთის გერმანული ნაცისტური ოკუპაციის პერიოდში, „არასაჭირო“ პროფესიები, მათ შორის უმაღლესი განათლება, აკრძალული იყო. მიუხედავად დიდი რისკისა, ნიკოდიმების წყვილი მაინც ატარებდა მათემატიკის ფარულ გაკვეთილებს. 1944 წლის ვარშავის აჯანყების დროს მათ დაკარგეს მთელი ქონება, მათ შორის რამდენიმე გამოუქვეყნებელი მათემატიკური ნაშრომი. 1946 წელს წყვილი ბელგიაში გაემგზავრა მათემატიკოსთა კონგრესზე დასასწრებად. შემდგომ ოტომ ლექციები ჩაატარა სხვადასხვა ევროპულ ქალაქში, ვიდრე ისინი ამერიკის შეერთებულ შტატებში არ გადასახლდნენ, სადაც ოჰაიოს შტატის ქალაქ გამბიერში დამკვიდრდნენ
.
1974 წელს, მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, სტანისლავამ მათი სამეცნიერო დოკუმენტაცია და საკუთარი ნახატები გადასცა ტეხასის უნივერსიტეტის ბრისკოს ამერიკული ისტორიის ცენტრს ოსტინში. სტანისლავა ნიკოდიმი 1988 წელს ვარშავაში გარდაიცვალა.

სამეცნიერო მოღვაწეობა
მათემატიკური მიღწევები
1918-1919 წლებში, უნივერსიტეტიდან შვებულების პერიოდში, სტანისლავა მათემატიკას ასწავლიდა პოლონეთის არმიის ჯარისკაცებს.
მისი სადოქტორო ნაშრომი სახელწოდებით „სიბრტყის გახლეჩა დაკავშირებული სიმრავლეებით და კონტინუუმებით“ მნიშვნელოვანი ნაშრომი გახდა ამ სფეროში. მეორე მსოფლიო ომის დაწყებამდე მან გამოაქვეყნა სამი წიგნი და რამდენიმე სამეცნიერო სტატია.
სტანისლავას კვლევებს შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია მის მიერ დადგენილი აუცილებელი და საკმარისი პირობები იმისათვის, რომ იორდანული კონტინუუმის ქვეკონტინუუმი იყოს იორდანული. ასევე, მან დაამტკიცა, რომ თუ ორი ჩაკეტილი სიმრავლის გადაკვეთა და გაერთიანება იორდანული კონტინუუმებია, მაშინ თავად ეს სიმრავლეებიც იორდანული კონტინუუმებია.
1940-იან წლებში სტანისლავა მათემატიკას ასწავლიდა კენიონის კოლეჯში გამბიერში, ოჰაიოს შტატში, სადაც მისი მეუღლეც ფაკულტეტის წევრი იყო.

მხატვრული მოღვაწეობა
სტუდენტობის პერიოდში სტანისლავა ლილიენტალი აქტიურად მონაწილეობდა სანდომიერზში გამართულ ღია ცის ქვეშ ხატვის სესიებში. 1922 წლიდან ომთაშორის პერიოდში მან აკვარელით რამდენჯერმე დახატა ქალაქის პეიზაჟი. მისი ნამუშევრები 1933 წელს გამოფენაზე იყო წარმოდგენილი, რის შემდეგაც მხატვარმა ისინი სანდომიერზის რაიონულ მუზეუმს უსახსოვრა, სადაც დღემდე ინახება. 2021 წელს, ამერიკაში პოლონეთის მეცნიერების ინსტიტუტის ბიბლიოთეკაში მხატვრის 180 ნამუშევრის (აკვარელი, ნახშირით შესრულებული ნახატები და ესკიზები, ასევე შერეული ტექნიკის ნამუშევრები) ვირტუალური გამოფენა გაიმართა.

ლიტერატურა






სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 2 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1897
კატეგორია:ქალი მეცნიერები
კატეგორია:ქალი მეცნიერები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:ქალი მეცნიერები მიმართულების მიხედვით
კატეგორია:ვარშავაში დაბადებულები