ქავთარეთი

ქავთარეთი () — ქართულ ტერიტორიაზე, მაჭახელის რეგიონში მდებარე დასახლება. დღესდღეობით ის თურქეთის საზღვრებში მდებარეობს და წარმოადგენს არტვინის პროვინციის ბორჩხის რაიონის მარალქოის უბანს.

 ისტორია 
ქავთარეთი  არის ქართული ტოპონიმი, რომელიც აღნიშნავს ადგილს, სადაც ქავთარაშვილების ოჯახი ცხოვრობდა. XII-XVI საუკუნეებში თბეთის ეკლესიის შემწირველთა სიაში  მოხსენიებული ოთარ ქავთარაშვილი ადასტურებს ამ ოჯახის არსებობას და იმას, რომ ეს იყო ძველი დასახლება.. ეს გვარი თურქულში გადაკეთდა ქავთაროღლუდ."Macahela Yaşlılar Korosunun En Kıdemlisi Asırlık Çınar Ertürk Sonsuzluğa Uğurlandı". Erişim tarihi: 6 Mayıs 2020.

მაჭახელის რეგიონი, სადაც მდებარეობს ქავთარეთი, ისტორიულად საქართველოს ნაწილია. ოსმალებმა ეს რეგიონი და სოფელი XVI საუკუნის მეორე ნახევარში ქართული მმართველობიდან დაიპყრეს. თუმცა, 1835 წლის ოსმალურ მოსახლეობის აღწერაში და 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში ქავთარეთი ცალკე სოფლად არ მოიხსენიება. როგორც ჩანს, ამ პერიოდში ეს დასახლება მინდიეთის სოფლის უბანი იყო. მინდიეთის სოფელში 1835 წელს 97 ოჯახი, ხოლო 1876 წელს 110 ოჯახი ცხოვრობდა.Buşra Erkuzu, Çıldır Eyaleti Macahel Sancağı 2769 Numaralı Nüfus Defteri'nin Transkripsiyon ve Değerlendirmesi, Siirt, 2023, s. 139-149. 

ქავთარეთი ოსმალეთის ხანგრძლივი მმართველობის შემდეგ, 1877-1878 წლების ოსმალეთ-რუსეთის ომის შემდეგ ბერლინის შეთანხმების თანახმად, ოსმალეთის იმპერიამ რუსეთს გადასცა. რუსული ადმინისტრაციის 1886 წლის მოსახლეობის აღწერაში ქავთარეთი არ ფიგურირებს როგორც ცალკე სოფელი და შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ის მინდიეთის სოფლის უბანი იყო. ამ დროს მინდიეთში 74 ოჯახში 233 ადამიანი ცხოვრობდა. რუსული მოსახლეობის აღწერა ადასტურებს, რომ მინდიეთის და შესაბამისად ქავთარეთის მოსახლეობას ქართველები შეადგენდნენ.https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_005403186/

მას შემდეგ, რაც ქავთარეთი რუსეთს გადაეცა, ორ ქვეყანას შორის ხელი მოეწერა სტამბოლის შეთანხმებას, რომელიც ორმხრივ მიგრაციას ითვალისწინებდა. ცნობილია, რომ ამ შეთანხმების შედეგად მუსლიმი ქართველები რეგიონიდან გადასახლდნენ. კერძოდ, 1835 წელს მინდიეთის სოფელში, რომელიც მოიცავდა ქავთარეთის უბანს, 97 ოჯახი ცხოვრობდა, ხოლო 1886 წელს სოფელში 74 ოჯახი დარჩა. 1892 წელს ქართველი ისტორიკოსი ზაქარია ჭიჭინაძე  წერდა, რომ მინდიეთიდან 40 ოჯახი გადასახლდა. ცნობილია, რომ ამ მიგრაციის ნაწილი ქავთარეთიდან განხორციელდა.

პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, რუსების გასვლის შემდეგ, ქავთარეთი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საზღვრებში მდებარეობდა. 1921 წელს მოსკოვის ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ ის თურქეთს გადაეცა. 1922 წელს არტვინის ლივაში ჩატარებული მოსახლეობის აღწერის დროს ქავთარეთი იმავე სახელით ცალკე სოფლად დარეგისტრირდა. ამ დროს ქავთარეთი იყო ბორჩხის რაიონის მაჭახელის რვა სოფლიდან ერთ-ერთი. მისი მოსახლეობა შედგებოდა 24 ოჯახში მცხოვრები 136 ადამიანისგან, რომელთაგან 66 იყო ქალი და 70 მამაკაცი. სოფლის მთელი მოსახლეობა ჩაწერილია როგორც ქართველი. ამ დროს მინდიეთის სოფელში 37 ოჯახში 326 ადამიანი ცხოვრობდა. ამ ჩანაწერიდან ჩანს, რომ ქავთარეთი მინდიეთის სოფელში დიდი დასახლება იყო.Nurşen Gök, “Artvin Livası'nın Anavatan'a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104. 1925 წელს, როდესაც არტვინის პროვინციაში არათურქული სოფლების სახელები შეიცვალა, ქავთარეთის სახელი შენარჩუნებულ იქნა „ქაფთარეთის“ ფორმით. 1926 წლის მოსახლეობის აღწერაში სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 16 ოჯახში მცხოვრები 103 ადამიანისგან, რომელთაგან 51 იყო მამაკაცი და 52 ქალი.Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 1927, s. 121.

ქავთარეთი ასევე ცალკე სოფლად მოიხსენიება 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში როგორც ქაფთარეთი. ამ დროს ქავთარეთი იყო არტვინის პროვინციის ცენტრალური რაიონის მაჭახელის რვა სოფლიდან ერთ-ერთი.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 79. 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში მისი არარსებობა სოფლის სახით მიუთითებს, რომ ამ ორ თარიღს შორის ეს დასახლება კვლავ მარალქოის უბნად გადაკეთდა.ქავთარეთი ასევე ცნობილია, როგორც შუა საუკუნეებში „მაჭახელად“ წოდებული საუკეთესო თოფების წარმოების ერთ-ერთი სოფელი.

სქოლიო

კატეგორია:ბორჩხის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთი