დმიტრო პავლიჩკო

დმიტრო პავლიჩკო (; დ. 28 სექტემბერი, 1929 — გ. 29 იანვარი, 2023) — უკრაინელი პოეტი, მთარგმნელი, სცენარისტი, კულტუროლოგი და პოლიტიკოსი.

პავლიჩკო აქვეყნებდა საკუთარ პოეზიასა და თარგმანებს 1950-იანი წლებიდან. მისი ნამუშევრები მოექცა ცენზურის ქვეშ საბჭოთა მთავრობის მიერ. პავლიჩკოს, რომელიც დატყვევებული იყო, როგორც უკრაინელი ნაციონალისტი მეორე მსოფლიო ომის დროს, უნდა ემუშავა საბჭოთა სახელმწიფოს შეზღუდვების ქვეშ და გახდებოდა ყველასთვის კარგად მისაღები ავტორი და უილიამ შექსპირის მკვლევარი რუსეთსა და უკრაინაში.

1980-იანი წლების ბოლოს, ცენზურის შემსუბუქების შემდეგ, პავლიჩკომ ხელი შეუწყო უკრაინის სახელმწიფოებრიობის ჩამოყალიბებას. მან დაიწყო პოლიტიკური საქმიანობა და უკრაინის პირველი დამოუკიდებელი პოლიტიკური პარტიის თანადამაარსებელი გახდა. 1990 წელს მან თანაავტორობით დაწერა „უკრაინის სახელმწიფო სუვერენიტეტის დეკლარაცია“, რომლითაც უკრაინის კანონმდებლობა საბჭოთა კანონმდებლობაზე უპირატესად გამოცხადდა.

პავლიჩკო, ასევე ორი ვადით იყო უკრაინის უმაღლესი რადას წევრი 1990-იან წლებში. ის უკრაინის ელჩი იყო სლოვაკეთში, შემდეგ კი - პოლონეთში.

 ბიოგრაფია 
უკრაინის გმირად აღიარებული დმიტრო პავლიჩკოს ცხოვრება მისი თაობის მრავალი წარმომადგენლის ცხოვრების ანარეკლია.

 ადრეული ცხოვრება 
დმიტრო პავლიჩკო დაიბადა 1929 წლის 28 სექტემბერს, კარპატების მთებთან ახლოს, სოფელ სტოპჩატივში მცხოვრებ ხე-ტყის მუშის ოჯახში. დღეს, ეს ადგილი მდებარეობს ივანო-ფრანკოვსკის ოლქის კოსივის რაიონში, ქალაქ იაბლუნივთან ახლოს.

 დაპატიმრება 
1945-1946 წლებში მან დაახლოებით 12 თვე გაატარა საბჭოთა ციხეში, მას შემდეგ, რაც 16 წლის ასაკში მონაწილეობა მიიღო უკრაინის ამბოხებულთა არმიაში. დმიტრო UPA-ში სამი თვის განმავლობაში მსახურობდა, რის შემდეგაც პატიმრობა მიუსაჯეს. მოგვიანებით, ანდრეი მალიშკომ პავლიჩკოს ირონიულად უწოდა "ბანდეროვიტის ბულიონის მზარეული". უკანაკსკნელ პოეზიის კრებულში „ლექსები მაიდანიდან“, პავლიჩკო უკრაინის მეამბოხე არმიაში მსახურობის პერიოდს იხსენებს, და წერს: „მე დმიტრი პავლიჩკოსთან ერთად, სტოპჩატოვადან ვარ, მე სპარტანული რაზმის ჯარისკაცი ვარ“.

 განათლება და კარიერა 
1953 წელს პავლიჩკომ დაამთავრა ლვივის უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, მუშაობდა ჟურნალ „ჟოვტენში“ (ახლანდელი „ძვინი“). მოგვიანებით, კიევში ჩასვლის შემდეგ, იგი მუშაობდა უკრაინის ეროვნული მწერალთა კავშირის ოფისში, ხოლო 1971–1978 წლებში - ჟურნალ „ვსესვიტის“ („სამყარო“) რედაქტორად.

პავლიჩკო იყო ლვივისა და ვარშავის უნივერსიტეტების მეცნიერებათა საპატიო დოქტორი და კიევ-მოგილას აკადემიის პროფესორი.

1986 წელს დმიტრო პავლიჩკო სსრკ მწერალთა კავშირის მდივანი გახდა, ხოლო 1988 წელს - უკრაინის მწერალთა კავშირის მდივანი. პავლიჩკო შევჩენკოს სახელობის უკრაინული ენის საზოგადოებას 1989-1990 წლებში ხელმძღვანელობდა.

 პოლიტიკური კარიერა 
დმიტრო პავლიჩკო აქტიურად იყო ჩართული უკრაინის პოლიტიკაში საბჭოთა პერიოდში და დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ. პავლიჩკო უკრაინის სსრ-ის უზენაეს საბჭოს წევრად 1990 წელს აირჩიეს. იგი საგარეო საქმეთა კომისიის თავმჯდომარის თანამდებობას იკავებდა და 1999 წლამდე იყო უკრაინის უმაღლესი საბჭოს სახალხო დეპუტატი, სადაც პავლიჩკო 2005-2006 წლებშიც მსახურებდა. დმიტრო პავლიჩკო 2006–2011 წლებში უკრაინის მსოფლიო საკოორდინაციო საბჭოს თავმჯდომარე იყო.

1980-იანი წლების ბოლოს დმიტრო პავლიჩკო უკრაინის სახალხო მოძრაობის ერთ-ერთი დამფუძნებელი იყო. პავლიჩკო მონაწილეობდა „პროსვიტას საზოგადოების“, ტარას შევჩენკოს სახელობის უკრაინული ენის საზოგადოების განახლებაში.

დმიტრო პავლიჩკო 1990 წელს ზაპოროჟიეს სეჩის 500 წლისთავისადმი მიძღვნილი ღონისძიებების ორგანიზებასა და ხელმძღვანელობაში მონაწილეობდა. წინა წლის ივნისში, დოქტორ ოლენა აპანოვციმმა უკრაინის ძეგლების დაცვის საზოგადოების სახელით ზაპოროჟიის სეჩში ექსპედიცია ჩაატარა. აპანოვცინი რუხს ღონისძიების ორგანიზების საკითხზე დაუკავშირდა. პავლიჩკო ხელმძღვანელებას უწევდა ღონისძიებას და ხელს უწყობდა რუხის პოლიტიკური დანიშნულების დასავლურ ბაზას. პავლიჩკო უნდა გამგზავრებულიყო სამხრეთ-აღმოსავლეთ უკრაინაში, რათა კაზაკები უნივერსალურ ეროვნულ სიმბოლოდ ეღიარებინათ.

პავლიჩკო იყო უკრაინის დამოუკიდებლობის შესახებ აქტის თანაავტორი, რომლითაც გამოცხადდა უკრაინის დამოუკიდებლობა. აქტი დამტკიცდა 1991 წლის 24 აგვისტოს. 1 დეკემბერს ჩატარდა რეფერენდუმი და დეკლარაცია მიიღო უკრაინელთა უმრავლესობამ (უკრაინის დამოუკიდებლობამ საბჭოთა კავშირის დაშლას შეუწყო ხელი).

1990-იან წლებში პავლიჩკო უკრაინის ელჩი იყო პოლონეთსა და სლოვაკეთში. პავლიჩკო 1990-დან 1999 წლამდე, ასევე 2005 წელს, უკრაინის უმაღლეს რადაში (უკრაინის პარლამენტი) იყო არჩეული. 

 გარდაცვალება 
პავლიჩკო გარდაიცვალა 2023 წლის 29 იანვარს კიევში, 93 წლის ასაკში და დაკრძალეს 31 იანვარს მშობლიურ სოფელ სტოპჩატივში.

 მხატვრული გავლენა 
საბჭოთა პერიოდის პოეტურ ნაწარმოებებში, რომელთაგან პირველი („სიყვარული და სიძულვილი“) 1953 წელს გამოიცა, პავლიჩკო თავს პუბლიცისტად და სამოქალაქო აქტივისტად წარმოაჩენდა, თუმცა იმ დროისთვის შეზღუდული იყო ცენზურით და კომპრომისზე წავიდა არსებულ წესებთან.

1957-58 წლებში პავლიჩკოს, პოეტური კრებული „პრავდა კლიჩე“ (სიმართლე გვეძახის) სტალინის ეპოქის პოლიტიკური ნორმების დარღვევის გამო ჩამოართვეს და აკრძალეს.

პავლიჩკოს ყველაზე ცნობილი ნამუშევარია 1964 წელს გამოცემული „ორი ფერი“. ის მაშინვე დაცენზურდა, როგორც უკრაინული ნაციონალიზმის ხელშეწყობის შემცველი.

გარდა საკუთარი ლექსების დაწერისა, მან ასევე თარგმნა დანტე ალიგიერის, ფრანჩესკო პეტრარკას, მიქელანჯელოს, უილიამ შექსპირის, ხოსე მარტისა და ნიკოლა ვაპცაროვის ლექსები და სხვა.

დმიტრო პავლიჩკოს 1977 წელს მიენიჭა შევჩენკოს სახელობის ეროვნული პრემია რომანისთვის „სიყვარული და სიძულვილი“ .

პავლიჩკოს მრავალი ლექსი გამოიყენებოდა სიმღერებისთვის,, song on poem by Dmytro Pavlychko, composed and performed by Larisa Novoseltseva. რომელთაგან ყველაზე პოპულარული და ცნობილია „ორი ფერი“.

2019 წლის 24 ოქტომბერს, უკრაინის ლიტერატურის ეროვნულმა მუზეუმმა უმასპინძლა დმიტრო პავლიჩკოს 90 წლის იუბილესადმი მიძღვნილ საიუბილეო საღამოს, სადაც წარმოდგენილი იყო მისი მემუარების მეხუთე და მეექვსე (უკანასკნელი) ტომები გამომცემლობა „იაროსლავივ ვალის გამომცემლობის მიერ“.

 ჯილდოები და დამსახურებები 

 შრომის წითელი დროშის ორდენი (1960 წ.)
 საპატიო ნიშნის ორდენი (1967 წ.)
 შევჩენკოს სახელობის ეროვნული პრემია (1977 წ.)
 ხალხთა მეგობრობის ორდენი (1979 წ.)
 ბოტევის საერთაშორისო პრემია (1986 წ.)
 დამსახურების ორდენი (უკრაინა), მე-3 ხარისხის (1997 წ.)
 პრინცი იაროსლავ ბრძენის მე-5 ხარისხის ორდენი (1999 წ.)
 ანტონოვიჩის პრემია (2004 წ.)
 უკრაინის გმირი (2004 წ.)
 პრინცი იაროსლავ ბრძენის მე-4 ხარისხის ორდენი (2009 წ.)
 თავისუფლების ორდენი (უკრაინა) (2015 წ.)

 გამოქვეყნებული ნაშრომები 

 „სიყვარული და სიძულვილი“, 1953 წ.
 „ჩემი მიწა“, 1953 წ.
 „შავი ძაფი“, 1958 წ.
 „სიმართლე იძახებს“, 1958 წ.
 გრანოსლოვი, 1968 წ..
 „პოდილური შემოდგომის სონეტი“, 1973 წ.
 „შენი სახის საიდუმლო“, 1974 წ, 1979 წ.
 „მსოფლიოს გზატკეცილებით“, ლიტერატურული კრიტიკა, 1978 წ.
 „სიღრმეზე“, ლიტერატურული კრიტიკა, 1984 წ..
 სპირალი, 1984 წ.
 ლექსები და იგავი, 1986 წ.
 „ბილია მუჟნიოგო სლოვა“, ლიტერატურული კრიტიკა, 1988 წ..
 მონანიების ფსალმუნები, 1994 წ.
 მსოფლიო სონეტები (თარგმანი), 1983 წ.

 წიგნები 

 Dmytro Vasylovych Pavlychko. (2004). Ukrainska Natsionalna Ideia : Statti, Vystupy, Interv'iu, Dokumenty, Vyd-vo Solomii Pavlychko Osnovy. ISBN 978-966-500-124-9.
 Dmytro Vasylovych Pavlychko. (2002). Naperstok : Poezii, Vyd-vo Solomii Pavlychko Osnovy. ISBN 978-966-500-227-7.
 Dmytro Vasylovych Pavlychko. (2002). Ukrainska Natsionalna Ideia, Vydavnychyi dim KM Akademiia. ISBN 978-966-518-172-9.
 Dmytro Vasylovych Pavlychko. (1988). Bilia Muzhnoho Svitla : Literaturno-Krytychni Statti, Spohady, Vystupy, Rad. pysmennyk. ISBN 978-5-333-00026-2.

სქოლიო

 ინტერნეტ-რესურსები 

 დმიტრო პავლიჩკოს ლექსები უკრაინული პოეზიის ბიბლიოთეკაში 
 დმიტრო პავლიჩკოს ლექსები 
 დმიტრო პავლიჩკო

კატეგორია:უკრაინელი მთარგმნელები
კატეგორია:უკრაინელი მამაკაცი პოეტები
კატეგორია:უკრაინელი დისიდენტები
კატეგორია:საბჭოთა სცენარისტები
კატეგორია:საბჭოთა დისიდენტები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ხალხთა მეგობრობის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:უკრაინის მე-4 მოწვევის უმაღლესი რადის წევრები
კატეგორია:უკრაინის მე-3 მოწვევის უმაღლესი რადის წევრები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:XXI საუკუნის მთარგმნელები
კატეგორია:გარდაცვლილი 2023
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:კიევში გარდაცვლილები