მხედველობა

მხედველობა — გარე სამყაროს საგნების აღქმის, ე. ი მის შესახებ ინფორმაციის მიღების პროცესი მხედველობის ორგანოს — თვალის საშუალებით. მხედველობის ორგანოზე გარე სამყაროს საგნები მოქმედებენ გამოსხივებული ან არეკლილი სინათლით. ბუნებრივ პირობებში თვალი უმთავრესად არეკლილ სინათლეს აღიქვამს. ადამიანის მიერ აღქმული სინათლე წარმოადგენს ელექტრომაგნიტური ტალღების სპექტრის ვიწრო უბანს (ხილულ გამოსხივებას) ≈400-დან 700 ნმ-მდე. ცხოველური ორგანიზმების ისტორიული განვითარების პროცესში მხედველობის ორგანოები თანდათან რთულდებოდა. მაგალითად, ზოგიერთი ჭია საგნებს არჩევს სხეულში მიმობნეული შუქმგრძნობიარე უჯრედების მეშვეობით. მოლუსკს შუქმგრძნობიარე უჯრედების სპეციელური გროვები აქვს, რომელთა საშუალებითაც იგი სინათლის მოძრაობის მიმართულებასაც არჩევს. კიდევ უფრო სრულყოფილია მწერებისა და კიბოსნაირთა რთული თვალი (იხ. ფასეტური თვალი), რომლითაც შესაძლებელია გარე სამყაროს საგნების ზომის განსაზღვრაც. უმაღლესი ხერხემლიანი ცხოველების მხედველობის ორგანოს სპეციალური აპარატი აქვს, რომელიც მკაფიო ხედვის საშუალებას იძლევა საგნების სხვადასხვა მანძილზე გადაადგილების შემთხვევაში (იხ. აკომოდაცია). ადამიანისა და ცხოველთა მხედველობის ფუნქცია ხორციელდება მხედველობის აჩალიზატორის საშუალებით, რომელიც 3 ნაწილისაგან შედგება: პერიფერიული (თვალი), გამტარი (ნერვული ბოჭკოები და ქერქქვეშა ბირთვები) და ცენტრალური (თავის ტვინის ქერქი, უპირატესად დიდი ტვინის კეფის წილები). თვალის უმნიშვნელოვანესი ნაწილია ბადურა, სადაც თავს იყრის შუქმგრძნობიარე რეცეპტორები. ბადურა შეიცავს ჩხირებს, რომლებიც აღიქვამენ სუსტ სინათლეს და კოლბებს, რომელთა მეშვეობით ხდება ძლიერი სინათლის აღქმა და ფერების გარჩევა. ღამის ცხოველების (ბუ, ღამურა, კატა) ბადურა უმეტესად ჩხირებს შეიცავს, ხოლო დღის ცხოველებისა (ქათამი, მტრედი) — ძირითადად კოლბებისაგან შედგება. ერთი თვალით მხედველობას მონთოკულური ეწოდება, ხოლო ორი თვალით მხედველობას — ბინოკულური. ხერხემლიან ცხოველთა უმრავლესობის მხედველობა ბინოკულურია. ადამიანის, პრიმატებისა და ზოგიერთი სხვა ცხოველის თვალები ერთ ვერტიკალურ სიბრტყეშია განლაგებული და მათ ბადურაზე მიიღება ერთი და იმავე საგნის 2 განსხვავებული გამოსახულება, რომელთა შერწყმა მხედველობის ანალიზატორის ცენტრალურ ნაწილში ხდება. ასეთი ბინოკულური მხედველობა გარე სამყაროს სიღრმის, საგნების დაშორების განსაზღვრის საშუალებას იძლევა. ადამიანის მხედველობის თავისებურებაზეა დამყარებული ეფექტი, რომელიც მიიღება სტერეოფოტოგრაფიაში. 

იხილეთ აგრეთვე
დალტონიზმი
ახლომხედველობა
შორსმხედველობა
ასტიგმატიზმი
ჰემიანოფსია 

ლიტერატურა
ძიძიშვილი ნ., რეცეპტორთა ფიზიოლოგია, თბ., 1964. 

კატეგორია:მხედველობა