მონტენეგროს ვილაიეთი

შავი მთის ვილაიეთი, მონტენეგროს ვილაიეთი — ოსმალეთის იმპერიის ადმინისტრაციული ერთეული სკუტარის სანჯაყის ფარგლებში, რომელიც მოიცავდა თანამედროვე მონტენეგროს ნაწილებს. ის დაარსდა XVI საუკუნეში და არსებობდა 1696 წლამდე. მიუხედავად იმისა, რომ ოსმალები აცხადებდნენ პრეტენზიას ამ ტერიტორიაზე, ეს არეალი დე ფაქტო დამოუკიდებელი იყო მონტენეგროს ტომებით, რომლებიც ცეტინიეს მიტროპოლიის მხარდაჭერით მუდმივად აწარმოებდნენ ომებს თურქების წინააღმდეგ.Stephen Clissold et al. (1968). A short history of Yugoslavia from earliest times to 1966, Harvard University, chapter 4, section III, The elective vladikas.

ეტიმოლოგია
ოსმალურ თურქულში, ის ცნობილი იყო როგორც „შავი მთის ვილაიეთი“ (vilâyet-i Kara Dağ ან "Vilâyeti Karadağ"; სერბულ-ხორვატულად: вилајет Црна Гора, vilajet Crna Gora). თუმცა, სიმარტივისთვის მას ხშირად მოიხსენიებენ როგორც „მონტენეგროს ვილაიეთს.“ ცეტინიეს ეპისკოპოსები იყენებდნენ ტერმინს „შავი მთის (Crne Gore) მიწა (zemlja)“.

წინაპირობები
ზეტის სამთავროს დიდმა ნაწილმა დაკარგა დამოუკიდებელი სახელმწიფოს სტატუსი და გახდა ოსმალეთის იმპერიის ვასალური სახელმწიფო, სანამ 1499 წელს არ დაემატა სკუტარის სანჯაყს. 1514 წელს ეს ტერიტორია გამოეყო სკუტარის სანჯაყს და ჩამოყალიბდა როგორც ცალკე მონტენეგროს სანჯაყი, სკენდერბეგ ცრნოევიჩის მმართველობის ქვეშ. როდესაც იგი 1528 წელს გარდაიცვალა, მონტენეგროს სანჯაყი შეუერთდა სკუტარის სანჯაყს, როგორც უნიკალური ადმინისტრაციული ერთეული ავტონომიის გარკვეული ხარისხით.

ისტორია
1582-1583 წლების აღწერამ დაარეგისტრირა, რომ ვილაიეთი, სკუტარის სანჯაყის საზღვრის ავტონომიური ნაწილი, მოიცავდა გრბავცის (13 სოფელი), ჟუპას (11 სოფელი), მალონშიჩის (7 სოფელი), პიეშივცის (14 სოფელი), ცეტინიეს (16 სოფელი), რიეკას (31 სოფელი), ცრმნიცას (11 სოფელი), პაშტროვიჩის (36 სოფელი) და გრბალის (9 სოფელი) ნაჰიებს; სულ 148 სოფელი.

მონტენეგროს ტომები, სერბული მართლმადიდებლური ცეტინიეს ეპარქიის მხარდაჭერით, პარტიზანულ ომებს აწარმოებდნენ ოსმალების წინააღმდეგ გარკვეული წარმატებით. მიუხედავად იმისა, რომ ოსმალები ნომინალურად განაგრძობდნენ ქვეყნის მართვას, ითვლებოდა, რომ მთები არასდროს ყოფილა სრულად დაპყრობილი. არსებობდა ტომობრივი ასამბლეები (zbor). მთავარი ეპისკოპოსი (და ტომის ლიდერები) ხშირად იყვნენ მოკავშირეები ვენეციის რესპუბლიკასთან. მონტენეგროელებმა იბრძოლეს და მოიგეს ორი მნიშვნელოვანი ბრძოლა ლიეშკოპოლიეში, 1604 და 1613 წლებში, მიტროპოლიტ რუფიმ ნიეგუშის მეთაურობითა და ხელმძღვანელობით. ეს იყო პირველი ბრძოლა, მრავალთაგან, რომელსაც ეპისკოპოსი უძღვებოდა და მოახერხა ოსმალების დამარცხება.

დიდი თურქული ომის დროს, 1685 წელს, სულეიმანი, სკუტარის ფაშა, უძღვებოდა კონტინგენტს, რომელიც მიუახლოვდა ცეტინიეს,და გზაში შეეჯახა ვენეციის სამსახურში მყოფ ჰაიდუკებს ბაიო პივლიანინის მეთაურობით ვრტიელკას ბორცვზე  (ვრტიელკას ბრძოლაში), სადაც მათ გაანადგურეს ჰაიდუკები. ამის შემდეგ, გამარჯვებულმა ოსმალებმა 500 მოკვეთილი თავით გაიარეს ცეტინიეში, ასევე დაესხნენ თავს ცეტინიეს მონასტერსა და ივან ცრნოევიჩის სასახლეს.

მონტენეგროელებმა განდევნეს ოსმალები და გამოაცხადეს დამოუკიდებლობა დიდი თურქული ომის შემდეგ (1683-1699 წწ.).

დემოგრაფია
1582-1583 წლების აღწერამ დაარეგისტრირა „შავი მთის ვილაიეთი“(vilayet-i Kara Dağ) როგორც ცალკე ადმინისტრაციული ერთეული სკუტარის სანჯაყის ფარგლებში. ვილაიეთი შედგებოდა შემდეგი ნაჰიებისგან, სოფლების რაოდენობით: გრბავცი 13 სოფლით, ჟუპა 11-ით, მალონშიჩი 7-ით, პიეშივცი 14-ით, ცეტინიე 16-ით, რიეკა 31-ით, ცრმნიცა 11-ით, პაშტროვიჩი 36-ით და გრბალი 9 სოფლით, რაც სულ შეადგენს 148 სოფელს.

1592 წლის ბერის მიერ შედგენილი სია გვამცნობს, რომ სულ 40 სოფელია მონტენეგროში (ძველი მონტენეგრო), ადმინისტრაციულად დაყოფილი კნეჟინებად. კატუნის ნაჰიას ჰქონდა 10 სოფელი. 1521 და 1523 წლების აღწერებთან შედარებით, საზღვრები შეიცვალა მხოლოდ მომიშიჩის ჩრდილოეთით, ზეტაში. ინფორმაცია ძალიან მწირია და მნიშვნელობას იძენს მხოლოდ მაშინ, როცა შედარებულია ბოლიცას მონაცემებთან.

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:მონტენეგროს ისტორია