ფელიციან სიპნევსკი

ფელიციან სიპნევსკი ( Felicjan Sypniewski; დ. 24 იანვარი, 1822, პოზნანი — გ. 6 სექტემბერი, 1877, პოზნანი, პრუსია) — პოლონელი ნატურალისტი, ბოტანიკოსი, ენტომოლოგი და ფილოსოფოსი.

ბიოგრაფია
ფელიციან სიპნევსკი დაიბადა 1822 წლის 24 იანვარს სიპნევსკების ერთ-ერთ უდიდეს მამულში დიდ პოლონეთში, პოლონურ კეთილშობილ ოჯახში - სტანისლავ სიპნევსკისა და ანა პაველსკას ოჯახში. როგორც იმ დროის უმეტესობა კეთილშობილებისა, მას თავდაპირველად სახლში ასწავლიდნენ კერძო მასწავლებლები შვეიცარიიდან, დიდი ბრიტანეთიდან და საფრანგეთიდან, შემდეგ კი ის დადიოდა პოლონეთის ერთ-ერთ საუკეთესო ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლაში - წმინდა მარია მაგდალინას საშუალო სკოლაში პოზნანში. 1840 წელს მან რამდენიმე წელი გაატარა საველე პრაქტიკაზე თავის საოჯახო მამულში ტრუსკალოვში. შემდეგ განაგრძო განათლების მიღება კარლ შპრენგელის მეთვალყურეობის ქვეშ მიწათმოქმედების აკადემიაში რესკოში, სადაც ჩამოაყალიბა თავისი „მინიმუმის თეორემა“ (ფართოდ ცნობილი როგორც „ლიბიხის კანონი“, რადგან იუსტუს ფონ ლიბიხმა შემდგომში გაავრცელა ეს თეორემა და მას შეცდომით მიაწერეს მისი ავტორობა). სიპნევსკიმ წარმატებით დაამთავრა ბერლინის უნივერსიტეტი.
ის დაქორწინდა ბავშვობის მეგობარ ვალერია დობროგოისკაზე. ვალერია გარდაიცვალა მალევე მას შემდეგ, რაც 1850 წელს შეეძინა ვაჟი იუზეფ სიპნევსკი. მისი გარდაცვალების შემდეგ ის დიდხანს ცხოვრობდა მარტო, მთელ თავის დროს სწავლაზე ხარჯავდა, სანამ უცებ ყველას არ გააკვირვებდა და კვლავ დაქორწინდებოდა ახალგაზრდა ვალენტინა რადონსკიზე იასენიჩოკების კლანიდან.
ფელიციანი მთელი ცხოვრება თავს არიდებდა პოლიტიკას, იყო პოლონელი პატრიოტი და სუვერენული პოლონეთის რესპუბლიკის აღდგენის მტკიცე მხარდამჭერი. იანვრის აჯანყების დროს მან გაყიდა ოჯახური მამულის მნიშვნელოვანი ნაწილი და ორჯერ გაიღო დიდი თანხები შემოწირულობის სახით.
მის შვილიშვილთაგან ერთ-ერთია დერეკ სიპნევსკი, თანამედროვე ამერიკელი კინორეჟისორი და მსახიობი.

სამეცნიერო საქმიანობა
ფელიციან სიპნევსკის კვლევებმა და სამეცნიერო პუბლიკაციებმა გავლენა მოახდინეს პოლონელ ბუნებისმეტყველთა მომდევნო თაობებზე და საფუძველი ჩაუყარეს მალაკოლოგიას. განათლების დასრულების შემდეგ ის დასახლდა და მუშაობდა სკორაშევიცაში, პიოტროვოში, პემპოვოში და სიპნევეში, გამოაქვეყნა მრავალრიცხოვანი კვლევები ენტომოლოგიის, მალაკოლოგიისა და ალგოლოგიის მიმართულებით, ასევე სამედიცინო და ფილოსოფიური ტრაქტატები. შემდგომში მან ყურადღება გაამახვილა ზღვის წყალმცენარეების შესწავლაზე.
დიატომური წყალმცენარეების შესახებ სამეცნიერო ნაშრომისთვის მას შესთავაზეს ზოოლოგიის დეკანის თანამდებობა იაგელონის უნივერსიტეტში. ის იყო პოზნანის მეცნიერების საზოგადოების საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და ერთხმად არჩეული პრეზიდენტი, რომელიც ცნობილი იყო როგორც პოლონეთის სამეცნიერო საზოგადოება (და ერთადერთი პოლონური საზოგადოება, რომელსაც უფლება ჰქონდა არსებობის იმ დროის ოკუპირებულ პოლონეთში).

მემკვიდრეობა
ფელიციან სიპნევსკიმ შეაგროვა და სათანადოდ შეინახა 10 ათასი ნიმუში პეპლებისა და ობობების, რომელთაგან ზოგიერთი წარმოადგენს ერთადერთ ნიმუშს სახეობებისა, რომლებიც ამჟამად გადაშენებულად ითვლება. ეს უზარმაზარი კოლექცია არაერთხელ დაიყო და მოიპარეს: პირველი მსოფლიო ომის დროს გერმანელების მიერ 1918 წელს და სამჯერ მეორე მსოფლიო ომის დროს (კვლავ გერმანელების მიერ 1940 და 1944 წლებში, ხოლო კოლექციის დანარჩენი ნაწილი წაიღო საბჭოთა წითელმა არმიამ 1945 წლის ზაფხულში). მისი კოლექციის ნიმუშები დღეს შეიძლება ვიპოვოთ ევროპის მრავალ უნივერსიტეტსა და მუზეუმში, უპირატესად რუსეთსა და გერმანიაში, ასევე კერძო კოლექციებში.
სიპნევსკის მეცნიერებაში შეტანილი წვლილის აღიარების ნიშნად არსებობს სკოლები, რომლებიც მის სახელს ატარებენ ან მას „თავიანთ მფარველად“ მიიჩნევენ.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 24 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1822
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1877
კატეგორია:პოლონელი ბოტანიკოსები
კატეგორია:პოლონელი ენტომოლოგები
კატეგორია:პოლონელი ფილოსოფოსები