ავღანეთ-უზბეკეთის მეგობრობის ხიდი

ავღანეთ-უზბეკეთის მეგობრობის ხიდი — საგზაო-სარკინიგზო ხიდი მდინარე ამუდარიაზე, ცენტრალურ აზიაში, რომელიც აკავშირებს ავღანეთის ქალაქ ჰაირატანს და უზბეკეთის ქალაქ ტერმეზს. ის აშენდა საბჭოთა კავშირის მიერ და გაიხსნა 1982 წელს, როგორც სამხედრო მომარაგების გზა ავღანეთის ომის დროს. დღეს ის გამოიყენება ვაჭრობისა და მოგზაურობისთვის ორ დამოუკიდებელ ქვეყანას შორის.

მიმოხილვა
მეგობრობის ხიდი არის ერთადერთი მუდმივი კავშირი ავღანეთ-უზბეკეთის საზღვარზე, რომელსაც მდინარე ამუდარიას მთელ სიგრძეზე გასდევს. ხიდი მდებარეობს ქალაქ მაზარ-ი-შარიფიდან დაახლოებით 75 კილომეტრით  ჩრდილოეთით. უახლოესი სხვა ხიდი მდინარე ამუ-დარიაზე მდებარეობს დაახლოებით 120 კილომეტრით დასავლეთით, ეს არის მილსადენის ხიდი, რომელიც კვეთს ავღანეთ-თურქმენეთის საზღვარს ლებაპის რეგიონში.

ავღანეთის ომამდე არ არსებობდა არანაირი მუდმივი საგზაო თუ სარკინიგზო კავშირი ავღანეთსა და უზბეკეთს შორის, რომელიც იმ დროს საბჭოთა კავშირის ნაწილი იყო. 1982 წელს, რამდენიმე წლის შემდეგ, რაც ავღანეთი საბჭოთა ოკუპაციის ქვეშ მოექცა „შტორმი-333“ ოპერაციის დროს, ავღანეთი დათანხმდა საბჭოთა კავშირისთვის მიეცა ნება ააშენებინა მუდმივი ხიდი დროებითი პონტონური ხიდის ნაცვლად, რომ მომარაგებულიყო საბჭოთა 40-ე არმია და ავღანეთის ეროვნული არმია. ხიდი ოფიციალურად გაიხსნა 1982 წლის 12 მაისს, ცერემონიაზე, რომელსაც ესწრებოდნენ ავღანეთის გენერალური მდივანი ბაბრაქ ქარმალი და საბჭოთა უზბეკეთის პირველი მდივანი შარაფ რაშიდოვი. იგეგმებოდა საბჭოთა სარკინიგზო ქსელი ქაბულთან დაკავშირებულიყო სარკინიგზო ხაზის აშენებით ხიდზე პული ხუმრისა და ბაგრამის საჰაერო ბაზის გავლით.

ომის დროს ის არაერთხელ გახდა თავდასხმის ობიექტი ავღანი მოჯაჰედების მხრიდან მაგნიტური სიღრმის მუხტების გამოყენებით, რომლებიც მიეწოდებოდა ბრიტანეთის საიდუმლო დაზვერვითი სამსახურიდან. ისინი ასევე კვეთდნენ ხიდს, რომ განეხორციელებინათ საბოტაჟის ოპერაციები საბჭოთა უზბეკეთში. აშშ-ის ცენტრალურმა დაზვერვითმა სააგენტომ და პაკისტანის სამსახურებს შორისმა დაზვერვამ ასევე დაგეგმა მებრძოლების ტრენინგი ხიდის წყალქვეშა განადგურებისთვის, მაგრამ პაკისტანის პრეზიდენტმა მუჰამად ზია-ულ ჰაკმა იდეა უარყო, რათა ავღანეთის საზღვართან ახლოს პაკისტანელი საზოგადოებების მიმართ საბჭოთა შურისძიება აერიდებინა. ომის დასასრულს ეს იყო საბჭოთა ჯარების საბოლოო გამოსვლის ადგილი ავღანეთიდან 1989 წლის 15 თებერვალს.

ხიდი დაიხურა 1997 წლის მაისში, როდესაც თალიბანის ძალები თავს დაესხნენ ქალაქ მაზარ-ი-შარიფს და უზბეკეთი შიშობდა, რომ უწესრიგობა შეიძლებოდა საზღვარზე გავრცელებულიყო. განსაკუთრებით შიშობდა, რომ ის შეიძლებოდა გამოეყენებინა ისლამისტ მებრძოლებს უზბეკეთის ისლამური მოძრაობისთვის დასახმარებლად უზბეკეთის პრეზიდენტ ისლამ ქარიმოვის დამხობაში.  მაზარ-ი-შარიფის დაცემის შემდეგ აშშ-ის შემოსევის დროს, აშშ-სა და გაეროს მიერ დაიწყო უზბეკეთზე ზეწოლა, რომ ხელახლა გახსნილიყო ხიდი საერთაშორისო დახმარების მისაწოდებლად. ის ხელახლა გაიხსნა 2001 წლის 9 დეკემბერს, უზბეკეთის რკინიგზის 1 000 ტონა მარცვლეულისა და ხორბლის ტვირთით, თუმცა ის კვლავ იყო უზბეკეთის შეიარაღებული ძალების დაცვის ქვეშ. ხელახლა გახსნას ესწრებოდნენ მსოფლიო სასურსათო პროგრამისა და ჩრდილოეთის ალიანსის ოფიციალური წარმომადგენლები, მათ შორის აბდულ-რაშიდ დუსტუმი. უზბეკეთი ხელახლა ხურავს ხიდს 2005 წელს ავღანეთის ჩრდილოეთში გამწვავებული მდგომარეობის საპასუხოდ. თუმცა ის კვლავ გაიხსნა 2009 წელს და აღმოჩნდა, რომ ძალიან ცუდ მდგომარეობაში იყო დიდი რაოდენობის დახმარების გადასატანად. 

სამუშაოები დაიწყო 2010 წლის იანვარში რკინიგზის მაზარ-ი-შარიფამდე გასაგრძელებლად, როგორც ცენტრალური აზიის რეგიონალური ეკონომიკური თანამშრომლობის პროგრამის ნაწილი, რომელიც დასრულდა იმავე წლის ნოემბერში აზიის განვითარების ბანკის, მსოფლიო ბანკისა და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის დაფინანსებით. 2011 წელს, როდესაც ხიდი ნატოს საერთაშორისო უსაფრთხოების სპეციალური ძალების სულ უფრო მნიშვნელოვანი მიწოდების მარშრუტი გახდა, პირველმა მატარებელმა ჩაიარა ახალი მარშრუტი. 2012 წელს აშშ-ის არმიამ დაიწყო თავისი რიგების შემცირება ხიდთან, რადგან იწყებდა ავღანეთიდან გასვლას და ხიდის ავღანეთის ეროვნული პოლიციისათის გადაცემას.

2019 წელს ავღანური სამშვიდობო მოლაპარაკებების დროს, უზბეკეთი, ავღანეთი და თალიბანი შეთანხმდნენ, რომ უზბეკეთს ნებას დართვნენ შეენარჩუნებინა სარკინიგზო კავშირი ხიდსა და მაზარ-ი-შარიფს შორის. 2021 წელს აშშ-ის შეიარაღებული ძალების ავღანეთიდან გასვლისა და თალიბანის შეტევის შემდეგ, ხიდმა ავღანური ვაჭრობის უფრო მეტი ტრანსპორტირება დაიწყო ტაჯიკეთში, თუმცა უზბეკეთის მთავრობამ ავღანეთის მთავრობის წარმომადგენლებს თავშესაფრის სათხოვნელად ხიდის გადაკვეთის უფლება არ მისცა.

რესურსები ინტერნეტში
Afghan railway: First train runs on new line in north (BBC, Dec. 21, 2011)

სქოლიო

კატეგორია:ავღანეთის ომი (1979-1989)
კატეგორია:სასაზღვრო ხიდები