ბოშების ჰიმნი

„Gelem, Gelem“ (; სიტყვასიტყვით — „წავედი, წავედი“), აგრეთვე ცნობილი სახელწოდებით „Opre Roma!“ (სიტყვასიტყვით — „გაიღვიძეთ, ბოშებო!“), წარმოადგენს ტრადიციულ სიმღერას, რომლის ტექსტის ავტორია ჟარკო იოვანოვიჩი და რომელიც ხშირად გამოიყენება ბოშების ჰიმნად. სიმღერის სათაური სხვადასხვა ქვეყანაში ადგილობრივმა ბოშებმა საკუთარი დიალექტისა და ორთოგრაფიის შესაბამისად შეცვალეს.

ინტერვიუში, რომელიც ჟურნალისტ მაიკ კალეზიჩთან ჩატარდა, იოვანოვიჩმა თავადვე დაასახელა სიმღერა სახელწოდებით „Opre Roma“.

 ისტორია 
მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში პორაიმოსის, ანუ ბოშების ჰოლოკოსტის დროს, ხორვატიის დამოუკიდებელ სახელმწიფოში]] საკონცენტრაციო ბანაკში ყოფნის გამოცდილების შემდეგ, იოვანოვიჩმა 1949 წელს დაწერა სიმღერის ტექსტი და დაურთო ტრადიციული მელოდია. სიმღერა პირველად ოფიციალურად იქნა მიღებული ბოშათა პირველ მსოფლიო კონგრესზე, რომელიც გაიმართა 1971 წელს.

 ტექსტი 
ევროპაში, ბოშა მოსახლეობის საცხოვრებელი ქვეყნის მიხედვით, სიმღერის ტექსტი იწერება სხვადასხვა ვარიანტით ბოშური ანბანების გამოყენებით. სხვა რეგიონებში ბოშა ენა გადმოიცემა ბერძნული, კირილიცური, არაბული, სომხური და ებრაული ანბანებით. საუკუნეთა განმავლობაში ჩამოყალიბდა რამდენიმე ორთოგრაფიული სისტემა, თუმცა დღეს არ არსებობს ერთი საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტი, რომელიც მიღებულია როგორც ენათმეცნიერების, ისე ენათმფლობელების მიერ.

ტექსტის მრავალფეროვნება განპირობებულია იმით, რომ სიმღერა გადმოცემულია ბოშური ენის სხვადასხვა რეგიონული დიალექტებით.

 ალტერნატიული ვერსიები 
სიმღერის არაერთი ვერსია არსებობს. მათ შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია რონალდ ლის მიერ შესრულებული თარგმანები, რომლებიც გაავრცელა ბოშა კულტურის ინტერნეტრესურსებზე.

2004 წელს ბელგიურმა ჯგუფმა Vaya Con Dios გამოსცა სიმღერის ინტერპრეტაცია ფრანგულად, სათაურით Je l'aime, Je l'aime (), რაც ფონეტიკურად უკავშირდება სათაურს „Gelem, Gelem“.

 ფსიქო-სოციალური ფუნქცია ბოშურ იდენტობაში 
სიმღერა „Gelem, Gelem“ არ არის მხოლოდ მუსიკალური ნაწარმოები — ის წარმოადგენს სიმბოლურ მექანიზმს, რომელიც ბოშა თემისთვის კოლექტიური მეხსიერებისა და კულტურული იდენტობის ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ არტეფაქტად გვევლინება. განსაკუთრებით იმ ფონზე, როცა ბოშები საუკუნეების განმავლობაში ექვემდებარებოდნენ დისკრიმინაციას, იძულებით მიგრაციებსა და კულტურულ მარგინალიზაციას, ამგვარი სიმღერა ფსიქოლოგიურად ასრულებს თერაპიულ და გამაერთიანებელ როლს.Stewart, Michael. The Time of the Gypsies. Westview Press, 1997, გვ. 122–125.

ჰიმნის სტროფებში ხშირად გაისმის სიტყვები, რომლებიც ისტორიულ ტკივილს, გამომრჩეულობასა და სოლიდარობის სურვილს გამოხატავს. სიმღერის ტექსტში ხაზგასმულია „დიდი ოჯახის დაკარგვა“, შავი ლეგიონის მიერ მკვლელობა და მოწოდება გლობალური გაერთიანებისკენ. ეს ნარატივი ემოციურად ეხმიანება ბოშათა კოლექტიური ფსიქიკის ღრმა ფენებს და იძლევა იდენტობის აღდგენის შესაძლებლობას ტრავმული გამოცდილების ფონზე.Kenrick, Donald. Gypsies: From the Ganges to the Thames. University of Hertfordshire Press, 2004, გვ. 189–191.

განსაკუთრებით თანამედროვე ეპოქაში, როდესაც ბოშა ახალგაზრდობა ეჯახება იდენტობის არასტაბილურობასა და კულტურულ დუალიზმს, „Gelem, Gelem“-ის შესრულება და მოსმენა გახდა ერთგვარი თვითდამკვიდრების აქტი. ბევრი ახალგაზრდული ბოშური ჯგუფი აღნიშნულ სიმღერას ინტეგრირებს თანამედროვე მუსიკალურ ჟანრებში (მაგალითად, ჰიპ-ჰოპი, ფიუჟენი), რაც ამ სიმღერის თანამედროვეობაში გადმოტანის მცდელობას წარმოადგენს.Barany, Zoltan. The East European Gypsies. Cambridge University Press, 2002, გვ. 268.

ამგვარად, „Gelem, Gelem“ არ არის მხოლოდ ეთნიკური ჰიმნი — ის წარმოადგენს კულტურულ-ფსიქოლოგიურ დოკუმენტს, რომელიც ასახავს ბოშური იდენტობის ფორმირებას, წინააღმდეგობის ენას და სამომავლო ერთობის იმედს.

 პოლიტიკური მობილიზაცია და სიმღერის აქტივისტური ფუნქცია 
„Gelem, Gelem“ არა მხოლოდ ეთნიკური ჰიმნია, არამედ მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ბოშების პოლიტიკური თვითშეგნების ჩამოყალიბებაში. XX საუკუნის მეორე ნახევრიდან მოყოლებული, სიმღერა ხშირად გამოიყენებოდა როგორც არაძალადობრივი წინააღმდეგობის ფორმა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ბოშები ცდილობდნენ საჯაროდ დაეფიქსირებინათ პროტესტი დისკრიმინაციის, დევნისა და კულტურული შეურაცხყოფის წინააღმდეგ.

1971 წელს ლონდონში ჩატარებულ პირველ ბოშათა მსოფლიო კონგრესზე, სიმღერის მიღება ოფიციალურ ჰიმნად თავისთავად წარმოადგენდა პოლიტიკურ აქტს: დოკუმენტურად გაფორმდა ბოშური სუბიექტურობა, რაც მანამდე ბევრ სახელმწიფოში უარყოფილი ან უგულებელყოფილი იყო.Fraser, Angus. The Gypsies. Blackwell, 1992, გვ. 278–280.

XXI საუკუნეში, „Gelem, Gelem“-ის შესრულება საერთაშორისო ფორუმებსა და ბოშური ორგანიზაციების შეხვედრებზე განსაკუთრებული მნიშვნელობით დატვირთულ აქტად აღიქმება. სიმღერა თან ახლავს ისეთ ღონისძიებებს, როგორიცაა ბოშათა წინააღმდეგი ძალადობის საერთაშორისო დღე, ანტიდისკრიმინაციული აქციები, ევროპის საბჭოს პლენარული სესიები, იუნესკოს მემორიალური საღამოები და სხვა.Surdu, Mihai. Those Who Count: Expert Practices of Roma Classification. Central European University Press, 2020, გვ. 142–143.

აღსანიშნავია, რომ რამდენიმე ქვეყანაში ბოშათა უფლებადამცველმა აქტივისტებმა სიმღერა ჩართეს ოფიციალურ პეტიციებსა და ღია წერილებში, როგორც ემოციური არგუმენტი, რომელიც მიმართულია საზოგადოების სოლიდარობისკენ. მაგალითად, უნგრეთში, სლოვაკეთში და რუმინეთში საზოგადოებრივი მედიის არხებზე გავრცელდა ბოშა ბავშვების მიერ შესრულებული ვერსიები, რომლებიც ღია წერილების და ადამიანის უფლებათა დაცვის კამპანიების ფარგლებში მომზადდა.Kovats, Martin. The Politics of Roma Identity. Open Society Institute, 2003, გვ. 11–13.

ასე რომ, „Gelem, Gelem“ გადაცდა მუსიკის ჩარჩოებს და იქცა აქტიური მოქალაქეობის, საჯარო ხმის გაჟღერებისა და ისტორიული სამართლიანობის მოთხოვნის მნიშვნელოვან ინსტრუმენტად. მის გარშემო აგებული ემოციური ჩარჩო ხშირად უფრო ძლიერია, ვიდრე ინსტიტუციური ჩარჩოები, რაც მიუთითებს სიმღერის ძლევამოსილ სიმბოლურ ძალაზე როგორც პოლიტიკური მობილიზაციის ინსტრუმენტზე.

ლიტერატურა
Patrin Web Journal — Gelem, Gelem: ბოშების ჰიმნი

იხილეთ აგრეთვე
ბოშური ნაციონალიზმი

რესურსები ინტერნეტში
bANDİSTA - Kara Çocuk Raksı (თურქული ვერსია)
Kosovo Roma Oral History Project — ბოშური მუსიკის ტრადიცია

სქოლიო

კატეგორია:ბოშების კულტურა
კატეგორია:ბოშური მუსიკა
კატეგორია:ეთნიკური ჰიმნები
კატეგორია:ხალხური სიმღერები
კატეგორია:კომპოზიციები რე მინორში
კატეგორია:ბოშათა ენა
კატეგორია:ბოშების ისტორია
კატეგორია:დევნის მუსიკალური სიმბოლოები
კატეგორია:ქალებისა და უმცირესობების ჰიმნები
კატეგორია:სიმღერები ადამიანის უფლებებზე
კატეგორია:ბოშური იდენტობა მუსიკაში
კატეგორია:ბოშები