ლეოპოლდ ლიოვი

ლეოპოლდ (იუდა ლეიბ) ლიოვი (‎, , დ. 22 მაისი, 1811 — გ. 13 ოქტომბერი, 1875) — უნგრელი რაბინი, ნეოლოგიური იუდაიზმის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
დაიბადა მორავიაში, სოფელ ჩერნა-ჰორაში, ერთადერთ ებრაულ ოჯახში. მამის, მიჰარალი პრაღიდან, მხრიდან (ცნობილი ებრაელი რაბინი, ფილოსოფოსი, კაბალისტი და ტამუდისტი, XVI საუკუნეში პრაღაში მოღვაწე) შთამომავალი, ხოლო დედის მხრიდან — მენაჰემ მენდელ კროხმალის შთამომავალი იყო. თავდაპირველი განათლება მიიღო ტრჟებიჩის, კოლინის, ლიპნიკ-ნად-ბეჩვოუს და აიზენშტადტის (1824-1835) იეშივებში (ებრაული რელიგიური სასწავლებელი). შემდეგ სწავლობდა ფილოლოგიას, პედაგოგიკას და ქრისტიანულ თეოლოგიას ბრატისლავას ლიცეუმში, აგრეთვე პეშტისა და ვენის უნივერსიტეტებში (1835-1841).  სწავლის შემდეგ მუშაობდა პროსტიევეში, ხოლო 1841 წლის 10 სექტემბრიდან მსახურობდა ნადკანიჟას რაბინად.

მშობლიურ ენად უნგრულ ენას ადრეულ ასაკში დაეუფლა და პირველად იგი გამოიყენა სინაგოგად მსახურების დროს — პირველი ასეთი ქადაგება გამოიცა 1845 წელს. 1844 წლიდან 1867 წლამდე აქტიურად გამოდიოდა პრესაში, მხარს უჭერდა უნგრეთის ებრაელთა ემანსიპაციას. 1858-1867 წლებში რედაქტორობდა ჟურნალ „ბენ ხანანიას“, რომელიც მნიშვნელოვან გავლენას ახდენდა ამ სფეროში.

1846 წელს იგი მიიწვიეს ქალაქ პაპაში (Pápa), სადაც მრავალი სირთულე შეხვდა. უნგრეთის რევოლუციის შემდეგ იგი მოტყუებით დააპატიმრეს, თუმცა 1849 წლის 14 დეკემბერს გენერალმა იულიუს იაკობ ფონმა შეიწყალა და ორი თვის პატიმრობის შემდეგ გაათავისუფლა. ამ დევნის გამო, ის  დათანხმდა სეგედში გადასვლას და 1850 წლის 10 დეკემბერს იქ დასახლდა. ამის შემდეგ კი უარყო მოწვევები ლვოვში, ბრნოში და ბუქარესტში მუშაობაზე, აგრეთვე — ბერლინის ებრაულ კვლევების უმაღლეს სკოლაში მიწვევაზე. 

გარდაიცვალა სეგედში.

გავლენა იუდაიზმის რეფორმაზე უნგრეთში
ლეოპოლდ ლიოვმა თავისი ცოდნა ისტორიის, თეოლოგიისა და ესთეტიკის შესახებ გამოიყენა რიტუალის რეფორმირებისთვის იმ დროს არსებული თანამედროვე წარმოდგენების შესაბამისად. იგი დაინტერესდა გალახას ისტორიით, ხოლო შემდეგ — პოსტ-თალმუდური ეპოქის ებრაული არქეოლოგიის საკითხებით. ის ცდილობდა გალახური ლიტერატურის მეშვეობით ებრაული ცხოვრების და სამართლის განვითარება დაენახვებინა და უარეყო შეხედულება, თითქოს იუდაიზმის წესები და პრაქტიკა უცვლელად შემორჩა გერმანიაში რეფორმაციის დასაწყისიდან. მისი მიზანი იყო ასევე ეჩვენებინა სხვადასხვა ინსტიტუტების ევოლუცია და არაებრაული ტრადიციების გავლენა მათ ფორმირებაზე.

ერთ-ერთი გამორჩეული უნგრელი მქადაგებლის სახით, რომელიც საუბრის ენობრივ სტილს იყენებდა, იგი აქტიურად მონაწილეობდა თითქმის ყველა პატრიოტულ შეკრებასა და სინაგოგის დღესასწაულებში. მისი „უნგრული ქადაგებები“ (1870) წარმოადგენს ამგვარი ხასიათის პირველ ებრაულ პუბლიკაციას უნგრულ ენაზე. საკუთარ გამოსვლებში იგი დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა ქრისტიანულ ქადაგებებისთვის დამახასიათებელი მკაფიო ლოგიკური სტრუქტურის გამოყენებას და მას ოსტატურად უთავსებდა აგადაში არსებულ რთული გამონათქვამების ღრმა ანალიზს.

იგი იყო წამყვანი ავტორიტეტი, როგორც თეოლოგიის თეორიული, ასევე პრაქტიკული ასპექტების საკითხებში. ავსტრიის აბსოლუტურმა (1850-1866) და კონსტიტუციურმა (1867) ხელისუფლებამ — განსაკუთრებით კი უნგრეთმა — ებრაული რიტუალისა და განათლების ორგანიზების საკითხებში აქტიურად გაითვალისწინა მისი მოსაზრებები. სიკვდილამდე დარჩა ნეოლოგიის მიმდევართა ლიდერად, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც ეროვნული კონგრესი — რომელიც მისი ნების საწინააღმდეგოდ და მის გარეშე შეიკრიბა — უნგრელ ებრაელთა გაყოფის მიზეზად იქცა.

ნაშრომები
გალახის თემატიკაზე დაწერილი ნაშრომების გარდა, ლიოვმა გამოაქვეყნა მნიშვნელოვანი შრომა „ჰა-მაფთეახი“ (1855) და ებრაული ეგზეგეზის ისტორია გერმანულ ენაზე, რომელიც XX საუკუნეშშიც ინარჩუნებდა ავტორიტეტულ სტატუსს.Praktische Einleitung in die heilige Schrift und Geschichte der Schriftauslegung: ein Lehrbuch für die reifere Jugend, ein Handbuch für Gebildete; 1. Theil, Allgemeine Einleitung and Geschichte der Schriftauslegung. Gross-Kanischa : J. Markbreiter (At head of title: ha-Mafteaḥ. No more published. ემანციპაციის შემდეგ მან უარი თქვა ჟურნალ „ბენ ხანანიას“ რედაქტორობაზე და თავი მიუძღვნა არქეოლოგიური ხასიათის მონოგრაფიებს. მისი ავტორობით გამოქვეყნდა Die Graphischen Requisiten (1870-1871), Die Lebensalter in der jüdischen Literatur (1875) და Der Synagogale Ritus-ის მესამე ტომის ფრაგმენტები (1884, გარდაცვალების შემდეგ). მცირე მოცულობის ნაშრომები თავმოყრილია ხუთ ტომად (სეგედი, 1889-1900), რომელათაგან უკანასკნელი ტომი მოიცავს სრულ ბიბლიოგრაფიულ მონაცემებს.

შვილები
იმანუელ ლიოვი — რაბინი და აღმოსავლეთმცოდნე. სწავლობდა ბერლინის ებრაული კვლევების უმაღლეს სკოლასა და უნივერსიტეტში, სადაც 1878 წელს დაიცვა დისერტაცია და მიიღო დოქტორის ხარისხი. მსახურობდა სეგედის რაბინად. ის იყო მრავალი ნაშრომისა და ბიოგრაფიის ავტორი, მათ შორის: Aramäische Pflanzennamen (ვენა, 1881), A szegedi zsidók (სეგედი, 1885), A szegedi chevra (სეგედი, 1887), Alkalmi beszédek (სეგედი, 1891), Az ezredév: nyolc beszéd (სეგედი, 1896), Löw Immánuel beszédei (სეგედი, 1900), Imádságok (მესამე გამოცემა, სეგედი, 1903), Vörösmarty Mihály (სეგედი, 1900), Szilágyi Dezsö (სეგედი, 1901), Tisza Kálmán (სეგედი, 1902), Kossuth Lajos ib. (სეგედი, 1902), Templomszentelő (სეგედი, 1903), Deák Ferenc (სეგედი, 1903). ლიოვი აქვეყნებდა ლექსიკოგრაფიულ სტატიებს სირიულ ენაზე ჟურნალ „Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft“-ში. გარდა ამისა, მან დაარედაქტირა შემდეგი გამოცემები: „Emlékeztetés a vallásban nyert oktatásra“ (მეხუთე გამოცემა, სეგედი, 1887), ლიპოტ ლიოვის „Bibliai Történet“ (მეათე გამოცემა, ბუდაპეშტი, 1902), და ლეოპოლდ ლიოვის ნაშრომების კრებული „Gesammelte Schriften“ (I–V ტომი, სეგედი, 1889-1900).

სამუელ ლიოვი — ექიმი. სწავლობდა სეგედში და ვენაში (1871), ხოლო 1873 წელს გადავიდა ბუდაპეშტში, სადაც სამ წელიწადში დააარსა ჟურნალი „Pester Medizinisch-Chirurgische Presse“. 1904 წელს იყო ამ ჟურნალის მთავარი რედაქტორი და სწორედ ამ გამოცემაში გამოაქვეყნა თავისი  სამეცნიერო ნაშრომების უმრავლესობა.

თეოდორ ლიოვი — იურისტი ბუდაპეშტში. იგი რამდენიმე სამართლებრივი ნაშრომის ავტორია, მათ შორის „Iromány Példák az új magyar csődeljáráshoz“ (ბუდაპეშტი, 1882), რომელიც განიხილავს უნგრეთში ახალი გაკოტრების პროცედურებს, და „A Magyar Büntető Törvénykönyv a bűntettekről és vétségekről“ (ბუდაპეშტი, 1884), რომელიც ეხება უნგრეთის სისხლის სამართლისა და სამოქალაქო სამართლის კოდექსს.

ტობიაშ ლიოვი — (გენერალური პროკურორი. 1874 წელს დააარსა ჟურნალი „Magyar Igazságügy“, რომელიც ეძღვნებოდა უნგრეთის იურისპრუდენციასა და კანონმდებლობას. აქტიურად მონაწილეობდა უნგრეთის სისხლის სამართლის კოდექსის (1880) მომზადებასა და რედაქტირებაში.

ვილიუმ ლიოვი — იურისტი და რედაქტორი ნიუ-იორკში. იგი არის იმრე მადაჩის „ადამიანის ტრაგედიის“ თარგმანის ავტორი, ასევე — მამის ბიოგრაფიის, რომელიც 1912 წელს გამოქვეყნდა მისი დაბადებიდან ასი წლისთავის აღსანიშნავად.

როზალია ლიოვ-უიტნი — იურისტი და მოსამართლე ნიუ-იორკში.

ლიტერატურა
Löw, Leopold // The Jewish Encyclopedia / Singer, Isidore; et al., eds.. — New York: Funk & Wagnalls, 1901—1906.

სქოლიო

კატეგორია:უნგრელები საქმიანობის მიხედვით
კატეგორია:რაბინები