კუზმან შაპკარევი

კუზმან შაპკარევი (: Кузман Шапкарев; დ. 1 იანვარი, 1834, ოჰრიდი, ოსმალეთის იმპერია – 18 მარტი, 1909, სოფია, ბულგარეთი) — ბულგარელი ფოლკლორისტი და ეთნოგრაფი ოსმალეთის იმპერიის მაკედონიის რეგიონიდან, სახელმძღვანელოებისა და ეთნოგრაფიული კვლევების ავტორი და ბულგარული ეროვნული აღორძინების მნიშვნელოვანი ფიგურა.

ცხოვრება
200px|მინი|მარჯვნივ|შაპკარევის ავტობიოგრაფიის სათაურის გვერდი „მასალები ბულგარული ეროვნული იდეის მაკედონიაში აღორძინების ისტორიის შესახებ“.
კუზმან შაპკარევი დაიბადა ოხრიდში 1834 წელს. თავდაპირველად ის სწავლობდა თავისი ბიძის, იანაკი სტრეზოვის ხელმძღვანელობით. იგი ასწავლიდა ბულგარულ სკოლებში ოხრიდში, ბიტოლაში, პრილეპში, კუკუშში და თესალონიკში (1854-1883). ამ ქალაქებში იგი განსაკუთრებით აქტიურად მუშაობდა ადგილობრივ სკოლებში ბულგარული ენის შემოღებაზე. მან ინიციატივა გამოიჩინა თესალონიკში ორი ბულგარული საშუალო სკოლის (ბულგარული ვაჟთა და ბულგარული ქალთა საშუალო სკოლა) დაარსებაში 1880-იან წლებში.
შაპკარევმა დაწერა შემდეგი სახელმძღვანელოები: „ბულგარული ანბანი“ (1866), „დიდი ბულგარული საკითხავი“ (1868), „მშობლიური ენა“ (1874), „მოკლე მიწის აღწერა (გეოგრაფია)“ (1868), „მოკლე რელიგიური წიგნი“ (1868), რომლებიც გამოქვეყნდა სტამბოლში.
შაპკარევი აკრიტიკებდა აღმოსავლურ-ბულგარულის დომინირებას და აცხადებდა, რომ ის გაუგებარი იყო მაკედონიაში. 1868 წლის თავის „დიდ ბულგარულ სახელმძღვანელოში“, რომელიც მან ფსევდონიმით „ერთი მაკედონელი“ გამოაქვეყნა, მან განაცხადა თავისი განზრახვა დაეწერა ენაზე, რომელიც გასაგები იქნებოდა მისი თანამემამულეებისთვის, მაკედონელი ბულგარელებისთვის. მან ასევე გამოაცხადა ლექსიკონის პროექტი, რომელიც შეიცავდა თარგმანს მაკედონურიდან ზემო ბულგარულზე და პირიქით.
1883 წლის შემდეგ იგი ცხოვრობდა აღმოსავლეთ რუმელიასა და ბულგარეთში - პლოვდივში, სლივენში, სტარა ზაგორაში, ვრაცაში და ორხანიეში (ბოტევგრადი). სამეცნიერო და საზოგადოებრივ საქმიანობასთან ერთად, ბულგარეთში ის მუშაობდა ნოტარიუსად და მოსამართლედ .
1900 წლიდან იგი იყო ბულგარეთის ლიტერატურული საზოგადოების წევრი. გარდაიცვალა 1909 წელს.

მემკვიდრეობა
მისი პირველი ვაჟი კლიმენტ შაპკარევი იყო შიდა მაკედონიის რევოლუციური ორგანიზაციის ერთ-ერთი წამყვანი აქტივისტი, ხოლო მეორე - ივან შაპკარევი იყო ბულგარეთის არმიის მაღალი რანგის ოფიცერი. მისი შვილიშვილი პეტარ შაპკარევი იყო ცნობილი ბულგარელი ეკონომისტი და მაკედონიის სამეცნიერო ინსტიტუტის თავმჯდომარე, ხოლო მისი შვილთაშვილი მიხაილ შაპკარევი იყო გამოჩენილი ბულგარელი მოქანდაკეНиколов, Борис. ВМОРО – псевдоними и шифри 1893–1934, Звезди, 1999, стр. 6..
იგი მნიშვნელოვანი ფიგურაა ბულგარულ და მაკედონურ ისტორიულ ნარატივში. შაპკარევის სახელი ეწოდა ანტარქტიდის ფალიერის სანაპიროზე მდებარე კონცხს. კუზმან შაპკარევის საშუალო სკოლა, სოფიაში ერთ-ერთი პირველი სპეციალიზებული საშუალო სკოლა, ატარებს მის სახელს.

ნაშრომები
სამეცნიერო ნაშრომები

„რუსალიები. ძველი და მეტად საინტერესო ბულგარული ჩვეულება, შემონახული სამხრეთ მაკედონიაში“, პლოვდივი, 1884
„სერბული დიდიდეის მცდელობები და ჩვენი მეცნიერები“, 1888
„რამდენიმე შენიშვნა პ. დრაგანოვის მაკედონურ-სლავური კოლექციის შესახებ“, 1895
„ხალხური ძეგლების კრებული (ბულგარული ხალხური ზღაპრები და რწმენა-წარმოდგენები)“, 1885
„ბულგარული ფოლკლორის კრებული“, ტ. I-III, სოფია, 1891-1894
„მასალები მილადინოვების ძმების - დიმიტარისა და კონსტანტინის ბიოგრაფიისთვის“, პლოვდივი, 1884

რესურსები ინტერნეტში
K.A. Shapkarev. Bulgarian Primer, part A. (Constantinople, 1868).

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1834
კატეგორია:ბულგარელები საქმიანობის მიხედვით
კატეგორია:ეთნოგრაფები
კატეგორია:ეთნოგრაფები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:ენათმეცნიერები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:XIX საუკუნის ბულგარელები