ესტლანდიის რაინდობა

ესტლანდიის რაინდობა (ესტლანდიის არისტოკრატია) — სამხედრო-ფეოდალური ფენა, რომელიც ძირითადად ბალტიისპირელი გერმანელებისგან შედგებოდა (რომლებიც მხოლოდ მცირე პროცენტს წარმოადგენდნენ ადგილობრივ მოსახლეობაში) თანამედროვე ჩრდილოეთ ესტონეთის (ესტლანდიის) ტერიტორიაზე.

ისტორია
ესტლანდიის რაინდობა ძირითადად ჩამოყალიბდა ტევტონური (გერმანული) ორდენის რაინდების შთამომავლებისგან, რომლებიც წარმოშობით წმინდა რომის იმპერიიდან იყვნენ და XIII-XIV საუკუნეებში ბალტიის ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე () იბრძოდნენ ადგილობრივი ბალტური და ფინურ-პრიბალტიკური ტომების წინააღმდეგ. რაინდებმა დაპყრობილი ბალტიისპირეთის მიწებზე დააარსეს ქალაქები და ციხესიმაგრეები და შექმნეს ფეოდალური სახელმწიფო. მათი რელიგია თავდაპირველად კათოლიციზმი იყო, ხოლო XVI საუკუნიდან — ლუთერანობა.

1561 წელს ჩრდილოეთ ესტონეთი შვედეთის მფლობელობაში გადავიდა (შვედეთის ხელისუფლება ამ პროცეს სისე აღიქვამდა, როგორც პოლიტიკურად როგორც ნებაყოფლობით ნაბიჯს ) და შეიქმნა ესტლანდიის საჰერცოგო. ახალმა ხელისუფლებამ ადგილობრივ არისტოკრატიას თავისი ძველი უფლებების შენარჩუნება აღუთქვა. 1583 წელს შვედეთსა და რუსეთს შორის სამშვიდობო შეთანხმების გაფორმების შემდეგ, ესტლანდიაში ჩამოყალიბდა ორმაგი ადმინისტრაციული სისტემა — სახელმწიფო ხელისუფლებისა და არისტოკრატიული თვითმმართველობის კომბინაცია. ესტლანდიის რაინდობის უმაღლეს ორგანოებად ითვლებოდა სამ წელიწადში ერთხელ მოწვეული საერთო კრება (ლანდტაგი) და მუდმივ მოქმედი ლანდრატთა (მრჩევლები) კოლეგია.

ადრე არსებული მიწის საკუთრებები — ლივონიის ორდენი და მფლობელის გარეშე დარჩენილი მამულები — შვედეთის ხელისუფლების მიერ გულუხვად გადაეცემოდა კერძო საკუთრებაში, ძირითადად გერმანელი ბარონების ხელში, როგორც ჯილდო ახალი ხელისუფლებისადმი ერთგულებისთვის. ამის შედეგად, ესტლანდიის რაინდობა მნიშვნელოვან გავლენას ინარჩუნებდა როგორც ეკონომიკურ, ისე პოლიტიკურ ცხოვრებაში. შვედეთის სამეფო ხელისუფლების მცდელობები ამ გავლენის შეზღუდვისკენ, ადგილობრივი არისტოკრატიის ძლიერ წინააღმდეგობას აწყდებოდა. გარდა ამისა, მუდმივი ომების პირობებში ცენტრალურ ხელისუფლებას რეგიონებში მხარდაჭერა სჭირდებოდა, რის გამოც რაინდების აზრს მხედველობაში იღებდნენ ადგილობრივი ცხოვრების მოწყობისას.

ნიშტადტის საზავო ხელშეკრულების მიხედვით (1721) ესტლანდია შევიდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში. გერმანულმა არისტოკრატიამ შეინარჩუნა თავისი პრივილეგირებული სტატუსი რეგიონში, და XIX საუკუნის შუა პერიოდისთვის, რუსული ენის ათვისების შემდეგ, იგი გახდა ძალიან წარმატებული მედიატორი რუსეთის იმპერიის მაღალ თანამდებობის პირებს შორის (რომლებიც თავის მხრივ, გარკვეულწილად, გერმანიზებულნი იყვნენ) და ადგილობრივ, მიწათმოქმედ, უსახლკარო ესტონელ გლეხებთან. გარდა ამისა, ბალტიისპირელი გერმანელები წარმატებით პროგრესირებდნენ კარიერაში რუსეთის იმპერიაში და ბალტიისპირეთის რეგიონის მიღმაც.

1798 წელს, განკარგულების გამოცხადების შემდეგ, რომელიც უკრძალავდა ახალგაზრდების უცხოეთში გაგზავნას მეცნიერების შესასწავლად, დაიწყო მზადება უნივერსიტეტის გახსნისთვის, რათა ახალგაზრდობას ქვეყნის შიგნით მიეღოთ განათლება. ესტლანდიის რაინდობის მონაწილეობით, უნივერსიტეტის გახსნისთვის აირჩიეს ელგავა, თუმცა იმპერატორ პავლე I-ის გარდაცვალებამ ხელი შეუშალა გეგმების განხორციელებას, ხოლო იმპერატორმა ალექსანდრე I-მა ბრძანა უნივერსიტეტის დაარსება დერპტში, როგორც ეს იყო პირვანდელი გეგმით, „ამიტომ რომ იგი მდებარეობდა სამ პროვინციას შორის: რიგის, რეველისა და კურლანდიის“.

რუსეთის იმპერიის დაშლის შემდეგ, ესტლანდიის რაინდები შეეცადნენ შეენარჩუნებინათ ძალაუფლება ესტლანდიის ტერიტორიაზე შეიარაღებული გზით, ჩართულიყვნენ ადგილობრივ პროგერმანულ სამხედრო ფორმირებებში და შეექმნათ ბალტიის საჰერცოგო,Смирин Г., Основные факты истории Латвии — Рига: Sl, 1999 რომლის მეფეც პრუსიელი მეფე უნდა ყოფილიყო. ესტონეთის განმათავისუფლებელი ომის დამარცხების შემდეგ, რომელშიც მათ წინააღმდეგ ესტონეთის შეიარაღებული ძალები იბრძოდნენ, მრავალი ბალტიისპირელი გერმანელი გაწვეული იქნა გერმანიაში.Gesetz über die Angelegenheiten der Vertriebenen und Flüchtlinge: § 1 Vertriebener 

ლიტერატურა
Андреева Н.С. Статус немецкого дворянства в Прибалтике в начале XX в. // Вопросы истории. 2002. № 2. С. 44-61;
Андреева Н.С. Прибалтийские немцы и российская правительственная политика в начале XX в. СПб.: «Міръ», 2008. 310 С.

სქოლიო

კატეგორია:ბალტიისპირეთი
კატეგორია:შუა საუკუნეების ესტონეთი
კატეგორია:გერმანული დიასპორა
კატეგორია:ესტონეთის ისტორია