ძველი ეგვიპტის არმია

ძველი ეგვიპტის არმია — ძველი ეგვიპტე იყო აღმოსავლეთ აფრიკის უძველესი ცივილიზაცია, კონცენტრირებული ნილოსის მდინარის ჩრდილოეთ ნაპირებზე ეგვიპტეში. ცივილიზაცია ჩამოყალიბდა დაახლოებით ძვ. წ. 3150 წელსOnly after 664 BC are dates secure. See Egyptian chronology for details.  ზემო და ქვემო ეგვიპტის პოლიტიკური გაერთიანებით პირველი ფარაონის მმართველობის ქვეშ და განვითარდა შემდეგი სამი ათასწლეულის განმავლობაში.Dodson (2004) p. 46 მისი ისტორია წარმოდგენილია სტაბილური სამეფოების სერიით, რომელთაც ყოფდა შედარებითი არასტაბილურობის პერიოდები, ცნობილი როგორც შუალედური პერიოდები. ძველმა ეგვიპტემ თავის პიკს მიაღწია ახალი სამეფოს დროს, რის შემდეგაც დაიწყო ნელი დაცემის პერიოდი. ეგვიპტე დაპყრობილ იქნა უცხოური ძალების მიერ გვიან პერიოდში, და ფარაონების მმართველობა ოფიციალურად დასრულდა ძვ. წ. 31 წელს, როდესაც ადრეულმა რომის იმპერიამ დაიპყრო ეგვიპტე და გახადა იგი პროვინციად.Clayton (1994) p. 217 მიუხედავად იმისა, რომ ეგვიპტის სამხედრო ძალები ძველ და შუა სამეფოებში კარგად იყო შენარჩუნებული, ახალი ფორმა, რომელიც ახალ სამეფოში გამოჩნდა, აჩვენებდა სახელმწიფოს უფრო ორგანიზებულად გარდაქმნას საკუთარი საჭიროებების მომსახურებისთვის.

თავისი გრძელი ისტორიის უმეტეს ნაწილში, ძველი ეგვიპტე გაერთიანებული იყო ერთი მთავრობის ქვეშ. ქვეყნის მთავარ სამხედრო საზრუნავს წარმოადგენდა მტრების გარეთ შეკავება. მშრალი ვაკეები და უდაბნოები, რომლებიც ეგვიპტეს გარს ერტყა, დასახლებული იყო მომთაბარე ტომებით, რომლებიც დროდადრო ცდილობდნენ თავდასხმას ან დასახლებას ნაყოფიერ ნილოსის მდინარის ველზე. მიუხედავად ამისა, უდაბნოს დიდი სივრცეები ქმნიდა ბუნებრივ ბარიერს, რომელიც იცავდა მდინარის ველს და თითქმის შეუძლებელი იყო დიდი არმიებისთვის მისი გადაკვეთა. ეგვიპტელებმა ააშენეს ციხესიმაგრეები და საგუშაგოები საზღვრებზე, ნილოსის დელტის აღმოსავლეთით და დასავლეთით, აღმოსავლეთის უდაბნოში და ნუბიაში სამხრეთით. მცირე გარნიზონებს შეეძლოთ მცირე შემოჭრების პრევენცია, მაგრამ თუ დიდი ძალა აღმოჩნდებოდა, იგზავნებოდა შეტყობინება მთავარი არმიის კორპუსისთვის. უმეტეს ეგვიპტურ ქალაქებს არ ჰქონდათ ქალაქის კედლები და სხვა თავდაცვითი საშუალებები.

ძველი ეგვიპტის ისტორია იყოფა სამ სამეფოდ და ორ შუალედურ პერიოდად. სამი სამეფოს განმავლობაში, ეგვიპტე გაერთიანებული იყო ერთი მთავრობის ქვეშ. შუალედური პერიოდების განმავლობაში (დროის პერიოდები სამეფოებს შორის) სამთავრობო კონტროლი იყო სხვადასხვა ნომების (პროვინციები ეგვიპტეში) და სხვადასხვა უცხოელების ხელში.
ეგვიპტის გეოგრაფიამ ხელი შეუწყო ქვეყნის იზოლაციას და მის აყვავებას. ეს გარემოება განაპირობებდა ეგვიპტის მრავალ სამხედრო დაპყრობას. ისინი ასუსტებდნენ თავიანთ მტრებს მცირე სასროლი იარაღების გამოყენებით, როგორიცაა მშვილდ-ისრები. მათ ასევე ჰქონდათ ეტლები, რომლებსაც იყენებდნენ მტერზე თავდასასხმელად.

ისტორია
ძველი სამეფო (ძვ. წ. 2686-2181)
ძველი სამეფო იყო ერთ-ერთი უდიდესი პერიოდი ეგვიპტის ისტორიაში. ამ სიმდიდრის წყალობით, სახელმწიფოს შეეძლო სტაბილიზება და შედეგად ფუნქციონირებადი სამხედრო ძალების ორგანიზება. ამ პერიოდში, სამხედრო კონფლიქტები ძირითადად შემოიფარგლებოდა ეგვიპტეში ძალაუფლების კონსოლიდაციითა და ეგვიპტის ტერიტორიების დაცვით.

თავდაპირველად, ძველი სამეფოს პერიოდში, ეგვიპტეში არ არსებობდა პროფესიული არმია; თითოეული ნომის (ადმინისტრაციული ერთეული) მმართველს უნდა შეექმნა საკუთარი მოხალისეთა არმია.Egyptology Online  შემდეგ, ყველა არმია გაერთიანდებოდა ფარაონის მეთაურობით საბრძოლველად. ჯოსერი იყო პირველი, ვინც შექმნა პროფესიული არმია, ყოველწლიურად მოხალისეების შეგროვებით. მათი უმეტესობა იყო დაბალი კლასის წარმომადგენელი, ვისაც არ ჰქონდა საშუალება სხვა პროფესიებში გაწვრთნილიყო.Benson, Douglas S. “Ancient Egypt's Warfare: A survey of armed conflict in the chronology of ancient Egypt, 1600 BC-30 BC”, Bookmasters Inc., Ashland, Ohio, 1995

ძველი სამეფოს ჯარისკაცები აღჭურვილნი იყვნენ მრავალი ტიპის იარაღით, მათ შორის ფარებით, შუბებით, კომბლებით, გურზებით, დანებითა და მშვილდ-ისრებით. ეგვიპტელების ყველაზე გავრცელებული იარაღი იყო მშვილდ-ისარი. ძველი სამეფოს პერიოდში ხშირად გამოიყენებოდა ერთრკალიანი მშვილდი. ამ ტიპის მშვილდის დაჭიმვა რთული იყო და გააჩნდა ნაკლები დაჭიმვის სიგრძე. მას შემდეგ, რაც ჰიქსოსებმა შემოიტანეს კომპოზიტური მშვილდი, ეგვიპტელმა ჯარისკაცებმა ასევე დაიწყეს ამ იარაღის გამოყენება.

პირველი შუალედური პერიოდი (ძვ. წ. 2181-2055) და შუა სამეფო (ძვ. წ. 2055-1650)
ფარაონმა მენტუჰოტეპ II-მ სამხედრო კამპანიები წარმართა სამხრეთით, ნუბიის მეორე ჩანჩქერამდე, რომელმაც დამოუკიდებლობა პირველი შუალედური პერიოდის დროს მოიპოვა. მან ასევე აღადგინა ეგვიპტის ჰეგემონია სინაის რეგიონზე, რომელიც ეგვიპტემ ძველი სამეფოს დასასრულს დაკარგა.

მეთორმეტე დინასტიიდან მოყოლებული, ფარაონები ხშირად ინარჩუნებდნენ კარგად გაწვრთნილ მუდმივ არმიებს, რომლებიც წარმოადგენდნენ შემოსევისგან თავდაცვისთვის შექმნილი უფრო დიდი ძალების საფუძველს. სენუსრეტ I-ის მმართველობის დროს, ეგვიპტურმა არმიებმა ააშენეს სასაზღვრო ციხესიმაგრე ბუჰენში და მთელი ქვემო ნუბია ეგვიპტურ კოლონიად აქციეს.

მეორე შუალედური პერიოდი (ძვ. წ. 1650-1550)
230px|მინი|ძველი ეგვიპტის ჰიქსოსები ეტლებს მართავდნენ
მას შემდეგ, რაც მე-13 დინასტიის შუა პერიოდის ფარაონმა მერნეფერ აიმ თავისი სასახლე დატოვა, დასავლეთ აზიური ტომი, სახელად ჰიქსოსები, თავს დაესხნენ მემფისს (ეგვიპტელთა დედაქალაქს) და გამოაცხადეს ბატონობა ზემო და ქვემო ეგვიპტეზე. ჰიქსოსების მიერ ძალაუფლების ხელში აღების შემდეგ, ბევრი ეგვიპტელი გაიქცა თებეში, სადაც საბოლოოდ დაიწყეს ჰიქსოსების მმართველობის წინააღმდეგ ბრძოლა.Tyldesley, Joyce A. “Egypt's Golden Empire”, Headline Book Publishing, London, 2001. 

ჰიქსოსებმა, აზიელებმა ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან, დააარსეს გამაგრებული დედაქალაქი ავარისში. ეგვიპტელები ამ დროს მომწყვდეულები აღმოჩნდნენ; მათი მთავრობა დაეცა. ისინი მოქცეულნი იყვნენ ჩრდილოეთით ჰიქსოსებსა და სამხრეთით კუშიტ ნუბიელებს შორის. ეს პერიოდი წარმოადგენდა დიდ ცვლილებას ეგვიპტის სამხედრო საქმისთვის. ჰიქსოსებს მიეწერებათ ეგვიპტეში ცხენის, ურარიტის (ეტლის) და კომპოზიტური მშვილდის შემოტანა — იარაღები, რომლებმაც მკვეთრად შეცვალეს ეგვიპტის სამხედრო ძალების ფუნქციონირების წესი. (ზოგიერთი მტკიცებულება მიუთითებს, რომ ცხენები და ეტლები უფრო ადრე იყო წარმოდგენილი.)W. Helck "Ein indirekter Beleg für die Benutzung des leichten Streitwagens in Ägypten zu Ende der 13. Dynastie", in JNES 37, pp. 337-40see Egyptian Archaeology 4, 1994see KMT 1:3 (1990), p. 5 კომპოზიტურმა მშვილდმა, რომელიც უზრუნველყოფდა მეტ სიზუსტეს და ისრებით უფრო დიდ მანძილზე განადგურების შესაძლებლობას, ცხენებთან და ეტლებთან ერთად საბოლოოდ დაეხმარა ეგვიპტის სამხედრო ძალებს ჰიქსოსების ეგვიპტიდან განდევნაში, დაწყებული იმ დროიდან, როდესაც სეკენენრე ტაო გახდა თებეს მმართველი და დაიწყო ბრძოლა, რომელმაც საკუთარი სიცოცხლე შეიწირა ბრძოლის ველზე. სეკენენრეს შემდეგ მოვიდა კამოსე, რომელმაც გააგრძელა ბრძოლა ჰიქსოსების წინააღმდეგ, სანამ მისმა ძმამ აჰმოსემ საბოლოოდ არ შეძლო მათი განდევნა. ეს იყო ახალი სამეფოს დასაწყისი.

ახალი სამეფო (ძვ. წ. 1550-1069)
180px|მინი|ახალი სამეფოს დროინდელი ხოპეში
ახალ სამეფოში ახალი საფრთხეები გამოჩნდა. თუმცა, ჰიქსოსების სამხედრო შენატანებმა ეგვიპტეს საშუალება მისცა წარმატებით დაეცვა თავი ამ უცხოური შემოსევებისგან. ხეთები მოდიოდნენ უფრო ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან, ვიდრე მანამდე შეხვედრილი მტრები. მათ სცადეს ეგვიპტის დაპყრობა, მაგრამ დამარცხდნენ და მშვიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა. ამასთან, იდუმალი ზღვის ხალხები შეიჭრნენ მთელ ძველ ახლო აღმოსავლეთში ამ პერიოდში. ზღვის ხალხებმა ბევრი პრობლემა შექმნეს, მაგრამ საბოლოოდ სამხედრო ძალები საკმარისად ძლიერი იყო ამ დროს, რომ თავიდან აეცილებინათ მთავრობის კოლაფსი. ეგვიპტელები ძლიერად იყვნენ დამოკიდებულნი მათ ქვეით ჯარზე, განსხვავებით ხეთებისგან, რომლებიც ეტლებზე იყვნენ დამოკიდებულნი. სწორედ ამ გზით განსხვავდებოდა ახალი სამეფოს არმია მისი ორი წინამორბედი სამეფოსგან.

არმიები
ძველი და შუა სამეფოს არმიები
ახალი სამეფოს პერიოდამდე, ეგვიპტურ არმიებს შეადგენდნენ გაწვეული გლეხები და ხელოსნები, რომლებიც შემდეგ ფარაონის დროშის ქვეშ ერთიანდებოდნენ. ძველი და შუა სამეფოს პერიოდში ეგვიპტის არმიები ძალიან მარტივი იყო. ეგვიპტელი ჯარისკაცები ატარებდნენ მარტივ შეიარაღებას, რომელიც შედგებოდა სპილენძის თავიანი შუბისგან და დიდი ხის ფარისგან, რომელიც ტყავის ტყავებით იყო დაფარული. არქაულ პერიოდში ასევე ატარებდნენ ქვის კომბალს, თუმცა მოგვიანებით ეს იარაღი ალბათ მხოლოდ ცერემონიულ გამოყენებაში იყო და ჩანაცვლდა ბრინჯაოს საბრძოლო ცულით. შუბოსნებს მხარს უჭერდნენ მშვილდოსნები, რომლებიც ატარებდნენ მარტივ მოხრილ მშვილდს და ისრებს, რომელთა თავები დამზადებული იყო კაჟისგან ან სპილენძისგან. ჯავშანი არ იყო გამოყენებული ძვ. წ. მე-3 და მე-2 ათასწლეულის დასაწყისში. უცხოელებიც შეყვანილი იყვნენ არმიაში, ნუბიელები (მეჯაი) ეგვიპტურ არმიებში დაქირავებულ მებრძოლებად შედიოდნენ და საუკეთესო მშვილდოსნების ნაწილებს ქმნიდნენ.

ახალი სამეფოს არმიები
250px|მინი|მარცხნივ|ტუტანხამონი გამოსახულია გამარჯვებულ ბრძოლაში აზიელ მტრებთან
იარაღის ტექნოლოგიასა და ომის წარმოების მთავარი წინსვლა დაიწყო დაახლოებით ძვ. წ. 1600 წელს, როდესაც ეგვიპტელებმა იბრძოლეს და საბოლოოდ დაამარცხეს ჰიქსოსები, რომლებმაც თავი ქვემო ეგვიპტის ბატონებად გამოაცხადეს. სწორედ ამ პერიოდში ეგვიპტეში შემოვიდა ცხენი და ეტლი, რომელთა წინააღმდეგაც ეგვიპტელებს არ ჰქონდათ პასუხი, სანამ არ შემოიტანეს საკუთარი ვერსია საომარი ეტლისა მე-18 დინასტიის დასაწყისში. შემდეგ ეგვიპტელებმა გააუმჯობესეს ეტლის დიზაინი, რათა მოერგოთ საკუთარ მოთხოვნებს.
200px|მინი|ეგვიპტელი ფარაონი რამზეს II თავის საომარ ეტლში, რომელიც ნუბიელებზე იერიში მიაქვს
ეგვიპტის არმიის მთავარი იარაღი იყო მშვილდი და ისარი; ის ფორმიდაბელურ იარაღად გარდაიქმნა ჰიქსოსების მიერ კომპოზიტური მშვილდის შემოღებით. ეს მშვილდები, საომარ ეტლთან ერთად, ეგვიპტურ არმიას საშუალებას აძლევდა სწრაფად და დისტანციიდან შეეტია. 

სხვა ახალი ტექნოლოგიები მოიცავდა ხოპეშს, რომელსაც ტაძრის სცენები გვიჩვენებს, როგორ მიართმევენ მეფეს ღმერთები გამარჯვების დაპირებით, ჯავშანს და გაუმჯობესებულ ბრინჯაოს ჩამოსხმას; მე-18 დინასტიაში ჯარისკაცებმა დაიწყეს ჩაფხუტების და ტყავის ან ქსოვილის ხალათების ტარება, რომლებიც ლითონის ქერცლებით იყო დაფარული.

ამ ცვლილებებმა ასევე გამოიწვია ცვლილებები სამხედროების როლში ეგვიპტურ საზოგადოებაში, და ამრიგად ახალი სამეფოს პერიოდში, ეგვიპტური სამხედრო ძალები გაწვეული ჯარისკაცებიდან გადაიქცა პროფესიონალი ჯარისკაცების მყარ ორგანიზაციად.Ancient Egyptian Army უცხოური ტერიტორიების დაპყრობებს, როგორიცაა ნუბია, სჭირდებოდა მუდმივი ძალა, რომელიც უცხოეთში იქნებოდა გარნიზონირებული. შეხვედრამ სხვა ძლიერ ახლო აღმოსავლეთის სამეფოებთან, როგორიცაა მიტანი, ხეთები, და მოგვიანებით ასურელები და ბაბილონელები, აუცილებელი გახადა ეგვიპტელებისთვის კამპანიების ჩატარება შორს სახლიდან. არმიის კორპუსის 4,000-ზე მეტი ქვეითი ორგანიზებული იყო 20 როტად, თითოეულში 200-დან 250-მდე ადამიანით. ეგვიპტის არმიის რაოდენობა შეფასებულია 100,000-ზე მეტ ჯარისკაცად რამზეს II-ის დროს, ძვ. წ. 1300 წელს. ასევე არსებობდა ლიბიელების, ნუბიელების, ქანაანელების და შერდენების (ბერძნები) როტები, რომლებიც ეგვიპტურ არმიაში მსახურობდნენ. მათ ხშირად აღწერდნენ როგორც დაქირავებულებს, მაგრამ ისინი ყველაზე სავარაუდოდ იყვნენ იძულებითი ტყვეები, რომლებიც ჯარისკაცის ცხოვრებას ამჯობინებდნენ მონობის ნაცვლად.

იხილე აგრეთვე
 ეგვიპტის შუა სამეფო

სქოლიო

კატეგორია:ძველი ეგვიპტე