ყუთარმელიქი

ყუთარმელიქი () — ისტორიული სოელია არტაანის მხარეში, არდაჰანის ციხის მახლობლად დღევანდელ ქალაქ არდაჰანის საზღვრებში გამქრალი სოფელია.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 191. ISBN 978-9941-0-7362-5Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 521.

ისტორია
ყუთარმელიქის სახელის მეორე სიტყვა „მელიქი“ (მელიქი), ქართულ ენაში არაბულიდანა შემოსულ და ძველად სოფლის მმართველის მნიშვნელობაც ჰქონდა."მელიქი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt ISBN 0-9535878-3-5

სოფელი ყუთარმელიქი მდებარეობდა ისტორიულად არტაანის მხარეში, შუა საუკუნეებში საქართველოს შემადგენელი მხარეებიდან ერთ-ერთი იყო. ცნობილია, რომ ოსმალებმა ეს მხარე და სოფელი XVI საუკუნის შუა წლებში დაიპყრეს. ყუთარმელიქის დასახლების ტერიტორია დღეს ქალაქ არდაჰანის საზღვრებში მდებარეობს.

სოფელი ყუთარმელიქი 1595 წლის ოსმალური მუფასალ დეფთერში ყუთარმელიქის (قوتارملك) სახელით არის მოხსენიებული. ამ პერიოდში სოფელი საქართველოს ვილაიეთში, არდაჰანი ბიუზურგის ლივასის ჩრდილოეთ ნაჰიის დაქვემდებარების ქვეშ შედიოდა. მისი მოსახლეობა 26 ქრისტიანული ოჯახისგან შედგებოდა და ოჯახეების მეთაურთა უმეტესობა ქართულ სახელებს ატარებდენ. სოფელში ხორბლის ქერისა და ჭვავის მოყვანა იუო განვითარებული ასევე ცხვრისა და ღორის მოშენება. ოთხი წყლის წისქვილიც არსებობდა. დეფთერში აღნიშნულია, რომ სოფელი ყუთარმელიქი ერზურუმის, არდაჰანისა და ახალციხის გზის გადაკვეთაზე მდებარეობდა, რომელიც მგზავრთა შესვენების ადგილი იყო, არდაჰანის ციხესა და სოფელს შორის ხიდები იყო აშენებული. ამ ჩანაწერში ასევე აღნიშნულია, რომ შესვენების სიხშირის გამო ხალხი სოფლის დატოვებას იწყებდა, ხალხის ადგილზე დარჩენისთვის მაღალი გადასახადების აღებაზე უარი ითქვა, ხიდების შეკეთებასაც სოფლელები იღებდნენ თავზე.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი : თარგმანი : წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 442-443.

სოფელი ყუთარმელიქი ჩილდირის ეიალეთის 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალური ჯებე დეფთერშიც ყუთარმელიქის (قوتارملیك) სახელით იგივე ადმინისტრაციულ მდგომარეობაში იყო. ჰიჯრი 1117 წლის (1705-1706) ჩანაწერის მიხედვით, სოფელი მუსტაფა სახელის მქონე პირს ჰქონდა გადაცემული და 12.500 აქჩე გადასახადი ჰქონდა დადგენილი.Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, s. 120, 311.

ოსმალური მუფასალ დეფთერის გამომცემელი ქართველი თურქოლოგი სერგი ჯიქიას მიცემული ინფორმაციის მიხედვით, სოფელი ყუთარმელიქი რუსულ რუკაზე ყუთარ მელიქის (Кютар Мелик) სახელით გვხვდება. ჯიქია წერს, რომ მოგვიანებით ქალაქ არდაჰანის აღმოსავლეთით ემირ-ოღლის (Эмир-оглы) სახელით ჩაწერილი ადგილი შესაძლოა ყუთარმელიქი იყოს.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 551. 1886 წლის რუსული აღწერაში არდაჰანის სანჯაღის არდაჰანის კაზაში ამ ორი სახელის არ ყოფნა მიუთითებს, რომ ამ დასახლება ამ დროისთვის სოფლის სტატუსი დაკარგა.Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı": 262-347

სქოლიო

კატეგორია:თურქეთის ისტორიული ქართული სოფლები