თეთრი ციხე (ჰანაქის რაიონი)

თეთრი ციხე () — გამქრალი სოფელი ისტორიულად ერუშეთის მხარეში, არდაჰანის ოლქის ჰანაქის რაიონის სოფელ დელიქდერეს (ჰოშურეთი) საზღვრებში მდებარეობდა.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 185.  ISBN 978-9941-0-7362-5

ისტორია
თეთრი ციხე (Tetritsihe) შედგება ორი სიტყვისგან „თეთრი“ (tetri) თეთრის მნიშვნელობის და „ციხე“ (tsihe) ციხის მნიშვნელობის სიტყვებისგან."თეთრი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5"ციხე" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 „თეთრი ციხის“ მნიშვნელობის ეს ტოპონიმი 1595 წლის ოსმალურ მუფასალ დეფთერში მოიხსენიება იგივე მნიშვნელობით როგორც „აღჯა ყალა“ (اغجە قلعە). ქართველი თურქოლოგი სერგი ჯიქია წერს, რომ ჩილდირის რაიონის აჩაქალეს მსგავსად, ეს ტოპონიმიც შესაძლოა ქართულიდან თურქულად ყოფილიყო თარგმნილი.

თეთრი ციხის ანუ აღჯა ყალას სოფელი მდებარეობდა ერუშეთის მხარეში, რომელიც ისტორიულაფ საქართველოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს მხარე და სოფელი XVI საუკუნის შუა წლებში ქართველებისაგან დაიპყრეს. ერთ-ერთი ცნობილი ძველი ეკლესიაც ამ პერიოდიდან უნდა იყოს შემორჩენილი.Konstantine Martvileli, "Ardahan Bölgesinde" ("არტაანის მხარეში"), Sakartvelo gazetesi, 28 (11) Eylül 1917, sayı: 232.

თეთრი ციხე ან აღჯა ყალა 1595 წლის ოსმალურ მუფასალ დეფთერში დარეგისტრირებულია როგორც სოფელი საქართველოს ვილაიეთში, არდაჰან-ი ბუზურღის ლივის მეშეს ნაჰიაში. ამ დროისთვის ეს დასახლება მთლიანად დაცარიელებული იყო. მიუხედავად ამისა, მისთვის 8499 აქჩე გადასახადი იყო გათვალისწინებული.

სოფელი თეთრი ციხე ან აღჯა ყალა ილდირის ეიალეთის 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალურ ჯებე დეფთერში აღჯა ყალას (اغجە قلعە) სახელით არის აღწერილი. იგივე ადმინისტრაციულ მდგომარეობაში მყოფი სოფელი ჰიჯრი 1137 (1724/1725) წელს 2500 აქჩე გადასახადის სანაცვლოდ სულეიმანის სახელის მქონე პიროვნებაზე იყო მინიჭებული, ხოლო ჰიჯრი 1140 (1727/1728) წელს კი, კვლავ იგივე რაოდენობის გადასახადის სანაცვლოდ აჰმედის სახელის მქონე პიროვნებაზე იყო მინიჭებული.

ოსმალურ მუფასალ დეფთერს გამომცემელი ქართველი თურქოლოგი სერგი ჯიქია წერს, რომ სოფლის სახელი გვიან პერიოდში რუსულ რუპაზე მოიხსენიება „აგჯაქალას“ (Агджакала) ფორმით, რომლის ქვედა ნაწილში ხაროსმანი იყო მონიშნული. თუმცა 1886 წლის რუსულ მოსახლეობის აღწერაში ეს სოფელი არ ფიგურირებს არდაჰანის სანჯაყის არდაჰანის ყაზაში. ამ ჩანაწერებიდან ასეთი დასკვნა გამომდინარეობს, რომ სოფელი თეთრი ციხე ან აღჯა ყალა ამ თარიღამდე მთლიანად გაქრა. ფაქტობრივად, 1917 წელს ქართველმა ჟურნალისტმა და ისტორიკოსმა კონსტანტინე მარტვილელმა დაწერა, რომ სოფელი მიტოვებული იყო და სოფელში ძველი ეკლესიის ნანგრევები მდებარეობდა. მარტვილელის მიცემული ინფორმაციით ისიც ირკვევა, რომ თეთრი ციხე სოფელ დელიქდერესა და სევიმლის შორის მდებარეობდა.

სქოლიო

კატეგორია:თურქეთის ისტორიული ქართული სოფლები