რიზოკარპასო

რიზოკარპასო ( []; ) — ქალაქი მდებარეობს კარპასის ნახევარკუნძულზე, კვიპროსის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ნომინალურად მიეკუთვნება ფამაგუსტის რაიონს, კვიპროსის რესპუბლიკის შემადგენლობაში, თუმცა 1974 წლის თურქული ოკუპაციის შემდეგ იმყოფება ჩრდილოეთ კვიპროსის დე ფაქტო კონტროლის ქვეშ და ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება ისკელეს რაიონს.

რიზოკარპასო კარპასის ნახევარკუნძულზე ერთ-ერთი ყველაზე დიდი დასახლებაა. ქალაქის მიმდებარე ნიადაგი წარმოადგენს ტერა ფუსკას, რომელიც საკმაოდ ნოყიერია. ადგილობრივი პროდუქცია მოიცავს ქარობს, ბამბას, თამბაქოსა და მარცვლეულს. ქალაქის შემოგარენი ცნობილია თავისი ველური ბუნებით და მიიჩნევა კუნძულის ერთ-ერთ ყველაზე მოწესრიგებულ და ხელშეუხებელ ადგილად. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარეობს კარპასის ეროვნული პარკი, სადაც ბინადრობენ კარპასის ვირები. ამ ადგილზე ვხვდებით კუნძულის ერთ-ერთი ულამაზეს სანაპიროებს.

მოსახლეობის ეკონომიკა ძირითადად აგრარულ დარგებზე — სოფლის მეურნეობაზე, მეცხოველეობასა და თევზჭერაზე —ა დამყარებული. XXI საუკუნის დასაწყისიდან ქალაქმა ეკო-ტურიზმის კონცეფცია აითვისა: ძველი ტრადიციული სახლები გადაკეთდა სტუმართასახლებად, რომლებიც ინარჩუნებენ ტრადიციულ არქიტექტურულ სტილს. ტერიტორიაზე არ არის განვითარებული ინდუსტრიული საქმიანობა.

 გეოგრაფია  
რიზოკარპასოს ჩრდილოეთით ორ კილომეტრში მდებარეობს აიფილონის სანაპირო, რომელსაც მუნიციპალიტეტი განაგებს როგორც საჯარო პლაჟს. სანაპიროს სახელი ეწოდა აიოს ფილონის ეკლესიისგან, რომელიც განთავსებულია უძველეს ქალაქ კარპასიაში, სანაპიროდან 500 მეტრში. სანაპირო წარმოადგენს ქვეშევრდომა ზღვის კუს საბუდარ ტერიტორიას, რის გამოც ის კონსერვაციის სპეციალისტების ყურადღების ცენტრშია. ტურისტული გიდების მიხედვით, სანაპირო ასევე ცნობილია როგორც ერთ-ერთი საუკეთესო ადგილი მზის ჩასვლის სანახავად. აგვისტოში აიფილონის სანაპიროზე იმართება ყოველწლიური ფესტივალი, რომელიც ზღვის კუს ეძღვნება და მოიცავს კონცერტებს, კუს ბახალების ზღვაში გაშვებას, სანაპიროს დასუფთავებასა და სხვა ეკოლოგიურ აქტივობებს.

 კლიმატი 
რიზოკარპასოს კლიმატი თბილი და ზომიერია. ქვემოთ მოცემულია საშუალო თვიური მაქსიმალური და მინიმალური ტემპერატურები °C-ში:

+ საშუალო ტემპერატურა რიზოკარპასოშიWorld Weather Online, წვდომის თარიღი: 4 ნოემბერი, 2021 თვე  იანვარი  თებერვალი  მარტი  აპრილი  მაისი  ივნისი  ივლისი  აგვისტო  სექტემბერი  ოქტომბერი  ნოემბერი  დეკემბერი  საშუალო მაქსიმალური ტემპ. (°C) 16  16  18  21  25  28  31  32  30  27  22  18  24 მინიმალური ტემპ. (°C) 13  13  14  16  20  24  27  27  26  23  19  15  20

 ისტორია 

1222 წელს ლუზინიანთა დინასტია, რომელიც მართავდა კვიპროსის სამეფოს, ლათინ არისტოკრატიასთან ერთად, წყვეტს, რომ ქალაქებში არსებული ტრადიციული ბერძნული ეპარქიები გაუქმდეს. კარპასია იყო იმ ოთხი ეპარქიიდან ერთ-ერთი, რომლებიც ფუნქციონირებას აგრძელებდნენ — სოლეა, არსინოესა და ლეფკარასთან ერთად. პრაქტიკულად, კარპასიის ეპარქიამ ჩაანაცვლა ფამაგუსტას ეპარქია, რადგან მისი მღვდელმთავარი გადაასახლეს რიზოკარპასოში და მსახურებას განაგრძობდა წმინდა სინესიოსში, რომელიც იყო რეგიონის მთავარი მართლმადიდებლური ტაძარი. აღნიშნული გადაწყვეტილება ოფიციალურად დამტკიცდა ბულა კიპრიათი — რომის პაპი ალექსანდრე IV-ის მიერ 1260 წელს გამოცემული პაპის ბულით. თუმცა, მიუხედავად ოფიციალური გადაწყვეტილებისა, სავარაუდოა, რომ XIII საუკუნისთვის ეპისკოპოსები რეალურად აღარ ცხოვრობდნენ კარპასიაში და საქმიანობას აგრძელებდნენ ფამაგუსტიდან.

სტეფანო ლუზინიანის ცნობით, რიზოკარპასო ეკუთვნოდა დე ნორესების ფეოდალურ მამულს, სანამ ჯაკომო II-მ არ ჩამოართვა ეს უფლება დედოფალ შარლოტას მხარდაჭერის გამო.

ქალაქში მდებარეობს ორი ტაძარი — წმინდა სინესიოსი და სამების ტაძარი. ისინი წარმოადგენენ კვიპროსული შერეული არქიტექტურის ნიმუშებს, რომელშიც ლუზინიანთა მიერ შემოტანილი გვიანდელი გოთიკური ელემენტები შერწყმულია ბიზანტიური ტრადიციის სტილთან. ეს ტაძრები განეკუთვნება იმ იშვიათ ქრისტიანულ ტაძრებს, რომლებიც დღემდე ფუნქციონირებენ ჩრდილოეთ კვიპროსში და, როგორც ცნობილია, მათი ღვთისმსახურება რამდენჯერმე შეაჩერა თურქი კვიპროსელების პოლიციელების ჩარევამ.Turkish Cypriot ‘Grinches’ Steal Christmas, Stop Holiday Liturgy

რიზოკარპასო ნაწილობრივ გადაკვრით მდებარეობს უძველესი კარპასიის ტერიტორიაზე, რომელიც ლეგენდის თანახმად დააარსა მეფე პიგმალიონ ტირელმა.

 დემოგრაფია 
1974 წლამდე რიზოკარპასო ძირითადად დასახლებული იყო ბერძენი კვიპროსელებით. 1974 წლის 20 ივლისს თურქეთის შეჭრის]] დროს ნახევარკუნძული თურქული ჯარების მიერ მოექცა ბლოკადაში, რის გამოც ქალაქის ბერძენმა მოსახლეობამ ვერ მოახერხა სამხრეთში გაქცევა. ამის შედეგად, დღეს რიზოკარპასო ჩრდილოეთის ტერიტორიაზე დარჩენილი ბერძენი მოსახლეობის უდიდესი ცენტრი გახდა, დაახლოებით 250 ენკლავში მყოფი ბერძენი მკვიდრით. მიუხედავად ამისა, 1974-დან 1985 წლამდე პერიოდში სოფელი დაახლოებით 2500 ბერძენმა კვიპროსელმა დატოვა. დღევანდელი ბერძნული მოსახლეობა უმეტესად ხანდაზმულებს წარმოადგენს და თანდათან მცირდება, თუმცა მათ ჯერ კიდევ აწვდიან დახმარებას გაეროს ძალები, რის გამოც კვიპროსული პროდუქცია გარკვეულწილად ხელმისაწვდომია ქალაქში. რიზოკარპასო თურქული არმიის მიერ ოკუპირებულ იქნა ოკუპაციის ადრეულ ეტაპზევე.

1977 წელს ქალაქში ჩაასახლეს თურქი მიგრანტები თურქეთის სხვადასხვა რეგიონიდან, მათ შორის ყარსიდან, მუშიდან, დიარაბაკირიდან, აღრიდან (აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონი), ასევე მერსინიდან და ადანიდან (ხმელთაშუაზღვისპირეთის რეგიონი), აქქუშიდან, ჩარშამბადან, აქჩააბათიდან, სურმენედან, არაქლიდან და ტრაბზონიდან (შავი ზღვის რეგიონი). XXI საუკუნეში რამდენიმე თურქმა კვიპროსელმა და ევროპელმა მოქალაქემ შეიძინა უძრავი ქონება რიზოკარპასოში და ამჟამად იქ ცხოვრობენ.

 პოლიტიკა 
ქალაქს ჰყავს თურქ-კვიპროსელთა მუნიციპალური მერი, რომელიც რესპუბლიკური თურქული პარტიის წევრი სუფი ჯოშიუნია. მან მერად არჩევა 2014 წელს შეძლო, როდესაც ხმების 50%-ზე მეტი მიიღო და დაამარცხა თავის წინამორბედი, ეროვნული ერთობის პარტიის წევრი მეჰმეთ დემირჯი.

 კულტურა და ტურიზმი 
თურქი კვიპრიოტების მიერ დაარსებული სპორტული კლუბი „დიფკარპაზის სპორტული კლუბი“ შეიქმნა 1978 წელს;Cyprus Turkish Football Federation — დიფკარპაზის სპორტული კლუბი მისი საფეხბურთო გუნდი 2015 წელს ასპარეზობდა ჩრდილოეთ კვიპროსის საფეხბურთო ასოციაციის K-PET მე-2 ლიგაში.ჩრდილოეთ კვიპროსის საფეხბურთო კლუბთა ასოციაცია  ქალაქში ფუნქციონირებს დაწყებითი სკოლა და რეჯეფ თაიფ ერდოღანის სახელობის საშუალო სკოლა.BRTK — რიზოკარპასოს რეჯეფ თაიფ ერდოღანის სახელობის საშუალო სკოლა
რიზოკარპასოში მოქმედებს მცირე ტურისტული ობიექტები. ქალაქიდან დაახლოებით 20 კილომეტრის აღმოსავლეთით მდებარეობს ოქროს სანაპირო, დაახლოებით 4 კილომეტრის სიგრძის ხელშეუხებელი პლაჟი, ასევე აპოსტოლოს ანდრეასის მონასტერი.

 საერთაშორისო ურთიერთობები 
 ტყუპი და პარტნიორი ქალაქები 
რიზოკარპასო დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:

 ანკარა, თურქეთი (1986 წლიდან)

 ფენდიკი, სტამბოლი, თურქეთი (1986 წლიდან)

 იასამალის რაიონი, ბაქო, აზერბაიჯანი (2005 წლიდან)

 არდეშენი, რიზე, თურქეთი

 ტატვანი, ბიტლისი, თურქეთი

იხილეთ აგრეთვე
რიზოკარპასოს დაწყებითი სკოლა
კორმაკიტისი

რესურსები ინტერნეტში
რიზოკარპასოს ფოტოები

სქოლიო

კატეგორია:ფამაგუსტის რაიონის დასახლებები
კატეგორია:ისკელეს რაიონის დასახლებები
კატეგორია:ჩრდილოეთ კვიპროსის მუნიციპალიტეტები
კატეგორია:ბერძნული ენკლავები ჩრდილოეთ კვიპროსში
კატეგორია:ჩრდილოეთ კვიპროსის დასახლებული პუნქტები
კატეგორია:ჩრდილოეთ კვიპროსის რაიონები
კატეგორია:კვიპროსის ქალაქები