ზიადოღლუს ტომი

ზიადოღლუების დინასტია () — აზერბაიჯანული გავლენიანი ფეოდალური ოჯახი, რომელიც რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში მნიშვნელოვან პოლიტიკურ როლს ასრულებდა სამხრეთ კავკასიაში. ოჯახის წარმომადგენლებმა განაგეს ყარაბაღის ბეგლარბეკობა (1555-1695), განჯის სახანო (1747-1804, 1826-1827) და კახეთი (1651-1664, 1694-1703). ზიადოღლუების ზოგიერთი წარმომადგენელი სხვადასხვა სამთავრობო თანამდებობებზეც იყო დანიშნული სეფიანთა სახელმწიფოში, რუსეთის იმპერიასა და აზერბაიჯანის დემოკრატიულ რესპუბლიკაში.

 ისტორია 
ზიადოღლუების ოჯახის წინაპრები ყაჯარული წარმოშობისა იყვნენ და დიდი ხნის განმავლობაში ოსმალეთის იმპერიის რუმის პროვინციაში ცხოვრობდნენ. ოჯახის ერთ-ერთმა წევრმა, ხაზარ ბეიმ, რუმის პროვინცია დატოვა და აზერბაიჯანში გადავიდა. ლაჰიჯანში მან თავისი ვაჟი, უმმატ ხანი, შაჰ თამაზ I-ს გააცნო. სახელმწიფოსადმი ერთგულებისთვის  უმმატ ხანს ზიადოღლუს ტიტული მიენიჭა. მისი გარდაცვალების შემდეგ შაჰი კვლავ კეთილგანწყობითა და ნდობით ეპყრობოდა მის ვაჟებს.

შაჰ თამაზ I-ის მიერ აზერბაიჯანის განსხვავებული ფეოდალური სამფლობელოების საბოლოო გაერთიანების შედეგად, 1551 წელს უმატ ხანის ვაჟი, შაჰვერდი სულთან ზიადოღლუ,  ყარაბაღისა და განჯის ბეილერბეიად დაინიშნა.Willem Floor, «A third manual of Safavid administration», გვ. 258 ყარაბაღის ბეგლარების ოფიციალური შემოსავალი იმდენად მნიშვნელოვანი იყო, რომ ის ასტრაბადის ბეგლარების შემოსავალზე ორჯერ მეტს შეადგენდა. ზიადოღლუების განკარგულებაში იყო 24,762 თუმანი და 987 დინარი, ხოლო მათ შეეძლოთ 6,084 კაციანი სამხედრო კონტინგენტის გამოყვანა.Leonard Michael Helfgott, «The Rise of the Qâjâr Dynasty», გვ. 143

შაჰვერდი სულთანი განსაკუთრებით მნიშვნელოვან პოლიტიკურ როლს ასრულებდა სეფიანთა სამეფო კარზე. თურქეთ-სპარსეთის ომის მძიმე პერიოდში მისმა სამხედრო დანაყოფებმა გადამწყვეტი გამარჯვება მოიპოვეს ისკანდერ ფაშას ოსმალურ რაზმზე, რომელიც ერზურუმის ალყაში აღებას ცდილობდა. ამ გამარჯვებამ არსებითად შეუწყო ხელი სეფიანთა სახელმწიფოს სამხრეთ კავკასიაში საბოლოო გამარჯვებასა და ერევნის მნიშვნელოვანი ცენტრის შენარჩუნებას. შაჰვერდი სულთანის ამ  სამხედრო მომსახურებისთვის მას მიენიჭა მუსაჰიბის პატივცემული ტიტული და ასევე მიიღო დანეკის ტერიტორია შაქის მნიშვნელოვან რეგიონში.И. К. Павлова, «Хроника времён Сефевидов. Сочинение Мухаммад-Масума Исфахани „Хуласат ас-сияр“», გვ. 60

შაჰვერდი სულთანს სამი ვაჟი ჰყავდა, რომელთაგან თითოეული მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა სამხედრო-ადმინისტრაციულ სისტემაში. მათგან ერთ-ერთი, ხალილ ხანი, კიდევ მამის სიცოცხლეში გახდა ასტრაბადის ბეგლარბეგი და ყაჯარების მთელი ტომის აღიარებული მეთაური. მეორე ვაჟმა, იბრაჰიმ ხანმა (1564-1575), მამის გარდაცვალების შემდეგ დაიწყო მმართველობა, რომლის გარდაცვალების შემდეგაც ტახტზე მისი უმცროსი ძმა, იუსიფ ხალიფა (1575-1576) ავიდა. მისი გარდაცვალების შემდეგ ძალაუფლება კანონიერად ხალილ ხანის ვაჟს, მუჰამედ ხანს (1588-1590) გადაეცა. ის ამ ტერიტორიის  1614 წლამდე წარმატებულად მართავდა, სანამ თეიმურაზის წინააღმდეგ ლაშქრობისას გარდაიცვალა.

1590 წელს ჰასან ხანის ოჯახის ერთ-ერთი გამოჩენილი წარმომადგენელი შირაზის მნიშვნელოვანი ქალაქის დარუღად დაინიშნა. კიდევ ერთი ზიადოღლუ, ჰუსეინ ხანი, 1601-1603 წლებში ასტრაბადის გუბერნატორის მაღალ თანამდებობას იკავებდა, სანამ  ყარაბაღში არ გაიწვიეს.A. Lambton, «Qajar Persia», გვ. 2 მუჰამედ ხანის შემდეგ მისი ვაჟები, მურშიდგულუ ხანი და მუჰამედგულუ ხანი, განაგრძობდნენ ოჯახის მმართველობით ტრადიციებს. ამ უკანასკნელის მმართველობის პერიოდი, მიუხედავად იმისა, რომ შაჰ აბას I-მა იგი თანამდებობიდან გადააყენა, ყარაბაღის კულტურული და ეკონომიკური აყვავებით გამოირჩეოდა. მუჰამედგულუ ხანი ყარაბაღს სიცოცხლის ბოლომდე მართავდა, რის შემდეგაც რეგიონის მმართველობა მის ვაჟს, მურთაზაგულუ ხანს (1651-1664) კანონიერად გადაეცა.И. К. Павлова, «Хроника времён Сефевидов. Сочинение Мухаммад-Масума Исфахани „Хуласат ас-сияр“», გვ. 61

1758 წელს ყარაბაღის ხანმა ფანაჰალი ჯავანშირმა შაჰვერდი ხანი შეიპყრო და შუშაში ჩამოიყვანა, რადგან მან მუჰამედ ჰასან ხან გოვანლი ყაჯარი ყარაბაღთან ომისკენ მძიმე პირობებში წააქეზა. ფანაჰალიმ განჯის ახალ მმართველად მუჰამედგულუ ხანი დანიშნა. ურმიის სახანოს მმართველის, ფატალი ხან აფშარის, ყარაბაღზე განხორციელებული თავდასხმის შემდეგ, შაჰვერდი ხანი ტყვეობიდან გაიქცა და მასთან თავშესაფარი იპოვა. ფათალი ხანმა კვლავ განჯის მმართველად შაჰვერდი ხანი დანიშნა. შაჰვერდი ხან ზიადოღლუ 1765 წელს გარდაიცვალა.Ənvər Çingizoğlu. Qacarlar və Qacar kəndi. — Bakı: Şuşa, 2008. — გვ. 368.

შაჰვერდი ხანის გარდაცვალების შემდეგ ხელისუფლებაში მისი ძმა, რზაგულუ ხანი მოვიდა, რომელიც მოგვიანებით ქერიმ ხან ზენდმა შეიპყრო და შირაზში წაიყვანა. მის შემდეგ ტახტი შაჰვერდის ვაჟს, მუჰამედ ჰასანს გადაეცა, რომელმაც სახანო საქართველოზე დამოკიდებულებისგან განთავისუფლა, მაგრამ 1778 წელს მისმა ძმამ, მუჰამედ II-მ, ტახტიდან ჩამოაგდო.[8] მუჰამედ ხანი ყარაბაღის ხანმა იბრაჰიმ ხალილმა 1789 წელს სიკვდილით დასაჯა. შედეგად, განჯის ახალი ხანი შაჰვერდის კიდევ ერთი ვაჟი, ჯავად ხანი გახდა, რომელმაც წარმატებით შეძლო სახანოს დაცვა იბრაჰიმ ხალილის მიერ განხორციელებული თავდასხმისგან.Çingizoğlu, 2008, გვ. 207. ჯავად ხანი 1804 წლის 3-4 იანვრის ღამეს განჯის ციხესიმაგრის შტურმის დროს მოკლეს.Çingizoğlu, 2008, გვ. 211.

 სქოლიო 

კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია