ბოშათა საერთაშორისო დღე

ბოშათა საერთაშორისო დღე (8 აპრილი) არის დღე, რომელიც ეძღვნება ბოშურ კულტურას და ბოშების წინაშე არსებული პრობლემების გაცნობიერებას.

წარმოშობა
ბოშათა საერთაშორისო დღე ოფიციალურად გამოცხადდა 1990 წელს, სეროცკში (პოლონეთი), ბოშათა საერთაშორისო კავშირის (IRU) მეოთხე მსოფლიო კონგრესის ფარგლებში. აღნიშნული დღე შეირჩა 1971 წლის 7–12 შორის ჩელსფილდში (ლონდონის მახლობლად) გამართული ბოშა წარმომადგენლების პირველი მნიშვნელოვანი საერთაშორისო შეხვედრის პატივსაცემად.

საერთაშორისო რეაქცია
რომის პაპი იოანე პავლე II თავის მორწმუნეებს მოუწოდებდა, ბოშების მიმართ თანაგრძნობითა და პატივისცემით მოქცეულიყვნენ.

2004 წელს ადამ ეარელი აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტიდან გამოხატავდა შეშფოთებას ბოშების წინააღმდეგ ადამიანის უფლებათა დარღვევებზე და მოუწოდებდა ევროპულ მთავრობებს ტოლერანტობის წახალისებისკენ.

2006 წელს მაუდ დე ბუერ-ბუკიკიო, ევროპის საბჭოს მთავარი მდივნის მოადგილე, ყურადღებას ამახვილებდა ანტიბოშური განწყობების ზრდაზე და მოუწოდებდა ბოშა თემებს, ებრძოლათ მძიმე სიცოცხლის პირობების გასაუმჯობესებლად, რაც გრძელვადიანი და ფართოდ გავრცელებული დისკრიმინაციის შედეგი იყო.

2009 წელს აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი ჰილარი კლინტონი საუბრობდა ბოშა ხალხის ადამიანის უფლებების დაცვასა და ხელშეწყობაზე ევროპაში.

 კულტურული დიპლომატიის ინსტრუმენტი 
ბოშათა საერთაშორისო დღე კულტურული დიპლომატიის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ინსტრუმენტად ჩამოყალიბდა XXI საუკუნის დასაწყისიდან. მისი საშუალებით ბოშათა თემები სხვადასხვა ქვეყანაში ახერხებენ კულტურული თვითწარმოჩენის, პოზიტიური იდენტობის ფორმირების და სტერეოტიპების დაძლევის პროცესში აქტიურ ჩართვას.

კულტურულ ღონისძიებაში მონაწილეობა, რომელიც ეძღვნება ამ დღეს, ითვალისწინებს როგორც ტრადიციულ ფოლკლორულ წარმოდგენებს (მათ შორის ბოშურ მუსიკას, ცეკვასა და კულინარიას), ასევე თანამედროვე ხელოვნებისა და ლიტერატურის ნიმუშების პოპულარიზაციას. ეს ფორმატი განსაკუთრებით ეფექტურია ისეთ საზოგადოებებში, სადაც ბოშა მოსახლეობა დიდი ხნის განმავლობაში წარმოადგენდა კულტურულად „უხილავ“ ჯგუფს.Hancock, Ian. We are the Romani People. University of Hertfordshire Press, 2002.

ბოლო წლებში გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია, ევროპის კავშირი და იუნესკო გამოყოფენ ბიუჯეტებს, რომლებიც მიმართულია ბოშების კულტურული თვითწარმოჩენის ხელშეწყობისკენ. ამ ფონზე, ბოშათა საერთაშორისო დღემ მიიღო ახალი მნიშვნელობა — იგი იქცა არა მხოლოდ სამხილებლად დისკრიმინაციისა და სოციალური გარიყვას წინააღმდეგ, არამედ პოზიტიური ნარატივის ჩამოსაყალიბებლად.UNESCO. “Cultural policies for the promotion of Romani heritage”. Report, 2018.

მნიშვნელოვანია, რომ აღნიშნული ღონისძიებების ნაწილი ტარდება ოფიციალურ სახელმწიფო სივრცეებშიც — საკანონმდებლო ორგანოებში, უნივერსიტეტებსა და დიპლომატიურ წარმომადგენლობებში, რაც კიდევ უფრო აძლიერებს ბოშათა კულტურული წვლილის აღიარებას. მაგალითისთვის, 2019 წელს ფრანგული ინსტიტუტი თანამშრომლობდა ბოშა ხელოვანებთან პარიზში გამართულ ფესტივალზე "Roma Dives", რომელშიც მონაწილეობდნენ ევროპის სხვადასხვა ქვეყნებიდან მოწვეული არტისტები.French Institute. "Roma Dives: Journée internationale des Roms." Programme, Paris, 2019.

ამრიგად, ბოშათა საერთაშორისო დღე იქცა იმ პლატფორმად, სადაც ეთნიკური უმცირესობები არა მხოლოდ საკუთარ პრობლემებზე საუბრობენ, არამედ ქმნიან პოზიტიურ, თანასწორუფლებიან სივრცეს კულტურული და მოქალაქეობრივი მონაწილეობისათვის.

 ბოშათა საერთაშორისო დღის მნიშვნელობა თანამედროვე ევროპაში 
ბოშათა საერთაშორისო დღე ევროპულ საზოგადოებაში არამხოლოდ კულტურული მრავალფეროვნების აღნიშვნას ემსახურება, არამედ მნიშვნელოვან სოციალურ-პოლიტიკურ განზომილებასაც იძენს. XXI საუკუნის ევროპაში, სადაც მიგრაცია, მულტიკულტურალიზმი და ევროპული ინტეგრაცია წამყვან გამოწვევებად იქცა, ბოშათა საკითხი გახდა ადამიანის უფლებებისა და სოციალური ჩართულობის სიმბოლო.

მიუხედავად იმისა, რომ მრავალი ქვეყანა, განსაკუთრებით დასავლეთ ევროპაში, ბოშათა უფლებების დასაცავად შემოიღო სპეციალური პროგრამები, რეალობა კვლავ მიანიშნებს სისტემურ დისკრიმინაციაზე, განსაკუთრებით განათლების, ჯანმრთელობის დაცვასა და დასაქმების სფეროში.Guy, Will. Between Past and Future: The Roma of Central and Eastern Europe. University of Hertfordshire Press, 2001. ბოშათა საერთაშორისო დღე, ამ კონტექსტში, იქცა ერთგვარ სამოქალაქო დიალოგის პლატფორმად, სადაც სამოქალაქო საზოგადოება, სახელმწიფო სტრუქტურები და ბოშა თემები ცდილობენ ინკლუზიური პოლიტიკის ერთობლივ ფორმირებას.

ბოლო წლებში, საერთაშორისო ორგანიზაციების – როგორიცაა ევროპის საბჭო, ევროკავშირი და გაერო – ჩართულობამ ხელი შეუწყო პრობლემების საერთაშორისო სამართლის დონეზე წამოწევას. მაგალითად, ევროკავშირის საბჭომ 2020 წელს მიიღო „ბოშათა თანასწორობის სტრატეგია 2030 წლისთვის“, რაც ხაზს უსვამს გრძელვადიანი სტრუქტურული ცვლილებების აუცილებლობას.European Commission. "EU Roma strategic framework for equality, inclusion and participation for 2020–2030." Brussels, 2020.

ამავე დროს, ბოშათა საერთაშორისო დღის გარშემო არსებული აქტივობები მედიასაშუალებების საშუალებით აქტიურად აისახება საზოგადოებრივ აზრზე. კულტურული ღონისძიებები, დოკუმენტური ფილმები, ფოტოექსპოზიციები და საგანმანათლებლო ინიციატივები ხელს უწყობს ბოშებისადმი სტერეოტიპული წარმოდგენების გარღვევას და რეალურ ინტეგრაციას.

ამგვარად, ბოშათა საერთაშორისო დღე ბოშათა თემისთვის არ არის მხოლოდ იდენტობის დღესასწაული — იგი წარმოადგენს თანასწორობისთვის ბრძოლის სიმბოლოს, რომელიც საერთაშორისო საზოგადოების მორალურ ვალდებულებად უნდა იქცეს.McGarry, Aidan. Romaphobia: The Last Acceptable Form of Racism. Zed Books, 2017.

 ციფრული მეხსიერება და ბოშური იდენტობა 
ბოშათა საერთაშორისო დღე სულ უფრო მეტად იყენებს ციფრული მედიის პოტენციალს ბოშური იდენტობის არქივირებისა და გავრცელებისთვის. სოციალური ქსელები, ბლოგები და ვიდეოპლატფორმები იქცა იმ სივრცედ, სადაც ბოშა ახალგაზრდობა ავითარებს კოლექტიურ მეხსიერებას, აზიარებს ისტორიებსა და კულტურულ ღირებულებებს, რაც ხელშემწყობია თემის თაობათშორისი დაკავშირებისთვის.Romanonet. "Digital platforms and Romani identity", 2021.

რესურსები ინტერნეტში
ბოშათა საერთაშორისო დღე — 8 აპრილი, 2013; დოიჩე ველე-ს მიერ მომზადებული მასალა

სქოლიო

კატეგორია:ბოშების კულტურა
კატეგორია:ბოშების უფლებები
კატეგორია:საერთაშორისო დღის აღნიშვნები
კატეგორია:აპრილის აღნიშვნები
კატეგორია:მართლები და უმცირესობების საერთაშორისო დღეები
კატეგორია:დისკრიმინაციის წინააღმდეგ ბრძოლა
კატეგორია:ადამიანის უფლებები ევროპაში
კატეგორია:ევროკავშირის სოციალური პოლიტიკა
კატეგორია:ბოშების ისტორია
კატეგორია:დოკუმენტური ფილმები ბოშებზე
კატეგორია:ბოშები
კატეგორია:საერთაშორისო დღესასწაულები