მაგნოზავრი

მაგნოზავრი — ( დიდი  ხვლიკი) თეროპოდისებრი დინოზავრის გვარი შუა იურული პერიოდიდან. ხშირად მოიხსენიებდნენ  მეგალოზავრად. 
ისტორია და ტაქსონომია
მინი|მარცხნივ|რეკონსტრურირებული ვერსია
1923 წელს ფრიდრიხ ფონ ჰუენემ დაასახელა მეგალოზავრუს ნეზერკომბენსისი ნაწილობრივი ჩონჩხისგან (OUM J12143), რომელიც იპოვეს ბაიოცის ხანის შუა იურული პერიოდის ინფერიორ ოლიტიდან. Ogg, J. G.; Hinnov, L. A. (2012). "Jurassic". In Gradstein, Felix M.; Ogg, Gabi M.; Ogg, J. G.; Schmitz, Mark D. (eds.). The Geologic Time Scale 2012. Vol. 2. Contributor: Huang, C. A. Elsevier Science. pp. 731–790. ISBN 9780444594488. 
მე-19 საუკუნეში ვ. პარკერმა იპოვა იგი ნეზერკომბთან ახლოს, შერბორნის ჩრდილოეთით, დორსეტში, ინგლისში. მასალა შეიცავდა ნაწილობრივ კბილისებრ, დორსალურ და კაუდალურ მალებს, თეძოს ძვლის ნაწილს, მარჯვენა ბოქვენის ნაწილს, ბარძაყის ძვლის შიდა ნაწილსა და წვივის ძვლებს, რომლებიც შესაძლოა ახალგაზრდა ინდივიდისგან იყო აღებული. ჰიუნემ ის მეგალოსაურუსის უფრო პრიმიტიულ სახეობად განმარტა. von Huene, F. (1923). Carnivorous Saurischia in Europe since the Triassic. Bulletin of the Geological Society of America 34:449-458.

1926 წელს ფრიდრიხ ფონ ჰუენემ ინგლისის ქვემო ლიასიდან აღებულ ნიმუშს  BMNH 41352 
(ეს უკანასკნელი რიჩარდ ლიდეკერმა პირველად 1888 წელს აღწერა),  კბილის სახეობას მეგალოსავრუს ლიდეკერი დაარქვა. von Huene, F. (1926). The carnivorous Saurischia in the Jura and Cretaceous formations, principally in Europe. Revista del Museo de La Plata 29:35-167. Lydekker, R. (1888). Catalogue of the Fossil Reptilia and Amphibia in the British Museum (Natural History). Part I. Containing the Orders Ornithosauria, Crocodilia, Dinosauria, Squamata, Rhynchocephalia, and Proterosauria. British Museum (Natural History):London, 309 p. 
საბოლოოდ, 1932 წელს მკვლევარმა შექმნა გვარი მაგნოზავრი, მას მ. ლიდეკერი უწოდა და ამ გვარისთვის მესამე სახეობა, მ. ვუდვორდი შექმნა. მ. ვუდვორდი დაფუძნებული იყო ქვემო ლიასიდან აღებულ წვივის ძვალზე (BMNH R.3542), რომელსაც მან ერთდროულად და შემთხვევით ასევე დაარქვა სარკოზავრი ანდრეუსი; von Huene, F. (1932). Die fossile Reptil-Ordnung Saurischia, ihre Entwicklung und Geschichte. Monographien zur Geologie und Palaeontologie 1(4) [German] 
1956 ფონ ჰიუენემ წელს ამ უკანასკნელ სახელს მიანიჭა პრიორიტეტი. კიდევ უფრო დამაბნეველი იყო ის, რომ იმავე 1932 წლის პუბლიკაციაში ფონ ჰიუენმა სარკოზავრ ვუდის სახელი შეუცვალა და მაგნოზავრ ვუდი უწოდა.

1990-იან წლებამდე ამ გვარს არ აქცევდნენ ყურადღებას. კერძოდ, განიხილავდნენ როგორც მეგალოზავრის სახეობა. Waldman, M. (1974). "Megalosaurids from the Bajocian (Middle Jurassic) of Dorset". Palaeontology 17(2):325-339. 
კვლევების შედეგად კი მაგნოზავრი გამოიყო ცალკე გვარად.  Molnar, R.E., Kurzanov, S.M., and Dong, Z. (1990). "Carnosauria". In: Weishampel, D.B., Dodson, P., and Osmólska, H. (eds.), The Dinosauria. University of California Press:Berkeley and Los Angeles, p. 169-209. ISBN 0-520-06727-4 Rauhut, O.W.M. (2003). "The Interrelationships and Evolution of Basal Theropod Dinosaurs." Special Papers in Palaeontology 69. The Palaeontological Association:London, 213 p. Holtz Jr., T.R., Molnar, R.E., and Currie, P.J. (2004). "Basal Tetanurae". In: Weishampel, D.B., Dodson, P., and Osmólska, H. (eds.), The Dinosauria (second edition). Berkeley: University of California Press:Berkeley, p. 71-110. ISBN 0-520-24209-2 ასევე, არსებობს მორფოლოგიური განსხვავებები ამ ორ სახეობას შორის: მაგალითად, შესაძლებელია, რომ მეგალოზავრის წვივის ძვლები შეკუმშული იყოს, მაგნოზავრისგან განსხვავებით. Holtz Jr., T.R., Molnar, R.E., and Currie, P.J. (2004). "Basal Tetanurae". In: Weishampel, D.B., Dodson, P., and Osmólska, H. (eds.), The Dinosauria (second edition). Berkeley: University of California Press:Berkeley, p. 71-110. ISBN 0-520-24209-2 
გამოკვლევების დროს გამოითქვა მოსაზრება, რომ მაგნოზავრი და ეუსტრეპტოსპონდილი ერთი და იგივე გვარია, რადგან ორივეს აქვს კბილის მსგავსი გაფართოებული წინა წვერი და გადიდებული მესამე კბილის წვერი. ამიტომ მან  ეუსტრეპტოსპონდილ ოქსონიენს მაგნოზავრ ოქსონიენსი დაარქვა. აღსანიშნავია, რომ ამ მოსაზრებამ დიდ ხანს არ გასტანა. სამეცნიერო საზოგადოებამ მალევე უარყო ეს უკანასკნელი აზრი. Rauhut, O.W.M. (2003). "The Interrelationships and Evolution of Basal Theropod Dinosaurs." Special Papers in Palaeontology 69. The Palaeontological Association:London, 213 p. მიმოხილვებმა აჩვენა, რომ ის, სავარაუდოდ, ბაზალური ტეტანურანია, სავარაუდოდ, მეგალოზავრიდი. Holtz Jr., T.R., Molnar, R.E., and Currie, P.J. (2004). "Basal Tetanurae". In: Weishampel, D.B., Dodson, P., and Osmólska, H. (eds.), The Dinosauria (second edition). Berkeley: University of California Press:Berkeley, p. 71-110. ISBN 0-520-24209-2 Paul, G.S. (1988). Predatory Dinosaurs of the World. Simon & Schuster:New York, 464 p. ISBN 0-671-61946-2 Benson, R.B.J. (2010). "A description of Megalosaurus bucklandii (Dinosauria: Theropoda) from the Bathonian of the UK and the relationships of Middle Jurassic theropods". Zoological Journal of the Linnean Society. 158 (4): 882–935. doi:10.1111/j.1096-3642.2009.00569.x. 

როჯერ ბენსონის მიერ 2010 წელს ჩატარებული დეტალური ხელახალი აღწერით, დაასკვნეს, რომ მაგნოზავრი იყო ვალიდური ტაქსონი, მეგალოსავრიდული მეგალოსავროიდი და დაახლოებით 175 მილიონი წლის ასაკით ტეტანურების უძველესი წევრი. Benson, Roger B. J. (2010-03-15). "The osteology of Magnosaurus nethercombensis (Dinosauria, Theropoda) from the Bajocian (Middle Jurassic) of the United Kingdom and a re-examination of the oldest records of tetanurans". Journal of Systematic Palaeontology. 8 (1): 131–146. Bibcode:2010JSPal...8..131B. doi:10.1080/14772011003603515. ISSN 1477-2019. S2CID 140198723.

აღწერა
მინი|მარჯვნივ|მაგნოზავრის ზომა (მწვანე ფერით) ორ სხვა აფროვენატორინთან შედარებითვინაიდან ნაშთები იშვიათი და ფრაგმენტულია, მისი ანატომიური მახასიათებლების შესახებ დეტალების უმეტესობა უცნობია. ეს უნდა ყოფილიყო დინოზავრისთვის საშუალო ზომის ორფეხა მტაცებელი ცხოველი. მასთან ყველაზე მსგავსი ცხოველები, სავარაუდოდ, იქნებოდა ეუსტრეპტოსპონდილი, დუბრეილოზავრი და აფროვენატორი. Holtz Jr., T.R., Molnar, R.E., and Currie, P.J. (2004). "Basal Tetanurae". In: Weishampel, D.B., Dodson, P., and Osmólska, H. (eds.), The Dinosauria (second edition). Berkeley: University of California Press:Berkeley, p. 71-110. ISBN 0-520-24209-2 ერთი მოსაზრებით ამ ტიპის ორგანიზმის მასა დაახლოებით 175 კგ (386 ფუნტი) უნდა ყოფილიყო, რაც შეესაბამება დაახლოებით ოთხ მეტრს (13.1 ფუტი) სიგრძეს. Paul, G.S. (1988). Predatory Dinosaurs of the World. Simon & Schuster:New York, 464 p. ISBN 0-671-61946-2 თუმცა  მკვლევარმა ბენსონმა 2010 წელს აღნიშნა, რომ დინოზავრის ეს სახეობა დაახლოებით ნახევარი ტონა უნდა ყოფილიყო. ხოლო ცხოველის თეძომდე სიმაღლე ერთ მეტრზე მეტი უნდა ყოფილიყო.

კლასიპიკაცია
მაგნოზავრის ფილოგენეტიკური პოზიცია კარანოს და სხვების (2012) მიხედვით ნაჩვენებია ამ კლადოგრამაზე: M.T. Carrano, R.B.J. Benson, and S.D. Sampson, 2012, "The phylogeny of Tetanurae (Dinosauria: Theropoda)", Journal of Systematic Palaeontology 10(2): 211-300

სქოლიო

კატეგორია:დინოზავრები
კატეგორია:გადაშენებული ცხოველები