მეცნიერებათმცოდნეობა

მეცნიერებათმცოდნეობა — მეცნიერების დარგი, რომელიც შეისფშავლის მეცნიერების ფუნქციონირების, და განვითარების, სამეცნიერო მოღვაწეობის ორგანიზაციის, სამეცნიერო კადრების დინამიკისა და სტრუქტურის, მეცნიერებისა და საზოგადოების მატერიალური და სულიერი ცხოვრების სფეროთა ურთიერთობის საკითხებს. მეცნიერებათმცოდნეობას ხშირად უწოდებენ აგრეთვე მეცნიერებას მეცნიერებათა შესახებ. მეცნიერებათმცოდნეობის პრობლემათა შესწავლაში მონაწილეობდნენ ორგანიზაციის თეორიის, ფსიქოლოგიის, სოციოლოგიის, მათემატიკის, ინფორმატიკისა და სხვა სპეციალობის წარმომადგენლები. 

მეცნიერული განვითარების შესწავლა შესაძლებელია განხილული იყოს სხვადასხვა სიბრტყეში იმისდა მიხედვით, თუ მის რომელ მხარეს ავირჩევთ კვლევისათვის. შეიძლება გამოვყოთ რამდენიმე მოდელი, რომელიც მეცნ. განვითარების პროცესის შესწავლისათვის გამოიყენება: 

ინფორმაციული მოდელის საშუალებით მეცნიერება განიხილება, როგორც თვითორგანიზებადი სისტემა, რომელიც მართავს თავისს ინფორმაციულ ნაკადებს. მეცნიერული განვითარება შეისწავლება მისი ინფორმაციული ნაკადების კანონზომიერების გამოკვლევის მიხედვით. 
ლოგიკური მოდელი მეცნიერებას განიხილავს როგორც მეცნიერული იდეების ლოგიკურ განვითარებას. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანი ხდება მეცნიერული ლოგიკური კლასიფიკაციის საკითხი. 
გნოსეოლოგიური მოდელი განიხილავს მეცნიერული კვლევის მეთოდოლ:. მხარეს, მისი დაფუძნების პრინციპებს, მისი საშუალებებით ხორციელდება მეცნიერული განვითარების სხვადასხვა დარგებს შორის საერთო კანონზომიერების აღმოჩენა და მათი განზოგადება. 
ეკონომიკური მოდელის საშუალებით შეისწავლება მეცნდა ქვეყნის ეკონომიკური განვითარების ურთიერთობის საკითხები.
პოლიტიკური მოდელით შეისწავლება მეცნიერებების ურთიერთობა პოლიტიკურ იდეოლოგიასთან, ქვეყნის პრესტიჟისა და თავდაცვითი პოტენციალის დამოკიდებულება მეცნიერულ განვითარებასთან.
სოციოლოგიური მოდელი მეცნიერთა ჯგუფებს განიხილავს როგორც გარკვეულ სოცჯგუფებს, რომლებიც ურთიერთქმედებენ სხვა სოცჯგუფებთან და საერთოდ საზოგადოებასთან. 
დემოგრაფიული მოდელით ძირითადად შეისწავლება მეცნიერ მუშაკთა ასაკობრივი პრობლემები და მათი კავშირი ქვეყნის მეცნიერულ პოტენციალთან. 
ფსიქოლოგიური მოდელი შეეხება მეცნიერულ გამოკვლევათა ფსიქოლოგიურ ატმოსფეროს შესწავლას და მისი ოპტიმალური ფორმების დადგენის საკითხს. 
სისტემური მოდელი მეცნიერებას განიხილავს როგორც ერთიან სისტემას, რომლის მართვაც უნდა განვახორციელოთ. ამ მოდელში თავს იყრის ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი საკითხი და მოეთხოვება მეცნიერული ოპტიმალური ორგანიზაციის ფორმებისა და კანონზომიერებების დადგენა. 

მეცნიერებათმცოდნეობის დარგში პირველი ფუნდამენტური გამოკვლევა ეკუთვნის ჯ. ბერნალს. მან 1939 წელს გამოაქვეყნა მონოგრაფია: „მეცნიერების სოციალური ფუნქცია“. II მსოფლიო ომის შემდეგ მეცნიერებათმცოდნეობის განვითარებაში დიდი როლი შეასრულა ამერიკელი მეცნიერის დ. პრაისის გამოკვლევებმა. 

ლიტერატურა