აკვა-მარცია

აკვა-მარცია ( )  — 91 კმ (57 მილი) სიგრძის

 რომაული აკვედუკი და უგრძესი თერთმეტი აკვედუკიდან, რომლებიც ამარაგებდნენ რომის ქალაქს  . აკვედუკი აშენდა ძვ.წ. 144-140 წლებში 
. დღესაც მოქმედი აკვა ფელიჩე  1586 წლიდან დიდი მონაკვეთების გასწვრივ მიუყვება აკვა მარჩიას მარშრუტს.

აკვა ანიო ვეტუსთან, აკვა ანიო ნოვუსთან და აკვა კლაუდიასთან ერთად, ის განსაკუთრებული ტექნიკური მიღწევა იყო და მიჩნეულია „რომის ოთხი დიდი აკვედუკიდან“ ერთ-ერთად.

მიუხედავად იმისა, რომ აკვედუკის წყარო ანიო ნოვუსზე უფრო დაბლა მდებარეობდა, ტექნიკურმა პროგრესმა საშუალება მისცა გვიანდელ ანიო ნოვუსს გამოეყენებინა მეტი ხიდი მარშრუტის შესამოკლებლად, ნაცვლად კონტურული ხაზების მიყოლისა, როგორც ამას მარჩია აკეთებს.

ეს იყო პირველი, რომელიც რომში შედიოდა რკალებზე, რომლებიც გამოიყენებოდა ბოლო 11 კმ-ზე (6.8 მილი), და რომლებიც ასევე გამოყენებული იყო მოგვიანებით აკვა-ტეპულასთან და აკვა იულიასთან კომბინაციაში.

ისტორია
მე-2 საუკუნის დასაწყისში ძვ.წ., რომის პირველი ორი აკვედუკი (აკვა-აპია და აკვა ანიო ვეტუსი) დაზიანებული იყო და მრავალმა უკანონო გადამისამართებამ იმდენად შეამცირა წყლის ნაკადი, რომ ძვ.წ. 184 წელს ცენზორმა კატონ უფროსმა მიიღო კანონები უკანონო მილების მოსაშორებლად და კერძო პირებისთვის მიწოდების შესაწყვეტად{{cite book
 | first = E. Boise
 | last = Van Deman
 | location = Washington, D.C
 | publisher = Carnegie Institution of Washington
 | title = The building of the Roman aqueducts
 | url = https://catalog.hathitrust.org/Record/001639394
 | year = 1934
.
მიუხედავად ამისა, ნაკადის სიჩქარე მაინც ძალიან დაბალი იყო მზარდი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, ამიტომ სენატმა გადაწყვიტა ახალი აკვედუკის აშენება, რომელიც უფრო გრძელი და ამბიციური იქნებოდა ვიდრე წინა აკვედუკები, და მიიყვანდა წყალს კაპიტოლიუმის ბორცვამდე, რაც იმ დროისთვის ტექნიკური მიღწევა იყო მისი სიმაღლის გამო. პრეტორი კვინტუს მარციუს რექსს (იულიუს კეისრის წინაპარს) მიენდო სამუშაოების ზედამხედველობა, რომლის სახელიც მიენიჭა აკვედუკს და რომლის სამართლებრივი როლიც გაგრძელდა სამუშაოების დასრულებამდე. ის ძირითადად დაფინანსდა ახლახან რომაელების მიერ ძვ.წ. 146 წელს კორინთოს დაპყრობითა და იმავე წელს მესამე პუნიკური ომის დასასრულს კართაგენის განადგურებით მიღებული ნადავლის ხარჯზე.

მისი გაფართოება კაპიტოლიუმის ბორცვამდე გახდა კამათის საგანი, რადგან ტრადიციონალისტები შეშფოთებულნი იყვნენ სიბილას წიგნებში მოცემული პეისაჟით, რომელიც აფრთხილებდა იქ წყლის მიყვანის წინააღმდეგ და ძვ.წ. 140 წელს საქმე სენატის წინაშე დადგა, რომელმაც უარყო.

პირველად შეკეთდა ძვ.წ. 33 წელს აგრიპას მიერ 
, შემდეგ კი ძირეულად გადაკეთდა ავგუსტუსის მიერ ძვ.წ. 11-4 წლებში კონსულების კვინტუს აელიუს ტუბეროსა და პაულუს ფაბიუს მაქსიმუსის ანგარიშის შედეგად
. ეს რესტავრაცია აღნიშნულია წარწერით, რომელიც განთავსებულია ვია ტიბურტინას გადამკვეთ თაღზე, რომელიც მოგვიანებით ავრელიანის კედელში ჩაერთო. ავგუსტუსმა ასევე გაზარდა წყლის მიწოდება დამატებითი წყაროს მიერთებით
, რომელსაც მისი შემომწირველის სახელით ავგუსტა უწოდეს
, ეს წყარო 800 რომაული ნაბიჯით—დაახლოებით 1,100 მ (3,600 ფუტი)—იყო დაშორებული პირველადი წყაროდან.

საბოლოოდ, მისი მიწოდების მნიშვნელოვანი ნაწილი კერძო მოქალაქეებმა მიიტაცეს საკუთარი მოხმარებისთვის, რის გამოც ნერონის დროისთვის ქალაქში მხოლოდ წვეთებიღა ჩაედინებოდა. მიწოდება კვლავ გაიზარდა შემდგომი იმპერატორების დროს. ფრონტინუსის გაზომვით, აკვა მარჩიას ნაკადი მის წყაროსთან დაახლოებით ახ.წ. 97 წელს შეადგენდა 4690 კვინარიას, რაც მას ქალაქის წყლის მეორე უდიდეს წყაროდ აქცევდა. თანამედროვე შეფასებებით, ერთი კვინარიას ზომა ფართო დიაპაზონში მერყეობს, დღეში 10,000 ლ (2,600 აშშ გალონი; 2,200 იმპ. გალონი) დან 76,800 ლ (20,300 აშშ გალონი; 16,900 იმპ. გალონი) წყლამდე, რაც აქუა მარჩიას აძლევდა დღეში 46,900,000 ლ (12,400,000 აშშ გალონი; 10,300,000 იმპ. გალონი) დან 360,192,000 ლ (95,153,000 აშშ გალონი; 79,231,000 იმპ. გალონი) წყლის ნაკადს.

ცელიუსის ბორცვსა და ავენტინის ბორცვისკენ მიმავალი შტო მთლიანად გადაკეთდა ტრაიანეს მმართველობის დროს
. ტრაიანეს მემკვიდრემ ადრიანემ აღადგინა აკვედუკის ნაწილები
. მოგვიანებით რესტავრაცია განხორციელდა ასევე სეპტიმიუსისა და კარაკალას ერთობლივი მმართველობის დროს ახ.წ. 196 წელს, ამ უკანასკნელმა კი მოგვიანებით თავისი ერთპიროვნული მმართველობის დროს უფრო მეტი სამუშაოც შეუკვეთა აკვედუკზე
. კარაკალამ ასევე დაამატა აკვედუკისთვის კიდევ ერთი წყარო, რათა მისი აშენებული აბანოები მოემარაგებინა
. შესაძლებელია, რომ დიოკლეტიანემაც გააკეთა აკვედუკის აღდგენითი სამუშაოები დიოკლეტიანეს აბანოების აშენების შემდეგ
, და უკანასკნელი სამუშაო აკვედუკზე სავარაუდოდ ჩატარდა არკადიუსის აღმოსავლეთ იმპერიაში მმართველობისა და ჰონორიუსის დასავლეთის იმპერატორობის დროს

მარშრუტი
აკვედუკის ძველი წყარო მდებარეობდა ადგილას, სადაც ორი წყაროს მიერ შექმნილი პატარა ტბები იყო ანიოს ხეობაში, თანამედროვე ქალაქებს არსოლისა და მარანო ეკვოს შორის. ეს ზოგადი ადგილმდებარეობა, რომის აღმოსავლეთით მდებარე გორაკებზე, ასევე გამოიყენებოდა სხვა აკვედუკებისთვისაც, მათ შორის ანიო ვეტუსის, ანიო ნოვუსისა და აკვა კლაუდიასთვის. აკვა მარჩია ცნობილი იყო თავისი ცივი და სუფთა წყლებით და იგივე წყარო დღესაც გამოიყენება თანამედროვე აკვედუკის მოსამარაგებლად.

მარშრუტი ძირითადად მიწისქვეშ მიდიოდა პირველი 80 კმ-ის განმავლობაში, რის შემდეგაც ის დიდ მონუმენტურ რკალებზე გამოდიოდა, რათა უზრუნველეყო კარგი წყლის დაწნევა (წნევა) რომში განაწილებისთვის. აკვედუკის საწყისი მონაკვეთი მიუყვებოდა მდინარე ანიოს მარჯვენა ნაპირს, კვეთდა მას ხიდით ვიკოვაროს შუალედში და უერთდებოდა აკვა ანიო ვეტუსის მარშრუტს (უფრო დაბალ სიმაღლეზე). ის გრძელდებოდა ტივოლისკენ და შემდეგ, ტიბურტინის მთების გვერდის ავლით და ამჟამინდელი ჯერიკომიოს მუნიციპალიტეტის შემდეგ, კვეთდა გალიკანოს ტერიტორიას და ვია პრენესტინას ლაციოში მონაცვლეობითი ხიდებით (რომელთაგან ბევრი ხილულია) და მიწისქვეშა მონაკვეთებით. კაპანელეს ტერიტორიის შემდეგ ის პირდაპირ რომისკენ მიემართებოდა და ზედაპირზე გამოდიოდა ვია ლატინას მეშვიდე მილთან, სადაც იყო ლიმარია აუზი (დამლექი აუზი). აქედან დაახლოებით 9 კმ რკალები მიუყვებოდა ვია ლატინას და აღწევდა რომს ადგილას ად სპემ ვეტერემ, პორტა მაჯორეს ახლოს, სადაც სხვა აკვედუკებიც ხვდებოდნენ.

აქედან ის მიყვებოდა მომავალ ავრელიანის კედლებს, სანამ ვია ტიბურტინას გადაკვეთდა რკალზე, რომელიც მოგვიანებით პორტა ტიბურტინად გადაკეთდა. მარშრუტი გადიოდა ვიმინალის კარიბჭესთან, სადაც დღეს ტერმინის სადგური დგას, და მთავრდებოდა კოლინას კარიბჭესთან, სადაც მთავარი კასტელუმ აქვე (განაწილების პუნქტი) იდგა, დღევანდელი ვია XX სექტემბრეს ახლოს. შემდგომი ქსელის მთავარი შტო (რომელიც ქალაქის 2/3-ს ფარავდა) აღწევდა კვირინალს და შემდეგ კაპიტოლიუმს, მაშინ როცა მეორადი შტო (რივუს ჰერკულანეუსი), რომელიც ტიბურტინის კარიბჭიდან იწყებოდა, ემსახურებოდა ცელიუს და ავენტინს.

ხიდები
დღესდღეობით ხილული აკვედუკ მარჩიას ხიდები მოიცავს: პონტე სან პიეტრო, პონტე ლუპო, პონტე კაიპოლი, პონტე დელა ბულიკა, პონტე დელი არჩი.

პონტე სან პიეტრო
თავისი უზარმაზარი ცენტრალური რკალით, რომლის სიგანეა 16 მ, ის შთამბეჭდავი ხიდია მოლას ნაკადზე. თავდაპირველად აშენდა ადგილობრივი, ფორიანი კირქვის ქვის კვადრატებით. საყრდენები, რომელთა სიგანე ფუძესთან 3.84 მ იყო, თანდათანობით მცირდებოდა 2.77 მ-მდე, რასაც მშვენიერი ეფექტი უნდა ჰქონოდა. ჩრდილო-დასავლეთ მხარე სავარაუდოდ მოიცავდა უფრო პატარა რკალს, მაშინ როცა სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეს სამი პატარა რკალი ჰქონდა. მან გაძლიერება განიცადა ტიტუსის ან ადრიანეს დროს, როდესაც ის მთლიანად დაიფარა ცემენტით და მთელი სამხრეთ-აღმოსავლეთი ბოლო თავიდან აშენდა

პონტე ლუპო
პონტე ლუპოThomas Ashby, The Aqueducts of Ancient Rome, 1935 p 117, https://archive.org/details/1935TheAqueductsOfAncientRomeThomasAshby/ მიჩნეულია რომაული აკვედუკების ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ და საინტერესო ხიდად;A. Nibby 1827. A map of Rome's surroundings with comments and a historical-topographical analysis of ancient Rome. რომისკენ მიმავალ გზაზე აკვა მარჩიას მიერ ღრმა ანიენეს ხეობის გადაკვეთის საშუალების მისაცემად, ის 30 მ-ზე მეტი სიმაღლისა და 80 მ-ზე მეტი სიგრძის უნდა ყოფილიყო. მის ზედაპირზე გადიოდა გზა, რომელიც ორ მხარეს აერთიანებდა. ხიდი აშენდა ძვ.წ. 144 წელს, როგორც აკვა მარჩიას ნაწილი.

ის მდებარეობს სან ჯოვანი ინ კამპო ორაციოს კერძო მამულში.

პონტე კაიპოლი
პონტე კაიპოლი თავდაპირველად ატარებდა აკვედუკს ერთ დიდ რკალზე ძვ.წ. 144 წლიდან, რომელიც მოგვიანებით შეიცვალა ორმაგი აგურის რკალით კაიპოლის ნაკადზე 13 მეტრის სიმაღლეზე. ხიდმა მრავალი რესტავრაცია განიცადა მომდევნო საუკუნეებში, რაც დღესაც ნათლად ჩანს საყრდენებსა და თაღზე. პონტე კაიპოლისა და პონტე დელა ბულიკას შორის გვირაბი გათხრილია ტუფში, დაახლოებით 1.2 მ სიგანისა და 200 მ სიგრძისაა და დღესაც შეიძლება დაინახოთ, კლაკნილი მარშრუტის მიმდევრობით.

პონტე დელა ბულიკა
პონტე დელა ბულიკა კვეთს კოლაფრის ნაკადს ერთი მრგვალი რკალით, რომელიც შექმნილია რადიალური ტუფის ქვის კვადრებით, 5.8 მ სიგრძის მალით და არის 5.5 მ სიმაღლის, 3.3 მ სიგანისა და 10.6 მ სიგრძის. ის თარიღდება ავგუსტუსის ეპოქით და არასოდეს განუცდია რადიკალური რესტავრაცია. ტუფის ნაპირებზე ორივე მხარეს არის რომაული ოთახები, ხიდიდან დაახლოებით 30 მ-ში, სარემონტო მუშებისთვის.

სამხრეთ-დასავლეთ ნაპირზე არის სერვისის გვირაბი (ბულიკას გვირაბი). გვირაბი დაახლოებით 230 მ სიგრძისაა, საკმარისად ფართოა სატრანსპორტო საშუალებებისთვის და აშენდა აკვედუკთან ერთად. ყოველ 30-40 მ-ში არის ვერტიკალური საინსპექციო შახტები (პუტეი) ქვემოთ არსებულ აკვედუკთან წვდომისთვის, რამაც შახტები უფრო მოკლე გახადა, ვიდრე თუ მათ ზედაპირამდე უნდა მიეღწიათ, და საშუალება მისცა უფრო ადვილად ამოეღოთ მასალა და განეხორციელებინათ ტექნიკური მომსახურება ურიკებით, რომლებიც კვეთდნენ კოლაფრის გორაკს.

რესურსები ინტერნეტში
Aqua Marcia entry on the Lacus Curtius website
Information on Roman aqueducts
 Map of Roman aqueducts
www.romanaqueducts.info

სქოლიო

კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ძველი რომის არქიტექტურა