ალბუტი

ალბუტი () — ისტორიულ სოფელი პალაკაციოს მხარეში, დღევანდელი ყარსის ოლქის არფაჩაის რაიონის სოფელ ჩანაყსუს  საზღვრებში გამქრალი სოფელია.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 183. ISBN 978-9941-0-7362-5 

ისტორია
სოფელი ალბუტი მდებარეობდა ისტორიული პალაკაციოს მხარეში და შუა საუკუნეებში საქართველოს საზღვრებს მოიცავდა. შესაბამისად, ოსმალებმა ეს მხარე და სოფელი 1578 წელს ქართველებისგან დაიპყრეს. 1561-1587 წლების მოვლენების შემცველ მესხური დავითნის ქრონიკაში („მესხური დავითნის ქრონიკა“) სახელწოდების ქართულ ნაშრომში ალბუტი კამაროანის (ჩანაყსუს) სოფელთან ერთად არის ნახსენები და აღნიშნულია, რომ ეს ორი სოფელი თეთრციხეს ახლოს მდებარეობდა.„მესხური დავითნის ქრონიკა“, s. 91.

სოფელი ალბუტი 1595 წლის დეფთერ-ი მუფასალ-ი ვილაიეთ-ი გურჯისტან (საქართველოს ოლქის დეტალური რეგისტრი) სახელწოდების ოსმალურ ტაჰრირ დეფთერში ალბუდის (البود) ფორმით გვხვდება. ამ დროს სოფელი საქართველოს ვილაიეთში, ჩილდირის ლივასის ჯანბაზის ნაჰიეს ეკუთვნოდა. მოსახლეობა 25 ქრისტიანი ოჯახისგან შედგებოდა და ოჯახების მეთაურები ქართულ სახელებს ატარებდნენ. სოფელში მიმდინარეობდა ხორბლის, ქერის, ჭვავის და სელის თესლის მოყვანა, ფუტკარი, ღორისა და ცხვრის მოშენება. ალბუტში სამი წყლის წისქვილიც იყო.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 401.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი : თარგმანი : წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 271.

სოფელი ალბუტი ჩილდირის ეიალეთოს 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალურ ჯებე დეფთერშიც ალბუდის (البود) ფორმით გვხვდება. ამ თარიღშიც იგივე ადმინისტრაციული მდგომარეობის მქონე სოფელი ჰიჯრი 1115 (1703/1704) წელს მუსტაფას სახელის მქონე პიროვნებას ჰქონდა მინიჭებული.Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, s. 321. თუმცა 1886 წლის რუსულ მოსახლეობის აღწერაში სოფლად არ ფიგურირება იმას აჩვენებს, რომ ალბუტი ამ თარიღამდე უკვე აღარ იყო სოფელი.Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı" შესაბამისად, ქართველმა ისტორიკოსმა და არქეოლოგმა ექვთიმე თაყაიშვილი 1902 წელს ჩილდირის ტბის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, სოფელ ჩალას (დოღრუიოლის) სამხრეთით სოფელ ალბუტის (Албутъ) ნანგრევები აღმოაჩინა.Ekvtime Takaişvili, Kafkasya Arkeolojisi Materyalleri (Материалы по археологии Кавказа), Moskova, 1909, s. 57.

სქოლიო

კატეგორია:თურქეთის ისტორიული ქართული სოფლები