მოროს შადრევანი

მოროს შადრევანი () — შადრევანი რომში, იტალია, პიაცა ნავონას სამხრეთ ბოლოში. მასზე გამოსახულია საზღვაო სცენა ტრიტონებით, დელფინებითა და კონქის გარსით. იგი თავდაპირველად შეიქმნა ჯაკომო დელა პორტას მიერ 1570-იან წლებში, მოგვიანებით ჯან ლორენცო ბერნინის მიერ 1650-იან წლებში. ბერნინიმ გამოძერწა ცენტრალური ფიგურის დიდი ტერაკოტის მოდელი, რომელიც ჯოვანი ანტონიო მარიმ გამოიყენა როგორც სახელმძღვანელო საბოლოო ფიგურის გამოძერწვისას. არსებობს დებატები იმის შესახებ, იყო თუ არა ცენტრალური ფიგურის განზრახვა ბერნინის მიერ მოროს გამოსასახავად. ზოგიერთი ორიგინალური ქანდაკება 1874 წელს გადაიტანეს გალერეა ბორგეზეში. 2011 წელს შადრევანი დაარბიეს.

აღწერა
შადრევანში აფრიკელი კაცია (შესაძლოა თავდაპირველად ნეპტუნი), რომელიც დგას ნიჟარაში და დელფინს ებრძვის, გარშემორტყმული ოთხი ტრიტონით. თითოეულ ტრიტონს შორის, სულ ოთხი თავია, რომლებიც პირიდან წყალს ასხამენ. თითოეულ თავში ორივე მხარეს დელფინების წყვილია, ხოლო უკან დრაკონი. შადრევანი ვარდისფერი მარმარილოს აუზშია მოთავსებული.

 ისტორია 
შადრევნის თავდაპირველი დიზაინი ჯაკომო დელა პორტამ 1570-იან წლებში განახორციელა. მისი ფუნქცია იყო აკუა ვერჯინეს წყალსადენიდან წყლის შეკავება. ლუდოვიკო როსი იყო ქვის კვეთის პირველი ოსტატი, რომელმაც 1575 წელს შექმნა აუზები, ხოლო მოგვიანებით 1577 წელს ტრავერტინისგან დამზადებული ბალუსტრადები — სვეტის მსგავსი ობიექტების რიგი, რომლებიც მოაჯირით იყო გადახურული. თავდაპირველად ბალუსტრადაში ოთხი შესასვლელი იყო, მაგრამ ისინი კარიბჭით იყო გადაკეტილი. დელა პორტამ დაამატა ოთხი ტრიტონი, რომლებიც მან ადრინდელი პროექტიდან გამოიყენა. ტრიტონები ნიჟარებად იქცევიან, საიდანაც წყალი იღვრება. დელა პორტამ სხვა მოქანდაკეების დახმარება ითხოვა ოთხი თავის გამოკვეთისთვის, რომელთაგან თითოეულს დელფინების წყვილი აკრავს. თითოეული თავი პირიდან წყალს ასხამს და ზურგზე დრაკონი აქვს მიმაგრებული, რომელიც ასევე პირიდან წყალს ასხამს. დელა პორტამ თავის დიზაინში დრაკონები ჩართო, რათა პატივი მიეგო  პაპის, გრიგოლ XIII-ისადმი, რომლის გერბზეც დრაკონი იყო გამოსახული. დელა პორტა თავდაპირველად ცენტრში სვეტის ჩასმას გეგმავდა, მაგრამ ეს არ განხორციელდა.

1651 წელს, ჯან ლორენცო ბერნინის მიერ შადრევნის დასრულების შემდეგ, პაპი ინოკენტი X იმდენად მოხიბლული იყო ბერნინის შადრევანზე მუშაობით, რომ გადაწყვიტა ბერნინისთვის ხელახლა დაეკვეთა. პაპმა გადაწყვიტა, რომ პიაცა ნავონას სხვა ორი შადრევანი რესტავრაციას საჭიროებდა. ბერნინის საზღვაო შადრევნების შთაგონებით შექმნილი ხელოვნების ნიმუშების შექმნის გამოცდილება ჰქონდა, როგორიცაა ტრიტონის შადრევანი. ბერნინის შადრევნები ფლორენციაში არსებული შადრევნებით იყო შთაგონებული, სადაც გამოგონილი პერსონაჟები იყვნენ გამოსახულნი. შადრევან მოროს რესტავრაციისას მან მოხსნა თავდაპირველი ბალუსტრადა და თავდაპირველის გარშემო კიდევ ერთი აუზი დაამატა. ბერნინის თავდაპირველ დიზაინში ახალი ცენტრალური ნაწილისთვის სამი თევზი იყო გამოსახული აწეული კუდებით და წყლის ამოფრქვევით გამოყოფილი ნიჟარა, რომელსაც კუდები ეყრდნობოდა. თუმცა, პაპ ინოკენტი X-მ ცენტრალური ნაწილი საკმარისად დიდებულად არ მიიჩნია, რადგან მას უფრო დიდი ფიგურა სურდა. ეს ჩამოხსნილი ცენტრალური ნაწილი პაპმა ინოკენტიმ მის რძალს, ოლიმპია მაიდალჩინის აჩუქა და შემდეგ მდინარე ტიბრის გასწვრივ მისი ბაღისთვის გამოიყენა. 

ბერნინის მეორე დიზაინის იდეა მოიცავდა ორ ტრიტონს, რომლებიც ოთხ დელფინს იჭერდნენ, რომლებიც პირიდან წყალს აფრქვევდნენ. თუმცა, ეს იდეა არ გამოიყენეს გაურკვეველი მიზეზის გამო. შადრევნის საბოლოო ვერსიაში ბერნინიმ აიღო ნიჟარა თავდაპირველი დიზაინიდან და შემდეგ ტრიტონი მოათავსა. ბერნინიმ ასევე დაამატა ორი საფეხური წყლის ქვეშ, აუზში. ტრიტონის პოზიციის შექმნის შთაგონების ნაწილი ბერნინის პასკინოდან, ძველი რომაული ქანდაკებიდან მოდიოდა, რომელიც ორ მოლაპარაკე ქანდაკებას ეკუთვნოდა. ბერნინიმ ტრიტონის ცენტრალური ფიგურისთვის მოდელი შექმნა, თუმცა შადრევნის საბოლოო ფიგურა ჯოვანი ანტონიო მარიმ გამოძერწა. თუმცა, საბოლოო ფიგურა ბერნინის ეკუთვნის, რადგან დიზაინი მისი იყო, მარი კი მისი ასისტენტი.

 იკონოგრაფია 
შადრევანში ცენტრალური ფიგურა მავრად ითვლება, ტერმინი, რომელიც გამოიყენებოდა აფრიკელების აღსაწერად, რომლებიც არ იყვნენ ქრისტიანები და ხშირად მუსლიმები. მარკ ვეილი მიუთითებს მსგავსებაზე ამ ფიგურის სახესა და ბერნინის „ოთხი მდინარის შადრევნის“ (რიო-დე-ლა-პლატა) სახეს შორის, რომელიც გამოსახავს ჩრდილო აფრიკელს. მავრის გარშემო მყოფი ფიგურები ტრიტონები არიან, ასევე ცნობილი როგორც მერმენები.

მიუხედავად იმისა, რომ შადრევანს მავრის შადრევანი ჰქვია, დევიდ ბინდმენი და ჰენრი ლუი გეითს უმცროსი მიუთითებენ ამ სახელწოდების ირგვლივ არსებულ დავაზე. ბინდმენისა და გეითსის თქმით, მისი შექმნის დროიდან არ არსებობს წყაროები, სადაც ბერნინი მას „მავრად“ მოიხსენიებს. ბინდმენი და გეითსი აღიარებენ, რომ ამ ტრიტონის სახის ნაკვთები რიო-დე-ლა-პლატას აფრიკულ ნაკვთებს ჰგავს, მაგრამ ამის გარდა, ამბობენ, რომ არ არსებობს დამატებითი მტკიცებულება იმისა, რომ ეს ფიგურა აფრიკელის გამოსახულებაა. სინამდვილეში, ბერნინიმ მთავარ ფიგურას მხოლოდ „ტრიტონი“ უწოდა. ბინდმენი და გეითსი აცხადებენ, რომ ყველა სიმბოლიკა, სავარაუდო აფრიკელის გარდა, მხოლოდ ზღვას უკავშირდება. ს. დ. დიკერსონი და ენტონი სიგელი ამტკიცებენ, რომ „მორო“ მხოლოდ შადრევნისთვის მიცემული მეტსახელია და რომ ის მავრს არ აღნიშნავს.

 ვანდალიზმი 
2011 წლის სექტემბრის დასაწყისში, მამაკაცი ქვით დაესხა თავს მოროს შადრევანს. შედეგად თავის ორი ნაწილი მოტყდა, მაგრამ ნაწილები მალევე აღადგინეს.

რესურსები ინტერნეტში
ბერნინის შადრევნების ვიდეო 
ნავონას მოედანი
NOS: Man molesteert beroemde fonteinen

სქოლიო

კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:რომის შადრევნები
კატეგორია:ნავონას მოედანი
კატეგორია:ნიჟარების ქანდაკებები
კატეგორია:დელფინების ქანდაკებები
კატეგორია:ღმერთების ქანდაკებები