ალკოჰოლი რუსეთში

ალკოჰოლი წარმოადგენს ერთ-ერთ უმთავრეს ჯანმრთელობის პრობლემას რუსეთში, განსაკუთრებით შრომისუნარიანი ასაკის მამაკაცებისთვის. ალკოჰოლის ჭარბმა მოხმარებამ მრავალი ნაადრევი სიკვდილი გამოიწვია. ავტორთა ნაწილი რუსეთში ალკოჰოლიზმის გავრცელებას ეროვნული კატასტროფის დონეს უტოლებსზაგრაევი გ. გ., ალკოჰოლიზმი და სმა რუსეთში. კრიზისიდან გამოსვლის გზები // სოციოლოგიური კვლევები, № 8, აგვისტო 2009, გვ. 74–84ალკოჰოლიზმი რუსეთის მომავალზე უარს ნიშნავს // „უტრო“, 5 ოქტომბერი 2009, მასალებზე დაყრდნობით: გაეროს პროექტი : რუსეთი დემოგრაფიული გამოწვევების წინაშე  — მოსკოვი, ПРООН, 2009, 208 გვ. და ჰუმანიტარულ კატასტროფად მიიჩნევს.ხალტურინა დ. ა., კоротაევი ა. ვ. ალკოჰოლის კატასტროფა და სახელმწიფო პოლიტიკის შესაძლებლობები ალკოჰოლით გამოწვეული ჭარბი სიკვდილიანობის დაძლევაში რუსეთში  — მოსკოვი, „ლენანდი“, 2008, 376 გვ. 

XXI საუკუნის დასაწყისიდან რუსეთმა მრავალი ანტიალკოჰოლური ღონისძიება გაატარა: აკრძალა ღამის საათებში ალკოჰოლის გაყიდვა, გაზარდა გადასახადები და აკრძალა ალკოჰოლის რეკლამა. ამ პოლიტიკამ მნიშვნელოვნად შეამცირა ალკოჰოლის მოხმარება — ის დაეშვა იმ დონემდე, რომელიც ევროკავშირის საშუალო მაჩვენებლებს შეესაბამება.

 ისტორია 
ალკოჰოლიზმი რუსეთის ისტორიის განმავლობაში მწვავე პრობლემას წარმოადგენდა, რადგან დალევა საზოგადოებრივად მიღებულ და გავრცელებულ პრაქტიკად ითვლებოდა.ასწლეულების მანძილზე ალკოჰოლი ასევე ერთ-ერთ ძირითად შემოსავლის წყაროს წარმოადგენდა სახელმწიფო ბიუჯეტისთვის.

 ადრეული პერიოდი 
ლეგენდის თანახმად, X საუკუნის კიევის რუსეთის მთავარმა ვლადიმერ დიდმა ისლამზე უარი სწორედ იმ მიზეზით თქვა, რომ ისლამი კრძალავდა ალკოჰოლის მიღებას.Primary Chronicle, წელი 6494 (986) გადმოცემის თანახმად, მას ეკუთვნის სიტყვები:

XVI საუკუნის 1540-იან წლებში, ივანე მრისხანემ წამოიწყო პირველი სახელმწიფო ტავერნების — კაბაკების () გახსნა დიდ ქალაქებში, რათა შეევსო სახელმწიფო ხაზინა. უკვე 1648 წლისთვის, რუსი მამაკაცების დაახლოებით მესამედი ვალებში იყო კაბაკების მიმართ. 1859 წლისთვის არაყი, როგორც ეროვნული სასმელი, მთავრობის ბიუჯეტის 40%-ზე მეტს შეადგენდა.

 XX საუკუნე 
1909 წელს რუსეთის ერთ მოსახლეზე საშუალოდ დაახლოებით 11 ბოთლი ალკოჰოლი მოდიოდა წელიწადში. 1913 წლის მონაცემებით, სანკტ-პეტერბურგის მოსახლეობის დაახლოებით 4% ალკოჰოლიკად ითვლებოდა.

პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისას რუსეთის იმპერიაში დაწესდა მშრალი კანონი, რომელიც კრძალავდა ძლიერი ალკოჰოლის გაყიდვას რესტორნების გარეთ.

მას შემდეგ, რაც ხელისუფლებაში ბოლშევიკური პარტია მოვიდა, საბჭოთა კავშირში ალკოჰოლის მოხმარების შემცირების არაერთი მცდელობა განხორციელდა. თუმცა 1925 წლისთვის არაყი კვლავ გამოჩნდა სახელმწიფო მაღაზიებში. იოსებ სტალინიმ ხელახლა დააწესა სახელმწიფოს მონოპოლია ალკოჰოლის გაყიდვაზე, რაც სოლიდური საბიუჯეტო შემოსავლის წყარო გახდა. 1970-იან წლებში ალკოჰოლთან დაკავშირებული გადასახადები სახელმწიფო ბიუჯეტის მესამედს შეადგენდა.

ალკოჰოლიკებისა და მეძავებისთვის განკუთვნილი სამკურნალო დაწესებულებები — პროფილაქტორიუმები — დაარსდა 1925 წელს. 1929 წლისთვის მოსკოვში უკვე ხუთი ასეთი დაწესებულება ფუნქციონირებდა. ქრონიკული ალკოჰოლიკები, რომლებიც მკურნალობას თავს არიდებდნენ, ორ წლამდე ვადით იძულებით მკურნალობაში გადაჰყავდათ.

1930-იანი და 1940-იანი წლებიდან დაწყებული, 1980-იანი წლების შუა პერიოდამდე, ალკოჰოლიზმის ძირითადი სამკურნალო მეთოდი იყო პასუხობითი რეაქციის თერაპია (conditioned response therapy), თუმცა მოგვიანებით მასზე უარი თქვეს.

1980-იანების დასაწყისში, შეფასებით, მკვლელობებისა და ძალადობრივი დანაშაულების ორი მესამედი მთვრალი ადამიანების მიერ იყო ჩადენილი, ხოლო 14 000 შემთხვევა სატრანსპორტო შემთხვევებში სიკვდილით და 60 000 სერიოზული დაშავებით მთვრალ მძღოლებს უკავშირდებოდა. ალკოჰოლიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის მცდელობები ჰქონდათ ნიკიტა ხრუშჩოვს, ლეონიდ ბრეჟნევს, იური ანდროპოვს და კონსტანტინე ჩერნენკოს.

1985 წელს შეფასდა, რომ ალკოჰოლიზმს 8 მილიარდი აშშ დოლარის ოდენობის წარმოების ზარალი მოჰქონდა. მიხეილ გორბაჩოვი ცდილობდა ნაწილობრივი მშრალი კანონის შემოღებას — დაიწყო ფართომასშტაბიანი ანტიალკოჰოლური კამპანია, დაწესდა მკაცრი სასჯელები საზოგადოებრივ სიმთვრალეზე და ალკოჰოლის მოხმარებაზე, ხოლო ალკოჰოლის გაყიდვა მკაცრად შეიზღუდა. კამპანიამ დროებით შეამცირა ალკოჰოლის მოხმარება ერთ სულ მოსახლეზე, ასევე გაუმჯობესდა სიცოცხლის ხანგრძლივობა და შემცირდა დანაშაულის მაჩვენებელი, თუმცა იგი ძალზე არაპოპულარული აღმოჩნდა და საბოლოოდ კრახით დასრულდა.

1995 წლისთვის, მკვლელობისთვის დაკავებულთა დაახლოებით 75% ალკოჰოლის ზემოქმედების ქვეშ იმყოფებოდა, ხოლო გამოკითხულთა 29%-მა განაცხადა, რომ ოჯახში მცხოვრებ ბავშვებზე ძალადობა ალკოჰოლიკების ან მთვრალი წევრების მხრიდან ხდებოდა. 1997 წლის კვლევამ, რომელიც ჟურნალში Journal of Family Violence გამოქვეყნდა, აჩვენა, რომ მეუღლის მკვლელობაში მხილებულ მამაკაცებს შორის 60–75% დამნაშავეები შემთხვევამდე ალკოჰოლური ზემოქმედების ქვეშ იმყოფებოდნენ.

XXI საუკუნე 
1990-იან და 2000-იანი წლების დასაწყისში, რუსეთი მსოფლიოში ერთ-ერთი უმსხვილესი ალკოჰოლის მომხმარებელი ქვეყანა იყო. რუსი, ბრიტანელი და ფრანგი მკვლევრების მიერ ჟურნალში The Lancet გამოქვეყნებულმა კვლევამ შეისწავლა 1990–2001 წლებში სიბირის სამ ინდუსტრიულ ქალაქში მცხოვრები მოქალაქეების გარდაცვალების მიზეზები და დაადგინა, რომ 15-დან 54 წლამდე ასაკის ადამიანების სიკვდილიანობის 52% დაკავშირებული იყო ალკოჰოლის მოხმარების გართულებებთან. კვლევის წამყვანი ავტორი, პროფესორი დევიდ ზარიძე, აფასებდა, რომ 1987 წლის შემდეგ ალკოჰოლის მოხმარების ზრდამ რუსეთში დამატებით 3 მილიონი სიკვდილი გამოიწვია. განსაკუთრებით მძიმედ იმოქმედა მდგომარეობა მამაკაცებზე: გაეროს ადამიანის განვითარების ეროვნული ანგარიშის მიხედვით, 2006 წელს დაბადებული რუსი მამაკაცების სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა მხოლოდ 60 წელს აღემატებოდა, რაც დასავლეთ ევროპის მონაცემებზე 17 წლით ნაკლები იყო; ხოლო ქალებისთვის სიცოცხლის ხანგრძლივობა 13 წლით აღემატებოდა მამაკაცებისას.

2003 წლის შემდეგ, ალკოჰოლის მოხმარება რუსეთში შემცირებას იწყებს, რაც საზოგადოებრივ დამოკიდებულებასა და სახელმწიფო პოლიტიკასთან იყო დაკავშირებული. მაგალითად, 2007 წელს, რუსეთის მთავარი სანიტარული ექიმი გენადი ონიშჩენკო ღიად საუბრობდა იმაზე, რომ გასული 16 წლის განმავლობაში ალკოჰოლის მოხმარება სამმაგად გაიზარდა. 2003–2018 წლებში ყველა მიზეზით გამოწვეული სიკვდილიანობა მამაკაცებში 39%-ით, ხოლო ქალებში 36%-ით შემცირდა. ამავე პერიოდში სიცოცხლის ხანგრძლივობამ 2018 წელს მამაკაცებისთვის თითქმის 68 წლამდე, ხოლო ქალებისთვის 78 წლამდე მოიმატა.

2010 წელს დიმიტრი მედვედევი, იმჟამინდელი რუსეთის პრეზიდენტი, თითქმის ორჯერ ზრდის არაყის მინიმალურ ფასს პრობლემის წინააღმდეგ ბრძოლის ფარგლებში.

2012 წელს რუსეთში შემოიღეს ალკოჰოლური სასმელების ეროვნული აკრძალვა ღამის 23:00 საათიდან დილის 08:00 საათამდე, რაც რეგიონული აკრძალვების გაგრძელება იყო.

ფინანსური კრიზისის საპასუხოდ, რუსეთის მთავრობამ წამოაყენა წინადადება შეემცირებინა არაყის სახელმწიფო მინიმალური ფასი.

2016 წლის დეკემბერის თვეში ირკუტსკში მეთანოლით მასობრივი მოწამვლისას 78 ადამიანი დაიღუპა. ამ ფაქტზე მედვედევმა განაცხადა, რომ საჭირო იყო მსგავსი არატრადიციული ალკოჰოლური სითხეების — მათ შორის კოსმეტიკური დანიშნულების ლოსიონის — გაყიდვის აკრძალვა და დასძინა: „ეს სირცხვილია, და უნდა დავასრულოთ ეს უმსგავსობა.“ 

2020 წელს განიხილებოდა კანონპროექტი, რომლის მიზანი იყო ლეგალური სასმელი ალკოჰოლის მიღების ასაკის გაზრდა 18-დან 21 წლამდე.

 ალკოჰოლის კონტროლი 
რუსეთში ალკოჰოლის მოხმარების ძირითადი პრობლემა ძლიერი ალკოჰოლური სასმელების, განსაკუთრებით არაყის, ჭარბი მოხმარება იყო. ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება უარყოფითად აისახებოდა რუსეთის სოციალურ სტრუქტურაზე და იწვევდა პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პრობლემებს. ის არაერთხელ დასახელდა, როგორც ეროვნული მასშტაბის კრიზისი. კვლევების მიხედვით, ალკოჰოლი იყო სიკვდილიანობის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი, განსაკუთრებით შრომისუნარიანი ასაკის მამაკაცებში. ზოგიერთ შემთხვევაში, ამ ასაკობრივი ჯგუფის მამაკაცების ნახევარი ალკოჰოლთან დაკავშირებული მიზეზებით იღუპებოდა.

პრობლემის დასაძლევად, რუსეთმა გაზარდა გადასახადები ალკოჰოლზე, განსაკუთრებით არაყზე, და დანერგა მინიმალური ერთეულის გადასახადი. ასევე მიიღეს კანონები, რომლებიც არეგულირებდა ალკოჰოლის გაყიდვის დროსა და ადგილს. აღნიშნულმა ზომებმა მნიშვნელოვნად შეამცირა ალკოჰოლის მოხმარების რაოდენობა. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის 2011 წლის ანგარიშის მიხედვით, რუსეთის ერთ მოსახლეზე წლიურად მოდიოდა საშუალოდ 15.76 ლიტრი სუფთა ალკოჰოლი, რაც ევროპაში მეოთხე ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი იყო. ეს მაჩვენებელი 2013 წელს შემცირდა 13.5 ლიტრამდე, 2016 წელს — 11.7 ლიტრამდე, ხოლო 2019 წლისთვის — დაახლოებით 10.5 ლიტრამდე. ამავე პერიოდში ღვინო და ლუდი არაყზე მეტად გავრცელებული ალკოჰოლური სასმელები გახდა. აღნიშნული მაჩვენებლები შედარებადია ევროკავშირის საშუალო დონესთან. ალკოჰოლთან დაკავშირებული სიკვდილიანობა რუსეთში მკვეთრად შემცირდა: 2006 წელს 28 386 შემთხვევიდან 2017 წლისთვის ეს მაჩვენებელი დაეცა 6 789 შემთხვევამდე, ხოლო შემცირების ტენდენცია გაგრძელდა 2018 წელშიც. მიუხედავად ამისა, ერთჯერადი გადამეტებული მოხმარების დონე კვლავ მაღალი რჩება ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ განსაზღვრულ აღმოსავლეთ ევროპის რეგიონში არსებულ ქვეყნებთან შედარებით.

კიდევ ერთი სერიოზული პრობლემა იყო მეურნეობრივი და არალეგალური ალკოჰოლი. ლეგალური მოხმარების კლების პარალელურად, იზრდებოდა არალეგალურად წარმოებული სასმელების გაყიდვები. 2006 წელს რუსეთმა დანერგა ახალი აქციზური მარკა, ე.წ. ЕГАИС, რომელიც ცენტრალიზებული მონაცემთა სისტემის მეშვეობით იძლევა ყველა ბოთლის თვალის დევნების საშუალებას.

რუსეთის მთავრობა სისტემატურად აკონტროლებდა ალკოჰოლთან დაკავშირებულ ინფორმაციას. ტელევიზიაში, რადიოში და სხვა საჯარო სივრცეებში აიკრძალა ალკოჰოლის რეკლამა, განსაკუთრებით ახალგაზრდებისთვის. სახელმწიფო პროგრამები ადამიანებს მოუწოდებდა ზომიერებისკენ და ცხოვრების ჯანსაღი სტილისკენ. ექიმებს სპეციალურად ამზადებდნენ, რათა დახმარება გაეწიათ ალკოჰოლზე დამოკიდებული პაციენტებისთვის.

 მკურნალობა 
ალკოჰოლიზმის თანამედროვე მკურნალობა ინდივიდუალური ანალიზით იწყება და, საჭიროებისამებრ, მოიცავს ფარმაკოთერაპიას, მედიკამენტოზურ ჩარევას, ფსიქოთერაპიას, სოციოთერაპიას და სხვა მხარდამჭერ მექანიზმებს.

ანონიმური ალკოჰოლიკები მოქმედებს რუსეთშიც, თუმცა მოსახლეობის დიდი ნაწილი მას სკეპტიკურად უყურებს და იშვიათად მიმართავს. ასევე ფართოდ გამოიყენება დისულფირამი, რომელიც ამცირებს ალკოჰოლის მიმართ ფიზიოლოგიურ ლტოლვას.

ალტერნატიული თერაპიების ერთ-ერთ ფორმად რუსეთში გავრცელებულია ე. წ. „კოდირება“ — პროცედურა, რომლის დროსაც თერაპევტი პაციენტს არწმუნებს, რომ მისი ტვინი სპეციალური "კოდით" დაიმუხტა და მცირე რაოდენობით ალკოჰოლის მიღებაც კი ექსტრემალურად საზიანო ან ლეტალური შედეგით დასრულდება. მიუხედავად იმისა, რომ ეს მეთოდი არ არის რეკომენდებული რუსულ კლინიკურ სახელმძღვანელოებში, იგი დიდი პოპულარობით სარგებლობდა. ბოლო წლებში მისი გამოყენება შემცირდა, რადგან მოსახლეობაში მეტად გავრცელდა ინფორმაცია მისი არაეფექტიანობის შესახებ.

იხილეთ აგრეთვე
რუსული ჯვარი
არყის ზონა
რუსეთის ფედერაციის სუბიექტების ნარკოდამოკიდებულების სტატისტიკა
ქვეყნების სია ერთ სულ მოსახლეზე ალკოჰოლის მოხმარების მიხედვით
თვითმკვლელობა რუსეთში
დანაშაულის სტატისტიკა რუსეთში
ოჯახში ძალადობა რუსეთში

ლიტერატურა

სქოლიო

კატეგორია:ჯანმრთელობა რუსეთში
კატეგორია:ალკოჰოლიზმი რუსეთში
კატეგორია:რუსეთი
კატეგორია:ალკოჰოლიზმი
კატეგორია:ალკოჰოლი
კატეგორია:ჯანმრთელობა