პემბე მარმარა

პემბე მარმარა (; დ. 25 დეკემბერი, 1925 — გ. 31 იანვარი, 1984) — თურქი კვიპროსელი პოეტი. იგი 1940-იან წლებში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი თურქი კვიპროსელი პოეტი იყო და ერთ-ერთი პირველი ქალი პოეტი თურქი კვიპროსელთა მწერლობაში. მისი პოეზია ძლიერად იყო შთაგონებული გარიპის მოძრაობით თურქეთში და დაწერილი იყო თავისუფალ ვერლიბრში სატირული ტონით. მარმარას პოეზია გამოირჩევა იმ პერიოდის ეროვნული პოეზიისგან, რადგან ყურადღებას ამახვილებდა თურქი კვიპროსელის პირად გამოცდილებაზე და არა მხოლოდ ნაციონალიზმზე.

 ბიოგრაფია  
პემბე მარმარა დაიბადა შეძლებულ სარაჩების ოჯახში, რომლის წარმოშობა უკავშირდება 1571 წლის ოსმალეთის მიერ კვიპროსის დაპყრობის პერიოდს. მამამისი, იუსუფ სარაჩ ჰუსეინი, ცნობილი იყო როგორც "სუპერმარკეტ ჰასანი". მარმარამ განათლება მიიღო ენიჩამის სკოლაში, შემდეგ სწავლობდა. სელიმიეს გოგონათა დაწყებით სკოლაში]] და ვიქტორიას საშუალო სკოლაში. ამის შემდეგ დაამთავრა ათათურქის მასწავლებელთა აკადემია და გახდა დაწყებითი სკოლის მასწავლებელი სელიმიეს სკოლაში.

საწყის ეტაპზე იგი იყენებდა ფსევდონიმებს, როგორებიცაა ნევინ ნალე, გიულენ გაიე, ლაფაზან მეჩჰულ ("უცნობი ლაპარაკი"), ფუნდა და ფირთინა. ამგვარად, იგი თავს იცავდა საზოგადოების და მამის რისხვისგან, რადგან იმ დროისთვის ქალის მიერ პოეზიის წერას სკანდალურობად აღიქვამდნენ, და ბრიტანეთის კოლონიური მმართველობა კრძალავდა სამოქალაქო მოხელეთა გამოქვეყნებას.

მისმა ერთ-ერთმა ლექსმა, რომელიც გაზეთში გამოქვეყნდა ფსევდონიმით, მამამისი ისე გააბრაზა, რომ განაცხადა: "ცა დაგვენგრევა თავზე, ქალებს სირცხვილი აღარ დარჩათ".

მარმარას პოეზია თანდათან ცნობილ იქცა კვიპროსსა და თურქეთში — მისი ლექსები ქვეყნდებოდა კრებულებში I. ve II. Demet Şiir Seçkinleri (კვიპროსი) და Yedigün (თურქეთი). 1944-1958 წლებში მისი პოეზიის უმეტესობა ქვეყნდებოდა თურქი კვიპროსელთა ადგილობრივ პრესაში.

იგი იყო იმ რამდენიმე გამორჩეულ ქალთაგან 1940-იან წლებში თურქი კვიპროსელთა საზოგადოებაში, როგორებიც იყვნენ პოეტი ურქიე მინე ბალმანი, მუსიკოსები ქამრან აზიზი და თიურქან აზიზი, ასევე ბიზნესმენი ვედია ბარუთი.

მოგვიანებით მარმარა მეგობრობდა თურქ პოეტებთან, მათ შორის უმით იაშარ ოღუზჯანთან, რომელთანაც რომანტიკული ურთიერთობა ჰქონდა. ისინი დაინიშნენ ბეჭდით, რომელიც ოღუზჯანმა წიგნში ჩადო და გაუგზავნა მარმარას. მიუხედავად ამისა, მარმარას ძმამ, რომელიც სტამბოლში ჩავიდა, უარყო ქორწინება იმ მიზეზით, რომ ოღუზჯანი "სქელი და ბორძიკია".

მოგვიანებით პემბე მარმარა დაქორწინდა ფსიქიატრ სედატ ბეიქერზე, მათ სტამბოლში იცხოვრეს. 1960 წელს მათ შეეძინათ შვილი — ულუს ბეიქერი, მომავალში ცნობილი სოციოლოგი. წყვილი განქორწინდა, ხოლო სედატ ბეიქერი კირენიაში მოკლეს აკრძალული სასიყვარულო ურთიერთობის გამო.

დაჭრილი გულით მარმარა შვილთან ერთად დაბრუნდა სტამბოლში, მოგვიანებით კი, სიმსივნის დიაგნოზის შემდეგ, კვლავ დაბრუნდა კვიპროსში.

ის ცხოვრობდა ნიკოზიის გალავნის შიგნით, აბდი ჩავუშის ქუჩაზე მდებარე სახლში და გარდაიცვალა 31 იანვარი 1984 წელს.

 პოეზია 
პემბე მარმარა მიეკუთვნებოდა 1940-იანი წლების თურქი კვიპროსელი პოეტების თაობას. მიუხედავად იმისა, რომ ტრადიციულად მას სხვა თურქი კვიპროსელ პოეტებთან ერთად "რომანტიკულ ჰეჯეცებად" მოიხსენიებდნენ, მარმარას პოეტური სტილი მკაფიოდ განსხვავდებოდა და უფრო მეტად გარიპის მოძრაობის გავლენით ვითარდებოდა, რომლის ლიდერი ორჰან ველი ქანიქი იყო თურქეთში. მარმარა ფართოდ იყენებდა თავისუფალ ვერლიბრს.

თამერ ონჯული მარმარას აღწერს, როგორც "ეპოქის ერთ-ერთ ყველაზე კვალიფიციურ პოეტს" და აღნიშნავს, რომ იგი შორს იდგა ეროვნული პროპაგანდით გატაცებული "რომანტიკულ ჰეჯეცებისგან" და ნაციონალისტური ჟურნალ Çığ-ის პოეტებისგან.

მისი პოეზია ხშირად იყო სატირული და ირონიული, სოციალური პრობლემების ამსახველი, და მისი თემატიკა ასახავდა ნაზიმ ჰიქმეთის და გარიპის მოძრაობის გავლენას. ონჯულის თქმით, მარმარამ "ინდივიდუალურობის პრობლემა" გადაჭრა: მისი ლექსები არ იყო "შოვინისტური იდეოლოგიის" ან "ნაციონალისტური ქადაგებების" ინსტრუმენტი — ის წერდა საკუთარ ხალხზე, თურქი კვიპროსელებზე.

თუმცა, ლიტერატურულ კარიერაში პაუზის შემდეგ, მისი პოეზია უფრო ჰეჯეცების სტილს დაუახლოვდა. თალათ საით ჰალმანი აღნიშნავდა, რომ მარმარას ნაწარმოებებში შეიმჩნეოდა დაპირისპირება "პერიფერიის" — კვიპროსის და "მეტროპოლიის" — სტამბოლური ლიტერატურული ტრადიციების შორის.

ნერიმან ჯაჰითი მარმარას ასახელებს, როგორც "ყველაზე მეტად კვიპროსულობის მატარებელ" პოეტს თავისი თაობის ქალ პოეტებს შორის (ურქიე მინე ბალმანი, ნეჯლა სალიჰ სუფი და ენგინ გონული/ემინე ოქთანი). მისი შეფასებით, მარმარა იყო ერთ-ერთი პირველი თურქი კვიპროსელი პოეტი, რომელიც სატირას იყენებდა და ლირიკულობაში აერთიანებდა პირადულ და საზოგადოებრივ ხედვებს. მისი პოეზია მოიცავდა სიყვარულის, შიშის და ტკივილის თემატიკას, რაც მის პირად ცხოვრებას ასახავდა.

ილქნურ ონოლ იაშარი მიიჩნევს, რომ მარმარას მსოფლმხედველობაზე გავლენა დანტეს ჰქონია, რაც თვალსაჩინოა ლექსში Yolculuk ("მოგზაურობა") 1951 წელს, სადაც წერია: "იქნება მოგზაურობა ამქვეყნიურს იქით".

ჰიქმეთ დიზდაროღლუ თავის კრიტიკულ სტატიაში ოღუზი (1952) წერდა, რომ მარმარას ენობრივი სტილი დახვეწილი იყო და ენგინ გონულის ლექსებში უცხო სიტყვები მარმარას ლექსებში ბუნებრივად ჯდებოდა. მან მარმარას სტილი შეადარა ჰალიდე ნუსრეთ ზორლუთუნას "მოჩვენებით ლირიკას" და დააკავშირა მარმარას ლექსი Bahar ზორლუთუნას ლექსთან Git Bahar!.

მარმარას სიცოცხლეში მხოლოდ ერთი წიგნი გამოიცა — Pembe Marmara – Şiirler, რომელიც 1986 წელს, პოსტუმურად გამოაქვეყნა მისმა დამ.

მისი ნაშრომები ასევე იქნა აღიარებული თურქი ლიტერატურის ისტორიკოს ნიჰათ სამი ბანარლის მიერ.

თავად პოეზიაზე მარმარა ამბობდა: "პოეზია მაშინ არის პოეზია, როცა მას ჩვენი სული ავსებს მნიშვნელობისა და გრძნობის წვიმით; ჩემთვის მნიშვნელობა, გრძნობა და მუსიკა აუცილებელია — მე არ ვარჩევ ტრადიციულ რითმიან ლექსებს თავისუფალი ვერლიბრისგან, მთავარია — ემოცია".

სქოლიო


კატეგორია:კვიპროსელი თურქი პოეტები
კატეგორია:კვიპროსელი პედაგოგები კატეგორია:თურქი ქალი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1925
კატეგორია:გარდაცვლილი 1984
კატეგორია:ნიქოზიაში დაბადებულები
კატეგორია:თურქი ქალები
კატეგორია:კვიპროსელი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით