კვიპროსის ლიტერატურა

კვიპროსის ლიტერატურა მოიცავს კვიპროსში შექმნილ ლიტერატურას, რომელიც ძირითადად იწერება ბერძნულ, თურქულ, ინგლისურ ან სხვა ენებზე, მათ შორის ფრანგულადაც. თანამედროვე ბერძნულ-კვიპროსული დიალექტი მიეკუთვნება თანამედროვე ბერძნული დიალექტების სამხრეთაღმოსავლურ ჯგუფს.

ანტიკური ეპოქა / შუასაუკუნეები

კვიპროსის ანტიკური ლიტერატურული მემკვიდრეობა მოიცავს ეპიკურ პოემას — კვიპრია, რომელიც, სავარაუდოდ, ძვ. წ. VII საუკუნეს ბოლოს შეიქმნა და მიეწერება პოეტ სტასინოსს."მტკიცებულება იმისა, რომ კიპრიას ძირითადი შინაარსი უკვე ცნობილი იყო ძვ. წ. 650 წლისთვის, ჩანს ჩიგის ვაზაზე შესრულებული პარისის არჩევანის სიუჟეტიდან" (Burkert 1992:103).

ციტიუმელი ზენონი, კვიპროსელი ფილოსოფოსი, იყო სტოიციზმის სკოლის დამფუძნებელი. მის მიმდევართა შორის იყო მისი მეგობარი და მოწაფე პერსეასიც.

კვიპროსი ასევე ფიგურირებს ადრეულ ქრისტიანულ ლიტერატურაში — მოციქულთა საქმეთა მიხედვით, ბარნაბა და პავლე ქადაგებდნენ კუნძულზე. ბიზანტიურ და შუასაუკუნეების ავტორთაგან აღსანიშნავია ლეონტიოს ნეოპოლელი, ალთეიდესი და გრიგოლ II კონსტანტინოპოლელი. ბიზანტიური ეპიკური პოეზია, განსაკუთრებით „აკრიტული სიმღერები“, აყვავდა შუა საუკუნეებში.

გვიანი შუასაუკუნეები და რენესანსი=
კვიპროსის სამეფოს კანონმდებლობა შუა საუკუნეებში, რომელიც ცნობილია როგორც იერუსალიმის წესდებები, დაწერილი იყო დროინდელ ადგილობრივ დიალექტზე და ფრანგულად. ეს კანონები 1531 წელს იტალიურად ითარგმნა და დღესაც წარმოადგენს შუასაუკუნეების სამართლებრივი ტექსტების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კრებულს.

რაც შეეხება ისტორიოგრაფიას, შუასაუკუნეების უმნიშვნელოვანესი ნაშრომებია ლეონტიოს მახერასისა და გიორგი ბუსტრონიოსის ქრონიკები, რომლებიც აღწერენ ფრანკთა ბატონობის პერიოდს (1191–1489) და დაწერილია ადგილობრივ დიალექტზე მრავალი ფრანგული გავლენით.

კვიპროსის კანცონიერი წარმოადგენს მე-XVI საუკუნეში შედგენილ სონეტების კრებულს ვენეციური მმართველობის პერიოდში. ეს ლექსები შესრულებულია მდСредმეტალესბრუნვური ბერძნული დიალექტით და წააგავს პეტრარკას სტილსა და Poèmes d’amour ჟანრს. ზოგი მათგანი პეტრარკას, ბემბოს, არიოსტოსა და სანნაზაროს ლექსების თარგმანია.Th. Siapkaras-Pitsillidés, Le Pétrarchisme en Cypre. Poèmes d'amour en dialecte Chypriote d'après un manuscript du XVIe siècle, ათენი, 1975 (მე-2 გამოცემა)

უილიამ შექსპირის პიესა ოთელო თავისი მოქმედების უმეტეს ნაწილს ვენეციურ კვიპროსზე განავითარებს.

 თანამედროვე პერიოდი 
თანამედროვე ბერძნულ, თურქულ და ინგლისურენოვან კვიპროსელ მწერალთა კომპლექსური ანალიზი წარმოდგენილია ბაჰრიე ქემალის ნაშრომში Writing Cyprus: Postcolonial and Partitioned Literatures of Place and Space.

ბერძნულ ენაზე მწერალ თანამედროვე კვიპროსელ ავტორთა შორის აღსანიშნავია პოეტი და პროზაიკოსი კოსტას მონთისი, პოეტი კირიაკოს ხარალამბიდესი, რომანისტი პანოს იოანნიდესი, პოეტი მიხალის პასიარიდისი, პოეტი და მთარგმნელი სტეფანოს სტეფანიდესი, მწერალი ნიკოს ნიკოლაიდესი, საშინელებათა ჟანრის ავტორი ფივოს კიპრიანუ, ასევე სტილიანოს ატეშლისი, ლუკის აკრიტასი და დემეტრის თ. გოცისი. დიმიტრის ლიპერტისი, ვასილის მიხაილიდესი და პავლოს ლიასიდესი იყო ფოლკური პოეტები, რომლებიც ქმნიდნენ ნაწარმოებებს ბერძნულ-კვიპროსულ დიალექტზე. ადგილობრივი დიალექტი ტრადიციულად გამოიყენებოდა ხალხური სიმღერებისა და პოეზიისთვის, მათ შორის ტსიატისტა (პოეტური დაპირისპირება, სატირული იმპროვიზაცია), და პოეტარის (ბარდების) ტრადიცია.

თურქულ ენაზე შემოქმედებდეს თანამედროვე კვიპროსელი პოეტები ოსმან თურქაი, ოზქერ იაშინი, ნეშე იაშინი, ნერიმან ჩაჰიტი და მეჰმეთ იაშინი. ნეშე იაშინი არის ცნობილი კვიპროსელი თურქი პოეტი და მწერალი, რომელიც ძირითადად თურქულად წერს, თუმცა მისი მრავალი ნაწარმოები თარგმნილია ბერძნულ და ინგლისურ ენებზე. 2002 წელს მისი რომანი Secret History of Sad Girls ჩრდილოეთ კვიპროსში და თურქეთში აიკრძალა, ხოლო თავად ავტორმა მრავალი მუქარა მიიღო თურქი ნაციონალისტებისგან.Poet battles abuse from Turkish nationalists Goodbye to Freedom 

სევგიულ ულუდაღი არის გამოჩენილი ჟურნალისტი-გამომძიებელი, რომელმაც დიდი წვლილი შეიტანა დაკარგული კვიპროსელების ძიებაში, ასევე ავტორია არაერთი წიგნის.

ურქიე მინე ბალმანი წერდა სხვადასხვა ჟანრში, თუმცა უმეტესად ცნობილია რომანტიკული ლექსებით, რომელთაც ხშირად ფერმკრთალი სოფლელი გოგონების ან სოფლად სიყვარულის თემა აქვს. ბალმანი თავის შემოქმედებას აქვეყნებდა თურქულ ჟურნალებში: Yesilada, Türk Dili და Türk'e Dogru.

სხვა ენებზე მოღვაწე კვიპროსელ ავტორთა შორის აღსანიშნავია სომეხი კვიპროსელი პოეტი ნორა ნაჯარიანი. მსოფლიოში სულ უფრო მეტად იმატებს როგორც დროებით ემიგრაციაში მყოფ, ისე მუდმივად უცხოეთში მცხოვრებ კვიპროსელ ავტორთა რიცხვი, მათ შორის — მეორე და მესამე თაობის ემიგრანტი ავტორები, რომლებიც ხშირად ინგლისურად წერენ. ასეთები არიან: ანდრეას კუმი, მირანდა ჰოპლაროსი, სტივენ ლოფტონი, კრისტი ლეფტერი, ივ მაკისი, მაიკლ პარასკოსი, სტელ პავლუ და სტეფანოს სტეფანიდესი.Alexander Davidian, 'A literary resilience' in The Cyprus Weekly (Cyprus newspaper), 10 January 2016 პოლ სტენინგი, ავტორი და მაკარიოს III-ის ბიოგრაფი, ცხოვრობს ფაფოსში.

სხვა

XX საუკუნეში კვიპროსი შთაგონებისა და ლიტერატურული ქმნილების წყაროდ იქცა არაქვიპროსელი ავტორებისთვისაც.

ინგლისელი მწერალი ლოურენს დარრელი ცხოვრობდა კვიპროსში 1952 წლიდან 1956 წლის 26 აგვისტომდე და ამ პერიოდის გამოცდილებაზე დაწერა წიგნი მწარე ლიმონები, რომლისთვისაც 1957 წელს მიიღო დაფ კუპერის პრემია.

ნობელის პრემიის ლაურეატი გიორგოს სეფერისი საბერძნეთიდან დიდწილად იყო შთაგონებული კვიპროსით. ის იყო ავტორი ერთ-ერთი თავისი გამორჩეული ნაწარმოების (ლოგბუქი III), რომელსაც თავდაპირველად ერქვა „კვიპროსი, სადაც ხვედრმა დამაბარა…“. სეფერისმა ეს ნაწარმოები დაწერა ბერძნული დიპლომატიური მისიის ფარგლებში, როცა კუნძულზე მსახურობდა.

ინგლისელი რომანისტი პოლ სტიუარტი გარკვეული დროით ცხოვრობდა კვიპროსში, ხოლო ვიქტორია ჰისლოპიმ კუნძული აირჩია მოქმედების ადგილად თავის რომანში მზის ამოსვლა (2015).Victoria Hislop, The Sunrise (London: Headline Review, 2015)

იხილეთ აგრეთვე
კვიპროსის კულტურა
კვიპროსის მუსიკა

სქოლიო


კატეგორია:კვიპროსის ლიტერატურა
კატეგორია:ბერძნული ლიტერატურა
კატეგორია:თურქული ლიტერატურა
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ლიტერატურა
კატეგორია:ევროპის ლიტერატურა
კატეგორია:აზიის ლიტერატურა
კატეგორია:ფოლკლორი
კატეგორია:პოეზია
კატეგორია:რენესანსის ლიტერატურა
კატეგორია:შუასაუკუნეების ლიტერატურა
კატეგორია:ანტიკური ლიტერატურა