ფილფოლას ხვლიკი

ფილფოლას ხვლიკი ან მალტური კედლის ხვლიკი (Podarcis filfolensis) — ხვლიკის სახეობა ლაცერტიდების ოჯახიდან (Lacertidae), ქვეწარმავლების კლასის წარმომადგენელი. იგი წარმოადგენს მალტის არქიპელაგის ერთ-ერთ გამორჩეულ ენდემურ სახეობას და წარმოადგენს როგორც ბიომრავალფეროვნების, ისე კულტურული იდენტობის თვალსაჩინო მაგალითს.

 მეცნიერული კლასიფიკაცია 

სამეფო: Animalia

ტიპი: Chordata

კლასი: Reptilia

რიგი: Squamata

ოჯახი: Lacertidae

გვარი: Podarcis

სახეობა: Podarcis filfolensis (Bedriaga, 1876)

 ჰაბიტატი და ეკოლოგია 
Podarcis filfolensis ძირითადად გვხვდება ხმელთაშუა ტიპის ბუჩქნარებსა და კლდოვან ზედაპირებზე. ადაპტირებულია აგრეთვე კულტურულ ლანდშაფტებთან, მათ შორის ფერმერულ მიწებთან, ბაღებთან და სოფლის პერიფერიებთან. პოპულაციები იზოლირებულ კუნძულებზე განსაკუთრებული ადაპტაციებით ხასიათდებიან, რაც ხელს უწყობს ქვესახეობების დიფერენცირებას.Wildlife of the Maltese Islands, BirdLife Malta and Nature Trust, 1995.

 ანატომიური მახასიათებლები 
Podarcis filfolensis ხასიათდება წაგრძელებული სხეულით და გრძელკუდიანობით. მოზრდილ ინდივიდთა საერთო სიგრძე (კუდიანად) 18–22 სმ-ს აღწევს, თუმცა სხეულის ძირითადი ნაწილი დაახლოებით 6–8 სმ-ს შეადგენს. კუდი ხშირად სხეულის სიგრძეზე უფრო გრძელია. ქერცლები მცირე ზომისაა და მჭიდროდაა განლაგებული. თვალები შედარებით დიდი აქვს და კარგად განვითარებული მხედველობითი არეალი. ნეკნები და კიდურები მოქნილია, რაც ხვლიკს კლდოვან ზედაპირებზე სწრაფად გადაადგილების საშუალებას აძლევს.

 ქვესახეობები მალტაში 
მალტის არქიპელაგში ოთხი ენდემური ქვესახეობაა იდენტიფიცირებული:

 Podarcis filfolensis maltensis 
გვხვდება მალტაზე, გოცოსა და კომინოზე. მას ახასიათებს მწვანე შეფერილობა, ხანდახან — ლაქებით.

 Podarcis filfolensis filfolensis 
ენდეგური კუნძულ ფილფლაზე. ყველაზე დიდია ქვესახეობებს შორის, შავი შეფერილობითა და ცისფერი ლაქებით.

 Podarcis filfolensis kieselbachi 
არსობდა წმინდა პავლეს კუნძულებზე. შეფერილობა მერყეობს, მუცელი ნარინჯისფერია. გადაშენებულია 2005 წლიდან.

 Podarcis filfolensis generalensis 
ენდემური ფანგუს როკზე, გოცოსთან ახლოს. შეფერილია მოლურჯო-მოწითალო ელფერებით.

 სხვა ქვესახეობები 
არსებობს ვარაუდი მეხუთე ქვესახეობის შესახებ კემუნეტზე. აგრეთვე, P. filfolensis laurentimulleri გვხვდება ლინოზასა და ლამპიონეზე (იტალია).Nature in Gozo, BirdLife Malta, 2007.

 რეპროდუქცია 
მალტური კედლის ხვლიკებს აქვთ სეზონური რეპროდუქციული ციკლი. შეწყვილება იწყება გაზაფხულზე. მდედრი დებს 1–2 კვერცხს, რომლებიც დევს მზისგან დაცულ კლდის ღრეში ან ბუჩქის ძირას. ემბრიონები ვითარდებიან 6–8 კვირის განმავლობაში, ჩეკვა — ივნისიდან აგვისტოს შუა რიცხვებამდე მიმდინარეობს. ახალშობილები დამოუკიდებლად იწყებენ არსებობას.

 ადაპტაცია და ფერადი შეფერილობა 
მამრი ინდივიდები ხშირად ფერადად შეფერილები არიან, რაც დაკავშირებულია სქესობრივ შერჩევასთან. მდედრები და ახალგაზრდა ხვლიკები შეფერილობით უფრო ბუნდოვანები არიან — ეს ეხმარება მათ კამუფლაჟში და მტაცებლებისგან თავის არიდებაში.

 ქცევა და მეტამორფოზული მახასიათებლები 
მამრები იჩენენ ტერიტორიულობას — ამ დროს ისინი იბერებიან, წევს თავს მაღლა და ამავე დროს აფრქვევენ კუდს ან კანს განსაკუთრებული ქიმიური სეკრეციებით. ახალგაზრდები და მდედრები უფრო ფერმკრთალი შეფერილობის არიან. თითოეული ქვესახეობის წარმომადგენლებს აქვს საკუთარი სიმბიოტური ადაპტაციები — მაგალითად, filfolensis ქვესახეობის შეფერილობა ბნელ კლდოვან ფონს ერგება, რაც ხელს უწყობს გადარჩენას მტაცებლისგან.

 მტაცებლები და საფრთხეები ბუნებაში 
ფილფოლას ხვლიკის ბუნებრივ მტაცებლებს შორის შედიან დიდი ზომის ფრინველები, მაგალითად ძერები და ბუები. მიწაზე მობინადრე მტაცებელთა ნაკლებობა კუნძულებზე მის გადარჩენას უწყობს ხელს. თუმცა ინვაზიური სახეობების — განსაკუთრებით ვირთხებისა და ველური თხების — შემოსვლამ შეიძლება საფრთხე შეუქმნას კვერცხებს და ახალგაზრდა ინდივიდებს.

 გენეტიკური კვლევები 
უახლესი გენეტიკური კვლევები მიუთითებს, რომ მალტის კუნძულებზე ბინადარი ქვესახეობები ერთმანეთთან გართულებული გენეტიკური კავშირით არიან დაკავშირებულნი, რაც ხაზს უსვამს მათ დამოუკიდებელ ევოლუციურ განვითარებას. მაგალითად, P. f. filfolensis მნიშვნელოვანი განსხვავებით გამოირჩევა სხვა ქვესახეობებისგან როგორც მიტოქონდრიული DNA-ს, ისე ფენოტიპის დონეზე, რაც მას უნიკალურ კონსერვაციულ ერთეულად აქცევს.Corti C., Pérez-Mellado V., et al. "Genetic differentiation in island Podarcis." Herpetological Journal, 2011.

 საფრთხეები და დაცვა 
მიუხედავად იმისა, რომ სახეობა IUCN-ის მიხედვით დაბალი საფრთხის კატეგორიაშია (LC), ზოგიერთი ქვესახეობა — განსაკუთრებით იზოლირებულ კუნძულებზე — ექვემდებარება გადაშენების რისკს. საფრთხეებში შედის ჰაბიტატის დაკარგვა, ტურისტული ზეწოლა, ინვაზიური სახეობები და კლიმატის ცვლილება.

 სახეობის ეტიმოლოგია 
სახეობა filfolensis სახელს ატარებს მცირე, მაგრამ კლდოვან კუნძულზე — ფილფლაზე — არსებული პოპულაციის გამო. ლათინური სუფიქსი „-ensis“ მიუთითებს გეოგრაფიულ კავშირს და აღნიშნავს „ფილფლიდან წარმომავლობას“.

 კულტურული მნიშვნელობა 
ფილფოლას ხვლიკი მალტის ბუნების სიმბოლოდ განიხილება. იგი გვხვდება არაერთ საგანმანათლებლო პოსტერსა და ბროშურაში. მას იყენებენ ბიოგეოგრაფიის და კუნძულის ენდემიზმის შესასწავლად.

 სამეცნიერო ინტერესი 
Podarcis filfolensis ითვლება შესანიშნავ მაგალითად კუნძულზე სპეციფიკური ევოლუციური დიფერენციაციისა, რის გამოც იგი ხშირად მოხვდება ბიოგეოგრაფიულ, გენეტიკურ და ეკოლოგიურ კვლევებში. განსაკუთრებით საინტერესოა თითოეული ქვესახეობის მორფოლოგიური და ქცევითი განსხვავებები და მათი კავშირი ჰაბიტატთან.

 ეკოტურიზმი და კვლევა 
მალტაში ხვლიკები ხშირად იქცევიან ეკოტურისტების ყურადღების ობიექტად. მათი ნახვა შესაძლებელია კლდოვან სანაპიროებზე, განსაკუთრებით გოცოსა და ფილფლას მიმდებარედ. მკვლევრები Podarcis filfolensis სახეობას აქტიურად იკვლევენ ბიოგეოგრაფიის, ენდემიზმის, ევოლუციური ადაპტაციების და გენეტიკური დიფერენცირების ჭრილში.

 იხილეთ აგრეთვე 

მალტური ენდემური ფაუნა

ენდემიზმი

ფილფლა

იტალიის რეპტილიების სია

მადეირის კედლის ხვლიკი

ლიტერატურა
Savona-Ventura C. Taxonomical status of the Maltese wall lizard (Podarcis filfolensis BEDRIAGA 1876). Central Mediterranean Naturalist 2001, 3(3):89-95
Savona-Ventura C. The herpetofauna of Comino and satellite islets with a note on the colouration of Podarcis filfolensis. Animalia 1983; 10(1/3):87-93
Savona-Ventura C. The Natural History of St. Paul's Islands - Reptiles and Mammals. Potamon 1983; 11:32-34
Savona-Ventura C. Reptiles and amphibians in Maltese ecology. Potamon 1979; 1(2):14-16
Sciberras, A. (2005) Observation on the endangered population of the Maltese wall lizard of Selmunett island (Podarcis filfolensis kieselbachi).Unpublished work, presented to the chamber of young scientists of Malta at 4–10 April, winning the contest 1st place and  leading to the Belgian Science expo on 26 April to 1 May.
Sciberras, A.  (2007) Lizards At Id-Dwejra. Dwejra Heritage Park Gozo pgs.28-33. Dwejra Management Board.
Sciberras, A.  & Schembri,P.J.  (2008) Conservation Status  of St Paul's Island Wall Lizard (Podarcis filfolensis kieselbachi). Herpetological Bulletin-Number 105 pgs.28-34.

სქოლიო

კატეგორია:Podarcis
კატეგორია:მალტის ფაუნა
კატეგორია:ქვეწარმავლები, აღწერილი 1876 წელს
კატეგორია:მალტაში ენდემური ცხოველები
კატეგორია:ტაქსონები, აღწერილი ჟაკ ფონ ბედრიაგას მიერ
კატეგორია:ტაქსონომიური სტატიები Polbot-ის მიერ
კატეგორია:მალტა
კატეგორია:მალტის ბუნება
კატეგორია:ქვეწარმავლები