ძალოსნობა სომხეთში

ძალოსნობა სომხეთში — შემოვიდა 1920-იანი წლების ბოლოს და მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ფართოდ გავრცელდა. დღესდღეობით, ის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სპორტის სახეობაა ქვეყანაში. სპორტს არეგულირებს სომხეთის ძალოსნობის ფედერაცია. საბჭოთა სომხეთის პირველი ძალოსნები საერთაშორისო ასპარეზზე წარმატებით გამოვიდნენ 1970-იან წლებში. ვარდან მილიტოსიანმა მოიპოვა ვერცხლის მედალი 1976 წლის ოლიმპიადაზე, ხოლო იურიკ ვარდანიანი მოგვიანებით გახდა ოლიმპიური, მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონი 1970-იანი წლების ბოლოს და 1980-იანების დასაწყისში. ოკსენ მირზოიანი და იურიკ სარქისიანი წამყვან პოზიციებზე დაწინაურდნენ 1980-იან წლებში. სსრკ-დან გამოყოფის შემდეგ, სომხეთმა წარმატებით შეინარჩუნა ძალოსნობის ტრადიციები და დღემდე ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი ქვეყნად რჩება ამ სპორტში. 2008 წელს სომხეთის ნაკრებმა პირველი ადგილი დაიკავა ევროპის ჩემპიონატზე. 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე სომხეთმა მოიპოვა სამი ბრინჯაოს მედალი. ტიგრან გევორგ მარტიროსიანი სომხეთის ერთადერთი მსოფლიოს ჩემპიონია, რომელმაც წარმატებას მიაღწია 2010 წელს.
მინი|ოლიმპიური და მსოფლიოს ჩემპიონი იურიკ ვარდანიანი მიჩნეულია ყველა დროის საუკეთესო სომეხ ძალოსნად.

სომხეთის მეორე ყველაზე დიდი ქალაქი გიუმრი, დაახლოებით 150,000 მოსახლეობით, ცნობილია მრავალი გამოჩენილი ძალოსნის აღზრდით, მათ შორის არიან მსოფლიოსა და ევროპის ძალოსნობის ჩემპიონები იურიკ ვარდანიანი, ისრაელ მილიტოსიანი, გევორგ დავთიანი, ტიგრან მარტიროსიანი და ნაზიკ ავდალიანი.
 სახელი 
ძალოსნობა სომხურად ცნობილია როგორც ծանրամարտ (tsanramart), რომელიც შედგება სიტყვებისგან ծանր (tsanr) — "მძიმე" და մարտ (mart) — "ბრძოლა", ან როგორც ծանր աթլետիկա (tsanr at'letika), რაც პირდაპირ ითარგმნება როგორც "მძიმე ათლეტიკა" (-ს გავლენით).
 ისტორია 
ძალოსნობის წარმოშობა ძველ ისტორიას უკავშირდება, განსაკუთრებით კი — ძველ საბერძნეთს. თუმცა, თანამედროვე ძალოსნობა შედარებით ახალი მოვლენაა და ძირითადადი ორგანიზებული და ინსტიტუციური სახე ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში XIX საუკუნის ბოლოს მიიღო. ამჟამინდელი საერთაშორისო ძალოსნობის ფედერაცია (IWF) დაარსდა 1920 წელს. ძალოსნობა წარმოდგენილი იყო ყველა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, გარდა 1900, 1908 და 1912 წლებისა.
 საბჭოთა პერიოდი 
ძალოსნობა სომხეთში შემოვიდა საბჭოთა მმართველობის პირველ ათწლეულში. 1927 წელს სომხეთის სპორტკომიტეტში დაარსდა ძალოსნობის კლუბი. 1928 წელს ერევანში ჩატარდა პირველი ძალოსნობის ჩემპიონატი, ხოლო პირველმა სომეხმა ძალოსნებმა მონაწილეობა მიიღეს როგორც ამიერკავკასიის, ასევე მოგვიანებით — საბჭოთა ჩემპიონატებში. 1947 წელს პირველი სომეხი ძალოსანი გამოვიდა ევროპის ჩემპიონატზე.

ცივი ომის პერიოდში საბჭოთა კავშირი იყო უდავოდ ყველაზე ძლიერი ქვეყანა ძალოსნობაში მსოფლიოში, და სომეხმა სპორტსმენებმა ამ წარმატებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს.

1979 წლისთვის საბჭოთა სომხეთში მოქმედებდა 205 ძალოსნობის კლუბი, სადაც დაახლოებით 5,200 ადამიანი ვარჯიშობდა. 1970-იანი წლებისთვის სომეხმა ძალოსნებმა მნიშვნელოვანი როლი დაიწყეს საბჭოთა კავშირის ძალოსნობის პროგრამაში. სომხეთის სსრ-დან პირველი ოლიმპიური მედალოსანი იყო ვარდან მილიტოსიანი, რომელმაც მოიპოვა ვერცხლის მედალი 1976 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე.
იურიკ ვარდანიანი გახდა პირველი სომეხი ძალოსანი, რომელმაც ოქროს მედალი მოიპოვა ძალოსნობაში 1980 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე. მისი ბრწყინვალე გამოსვლა ისტორიაში შევიდა: ვარდანიანი გახდა პირველი მსუბუქ-მძიმე წონითი კატეგორიის (82.5 კგ) ძალოსანი, რომელმაც ოფიციალურ შეჯიბრებაში საერთო ჯამში აწია 400 კგ, რითიც დაამსხვრია როგორც ოლიმპიური, ასევე მსოფლიო რეკორდები. შედარებისთვის, საშუალო-მძიმე წონითი კატეგორიის (90 კგ) ჩემპიონმა პეტერ ბაჩაკომ ჯამში აწია 377.5 კგ, ხოლო მძიმე წონითი კატეგორიის (100 კგ) ოქროს მედალოსანმა ოტა ზარემბამ – 395 კგ.

ვარდანიანმა თავისი წონითი კატეგორიის რეკორდი საბოლოოდ 1984 წლის მეგობრობის თამაშებზე დაამყარა, რომლებიც ჩატარდა როგორც ალტერნატივა იმ ოლიმპიადისთვის, რომელსაც საბჭოთა კავშირი ბოიკოტს უცხადებდა. მან აწია 405 კგ. ვარდანიანის ეს მიღწევები დღემდე შეუდარებელია — ამჟამინდელი მსუბუქ-მძიმე წონითი კატეგორიის (85 კგ) რეკორდი, რომელიც არ ითვალისწინებს ძველ წონით კატეგორიებში დამყარებულ შედეგებს, არის 394 კგ და ის ანდრეი რიბაკოუმ დაამყარა 2008 წლის ოლიმპიადაზე.ვარდანიანმა კარიერის განმავლობაში დაამყარა 41 მსოფლიო რეკორდი.

მისი მიღწევების აღიარებისთვის, ვარდანიანს 1977 წელს მიენიჭა სსრკ-ის დამსახურებული სპორტის ოსტატის წოდება, ხოლო 1985 წელს მას გადაეცა ლენინის ორდენი. 1994 წელს იგი არჩეულ იქნა საერთაშორისო ძალოსნობის ფედერაციის დიდების დარბაზის წევრად.

დღემდე, ვარდანიანი სომხეთში ითვლება გმირად ძალოსნობაში მიღწეული წარმატებებისთვის. 2010 წელს მისი პატივსაცემად გამოქვეყნდა ვარდანიანის საფოსტო მარკა.

ვარდანიანთან ერთად, 1980-იანი წლების სხვა მნიშვნელოვანი სომეხი ძალოსნები იყვნენ 1980 წლის ოლიმპიური ვერცხლის მედალოსანი იურიკ სარქისიანი, რომელმაც კარიერის განმავლობაში დაამყარა 12 მსოფლიო რეკორდი, და 1988 წლის ოლიმპიური ოქროს მედალოსანი ოკსენ მირზოიანი, რომელმაც ასევე დაამყარა 12 მსოფლიო რეკორდი თავისი კარიერის განმავლობაში.

1992 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე ისრაელ მილიტოსიანმა, რომელმაც მანამდე მოიპოვა ვერცხლის მედალი 1988 წლის ოლიმპიადაზე, იგივე წონით კატეგორიაში ამჯერად ოქროს მედალი მოიგო. მილიტოსიანი დღემდე რჩება ბოლო სომეხ სპორტსმენად, რომელმაც ოლიმპიური ოქროს მედალი მოიპოვა. 1992 წლის ოლიმპიადა ასევე ითვლება საბჭოთა ძალოსნობის ეპოქის დასასრულად.
მინი|ტიგრან გევორქ მარტიროსიანი არის მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონი და ოლიმპიური ბრინჯაოს მედალოსანი.
 დამოუკიდებელი სომხეთი 
სომხეთს ჯერჯერობით დამყარებული აქვს ოთხი მსოფლიო რეკორდი ძალოსნობაში — ყველა აკვრაში. მათგან ორი დაამყარა ხაჩატურ კაპანაქციანმა, ერთი სერგო ჩახოიანმა, ხოლო მეოთხე — ისრაელ მილიტოსიანმა, რომელმაც 1989 წელს, ჯერ კიდევ საბჭოთა კავშირის სახელით, ორჯერ დაამყარა აკვრაში მსოფლიო რეკორდი და მოგვიანებით, 1994 წელს, უკვე სომხეთის სახელით კვლავ დაამყარა ახალი რეკორდი.

აღვან გრიგორიანი, რომელიც გახდა პირველი ოლიმპიელი სომხეთის დამოუკიდებლობის შემდეგ, ვინც ზაფხულის ოლიმპიადაზე სომხეთის დროშა ატარა (1996 წელს), იყო ძალოსანი. არსენ მელიქიანი კი გახდა პირველი სომეხი ძალოსანი, რომელმაც დამოუკიდებელი სომხეთის სახელით მოიპოვა ოლიმპიური მედალი — მან ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე.

სომეხი ძალოსნები განსაკუთრებით წარმატებულები იყვნენ 2008 წელს. ისინი პირველ ადგილზე გავიდნენ 2008 წლის ევროპის ძალოსნობის ჩემპიონატზე, ხოლო ტიგრან გევორგ მარტიროსიანმა, გევორგ დავთიანმა და ტიგრან ვარდან მარტიროსიანმა თითო ბრინჯაოს მედალი მოიპოვეს 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე, რაც სომხეთისთვის დღემდე ყველაზე წარმატებული ოლიმპიადა იყო.

ნაზიკ ავდალიანმა მოიპოვა ოქროს მედალი 2009 წლის მსოფლიოს ძალოსნობის ჩემპიონატზე და გახდა პირველი ძალოსანი დამოუკიდებელი სომხეთიდან, რომელმაც მსოფლიოს ჩემპიონატზე ოქროს მედალი მოიპოვა. ტიგრან გევორგ მარტიროსიანმა ასევე მოიგო ოქრო 2010 წლის მსოფლიოს ჩემპიონატზე, რამაც ის აქცია პირველ მამაკაც ძალოსნად დამოუკიდებელი სომხეთიდან, რომელმაც ეს წარმატება მიაღწია. ჰრიფსიმე ხურშუდიანი გახდა პირველი სომეხი ქალი, რომელმაც ოლიმპიური მედალი მოიპოვა — მან ბრინჯაოს მედალი აიღო ძალოსნობაში 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე.

ოქსენ მირზოიანი მოგვიანებით გახდა სომხეთის ეროვნული ძალოსნობის ნაკრების მთავარი მწვრთნელი და ამჟამად არის სომხეთის ძალოსნობის ფედერაციის თავმჯდომარე.

სომხეთის სტატისტიკის სამსახურის მონაცემებით, 21-ე საუკუნეში დაფიქსირდა კლების ტენდენცია ძალოსნობით დაკავებულთა რაოდენობაში. 2005 წელს სომხეთში 2,500-ზე მეტი ძალოსანი იყო, ხოლო 2021 წლისთვის ეს რიცხვი 1,700-მდე შემცირდა.

2023 წლის ევროპის ძალოსნობის ჩემპიონატი ჩატარდა ერევანში, 15-დან 23 აპრილის ჩათვლით.

სქოლიო

კატეგორია:სომხეთი
კატეგორია:სპორტი
კატეგორია:სპორტი ევროპაში
კატეგორია:სომხეთი ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე