ცენტრი არაძალადობრივი ქმედებებისა და სტრატეგიების გამოყენებისთვის

ცენტრი არაძალადობრივი ქმედებებისა და სტრატეგიების გამოყენებისთვის (CANVAS) — არასამთავრობო, არაკომერციული საგანმანათლებლო ორგანიზაციაა, რომელიც ბელგრადში (სერბეთი) არის დაფუძნებული და არაძალადობრივი წინააღმდეგობის სტრატეგიებზე მუშაობს. იგი 2004 წელს დააარსეს სრდა პოპოვიჩმა და სლობოდან ჯინოვიჩმა — სერბული ახალგაზრდული მოძრაობა "Otpor!"-ის ყოფილმა წევრებმა, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა სლობოდან მილოშევიჩის ხელისუფლების ჩამოგდებაში 2000 წლის ოქტომბერში.

CANVAS-ის საქმიანობა ხშირად განიხილება პოლიტიკური გავლენების კონტექსტში. ორგანიზაციის ტრენინგები გამოყენებული იქნა ისეთ ქვეყნებში, როგორებიცაა საქართველო, უკრაინა, ეგვიპტე და მალდივები,Rosenberg, Tina (16 February 2011) Revolution U – What Egypt learned from the students who overthrew Milosevic , Foreign Policy. Retrieved 20 July 2011 სადაც ფართომასშტაბიანი საპროტესტო მოძრაობების შედეგად ხელისუფლება შეიცვალა. 2014 წელს WikiLeaks-ის მიერ გავრცელებულ მასალებში ნათქვამი იყო CANVAS-ის შესაძლო კავშირის შესახებ კერძო სადაზვერვო კომპანია Stratfor-თან.Amy Goodman, "Stratfor, Wikileaks, and the Obama Administration's War Against the Truth", The Guardian (1 March 2012).Wikileaks twitter, 8:00 AM - 16 Nov 2013"Wikileaks Exposed US' Efforts To Destabilize Venezuela" Popularresistance.org, 19 February 2014 ორგანიზაცია აღნიშნულ ბრალდებებს უარყოფს და აცხადებს, რომ მხოლოდ იმ მოძრაობებს უწევს დახმარებას, რომლებიც ადგილობრივი აქტივისტების ინიციატივით იქმნება.

 მისია 
CANVAS თავის მთავარ მიზნად არა გარკვეული დიქტატორების დამხობას, არამედ საზოგადოებრივი ძალის — „people power“-ის — შესახებ ცნობიერების გაზრდას მიიჩნევს. ორგანიზაციის მისიაა აჩვენოს, რამდენად ძლიერი ინსტრუმენტია არაძალადობრივი წინააღმდეგობა თავისუფლების, დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებების მოსაპოვებლად

 წარმოშობა 
CANVAS დაარსდა 2004 წელს ბელგრადში, სერბი აქტივისტების — სრდა პოპოვიჩისა და სლობოდან ჯინოვიჩის — მიერ, რომლებიც ადრე სერბულ ახალგაზრდულ მოძრაობას Otpor!-ს ხელმძღვანელობდნენ. სწორედ ამ მოძრაობამ შეასრულა მნიშვნელოვანი როლი სლობოდან მილოშევიჩის რეჟიმის დამხობაში 2000 წელს. CANVAS საკუთარ თავს განიხილავს არაძალადობრივი წინააღმდეგობის გლობალურ მემკვიდრეობად — მაჰათმა განდიდან მარტინ ლუთერ კინგამდე — და მუშაობს იმაზე, რომ არაძალადობრივი ბრძოლის სტრატეგიები და ტაქტიკები გაავრცელოს დემოკრატიულ აქტივისტებთან მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში.

სრდა პოპოვიჩის თქმით, მისი ოცნებაა სამყარო, სადაც პოლიტიკური ცვლილებები არაძალადობრივი მოძრაობების შედეგად ხდება.

 ოტპორ! 
Otpor! — სერბული ახალგაზრდული მოძრაობა, რომელიც 1998 წელს ბელგრადში დაარსდა, იმავე წელს მიღებული კანონების საპასუხოდ, რომლებმაც მნიშვნელოვნად შეზღუდა უნივერსიტეტებისა და მედიასაშუალებების ავტონომია. 1999 წელს, კოსოვოს ომისა და ნატოს საჰაერო ოპერაციის შემდეგ, მოძრაობამ ქვეყნის მასშტაბით დაიწყო არაძალადობრივი პროტესტი ხელისუფლების წინააღმდეგ.

მოძრაობა იყენებდა კრეატიულ და იუმორისტულ ტაქტიკებს, მათ შორის — სლოგანებს, ქუჩის თეატრს, როკ-კონცერტებსა და Monty Python-ის სტილის სატირას. მოძრაობის სიმბოლოდ ჩამოყალიბდა შეკრული მუშტი — თეთრი შავ ფონზე ან პირიქით — რომელიც კომუნისტური წითელი მუშტის ირონიულ ინტერპრეტაციად განიხილებოდა და შემდგომში არაძალადობრივი წინააღმდეგობის საერთაშორისო ნიშნად დამკვიდრდა.

მათი იდეოლოგიური ჩარჩო ეფუძნებოდა არაძალადობრივი ბრძოლის თეორიას, რომელზეც მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია ამერიკელი მკვლევარის, ჯინ შარპის ნაშრომებმა. მოძრაობა ემხრობოდა „ხალხის ძალის“ კონცეფციას და უარს ამბობდა აგრესიულ ქმედებებზე, რამაც მას საზოგადოების ფართო მხარდაჭერა მოუტანა. ფორმალურად სტუდენტური პლატფორმის მიუხედავად, Otpor!-ი სწრაფად იზრდებოდა და ორ წელიწადში აქტივისტთა რაოდენობამ 70 000-ს გადააჭარბა.

Otpor!-ს საერთაშორისო მხარდაჭერა სხვადასხვა არასამთავრობო ორგანიზაციისა და ფონდის მხრიდან ჰქონდა. გავრცელებული ინფორმაციით, მათ შორის იყვნენ National Endowment for Democracy (NED), Freedom House და International Republican Institute (IRI). მხარდაჭერა მოიცავდა დაფინანსებას, სტრატეგიულ კონსულტაციებსა და ტრენინგებს.

Otpor!-მა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა 2000 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების დროს ამომრჩევლის მობილიზებაში. მოძრაობის კამპანია — "Gotov je" („იგი დასრულებულია“) — ფართოდ გავრცელდა და გადამწყვეტი გავლენა მოახდინა პროცესებზე, რომლებმაც სლობოდან მილოშევიჩის ხელისუფლებიდან ჩამოშორება განაპირობა.

 პოსტ-მილოშევიჩი 
"Otpor!"-ის წარმატების შემდეგ მოძრაობის გამოცდილებით დაინტერესდნენ სხვადასხვა ქვეყნის სამოქალაქო აქტივისტები. სლობოდან ჯინოვიჩი რამდენჯერმე ეწვია ბელარუსს, თუმცა იქ გაჩენილი სტუდენტური ინიციატივა მალევე დაიშალა უსაფრთხოების სამსახურების ჩარევის გამო.

მათი ტრენინგები წარმატებით გამოიყენეს საქართველოში, უკრაინასა და ლიბანში. 2002 წელს Otpor!-ის წევრები მუშაობდნენ მოძრაობა „კმარასთან“, რომელმაც 2003 წლის ვარდების რევოლუციაში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა და პრეზიდენტ ედუარდ შევარდნაძის გადადგომას შეუწყო ხელი. 2004 წელს სერბი აქტივისტები თანამშრომლობდნენ უკრაინულ მოძრაობა „PORA“-სთან („დროა“), რომელიც ნარინჯისფერი რევოლუციის ერთ-ერთ მთავარ ძალად ჩამოყალიბდა. 2005 წელს მსგავსი მიდგომები გამოყენებულ იქნა ლიბანშიც, ცედრის რევოლუციის პროცესში.

CANVAS-ის შექმნის იდეა 2003 წელს გაჩნდა, როცა სლობოდან ჯინოვიჩი და სრდა პოპოვიჩი სამხრეთ აფრიკაში ზიმბაბველ აქტივისტებთან მუშაობდნენ. იმ დროისთვის პოპოვიჩი სერბეთის პარლამენტის წევრი იყო, თუმცა 2004 წელს გადადგა და სამოქალაქო აქტივიზმს მიჰყო ხელი. ჯინოვიჩმა 2000 წელს სერბეთში პირველი უსადენო ინტერნეტ-პროვაიდერი დააარსა და დღესაც უზრუნველყოფს ორგანიზაციის დაფინანსების დაახლოებით ნახევარს.

 ორგანიზაციული სტრუქტურა 
CANVAS-ის მთავარი ოფისი ბელგრადში მდებარეობს და მას სლობოდან ჯინოვიჩი და სრდა პოპოვიჩი ხელმძღვანელობენ. ორგანიზაცია ხუთ სრულ და ერთ ნახევარ განაკვეთზე მომუშავე თანამშრომელს აერთიანებს, რომლებიც კონტრაქტის საფუძველზე არიან დასაქმებული. გარდა ამისა, CANVAS მჭიდროდ თანამშრომლობს საერთაშორისო ტრენერებთან, რომლებსაც დემოკრატიული მოძრაობების გამოცდილება აქვთ. ორგანიზაცია ასევე რეგულარულად მასპინძლობს სტაჟიორებს სემესტრულად და ზაფხულის პერიოდში.

 დაპირისპირება 
ბელარუსის და ირანის ხელისუფლებებმა, ისევე როგორც ვენესუელის ყოფილმა პრეზიდენტმა უგო ჩავესმა, CANVAS რევოლუციების ექსპორტში დაადანაშაულეს. ორგანიზაცია მსგავს ბრალდებებს უარყოფს და ხაზს უსვამს საკუთარ საგანმანათლებლო ფუნქციას — მშვიდობიანი ბრძოლის მეთოდების გავრცელებას. CANVAS-ის ხელმძღვანელები ხშირად აღნიშნავენ, რომ არაძალადობრივი მოძრაობები წარმატებას მხოლოდ იმ შემთხვევაში აღწევენ, თუ ისინი ადგილობრივად, შიდა ინიციატივით ვითარდება და არ ეფუძნება უცხოელი კონსულტანტების რჩევებს, რადგან "არაძალადობრივი რევოლუციები ვერ გადაეცემა და ვერც იმპორტდება."

CANVAS არაბეთის გაერთიანებულ საემიროებში ტერორისტულ ორგანიზაციათა სიაშია შეყვანილი.

სქოლიო