გუდრიდ ტორბიარნარდოტირი

გუდრიდ ტორბიარნარდოტირი ( ) — ისლანდიელი მოგზაური და მკვლევარი, სავარაუდოდ დაიბადა 980–1019 წლებში სნაიფელსნესში, ლაუგარბრეკაში, ისლანდიაში.

იგი ფიგურირებს „ერიკ წითურის საგაში“ და „გრენლანდიელთა საგაში“, რომლებიც ერთად ცნობილია როგორც „ვინლანდის საგები“. იგი და მისი მეუღლე თორფინ კარლსეფნი ხელმძღვანელობდნენ ექსპედიციას ვინლანდში, სადაც დაიბადა მათი ვაჟი სნორი თორფინსონი — პირველი ცნობილი ევროპელი, რომელიც დაიბადა ამერიკაში (გარდა გრენლანდიისა).

ისლანდიაში გუდრიდი ცნობილია სახელი-გვარით „víðförla“ — რაც სიტყვასიტყვით ნიშნავს „შორს მიმავალი“ ან „მოგზაური“.

 ბიოგრაფია  
„ერიკ წითურის საგის“ მიხედვით, გუდრიდი იყო ბელადის, თორბიორნის ასული, ლაუგარბრეკადან. ერთმა ახალგაზრდა მამაკაცმა სახელად ეინარმა სთხოვა გუდრიდის ხელი, მაგრამ რადგან მისი მამა მონა იყო, თორბიორნმა უარი თქვა. ამის შემდეგ, გუდრიდი მამასთან ერთად გაემგზავრა გრენლანდიაში, რათა ერიკ წითელს გაჰყოლოდა. მათთან ერთად 30 ადამიანი წავიდა, მაგრამ ცუდმა ამინდმა გზა გაახანგრძლივა. შემდეგ მათ ჯგუფში გავრცელდა სნეულება და ნახევარი დაიღუპა. თუმცა, გუდრიდმა და თორბიორნმა ზამთარში უსაფრთხოდ მიაღწიეს გრენლანდიას.

„გრენლანდიელთა საგის“ მიხედვით, გუდრიდი ამ დროს ნორვეგიელ ვაჭარს, თორირს გაჰყვა ცოლად. ლეიფ ერიკსონი მათ იხსნის სკერიდან, მიჰყავს ბრატაჰლიდში და მასპინძლობს. იმავე ზამთარში თორირი იღუპება.

„ერიკ წითურის საგაში“ გუდრიდი წარმართული ნორის რწმენიდან ქრისტიანობაზე გადასვლის სიმბოლოა. ერთ ზამთარს გუდრიდი მამასთან და სხვა თანამგზავრებთან ერთად სტუმრობს თორკელს, სადაც ცოცხალი წინასწარმეტყველი თორბიორგი ატარებს ჯადოსნურ რიტუალებს — საჭირო იყო ქალების ჩართვა „დაცვით სიმღერებში“. მხოლოდ გუდრიდს ჰქონდა ეს სიმღერები ნასწავლი, თუმცა უარი თქვა შესრულებაზე, როგორც ქრისტიანმა. ბოლოს მაინც დათანხმდა, რადგან სჯეროდა, რომ ხალხს დაეხმარებოდა.

ორივე საგის თანახმად, გუდრიდი შემდეგ დაქორწინდა თორსტაინ ერიკსონზე, ლეიფის ძმაზე. „გრენლანდიელთა საგის“ მიხედვით, ისინი გაემართნენ ვინლანდში, რათა თორსტაინს თავისი ძმის — თორვალდ ერიკსონის — ცხედარი გამოეთხოვა. ისინი დარჩნენ ლიუსუფიორდში თორსტაინ შავის ოჯახში. მალე სნეულებამ დააზარალა ჯგუფი, გარდაიცვალა თორსტაინიც. სიკვდილამდე მან გუდრიდს უწინასწარმეტყველა, რომ ის იპოვიდა ახალ ქმარს ისლანდიაში, იქნებოდა მდიდარი შთამომავლობით, წავიდოდა რომში მომლოცველად და დაბრუნდებოდა, სადაც ტაძარი აშენდებოდა მის ფერმასთან.

გუდრიდი დაბრუნდა ბრატაჰლიდში, სადაც ცოლად გაჰყვა ვაჭარს თორფინ კარლსეფნის, რომელსაც „ერიკ წითურის საგაში“ ახასიათებენ როგორც „კეთილშობილსა და შეძლებულ კაცს“. „გრენლანდიელთა საგის“ მიხედვით, მათი ინიციატივით 60 კაციანი, 5 ქალიანი და პირუტყვით აღჭურვილი ექსპედიცია გაემართა ვინლანდში. იქ გუდრიდმა შვილი გააჩინა — სნორი თორფინსონი, პირველი ევროპელი, რომელიც დაიბადა ამერიკის კონტინენტზე. ვარაუდობენ, რომ სნორი დაიბადა 1005–1013 წლებში.

როდესაც სნორი 3 წლის იყო, ოჯახის წევრებმა დატოვეს ვინლანდი სკრელინგებთან (მოშინაურებული ადგილობრივი ტომები) კონფლიქტის გამო და დაბრუნდნენ ისლანდიაში — გლაუმბაირის ფერმაში, სეილუჰრეპპურიში.

„ერიკ წითურის საგის“ მიხედვით, მათ კიდევ ერთი ვაჟი ჰყავდათ — თორბიორნი. „გრენლანდიელთა საგის“ მიხედვით, თორფინი გარდაიცვალა და გუდრიდი დაქვრივდა.

ამ პერიოდში ისლანდიის გაქრისტიანება აქტიურად  იყო დაწყებული.Christianisation of Iceland (Árni Magnússon Institute for Icelandic Studies)  გუდრიდი მოინათლა და, როცა სნორი დაქორწინდა, იგი წავიდა რომში მომლოცველად. არსებობს ვარაუდი, რომ მას პაპთან შეხვედრაც ჰქონდა, თუმცა ეს დაუდასტურებელია. მისი არ ყოფნის დროს სნორიმ ააშენა ეკლესია ფერმის მახლობლად — როგორც ეს თორსტაინს ჰქონდა წინასწარმეტყველებული. დაბრუნების შემდეგ გუდრიდი გახდა მონაზონი და ჰერმიტ-ად ცხოვრობდა იმავე ეკლესიაში.

 გენეალოგია 
გუდრიდის ვაჟს, სნორი თორფინსონს, ჰყავდა ორი შვილი: ქალიშვილი ჰალფრიდი და ვაჟი თორგეირი. ჰალფრიდი იყო თორლაკ რუნოლფსონის დედა — სკალჰოლტის ეპისკოპოსი ისლანდიის სამხრეთ ნაწილში. თორგეირი იყო ინგვილდის მამა, რომელიც იყო პირველი ეპისკოპოს ბრანდის დედა. მისი მეორე ვაჟის, თორბიორნის შთამომავალი ბიორნ გილსონი, ასევე გახდა ჰოლარის ეპისკოპოსი.

ქვემოთ მოცემულია სნორის შთამომავლობის გენეალოგია, როგორც ის წარმოდგენილია „Grœnlendinga saga“-ს მე-9 თავში და „Eiríks saga“-ს მე-14 თავში. ეს გენეალოგია დამატებულია წინაპრების შესახებ ცნობებით „Eiríks saga“-ს მე-7 თავიდან და „Landnámabók“-იდან. გთხოვთ, სრული ოჯახური ხის სანახავად იხილოთ სტატია თორფინ კარლსეფნი.

ძირითადი გენეალოგიური წესი ასეთია:

თორდ ჰოფდელი (Þórðr frá Höfða), ბიორნ „კარაქის ყუთის“ ვაჟი
 სნორი თორდარსონი ჰოფდიდან
 თორდ სნორასონი (სახელწოდებით „ცხენის თავი“)
 თორფინ კარლსეფნი + გუდრიდ თორბიარნარდოტირი
 სნორი თორფინსონი
 ჰალფრიდ სნორასდოტირი → თორლაკ რუნოლფსონი, სკალჰოლტის ეპისკოპოსი
 თორგეირ სნორასონი → ინგვილდ თორგეირსდოტირი → ბრანდ საემუნდარსონი, პირველი ეპისკოპოსი
 (შესაძლო ქალიშვილი) შტაინუნი → ეინარი → ჰაუკურ ერლენდსონი (აღნიშნულია მხოლოდ Hauksbók-ის ვერსიაში)
თორბიორნ თორფინსონი → თორუნი თორბიარნარდოტირი → ბიორნ გილსონი, ჰოლარის ეპისკოპოსი

გუდრიდის შთამომავლობას მნიშვნელოვანი როლი ჰქონდა ისლანდიის ადრეულ ეკლესიურ მმართველობაში და ეპისკოპოსთა ხაზის ჩამოყალიბებაში.

 მემორიალები 
მოქანდაკე ასმუნდურ სვეინსონის მიერ 1938 წელს შექმნილია გუდრიდის ქანდაკება 1939 წლის ნიუ-იორკის მსოფლიო გამოფენისთვის. ქანდაკება ამჟამად გამოფენილია გლაუმბაირში, ისლანდიაში. ქანდაკების თავდაპირველი ისლანდიური სახელწოდება იყო „Fyrsta hvíta móðirin í Ameríku“ (პირველი თეთრი დედა ამერიკაში). ამ ქანდაკების სხვა ასლები, რომლებიც ხშირად გუდრიდს მოიხსენიებენ როგორც „პირველი ევროპელი დედა ამერიკაში“, გამოფენილია ლაუგარბრეკაში სნეიფელსნესის ნახევარკუნძულზე, ოტავაში (კანადა) და ვატიკანში. ქანდაკება გუდრიდს გამოსახავს ნავში, მხარზე აყვანილი ვაჟით — სნორი თორფინსონით.

 პოპულარულ კულტურაში 
გუდრიდი წარმოჩენილია მრავალ თანამედროვე ლიტერატურულ ნაწარმოებში, მათ შორის: მორის ჰიუელტის „Gudrid the Fair“ (1918), ჰარი ჰარისონის „The Technicolor Time Machine“ (1967), კონსტანს ირვინის „Gudrid's Saga“ (1974), ელიზაბეთ ბოიერის „Freydis and Gudrid“ (1976), ჯონ ენდრიუსის „A Viking's Daughter“ (1989), კირსტენ სივერს „Gudrids saga“ (1994), იონას კრისტიანსონის „Veröld við“ (1998), მარგარეტ ელფინსტოუნის „The Sea Road“ (2000), ნენსი მარი ბრაუნის „The Saga of Gudrid the Far-Traveler“ (2015), გერტ მარლოუ ნიკოლაისენის „Nornespind“ (2018), მატჰეის დეენის „Over oude wegen“ (2018), ისტორიულ მოგზაურობათა კრებული ევროპაში და მრავალი სხვა.
გუდრიდი ასევე ფიგურირებს მაკოტო იუკიმურას მანგაში „Vinland Saga“, რომელიც მოგვითხრობს თორფინ კარლსეფნის ამბავს და მის მოგზაურობას ვინლანდში.

 ლიტერატურა 


.



სქოლიო

კატეგორია:ისლანდიელი მოგზაურები
კატეგორია:X საუკუნის ისლანდიელები
კატეგორია:XI საუკუნის ისლანდიელები
კატეგორია:დაბადებული X საუკუნე
კატეგორია:ქალი მკვლევრები
კატეგორია:XI საუკუნის ისლანდიელი ქალები კატეგორია:X საუკუნის ისლანდიელი ქალები