თავი (სკულპტურა)

თავი (ან სკულპტურა წყაროზე; ) — უცნობი ოსტატის ქანდაკება, რომელიც ამოკვეთილია გიგანტურ გრანიტის ლოდზე და მდებარეობს პეტერგოფში ყოფილი ლოიხტენბერგების მამულის ტერიტორიაზე. ეს არის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.

ძეგლის მახასიათებლები
ძეგლი მდებარეობს სასახლესთან, ხევის ფერდობზე. ბილიკი გადის სახლს ფერმისკენ. გიგანტური ლოდიდან გამოკვეთილი სკულპტურის ზომებია 2 x 2.2 x 1.8 მეტრი.Ермилова Н. Б. Путешествие по Сергиевке — усадьбе Лейхтенбергских // Столицы и усадьбы : Журнал. — 2011. — Январь (№ 18). — С. 54. ქანდაკების ტრადიციული აღწერა არის შემდეგი: ადამიანის სახე, სავარაუდოდ მეომრის. მიწის ზემოთ ჩანს მხოლოდ სახის ზედა ნაწილი. ფართოდ გახელილი თვალები. სკულპტურის სახის ქვედა მარცხენა ნაწილი ოსტატის მიერ მხოლოდ დაგეგმილია, შემორჩენილია მისი უხეში დამუშავების კვალი. ლოდის უკანა მხარე არ არის დამუშავებული; მისი უმეტესი ნაწილი მიწაშია ჩაფლული.

პარკის ტერიტორიაზე ასევე არის არაერთი სხვა, უფრო პატარა დამუშავებული ლოდები. სკულპტურა „თავი“ მათგან ყველაზე ცნობილია. პარკი ასევე შეიცავს ლოდებში გამოკვეთილ სამ შედარებით პატარა ქვის სკამს. ფინეთის ყურის სანაპიროზე, არც თუ ისე შორს წყლის ამომქაჩავი აპარატის დანგრეული აგურის შენობიდან, რომლის ავტორობაც ანდრეი სტაკენშნეიდერს მიეკუთვნება, არის დიდი ქვა მასში ამოჭრილი საფეხურებით და ოთხი ხვრელით, რომლებიც, როგორც ჩანს, გაკეთებულია სკამების დასამაგრებლად. ამ ლოდის დანიშნულების შესახებ სხვადასხვა ვერსია არსებობს – საზაფხულო თეატრის სადგომიდან ნავის ნავსადგურამდე, შესაძლოა, ქვა ერთგვარ სადამკვირვებლო პლატფორმის როლს ასრულებდა.Ермилова Н. Б. Тайна каменной головы. Путешествие по Сергиевке — усадьбе Лейхтенбергских // Столицы и усадьбы : Журнал. — 2010. — № 16. — С. 17.

მკვლევართა უმეტესობა თანხმდება, რომ ქანდაკება „თავი“ სავარაუდოდ ამოკვეთილია XVIII საუკუნის ბოლოს - XIX საუკუნის დასაწყისში უცნობი მოქანდაკის მიერ. იგი აფორმებს წყაროს, რომელიც ჩაედინება ნაკადულში.

ისტორიოგრაფია
მინი|350x350პქ|ქანდაკება წყაროსთან („თავი“). საერთო ხედი
1800 წელს სერგიევკას მამული გრაფი სერგეი პავლეს ძე რუმიანცევისაგან პავლე I-მა იყიდა, ხოლო 1822 წელს იგი კირილ ალექსანდრეს ძე ნარიშკინის საკუთრება გახდა. იმ დროისათვის აქ უკვე არსებობდა: მამული, აბანო, ფერმა და რამდენიმე ქვის და ხის სახლი. „თავი“ აღწერილ სიებში არ იყო ნახსენები. 1838 წელს (სხვა წყაროების მიხედვით, 1839 წელს), ქონება ნიკოლოზ I-მა შეიძინა, როგორც საქორწილო საჩუქარი იმპერატორის ქალიშვილის მარია ნიკოლოზის ასულისთვის, რომელიც გახდა ლოიხტენბერგის ჰერცოგ მაქსიმილიანეს ცოლი. არქიტექტორმა ანდრეი სტაკენშნეიდერმა ააგო სასახლე ახალდაქორწინებულთათვის (1839-1842), სამზარეულო და სასახლის მმართველის შენობები, 1845-1846 წლებში კი მარმარილოთი დაფარული პატარა სამლოცველო. პარკის დაგეგმარება ეკუთვნის პეტრე ერლერს. ამ დროისთვის ძეგლის შექმნის დოკუმენტური მტკიცებულებაც არ არსებობს.

ამ ძეგლის ამსახველი არც რევოლუციამდელი ფოტოები ან ნახატები არსებობს. სამი ყველაზე პოპულარული რევოლუციამდელი სახელმძღვანელო ასევე დუმს მისი არსებობის შესახებ.Гейротъ А. Описание Петергофа. 1501—1868. — СПб.: СПб. Академия наук, 1868. — 131 с. Вишняковъ Е. П. Петергофъ. Фотографии. — СПб., М., 1894. — 43 с. Мухановъ К. М. Петергофъ. Его паркъ, его дворцы, его фонтаны въ прошломъ и настоящемъ. — СПб.: Издание товарищества М. О. Вольф, 1894. — 20 с.

XIX საუკუნეში ძეგლის ერთ-ერთი იშვიათი ხსენება არის ფრაგმენტი ლუის კეროლის „რუსეთში მოგზაურობის დღიურში“, რომელიც 1867 წლის 1 აგვისტოთია დათარიღებული:

ვარაუდობენ, რომ ძეგლმა გავლენა მოახდინა ზღაპრის „ალისა სარკისმიღმა სამყაროში“ ზოგიერთ ეპიზოდზე.

ძეგლმა ფართო საზოგადოების ყურადღება უკვე საბჭოთა პერიოდში მიიპყრო. 1931 წელს ლენინგრადის ჟურნალმა „სპარტაკი“ გამოაქვეყნა ფოტო, სადაც გამოსახულია ქანდაკებაზე მსხდომი პიონერები; გეოგრაფიული კოორდინატები ისე იყო მოწოდებული, რომ ექსკურსიების მოყვარულებს შეეძლოთ მისი პოვნა.  სტატიამ დიდი ინტერესი გამოიწვია, შემორჩენილია იმ დროის ჯგუფური ფოტოები ქანდაკების მახლობლად. პეტერბურგელ ინტელიგენციაში კი გავრცელებული იყო ნიშანი იმისა, რომ თუ შემოქმედი ადამიანი ხელს გადაუსვამს ქანდაკებას და მის ქვეშ მომდინარე წყაროს წყალს დალევს, მაშინ მას შთაგონება ეწვევა.

ძეგლის მოკლე აღწერა მოცემულია პეტერგოფის საბჭოთა სახელმძღვანელოებში. ე. პ. ჩერნობერეჟსკაიას მოჰყავს მის რამდენიმე ადგილობრივ სახელს: „ადამის თავი“ (არ უნდა აგვერიოს „ადამის თავთან“, ადამიანის თავის ქალას სიმბოლური გამოსახულება ჯვარედინად დაწოლილი ორი ძვლით, რომელიც არის სიკვდილის და მის წინაშე უშიშრობის სიმბოლო), „მოხუცი“, „რუსიჩი“.

2000-იან წლებში გამოჩნდა სტატიების დიდი რაოდენობა, რომლებშიც ცდილობდნენ სპეკულირებას ძეგლისადმი ინტერესის შესახებ. 2014 წლის ივნისში, სანქტ-პეტერბურგის წიგნის გრაფიკის ბიბლიოთეკაში, წიგნის ხელოვნების ბალტიის ბიენალეს ფარგლებში, გაიმართა გამოფენა „თავის შესახებ“. მასში წარმოდგენილი იყო თანამედროვე მხატვრების მიერ შექმნილი სკულპტურის ამსახველი სურათები, იშვიათი ფოტოსურათები და ამონაწერები  გაზეთებიდან.Каменной голове посвящена выставка в Петербурге.

ძეგლის შექმნის ვერსიები
ძეგლის შექმნის ნამდვილი ისტორია უცნობია. უცნობია ისიც, თუ ვის განასახიერებს. არსებობს ძეგლის წარმოშობის ფოლკლორული ვერსიები, რომლებიც დოკუმენტებით არ არის დადასტურებული.

 ძირითადი ვერსიით, ეს ძეგლი ძველბერძენი მეომრისაა. აღნიშნულია, რომ დიდი ლითონის ჩაფხუტი, რომელიც ჩვენს დრომდე არ არის მოღწეული, სავარაუდოდ დამაგრებული იყო სპეციალურ ნახვრეტზე (განკუთვნილია ძველი რუსული ჩაფხუტის ვერტიკალური ფირფიტის დასამაგრებლად, ცხვირის დასაცავად), რომელიც ამჟამად არსებობს. ყველა ავტორი აღნიშნავს, როგორც  ლეგენდად, რომ სწორედ ამ ძეგლმა შთააგონა ა. ს. პუშკინს,  შეექმნა შესაბამისი ფრაგმენტი „რუსლან და ლუდმილაში“ (ის ფაქტი, რომ 1817 წელს, ან თუნდაც 1818 წლის 3 ივლისს, პოეტი აქ იმყოფებოდა თავის მეგობარ - ნიკოლაი რაევსკისთან ერთად, არ ითვლება დადასტურებულად).
 უცნობი შვედეთის მეფის ძეგლის ნაწილია, რომელიც მოჩუქურთმებულია შვედეთის მმართველობის დროს ფინეთის ყურის სანაპიროზე, რომლის სამშობლოში გადატანა შვედებმა გაურკვეველი მიზეზების გამო ვერ შეძლეს.Артеменко Г. Про Голову из Сергиевки // Вечерний Петербург : Газета. — 2014. — 25 июня.
 პეტრე I-ის თავი, მოჩუქურთმებული პეტერგოფის გრავირების ქარხნის ოსტატის მიერ, რადგან პეტრემ მონათლა ამ ოსტატის ქალიშვილი.Ермилова Н. Б. Тайна каменной головы // Костёр : Журнал. — 2012. — Сентябрь (№ 16). — С. 12—19.
 ახლოს დგას ამ ვერსიასთან კიდევ ერთი: სერგეი რუმიანცევი, რომელსაც 1800 წლისთვის მამული ეკუთვნოდა, ასე გადაწყვიტა პატივი მიეგო პეტრე I-ისთვის (რომელსაც განასახიერებდა გიგანტური ქანდაკება) და თავისი წინაპრის ალექსანდრე რუმიანცევისათვის. მაგრამ სახემ არ დააკმაყოფილა და მან ბრძანება გასცა, ჩაემარხათ ქანდაკება. ამ ვესრიაში ზოგჯერ სკულპტურის პროექტის შექმნა მიეწერება არქიტექტორ ფრანც ბროუერს, სახელდება ასევე მისი შექმნის თარიღიც - 1799 ან 1800 წელი.Елисеев Н. Каменная башка // Пригород : Журнал. — 2016. — Январь (№ 16). — С. 12—19. ფრანც ბროუერი ნამდვილად მოღვაწეობდა პეტერგოფში რომაული შადრევნების შექმნაზე.Фонтаны "Римские"
 უფრო იშვიათად, შექმნის ინიციატივა იმპერატორ პავლე I-ს მიეწერება, რომელმაც კარ-მიდამო 1800 წელს იყიდა.
 ქანდაკება წარმოადგენს „რუსლანი და ლუდმილას“  ფრაგმენტის  ილუსტრაციას, ის გაჩნდა უფრო გვიან, ვიდრე პოემა იყო შექმნილი, - XIX საუკუნის 40-იან წლებში.

პოემის ფრაგმენტი, რომელიც დაკავშირებულია ქანდაკებასთან
მინი|400x400პქ| ქანდაკება წყაროზე („თავი“), წრიული დათვალიერება

ლიტერატურა
 Ермилова Н. Б. Тайна каменной головы. Путешествие по Сергиевке — усадьбе Лейхтенбергских // Столицы и усадьбы : Журнал. — 2010. — № 16. — С. 12—19.

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:პეტერგოფი
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ძეგლები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ნამუშევრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ნამუშევრები
კატეგორია:ქვის ქანდაკებები