შერეული საბრძოლო ხელოვნების წესები

შერეული საბრძოლო ხელოვნების (MMA) ჩემპიონატების წესებს უმეტესად  ბრაზილიური საბრძოლო ხელოვნების, ვალე ტუდოს წესები უდევს საფუძვლად, რაც შედარებით ნაკლებ წესებს და აკრძალვებს მოიცავდა. ჯანმრთელობის, მორალური და სამართლებრივი საკითხების გამო შეიქმნა დამატებითი წესები, რითიც შერეულ საბრძოლო ხელოვნებას სპორტის სახე მიეცა. წესები განსხვავდება საბრძოლო ორგანიზაციების მიხედვით და მებრძოლებს უწევთ განსხვავებულ წესებთან საკუთარი ტაქტიკის ინტეგრირება, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში წარმატებულ სპორტსმენებს არ უჭირთ განსხვავებულ წესებთან შეგუება.

ამჟამად მსოფლიოში ყველაზე გავრცელებული შერეული საბრძოლო ხელოვნების წესების ერთიანი ნაკრებია, რომელიც მიღებულია შეერთებული შტატების ყველა ეროვნული სპორტული კომისიის მიერ, რომლებიც არეგულირებენ შერეულ საბრძოლო ხელოვნებას და მათ შორის ყველაზე ცნობილ აბსოლუტურ საბრძოლო ჩემპიონატს (UFC). ერთიანი წესები შერეული საბრძოლო ხელოვნების არაოფიციალური წესების ნაკრებია, რომელიც მიღებულია შეერთებულ შტატებში და გამოიყენება სხვადასხვა ცნობილ ორგანიზაციებში აშშ-სა და მის საზღვრებს გარეთ. სხვა წესების კრებულებიდან აღსანიშნავია იაპონური ორგანიზაციის შუტოს წესები, სადაც პირველად გამოიყენეს რბილი ხელთათმანები და ასევე იაპონური პრაიდის საბრძოლო ჩემპიონატის წესები რომელიც საფუძვლად დაედო დღესდღეობით ყველაზე პოპულარული ორგანიზაციის, აბსოლუტური საბრძოლო ჩემპიონატის წესებს.

 განვითარება 
წესების დანერგვას და რეგულირებას რამდენიმე მიზეზი ჰქონდა:

 მებრძოლების ჯანმრთელობის დაცვა: ამ მიზნით ორგანიზატორები შეეცადნენ დაემსხვრიათ “სიკვდილამდე ბრძლა”-ს, “ბარბაროსული” და “წესების გარეშე ბრძოლა”-ს სტერეოტიპები, რომლებიც შერეულ საბრძოლო ხელოვნებას მუდამ თან სდევდა ვალე ტუდოს და “ბრძოლა წესების გარეშე”-ს ფესვების გამო. მეორეს მხრივ წესების დანერგვა ხელს უწყობდა მებრძლების ნაკლებ დაზიანებას და შემდგომში აღდგენითი პროცესის უკეთესად გავლას, რამაც თავის მხრივ ეს სპორტი უფრო სანახაობრივი გახადა.
 მაყურებლებისთვის სანახაობის შეთავაზება.

წონითი კატეგორიები გაჩნდა, მას შემდეგ რაც მეტოქის წნეხით შებოჭვა ფართოდ გავრცელდა მებრძლებს შორის. როდესაც მებრძლები კარგად ერკვეოდნენ წნეხის ტექნიკაში ადვილად შეეძლოთ თუნდაც თანაბარი ცოდნის მქონე მაგრამ მსუბუქი მოწინააღმდეგის შებოჭვა. სწორედ ამიტომ მოწინააღმდეგეების თანაბარ პირობებში ჩასაყენებლად შემოიღეს წონითი კატეგორიები.

მეტოქისთვის თავის დარტყმა აიკრძალა რადგან მცირე ძალისხმევით შესაძლებელი იყო სპორტული შეჯიბრება სისხლიან ორთაბრძოლად ექცია. თავდაპირველად ეს დარტყმა გავრცელებული იყო მოჭიდავეებში, რადგან მათ ადვილად შეეძლოთ მოწინააღმდეგის მიწაზე გადაყვანა და აქ კი ყველაზე სახიფათო დარტყმა სწორედ თავით დარტყმა იყო, თანაც პოზიციის მკვეთრი ცვლილების გარეშე.

მუშტის დარტყმების დროს ხელის დასაცავად კრივთან შედარებით პატარა და ღია თითებიანი ხელთათმანები (115-170 გრამი) შემოიღეს. ასეთი ტიპის ხელთათმანი ასევე აადვილებდა ჭიდაობას და გრეპლინგს. ხელთათმანები თავდაპირველად სავალდებულო იყო იაპონურ ორგანიზაცია შუტოში, დღესდღეობით კი თითქმის ყველა მაღალი დონის პროფესიონალურ ორგანიზაციაში სავალდებულოა. მიუხედავად იმისა რომ ზოგი მებრძლის ხელები საკმარისად განვითარებულია იმისთვის რომ მუშტის დარტყმის დროს არ დაზიანდეს არიან მებრძლები რომლებსაც ნაკლებად განვითარებული აქვთ ხელები და მუშტის დარტყმის დროს დიდი რისკია ხელის მოტეხილობის. ხელთათმანები ასევე ამცირებს ჭრილობებს და შესაბამისად ჭრილობების გამო ბრძლის შეჩერების შანსს.

დაწესდა დროის ლიმიტები, ყოველი ახალი რაუნდი კი ფეხზე მდგარ პოზიციაში იწყება, ასეთი წესი შემოიღეს რათა თავიდან აეცილებინათ მიწაზე ხანგრძლივი ბრძოლები მცირე მოქმედებით. მსგავსმა მიზეზმა წარმოშვა „ფეხზე დგომის“ წესი, როდესაც მსაჯს შეუძლია მიწაზე მყოფი მებრძოლები წამოაყენოს, თუ მიაჩნია, რომ მიწაზე ორივე მებრძოლი ისვენებს ან არ ცდილობს პოზიციის გაუმჯობესებას.

 შერეული საბრძოლო ხელოვნების ერთიანი წესები 
2000 წლის აპრილში, კალიფორნიის შტატის სპორტულმა კომისიამ (CSAC) ერთხმად დაუჭირა მხარი რეგულაციებს, რომლებიც მოგვიანებით შერეული საბრძოლო ხელოვნების ერთიანი წესების საფუძველი გახდა. თუმცა, როდესაც კანონმდებლობა კალიფორნიის დედაქალაქში განსახილველად გაიგზავნა, გაირკვა, რომ სპორტი CSAC-ის იურისდიქციის მიღმა რჩებოდა, რაც ხმის მიცემას აზრს უკარგავდა.

2000 წლის სექტემბერში, ნიუ ჯერსის შტატის სპორტული კონტროლის საბჭომ (NJSACB) შერეული საბრძოლო ხელოვნების ორგანიზაციებს ნიუ ჯერსიში ღონისძიებების ჩატარების ნებართვა მისცა. მიზანი იყო NJSACB-სთვის რეალური ღონისძიებების დაკვირვება და ინფორმაციის შეგროვება, რათა სპორტის ეფექტურად რეგულირებისთვის წესების ყოვლისმომცველი ნაკრები შექმნილიყო.

2001 წლის 3 აპრილს, NJSACB-მ გამართა შეხვედრა შერეული საბრძოლო ხელოვნების ღონისძიებების რეგულირების განსახილველად. ამ შეხვედრაზე სცადეს სხვადასხვა ორგანიზაციის მიერ გამოყენებული მრავალი წესისა და რეგულაციის გაერთიანება. ამ შეხვედრაზე შემოთავაზებულ ერთიან წესებზე შეთანხმდნენ NJSACB-ის, რამდენიმე სხვა მარეგულირებელი ორგანოს, შერეული საბრძოლო ხელოვნების ღონისძიებების მრავალი ორგანიზაციის და დამსწრე სხვა დაინტერესებული მხარეების წარმომადგენლები. მოგვიანებით NJSACB-ის მიღებული ერთიანი წესები ჩრდილოეთ ამერიკის ყველა შერეული საბრძოლო ხელოვნების ორგანიზაციამ მიიღო.

2009 წლის 30 ივლისს, კრივის  კომისიების ასოციაციის ყოველწლიურ შეხვედრაზე წამოყენებული იქნა წინადადება, რომ ეს წესები მიღებულიყო, როგორც „შერეული საბრძოლო ხელოვნების ერთიანი წესები“. წინადადება ერთხმად იქნა მიღებული.

 რაუნდები 
თითოეული რაუნდი ხუთი წუთიანია, რაუნდებს შორის ერთწუთიანი შესვენებით. არასატიტულო მატჩები, როგორც წესი, სამრაუნდიანია, მაგრამ მმართველ კომისიას შეუძლია ნება დართოს არასატიტულო ხუთრაუნდიან ორთაბრძლების ჩატარებაზეც. როგორც წესი არასატიტულო ხუთრაუნდიანი ორთაბრძლები საბრძოლო ღონისძიების დამაგვირგვინებელი ანუ მთავარი ბრძოლებია.

 აღჭურვილობა 
ყველა მონაწილე ვალდებულია ეცვას წესდებით დამტკიცებული შორტის სახეობებიდან რომელიმე, ფეხსაცმლის ან სხვა სახის ტერფის საფარის გარეშე. მაისურები (ქალთა შეჯიბრების გარდა), გი (ტრადიციული ძიუდოს და ბრაზიულიური ჯიუ-ჯიცუს შარვალი) და სხვა ტიპის გრძელი შარვალი არ დაიშვება. მებრძოლებმა უნდა გამოიყენონ წესდების შესაბამისი მსუბუქი ხელთათმანები (115-170 გრამი), რომლებიც მეტოქის ჩავლების საშუალებას იძლევა. ასევე საჭიროა კბილების დამცავი კაპი და საზარდულის დამცავი, რომლებსაც გალიაში/რინგზე შესვლის წინ ამოწმებს სახელმწიფო სპორტული კომიტეტის წარმომადგენელი.

 შეფასების კრიტერიუმები 
ბრძლის შეფასებისთვის გამოიყენება ათქულიანი შეფასების სისტემა. სამი მსაჯი თითოეულ რაუნდს აფასებს, გამარჯვებულს ათ ქულას ანიჭებს მეორე მებრძლს კი ცხრას ან ნაკლებს. ნიუ-ჯერსის წესების მიხედვით მებრძოლს შეუძლია მიიღოს მინიმუმ შვიდი ქულა. თუ რაუნდი თანაბარია, ორივე მებრძლი იღებს 10 ქულას.  მსაჯის მიერ განსაზღვრული საჯარიმო ქულა (ჩვეულებრივ, ერთი ქულა თითოეული დარღვევისთვის, ზოგჯერ ორი ქულა) აკლდება თითოეული მსაჯის ქულებს იმ რაუნდის შეფასებაში რომელ რაუნდშიც მსაჯმა გადაწყვიტა მებრძოლის დაჯარიმება.

ამერიკის შეერთებული შტატების კრივის კომისიების ასოციაციამ გამოაქვეყნა სახელმძღვანელო მსაჯებისთვის, თუ რა უნდა გაითვალისწინონ ყველაზე მეტად რაუნდის შეფასებისას. „ეფექტური დარტყმა/გრეპლინგი“ (ლეგალური დარტყმები, რომლებიც მეტ ზიანს აყენებს მოწინააღმდეგეს მიმდინარე რაუნდში, ასევე წარმატებული გდების, სიტუაციის შებრუნების (არადომინანტური პოზიციიდან დომინანტურში გადასვლა) და წნეხის მცდელობები, განიხილება, როგორც მთავარი კრიტერიუმი, ხოლო მსაჯებს ასევე ევალებათ რომ რაუნდები არსებითად შეაფასონ, დარტყმების დათვლის და სტატისტიკის გადახედვის გარეშე.

მეორეხარისხოვანი კრიტერიუმია „ეფექტური აგრესია“ (სადაც მსაჯები აფასებენ, ვინ უფრო მეტი ძალისხმევა გაიღო ამ რაუნდში ბრძოლის დასასრულებლად), რის შემდეგაც ფასდება გალიაში/რინგზე დომინაცია (ხშირად ამ ასპექტში ფასდება წინსვლა და შეტევის მცდელობა) და ტემპის კარნახი. კრივის ასოციაციის კომისია მსაჯს ასევე აძლევს უფლებას რაუნდი შეაფასონ 10-8 თუ თვლის რომ ერთ-ერთმა მებრძოლმა მნიშვნელოვანი რაოდენობის გარდამტეხი დარტყმები განახორციელა ან დიდი დრო გაატარა ჭიდაობის დომინანტურ პოზიციაში.

ბრძოლი დასრულების შემდეგ თოთოეული მსაჯი წარადგენს მებრძლების საერთო ქულას რაუნდების მიხედვით, რათა დადგინდეს შემდეგი კრიტერიუმებით:

 ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით გამარჯვება: სამივე მსაჯის აზრით ერთი და იგივე მებრძოლმა მოიგო.
 უმრავლესობის გადაწყვეტილებით გამარჯვება: ორი მსაჯის აზრით ბრძოლა მოიგო ერთმა მებრძოლმა, მესამე მსაჯის აზრით ფრეა.  
 გაყოფილი გადაწყვეტილებით გამარჯვება: ორი მსაჯის აზრით  ბრძოლა მოიგო ერთმა მებრძლმა, მესამე მსაჯის აზრით ბრძლა მოიგო მეორე მებრძლმა.
 ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით ფრე: სამივე მსაჯის აზრით ფრეა.
 უმრავლესობის გადაწყვეტილებით ფრე: ორი მსაჯის აზრით ფრეა, მესამე მსაჯისაზრით მოიგო ერთ-ერთმა მებრძოლმა.
 გაყოფილი გადაწყვეტილებით ფრე: ერთი მსაჯის აზრით ფრეა, დანარჩენი ორი მსაჯის აზრით სხვადასხვა მებრძლმა მოიგო.

 წონითი კატეგორიები 
სანამ ამერიკის შეერთებული შტატები კანონის დონეზე დაადგენდა შერეული საბრძოლო ხელოვნების წესებს მანამდე საბრძოლო ორგანიზაციებს არაფერი ავალდებულებდა წონითი კატეგორიების შექმნას, ამიტომ იყო ერთი საერთო წონა, აბსოლუტური (ღია) წონითი კატეგორია, სადაც ნებისმიერი წონის მებრძოლს შეეძლო მონაწილეობის მიღება. 1997 წლის 7 თებერვალს აბსოლუტური საბრძლო ჩემპიონატის (UFC) ორგანიზებული ღონისძიება UFC-12 ჩატარდა ორ წონით კატეგორიაში 91 კილოგრამზე (200 ფუნტი) მძიმე ანუ მძიმე წონითი კატეგორია და 91 კილოგრამზე (200 ფუნტი) მსუბუქი ანუ მსუბუქი წონითი კატეგორია. 

წონითმა კატეგორიებმა მრავალი ცვლილება განიცადეს მომდევნო წლებში, ორგანიზაციები თავად ადგენდნენ საკუთარ წონით კატეგორიებს, სანამ ეროვნულმა სპორტულმა კომისიამ (აშშ) დადგენილება მიიღო.

ნიუ-ჯერსის შტატის სპორტულმა კომისიამ 2000 წელს შერეული საბრძოლო ხელოვნების ერთიანი წესები დაამტკიცა, სადაც გაწერილი იყო სხვა წესებთან ერთად წონითი კატეგორიებიც. წლების განმავლობაში შეერთებული შტატების ყველა შტატის სპორტულმა კომისიამ სადაც ლეგალური იყო შერეული საბრძოლო ხელოვნება დარეგულირა წონითი კატეგორიები.  

დღესდღეობით შერეული საბრძოლო ხელოვნების ერთიანი წესები მებრძოლებს ყოფს 14 წონით კატეგორიად. ორგანიზაციებს შეუძლიათ მიიღონ ამ წონითი კატეგორიებიდან რომელიმე ან ყველა. მაგალითისთვის დღესდღეობით ყველაზე პოპულარული საბრძოლო ორგანიზაცია აბსოლუტური საბრძოლო ჩემპიონატი მამაკაც მებრძოლებს ყოფს რვა წონით კატეგორიად, ქალებს კი სამად.

წონითი კატეგორიაზედა ლიმიტი მომცრო 52.2 კგ (115 ფ) უმსუბუქესი 56.7 კგ (125 ფ) სუპერმსუბუქი 61.2 კგ (135 ფ) ქვემსუბუქი 65.8 კგ (145 ფ) მსუბუქი 70.3 კგ (155 ფ) ზემსუბუქი 74.8 კგ (165 ფ) ქვესაშუალო 77.1 კგ (170 ფ) სუპერ ქვესაშუალო 79.4 კგ (175 ფ) საშუალო 83.9 კგ (185 ფ) ზესაშუალო 88.5 კგ (195 ფ) ქვემძიმე 93.0 კგ (205 ფ) სუპერ ქვემძიმე 102.1 კგ (225 ფ) მძიმე 120.2 კგ (265 ფ) ზემძიმე ლიმიტის გარეშე

 ჯარიმები 
კრივის კომისიების ასოციაციის მიხედვით დადგენილია შემდეგი ჯარიმები:

 გალიაზე მოჭიდება
 მოწინააღმდეგის შორტებზე ან ხელთათმანებზე ჩავლება
 თავის დარტყმა
 კბენა ან ფურთხება
 თმის მოქაჩვა
 მოწინააღმდეგის პირში თითების შეყოფა ან/და მოქაჩვა.
 თითის განზრახ ჩადება მოწინააღმდეგის ნებისმიერ ხვრელში (ცხვირი, ყური, თვალი, ა.შ), ან ნებისმიერ ჭრილობაში.
 თვალზე (თვალში) თითით დაწოლა (ნებისმიერი სახით).
 საზარდულის არეში დარტყმა.
 წვრილი სახსრებით მანიპულირება (წნეხი ან წნეხის მცდელობა ხელის ან ფეხის თითებზე, მაჯაზე ან კოჭზე).
 დარტყმები ხერხემალში, კეფაში, ან ყურების უკან არსებულ ნებისმიერ ადგილზე (ე.წ. კურდღლის დარტყმა).
 ნებისმიერი სახის დარტყმა ყელში.
 მოწინააღმდეგის სახისკენ/თვალებისკენ გაშლილი თითების დაჭერა.
 მოწინააღმდეგის ფრჩხილებით დაკაწვრა, ან ჩქმეტა.
 მიწაზე დაცემული მოწინააღმდეგის თავზე ფეხის ან/და მუხლით დარტყმა (იხ. ე.წ. ფეხბურთის დარტყმა. მიწაზე დაცემულად ითვლება მებრძოლი როდესაც ხელის მტევნის ან ტერფის გარდა სხეულის ნებისმიერი ნაწილი ეხება ძირს).
 მოწინააღმდეგის მიწაზე მუცლის არეში ზევიდან ფეხისდარტყმა.
 მოწინააღმდეგის ამოტრიალება და მიწაზე თავით დახეთქება.
 გინება ან შეურაცხმყოფელი ლაპარაკი გალიაში/რინგზე.
 მოწინააღმდეგის გალიიდან/რინგიდან გადაგდება
 ნებისმიერი არასპორტული საქციელი, რომელიც მოწინააღმდეგეს აზიანებს.
 მოწინააღმდეგეზე თავდასხმა შესვენების დროს
 მსაჯის მეთვალყურეობის ქვეშ მყოფ მოწინააღმდეგეზე თავდასხმა
 სიმულაცია (კონტაქტის თავიდან აცილება უმიზეზოდ, კბილების დამცავი კაპის განზრახ დაგდება ან დაზიანების გაყალბება)
 მოწინააღმდეგის კუთხეში მდგომი ადამიანებისთვის (მწვრთნელი, ან სხვა ადამიანი რომელიც მოწინააღმდეგის კუთხეშია) ხელის შეშლა.
 მსაჯის მითითებების აშკარა უგულებელყოფა
 გონგის დარეკვის შემდეგ მოწინააღმდეგეზე თავდასხმა.

როდესაც ჯარიმა დაფიქსირდება, მსაჯს, თავისი შეხედულებისამებრ, შეუძლია ჯარიმის სახით ერთი ან მეტი ქულის დაკლება. თუ ჯარიმა მებრძოლს უნარშეზღუდულს ხდის, მაშინ ბრძოლა შეიძლება დასრულდეს დისკვალიფიკაციით, თუ ჯარიმა განზრახ იყო, ან „გაუქმებული შედეგით”, თუ უნებლიედ იყო. თუ ჯარიმის შემდეგ ბრძლა განახლდა და მებრძოლი ტკივილმა შეაწუხა, რის გამოც ვეღარ აგრძელებს ბრძოლას, ამ შემთხვევაში გადაიხედება მიმდინარე ქულები და თუ დაზარალებული მებრძლი ქულებით წინ არის ეს ტექნიკური გადაწყვეტილებით მოგებაა, წინააღმდეგ შემთხვევაში ტექნიკური გადაწყვეტილებით ფრეა.

 სამედიცინო მოთხოვნები 

 მებრძლებმა უნდა გაიარონ სალიცენზიოდ საჭირო ყველა სამედიცინო შემოწმება, რომელიც მოთხოვნილია შეჯიბრების წესების შესაბამისად.
 სალიცენზიო კომისია ატარებს აწონვების ოფიციალურ ცერემონიას, ასევე ზედამხედველებობას უწევს მებრზოლებთან და მებრძლის ოფიციალურ წარმომადგენლობასთან წესების გაცნობის პროცედურას.
 შეჯიბრის შემდგომი სამედიცინო შემოწმება.
 შეჯიბრის დასრულებისთანავე, თითოეულ მებრძოლს უტარდება კომისიის მიერ დადგენილი სამედიცინო შემოწმება. სამედიცინო შემოწმება შეიძლება მოიცავდეს ნებისმიერი სახის გამოკვლევას როგორც აკრძალული პრეპარატების შესახებ ასევე მებრძლის ჯანმრთელობის შესახებ.
 ნებისმიერი მებრძლი, რომელიც უარს განაცხადებს შეჯიბრების შემდგომ სამედიცინო შემოწმებაზე შეუჩერდება ლიცენზია განუსაზღვრელი ვადით.

 აკრძალული ნივთიერებები 

 აკრძალული ნივთიერებების გამოყენება: შეჯიბრის მონაწილის მიერ ნებისმიერი არალეგალური მედიკამენტის, ნარკოტიკული ნივთიერების, სტიმულატორის, დეპრესანტის, ნებისმიერი სახის ტკივილგამაყუჩებლის, ან ალკოჰოლური ნივთიერების გამოყენება, როგორც შეჯიბრის დაწყებამდე, ასევე მის შეჯიბრის დროს, გამოიწვევს შეჯიბრიდან მონაწილის დაუყოვნებლივ დისკვალიფიკაციას ლიცენზირების კომისიის წესების შესაბამისად.
 აკრძალული ნივთიერებების აღმოჩენა: ნებისმიერი აკრძალული ნივთიერების არსებობის დასადგენად, მებრძლმა უნდა გაიაროს შეჯიბრის წინანდელი და შემდგომი შემოწმება, შარდის ანალიზით ან სხვა ლაბორატორიული პროცედურით, რომელსაც კომისიის მიერ დანიშნული ექიმი გადაწყვეტს. ასეთ ტესტირებაზე უარის თქმა გამოიწვევს შეჯიბრიდან მონაწილის დაუყოვნებლივ დისკვალიფიკაციას და შერეული საბრძოლო ხელოვნების სპორტიდან განუსაზღვრელი ვადით დისკვალიფიკაციას.

 სქოლიო