განმავითარებელი შეფასება

განმავითარებელი შეფასება სხვა სახელები „დიაგნოსტიკური ტესტირება“, „შეფასება სწავლისთვის“ დისციპლინა საგანმანათლებლო შეფასება, პედაგოგიკა, სწავლება მიზანი უწყვეტი უკუკავშირი და სწავლის გაუმჯობესება ინსტრუქციის კორექტირებით ტიპი დაბალი მნიშვნელობის; ხარისხობრივი უკუკავშირი (ქულების ნაცვლად) პირველადი ფორმულირება მაიკლ სქრივენი (1967); ბენჟამინ ბლუმი (1968) განსხვავება ეწინააღმდეგება განმსაზღვრელ შეფასებას ძირითადი პრინციპები ეფექტიანი უკუკავშირი
 მოსწავლის აქტიური მონაწილეობა
 ინსტრუქციის ადაპტირება შედეგებზე
 მოტივაციის და თვითშეფასების მხარდაჭერა
 მიზნების და კრიტერიუმების გამჭვირვალობა პრაქტიკები კონცეპტუალური რუკა; მოკლე წერილობითი ამოცანები; „შესვლის/გასვლის ბილეთი“; თანატოლთა შეფასება; სწრაფი დიაგნოსტიკური ტესტი კონტექსტები K–12, უმაღლესი განათლება, ონლაინ შეფასება, კომპიუტერული ტესტირება ძირითადი ფიგურები მაიკლ სქრივენი; ბენჟამინ ბლუმი; პოლ ბლეკი; დილან უილიამი საკვანძო პერიოდი 1960-იანი წლები — დღეს განათლება = განვითარებას

alt=განმავითარებელი: მხატვარი ასრულებს ცვლილებებს ტილოზე; განსაზღვრელი: დასრულებული ნამუშევარი გამოფენილია გალერეაში.|thumb|განმავითარებელი და განსაზღვრელი შეფასებები
განმავითარებელი შეფასება —  მოიცავს დიაგნოსტიკურ ტესტირებასაც. ეს არის ფორმალური და არაფორმალური შეფასების პროცედურათა ერთობლიობა, რომელსაც მასწავლებლები იყენებენ სწავლის პროცესში, რათა მოახდინონ სწავლის და სწავლებლის აქტივობათა მოდიფიცირება და გააუმჯობესონ მოსწავლის მიღწევები.

განმავითარებელი შეფასების მიზანია — მოსწავლის სწავლის მონიტორინგი მუდმივი უკუკავშირის მეშვეობით, რაც ეხმარება მოსწავლეებს საკუთარი ძლიერი და სუსტი მხარეების გამოვლენაში და იმ სფეროების აღმოჩენაში, რომლებიც საჭიროებს მეტ ყურადღებას. ასევე, ეს ეხმარება მასწავლებელს იმის გარკვევაში, თუ როგორ ხვდებიან მოსწავლეები სირთულეებს, რაც მასწავლებელს ეხმარება პრობლემის მყისიერად მოგვარებაში.

იგი, ჩვეულებრივ, გულისხმობს ხარისხობრივ უკუკავშირს (ქულების ნაცვლად) როგორც მოსწავლისთვის, ასევე მასწავლებლისთვის, რომელიც კონცენტრირდება შინაარსისა და შესრულების დეტალებზე.
განმავითარებელი შეფასება ჩვეულებრივ შედარებულია განმსაზღვრელ შეფასებასთან, რომლის მიზანია საგანმანათლებლო შედეგების მონიტორინგი, ხშირად გარე ანგარიშვალდებულების მიზნით.

 განმარტება 
განმავითარებელი შეფასება გულისხმობს უწყვეტი „ბალანსისა და შემოწმების“ პროცესს სწავლისა და სწავლების ფარგლებში. ეს მეთოდი მასწავლებლებს აძლევს შესაძლებლობას, ხშირ შემთხვევაში შეამოწმონ მოსწავლის პროგრესი და საკუთარი პრაქტიკის ეფექტიანობა, რაც თვითშეფასების  საშუალებას იძლევა.

კლასში გამოყენებული პრაქტიკა მიიჩნევა განმავითარებლად იმ შემთხვევაში, თუ მოსწავლის მიღწევების შესახებ მოპოვებული მტკიცებულება განმარტებულია და გამოყენებულია მასწავლებლის, მოსწავლის ან მათი თანაკლასელების მიერ, რათა მიღებულ იქნეს გადაწყვეტილება შემდეგი ნაბიჯების შესახებ სწავლებაში, რაც უფრო გამართლებული და ეფექტური იქნება იმ გადაწყვეტილებებთან შედარებით, რომელთაც ისინი მიიღებდნენ მტკიცებულების გარეშე.

განმავითარებელი შეფასება უზრუნველყოფს პროცესში მიღებულ უკუკავშირს იმაზე, თუ რას სწავლობენ ან რას ვერ სწავლობენ მოსწავლეები, რათა სასწავლო მიდგომები, სასწავლო მასალები და აკადემიური მხარდაჭერა განვითარდეს მოსწავლის საჭიროებების მიხედვით. ისინი, როგორც წესი, არ ფასდებიან ქულებით, შეიძლება იყვნენ არაფორმალური ხასიათის და მიიღონ მრავალფეროვანი ფორმა.

განმავითარებელი შეფასება, ჩვეულებრივ, დაბალი მნიშვნელობისაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მას აქვს მცირე ან საერთოდ არ გააჩნია ქულათი ღირებულება. მაგალითად, ასეთი შეფასება შეიძლება იყოს მოსწავლეთა თხოვნა, დახატონ კონცეპტუალური რუკა, რომელიც ასახავს მათი თემის გაგებას; წარმოადგინონ ერთი ან ორი წინადადება, რომელიც გამოყოფს ლექციის მთავარ აზრს; ან ჩააბარონ კვლევის წინადადება ადრეული უკუკავშირის მისაღებად.

 ტერმინის წარმოშობა 
მაიკლ სქრივენმა ტერმინები განმავითარებელი შეფასება და განმსაზღვრელი შეფასება პირველად შემოიტანა 1967 წელს და გაუსვა ხაზი მათ განსხვავებებს როგორც იმ ინფორმაციის მიზნების თვალსაზრისით, რომელსაც ისინი ეძებენ, ასევე იმის მიხედვით, თუ როგორ გამოიყენება აღნიშნული ინფორმაცია.

სქრივენისთვის განმავითარებელი შეფასება გულისხმობდა ინფორმაციის მოპოვებას სასწავლო პროგრამის ეფექტიანობის შესაფასებლად და სკოლისთვის გადაწყვეტილების მისაღებად, რომელი პროგრამა აერჩიათ და როგორ გაეუმჯობესებინათ იგი.

ბენჟამინ ბლუმმა ტერმინი აიტაცა 1968 წელს წიგნში Learning for Mastery, სადაც განიხილავდა განმავითარებელ შეფასებას როგორც ინსტრუმენტს სწავლა-სწავლებაში მოსწავლის სასარგებლოდ.

მისი შემდგომი ნაშრომი 1971 წელს — Handbook of Formative and Summative Evaluation, რომელიც ბლუმმა დაწერა თომას ჰასტინგთან და ჯორჯ მადაუსთან ერთად — წარმოაჩენდა, თუ როგორ შეიძლებოდა განმავითარებელი შეფასება დაკავშირებულიყო სასწავლო ერთეულებთან მრავალფეროვან სასწავლო სფეროებში.

ეს მიდგომა დღესაც ასახავს ტერმინის ზოგადად მიღებულ მნიშვნელობას.

როგორც სქრივენისთვის, ასევე ბლუმისთვის, ნებისმიერი შეფასება — მიუხედავად მისი დანიშნულებისა — მხოლოდ მაშინ ითვლებოდა განმავითარებლად, თუ ის გამოიყენებოდა შემდგომი საგანმანათლებლო გადაწყვეტილებების შესაცვლელად.

შემდგომში, პოლ ბლეკმა და დილან უილიამმა აღნიშნეს, რომ ეს განმარტება ზედმეტად შეზღუდული იყო, რადგანაც განმავითარებელი შეფასება ასევე შეიძლება გამოყენებულიყო მტკიცებულებად იმისთვის, რომ დაგეგმილი ქმედება მართლაც იყო შესაბამისი. მათ წინადადებით დაასკვნეს, რომ კლასში პრაქტიკა განიხილება როგორც განმავითარებელი იმდენად, რამდენადაც მოსწავლის მიღწევების შესახებ მოპოვებული მტკიცებულება განმარტებულია და გამოყენებულია მასწავლებლის, მოსწავლის ან მათი თანაკლასელების მიერ, რათა მიღებულ იქნეს უფრო გამართლებული გადაწყვეტილებები სწავლების მომდევნო ეტაპებზე.

 განმავითარებელი შეფასება — მოკლე სქემა რა არის უწყვეტი შეფასება სწავლის პროცესში, რომლის მიზანია დროული უკუკავშირი და ინსტრუქციის კორექტირება მოსწავლის პროგრესის გასაუმჯობესებლად. მთავარი მიზნები ძლიერი, კონკრეტული უკუკავშირი (არა მხოლოდ ქულა)  
 სუსტი მხარეების დროული ამოცნობა და მხარდაჭერა  
 მოტივაციის გაძლიერება და მიზნების კონკრეტიზაცია განსხვავება განსაზღვრელთან **განმავითარებელი** მიმდინარეობს პროცესში და აუმჯობესებს სწავლას; **განმსაზღვრელი** აფასებს შედეგს დასრულებისას (გარე ანგარიშვალდებულება). ძირითადი პრინციპები მიზნების/კრიტერიუმების გამჭვირვალობა  
 მოსწავლის აქტიური მონაწილეობა და თვითშეფასება  
 მონაცემებზე დაფუძნებული ინსტრუქციის კორექტირება  
 პოზიტიური, სტრუქტურირებული უკუკავშირი გავრცელებული მეთოდები კონცეპტუალური რუკა, ესკიზი/სქემა  
 „შესვლის/გასვლის ბილეთი“ (ერთი მთავარი აზრი დღევანდელიდან)  
 „სიგნალის ბარათები“ (მწვანე/ყვითელი/წითელი)  
 მცირე ტესტები და პორტფოლიო უკუკავშირის საუკეთესო პრაქტიკა აღწერითი ⇒ „რა/როგორ გავაუმჯობესო“ (არა მხოლოდ „რამდენი“)  
 დროითი სისწრაფე და სიზუსტე  
 მოდელი/მაგალითი + შემდეგი ნაბიჯი „ლოდინის დრო“ (Wait time) შეკითხვის შემდეგ რამდენიმე წამის დუმილი ზრდის პასუხების სიგრძეს, თავდაჯერებას და ალტერნატიულ ახსნა-ბანაკებს. თანატოლთა შეფასება დეტალებზე ყურადღება, კომფორტული ენა, კონსტრუქციული კრიტიკის მიღება, ხოლო მასწავლებელი აკონტროლებს პროცესს და საჭიროებისას ერთვება. სად გამოიყენება K–12, უმაღლესი განათლება, მეორე/უცხოური ენა, მათემატიკა და მეცნიერება, ონლაინ შეფასება და ტექნოლოგიური გარემო. მტკიცებულებები (შეჯამება) მეტაანალიზი აჩვენებს მნიშვნელოვან ზრდას მიღწევებში; განსაკუთრებით ძლიერი ეფექტი აქვთ მოკლე ციკლის შეფასებებსა და ინსტრუქციის სისტემურ ცვლილებას. სარგებელი მასწავლებლებისთვის იციან, რას ფლობენ მოსწავლეები და რა დონეზე  
 ცვლიან/აკონკრეტებენ გეგმას  
 ქმნიან მიზანმიმართულ აქტივობებს  
 აწვდიან პროგრესის სურათს მიზნებისას სარგებელი მოსწავლეებისთვის მეტი მოტივაცია და პასუხისმგებლობა  
 თვითშეფასება/თვითრეფლექსია, მიზნების დასახვა  
 შეფასების „მომხმარებლები“ მასწავლებელთან ერთად ტიპური მაგალითები თემის მთავარი აზრი 1–2 წინადადებით  
 წინასწარი კვლევის წინადადება ადრეული უკუკავშირისთვის  
 ცოდნის რუკა/დაგეგმვა, მინი-დისკუსია მონაცემთა ციკლი დააკვირდი → შეაგროვე → გაანალიზე → მიეცი უკუკავშირი → შეცვალე ინსტრუქცია → გადაამოწმე.** რისკები/შეცდომები მხოლოდ ქულაზე გადართვა (კომენტარების უარყოფა)  
 ბუნდოვანი კრიტერიუმები  
 დაგვიანებული უკუკავშირი (ეფექტის დაკარგვა) საკვანძო ფიგურები მაიკლ სქრივენი, ბენჟამინ ბლუმი, პოლ ბლეკი, დილან უილიამი

 განსხვავება განმსაზღვრელ შეფასებასთან 
შეფასების ის ტიპი, რომელიც უფრო კარგად არის ცნობილი ფართო საზოგადოებისთვის, არის განმსაზღვრელი შეფასება. ქვემოთ მოყვანილი ცხრილი აჩვენებს ძირითად განსხვავებებს ამ ორ ტიპს შორის.

  განმსაზღვრელი შეფასება განმავითარებელი შეფასება როდის სასწავლო აქტივობის ბოლოს სასწავლო აქტივობის მიმდინარეობისას მიზანი გადაწყვეტილების მიღება სწავლის გაუმჯობესება უკუკავშირი საბოლოო განაჩენი მასალასთან დაბრუნება საყრდენი კრიტერიუმი ზოგჯერ ნორმატიული (მოსწავლის შედარება სხვებთან); ზოგჯერ კრიტერიუმული ყოველთვის კრიტერიუმული (მოსწავლის შეფასება ერთსა და იმავე კრიტერიუმის შესაბამისად)

 პრინციპები 
სწავლისთვის შეფასების ერთ-ერთი ყველაზე ფართო პრინციპების ჩამონათვალი ჩამოყალიბებულია ინგლისის საკვალიფიკაციო და სასწავლო პროგრამის სააგენტოს მიერ (Qualifications and Curriculum Authority – QCA). აღნიშნული სააგენტო ინგლისის ბავშვთა, სკოლებისა და ოჯახების დეპარტამენტის მხარდაჭერით ფუნქციონირებს და პასუხისმგებელია ეროვნული სასწავლო გეგმის, შეფასებისა და გამოცდების კოორდინაციაზე. მათი ძირითადი აქცენტი გაკეთებულია სწავლისთვის შეფასების კრიტიკულ ასპექტებზე — კერძოდ, რომ ასეთი შეფასება უნდა ჩაითვალოს საკლასო პრაქტიკის ცენტრალურ ნაწილად და ყველა მასწავლებელმა უნდა აღიქვას სწავლისთვის შეფასება როგორც პროფესიული უნარი.

 გამოყოფს „სწავლისთვის შეფასების 5 მთავარ პრინციპს“:

ეფექტიანი უკუკავშირის მიწოდება მოსწავლისთვის.
მოსწავლის აქტიური ჩართულობა საკუთარი სწავლის პროცესში.
სასწავლო პროცესის ადაპტირება შეფასების შედეგების გათვალისწინებით.
იმის აღიარება, რომ შეფასებას ღრმა გავლენა აქვს მოტივაციაზე და თვითშეფასებაზე, რაც სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია სწავლის პროცესში.
მოსწავლის შესაძლებლობა თვითშეფასების განხორციელებისა და იმ გზების გააზრებისა, თუ როგორ უნდა გაიუმჯობესოს მიღწევა.

აშშ-ში „Assessment for Learning Project“-მა განსაზღვრა ოთხი „ძირითადი გადასვლა“ და „სწავლისთვის შეფასების 10 ახალი პრინციპი“:

ძირითადი გადასვლები

შეფასების მიზანი: უთანასწორობის გამოვლენიდან თანასწორობის უზრუნველყოფისკენ.
შეფასების პროცესი: ერთჯერადი მოვლენიდან ინტეგრირებულ პროცესამდე.
შეფასების პრიორიტეტი: მოსწავლის შეფასებიდან უკუკავშირისა და რეფლექსიის წახალისებამდე.
შეფასების შედეგი: საშუალო ქულებიდან სწავლაზე დამადასტურებელი მრავალფეროვანი მტკიცებულებებისკენ.

ახალი პრინციპები

აზრიანი ამოცანები, ღირსეული მტკიცებულება და ავთენტური დამოწმება.
თანმიმდევრულობა სასწავლო პროგრამას, სწავლებასა და შეფასებას შორის.
მკაფიო და გამჭვირვალე სასწავლო მიზნები.
ყველასათვის ხელმისაწვდომი და ინკლუზიური დიზაინი.
მოსწავლის აქტიური მონაწილეობა სტრუქტურირებული რეფლექსიით.
კონკრეტული და პრაქტიკულად გამოსაყენებელი უკუკავშირი.
დადებითი დამოკიდებულებებისა და იდენტობების მხარდაჭერა.
საზოგადოებაში ჩართული მზაობის განსაზღვრებები.
პროფესიული ექსპერტიზა, თანამშრომლობა და კალიბრაცია.
შეფასების სისტემები, რომლებიც აგებულია მოსწავლის საჭიროებებიდან გამომდინარე.

 დასაბუთება და პრაქტიკა 
განმავითარებელ შეფასებას რამდენიმე მიზანი აქვს:

უკუკავშირის მიწოდება მასწავლებლისთვის, რათა მან შეცვალოს შემდგომი სასწავლო აქტივობები და გამოცდილება;
ჯგუფის ან ინდივიდუალური ნაკლოვანებების იდენტიფიცირება და გამოსწორება;
ყურადღების გადატანა ქულების მიღწევიდან სწავლის პროცესზე, რათა გაიზარდოს თვითეფექტიანობა და შემცირდეს გარე მოტივაციის ნეგატიური გავლენა;
მოსწავლეთა მეტაკოგნიტური ცნობიერების გაუმჯობესება იმასთან დაკავშირებით, თუ როგორ სწავლობენ ისინი;
„ხშირი და უწყვეტი შეფასება იძლევა საშუალებას, რომ მოხდეს როგორც სწავლის პროცესის დახვეწა, ასევე მოსწავლის ყურადღების გამახვილება პროგრესზე.“

განმავითარებელი შეფასების მახასიათებლები:
–ის მიხედვით, განმავითარებელი შეფასება:

არსებითად დადებითია, რადგან მიმართულია სწავლის წახალისებისკენ; შესაბამისად, იგი სწავლისა და სწავლებლის ნაწილია;

ითვალისწინებს თითოეული ინდივიდის პროგრესს, გაწეულ ძალისხმევას და სხვა ასპექტებს, რომლებიც შესაძლოა სასწავლო პროგრამაში პირდაპირ არ იყოს განსაზღვრული; ანუ, ის არ არის მხოლოდ კრიტერიუმებზე დაფუძნებული;

ითვალისწინებს ისეთ შემთხვევებს, როდესაც გარკვეული უნარები და იდეები მრავალჯერ გამოიყენება და იქმნება როგორც შეუსაბამობები, ასევე ქცევის ნიმუშები; ეს შეუსაბამობები განიხილებოდა „შეცდომებად“ განმსაზღვრელ შეფასებაში, მაგრამ განმავითარებელ შეფასებაში ისინი დიაგნოსტიკურ ინფორმაციას იძლევიან;

ვალიდურობა და სარგებლიანობა უმთავრესია განმავითარებელ შეფასებაში და პრიორიტეტს უნდა ანიჭებდეს საიმედოობის საკითხებზე;

სხვა მიზნებისთვის შეფასებაზე მეტად, განმავითარებელი შეფასება მოითხოვს, რომ მოსწავლეს ჰქონდეს ცენტრალური როლი; მოსწავლე აქტიურად უნდა იყოს ჩართული საკუთარ სწავლაში (რადგან მასწავლებელმა ვერ ისწავლის მის ნაცვლად). თუ მოსწავლე ვერ გააცნობიერებს თავის ძლიერ და სუსტ მხარეებს და იმას, თუ როგორ უნდა გაუმკლავდეს მათ, პროგრესი ვერ მოხდება.

უკუკავშირი წარმოადგენს განმავითარებელი შეფასების ცენტრალურ ფუნქციას. იგი, როგორც წესი, კონცენტრირდება იმაზე, თუ კონკრეტულად რა შინაარსი ისწავლება, და არა უბრალოდ ტესტის ქულაზე ან სხვა საზომზე, რომელიც მხოლოდ იმას აჩვენებს, რამდენად ჩამორჩება მოსწავლე მოსალოდნელ სტანდარტს.

 მაგალითები 

განმავითარებელ შეფასებასა და სწავლის კორექტირებას შორის ინტერვალი შეიძლება იყოს როგორც წამების, ასევე თვეების ხანგრძლივობის.

განმავითარებელი შეფასების მაგალითებია:

მოსწავლეები ახორციელებენ თვითშეფასებას საკუთარი სასწავლო ნამუშევრების მიმართ კრიტერიუმთა სიის გამოყენებით, რითაც თავადვე ქმნიან უკუკავშირს საკუთარი სწავლის პროცესისთვის. ეს მეთოდი ეფექტიანია მეცნიერების განათლებაში, როდესაც მოსწავლეები თვითონ აფასებენ თავიანთ წარმოდგენებს კონკრეტულ მეცნიერულ თემაზე.

ენის მასწავლებელი სთხოვს მოსწავლეებს შეარჩიონ საუკეთესო თეზისის წინადადება მოცემული ვარიანტებიდან; თუ ყველა სწორ პასუხს ირჩევს, ის გადადის შემდეგ ეტაპზე; თუ მხოლოდ ნაწილი — იწყებს საკლასო დისკუსიას; ხოლო თუ უმრავლესობა შეცდება, მას ახდენს განმეორებით ახსნას.

მასწავლებელი სთხოვს მოსწავლეებს დაწერონ, ბრეინსტორმინგის გზით, ყველაფერი რაც იციან ცხელი ჰაერის ბუშტების მუშაობის შესახებ, რათა გაარკვიოს, რა ცოდნა აქვთ მათ მეცნიერულ თემაზე, რომლის სწავლასაც გეგმავს.

მეცნიერების კურატორი იყენებს წინა წლის მოსწავლეთა ტესტის შედეგებს, რათა დაგეგმოს მასწავლებელთა სემინარები ზაფხულის არდადეგებზე და გადაჭრას მოსწავლეთა შედეგებში გამოვლენილი სისუსტეები.

მასწავლებელი აღრიცხავს მოსწავლის ნამუშევრებსა და კონფერენციებს, რათა დაგეგმოს ავთენტური აქტივობები, რომლებიც შეესაბამება მოსწავლის საჭიროებებს.

მოსწავლეებს ეძლევათ სამი „სიგნალის ბარათი“ საკუთარი გაგების დონის აღსანიშნავად გაკვეთილის დროს: მწვანე ნიშნავს, რომ ისინი კარგად ესმით მასალა; ყვითელი — რომ მასწავლებელი უნდა შეანელოს ტემპი; წითელი — რომ მოსწავლეებს სურთ გაჩერება და განმარტების მიღება.

გაკვეთილის ბოლოს მასწავლებელი სთხოვს მოსწავლეებს დაასახელონ ერთი მნიშვნელოვანი რამ, რაც ისწავლეს. ეს მათ ეხმარება სინთეზში და ასევე აძლევს უკუკავშირს მასწავლებელს.

მასწავლებელი სთხოვს მოსწავლეებს დახატონ კონცეპტუალური რუკა, რომელიც ასახავს მათ მიერ თემის გაგებას.

მასწავლებელი სთხოვს მოსწავლეებს დაწერონ ერთი ან ორი წინადადება, რომელიც გამოყოფს ლექციის მთავარ აზრს.

მასწავლებელი სთხოვს მოსწავლეებს წარადგინონ კვლევის წინადადება ადრეული უკუკავშირის მისაღებად.

„გასასვლელი ბილეთი“ — მოსწავლეები წერენ მოკლე პასუხს იმის შესახებ, თუ რა ისწავლეს გაკვეთილზე.

„საგანგებო შესასვლელი ბილეთი“ — გაკვეთილის დასაწყისში მასწავლებელი სთხოვს მოსწავლეებს უპასუხონ შეკითხვას წინა დღის გაკვეთილზე.

მასწავლებელი სთხოვს მოსწავლეებს დახატონ ესკიზი, რათა ვიზუალურად გამოხატონ ახალი ცოდნა.

 მტკიცებულებები 
მეტაანალიზი კვლევებისა, რომლებიც ეხებოდა განმავითარებელ შეფასებას, აჩვენებს მნიშვნელოვან სასწავლო შედეგებს იქ, სადაც გამოყენებულია განმავითარებელი შეფასება — ყველა სასწავლო დარგში, ცოდნისა და უნარების ტიპებში და განათლების ყველა საფეხურზე.

საგანმანათლებლო მკვლევარი რობერტ ჯ. მარზანო აღნიშნავს:

ემპირიულმა მტკიცებულებამ აჩვენა, რომ განმავითარებელ შეფასებას მნიშვნელოვანი გავლენა აქვს მოსწავლის მიღწევების ამაღლებაზე, ის ასევე აღიარებულია როგორც „ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი გზა მოტივაციის გასაზრდელად“.

სწავლისადმი რწმენა, წარმატების ინდივიდუალურ ძალისხმევასა და უნარებს მიეწერება, ყურადღების გამახვილება პროგრესზე, და არა მხოლოდ შეფასებაზე, და საკუთარი აზროვნების ანალიზი სტრატეგიების მოსაძებნად — ყველა ეს ფაქტორი აძლიერებს მოტივაციას ეფექტიანი განმავითარებელი შეფასების საშუალებით.

თუმცა, ამ მიღწევების თვალსაჩინოდ წარმოჩენისთვის განმავითარებელ შეფასებას უნდა ახასიათებდეს:

სასწავლო მიზნებისა და წარმატების კრიტერიუმების განმარტება და გაზიარება;
ეფექტიანი საკლასო დისკუსიებისა და სხვა დავალებების შექმნა, რომლებიც აჩვენებენ მოსწავლის გაგებას;
უკუკავშირის მიწოდება, რომელიც შეიძლება გამოყენებულ იქნეს;
მოსწავლეების შესაძლებლობა, გახდნენ რესურსები ერთმანეთისთვის;
მოსწავლეების წახალისება, რომ თავად გახდნენ საკუთარი სწავლის მფლობელები.

ზოგიერთი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ სტანდარტებზე დაფუძნებული შეფასებები შეიძლება ეფექტიანი გზა იყოს „სწავლის დარეგულირებისა და იმის უზრუნველსაყოფად, რომ არც ერთი ბავშვი არ დარჩეს უყურადღებოდ“.

წინა ათწლეულებში მასწავლებლები ქმნიდნენ სასწავლო ერთეულს, რომელიც მოიცავდა მიზნებს, სწავლის სტრატეგიებსა და რესურსებს. ტესტის ან გამოცდის ქულა ითვლებოდა მოსწავლის ცოდნის მაჩვენებლად. 1998 წელს ბლეკმა და უილიამმა გამოაქვეყნეს მიმოხილვა, სადაც ნაჩვენები იყო, რომ განმავითარებელი მეთოდით შემსწავლელი მოსწავლეები მნიშვნელოვნად უკეთეს შედეგებს აღწევენ, ვიდრე კონტროლურ ჯგუფებში მყოფი თანატოლები, რომლებიც სწავლობდნენ ჩვეულებრივი მეთოდით.

მათი მუშაობა გადაიზარდა რამდენიმე მნიშვნელოვან კვლევით პროექტში (კინგს კოლეჯი ლონდონი): Kings-Medway-Oxfordshire Formative Assessment Project (KMOFAP), Assessment is For Learning (შოტლანდია), Jersey-Actioning-Formative assessment (ჩანელის კუნძულები), ასევე მცირე პროექტებში ინგლისში, უელსში, პერუში და აშშ-ში.

ყველაზე ძლიერი მტკიცებულება სასწავლო მიღწევების გაუმჯობესების შესახებ უკავშირდება მოკლე ციკლის (წამებში ან წუთებში — ერთ გაკვეთილზე) განმავითარებელ შეფასებას, ასევე საშუალო და გრძელვადიან პრაქტიკას, სადაც შეფასება გამოიყენება მასწავლებლის ყოველდღიური კლასის საქმიანობის შესაცვლელად.

 სტრატეგიები 
 სწავლის მიზნების გააზრება 
მნიშვნელოვანია, რომ მოსწავლეებმა გაიგონ სასწავლო მიზნები და წარმატების კრიტერიუმები საკლასო გარემოში სწავლისას. ხშირად მასწავლებლები გაცნობენ მოსწავლეებს სასწავლო მიზნებს გაკვეთილის დაწყებამდე, მაგრამ ვერ ახერხებენ მკაფიოდ განასხვაონ საბოლოო მიზნები იმ ნაბიჯებისგან, რომლებიც საჭიროა ამ მიზნების მისაღწევად. „როდესაც მასწავლებლები იწყებენ იმით, თუ რა სურთ მოსწავლეებს შეისწავლონ, და კონსტრუირებენ სასწავლო პროცესს უკუღმა დიზაინის საშუალებით, უფრო მაღალი ალბათობით ხდება სწავლება ეფექტიანი.“

გრეისისა და ტოლის კვლევამ აჩვენა, რომ 7–დან 13 წლამდე ასაკის 72 მოსწავლეს განსხვავებული გამოცდილება ჰქონდა მათემატიკის სწავლისას. კვლევამ აჩვენა, რომ მაღალმიღწევიანი მოსწავლეები მარტივად უვლიდნენ გვერდს მათემატიკურ ბუნდოვანებებს, მაშინ როდესაც დაბალმიღწევიანები ჩერდებოდნენ გაუგებრობებზე. მაგალითად, ჩანაწერში  მოქმედება არის მიმატება, ჩანაწერში  — გამრავლება, ხოლო -ში კი საერთოდ სხვა ოპერაციაა 6-სა და 1-ს შორის. მაღალმიღწევიან მოსწავლეებს შეეძლოთ ამგვარად გადაადგილება, მაშინ როდესაც სხვებს ეს უძნელდებოდათ.

უაითისა და ფრედერიქსენის კვლევამ აჩვენა, რომ როცა მეშვიდე კლასის მეცნიერების გაკვეთილებში მოსწავლეებს ეძლეოდათ დრო ერეფლექსიათ საკუთარი ნამუშევრის ხარისხზე და იმის გააზრებაზე, თუ როგორ შეფასდებოდა იგი, მაღალი და დაბალი მიღწევების მქონე მოსწავლეებს შორის სხვაობა მცირდებოდა.

ამაში დახმარება შეუძლია სხვადასხვა ნამუშევრის მაგალითების შეთავაზებას, რათა მოსწავლეებმა შეძლონ სხვადსხვა დონის შეფასება და შეისწავლონ განსხვავება მაღალი და დაბალი ხარისხის სამუშაოს შორის.

 უკუკავშირი 
ფართომასშტაბიანი კვლევებია ჩატარებული იმაზე, თუ როგორ მოქმედებს უკუკავშირი მოსწავლეებზე. კლუგერმა და დე ნისიმ (1996) გაანალიზეს 3000–ზე მეტი ანგარიში უკუკავშირის შესახებ სკოლებში, უნივერსიტეტებში და სამუშაო გარემოში. მათგან მხოლოდ 131 აღმოჩნდა მკაცრად სამეცნიერო, ხოლო 50 შემთხვევაში უკუკავშირი მოსწავლეებზე უარყოფითად მოქმედებდა. ეს გამოწვეული იყო იმით, რომ უკუკავშირი ხშირად „ეგო-სამიზნეა“, ანუ ყურადღებას ამახვილებს ინდივიდზე და არა მის ნამუშევარზე.

ასეთ შემთხვევაში უკუკავშირი წარმოდგენილია როგორც ციფრული ან ასოებით ქულა, რაც განაპირობებს მოსწავლის მუდმივ შედარებას თანაკლასელებთან. კვლევებმა აჩვენეს, რომ ყველაზე ეფექტიანი უკუკავშირი არის მაშინ, როდესაც მოსწავლეებს არამხოლოდ ეუბნებიან, რა უნდა გააუმჯობესონ, არამედ — როგორ უნდა გააუმჯობესონ.

კვლევებმა აჩვენა, რომ ქულასთან ერთად დატოვებული კომენტარებიც არაეფექტიანია — მოსწავლეები ყურადღებას აქცევენ მხოლოდ ქულას და უგულებელყოფენ კომენტარებს.

 შეკითხვები 
შეკითხვა არის სასწავლო პროცესის მნიშვნელოვანი ნაწილი. კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი კი არის სწორი შეკითხვების დასმა. შეკითხვები უნდა ემსახურებოდეს მოსწავლის აზროვნების სტიმულირებას ან ინფორმაციის მოპოვებას სწავლის გასაუმჯობესებლად.

შეკითხვები, რომლებიც ხელს უწყობენ დისკუსიას და მოსწავლის რეფლექსიას, ამარტივებენ სწავლის სწორ მიმართულებაზე გადასვლას და მიზნების მიღწევას.

ასეთ შეკითხვათა მაგალითებია:

„რას ფიქრობ მოსწავლის პასუხზე?“

„რას დავამატებთ მოსწავლის ახსნას?“

„მოსწავლემ ეს თქვა, ხოლო მოსწავლემ ის, მაგრამ როგორ შევაერთოთ ეს ახსნები სრულ პასუხში?“

 ლოდინის დრო 
ლოდინის დრო არის ის დროის ინტერვალი, რომელიც ენიჭება მოსწავლეს დასმულ შეკითხვაზე პასუხის გასაცემად. მერი ბედ როუემ ჩაატარა კვლევა, თუ როგორ მოქმედებდა უფრო ხანგრძლივი ლოდინის დრო მოსწავლეებზე. შედეგები მოიცავდა:

პასუხები უფრო ვრცელი გახდა;

უპასუხო შემთხვევები შემცირდა;

მოსწავლეთა პასუხები უფრო თავდაჯერებული გახდა;

მოსწავლეებმა დაიწყეს ერთმანეთის პასუხების გამოწვევა და/ან გაუმჯობესება;

შემოგვთავაზეს მეტი ალტერნატიული ახსნა.

 თანატოლთა შეფასება 
მოსწავლეთა მიერ ერთმანეთის ნამუშევრის შეფასებას აქვს მრავალი სარგებელი:

როდესაც მოსწავლეები იციან, რომ მათ ნამუშევარს თანატოლები შეაფასებენ, ისინი მეტ ყურადღებას აქცევენ დეტალებს.

მოსწავლეებს შეუძლიათ ერთმანეთთან კომუნიკაცია უფრო კომფორტულ ენაზე, ვიდრე მასწავლებელთან. თანატოლის ხედვა შეიძლება უფრო რელევანტური აღმოჩნდეს, ვიდრე მასწავლებლის.

მოსწავლეები ხშირად უფრო ადვილად იღებენ კონსტრუქციულ კრიტიკას თანატოლისგან, ვიდრე მასწავლებლისგან.

თანატოლთა შეფასების პროცესში მასწავლებელი უფრო მარტივად აკონტროლებს მიმდინარე პროცესს, ან შეიძლება დადგეს გვერდით და დააკვირდეს მოსწავლეებს, საჭიროების შემთხვევაში კი ჩაერიოს.

 K–12 სისტემაში 
განმავითარებელი შეფასება ღირებულია ყოველდღიურ სასწავლო პროცესში, როდესაც იგი გამოიყენება სასწავლო მეთოდების ადაპტირებისთვის მოსწავლის საჭიროებებზე და მოსწავლის პროგრესის მონიტორინგისთვის სასწავლო მიზნების მისაღწევად.

ამასთანავე, იგი ეხმარება მოსწავლეებს საკუთარი პროგრესის მონიტორინგში, როდესაც ისინი იღებენ უკუკავშირს როგორც მასწავლებლისგან, ასევე თანატოლებისგან, რაც მათ აძლევს შესაძლებლობას, გადაამუშავონ და დახვეწონ საკუთარი აზროვნება. განმავითარებელი შეფასება ასევე ცნობილია, როგორც საგანმანათლებლო შეფასება, საკლასო შეფასება ან შეფასება სწავლისთვის.

 მეთოდები 
არსებობს მრავალი გზა, რომ ინტეგრირდეს განმავითარებელი შეფასება K–12 კლასებში. მიუხედავად იმისა, რომ ძირითადი კონცეფციები — უწყვეტი უკუკავშირი, სასწავლო პროცესის მოდიფიცირება და მოსწავლის პროგრესის შესახებ ინფორმაციის მიღება — ერთნაირად რჩება სხვადასხვა დისციპლინასა და საფეხურზე, კონკრეტული მეთოდები და სტრატეგიები შეიძლება განსხვავდებოდეს.

მაგალითად, მკვლევარებმა შეიმუშავეს „გენერაციული აქტივობები“ და „მოდელის გამომლევი აქტივობები“, რომლებიც გამოიყენება როგორც განმავითარებელი შეფასების ინსტრუმენტები მათემატიკისა და მეცნიერების კლასებში.

სხვებმა შეიმუშავეს სტრატეგიები კომპიუტერულად მხარდაჭერილი კოლაბორაციული სწავლის გარემოებისთვის.

დამატებითი ინფორმაცია განმავითარებელი შეფასების იმპლემენტაციის შესახებ კონკრეტულ დარგებში მოცემულია ქვემოთ.

 მიზანი 
განმავითარებელი შეფასება, ან „დიაგნოსტიკური ტესტირება“, როგორც ამას პროფესიული სწავლების ეროვნული საბჭო განმარტავს, ემსახურება ეფექტიანი სასწავლო პროგრამებისა და საკლასო სპეციფიკური შეფასებების შექმნას. იგი გულისხმობს საუკეთესო შესაძლო მტკიცებულებების მოპოვებას იმის შესახებ, თუ რა ისწავლეს მოსწავლეებმა, და ამ ინფორმაციის გამოყენებას იმის გადასაწყვეტად, რა უნდა გაკეთდეს შემდეგ.

მოსწავლეებზე ორიენტირებული აქტივობების ფოკუსირებით, მოსწავლეს შეუძლია სწავლა დაუკავშიროს საკუთარ ცხოვრებასა და გამოცდილებას. მოსწავლეები წახალისებულნი არიან, განავითარონ კრიტიკული აზროვნება და ანალიტიკური უნარები. ამ ტიპის ტესტირება მასწავლებლის გაკვეთილის გეგმას ხდის უფრო მკაფიო, შემოქმედებით და სასწავლო პროგრამასთან შესაბამის.

აპალაჩის საგანმანათლებლო ლაბორატორიის (AEL) მიხედვით, „დიაგნოსტიკური ტესტირება“ ხაზს უსვამს ეფექტიან სასწავლო პრაქტიკებს, „გაითვალისწინოს მოსწავლის გამოცდილება და მისი უნიკალური წარმოდგენები“. ამასთანავე, იგი ქმნის საფუძველს „ეფექტიანი ათვისებისა და გამოყენებისთვის“, რადგან უბიძგებს მოსწავლეებს თავად მართონ საკუთარი განათლება. ამ ტიპის ტესტირების მიზანია ჩამოყალიბდეს მცოდნე მოსწავლე, რომელსაც აქვს ღრმა გაგება და რომელსაც შეუძლია გაამართლოს საკუთარი ცოდნა.

 კონკრეტული გამოყენება 

ქვემოთ მოყვანილია მაგალითები, თუ როგორ გამოიყენება განმავითარებელი შეფასება სხვადასხვა დისციპლინაში:

 მათემატიკის განათლებაში 
მათემატიკის განათლებაში მნიშვნელოვანია, რომ მასწავლებელმა დაინახოს, როგორ უდგებიან მოსწავლეები ამოცანების ამოხსნას, რა დონეზე და რა რაოდენობის მათემატიკურ ცოდნას იყენებენ. ამასთანავე, იმის ცოდნა, თუ როგორ ფიქრობენ მოსწავლეები სწავლის ან ამოცანის გადაჭრის პროცესში, მასწავლებელს აძლევს საშუალებას დაეხმაროს მათ კონცეპტუალური სირთულეების დაძლევაში და ამით გააუმჯობესოს სწავლა. ამ მნიშვნელობით, განმავითარებელი შეფასება არის დიაგნოსტიკური.

კლასში განმავითარებელი შეფასების გამოყენებისას აუცილებელია:

თითოეულ მოსწავლეს ჰქონდეს შესაძლებლობა მონაწილეობდეს სწავლის პროცესში საკუთარი იდეების გამოხატვით;

არსებობდეს ნდობაზე დაფუძნებული გარემო, სადაც მოსწავლეებს შეუძლიათ ერთმანეთს მისცენ უკუკავშირი;

მასწავლებელი მოსწავლეებს აძლევდეს უკუკავშირს;

სასწავლო პროცესი ადაპტირდებოდეს მოსწავლეების საჭიროებებზე.

მათემატიკის კლასებში აზროვნების გამომჟღავნებელი აქტივობები, როგორიცაა „მოდელის გამომლევი აქტივობები“ (MEAs) და „გენერაციული აქტივობები“, ქმნიან კარგ შესაძლებლობას ამ ასპექტების გასაშუქებლად.

 უკუკავშირის მაგალითები 
აქ მოცემულია მათემატიკის განათლებაში გამოყენებული უკუკავშირის მაგალითები:

მოსწავლე: „უბრალოდ ვერ ვიგებ“. — მასწავლებელი: „პირველი ნაწილი ზუსტად ისეთივეა, როგორიც წინა ამოცანაში იყო. ახლა მხოლოდ ერთი ახალი ცვლადი დავამატოთ. სცადე და ვნახავ რამდენიმე წუთში.“

„აქ 5 პასუხი არასწორია. სცადე იპოვო ისინი და გაასწორო.“

„ამ შეკითხვის პასუხია... შეგიძლია მოძებნო, როგორ მივიდეთ ამ პასუხამდე?“

„აქამდე ყველა ამოცანა ამოხსენი ჩანაცვლებით. შეგიძლია ახლა ამოღების მეთოდი გამოიყენო?“

სხვადასხვა მიდგომა უკუკავშირისთვის მოსწავლეებს უბიძგებს რეფლექსიისკენ:

„შენ გამოიყენე ორი სხვადასხვა მეთოდი ამ ამოცანების ამოსახსნელად. შეგიძლია ახსნა თითოეულის უპირატესობა და უარყოფითი მხარე?“

„გესმის ეს საკითხი კარგად... შეგიძლია საკუთარი, უფრო რთული ამოცანა შექმნა?“

კიდევ ერთი მეთოდია, როდესაც მოსწავლეები ერთმანეთისგან იღებენ ცოდნას:

„გგონია, რომ საინუსო და კოსინუსი გერევათ. ესაუბრე ქეითის და შეადარე.“

„შეადარე შენი ნამუშევარი ალისას და დაუწერე რჩევა სხვა მოსწავლისთვის, ვინც პირველად მუშაობს ამ თემაზე.“

 მეორე/უცხოურ ენათა სწავლებაში 
როგორც უწყვეტი შეფასება, იგი კონცენტრირდება სასწავლო პროცესზე და ეხმარება მასწავლებლებს, შეამოწმონ მოსწავლეთა ენობრივი უნარების მიმდინარე დონე; ანუ, რა იციან მოსწავლეებმა და რა — არა. იგი ასევე აძლევს მოსწავლეებს შესაძლებლობას, ჩაერთონ მომავალი გაკვეთილების დაგეგმვასა და მოდიფიცირებაში.

საკუთარ სწავლის პროცესში ჩართულობა ზრდის მოტივაციას მიზნობრივი ენის შესასწავლად. იგი ასევე ზრდის მოსწავლის ცნობიერებას მიზნობრივი ენის მიმართ, რაც იწვევს ახალი მიზნების დასახვას. შედეგად, ეს ეხმარება მოსწავლეებს წარმატებით მიაღწიონ საკუთარ მიზნებს, ხოლო მასწავლებლები იქცნენ ფასილიტატორებად, რომლებიც ხელს უწყობენ მოსწავლის ენობრივი უნარების განვითარებას.

კლასში მოკლე ტესტები, დღიურები ან პორტფოლიო შეიძლება გამოყენებულ იქნეს, როგორც განმავითარებელი შეფასება.

 დაწყებით განათლებაში 
დაწყებით სკოლებში იგი გამოიყენება იმისთვის, რომ განსაზღვროს სწავლის შემდეგი ნაბიჯები. მასწავლებლები და მოსწავლეები ერთად იყენებენ განმავითარებელ შეფასებას, როგორც ინსტრუმენტს, მონაცემებზე დაყრდნობით გადაწყვეტილებების მისაღებად.

განმავითარებელი შეფასება ხდება მაშინ, როდესაც მასწავლებლები აწვდიან უკუკავშირს მოსწავლეებს ისე, რომ ეს მათ ეხმარება უკეთეს სწავლაში, ან როცა მოსწავლეები ჩაერთვებიან მსგავს თვითრეფლექსიურ პროცესში.

მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ მაღალი ხარისხის განმავითარებელი შეფასება ძლიერ გავლენას ახდენს მოსწავლის სწავლაზე.  აღნიშნავენ, რომ განმავითარებელი შეფასების კვლევებში ეფექტის ზომა სტანდარტიზებულ ტესტებზე მერყეობს 0.4-დან 0.7-მდე, რაც აღემატება ცნობილ საგანმანათლებლო ინტერვენციებს.

განმავითარებელი შეფასება განსაკუთრებით ეფექტიანია იმ მოსწავლეებისთვის, რომლებიც სკოლაში დაბალ შედეგებს აღწევდნენ, რითაც ამცირებს სხვაობას დაბალ და მაღალმიღწევიან მოსწავლეებს შორის და ზრდის საერთო მიღწევებს. ბლეკისა და უილიამის მიერ განხილული კვლევები ადასტურებს, რომ განმსაზღვრელი შეფასება ხშირად უარყოფით ეფექტს ახდენს მოსწავლის სწავლაზე.

 მათემატიკა და მეცნიერება 

 მოდელის გამომლევი აქტივობები (MEAs) 
მოდელის გამომლევი აქტივობები ეფუძნება რეალურ სიტუაციებს, სადაც მოსწავლეები, მუშაობენ მცირე ჯგუფებში და წარმოადგენენ მათემატიკურ მოდელს როგორც კლიენტის საჭიროებაზე პასუხს.

ამოცანის დიზაინი საშუალებას აძლევს მოსწავლეებს, შეაფასონ საკუთარი გადაწყვეტილებები კლიენტის საჭიროებებთან მიმართებით და ჩაერთონ ეფექტიან, პროგრესულად პროდუქტიულ ციკლებში კონცეპტუალიზაციისა და პრობლემის გადაჭრის.

მოდელის გამომლევი აქტივობები (MEAs) მიზნად ისახავს, მოსწავლეებს დაეხმაროს რეალური სამყაროს პრობლემების გადაჭრის უნარების განვითარებაში და მათი გარდაქმნაში ძლიერ მათემატიკურ კონსტრუქციებად. მათი განსაკუთრებული ღირებულებაა, რომ მასწავლებლებს და მკვლევრებს აძლევენ შესაძლებლობას, იხილონ მოსწავლის აზროვნება მათი მოდელების საშუალებით.

 გენერაციული აქტივობები 
გენერაციულ აქტივობაში მოსწავლეებს სთხოვენ, შექმნან შედეგები, რომლებიც მათემატიკურად იდენტურია. ამავე შედეგამდე მისვლა შესაძლებელია სხვადასხვა გზით, მაგრამ სწორედ ეს „სისადავე“ აძლევს ამოცანას თანმიმდევრულობას და აქცევს მას „ორგანიზაციულ ერთეულად“ კონკრეტული ფუნქციის შესასრულებლად.

სხვა აქტივობებიც შეიძლება გამოყენებულ იქნეს, როგორც განმავითარებელი შეფასების საშუალებები, თუ ისინი უზრუნველყოფენ ყველა მოსწავლის მონაწილეობას, ხდიან მოსწავლის აზროვნებას ხილულს როგორც ერთმანეთისთვის, ასევე მასწავლებლისთვის, ხელს უწყობენ უკუკავშირის შექმნას აზროვნების შესაცვლელად და გასაუმჯობესებლად. დამატებით, ყველა ამ აქტივობის კომპლემენტარული ნაწილია სასწავლო პროცესის ადაპტირება მათგან მიღებული ინფორმაციის საფუძველზე.

 კომპიუტერული მხარდაჭერით სწავლებაში 
ბევრი აკადემიკოსი ცდილობს დივერსიფიკაცია გაუკეთოს შეფასების ამოცანებს, გააფართოოს შეფასებული უნარების სპექტრი და მოსწავლეებს მისცეს უფრო დროული და ინფორმაციული უკუკავშირი მათი პროგრესის შესახებ. სხვები კი ცდილობენ დააკმაყოფილონ მოსწავლეთა მოლოდინები უფრო მოქნილი სწავლების მიწოდებაზე და შექმნან შეფასების ისეთი ფორმები, რომლებიც შეამცირებს აკადემიური პერსონალის დატვირთვას.

გადასვლა ონლაინ და კომპიუტერულ შეფასებაზე ბუნებრივი შედეგია ინფორმაციული და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების მზარდი გამოყენებისა სწავლის გასაუმჯობესებლად. რაც უფრო იზრდება მოსწავლეთა მოთხოვნა მოქნილობაზე, მით უფრო ბუნებრივია, რომ შეფასებაზეც მოიმატებს მოქნილობის მოლოდინი. ასეთ პირობებში რეკომენდებულია სტრუქტურირებული ჩარჩოს ან მოდელის გამოყენება შეფასების დაგეგმვისას.

ტექნოლოგიის გამოყენებით მასწავლებლის მიერ საკლასო პროცესის ორგანიზება უფრო ეფექტიანი ხდება. ტექნოლოგიის დახმარებით, განმავითარებელი შეფასება საშუალებას იძლევა სწრაფად შეგროვდეს, გაანალიზდეს და გამოყენებულ იქნეს მოსწავლის მონაცემები, ხოლო მასწავლებლებს ეძლევათ საჭირო ინფორმაცია სასწავლო პროცესის გასაუმჯობესებლად.

 გაერთიანებული სამეფოს განათლებაში 
გაერთიანებული სამეფოს საგანმანათლებლო სისტემაში, განმავითარებელი შეფასება (ან „შეფასება სწავლისთვის“) წარმოადგენს პერსონალიზებული სწავლის ერთ-ერთ მთავარ ასპექტს. 14-19 რეფორმის სამუშაო ჯგუფი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა სერ მაიკ ტომლინსონი, რეკომენდაციას იძლეოდა, რომ მოსწავლეთა შეფასება უფრო მეტად ყოფილიყო მასწავლებელზე ორიენტირებული და ნაკლებად დაყრდნობილი გარე შეფასებებზე, რათა მოსწავლე მოქცეულიყო შეფასების პროცესის ცენტრში.

გაერთიანებული სამეფოს მთავრობა აცხადებდა, რომ პერსონალიზებული სწავლა დამოკიდებულია იმაზე, რამდენად კარგად იცნობენ მასწავლებლები თითოეული მოსწავლის ძლიერ და სუსტ მხარეებს, ხოლო ამის მიღწევის მთავარი გზა არის განმავითარებელი შეფასება, რომელიც გულისხმობს მაღალი ხარისხის უკუკავშირის მიწოდებას თითოეულ გაკვეთილზე.

შეფასების რეფორმის ჯგუფმა ჩამოაყალიბა შემდეგი 10 პრინციპი განმავითარებელი შეფასებისთვის:

შეფასება სწავლისთვის უნდა:

იყოს სწავლისა და სასწავლო პროცესის ეფექტიანი დაგეგმვის ნაწილი;

ფოკუსირდეს იმაზე, თუ როგორ სწავლობენ მოსწავლეები;

აღიარებული იყოს როგორც საკლასო პრაქტიკის ცენტრალური კომპონენტი;

ჩაითვალოს მასწავლებლის პროფესიულ უნარად;

იყოს მგრძნობიარე და კონსტრუქციული, რადგან ნებისმიერი შეფასება ემოციურად მოქმედებს მოსწავლეზე;

გაითვალისწინოს მოტივაციის მნიშვნელობა;

ხელი შეუწყოს სასწავლო მიზნებზე ვალდებულებას და კრიტერიუმების ერთობლივ გაგებას;

მისცეს მოსწავლეებს კონსტრუქციული რეკომენდაციები, თუ როგორ უნდა გაუმჯობესდნენ;

განუვითაროს მოსწავლეებს თვითშეფასების უნარი, რათა გახდნენ თვითრეფლექსიური და თვითმმართველნი;

აღიაროს ყველა მოსწავლის მიღწევების სრული სპექტრი.

 რთული შეფასება 
რთული შეფასება არის ისეთი ტიპის შეფასება, რომელიც საჭიროებს რუბრიკას და ექსპერტ შემფასებელს. რთული შეფასების მაგალითებია თეზისი, კვლევის დაფინანსების წინადადება და სხვა.

რთული შეფასება გამოწვეულია მისი ფორმატის სირთულით. წარსულში პრობლემურია აღმოჩენილი საბოლოო წლის პროექტის თეზისის შეფასების კრიტერიუმების ბუნდოვანება. ვებსტერმა, პეპერმა და ჯენკინსმა (2000) აღწერეს ზოგადი კრიტერიუმები თეზისისთვის და მიუთითეს მათი გამოყენების, მნიშვნელობისა და ინტერპრეტაციის ბუნდოვანებაზე.

ულფმა (2004) უფრო კონკრეტულად აღნიშნა, რომ FYP-ის შეფასებისას კრიტერიუმების წონა ხშირად გაურკვეველია.

შეიმ (2004) ამტკიცებდა, რომ FYP-ის შეფასება ინჟინერიასა და სოციალურ მეცნიერებებში არის „სოციალურად განპირობებული ინტერპრეტაციული აქტი“, რაც გულისხმობს, რომ ერთი და იგივე შეფასების ამოცანისათვის შეიძლება არსებობდეს მრავალი ინტერპრეტაცია და განსხვავებული ქულა.

ამ პრობლემამ დიდი ყურადღება მიიპყრო ათწლეულების განმავლობაში მას შემდეგ, რაც ბლეკმა (1975) პირველად წამოჭრა საკითხი საბოლოო წლის პროექტის თეზისის შეფასების სირთულეზე.

 სარგებელი მასწავლებლებისთვის 

მასწავლებლებს შეუძლიათ განსაზღვრონ, რა სტანდარტები იციან უკვე მოსწავლეებმა და რა დონეზე.

მასწავლებლებს შეუძლიათ გადაწყვიტონ, რა მცირე ცვლილებები ან ძირეული მოდიფიკაციები უნდა შეიტანონ სასწავლო პროცესში, რათა ყველა მოსწავლემ მიაღწიოს წარმატებას მომავალი ინსტრუქციებისა და შეფასებებისას.

მასწავლებლებს შეუძლიათ შექმნან შესაბამისი გაკვეთილები და აქტივობები როგორც მოსწავლეთა ჯგუფებისთვის, ასევე ინდივიდუალური მოსწავლისთვის.

მასწავლებლებს შეუძლიათ აცნობონ მოსწავლეებს მათი მიმდინარე პროგრესის შესახებ, რათა დაეხმარონ მათ მიზნების დასახვაში გაუმჯობესებისთვის.

 სარგებელი მოსწავლეებისთვის 

მოსწავლეები უფრო მეტად მოტივირებულნი ხდებიან სწავლისთვის.

მოსწავლეები იღებენ პასუხისმგებლობას საკუთარ სწავლის პროცესზე.

მოსწავლეებს შეუძლიათ გახდნენ შეფასების მომხმარებლები მასწავლებელთან ერთად.

მოსწავლეები სწავლობენ ღირებულ, სიცოცხლისთვის აუცილებელ უნარებს, როგორიცაა თვითშეფასება, თვითანალიზი და მიზნების დასახვა.

მოსწავლეები უფრო გამოცდილი ხდებიან თვითშეფასებაში.

 საერთო განმავითარებელი შეფასებები 
საერთო განმავითარებელი შეფასება არის პრაქტიკა, რომლის საშუალებითაც მასწავლებლები იყენებენ შეფასებებს საკუთარი პედაგოგიური მეთოდების გასაუმჯობესებლად. იდეა მდგომარეობს იმაში, რომ მასწავლებლები, რომლებიც ასწავლიან ერთსა და იმავე საგანს, თავიანთ კლასებს სთავაზობენ ერთსა და იმავე შეფასებას.

ამ შეფასების შედეგები მასწავლებლებს აძლევს ღირებულ ინფორმაციას, ყველაზე მნიშვნელოვანს კი — ვინ აღწევს უდიდეს წარმატებას კონკრეტულ თემაზე ან სტანდარტზე მოსწავლეებთან.

ამ პრაქტიკის მიზანია უკუკავშირის მიწოდება მასწავლებლებისთვის და არა აუცილებლად მოსწავლეებისთვის, ამიტომ დავალება შეიძლება ჩაითვალოს განმავითარებლად მასწავლებლისთვის, მაგრამ განმსაზღვრელად მოსწავლისთვის.

მკვლევრებმა კიმ ბეილიმ და კრის ჯაკიციჩმა აღნიშნეს, რომ საერთო განმავითარებელი შეფასებები „ზრდის ეფექტიანობას მასწავლებლებისთვის, უზრუნველყოფს თანასწორობას მოსწავლეებისთვის, იძლევა ეფექტურ სტრატეგიას იმის დასადგენად, ასწავლიან თუ არა გარანტირებულ სასწავლო პროგრამას და, რაც მთავარია, სწავლობენ მას, აძლევს ინფორმაციას ინდივიდუალური მასწავლებლის პრაქტიკის შესახებ, აძლიერებს გუნდის შესაძლებლობებს საკუთარი პროგრამის გასაუმჯობესებლად, ხელს უწყობს სისტემურ და კოლექტიურ რეაგირებას იმ მოსწავლეებზე, რომლებსაც უჭირთ სწავლა და წარმოადგენს ყველაზე ძლიერ იარაღს ზრდასრულთა ქცევისა და პრაქტიკის შესაცვლელად“.

საერთო განმავითარებელი შეფასებების შემუშავება მასწავლებელთა გუნდში ეხმარება პედაგოგებს უპასუხონ მნიშვნელოვან კითხვებს, რომლებიც ბეილისა და ჯაკიციჩის მიხედვით უნდა დასვან მოსწავლის პროგრესზე ფიქრისას:

„რას ვუსწავლით მოსწავლეებს?“

„როგორ ვიცით, რომ ისინი სწავლობენ?“

„რა უნდა გავაკეთოთ, თუ ისინი ვერ სწავლობენ?“

„როგორ ვუპასუხოთ, როცა მათ უკვე ისწავლეს ეს?“

საერთო განმავითარებელი შეფასებები პირდაპირ პასუხობს მეორე კითხვას. მასწავლებლები აგროვებენ მონაცემებს მოსწავლეების პროგრესზე, რათა უკეთესად გაიგონ, სწავლობენ თუ არა ისინი და როგორ იაზრებენ მასალას.

ამის შემდეგ მასწავლებლები ავითარებენ გეგმებს მესამე და მეოთხე კითხვებზე რეაგირებისთვის და დროთა განმავლობაში ცვლიან პირველ კითხვას ისე, რომ ის შეესაბამებოდეს კონკრეტული მოსწავლეების საჭიროებებს.

ასევე, საერთო განმავითარებელი შეფასებების გამოყენებით, მასწავლებლებს შეუძლიათ შეადარონ მოსწავლეების შედეგები და გაუზიარონ ერთმანეთს წარმატებული სტრატეგიები.

გარდა ამისა, მასწავლებელთა გუნდს შეუძლია მოახდინოს ქულების შეფასების პრაქტიკის კალიბრაცია, რათა უფრო თანმიმდევრულად შეფასდეს მოსწავლეები.

ასეთი კოლაბორაციული მუშაობა არა მხოლოდ აუმჯობესებს შეფასების ხარისხს, არამედ ხელს უწყობს პროფესიულ განვითარებას იმ ადამიანებთან ერთად, რომლებიც იცნობენ მათ და იმავე სასკოლო გარემოში მუშაობენ.

ლიტერატურა
http://www.aac.ab.ca
ალბერტას შეფასების კონსორციუმი (AAC)

კვალიფიკაციების და სასწავლო პროგრამის სააგენტო (QCA)

იხილეთ აგრეთვე
მოსწავლეთა პროგრესის შეფასება
კომპიუტერული შეფასება
ელექტრონული შეფასება
საგანმანათლებლო შეფასება
საერთაშორისო განვითარებისა და ადრეული სწავლის შეფასება
სავარჯიშო ამოცანათა კრებული
შეფასების ტიპები

რესურსები ინტერნეტში

 — EvaluationWiki-ის მისიაა გაავრცელოს თავისუფალი, თანამედროვე ინფორმაცია და რესურსები შეფასების მეცნიერებისა და პრაქტიკის შესახებ.

სქოლიო

კატეგორია:საგანმანათლებლო შეფასების მეთოდები
კატეგორია:სკოლის ტერმინოლოგია