ვატერლოოს მედალი

200px|მინი|ვატერლოოს მედალი ბენედეტო პისტრუჩის მიერ, რევერსი
ვატერლოოს მედალი () — შექმნა იტალიელმა მოქანდაკემ ბენედეტო პისტრუჩიმ. მასზე იმუშავა 1819 წლიდან 1849 წლამდე, როდესაც დასრულებული მატრიცები გადაეცა ბრიტანეთის სამეფო ზარაფხანას. მედალი 1819 წელს ბრიტანეთის მთავრობამ დაუკვეთა პრინც რეგენტის (შემდგომში ჯორჯ IV-ის) მითითებით. ასლები უნდა გადასცემოდათ გენერლებს, რომლებმაც გაიმარჯვეს 1815 წლის ვატერლოოს ბრძოლაში, და ბრიტანეთის მოკავშირეთა ლიდერებს. რადგან 1849 წლისთვის დანიშნული მიმღებების უმეტესობა გარდაცვლილი იყო და ურთიერთობები საფრანგეთთან გაუმჯობესდა, მედლები არასდროს მოჭრილა, თუმცა თანამედროვე გამოცემები დამზადდა კოლექციონერებისთვის გასაყიდად.

1816 წელს პრინცმა რეგენტმა პირველად წამოაყენა იდეა მედლის შესახებ, რომელიც უნდა გადასცემოდა ვატერლოოს ბრძოლის მოკავშირეებსა და მეთაურებს. სამეფო აკადემიამ წარმოადგინა ერთ-ერთი წევრის, ჯონ ფლაქსმანის ნამუშევარი, მაგრამ პისტრუჩიმ, რომლის პასუხისმგებლობაც იყო მატრიცების გრავირება, უარი განაცხადა სხვისი ნამუშევრის კოპირებაზე და შექმნა საკუთარი დიზაინი. პრინცი რეგენტი და ზარაფხანის ხელმძღვანელი უილიამ უელსლი-პოული აღფრთოვანდნენ პისტრუჩის მოდელიებით, რის შედეგადაც პისტრუჩიმ მიიღო დაკვეთა.

პისტრუჩიმ 1823 წელს დაკარგა კეთილგანწყობა სამეფო ზარაფხანაში, როდესაც უარი განაცხადა სხვისი ნამუშევრის კოპირებაზე მონეტებისთვის, და მას მიეთითა, კონცენტრირება მოეხდინა მედალზე. სავარაუდოდ, მან დაასკვნა, რომ დაითხოვდნენ, თუ დაასრულებდა მას, და პროგრესი ძალიან ნელი იყო. ჯანმრთელობის პრობლემებმაც ითამაშეს როლი.   მიუხედავად ზარაფხანის ხელმძღვანელების მრავალგზის მითითებისა დაესრულებინა პროექტი, მედალი დარჩა დაუსრულებელი. 1844 წელს ხელმძღვანელმა უ. ე. გლადსტონმა მიაღწია შეთანხმებას პისტრუჩისთან და მედლის მატრიცები საბოლოოდ წარდგენილ იქნა 1849 წელს. მათი დიდი ზომის გამო, (5.3 დუიმი/130 მმ დიამეტრით), ზარაფხანა მერყეობდა დაეზიანებინა მატრიცები მათი გამკვრივებით, და მხოლოდ ელექტროტიპები და რბილი ანაბეჭდები იყო აღებული. პისტრუჩის დიზაინები დიდად არის შექებული ნუმიზმატიკის სპეციალისტების მიერ.

ისტორია
1815 წლის 28 ივნისს, ვატერლოოს ბრძოლიდან ათი დღის შემდეგ, გამარჯვებულმა გენერალმა, უელინგტონის ჰერცოგმა შესთავაზა იორკის ჰერცოგ ფრედერიკს, რომ ბრინჯაოს მედლები გადაეცათ ვატერლოოში მყოფი ბრიტანელი ჯარისკაცებისთვის, ვერცხლის – მათი ოფიცრებისთვის და ოქროსი – გამარჯვებული ერების სუვერენებისთვის, მათი გენერლებისა და მინისტრებისთვის. 200px|მინი|მარცხნივ|უილიამ უელსლი-პოლე, თომას ლოურენსი უელინგტონის ძმა იყო უილიამ უელსლი-პოული, ზარაფხანის ხელმძღვანელი. უელსლი-პოულმა მაშინვე შეუკვეთა დიზაინები ჯარისკაცის მედლისთვის. 1816 წლის დასაწყისში გადაწყდა, რომ ოფიცრებიც და ჯარისკაცებიც მიიღებდნენ თავიანთ მედალს ვერცხლისგან, და ის დიდი რაოდენობით მოჭრა სამეფო ზარაფხანამ სამხედროებისთვის. სამეფო აკადემიას დაევალა რეკომენდაცია ოქროს მედლის დიზაინზე; მათ აირჩიეს სერ ჯონ ფლაქსმანის ესკიზი, მაგრამ ქმედება დაუყოვნებლივ არ განხორციელებულა.

1816 წელს, ჯორჯმა, პრინცმა რეგენტმა (შემდგომში ჯორჯ IV), წამოაყენა საიუბილეო მედლის იდეა, რომელიც უნდა გადასცემოდა ვატერლოოს ბრძოლის გამარჯვებულ გენერლებსა და ეროვნულ ლიდერებს. გადაწყდა, რომ ეს მედალი გადაეცათ ოქროში სახელმწიფოთა მეთაურებისთვის და ვერცხლში გამარჯვებული გენერლებისთვის. სხვა დაჯილდოებულები მიიღებდნენ მედალს ბრინჯაოში. უნდა გამოეყენებინათ ფლაქსმანის დიზაინი.

უელსლი-პოულმა 1819 წელს დაავალა ბენედეტო პისტრუჩის ფლაქსმანის ნამუშევრის გრავირება, რათა შეექმნა ფოლადის მატრიცები მედლისთვის. იტალიელი პისტრუჩი, რომელიც ბრიტანეთში 1815 წელს ჩავიდა, ასრულებდა სამეფო ზარაფხანის მთავარი გრავიორის მოვალეობებს. პისტრუჩიმ უარი თქვა ფლაქსმანის მოდელის გრავირებაზე, არ სურდა რა სხვა ხელოვანის ნამუშევრის კოპირება. ამ უარმა გააბრაზა სამეფო აკადემია. პოულმა სანაცვლოდ სთხოვა პისტრუჩის საკუთარი დიზაინის მომზადება. ერთ დღეში მან წარმოადგინა ცვილის მოდელები, რომლითაც პრინცი რეგენტი აღფრთოვანდა. 1819 წლის აგვისტოში პოულმა მიიღო მითითებები ხაზინიდან, დაესაქმებინა პისტრუჩი მედლის შესაქმნელად. საფასური იყო £2,400, რომელიც ნაწილ-ნაწილ უნდა გადახდილიყო. პოული დაპირდა ავანსს, რომელიც საშუალებას მისცემდა პისტრუჩის ჩამოეყვანა თავისი ოჯახი რომიდან. კარლო მილანოს მიხედვით: 

დიზაინი
ავერსის ცენტრში გამოსახულია ოთხი მოკავშირე მმართველი: ჯორჯი, პრინცი რეგენტი (მიუხედავად იმისა, რომ არ იყო მეფე, მამამისის, ჯორჯ III-ის ავადმყოფობის გამო ახორციელებდა მონარქის უფლებამოსილებებს), იმპერატორი ფრანც I ავსტრიელი, მეფე ალექსანდრე I რუსი და მეფე ფრედერიკ ვილჰელმ III პრუსიელი.

მმართველების გარდა, რომლებიც ჯგუფურ პროფილში არიან გამოსახულნი, პისტრუჩის დიზაინი ორივე მხარეს მთლიანად ალეგორიულია, თემით ვატერლოოს შემდეგ დადებული სამშვიდობო ხელშეკრულება. ავერსის ზედა ნაწილში აპოლონი ჩანს თავის ეტლში. ეტლს მოსდევს ზეფირი, რომელიც აბნევს ყვავილებს, მშვიდობის სიმბოლოს, და ირისს. ეტლი ცაში მიფრინავს კასტორისა და პოლუქსისკენ, რომლებიც წარმოადგენენ ტყუპების თანავარსკვლავედს და სიმბოლურად აღნიშნავენ ზოდიაქოს პერიოდს, როდესაც ვატერლოო მოხდა. ტყუპები შეიარაღებულნი არიან შუბებით და განასახიერებენ გამარჯვებული გენერლების, უელინგტონისა და ბლიუხერის აპოთეოზს. თემიდა, სამართლიანობის ქალღმერთი, ჩნდება მმართველების წინაშე, შეხსენება იმისა, რომ სამართლიანობა, და არა ძალაუფლება, უზრუნველყოფს მათ მმართველობას. მის ქვემოთ ჩანან ბედისწერის ქალღმერთები, მათი დაქვემდებარებული პოზიცია ნიშნავს, რომ ადამიანის ბედისწერა ამიერიდან სამართლიანობით განისაზღვრება. თემიდას საპირისპიროდ, მმართველების უკან, არის კაცი, შეიარაღებული კომბლით, მჯდომარე მუხის ხის ქვეშ, ის წარმოადგენს ძალაუფლებას. მის ქვემოთ არიან ფურიები, რომლებიც სიმბოლურად გამოხატავენ, რომ ადამიანის ქმედებები და ვნებები ექვემდებარება ძალაუფლებას, და ძირში არის ფიგურა, რომელიც წარმოადგენს ღამეს, რომელიც გარბის.

რევერსზე ცენტრში ცხენოსანი ფიგურები არიან, რომლებიც განასახიერებენ უელინგტონსა და ბლიუხერს, მათ შორის ვიქტორიაა, რომელიც მათ ბრძოლისკენ უძღვება. ფიგურები შესრულებულია ბერძნულ სტილში, რომელიც ჰგავს პისტრუჩის ადრინდელ დიზაინს „წმინდა გიორგი და დრაკონი“ სუვერენული მონეტისთვის. რევერსის ზედა ნაწილში იუპიტერია. მედლის გარშემოწერილობის დანარჩენ ნაწილს იკავებს 19 გიგანტის ფიგურა, რომლებიც იუპიტერმა დაამარცხა; გიგანტები წარმოადგენენ დამარცხებულ მტერს და მათი რიცხვი შეესაბამება ომის თითოეულ წელს.

პისტრუჩიმ წარწერები განათავსა ცვილის მოდელზე, რომლებიც არ შეინარჩუნა დიზაინის საბოლოო ვერსიისთვის. სამეფო თავების ზემოთ ჩანდა მათი ქვეყნები, ასე: ANGLIA  AUSTRIA RUSSIA PRUSSIA და ქვემოთ, FŒDERE JUNCTIS (გაერთიანებული ლიგა). რევერსზე  განათავსა ცენტრში ფიგურების ზემოთ და ქვემოთ: WATERLOO და 18 JUNE 1815 (ბრძოლის თარიღი).Museo della Zecca di Roma page on the Waterloo Medal  (in Italian), including images of the definitive wax models[9] ეს წარწერები აღდგენილ იქნა მედლის ვერსიაზე, რომელიც სამეფო ზარაფხანამ მოჭრა 2015 წელს ბრძოლის ორასი წლისთავისთვის.

დაყოვნება
1822 წელს პოულმა აცნობა ჯორჯს (რომელიც 1820 წელს ტახტზე ავიდა როგორც ჯორჯ IV), რომ £1,700 გადაუხადეს პისტრუჩის და რომ მატრიცებზე მუშაობა შორსწასულ სტადიაში იყო. მეფე ჯორჯს ძალიან არ მოსწონდა მისი გამოსახულება, რომელიც პისტრუჩიმ მოამზადა მისი მონეტებისთვის. მალევე ამის შემდეგ, მან შეუკვეთა ახალი, რომელიც დაფუძნებული იქნებოდა ფრენსის ჩენტრის პორტრეტზე, და პისტრუჩიმ უარი თქვა მატრიცების მომზადების ინსტრუქციებზე, კვლავ უარყო რა სხვა ხელოვანის ნამუშევრის კოპირება. შედეგად გამოწვეულმა აღშფოთებამ საფრთხე შეუქმნა მის პოზიციას, რამაც გამოიწვია მისი გამორიცხვა მონეტების შემდგომი სამუშაოებიდან, და პისტრუჩის მიეთითა, კონცენტრირება მოეხდინა ვატერლოოს მედალზე. 1826 წლისთვის, ერთი მხარის ნაწილი დასრულებული იყო. პისტრუჩის როლი სამეფო ზარაფხანაში ახლა საკამათო გახდა, სამეფო ზარაფხანის მუზეუმის თანახმად, 

ჰოვარდ ლაინიკარის მიხედვით, თავის წიგნში ბრიტანული მონეტების დიზაინებსა და დიზაინერებზე, „პისტრუჩი ინახავდა ამ მატრიცების [ვატერლოოს მედლისთვის] გრავირებას გარიგების საგნად თავის დაუღალავ მცდელობებში მოეპოვებინა მთავარი გრავიორის პოსტი სამეფო ზარაფხანაში". პისტრუჩი ყველა ხელმძღვანელს სთხოვდა დაენიშნათ ამ პოზიციაზე, 1828 წლამდე, როდესაც იგი დაინიშნა მთავარ მედალისტად, შემცირებული ხელფასით; უილიამ უაიონი გახდა მთავარი გრავიორი. მილანო წერდა, „იტალიელმა ხელოვანმა ეს მიიღო, როგორც მტრული აქტი მისი მოწინააღმდეგეების მხრიდან.“

საბოლოო შედეგი ის იყო, რომ ვატერლოოს მედალზე ცოტა სამუშაო შესრულდა. 1832 წელს, ზარაფხანის ხელმძღვანელმა, ლორდ ოკლენდმა, აღნიშნა, რომ მატრიცები დიდი ხნით იყო დაყოვნებული. 1836 წელს, ახალმა ხელმძღვანელმა, ჰენრი ლაბუშერმა, ასევე უჩივლა დაყოვნებას, მიაჩნდა რა, რომ მედალი შეიძლებოდა დასრულებულიყო 18 თვეში. მან შესთავაზა პისტრუჩის დამატებითი გადახდა, თუ ის აიყვანდა ოთხ შეგირდს და დაასრულებდა ვატერლოოს მედალს. პისტრუჩიმ უარი თქვა.

დასრულება, შეფასება და შემდგომი ვერსიები
1841 წელს, ზარაფხანის ახალი ხელმძღვანელი, უილიამ იუარტ გლადსტონი დაინიშნა. გლადსტონი მაღალი აზრის იყო პისტრუჩიზე და იტალიურად  ჰქონდა მიმოწერა მასთან, მაგრამ არ სურდა მიეცა მას რაიმე ახალი დაკვეთა, სანამ ვატერლოოს მედალი დაუსრულებელი რჩებოდა. 1844 წლისთვის, პისტრუჩის ხარჯები შეშფოთების საგანი გახდა აუდიტის ოფისისთვის. შეგირდის არგაწვრთნის გამო, გლადსტონმა აღადგინა პისტრუჩის ხელფასში შემცირებები და შესთავაზა მას £400 ბონუსი მედლის დასასრულებლად. პისტრუჩის უნდა ემუშავა მხოლოდ ერთ პროექტზე. მან დატოვა თავისი სახლი სამეფო ზარაფხანაში და გადავიდა ძველ უინდზორში, სადაც მოაწყო სახელოსნო მედლის დასასრულებლად. მიუხედავად იმისა, რომ პისტრუჩი მუდმივად მუშაობდა მედალზე, მისმა ქოხში დაცემამ შეაფერხა, რამაც უმოქმედო გახადა 1846 წლის უმეტესი ნაწილის განმავლობაში. 1849 წლის 1 იანვარს პისტრუჩიმ წარუდგინა მედლის მატრიცები სამეფო ზარაფხანას და მიიღო £1,500.

პისტრუჩიმ წარადგინა ვრცელი წერილი რჩევებით და კომენტარებით, რომელიც დაეხმარებოდა მატრიცების გამკვრივებაში. მან ეს წერილი გამოაქვეყნა ნუმიზმატიკურ პრესაში. მატრიცები წარმოდგენილი იყო თითო ორ ნაწილად: რგოლად და ბირთვად, და პისტრუჩიმ გააფრთხილა, რომ მათგან მატრიცების წარმატებული დამზადება არ იყო გარანტირებული. „შემთხვევითი შეცდომა, გამოწვეული დაუდევრობით ან უყურადღებობით, შეიძლება მთლიანად განადგურდეს მთელი სამუშაო“. მატრიცები იყო 5.3 დუიმი (130 მმ) დიამეტრით; ზარაფხანის ოფიციალური პირები ფიქრობდნენ, რომ ისინი ვერ გამკვრივდებოდა და ვერ გადაკეთდებოდა მნიშვნელოვანი დაზიანების  გარეშე. რამდენიმე ელექტროტიპი დამზადდა მატრიცებისგან, თუმცა მედლები არ იყო მოჭრილი. ბრიტანეთსა და საფრანგეთს შორის ურთიერთობების გაუმჯობესებამ ვატერლოოს მოგონებების მედლების წარდგენა პოლიტიკურად არასასურველი გახადა. ლაინიკარმა აღნიშნა, რომ მაშინ „ყველა დიდი ადამიანი, ვისთვისაც განზრახული იყო მედლის ნიმუშის გადაცემა, გარდაცვლილი იყო, გარდა რკინის ჰერცოგისა“.
200px|მინი|მარჯვნივ|ბენედეტო პისტრუჩის კამეო
პისტრუჩი გაბოროტებული იყო ამ გამოცდილებით. 1850 წლის წერილში უილიამ რიჩარდ ჰამილტონისადმი განაცხადა:

ლაინიკარმა თქვა ვატერლოოს მედლის დიზაინებზე, რომ „ეს იყო ერთ-ერთი ყველაზე მაგნიფიცენტური ნიმუში მატრიცების გრავირების ხელოვნებისა, ამაში ეჭვი არ უნდა იყოს“. როდერიკ ფერიმ, თავის 2014 წლის კვლევაში ხელოვანის შესახებ, განაცხადა, „პისტრუჩის გენიოსობა აშკარად ჩანს დიზაინში“. მილანომ შეაჯამა პისტრუჩის მატრიცები, რომლებიც კვლავ სამეფო ზარაფხანის მფლობელობაშია, როგორც „უდავოდ ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუში ევროპული მედლების ისტორიაში და მათი შემქმნელის გენიოსობის დადასტურება“. პისტრუჩის ბიოგრაფმა, მაიკლ ა. მარშმა, მედალი აღწერა როგორც „საუკეთესო ინტალიოს ნამუშევარი ნებისმიერი გრავიორის მიერ“. პისტრუჩის რამდენიმე ცვილის მოდელი, მათ შორის საბოლოო დეფინიტიური ვერსიები, დაცულია რომის ზარაფხანის მუზეუმში (Museo della Zecca di Roma).

1990 წელს სამეფო ზარაფხანამ მოჭრა შემცირებული ზომის კოლექციონერების ვერსია ბრინჯაოში ბრძოლის 175-ე წლისთავისთვის. მან ასევე მოჭრა ერთი ვერცხლში, ასევე კოლექციონერებისთვის, მე-200-ე წლისთავისთვის 2015 წელს, პისტრუჩის წარწერებით ცვილის მოდელებიდან აღდგენილი. 2014 წელს, ბრძოლის ორასი წლისთავისთვის, ვუსტერშირის მედლების სამსახურმა (დედოფალ ელისაბედ II-ის ოფიციალური მედალისტი), ლონდონის ზარაფხანის ოფისის სახელით (Samlerhuset Group-ის ნაწილი) მოამზადა სრული ზომის ვერსიები ვერცხლში. ეს ვერსიები გადაეცათ ავსტრიის, რუსეთის და გერმანიის (როგორც პრუსიის მემკვიდრე) ელჩებს; ელისაბედი კი მოგვიანებით მიიღებდა ერთს. გარდა ამისა მედლები ხელმისაწვდომი გახდა საზოგადოებისთვის გასაყიდად თითო £3,900-ად. სერ ევლინ უებ-კარტერმა, „ვატერლოო 200“ კომიტეტის თავმჯდომარემ, მედალს, რომელიც 4,5 ფუნტს (2,0 კგ) იწონის,  „უზარმაზარი დიდებული ნივთი“ უწოდა.

ლიტერატურა








სქოლიო

კატეგორია:მედლები