ტყისთავი

ტყისთავი () — გამქრალი სოფელი ისტორიულად არტაანის მხარეში მდებარეობდა, დღევანდელი არდაჰანის ოლქის ცენტრალურ რაიონის სოფელ დაღევის (თებათი) საზღვრებში.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 184, 188.  ISBN 978-9941-0-7362-5

ისტორია
ქართული ტოპონიმი ტყისთავი (Tkistavi) შედგება ორი სიტყვისაგან „ტყე“ (tke) ტყის მნიშვნელობის და „თავი“ (tavi) თავის მნიშვნელობის სიტყვებისგან."ტყე" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5"თავი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 სოფლის სახელი შეიძლება ითარგმნოს როგორც „ტყისდასაწყისი“.

სოფელი ტყისთავი მდებარეობდა ისტორიულად არტაანის მხარეში, რომელიც შუა საუკუნეებში საქართველოს შემადგენელი მხარეთაგან ერთ-ერთი იყო. ოსმალებმა ეს მხარე და სოფელი XVI საუკუნის შუა წლებში ქართველებისაგან დაიპყრეს. ტყისთავის დასახლების არეალი მდებარეობს სოფელ დაღევის დღევანდელ საზღვრებში.

სოფელი ტყისთავი 1595 წლის ოსმალურ მუფასალ დეფთერში მოიხსენიება როგორც „დიღისთავი“ (دیغستاو). დასახლება დარეგისტრირებულია ორი სოფლის სახით: დიღისთავ-ი ბუზურღის (დიდი ტყისთავი) და დიღისთავ-ი ქუჩუქის (პატარა ტყისთავი), იმ დროს შედიოდა საქართველოს ვილაიეთში, არდაჰან-ი ბუზურღის ლივის სამხრეთის ნაჰიას საზღვრებში. ამ დროისთვის სოფელი პატარა ტყისთავის დაცარიელებული იყო. დიდ ტყისთავში კი ცხოვრობდა 14 ქრისტიანი კარი და კართა მეთაურები ქართულ სახელებს ატარებდნენ. სოფელში განვითარებული იყო ხორბლისა და ქერის მოყვანა, თაფლისმომტანი ფუტკრის მეურნეობა, ცხვრისა და ღორის მოშენება.

ტყისთავი ჩილდირის ეიალეთის 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალურ ჯებე დეფთერშიც „დიღისთავის“ (دیغستاو) სახელით ერთი დასახლებად იყო აღწერილი და ინარჩუნებდა იგივე ადმინისტრაციულ მდგომარეობას. ჰიჯრი 1126 (1714-1715) წლის ჩანაწერების მიხედვით, სოფელი მუსა სახელის მქონე პიროვნებაზე იყო მინიჭებული და 6.500 აქჩე გადასახადი ჰქონდა დაწესებული.

ოსმალურ მუფასალ დეფთერის გამომცემელი ქართველი თურქოლოგ სერგი ჯიქია მიცემული ინფორმაციის თანახმად, დეფთერში მითითებულია, რომ სოფელი დიდი ტყისთავი და პატარა ტყისთავი თებათის მახლობლად მდებარეობდნენ. თუმცა 1886 წლის რუსულ მოსახლეობის აღწერაში, მიუხედავად იმისა, რომ არდაჰანის სანჯაყის არდაჰანის ყაზას შადევნის ნაჰიაში თებათი (Тебат) მოხსენიებულია როგორც სოფელი, ტყისთავი აღარ ფიგურირებს. ამ ჩანაწერებიდან ასეთი დასკვნა გამომდინარეობს, რომ ტყისთავი ამ თარიღამდე უკვე აღარ არსებობდა.

სქოლიო

კატეგორია:თურქეთის ისტორიული ქართული სოფლები