ანტანას ბარანაუსკასი

ანტანას ბარანაუსკასი ( დ. 17 იანვარი, 1835 – გ. 26 ნოემბერი, 1902) — ლიეტუველი პოეტი,  მათემატიკოსი და  კათოლიკე ეპისკოპოსი. ბარანაუსკასი ყველაზე მეტად ცნობილია, როგორც ლიეტუვური პოემის „ანიკშჩიაის ფიჭვნარის“ ავტორი. მოღვაწეობის პერიოდში იყენებდა სხვადასხვა ფსევდონიმს, მათ შორის A.B., Bangputys, Jurksztas Smalaūsis, Jurkštas Smalaūsis და Baronas.  ასევე წერდა პოეზიას პოლონურ ენაზე.Encyclopedia Wiem

ადრეული წლები

ბარანაუსკასი ლიეტუვური წარმოშობის ფერმერის ოჯახში დაიბადა.  ახალგაზრდობის ადრეულ ასაკში მშობლებმა ის ადგილობრივ სამრევლო სკოლაში გაგზავნეს. იქ სწავლის დასრულების შემდეგ, ბარანაუსკასი თავდაპირველად სამრევლოში დარჩა. როგორც მის დღიურშია აღწერილი, 1841-1843 წლებში მან პოლონური ენა ისწავლა, ხოლო 1848-1851 წლებში - რუსული. ლიტვურ ენაზე პოეზიისა და რითმის დაწერის მისი პირველი მცდელობები მის დღიურებშია აღწერილი. მოგვიანებით ის რუმშიშკესში  მწერლების ორწლიან სკოლაში დადიოდა. იქ პოლონურ ენაზე პირველი ლექსების წერა დაიწყო.Encyclopedia Wiem

მოზარდობა

1853 წელს ანტანასმა სკოლა დაამთავრა და სხვადასხვა ქალაქში მწერლად და კანცლერად დაიწყო მუშაობა. ამ პერიოდში მან ურთიერთობა დაიწყო პოეტ კაროლინა პრონევსკასთან (კაროლინა პრანიაუსკაიტე) და მის ოჯახთან. მათ აკავშირებდათ ადამ მიცკევიჩის პოეზიისადმი გატაცება. პრანიაუსკაიტემ შესთავაზა, რომ ბარანაუსკასს ლიტვურ ენაზე მეტი დაეწერა. 1856 წელს კაროლინას ოჯახმა სცადა წყვილის დაშორება ბარანაუსკასის ვარნის კათოლიკურ სემინარიაში ჩარიცხვის დაფინანსებით. იქ სწავლის დროს მან ყურადღება ლიტვური წერილობითი ენის განვითარებაზე გაამახვილა და დაწერა კომენტარი ლიტვურ და მის სხვადასხვა დიალექტებზე. ეს იყო პირველი სამეცნიერო მცდელობა განსხვავებული ლიტვური დიალექტების გასარჩევად.

სემინარიაში სწავლის პერიოდში ბარანაუსკასმა ლიტვურ ენაზე ლექსების წერა დაიწყო და იმ დროიდან მოყოლებული, ძირითადად, ამ ენაზე წერდა. მიცკევიჩის გავლენით დაწერილი მისი ერთ-ერთი ადრეული ნაწარმოები იყო „ანიკშჩიაის ტყე/ფიჭვნარი“. იგი ლიეტუვური ლიტერატურის კლასიკურ ნაწარმოებად ითვლება. ლიტერატურის კრიტიკოსები მას ლიეტუვის ისტორიისა და ენის სიმბოლურ მინიშნებად მიიჩნევენ.  მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი კრიტიკოსი ამტკიცებს, რომ ბარანაუსკასმა ლექსი გაბრაზებულმა დაწერა, მისი ლექტორის, ალექსანდრე გაბშევიჩის, მტკიცების საპასუხოდ, რომ ლიეტუვური ენა არ იყო საკმარისად ლამაზი ლექსების დასაწერად, სხვები ამას არასწორ ინტერპრეტაციად მიიჩნევენ. ლექსი პირველად 1861 წელს გამოიცა, ხოლო შემდეგ 1862 წელს ლაურინას ივინსკის კალენდრებში მოხვდა.

1858-დან 1862 წლამდე ბარნაუსკასი სწავლობდა სანქტ-პეტერბურგის რომის კათოლიკურ სასულიერო აკადემიაში, სადაც მიიღო თეოლოგიის მაგისტრის ხარისხი. 1863-1864 წლებში სწავლობდა მიუნხენის, რომის, ინსბრუკის კათოლიკურ უნივერსიტეტებში.

270px|მინი|მარჯვნივ|9 თებერვალი, 2006 წელი

1871 წლიდან ის კაუნასის მღვდელთა სემინარიაში მუშაობდა და ლიტვური ენის სწავლება დაიწყო. მან დაწერა ლიეტუვური ენის გრამატიკის სახელმძღვანელო „Mokslas lietuviškosios kalbos“. მას შემდეგ, რაც ბარანაუსკასი სეინიში წავიდა, მან მნიშვნელოვანი რეპუტაცია მოიპოვა, რადგან მას შეეძლო როგორც პოლონურ, ასევე ლიეტუვურ ენებზე ქადაგება. 1880 წლისთვის, მას შემდეგ, რაც მიხვდა, რომ ლიეტუვურ ენაზე ბეჭდვის აკრძალვა არ მოიხსნებოდა, ცარისტულმა ხელისუფლებამ არაერთი არაოფიციალური დაპირება მისცა ამის შესახებ, მისი სურვილი, ლიეტუვური ენა პოპულარიზებულიყო, თანდათან შემცირდა. ის არასოდეს შეწყვეტდა რწმენას, რომ ლიეტუვური ენა უნდა განვითარებულიყო და გაფართოვებულიყო და სიკვდილამდე მუშაობდა ბიბლიის ლიეტუვურ ენაზე თარგმანსა და დღეში 10-12 საათის განმავლობაში მუშაობდა, რის შედეგადაც ძველი აღთქმის სამი მეხუთედი თარგმნა.

სიცოცხლის ბოლო წლებში ანტანას ბარანაუსკასი შედარებით კომფორტულად ცხოვრობდა. მისი შეხედულებები კრაიოვცის ჯგუფის მსგავსი იყო. ამიტომ, სიცოცხლის ბოლომდე ცდილობდა ნაციონალისტების შერიგებას როგორც ლიეტუვის, ასევე პოლონეთის მხრიდან. სწორედ ამიტომ, საკმაოდ არაპოპულარული იყო ორივე მხარის ნაციონალისტებს შორის.

ლიეტუვის უმეტესობა ანტანასის დაკრძალვას არ დაესწრო, რადგან მას ეროვნული აღორძინების მოძრაობის მოღალატედ მიიჩნევდნენ, ძირითადად რუსი და პოლონელი ჩინოვნიკები დაესწრნენ. სულ სხვა ამბავი იყო, როდესაც სეინიში მისთვის ძეგლი დაიდგა. ღონისძიებას მხოლოდ ლიეტუველები დაესწრნენ და მაშინაც კი, მეორე ღამეს ძეგლზე საღებავი დაღვარეს.

მემკვიდრეობა

ბარანაუსკასამდე, აღნიშნულ ტერიტორიაზე მთავარი „საპატივცემულო“ ენა პოლონური იყო, ამიტომ ბარანაუსკასი იყო ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვან პირთაგანი, ვინც ლიეტუვური ენისა და შესაბამისად, ლიეტუვური კულტურის ხელახალ ლეგიტიმაციაზე იყო პასუხისმგებელი. მე-20 საუკუნის დასაწყისის ლიეტუველმა პოეტმა მაირონისმა ლექციაზე ბარანაუსკასის შესახებ საუბრისას ერთხელ თქვა: „მის გარეშე ალბათ ჩვენ არ ვიარსებებდით“.

ბარანაუსკასის სახლი ანიკშჩიაის რეგიონალურ პარკშია შემონახული.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 17 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1835
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1902
კატეგორია:ლიეტუველი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით