ჩიმის ადრექრისტიანული ბაზილიკა

ჩიმის ადრექრისტიანული ბაზილიკა () — V-VI საუკუნეებში აგებული ბაზილიკა, რომელიც შედგება ადრექრისტიანული-გვიანრომაული არქეოლოგიური ნაშთებისგან, მდებარეობს მოსტარის ცრკვინეს გარეუბანში. ბაზილიკა არის ბოსნია და ჰერცეგოვინის ეროვნული ძეგლი.

არქეოლოგიური აღმოჩენები
არქეოლოგიური გათხრების დროს აღმოაჩინეს სხვადასხვა სტრუქტურები, მათ შორის აკლდამები და საცხოვრებელი შენობები. შემდეგმა არქეოლოგიურმა კვლევებმა დაადგინა, რომ ცრკვინეს ტერიტორია მოსტარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში იყო უძველესი დასახლება და იქ აღმოჩენილია V-VI საუკუნეების არტეფაქტები.

ტერიტორიაზე ასევე აღმოჩენილია დიდი რაოდენობით მცირე ზედაპირული არქეოლოგიური მასალა: ანტიკური კრამიტი, კერამიკა, თიხაფიქალი და მინა. ასევე აღმოაჩინეს ქვის დეკორაციების ფრაგმენტები, როგორიცაა ვაზი ყურძნით და წნული, ფარშევანგები, თევზები, მცენარეული ორნამენტების ფრაგმენტები და ჯვრის სიმბოლო.

ცრკვინეს ტერიტორიაზე აღმოჩენილია სამი გვიანანტიკური თანადროული შენობა: ბაზილიკა, მემორიალური სამლოცველო და საცხოვრებელი შენობა. შუა საუკუნეებში იქ ხდებოდა დაკრძალვები. ადრექრისტიანული ბაზილიკა განლაგებულია აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით და აქვს ერთი ნავი და საკურთხეველი. შესასვლელი მიმართულია დასავლეთისკენ, ხოლო საკურთხევლის აფსიდა, ეკლესიის ყველაზე მნიშვნელოვანი და უწმინდესი ნაწილი, მიმართულია აღმოსავლეთისკენ. ბაზილიკის ნავის ახლოს მდებარეობს დამატებითი შენობების ნაშთები — ერთი ჩრდილოეთით და ორი სამხრეთით — რაც ქმნის შთაბეჭდილებას, რომ ეკლესიას სამი ნავი აქვს.

დასავლეთით ეკლესიის სამივე ნაწილი გაერთიანებულია ნართექსით (ეკლესიის დარბაზი), რომელიც გადაჭიმულია მთელ სივრცეზე. ჩიმის ადრექრისტიანულ ბაზილიკას აქვს ადრექრისტიანული საკრალური შენობის ყველა ელემენტი: ნართექსი ეკლესიის დასავლეთ ნაწილში, ნავი ცენტრში, პრესბიტერიუმი (საკურთხევლის არე), საბაპტისტერიო (საბაპტისტერიო ემბაზი), ასევე დიაკონიკონი და პროთესისი სამხრეთ ნაწილში.

ეკლესიის სამხრეთით მდებარეობს მემორიალი (სამარხი სამლოცველო), რომლის ფორმა, ერთი ნავით, წააგავს ეკლესიის ფორმას. მემორიალი დაკავშირებულია ეკლესიის მთავარ სივრცესთან კედლით. დიაკონიკონის სამხრეთ კედელზე არსებული კარი არის ერთადერთი საკომუნიკაციო საშუალება „მიცვალებულთა ეკლესიასა“ და „ცოცხალთა ეკლესიას“ შორის.

ეკლესიის გარშემო, მის ინტერიერში და მემორიალის შიგნით აღმოჩენილია დიდი რაოდენობით აკლდამები და საფლავები, რომლებიც თარიღდება ეკლესიის მშენებლობის პერიოდიდან გვიანი შუა საუკუნეების ჩათვლით. ამ ტერიტორიაზე უფრო მნიშვნელოვანი აღმოჩენები არის ქვის პლასტიკის ფრაგმენტები სხვადასხვა ორნამენტით, რომელთაგან ზოგიერთი არის ბოსნია და ჰერცეგოვინაში ადრექრისტიანული ქანდაკების ყველაზე გამორჩეული ნიმუში. ფრაგმენტაციის დონის გამო ყოველთვის ადვილი არ არის ამ ფრაგმენტების წარმოშობის და მათი ფუნქციის განსაზღვრა. მიუხედავად იმისა, რომ არ არსებობს სანდო ისტორიული წყაროები, რომლებიც ადასტურებს მოსაზრებას, რომ იმ დროს სარსენტერუმის ეპარქიის რეზიდენცია ამ ტერიტორიაზე იყო, ჩიმის ადრექრისტიანული ბაზილიკის უჩვეულო განლაგება პრესბიტერიუმით და მემორიალით, ისევე როგორც ფრაგმენტული დეკორაციების სიმდიდრე და წარმომადგენლობითი ხარისხი, მიუთითებს, რომ შესაძლოა აქ ყოფილიყო ეპისკოპოსის რეზიდენცია.Anđelić, Tomo, Kasnoantička bazilika u Cimu kod Mostara.(Late antique basilica in Cim near Mostar), Journal of the National Museum, Archaeology, new series,  XXIX/1974, Sarajevo, 1976, pp179-244. [cited February 22, 2012]

საინტერესო ცნობა
2011 წელს მოსტარის საფოსტო სამსახურმა გამოუშვა საფოსტო მარკა, რომელზეც გამოსახულია ჩიმის ადრექრისტიანული ბაზილიკის ნაშთები.

სქოლიო

კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის არქეოლოგიური ძეგლები