მაკედონურ-კართაგენული ხელშეკრულება

მაკედონურ-კართაგენული ხელშეკრულება (ძვ. წ. 216) — ანტირომაული ხელშეკრულება ფილიპე V მაკედონელსა და ჰანიბალს შორის, რომელიც შედგა კანეს ბრძოლის შემდეგ, როდესაც ჰანიბალი მზად ჩანდა რომის დასაპყრობად. ფილიპე V-ს, რომელსაც რომის გაფართოების ეშინოდა, სურდა მეორე პუნიკური ომის (ძვ. წ. 218-201) გამარჯვებულს გაჰყოლოდა. ამ ხელშეკრულების გამჟღავნებამ გამოიწვია პირველი მაკედონური ომის (ძვ. წ. 214-205) დაწყება რომსა და მის ბერძენ მოკავშირეებს და მაკედონიას შორის.

ჰანიბალი
300px|მინი|კართაგენული მონეტა, რომელიც შესაძლოა ჰანიბალს ჰერკულესის (ე.ი. ჰერაკლეს) სახით გამოსახავს
ესპანეთიდან იტალიაში გალაშქრებით რომის წინააღმდეგ ომის საწარმოებლად, რამაც მეორე პუნიკური ომი გამოიწვია , ჰანიბალი  ელვისებური ბრძოლების სერიაში გამარჯვებას გამარჯვებაზე რომაული ლეგიონების წინააღმდეგ. თავისი ძმების ჰასდრუბალისა და მაგონის, სიძის ჰასდრუბალის, ასევე სხვა კართაგენელი მეთაურების დახმარებით, ჰანიბალმა შეძლო იბერიულ ფრონტზე საბრძოლო მოქმედებების შენარჩუნება, რამაც რომაელები აიძულა გადაემისამართებინათ სამხედრო ძალები იტალიური ფრონტიდან იბერიაში. ალიანსი ფილიპე V-სთან იყო მცდელობა გაეხსნათ კიდევ ერთი ფრონტი აღმოსავლეთში, რაც უფრო მეტად გაფლანგავდა რომაულ რესურსებსა და სამხედრო პოტენციალს.

ფილიპე V
300px|მინი|მაკედონური მონეტა ფილიპე V მაკედონელის გამოსახულებით
რომაული ძალაუფლება სტაბილურად ვრცელდებოდა ადრიატიკის ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ილირიელები, რომლებსაც ოდესღაც დედოფალი ტევტა მართავდა, დაიმორჩილეს იმ საბაბით, რომ ისინი მონაწილეობდნენ მეკობრეობაში დალმაციისა და ალბანეთის სანაპიროებზე რომაელი ვაჭრების წინააღმდეგ.Titus Livius, Ab Urbe condita, XX:12–13. ფილიპეს დროისთვის, პრაქტიკულად ყველა ქალაქი და პორტი ადრიატიკის ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე რომის გავლენის ქვეშ ან პროტექტორატში იყო მოქცეული.

ასევე რომაელებმა დახმარება გაუწიეს ბევრ ბერძნულ ზღვისპირა ქალაქსა და კუნძულს (როგორიცაა აპოლონია და კერკირა), ეტოლიის კავშირის წევრებს, რომლებიც იბრძოდნენ მაკედონიისა და დანარჩენი საბერძნეთის წინააღმდეგ დამოუკიდებლობის ძიებაში. მაკედონიის აღმოსავლეთ საზღვრებზე დამატებით პრობლემებს ქმნიდნენ სირიის სელევკიდი მეფეები და პერგამონის ხელმწიფე ატალოს I. ამიტომ, ფილიპე V-ს სჭირდებოდა ძლიერი მოკავშირე მაკედონიის დასავლეთი და აღმოსავლეთი საზღვრების საიმედოდ გასამაგრებლად, ხოლო ჰანიბალი კი ამისთვის იდეალური კანდიდატი იყო.

დიპლომატიური მისია

რომაელი ისტორიკოსი ტიტუს ლივიუსი იუწყება თუ როგორ გაგზავნა ფილიპემ, ჰანიბალის თავბრუდამხვევი გამარჯვებების შემდეგ, დელეგაცია სამხედრო კავშირის შესაქმნელად ძვ. წ. 215 წლის ზაფხულში.Bringmann, K. & W. J. Smyth. A History of the Roman Republic. Polity, 2007, ISBN 0-7456-3370-6, ISBN 978-0-7456-3370-1, pp. 78–83.Michelet, Jules (W. Hazlitt, transl.). History of the Roman Republic. London: D. Bogue, 1847, pp. 185–88.Mommsen, T., Bryans, C., & F.R.J. Hendy. The History of the Roman Republic: Abridged from the History by Professor Mommsen. C. Scribner's sons, 1889, pp. 401–08. მაკედონური დელეგაცია ცდილობდა, ჰანიბალთან ისე მოხვედრას, რომ რომაელებს არაფერი გაეგოთ მათი გეგმების შესახებ. შეუმჩნევლად გადაადგილების შესაძლებლობას მოკლებული დელეგაცია იტალიაში ჩასვლიდან მალევე დასაკითხად, პრეტორ მარკუს ვალერიუს ლევინუსთან მიიყვანეს. ათენელმა სარდალმა, დიპლომატიური მისიის ხელმძღვანელმა, ქსენოფანესმა, იმპროვიზირებულად განაცხადა, რომ დელეგაცია გაგზავნილი იყო მეფე ფილიპეს მიერ რომაელ ხალხთან მშვიდობისა და მოკავშირეობის შეთანხმების უზრუნველსაყოფად. პრეტორი მიესალმა დელეგატთა განზრახვას და ისინი ესკორტის თანხლებით გააგზავნა რომისკენ, თან მათთვის საკვანძო ტაქტიკური ინფორმაციის მიწოდება უზრუნველყო იმის შესახებ, თუ სად იყვნენ დაბანაკებული კართაგენელები. ამ ცოდნით აღჭურვილმა მაკედონელებმა მცირე ძალისხმევით მიაღწიეს ჰანიბალის ბანაკს და შეასრულეს მათზე დაკისრებული მისია.Robinson, Cyril E. A History of the Roman Republic. Rome: Barnes & Noble, 1932, pp. 310-317.

შედეგები

მოლაპარაკების დასრულების შემდეგ, დელეგაცია და კართაგენელი ოფიცრები (მაგონი, გისგო და ბოსტარი) გაემგზავრნენ მაკედონიაში ფილიპეს ხელმოწერის მისაღებად.Lancel, S. (Nevill, A. transl.). Hannibal. Blackwell Publishing, 1999, ISBN 0-631-21848-3, ISBN 978-0-631-21848-7, p. 117. თუმცა, მათი ხომალდი გააჩერა რომაულმა სამხედრო ხომალდმა, რომელსაც მეთაურობდა ლუციუს ვალერიუს ფლაკუსი. ამ უკანასკნელმა არ დაიჯერა დელეგაციის მეთაურის ნაამბობი და გემის გაჩხრეკა ბრძანა. პუნიკური ტანსაცმლისა და თავად ხელშეკრულების ტექსის აღმოჩენის შემდეგ, ფლაკუსის ბრძანებით დელეგაციის წევრები დააპატიმრეს და დასაკითხად სენატის წინაშე ცალ-ცალკე გამოკეტილი რომში გაგზავნეს ხუთი გემის თანხლებით. დელეგაციის მხოლოდ ერთმა წევრმა მოახერხა გაქცევა და მაკედონიაში დაბრუნება, თუმცა მან ვერ შეძლო სრულად გაეხსენებინა ხელშეკრულების ზუსტი პირობები. ამიტომ, ფილიპე იძულებული გახდა გაეგზავნა მეორე დელეგაცია ჰანიბალთან შესახვედრად და შეთანხმების თავიდან შესადგენად.Cottrell, L. Hannibal: Enemy of Rome. Da Capo Press, 1992, ISBN 0-306-80498-0, ISBN 978-0-306-80498-4, pp. 156-9.

მაკედონურ-კართაგენული ალიანსით წარმოქმნილ საფრთხეზე პასუხად, სენატმა დაადგინა, რომ ოცდახუთი გემი დაემატებინათ უკვე ფლაკუსის მეთაურობის ქვეშ მყოფი კონტინგენტისთვის და გაეგზავნათ აპულიაში, სადაც ისინი მოელოდნენ მაკედონელთა გამოჩენას.Hoyos, B. Dexter. Unplanned Wars: The Origins of the First and Second Punic Wars. Walter de Gruyter, 1998, ISBN 3-11-015564-8, ISBN 978-3-11-015564-8, p. 151.

სინამდვილეში, ვინაიდან ზაფხული უკვე გასული იყო იმ დროისთვის, როდესაც მეორე დელეგაცია მივიდა ჰანიბალთან და დადო ხელშეკრულება, მისი პირობები არასოდეს შესრულებულა (სამხედრო ოპერაციები ჩვეულებრივ წყდებოდა ზამთარში). თუმცა, ხელშეკრულების გამოაშკარავებამ გამოიწვია დებატები რომის სენატში მაკედონიასთან გამკლავების შესახებ, რასაც საბოლოოდ მოჰყვა პირველი მაკედონური ომის დაწყება (ძვ. წ. 214–205).Errington, Robert Malcolm (1990). A History of Macedonia. Translated by Catherine Errington. Berkeley, Los Angeles, & Oxford: University of California Press. ISBN 0-520-06319-8, pp 191-194.Bringmann, Klaus (2007) [2002]. A History of the Roman Republic. Translated by Smyth, W. J. Cambridge & Malden: Polity Press. ISBN 0-7456-3371-4, pp 79-80, 82.Eckstein, Arthur M. (2010). "Macedonia and Rome, 221–146 BC". In Roisman, Joseph; Worthington, Ian. A Companion to Ancient Macedonia. Oxford, Chichester, & Malden: Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-7936-2, pp 231-233.

ლიტერატურა
Titus Livius, Ab Urbe condita, XX:12–13.
Bringmann, K. & W. J. Smyth. A History of the Roman Republic. Polity, 2007, ISBN 0-7456-3370-6, ISBN 978-0-7456-3370-1, pp. 78–83.
 Michelet, Jules (W. Hazlitt, transl.). History of the Roman Republic. London: D. Bogue, 1847, pp. 185–88.
Mommsen, T., Bryans, C., & F.R.J. Hendy. The History of the Roman Republic: Abridged from the History by Professor Mommsen. C. Scribner's sons, 1889, pp. 401–08.
Robinson, Cyril E. A History of the Roman Republic. Rome: Barnes & Noble, 1932, pp. 310-317.
Lancel, S. (Nevill, A. transl.). Hannibal. Blackwell Publishing, 1999, ISBN 0-631-21848-3, ISBN 978-0-631-21848-7, p. 117.
Cottrell, L. Hannibal: Enemy of Rome. Da Capo Press, 1992, ISBN 0-306-80498-0, ISBN 978-0-306-80498-4, pp. 156-9.
Hoyos, B. Dexter. Unplanned Wars: The Origins of the First and Second Punic Wars. Walter de Gruyter, 1998, ISBN 3-11-015564-8, ISBN 978-3-11-015564-8, p. 151.
Bringmann, Klaus (2007) [2002]. A History of the Roman Republic. Translated by Smyth, W. J. Cambridge & Malden: Polity Press. ISBN 0-7456-3371-4, pp 79-80, 82.
Eckstein, Arthur M. (2010). "Macedonia and Rome, 221–146 BC". In Roisman, Joseph; Worthington, Ian. A Companion to Ancient Macedonia. Oxford, Chichester, & Malden: Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-7936-2, pp 231-233.

სქოლიო

კატეგორია:სამშვიდობო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პუნიკური ომები
კატეგორია:მაკედონური ომები
კატეგორია:რომის რესპუბლიკა
კატეგორია:ძვ. წ. 216