მაგდა ლოგომერი

მაგდა ლოგომერი, ასევე ცნობილი როგორც ჰერუცინა (, დ. 18 მაისი, 1706, კრიჟევცში (თანამედროვე ხორვატია) — მცენარეთმცოდნე ქალაქ კრიჟევციდან, რომელსაც მეზობელმა ჯადოქრობასა და მოწამვლაში დასდო ბრალი.

ლოგომერი წამებით დააკითხეს და 1758 წელს სიკვდილის განაჩენი გამოუტანეს — დედოფალ მარია ტერეზიას ჩარევამდე. იმავე წლის 23 ნოემბერს მარია ტერეზიამ გააგზავნა წერილი, რომლითაც დაადასტურა მაგდას გათავისუფლება და მისცა უფლება, განსაკუთრებული დაცვის ქვეშ დაბრუნებულიყო საკუთარ სახლში, კრიჟევცში.

მაგდა ლოგომერის სასამართლო პროცესი ითვლება გადამწყვეტ მოვლენად, რომელმაც დაასრულა ჯადოქრობის ბრალდებით მასობრივი დევნა ხორვატიაში. მისი საქმე ცნობილია ასევე იმით, რომ მასზე ანგარიში დაწერა დოქტორ გერარდ ვან სვიტენმა — იმპერატორის პირადმა ექიმმა. მან გამოკვლევა მარია ტერეზიას თხოვნით ჩაატარა მას შემდეგ, რაც ლოგომერი წამების შედეგად მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა. საქმე ფართოდ ცნობილი გახდა 1913 წლის ბოლოს ვან სვიტენის ანგარიშის გამოქვეყნებით, აგრეთვე ხორვატიის სამეფოს მაღალჩინოსნებსა და ვენის კარს შორის მიმდინარე წერილობითი მიმოწერით.

მაგდა ლოგომერის ისტორია გააცოცხლა მწერალმა მარია იურიჩ ზაგორკამ თავის პოპულარულ რომანში „ზაგრების ჯადოქრები“.

ბიოგრაფია
მაგდა ლოგომერი დაიბადა 1706 წლის 18 მაისს პოდგაიცში (ხორვატია), რომელიც იმ დროს ავსტრო-უნგრეთის იმპერიის ხორვატიის სამეფოს ეკუთვნოდა. ნათლობის ჩანაწერის მიხედვით, მისი მშობლები იყვნენ სტეფან ლოგომერი და ანასტასია იანკოვიჩი.

მეტსახელი ჰერუცინა, სავარაუდოდ, მისი მეუღლის წარმოშობის ადგილს უკავშირდება. 1727 წელს მაგდა ლოგომერი დაქორწინდა ფრანიო ჰერუცზე. შესაბამისად, სახელწოდება „ჰერუცინა“ შესაძლოა უბრალოდ მის ქმრის გვარს მიუთითებდეს. თუმცა, არსებობს კიდევ ერთი შესაძლო განმარტება: 1857 წლის საკადასტრო რუკაზე, პოდგაიეცსა და ბრჩკოვჩინას დასახლებას შორის, ფიქსირდება ადგილი სახელად „ჰერუც“. ფრანიო ჰერუცს ოფიციალურად ბრჩკოვჩინაში ჰქონდა რეგისტრირებული საცხოვრებელი, და „ჰერუცის“ დამატება შესაძლოა უბრალოდ აღნიშნავდეს, რომ მაგდა ლოგომერი „ჰერუციდან იყო წარმოშობით“.

მაგდა ლოგომერის ცხოვრება ვითარდებოდა ძალზე არასტაბილურ გარემოში. 1735 წელს ხანძარმა ქალაქის ერთი მესამედი შეიწირა. დაახლოებით 1740-1741 წლებში სასამართლომ ჯადოქრობითვის 13 ქალი სიკვდილით დასაჯა. ამ პერიოდში არსებობს ორი ისტორიული ქრონიკა, რომლებიც საერთოდ არ ახსენებენ ჰერუცინის საქმეს. ერთი მათგანის ავტორი არის კრიჟევცის პარაკლისის ღვთისმსახური ივან იოსიპოვიჩი, რომელიც ძირითადად სოფლებში არსებული ეთნოსური და ადგილობრივი ამბებით იყო დაკავებული, ხოლო მეორე — ბალთაზარ ადამ კრჩელის, რომლის ჩანაწერებიც ეხება ხორვატიის საკითხებს. შესაბამისად, ჰერუცინის საქმის მნიშვნელობა უფრო განპირობებულია მარია ტერეზიას ჩარევით ავსტრიის ადგილობრივ საქმეებში.

 ჯადოქრობის ბრალდება 
იმ დროს მრავალი ინტელექტუალი უარყოფდა ჯადოქრების არსებობას, თუმცა ავსტრიის დედოფალ მარია ტერეზიას პირადად სწამდა მათი არსებობის, მაგრამ საეჭვოდ უყურებდა საქმის წარმოების მეთოდებს. 1740 წლიდან 1752 წლამდე, ჯადოქრობის კანონების მიხედვით, 63 ადამიანი დაისაჯა ჯადოქრობის ბრალდებით ზაგრების, ვარაჟდინისა და კრიჟევცის საგრაფოებში, იმ პერიოდში, როდესაც რეგიონებში დევნა თავის პიკს აღწევდა. მეზობელ უნგრეთში დევნის ტალღა მიმდინარეობდა 1720-1730 წლებში, ხოლო 1740 წელს კვლავ 450 სავარაუდო ჯადოქარი დაისაჯა. ყველა ეს სასამართლო პროცესი ტარდებოდა სასტიკი დაკითხვის მეთოდებით, რომლებიც ეფუძნებოდნენ წამებას და იყო ლეგალური ხორვატიაში ჰაბსბურგების მონარქიის პერიოდში. ამასთან, წამების პროცესი მკაცრად რეგულირდებოდა ფერდინანდის კოდექსის შესაბამისად, რომელიც განსაზღვრავდა მკაცრ იურიდიულ წესებს.

კოდექსი ზღუდავდა წამების რაოდენობას: ზედიზედ მხოლოდ სამჯერ შეიძლებოდა მისი ჩატარება. წამების ინსტრუმენტების გამოყენება განსაზღვრული თანმიმდევრობით ხდებოდა და დეტალურად იყო რეგლამენტირებული. დამატებით, წესები ითვალისწინებდა მკაცრ ანგარიშვალდებულებას: უნდა აღრიცხულიყო გამოყენებული ინსტრუმენტები და მეთოდები, წამების ზუსტი თარიღები და დრო. ამ დეტალური დოკუმენტაციის წყალობით იყო შესაძლებელი მაგდა ლოგომერის საქმის განხილვა. წამების ინსტრუმენტებს შორის იყო ბორბალი, აგრეთვე სპეციალური ტურნიკეტი — მოწყობილობა, რომელიც კისერზე დამაგრებული ხრახნის ზეწოლას ახორციელებდა და ნაწილობრივ ზრდიდა ტკივილის ინტენსივობას.

ქორწინება
მაგდა დაქორწინდა ფრანიო ჰერუცზე (დაბადებული დაახლოებით 1700-1727). ქორწინების დროს ის 21 წლის იყო. მათ ჰყავდათ 6 შვილი: მარგარიტა — დაბადებული 1727 წელს, იაკობი — 1733 წელს, ბარბარა — 1735 წელს, ემერიკი — 1740 წელს, კატარინა — 1743 წელს და მატია — 1746 წელს. უცნობია, მათგან რამდენმა მიაღწია სრულწლოვანებას, თუმცა ცნობილია, რომ მათი ქალიშვილი ბარბარა გადარჩა, ვინაიდან დედამისის სასამართლო პროცესზე მან ჩვენება მისცა.

მაგდა ლოგომერი ბალახებით მკურნალაობდა და თავისი პაციენტებისთვის სამკურნალო ნაყენებს ამზადებდა. პაციენტები, როგორც წესი, კმაყოფილები იყვნენ მისი მკურნალობით. მიუხედავად იმისა, რომ ბალახებით მკურნალობა აკრძალული არ იყო, შხამების დამზადება მკაცრად იკრძალებოდა. ჯადოქრობაში ეჭვმიტანილთა შემთხვევაში ბალახების მკურნალად ყოფნა ხშირად ეჭვის წარმოშობისა და ბრალის დამამძიმებელ გარემოებად ითვლებოდა.

 ჯადოქრობაში დადანაშაულება და სასამართლო პროცესი 
ბალახებით მკურნალობა პრაქტიკაში გულისხმობდა ბალახების შეგროვებასა და სამკურნალო საშუალებების დამზადებას, თუმცა უცნობია, როგორ მიიღო მაგდამ ამ პროფესიისთვის საჭირო ცოდნა, რომელიც მცენარეების კარგად ცოდნას მოითხოვდა. ცნობილია, რომ მისი კლიენტები ძალიან აფასებდნენ მის ცოდნას და სხვებსაც სთავაზობდნენ მის მომსახურებას. ასევე, მან თავისი ცოდნა გადასცა ქალიშვილ ბარბარას, რომელიც ზოგჯერ ეხმარებოდა მას საქმიანობაში.

რამდენიმე ანგარიში წარსული სასამართლო პროცესებიდან ასახავდა მის ხასიათს. ერთხელ მას პატიმრობა მიესაჯა ფიზიკური დაპირისპირების გამო ერთ ქალთან. სასამართლო პროცესზე მაგდამ აღიარა, რომ იძალადა ქალზე სახელად ევა ობლაციჩზე ისე ძლიერად, რომ ის გონების დაკარგვამდე მივიდა. მას ჰქონდა ასევე დაპირისპირება ნათლიასთან, მატია სუნშიჩთან, რომელიც კასრისმჭრელი იყო. პრობლემური ურთიერთობა ჰქონდა მოსამართლე სტიეპან შვაგელთანაც. სასამართლო პროცესზე მოწმედ მყოფმა მატია სუნშიჩმა განაცხადა, რომ მაგდა აღიარებდა, რომ მხოლოდ შიში შვაგელის მიმართ უშლიდა ხელს მკურნალობის უნარის გამოყენებაში. იმ დროის კრიჟევიცში საშუალო სიცოცხლის ხანგრძლივობა 40-50 წელიწადს შეადგენდა, მაგდა კი სასამართლოს დროს 51 წლის იყო და ბოლოს 40 წლის ასაკში გააჩინა შვილი, რაც მის კარგ ჯანმრთელობაზე მეტყველებდა.

სხვა მნიშვნელოვანი გარემოება იყო ის, რომ 1740–1741 წლებში, როცა მაგდა მოწმე იყო ქალაქში ჯადოქრების სიკვდილით დასჯის, იგი კარგად აცნობიერებდა თავისი პროფესიის თანმდევ საფრთხეებს. შესაძლებელია, მას ახლოს სცნობოდა ის შიში, რომელიც ადამიანებში ეჭვმიტანილ ჯადოქრებთან დაკავშირებულ წინასწარმეტყველებებს აღძრავდა. სწორედ ამიტომ, მაგდას შესაძლოა ეს შიში საკუთარი ინტერესების დაცვაში ეხმარებოდა, თუმცა ის ასევე ცდილობდა კონფლიქტების თავიდან აცილებას კომპენსაციის გადახდის გზით, რათა თავი დაეცვა ჯადოქრობაში ბრალდებისგან — ეს ყველაფერი ასახულია მის მიერ გადატანილ რამდენიმე ფიზიკურ დაპირისპირებაში.

მაგდა ლოგომერი ეჭვმიტანილი იყო შავი მაგიის გამოყენებაში, თავისი ერთ-ერთი მეზობლის, ევა ობლაჩიჩის მიერ წამოყენებული ბრალდების საფუძველზე. მეზობელის ქალი დარწმუნებული იყო, რომ მაგდამ შხამი გადასცა და აღწერდა, როგორ აწუხებდა მაგდა ლოგომერი, როცა სიცხით იტანჯებოდა და ლოგინად იყო ჩავარდნილი — მაგდა კი თითქოს ზუზუნებდა და მწერის ფორმას იღებდა, შლუკუნებდა მის თავთან. სასამართლო პროცესზე მრავალი ადამიანი ადასტურებდა, რომ დარწმუნებული იყო მაგდა ლოგომერის ეჭვმიტანილ შავი მაგიის ქმედებებში. მაგდას ადვოკატებმა შეახსენეს, რომ მარია ტერეზია, იმპერატრიცა, არ იყო ინფორმირებული სასამართლო პროცესის შესახებ, რაც ახალი წესების მიხედვით აუცილებელი იყო მის ტახტზე ასვლის შემდეგ, მაგრამ ეს არ აღმოჩნდა საკმარისი. მაგდა ლოგომერი აწამეს და აღიარა, რომ ეშმაკთან ჰქონდა სექსუალური ურთიერთობა. მისი სხეულზე „ეშმაკის ნიშნები“ იპოვეს და 1758 წლის 22 აპრილს სიკვდილით დასჯის  განაჩენი გამოუტანეს.

200px|მინი|გერარდ ვან სვიტენი — მარია ტერეზიას პირადი ექიმი, რომელმაც მაგდა ლოგომერი მისი მოთხოვნით გამოიკვლია

მაგდა ლოგომერი გაგზავნეს სამედიცინო კლინიკაში, სადაც მას იკვლევდა გერარდ ვან სვიტენი — ავსტრიის იმპერატრიცა მარია ტერეზიას პირადი ექიმი. მან იმპერატრიცას აცნობა მაგდას განცდილი წამების შესახებ და მოგვიანებით გამოაქვეყნა ეს ინფორმაცია. 1758 წლის 9 ივნისს მარია ტერეზიას გააცნეს საქმის მიმდინარეობის დეტალები. მისი განკარგულებით მაგდა გამოიკვლიეს მედიცინის პროფესორმა დე ჰენმა და გერარდ ვან სვიტენმა, რომელიც იმპერატრიცას პირადი ექიმი და ამავდროულად სასამართლოს ექსპერტი იყო ჯადოქრობის საკითხებში. გამოკვლევამ გამოავლინა მრავალი დეტალი, რომელსაც იმპერატრიცა არ ფლობდა, ასევე ნათელი გახდა, რომ წამებამ მაგდას დიდი ტრავმა მიაყენა. ორივე ექსპერტმა მარია ტერეზიას მიაწოდა თავისი კვლევის შედეგები და დააფიქსირა, რომ კრიჟევცის სასამართლოს მაგისტრანტი ცრურწმენის მსხვერპლი იყო. გერარდ ვან სვიტენი, მიუხედავად იმისა, რომ სწამდა ჯადოქრობის, ეჭვქვეშ აყენებდა იმას, რომ ჯადოქრებს ფრენა ან ცუდი ამინდის გამოწვევა შეეძლოთ. ის ამზადებდა მარია ტერეზიას იმისთვის, რომ დაერწმუნებინა იგი ჯადოქრებზე სიკვდილით დასჯის საფუძველზე გამართული სასამართლო პროცესების გაუქმების აუცილებლობაში..Ankarloo, Bengt & Henningsen, Gustav (ed.), Skrifter. Bd. 13, Häxornas Europa 1400-1700: historiska och antropologiska studier, Stockholm: Nerenius & Santérus, 1987

1758 წლის 23 ნოემბერს იმპერატრიცამ წერილით, რომელიც მიმართული იყო ხორვატიის მეფის ნაცვალისკენ, მაგდა ლოგომერი გაამართლა და სპეციალური დაცვის ქვეშ შინ, კრიჟევციში დააბრუნა. ეს დასკვნა წარმოადგენდა ნაწილს უფრო ფართო ბრძოლისა ცრურწმენების წინააღმდეგ და მარია ტერეზიას ცენტრალური ხელისუფლების გამტკიცების პროცესში. აღნიშნულმა წერილმა შეაჩერა ჯადოქრობაში დადანაშაულების პროცედურები, რადგან ადგილობრივ სასამართლოებს ახლა უწევდათ დროისა და ფულის დახარჯვა, იმპერატრიცა მარია ტერეზიას წინაშე გადაწყვეტილების დამტკიცებისთვის, რაც წარმატების მცირე შანსს გულისხმობდა.

200px|მინი|მარია იურიჩ ზაგორკა

გარდაცვალება
მაგდა ლოგომერის სიცოცხლის დასასრულის შესახებ მცირე ინფორმაცია მოიპოვება და მისი გარდაცვალების თარიღიც უცნობია. თუმცა, ცნობებიდან ირკვევა, რომ მის დაბრუნებიდან ორი წლის შემდეგ გარდაიცვალა მისი ქმარი, ასევე — ორი ადამიანი, რომლებმაც მას ჯადოქრობა დასწამეს. ამ გარემოებამ, ადგილობრივი ჭორებისა და ეჭვების ფონზე, სავარაუდოდ, კიდევ უფრო გაართულა მისი საზოგადოებაში დაბრუნება.

მემკვიდრეობა
მარია იურიჩ ზაგორკამ გამოაქვეყნა რომანი „გრიჩის ჯადოქარი“ რეალურ ისტორიულ ფაქტებზე დაყრდნობით.  რომანებში იგი მხატვრული ფორმით განასახიერებს ჯადოქრობაში ბრალდებულ რამდენიმე ისტორიულ ფიგურას, ზოგიერთ მათგანს ნამდვილი სახელებით, სხვებს კი გამოგონილი სახელებით, მათ შორის ერთ-ერთია ჰერუცინა. ტექსტში ასევე მოხსენიებულია ავსტრიის იმპერატრიცა მარია ტერეზიას ჩარევა სასამართლო განაჩენის გაუქმების პროცესში. მაგდა ლოგომერის საქმე ცნობილია იმ იურიდიული პროცესების განვითარებების გამო, რომლებიც მის სასამართლო პროცესს მოჰყვა. ხორვატიაში ჯადოქრების სამართლებრივი დევნის შემდგომი კვალი არ მოიპოვება, თუმცა ვერ ვიტყვით სრული დარწმუნებით, რომ მსგავსი შემთხვევები არ ყოფილა. ყოველ შემთხვევაში, რადგან მათი ისტორიული დოკუმენტაცია არ შემორჩა, ლოგომერის საქმე ითვლება სავარაუდო ჯადოქრების დევნის დასასრულად ხორვატიაში. დოქტორ გერარდ ვან სვიტენის ანგარიში გამოქვეყნდა 1913 და 1924 წლებში გაზეთ „ობზორში“. ეს საქმე ასევე ასახულია ხორვატიის სამეფოს მაღალი თანამდებობის პირებსა და ვენის კარს შორის მიმოწერაში, რომელიც მნიშვნელოვანი ისტორიული წყაროა. მოგვიანებით საქმე რამდენჯერმე გაახმაურეს პოპულარულ რომანებშიც.

ლიტერატურა
 .
 .

Ankarloo, Bengt & Henningsen, Gustav (ed.), Skrifter. Bd. 13, Häxornas Europa 1400-1700: historiska och antropologiska studier, Stockholm: Nerenius & Santérus, 1987.
.

სქოლიო

კატეგორია:ქალები
კატეგორია:ხორვატი ქალები საქმიანობის მიხედვით
კატეგორია:ხორვატი ქალები