ყიზილ-ქილისა

ყიზილ-ქილისა () — ისტორიული სოფელი ერუშეთის რეგიონში, არდაჰანის პროვინციის დამალის რაიონის სოფელ ბურმადერეს (სორსი) საზღვრებში გამქრალი სოფელია.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 191. ISBN 978-9941-0-7362-5

ისტორია
ყიზილ ქილისა ან ყიზილ ქილისე, 1595 წლის ოსმალური მუფასსალ დეფთერში ყიზილ ქილისას (قیزل كلیسا) სახით არის მოცემული. ამ დეფთერის გამომცემელი ქართველი თურქოლოგი სერგი ციკია წერს, რომ ყიზილ ქილისას სახელი შესაძლოა იყოს თარგმნილი იგივე მნიშვნელობის ქართული წითელი ეკლესიიდან (წითელი-ეკლესია).Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 550.

სოფელი ყიზილ ქილისა მდებარეობდა ერუშეთის რეგიონში რომელიც ისტორიულად საქართველოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი და სოფელი XVI საუკუნის შუა წლებში ქართველებისგან დაიპყრეს. ამ სოფლის ცნობილი ეკლესიაც ამ პერიოდიდან უნდა იყოს შემორჩენილი.Konstantine Martvileli, “Ardahan Bölgesinde” (არტაანის მხარეში), Sakartvelo gazetesi, 24 Eylül 1917, sayı: 230.

სოფელი ყიზილ ქილისა, 1595 წლის ოსმალური მუფასსალ დეფთერის მიხედვით, საქართველოს ვილაიეთში, არდაჰანი ბუზურგის ლივას მეშეს ნაჰიას ეკუთვნოდა. სოფელ სორსის (დღეს ბურმადერე) სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე სოფელი ამ დროისთვის მთლიანად დაცარიელებული იყო. ამ მუფასსალ დეფთერში არდაჰანი ბუზურგის ლივას მეშეს ნაჰიას კიდევ ერთი სოფელი ყიზილ ქილისა იყო დარეგისტრირებული. სოფელ ორჩოქის (დღეს ოლჩექი) მახლობლად მდებარე სოფელი ყიზილ ქილისაც მთლიანად დაცარიელებული იყო.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 550, 557.

სოფელი ყიზილ ქილისა ჩილდირის ეიალეთის 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალური ჯებე დეფთერში ყიზილ ქილისას (قیزل كلیسا) სახელით ჰქონდა იგივე ადმინისტრაციული სტატუსი. სოფელი ჰიჯრი 1140 (1727/1728) წელს 40.000 აქჩეს სანაცვლოდ მურთაზას სახელის მქონე პირს ჰქონდა მინიჭებული.Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (ჩილდირის ვილაიეთის ჯაბა დავთარი : 1694-1732 წწ.), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis, 1979, s. 195, 256.

სოფელი ყიზილ ქილისა  1886 წლის რუსული მოსახლეობის აღწერაში არდაჰანის სანჯაყის და არდაჰანის კაზაში არ ყოფნა იმას ნიშნავს, რომ ეს დასახლება მოგვიანებით გაქრა.Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı": 262-347 ქართველი ჟურნალისტი და მკვლევარი კონსტანტინე მარტვილელი 1917 წელს დიდი ალბათობით ამ სოფელზე საუბრისას წერდა, რომ ყიზილ ქილისა მიტოვებული იყო და სოფლის გარეთ დანგრეულ ეკლესიას აღნიშნავდა.

სქოლიო

კატეგორია:თურქეთის ისტორიული ქართული სოფლები