ყვითელი ცხელება

ყვითელი ცხელება — ვირუსული დაავადება, რომელიც ჩვეულებრივ ქრება მცირე ხანში. უმეტეს შემთხვევაში სიმპტომები მოიცავს ცხელებას, მადის დაკარგვას, გულისრევას, კუნთების ტკივილს განსაკუთრებით ზურგში და თავის ტკივილს. სიმპტომები ჩვეულებრივ ხუთ დღეში უმჯობესდება. ადამიანების დაახლოებით 15 %-ში, გაუმჯობესებიდან ერთ დღეში ცხელება უბრუნდება, მუცლის ტკივილი ჩნდება და ღვიძლის დაზიანება იწყება, რაც ყვითელ კანს იწვევს. ამის შემთხვევაში იზრდება სისხლდენისა და თირკმელების პრობლემების რისკი.

დაავადება გამოწვეულია ყვითელი ცხელების ვირუსით და ვრცელდება ინფიცირებული კოღოს ნაკბენით. ის აინფიცირებს ადამიანებს, სხვა პრიმატებს და კოღოს რამდენიმე სახეობას. ქალაქებში ის ძირითადად ვრცელდება Aedes aegypti-ს მიერ, ესაა კოღოს ტიპი, რომელიც გვხვდება მთელ ტროპიკულ და სუბტროპიკულ რეგიონებში. ვირუსი არის RNA ვირუსი Flavivirus გვარისა. დაავადების განსხვავება სხვა ავადმყოფობებისგან შეიძლება რთული იყოს, განსაკუთრებით ადრეულ სტადიაზე. საეჭვო შემთხვევის დასადასტურებლად, სისხლის ნიმუშის გამოკვლევა პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციით არის საჭირო.

ყვითელი ცხელების წინააღმდეგ არსებობს უსაფრთხო და ეფექტური ვაქცინა, ზოგიერთი ქვეყანა მოგზაურებისთვის ვაქცინაციას მოითხოვს. ინფექციის თავიდან ასაცილებლად სხვა ღონისძიებები მოიცავს გადამტანი კოღოების პოპულაციის შემცირებას. იმ ადგილებში, სადაც ყვითელი ცხელება ხშირია, შემთხვევების ადრეული დიაგნოსტიკა და მოსახლეობის დიდი ნაწილის იმუნიზაცია მნიშვნელოვანია ეპიდემიების თავიდან ასაცილებლად. ადამიანის ინფიცირების შემდეგ, მართვა სიმპტომურია; ვირუსის წინააღმდეგ სპეციფიკური ღონისძიებები არ არის ეფექტური. სიკვდილი ხდება მძიმე დაავადების მქონე ადამიანების ნახევარში.

2013 წელს შეფასებული იყო, რომ ყვითელმა ცხელებამ აფრიკაში გამოიწვია 130 000 მძიმე ინფექცია და 78 000 სიკვდილი. ყვითელი ცხელების წელიწადში დაახლოებით 200 000 შემთხვევიდან დაახლოებით 90 პროცენტი აფრიკაში ხდება. თითქმის მილიარდი ადამიანი ცხოვრობს მსოფლიოს იმ ნაწილში, სადაც ეს დაავადება ხშირია. ის ხშირია სამხრეთ ამერიკისა და აფრიკის კონტინენტების ტროპიკულ ზონებში, მაგრამ არა აზიაში. 1980-იანი წლებიდან ყვითელი ცხელების შემთხვევები იზრდება. ეს განპირობებულია იმით, რომ ნაკლები ადამიანია იმუნური, მეტი ადამიანი ცხოვრობს ქალაქებში, ადამიანები ხშირად მოძრაობენ და კლიმატის ცვლილება ზრდის კოღოების ჰაბიტატს.

დაავადება წარმოიშვა აფრიკაში და ამერიკაში გავრცელდა XVII საუკუნიდან დაწყებული ევროპელების მიერ სუბსაჰარული აფრიკიდან მონების ტრეფიკინგით. XVII საუკუნიდან ამერიკაში, აფრიკასა და ევროპაში მოხდა დაავადების რამდენიმე მნიშვნელოვანი ეპიდემია. XVIII და XIX საუკუნეებში ყვითელი ცხელება ითვლებოდა ერთ-ერთ ყველაზე საშიშ ინფექციურ დაავადებად; ეპიდემიამ არაერთხელ იფეთქა აშშ-ის მთავარ ქალაქებში და მსოფლიოს სხვა ნაწილებში.

1927 წელს ყვითელი ცხელების ვირუსი გახდა პირველი ადამიანის ვირუსი, რომლის იზოლირებაც მოხდა.

სქოლიო

კატეგორია:ინფექციური დაავადებები
კატეგორია:ბიოლოგიური იარაღები
კატეგორია:ეპიდემიები