Tricholoma sejunctum

Tricholoma sejunctum — სოკოს სახეობა ტრიქოლომას გვარისა. ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყლებში, კერძოდ ჩრდილოეთ ამერიკასა და ევროპაში. სოკოს არსებობა დადასტურებულია იაპონია, კორეასა და კოსტა-რიკაში.

ერთი წყარო მას საჭმელ სოკოდ მიიჩნევს, მეორე წყარო შხამიანად. გამოუცდელ მესოკოვეს იგი შეიძლება აერიოს მომაკვდინებლად შხამიან სახეობა შხამაში, ისევე როგორც მისიცე გვარის რამდენიმე შხამიან სოკოში. იზრდება ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად ფოთლოვან და წიწვოვან ტყეებში ზაფხულიდან შემოდგომამდე. 

სოკო პირველად აღწერა ინგლისელმა მიკოლოგმა ჯეიმზ საუერბი 1799 წელს როგორც Agaricus sejunctus.James Sowerby,: Coloured figures of English fungi or mushrooms. Hrsg.: J. Davis. London 1797 (Textarchiv – Internet Archive მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა ფრანგმა მიკოლოგმა ლუსიენ კელემ 1872 წელს.

სამეცნიერო სინონიმები:

და სხვა.

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 6-12 (16) სმ, ხორცოვანი, თავდაპირველად კონუსური, ზარისებრი, გადახრილი კიდეებით, სიმწიფეში თანდათანობით ბრტყელდება, ფართოდამოზნექილი, ტალღოვანი. ცენტრში ახასიათებს ბორცვაკი. ასაკთან ერთად კი ვერტიკალური ბზარები უჩნდება. ზედაპირი რადიალურად-ბოჭკოვანია და წვრილქერცლიანი, ცენტრში ოდნავ ბადისებრი, მბზინავი, წებოვანი, ნესტიან მდგომარეობაში ცხიმიანი ან ბლანტი. შეფერილობა მერყეობს მომწვანო-ყვითელიდან, სპილენძისფერამდე და მუქ ზეთისხილისფერამდე, მუქი ყავისფერი ღარებით; სიბერეში ცენტრში თითქმის მოშავოა.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, საკმაოდ მკვრივი, ფართე, ასაკთან ერთად კი ოდნავ დაკბილებული და მტვრევადი ხდება. ფერი თეთრია, ზოგჯერ კიდეებისკენ მოყვითალო ელფერით.

სოკოს რბილობი — ხორცოვანი, მოთეთრო, მოყვითალო ან ოდნავ მომწვანო. გაჭრისას ფერს არ იცვლის. აქვს ფქვილისებრი ან კიტრისმაგვარი სუნი და გემო, რომელიც თავიდან სუსტია, მაგრამ შემდეგ ძლიერდება და იძენს არასასიამოვნო სუნს და მწარე გემოს.

ფეხის სიგრძე — 6–9 (12) სმ, სისქე — 1–2,5 სმ, გლუვი, მკვრივი, უხეში, ცილინდრული, ძირისკენ კი თითისტარასებრ-გურზისებრი. შიგნით ყოველთვის მთლიანია და არ გააჩნია საყელო. ზედაპირი თეთრია, ზოგჯერ ოდნავ მომწვანო, სიბერეში კი ხშირად ბეჟი ან ბეჟი ვარდისფერი.

სპორების ფხვნილი — თეთრი, სპორები — 5-6 (8) x 4-5,5 მკმ, კვერცხისებრი ან თითქმის სფეროსებრი, გლუვი, ჰიალინური (გამჭვირვალე), არაამილოიდური. ციტიდიები ჰიმენიუმში არ გვხვდება.Giacomo Bresadola: „Iconographia Mycologica, vol. II, Editura Società Botanica Italiana, Milano 1927, p. + tab. 54

გავრცელება და ეკოლოგია
ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყლებში, კერძოდ ჩრდილოეთ ამერიკასა და ევროპაში. ჩრდილოეთ ამერიკაში ის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე და აღმოსავლეთით გვხვდება. ეს სოკო მსოფლიოს სხვა რეგიონებში ნაკლებად არის შესწავლილი. მისი არსებობა დადასტურებულია აზიაში, იაპონიასა და კორეაში და ცენტრალურ ამერიკაში კოსტა-რიკაში. იგი შეტანილია პოლონეთის გერმანიის, დანიის, ინგლისისა და ნიდერლანდების გადაშენების პირას მყოფი სახეობების ნუსხაში.

Tricholoma sejunctum იზრდება ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად ფოთლოვან და წიწვოვან ტყეებში. მიკორიზას უმეტასად წარმოქმნის ნაძვთან, ფიჭვთან, მუხათან, წიფელსა და არყთან. უპირატესობას ანიჭებს კირქვიან ნიადაგს. ქვიშიან ნიადაგებზე კი იშვიათად გვხვდება.Marcel Bon: Pareys Buch der Pilze. Kosmos, Stuttgart 2005, ISBN 3-440-09970-9, S. 156 (englisch: The mushrooms and toadstools of Britain and Northwestern Europe. Übersetzt von Till R. Lohmeyer)

გამოყენება
ერთი წყარო მას საჭმელ სოკოდ მიიჩნევს, მეორე წყარო — შხამიანად.Pavol Škubla, Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, ISBN 978-83-245-9550-1.Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda, Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, ISBN 83-09-00714-0. გემოზე მწარეა და არასასიამოვნო. სოკო შესაძლოა შეიცავდეს იმავე ტოქსინებს, რასაც მისივე გვარის სახეობა მწვანულა, რომელიც ადრე საჭმელ სოკოდ ითვლებოდა.

სახვადასხვა სახელმძღვანელო ურჩევს გამოუცდელ მესოკოვეს თავი შეიკავონ მისი შეგროვებისაგან, რადგან მათ იგი შეიძლება ადვილად აერიოთ მომაკვდინებლად შხამიან სახეობა შხამაში, რომელსაც Tricholoma sejunctum-ისგან განსხვავებით გააჩნია საყელო და ძირში ბოლქვი. იგი აგრეთვე გავს მისვე გვარის რამდენიმე შხამიან წარმომადგენელს, მაგალითად, მწვანულას.

სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.Marcel Bon: „Pareys Buch der Pilze”, Editura Kosmos, Halberstadt 2012, p. 156-157, ISBN 978-3-440-13447-4Bruno Cetto: „Der große Pilzführer”, vol. 1, ed. a 5-a, Editura BLV Verlagsgesellschaft, München, Berna, Viena 1979, p. 288-289 - 1, ISBN 3-405-12116-7

მსგავსი სახეობები

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:არასაჭმელი სოკოები
კატეგორია:ტრიქოლომა