კოგნიტური განვითარების თეორია (ჟან პიაჟე)

კოგნიტური განვითარების თეორია — ფსიქოლოგიას ფარგლებში ჩამოყალიბებული მიდგომა, რომელიც ასახავს ბავშვთა აზროვნებას, ინტელექტის და შემეცნებას ეტაპობრივ ცვლილებებს. თეორია შექმნა ჟან პიაჟემ და რამაც მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია განვითარების ფსიქოლოგიაზე, კოგნიტურ ფსიქოლოგიაზე და საგანმანათლებლო ფსიქოლოგიაზე.EBICPiaget, J. (1952). The Origins of Intelligence in Children. International Universities Press.

 ისტორიული კონტექსტი 
XX საუკუნე-ში ფსიქოლოგიაში გაძლიერდა ინტერესები ბავშვთა შემეცნებითი პროცესების შესწავლისადმი. ჟან პიაჟემ ახალი ხედვა წამოაყენა, რომ ბავშვი არა მხოლოდ პასიური მიმღებია, არამედ „აქტიური შემქმნელი“, რომელიც გარემოსთან ურთიერთობით თავად კონსტრუირებს ცოდნას.Flavell, J. H. (1963). The Developmental Psychology of Jean Piaget. Van Nostrand.

 თეორიის საფუძვლები 
პიაჟეს მიხედვით, კოგნიტური განვითარება მიმდინარეობს ეტაპობრივად, უნივერსალური თანმიმდევრობით. ცენტრალური ცნებებია:
სქემა — აზროვნების ორგანიზაციული სტრუქტურა;
ასიმილაცია — ახალი გამოცდილების ჩართვა არსებულ სქემაში;
აკომოდაცია — არსებული სქემების შეცვლა ახალი გამოცდილების გათვალისწინებით;
ეკვილიბრაცია — ასიმილაციასა და აკომოდაციას შორის ბალანსის მიღწევა.Inhelder, B., & Piaget, J. (1958). The Growth of Logical Thinking from Childhood to Adolescence. Basic Books.

 განვითარების სტადიები 
პიაჟეს მიხედვით, არსებობს 4 ძირითადი სტადია:

სენსომოტორული (0–2): სენსორული და მოტორული უნარების განვითარების ეტაპი; ვითარდება ობიექტის მუდმივობა.Piaget, J. (1936). The Origins of Intelligence in Children. Delachaux et Niestlé.
პრეოპერაციული (2–7): ენის სიმბოლური გამოყენება, თუმცა აზროვნება რჩება ინტუიციურ დონეზე.Flavell, J. H. (1985). Cognitive Development. Prentice Hall.
კონკრეტული ოპერაციები (7–11): ლოგიკური აზროვნება კონკრეტულ სიტუაციებში, კონსერვაციის პრინციპის დამყარება.Wadsworth, B. J. (2004). Piaget's Theory of Cognitive and Affective Development. Longman.
ფორმალური ოპერაციები (11 და ზემოთ): ჰიპოთეტურ-დედუქციური აზროვნება და აბსტრაქტული მსჯელობა.EBIC

 მეთოდოლოგია 
პიაჟემ გამოიყენა „კლინიკური ინტერვიუს“ მეთოდი, რომელიც გულისხმობდა მოქნილ შეკითხვებს ბავშვების აზროვნების პროცესების გასარკვევად. ეს მიდგომა დაეხმარა სტადიების ინდივიდუალურად დადგენაში და სისტემური შეცდომების იდენტიფიცირებაში.EBICSmith, L. (1996). Critical Readings on Piaget. Routledge.

 გავლენა 
პიაჟეს თეორიამ დიდი გავლენა მოახდინა განათლებაზე. მისი იდეების მიხედვით ჩამოყალიბდა აქტიური სწავლების მიდგომები, სადაც ბავშვი სწავლობს პრობლემების გადაჭრით, აღმოჩენით და გარემოსთან პირდაპირი ინტერაქციით.Bruner, J. S. (1966). Toward a Theory of Instruction. Harvard University Press.

 კრიტიკა 
თეორიას ხშირად აკრიტიკებენ:
ზოგი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ ბავშვები გარკვეულ უნარებს უფრო ადრე იძენენ, ვიდრე პიაჟე ვარაუდობდა;Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society. Harvard University Press.
კულტურულმა და სოციალურ-ეკონომიკურმა გარემომ შეიძლება მნიშვნელოვნად შეცვალოს განვითარების სისწრაფე;Dasen, P. R. (1972). Cross-cultural Piagetian research: A summary. Journal of Cross-Cultural Psychology, 3(1), 23–39.
მეთოდოლოგიურ სირთულედ მიიჩნევა მცირე ნიმუშები და ინტერვიუების სუბიექტურობა.Donaldson, M. (1978). Children’s Minds. Fontana Press.

 მემკვიდრეობა 
ჟან პიაჟე ითვლება XX საუკუნე-ის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ფსიქოლოგად. მისი კოგნიტური განვითარების თეორია დღემდე რჩება საყრდენ ჩარჩოდ განვითარების ფსიქოლოგიაში და კოგნიტურ ფსიქოლოგიაში.EBICNeisser, U. (1967). Cognitive Psychology. Appleton-Century-Crofts.

 იხილეთ აგრეთვე 
ჟან პიაჟე
ფსიქოლოგია
კოგნიტური ფსიქოლოგია
განვითარების ფსიქოლოგია
ობიექტის მუდმივობა
კონსერვაცია
ენა
სქოლიო

კატეგორია:განვითარების ფსიქოლოგია
კატეგორია:ფსიქოლოგია
კატეგორია:კოგნიტური ფსიქოლოგია