შარი ფედაკი

შარი ფედაკი (, სრული სახელი შაროლტა კლარა მარია ფედაკი. დ. 27 სექტემბერი, 1879, ბერეგოვო, უნგრეთის სამეფო — გ. 5 მაისი, 1955, ბუდაპეშტი) — უნგრელი მსახიობი და მომღერალი, თავისი დროის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პრიმადონა. 

ამერიკელი ჟურნალისტისა და დოკუმენტალისტის, რიჩარდ ტრაუბნერის შეფასებით, ფედაკი და შარი პეტრაში „ყველა დროის ორი ყველაზე დამამახსოვრებელი უნგრელი ოპერეტის ვარსკვლავია“.Traubner, Richard (2003). Operetta: a theatrical history, Routledge, pg. 331; 

200px|მინი|შარი ფედაკი  ფილმში „რაინდი იანოში“ (János Vitéz) — მთავარ როლში

ბიოგრაფია
შარი ფედაკი დაიბადა ბერეგსასში (დღევანდელი ბერეჰოვე, ზაკარპატიის ოლქში), ბერეგის კომიტატის მთავარი ექიმის, იშტვან ფედაკის ოჯახში. მსახიობობის ხელოვნებას სიდი რაკოშიესთან სწავლობდა 1899 წლამდე, როცა კარიერა დაიწყო „უნგრეთის თეატრის“ (Magyar Színház) დასში. 1900 წლიდან გამოდიოდა პოჟონში (ამჟამად ბრატისლავა), ასევე ბუდაპეშტში მდებარე რამდენიმე თეატრის სცენაზე, მათ შორის — სახალხო თეატრში (Népszínház), სამეფო თეატრში (Király Színház) და კომედიის თეატრში (Vígszínház).

პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე ის გამოხატავდა პროტესტს ავსტრო-უნგრეთის მონარქიის წინააღმდეგ. მოგვიანებით, 1919 წელს, უნგრეთის საბჭოთა რესპუბლიკის პერიოდში, აქტიურად მოუწოდებდა საზოგადოებას წითელი არმიის მხარდაჭერისკენ. რესპუბლიკის დამხობის შემდეგ ფედაკი ვენაში გაიქცა, სადაც დასმენის საფუძველზე დააპატიმრეს და დროებით დააკავეს ვინერ-ნოიშტადტში. მხოლოდ 1920 წლიდან შეძლო ვენაში სცენაზე დაბრუნება. ასევე მონაწილეობდა წარმოდგენებში ბერლინსა და პარიზში — შესაბამისად 1921 და 1925 წლებში. 1934 წელს კი გასტროლებზე იმყოფებოდა ამერიკის შეერთებული შტატების რამდენიმე ქალაქში.

1923 წელს ის შეუერთდა ბუდაპეშტის დედაქალაქის ოპერეტას თეატრს (Fővárosi Operettszínház). 1940 წლიდან კი წამყვანი მსახიობი გახდა ახალი უნგრული თეატრის (Új Magyar Színház) სცენაზე. 1944 წელს, როდესაც ვენაში ნაციონალ-სოციალისტური რადიოსადგურ „Donausender“-ზე მუშაობდა, მოუწოდა უნგრეთს, გაეგრძელებინა მონაწილეობა მეორე მსოფლიო ომში გერმანიის მხარეს. ომის დასრულების შემდეგ, ფერენც სალაშის რეჟიმის განდიდებისთვის, მას მიესაჯა ორ წლიანი თავისუფლების აღკვეთა და ქონების კონფისკაცია. მეორე ინსტანციამ სასჯელი შეამსუბუქა — თავისუფლების აღკვეთა შემცირდა რვა თვემდე, ქონების კონფისკაციის გარეშე. გარდა ამისა, მას სამწლიანი აკრძალვა დაუწესდა თეატრალურ საქმიანობაში.

ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ ის გადავიდა ნირედჰაზაში, სადაც ოფიციალურად დაასრულა სამსახიობო კარიერა. 1954 წლის გაზაფხულზე თეატრის დირექტორმა შესთავაზა მთავარ როლში დაბრუნება გერგეი ჩიკის კომედიაში „ბებია“.

შარი ფედაკი მართლაც გეგმავდა სცენაზე დაბრუნებას, თუმცა მძიმე ავადმყოფობის — ინსულტისა და ათეროსკლეროზის — შედეგად 1955 წელს, 75 წლის ასაკში, გარდაიცვალა საავადმყოფოში. ის დაკრძალულია ფარკაშრეტის სასაფლაოზე.

პირადი ცხოვრება
1922 წელს, ექვსწლიანი ურთიერთობის შემდეგ, ფედაკი ცოლად გაჰყვა მწერალ ფერენც მოლნარს. მათი ქორწინება ხანმოკლე აღმოჩნდა — 1925 ან 1926 წელს წყვილი დაშორდა მას შემდეგ, რაც მოლნარმა იგი 42 მამაკაცთან ინტიმურ კავშირში დაადანაშაულა, რაზეც ფედაკმა უპასუხა მისი 142 ქალის სახელით შედგენილი ანალოგიური სიით.May 1927 Time magazine article referencing Fedak

რესურსები ინტერნეტში
 Шари Федак — закарпатская жемчужина
 История Шари Федак из Берегсаса — первой феминистки и «примы» венгерской оперетты 
 Можно ли спасти остатки конюшен Шари Федак в Берегово? 


სქოლიო

კატეგორია:უნგრელები საქმიანობის მიხედვით
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მომღერლები საუკუნეების მიხედვით
კატეგორია:უნგრელი მსახიობები
კატეგორია:ქალები ეროვნებისა და როლის მიხედვით