წმინდა ლუკას საავადმყოფო

წმინდა ლუკას საავადმყოფო () — ყოფილი ზოგადი საავადმყოფო, რომელიც მდებარეობს გვარდამანჯას ბორცვზე, პიეტაში, მალტაში.
 ისტორია 
წმინდა ლუკას საავადმყოფოს საძირკველი ჩაეყარა 5 აპრილს, 1930, მალტის გუბერნატორის, ჯონ დუ კეინის მიერ, იმჟამინდელი პრემიერ-მინისტრის, ჯერალდ სტრიკლანდის თანდასწრებით.

მშენებლობის პროცესი შეფერხდა ტექნიკური სირთულეების გამო. 1939 წლისთვის, მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისას, მშენებლობა კვლავ დაუსრულებელი იყო და სამუშაოები შეჩერდა.

1941 წელს მთავარი კორპუსი გადაკეთდა ინფექციური დაავადებებისთვის განკუთვნილ იზოლაციის საავადმყოფოდ. ამ დროისთვის დაწესებულებას ოფიციალურად მიენიჭა წმინდა ლუკას საავადმყოფოს სახელი. კლინიკა ემსახურებოდა ეპიდემიური დაავადებებით — წითელათი, ტიფით, მუცლის ტიფით, პოლიომიელიტით, თხუტუნათი და ბრტყელი ლიქენით — დაავადებულ პაციენტებს.

1940-იანი წლების ბოლოს, წმინდა ლუკას საავადმყოფომ სრულად მიიღო ზოგადი კლინიკის ფუნქცია და მოიცავდა განყოფილებებს შინაგან მედიცინაში, ქირურგიაში, გინეკოლოგიასა და პედიატრიაში. 1948 წელს გაიხსნა რადიოლოგიის განყოფილება.

წმინდა ლუკას საავადმყოფოს შენობა შეტანილია მალტის კულტურული მემკვიდრეობის ეროვნული ნუსხაში.

 მალტის უნივერსიტეტთან კავშირი 
წმინდა ლუკას საავადმყოფო ემსახურებოდა მალტის უნივერსიტეტის სამედიცინო და ჯანმრთელობის მეცნიერებების ფაკულტეტის სტუდენტებს. კლინიკის შენობაში განთავსებულია სამედიცინო სკოლის არქივი, რომელიც ინახავს 1965 წლამდე გამოცემულ მონოგრაფიებსა და სამედიცინო/საექთნო ჟურნალების სრულ ნაკრებს.


 ჩანაცვლება 
2007 წლის ივნისში, წმინდა ლუკას საავადმყოფომ შეწყვიტა მალტის მთავარი ზოგადი კლინიკის ფუნქციონირება და იგი მატერ დეის საავადმყოფომ ჩაანაცვლა.

 არქიტექტურა და კულტურული მემკვიდრეობა 
წმინდა ლუკას საავადმყოფო წარმოდგენილია მალტის კოლონიური პერიოდის ფუნქციური სამედიცინო არქიტექტურის ტიპურ ნიმუშად. კლინიკის კომპლექსი აშენებულია გვარდამანჯას ბორცვზე, რაც მას როგორც გეოგრაფიულ, ისე ურბანულ თვალსაზრისით სტრატეგიულ პოზიციას ანიჭებდა.</ref>

შენობა აგებულია ტრადიციული მალტური კირქვით, რომელიც გამოირჩევა გამძლეობითა და თბოიზოლაციური თვისებებით. ფასადზე იკითხება კლასიცისტური ელემენტები — სიმეტრიული განლაგება, თაღოვანი სარკმლები და პილასტრები. ინტერიერში გათვალისწინებულია მაღალი ჭერები და ბუნებრივი ვენტილაცია, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამედიცინო დაწესებულებებისთვის 20-ე საუკუნის დასაწყისში გავრცელებული ჰიგიენური სტანდარტების ფონზე.Rudolf, Uwe James. Historical Dictionary of Malta. Rowman & Littlefield, 2018. გვ. 143–144. ISBN 9781538119181.

მიუხედავად იმისა, რომ მშენებლობა დაწყებულ იქნა 1930 წელს, იგი დიდწილად შეფერხდა მეორე მსოფლიო ომის გამო. 1940-იან წლებშივე, საავადმყოფოს ინფრასტრუქტურა ნაწილობრივ დასრულდა და გაფართოებულ იქნა 1948 წლისთვის, რადიოლოგიის განყოფილების ამოქმედებით.

2012 წლის 28 დეკემბერს, წმინდა ლუკას საავადმყოფო შეტანილი იქნა მალტის კულტურული მემკვიდრეობის ეროვნული ინვენტარიზაციის სიაში, რაც მოწმობს მის განსაკუთრებულ არქიტექტურულ და ისტორიულ ღირებულებას. ამ სტატუსით შენობას მიენიჭა იურიდიული დაცვა, რაც ითვალისწინებს მის შენარჩუნებასა და მომავალში მხოლოდ შესაბამისი პროექტების ფარგლებში გამოყენებას.

დღეს შენობის დიდი ნაწილი მიტოვებულია და საჭიროებს რეაბილიტაციას. მალტის არქიტექტორთა პალატა და კულტურული მემკვიდრეობის სააგენტო პერიოდულად ატარებენ მონიტორინგს შენობის სტრუქტურული მდგრადობისა და არქიტექტურული დეტალების მდგომარეობის შესახებ.

ასევე მიმდინარეობს კონსულტაციები შენობის რეკონვერსიის შესაძლებლობაზე — განიხილება მისი გამოყენება სამედიცინო მუზეუმად, ან ჯანდაცვის ადმინისტრაციულ ცენტრად. ეს ინიციატივა ემსახურება როგორც შენობის კონსერვაციას, ასევე მის საზოგადოებრივ-საგანმანათლებლო ფუნქციის გაძლიერებას.

წმინდა ლუკას საავადმყოფო არ წარმოადგენს მხოლოდ არქიტექტურულ ობიექტს — იგი არის მალტის სამედიცინო ისტორიის ნაწილი, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემის ფორმირებაში და სამედიცინო განათლების განვითარებაში. მისი შენარჩუნება აუცილებელია როგორც პროფესიული მეხსიერების, ისე ეროვნული მემკვიდრეობის დაცვის კუთხით.

 სოციალური როლი და სამედიცინო მემკვიდრეობა 
წმინდა ლუკას საავადმყოფო მალტის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ისტორიაში არა მხოლოდ ინფრასტრუქტურულად, არამედ სოციალური დატვირთვითაც განსაკუთრებულ ადგილს იკავებს. მისი დაარსების მიზანი იყო ფართო მოსახლეობისთვის ხელმისაწვდომი და თანამედროვე სამედიცინო სერვისების შეთავაზება, რაც შესაბამისობაში იყო 1921 წლის თვითმმართველობის კონსტიტუციის]] შემდეგ ჩამოყალიბებულ სოციალურ პოლიტიკასთან.

კლინიკა მალტის პირველი ასეთი მასშტაბის საზოგადოებრივი საავადმყოფო იყო, რომელიც მთლიანად სახელმწიფოს მართვის ქვეშ მოქმედებდა. მან მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი უფასო სამედიცინო მომსახურების სისტემის ფორმირებას და გამაგრებას. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო კლინიკის როლი დაბალშემოსავლიანი ფენებისთვის, რომელთაც მანამდე სამედიცინო დახმარება მხოლოდ კერძო კლინიკებით ან საქველმოქმედო დაწესებულებებით შეეძლოთ.

მეორე მსოფლიო ომის დროს წმინდა ლუკას საავადმყოფომ ითამაშა კრიტიკული როლი მალტის ბლოკადის პირობებში დაშავებულ სამოქალაქო და სამხედრო პაციენტთა გადაუდებელ მკურნალობაში. მისი ინფექციური განყოფილება მნიშვნელოვან წილად აკონტროლებდა ეპიდემიების გავრცელებას, მათ შორის ტიფისა და პოლიომიელიტის დროს. ამან გაზარდა საზოგადოების ნდობა კლინიკის მიმართ და განამტკიცა მისი რეპუტაცია როგორც ეროვნული მნიშვნელობის დაწესებულებისა.

საავადმყოფო ასევე ემსახურებოდა როგორც სასწავლო ბაზას მალტის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტისთვის, სადაც თაობები ექიმებისა და ექთნების პროფესიულად ყალიბდებოდნენ. სტუდენტები პრაქტიკულ უნარებს სწორედ წმინდა ლუკას საავადმყოფოში იღებდნენ, რაც დიდწილად განსაზღვრავდა ადგილობრივ სამედიცინო განათლების ხარისხს.

დროთა განმავლობაში კლინიკა იქცა არა მხოლოდ მკურნალობის სივრცედ, არამედ ადგილად, სადაც მიმდინარეობდა ეთიკური და პროფესიული დისკუსიები, მუშავდებოდა ადგილობრივი ჯანდაცვის პოლიტიკის ძირითადი პრინციპები და იქმნებოდა სამეცნიერო-პრაქტიკული საფუძვლები მომავალი რეფორმებისთვის.

მიუხედავად იმისა, რომ 2007 წელს წმინდა ლუკას საავადმყოფო შეიცვალა მატერ დეის საავადმყოფოთი, მისი მემკვიდრეობა დღემდე ცოცხლობს როგორც კოლექტიურ მეხსიერებაში, ასევე პროფესიულ მორალში. დღეს კლინიკის შენობას აღიქვამენ როგორც სამედიცინო კულტურული მემკვიდრეობის ნაწილს, რომლის დაცვა და ფუნქციური აღდგენა წარმოადგენს საზოგადოებრივ და პროფესიულ ვალდებულებას.

 რეკონსტრუქციის ინიციატივები 
წმინდა ლუკას საავადმყოფო მრავალი წლის განმავლობაში სრულად ან ნაწილობრივ მიტოვებული იყო, რაც მის ფიზიკურ მდგომარეობასა და ფუნქციურ პოტენციალზე უარყოფითად აისახა. თუმცა ბოლო წლებში გაჩნდა არაერთი ინიციატივა შენობის გადარჩენისა და რეკონვერსიის მიმართულებით. საკითხი არაერთხელ იქნა განხილული მალტის არქიტექტორთა პალატისა და კულტურული მემკვიდრეობის ეროვნული სააგენტოს მიერ.

ერთ-ერთ მთავარ განხილვის საგანს წარმოადგენდა შენობის რეკონვერსია ისეთ საზოგადოებრივ ფუნქციად, რომელიც შენარჩუნების პარალელურად ახალ სიცოცხლეს შესძენდა ისტორიულ კომპლექსს. განიხილებოდა პროექტები, როგორიცაა სამედიცინო მუზეუმის შექმნა, ჯანდაცვის ადმინისტრაციული ოფისების გადატანა ამ სივრცეში ან კლინიკის ნაწილის მობილიზება სპეციალიზებული საზოგადოებრივი სერვისებისთვის — მათ შორის მენტალური ჯანმრთელობის ცენტრიც.

2021 წელს მალტის ჯანდაცვის სამინისტრომ წამოიწყო წინასწარი კვლევები, რომლებიც მიზნად ისახავდა შენობის ტექნიკური მდგომარეობის შეფასებასა და რესტავრაციის სავარაუდო ღირებულების განსაზღვრას. კვლევებში მონაწილეობდა არქიტექტორთა, კონსერვატორების, ისტორიკოსებისა და სამედიცინო ადმინისტრატორების მრავალპროფილური ჯგუფი.

ერთ-ერთი პროექტის კონცეფცია მოიცავდა შენობის ფუნდამენტური არქიტექტურული ელემენტების (მაგალითად, მთავარი კარის არქივოლტი, ცენტრალური ვესტიბიული, ორიგინალი სარკმლები და კიბის უჯრედები) შენარჩუნებას და პარალელურად თანამედროვე სერვისებისთვის საჭირო სივრცეების ინტეგრაციას. ეს მიიჩნეოდა ადაპტური გამოყენების ერთ-ერთ მოდელურად მაგალითად, რომელიც აერთიანებს ძეგლის შენარჩუნებასა და თანამედროვე მოთხოვნების დაკმაყოფილებას.

ასევე შემოთავაზებული იყო კლინიკის ტერიტორიის ნაწილის გარდაქმნა საზოგადოებრივ პარკად, რომელიც დააკავშირებდა შენობის კულტურულ ღირებულებას ურბანული განაშენიანების ეკოლოგიურ მიდგომებთან. ეს იდეა ემყარებოდა პრინციპს, რომ ყოფილი სამედიცინო სივრცე შეიძლება იქცეს ჯანმრთელობისა და განათლების ცენტრად ფართო საზოგადოებისთვის.

მიუხედავად ინტერესისა და გარკვეული კვლევების ჩატარებისა, ჯერაც არ არსებობს საბოლოოდ დამტკიცებული პროექტი. თუმცა, სხვადასხვა პროფესიული და სამოქალაქო ჯგუფების აქტიურობა, მათ შორის მალტის სამედიცინო ასოციაციის, აშკარად მიუთითებს იმაზე, რომ წმინდა ლუკას საავადმყოფოს მომავალი კვლავ საზოგადოებრივ დღის წესრიგში რჩება.

 იხილეთ აგრეთვე 

მალტის საავადმყოფოების სია

 ლიტერატურა 

Rudolf, Uwe James. Historical Dictionary of Malta. 3-ე გამოცემა. Rowman & Littlefield, 2018. გვ. 143–144. ISBN 9781538119181.

 რესურსები ინტერეტში 

Brincat, Violet. "Health policy under Self-Government, 1921–1934". Storja. ტ. 4, გამოშ. 7, 2001. (ბმული)

"St. Luke’s Hospital". National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. კულტურული მემკვიდრეობის სამთავრობო დეპარტამენტი. არქივირებული 2016 წლის 9 აგვისტოს. (არქივის ბმული)

"Experts discuss rehabilitation of St Luke’s Hospital". Malta Today, 15 ნოემბერი, 2017. (ბმული)

სქოლიო

კატეგორია:მალტა
კატეგორია:მალტის საავადმყოფოები
კატეგორია:საავადმყოფოები დაარსების წლის მიხედვით
კატეგორია:შენობა-ნაგებობები