რომანი როზე

რომანი როზე (დ. 1946, ჰაიდელბერგი, გერმანია) — ბოშათა უფლებადამცველი და გერმანელი სინტი და ბოშების ცენტრალური საბჭოს თავმჯდომარე. მას ჰოლოკოსტის დროს დაკარგული ჰყავს 13 ახლო ნათესავი.

 კარიერა 
რომანი როზე დაიბადა 1946 წელს ჰაიდელბერგში. 1982 წლამდე იგი საქმიანობდა დამოუკიდებელ მეწარმედ. 1982 წელს დაარსებული ცენტრალური საბჭოს ჩამოყალიბებისას იგი აირჩიეს თავმჯდომარედ წევრი ორგანიზაციების დელეგატებმა — თავდაპირველად მათ რიცხვში შედიოდა ცხრა, ხოლო დღეს 2020-იან წლებში — თექვსმეტი ასოციაცია. მას შემდეგ როზე ყოველ ოთხ წელიწადში ერთხელ იმავე თანამდებობაზე აირჩიეს.

1991 წლიდან იგი ხელმძღვანელობს დოკუმენტაციისა და კულტურის ცენტრს ჰაიდელბერგში. მისი ურყევი და შეუპოვარი საქმიანობა კარგადაა ცნობილი როგორც ფედერალურ, ასევე მიწიერ დონეზე.

2004 წლის 9 სექტემბერს იგი გახდა გერმანიის ეროვნული უმცირესობების საბჭოს თანათავმჯდომარე. საბჭო აერთიანებს ოთხი ისტორიული ეროვნულ უმცირესობას: სერბთა DOMOWINA, ფრიზების საბჭოს, დანიური უმცირესობის სამხრეთ შლეზვიგის ასოციაციას და სინტი-ბოშათა ცენტრალურ საბჭოს.

როზე ასევე არის დისკრიმინაციისა და რასიზმის წინააღმდეგ საერთაშორისო მოძრაობის (IMADR) მმართველი კომიტეტის წევრი. ეს ორგანიზაცია 1988 წელს ტოკიოში დაარსდა და მასში გაერთიანებულნი არიან წარმომადგენლები აშშ-დან, მექსიკიდან, არგენტინიდან, იაპონიიდან, ინდოეთიდან, შრი-ლანკადან, საფრანგეთიდან და ნიდერლანდებიდან.

მისი მოტივაცია მჭიდროდ არის დაკავშირებული პირად ისტორიასთან. ნაციონალ-სოციალიზმის პერიოდში როზეს 13 ნათესავი ბანაკებში დაიღუპა. მათ შორის იყვნენ მისი ბებია და ბაბუა აუშვიცში და რავენსბრუკში. მამამისმა, ოსკარ როზემ, გადარჩენა შეძლო ფარულად ცხოვრებით. მისი ბიძა, ვინცენც როზე, გადაურჩა აუშვიცის სიკვდილის ბანაკს, მედიკამენტურ ექსპერიმენტებს ნაცვაილერში და დაიმლერ-ბენცის მიერ იძულებით შრომას ნეკარელცის გვირაბებში. 1972 წელს სწორედ მან დააარსა ბოშების პირველი თვითორგანიზაცია დასავლეთ გერმანიაში — „სინტის ცენტრალური კომიტეტი“, რომელშიც 13 წლის რომანი როზეც ჩართული იყო.

1979 წლის ივნისიდან მოყოლებული, რომანი როზე ეწევა აქტიურ სამოქალაქო უფლებადაცვით საქმიანობას. იგი საჯაროდ ამხელდა რასიზმსა და დისკრიმინაციას, მოუწოდებდა ჰოლოკოსტის გადარჩენილთა კომპენსაციისა და გენოციდის – 500,000 სინტისა და ბოშის დაღუპვის – საერთაშორისო აღიარებისკენ.

1995 წლის მაისში მან მიაღწია გერმანიაში ბოშებისა და სინტის ოფიციალურ აღიარებას როგორც ეროვნულ უმცირესობად, საკუთარ ენასა და კულტურასთან ერთად, რაც მათ საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში თანასწორუფლებიანი მონაწილეობის საშუალებას აძლევს.

როზე ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა იყო ბერლინში განთავსებული სინტი და ბოშების გენოციდის მემორიალის იდეისა და განხორციელების პროცესში.

 საერთაშორისო პარტნიორობა და ბოშათა საკითხების ინსტიტუციონალიზაცია 
რომანი როზე მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა იმ პროცესში, რომელმაც გერმანიაში ბოშათა თემის საკითხები ეროვნულ და საერთაშორისო პოლიტიკურ დღის წესრიგში გადმოიტანა. გარდა იმისა, რომ იგი აქტიურად მუშაობდა ცენტრალური საბჭოს შიგნით, როზემ ითანამშრომლა არაერთ საერთაშორისო ორგანიზაციასთან, როგორიცაა გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია, ევროპის საბჭო, ევროკომისია და დისკრიმინაციისა და რასიზმის წინააღმდეგ საერთაშორისო მოძრაობა (IMADR).

ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული თანამშრომლობა იყო ტოკიოში დაფუძნებულ IMADR-თან, რომლის მმართველ საბჭოშიც იგი წლების განმავლობაში მსახურობდა. ორგანიზაციის მეშვეობით როზემ შეძლო ბოშათა მიმართ განხორციელებული რასიზმის და სტრუქტურული დისკრიმინაციის თემა გაეტანა გლობალურ პლატფორმებზე, მათ შორის ჟენევაში გამართულ გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს სესიებზე. 

რომანი როზეს სტრატეგია ეფუძნებოდა ინკლუზიური პოლიტიკის კონცეფციას — მისი მიზანი არ იყო მხოლოდ ბოშების დაცვა, არამედ მათი სრულფასოვანი ინტეგრაცია საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ პროცესებში. ამ მიზნით, 1995 წელს, ცენტრალური საბჭოს მეშვეობით მან მიაღწია გერმანიაში ბოშებისა და სინტის ოფიციალურ აღიარებას როგორც ეროვნული უმცირესობის, რაც გულისხმობდა მათ საკუთარ ენასა და კულტურაზე უფლებას და მონაწილეობას საჯარო მმართველობაში. 

ასევე აღსანიშნავია როზეს მონაწილეობა ბერლინში განთავსებული ბოშათა გენოციდის მემორიალის სამართლებრივ-კოორდინაციულ ჯგუფში. მიუხედავად იმისა, რომ მემორიალის აშენება დაკავშირებული იყო ხანგრძლივ და რთულ მოლაპარაკებებთან გერმანიის ფედერალურ მთავრობასთან, როზემ მოიპოვა შეთანხმება, რომლის შედეგადაც მემორიალის კონცეფციაში გათვალისწინებული იყო როგორც ისტორიული ფაქტების პატივისცემა, ასევე თანამედროვე ბოშა თემის მიმართ მიმდინარე დისკრიმინაციის წინააღმდეგ აქტიური პოზიცია.

მისი მემკვიდრეობა დღეს განიხილება როგორც ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული მაგალითი იმისა, თუ როგორ შეიძლება ეთნიკური უმცირესობის თვითორგანიზებულმა მოძრაობამ გავლენა მოახდინოს სახელმწიფო პოლიტიკის სტრუქტურულ რეფორმაზე.

 სხვა საქმიანობა 
გერმანიის ადამიანის უფლებათა ინსტიტუტი (DIMR), სამეურვეო საბჭოს წევრიBoard of Trustees  German Institute for Human Rights (DIMR).
DFB-ის კულტურის ფონდი, სამეურვეო საბჭოს წევრიBoard of Trustees Culture Foundation of the გერმანიის ფეხბურთის ასოციაცია.
ფედერალური ანტისეგრეგაციული სააგენტო (ADS), სამეთვალყურეო საბჭოს წევრიBeirat der Antidiskriminierungsstelle des Bundes konstituiert  Federal Anti-Discrimination Agency (ADS).
მანფრედ ლაუტენშლეგერის ფონდი, სამეურვეო საბჭოს წევრიBoard of Trustees  Manfred Lautenschläger Foundation.
მიუნხენის ნაციზმის ისტორიის დოკუმენტაციის ცენტრი, სამეურვეო საბჭოს წევრიBoard of Trustees  მიუნხენის ნაციზმის ისტორიის დოკუმენტაციის ცენტრი.

 ლიტერატურა 
Rose, Romani. Den Rauch hatten wir täglich vor Augen: Sinti und Roma im Nationalsozialismus. Heidelberg: Springer Verlag, 2013.
Zimmermann, Michael. Rassenutopie und Genozid: Die nationalsozialistische "Lösung der Zigeunerfrage". Hamburg: Christians, 1996.
Kenrick, Donald. Historical Dictionary of the Gypsies (Romanies). Scarecrow Press, 2007.
Zahova, Sofiya. Romani Identity and the Politics of Naming: Between Self-Identification and Social Categorization in Contemporary Europe. In: Romani Studies, Vol. 28, No. 1, 2018.
New York Times (2013). Memorial to Roma Holocaust Victims Opens in Berlin – ბმული.
Zentralrat Deutscher Sinti und Roma. ოფიციალური ვებსაიტი 

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:ბოშა აქტივისტები
კატეგორია:გერმანელი ბოშები
კატეგორია:გერმანელი უფლებადამცველები
კატეგორია:ჰოლოკოსტის მსხვერპლთა ნათესავები
კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:XXI საუკუნის გერმანელი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:ბოშები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები