წითურეთი

წითურეთი () — ერთ-ერთი დასახლება ისტორიულ კლარჯეთის რეგიონში. ეს დასახლება, რომელიც მდებარეობდაართვინის პროვინციაში, დღევანდელი ბორჩხის დაბის მახლობლად, გაქრა რუსული მმართველობის დროს, როდესაც სოფლის მთელი მოსახლეობა ოსმალეთში გადასახლდა.

ისტორია
ქართული ადგილის სახელი წითურეთი მომდინარეობს სიტყვა „წითური“-დან, რაც ნიშნავს „მოწითალოს“, და სოფლის სახელი შეიძლება ითარგმნოს როგორც „წითელი სოფელი“."წითური" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 მეორე მხრივ, არსებობს შესაძლებლობა, რომ სოფლის სახელი წარმოდგება გვარიდან წითურიძე. ეს დასახლება თურქულში შევიდა როგორც ზითურეთი (زتورت) და სითურეთი (ستورت).Murat Kaya, 1170 Nolu Gönye, Batum Sahil Köyleri Nüfus Defteri'nin Değerlendirmesi, Rize, 2013, s. 15.  Yüksek lisans tezi.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 380, ISBN 9789157871117.

კლარჯეთი, სადაც მდებარეობდა სოფელი წითურეთი, შუა საუკუნეებში საქართველოს შემადგენელი რეგიონი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი და სოფელი ქართველებისგან მე-16 საუკუნის შუა პერიოდში დაიპყრეს. სოფელში ცნობილი კოშკიც ამ პერიოდიდან უნდა იყოს შემორჩენილი. ის ფაქტი, რომ წითურეთი ოსმალეთის პერიოდამდეც დასახლებული პუნქტი იყო, ჩანს იქიდანაც, რომ სოფელს ქართული სახელი ჰქონდა.

სოფელი წითურეთი 1835 წლის მოსახლეობის აღწერაში დაფიქსირდა როგორც ზითურეთი. ამ აღწერის მიხედვით, სადაც მხოლოდ მამაკაცი მოსახლეობა აღირიცხა, ის იყო ახალციხის საფაშოს ლაზისტანის სანჯაყის ბეღლევანის თემის ერთ-ერთი სოფელი და იქ 60 მამაკაცი ცხოვრობდა. თუ მამაკაცების რაოდენობას დავუმატებთ იმდენივე ქალს, სოფლის მთლიანი მოსახლეობა დაახლოებით 120 ადამიანისგან შედგებოდა.Murat Kaya, 1170 Nolu Gönye, Batum Sahil Köyleri Nüfus Defteri'nin Değerlendirmesi, Rize, 2013, s. 14, 161.  Yüksek lisans tezi.

სოფელი წითურეთი, 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწადეულის მიხედვით, ლაზისტანის სანჯაყის გონიოს თემს ეკუთვნოდა. სოფლის სახელი, დიდი ალბათობით შეცდომით, „სიტურეტის“ (ستورت) ნაცვლად, დაწერილია როგორც სინურეთი/სინორეთი (سنورت). სოფელი წითურეთის  წელიწადეულში ბორჩხას სოფელთან ერთად არის დაფიქსირებული. ამ დროს ამ ორი დასახლების მოსახლეობა შედგებოდა 110 კომლში მცხოვრები 400 ადამიანისგან. მიუხედავად იმისა, რომ წელიწადეულში ეს არ არის ნახსენები, ცნობილია, რომ ამ დროსაც მხოლოდ მამაკაცი მოსახლეობა იყო აღრიცხული. შესაბამისად, შეიძლება ითქვას, რომ ამ ორი სოფლის მთლიანი მოსახლეობა დაახლოებით 800 ადამიანისგან შედგებოდა.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 381, ISBN 9789157871117.

სოფელი წითურეთი არ ფიქსირდება როგორც სოფელი რუსული ადმინისტრაციის 1886 წლის მოსახლეობის აღწერაში. თუმცა, ქართველმა ისტორიკოსმა ზაქარია ჭიჭინაძემ წითურეთი ლივანის რეგიონის ქართულ სოფლებს შორის დაასახელა. ჭიჭინაძემ 1893 წელს დაწერა, რომ სოფელი წითურეთის მოსახლეობა, რომელიც დაახლოებით 60 კომლისგან შედგებოდა, რუსული მმართველობის დროს ოსმალეთში გადასახლდა და სოფელში არავინ დარჩა. მართლაც, გემლიქის რაიონის შესახებ ერთ-ერთ კვლევაში აღნიშნულია, რომ სოფელი წითურეთის მცხოვრებლები რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ 1877-1878 გადასახლდნენ და 1882 წელს დასახლდნენ გემლიქის რაიონის სოფელ ჰამიდიეში. მეორე მხრივ, ნათქვამია, რომ ბალიქესირის პროვინციის ქარესის რაიონის  სოფელი ართმუთალანის დამაარსებელი ქართველები ჯივანიდან (ჯვანი) და ციტურეთიდან გადასახლდნენ.

სოფელი წითურეთი 1902 წლის ინგლისურ „ბათუმის რუკაზე“ დაწერილია როგორც „ციტურეთი“. ამ რუკის მიხედვით, სოფელი მდებარეობდა ჭოროხის მარცხენა ნაპირზე, ამ მდინარის მარცხენა შენაკადებს, მურღულის მდინარესა და ჭალის ღელეს შორის.

ქართველი ისტორიკოსის ზაქარია ჭიჭინაძის 1893 წელს მოწოდებული ინფორმაციის თანახმად, სოფელი წითურეთის წინ, ჭოროხის ნაპირზე პატარა კლდეზე, იდგა დიდი კოშკი. ამ კოშკს მოსახლეობა „დედოფალ თამარის კოშკს“ უწოდებდა. ეს ნაგებობა დღემდე არ შემორჩენილა.

სქოლიო

კატეგორია:ბორჩხის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთი