აჰმედ ჩელებიზადე

აჰმედ ეფენდი აბდულრაჰიმ ოღლუ ჩელებიზადე () — ქალაქ ყუბას ჯუმას მეჩეთის ახუნდი (იმამი), ყუბის ისტორიისა და მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის დამფუძნებელი, მწერალი, ეთნოგრაფი და პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლი.

 ბიოგრაფია 
აჰმედ ჩელებიზადე 1892 წელს ყუბაში დაიბადა. დაწყებითი განათლება მამამისის მიერ დაარსებულ მედრესეში მიიღო. აქ არაბულსა და სპარსულ ენებს დაეუფლა.Əhməd Əfəndi Çələbizadə 1912 წელს სწავლა ტფილისის სუნიცკის სახელობის სამხრეთ კავკასიის სასულიერო სასწავლებელში გააგრძელა, ხოლო 1913 წელს დაბრუნდა ყუბაში და გახდა ჯუმა მეჩეთის იმამის თანაშემწე.Əhməd Əfəndi Çələbizadənin «Quba rayonunun dövrün adət və qaydaları haqqında» əsərinin əlyaznasına dair 1922 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ აირჩიეს ჯუმას მეჩეთის ახუნდად. საბჭოთა ხელისუფლების პირობებში, 1930 წელს სასულიერო სტატუსზე ოფიციალურად უარი თქვა, რაც მან ერთ-ერთ გაზეთში გამოაცხადა.

ეთნოგრაფიისა და ისტორიისადმი დიდი ინტერესით შთაგონებულმა, 1924 წელს ჩელებიზადემ ყუბაში ისტორიისა და კულტურის მუზეუმი დააარსა. მუზეუმის პირველი კოლექციები  უძველეს ხელნაწერებს, იარაღს, ხალიჩებს, მონეტებს, დეკორატიულ ხელოვნებას, ეროვნული ტანსაცმლის ნიმუშებსა და მრავალენოვან ლიტერატურას მოიცავდა. მუზეუმში დაცული მასალები აგრეთვე სხვადასხვა მედრესედან გადმოცემულ საგნებს მოიცავდა და სექინეჰანიმის მეჩეთში ინახებოდა.

1932 წელს ყუბას ოლქის აღმასრულებელ კომიტეტში  მუზეუმის ორგანიზაციული სტრუქტურა და გამოფენების თემატიკა ოფიციალურად განიხილეს. მუზეუმის ექსპოზიციები რამდენიმე თემას მოიცავდა: ყუბას რეგიონის ბუნება და წიაღისეული რესურსები, ისტორიული მოვლენები და ძეგლები, ყუბის სახანოს პერიოდი, რუსული ცარიზმის დროინდელი ისტორია, ადგილობრივი მოსახლეობის ყოფა, ტრადიციები და კულტურა. 1935 წლის 14 მაისს, განათლების სახალხო კომისარიატის განკარგულებით, აჰმედ ჩელებიზადე მუზეუმის დირექტორად დაინიშნა. თუმცა, 1937 წლის რეპრესიების შედეგად იგი დააპატიმრეს, გადაასახლეს ბაქოში და 1-ლ სექტემბერს დახვრიტეს ტროიკის განაჩენით.Челебизаде Ахмед-эфенди Абдурагим оглы (1892) 1956 წლის 6 ნოემბერს იგი რეაბილიტირდა.

ჩელებიზადე ცნობილია როგორც ეთნოგრაფიული ნაშრომის — „ყუბა — ეპოქის წეს-ჩვეულებები და წესები“ ავტორი, რომელიც 1935–1937 წლებში დაწერა და რომელიც რეგიონის ხალხური ტრადიციების, რწმენების, რელიგიური რიტუალებისა და ყოველდღიური ყოფის ფართო მიმოხილვას წარმოადგენს. ნაშრომი შედგება სამი ნაწილისგან: „ყუბის რაიონის ეთნოგრაფიული მასალა“ — 57 რვეული, მეორე ნაწილი — 6 რვეული, და მესამე ნაწილი — „ჩანაწერები ყუბის რაიონში რელიგიური რიტუალების შესახებ“ — 7 რვეული, რომლებიც თანმიმდევრულად აშუქებენ ადგილობრივ ცხოვრების წესს, ქორწინების, გლოვის, დაავადებების, მკურნალობისა და დღესასწაულების ტრადიციებს, მათ შორის ნოვრუზსა და მუჰარამის ცერემონიებს.Kərimova, Tamilla. Алескер Алекпероввыдающийся археолог и этнограф АзербайджанаTarixdə iz qoyanlar: Çələbizadə Əhməd Əfəndi niyə güllələnmişdi...

მისი ეთნოგრაფიული მემკვიდრეობა დღესაც წარმოადგენს ღირებულ წყაროს აზერბაიჯანული კულტურის, ყოფისა და ტრადიციული რელიგიური პრაქტიკების შესწავლისათვის.

 სქოლიო 

კატეგორია:დაბადებული 1892
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მწერლები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები