სეტიმიანის კარიბჭე

300px|მინი
სეტიმიანის კარიბჭე () — ერთ-ერთი კარიბჭე ავრელიანეს კედლებში რომში, იტალია. ის აღმართულია სამკუთხედის ჩრდილოეთ წვეროში, რომელიც შემოხაზულია ქალაქის კედლებით, აშენებული იმპერატორ ავრელიანეს მიერ III საუკუნეში, ტრასტევერეს უბანში და იანიკულუმის მთაზე.

კარიბჭე აღნიშნავს ვია დელა ლუნგარას დასაწყისს და არის ერთადერთი კარიბჭე ტიბერის მდინარის მარჯვენა ნაპირზე (დანარჩენებია პორტა პორტუენსისი, რომელიც აღარ არსებობს, და პორტა სან პანკრაციო), რომელიც აღმართულია იმავე ადგილას, სადაც აშენდა, მიუხედავად მისი რესტავრაციებისა და რეკონსტრუქციებისა.

სახელის წარმოშობა
პორტა სეტიმიანის სახელის წარმოშობაზე რამდენიმე თეორია არსებობს. ეტიმოლოგია, რომელიც დაკავშირებულია მის მდებარეობასთან იანუსის ტაძრის ჩრდილოეთით (septentrio და Ianus ლათინურად), საკმაოდ დამაჯერებლად ჟღერს. უახლესი ჰიპოთეზები ითვალისწინებენ შესაძლებლობას, რომ სახელი მომდინარეობს სეპტიმიუს სევერუსის ეპოქის მონუმენტთან სიახლოვიდან: ეს შეიძლება ყოფილიყო აკვედუკის თაღი, რომელიც წყალს აწვდიდა იმპერატორისთვის მიძღვნილ თერმულ აბანოებს; შესაძლოა, ეს იყო ჰორტი გეტაეს (Horti Getae) შესასვლელი, ბაღებისა, რომელიც ეკუთვნოდა იმპერატორის ვაჟს, პუბლიუს სეპტიმიუს გეტას, კარაკალას ძმას და თანაიმპერატორს რამდენიმე თვის განმავლობაში; შესაძლოა, ეს ყოფილიყო უკანა კარიბჭე, რომელიც იძლეოდა ტრასტევერეს უბანში შესვლის საშუალებას, კედლებში, რომლებსაც იმ დროისთვის სამხედრო მნიშვნელობა არ ჰქონდათ. ამ შემთხვევაში, კარიბჭე უნდა დათარიღდეს სულ მცირე 60 წლით ადრე ავრელიანეს კედლების მშენებლობამდე. შუა საუკუნეებში ლეგენდების გამრავლება მოხდა: ერთ-ერთი მათგანის თანახმად, ავგუსტუსმა, იმპერატორად გახდომამდე, იანუსის ტაძარში მომლოცველობისას შვიდი ჰიმნი შეასრულა (septem Iano laudes).

ისტორია
ლივიუსის ”Ab Urbe condita libri”, I, 33. ერთ-ერთი ნაწყვეტი, რომელიც თუმცა კარიბჭეს პირდაპირ არ ახსენებს, შეიძლება მიუთითებდეს, რომ ის აშენდა მონარქიის პერიოდში; თუმცა, იმ დროს ტიბერის მარჯვენა ნაპირზე კედელი არ არსებობდა (პირველი აშენდა ძვ.წ. 87 წელს), არამედ იყო მხოლოდ სიმაგრე, რომელიც იცავდა პონს სუბლიციუსს; ამიტომ ეს ციტირება სრულიად არასანდოდ გვეჩვენება.

ყოფილი არქიტექტურული სტრუქტურის არანაირი კვალი ან ინფორმაცია არ შემორჩენილა; შესაძლოა ის უბრალოდ უკანა კარიბჭისგან ან მსგავსი სტრუქტურისგან შედგებოდა. კარიბჭე ნახსენებია (თუმცა არა სრული სიზუსტით Appian of Alexandria, Bell. Civ., I, 68.)როგორც ლუციუს კორნელიუს ცინასა და გაიუს მარიუსის მისი არმიით შეხვედრის ადგილი სოციალური ომის დროს, და არც ერთი სხვა ანტიკური დოკუმენტი არ ახსენებს მას 1123 წელს დაწერილ დოკუმენტამდე.

მნიშვნელოვანი არტერიული გზა, რომელიც გადიოდა მდინარესა და იანიკულუმს შორის, იწყებოდა პორტა სეტიმიანიდან და მიემართებოდა პორტა სანტო სპირიტოსკენ და შემდეგ წმინდა პეტრეს ბაზილიკისკენ (ამჟამად ვია დელა ლუნგარა), ადრე იწოდებოდა Via Santa-დ („წმინდა ქუჩა“), მისი მნიშვნელოვანი როლის გამო მომლოცველთა მისასვლელად. ქუჩა და კარიბჭე ნახსენებია რამდენიმე დოკუმენტში, რომლებიც თარიღდება XIV საუკუნის ბოლოთი, სადაც მოცემულია განკარგულება ორივეს სისუფთავისა და მდინარის წყალდიდობის ნამსხვრევებისგან თავისუფლების შესანარჩუნებლად და ნაგვის არ გადაყრის შესახებ, რათა გზა შეესაბამებოდეს თავის სახელსა და ფუნქციას. პაპ ნიკოლოზ V-ის მიერ 1451 წელს ჩატარებული რეკონსტრუქციის შემდეგ, 1498 წელს - ქუჩის შეძენილი მნიშვნელოვანი მნიშვნელობის გამო - პაპმა ალექსანდრე VI-მ გადააშენა კარიბჭე და გააფართოვა, სავარაუდოდ, აწია ადრინდელი დონიდან და მისცა მას ამჟამინდელი იერსახე. იმ დროს დაიკარგა წარწერა, რომელიც, ზოგიერთი თანამედროვეს თანახმად, სეპტიმიუს სევერუსს ეხებოდა; სავარაუდოდ, ეს იყო მნიშვნელოვანი მინიშნება კარიბჭის ისტორიის რეკონსტრუქციისთვის. 1643 წელს, პაპ ურბან VIII-ის მიერ იანიკულუმის კედლების მშენებლობისას, მდინარის მარჯვენა ნაპირზე ავრელიანეს კედლების თითქმის მთელი მონაკვეთი დაანგრიეს და კარიბჭე ახალ კედლებში მოაქციეს, რითაც დაკარგა ნებისმიერი სამხედრო და შესასვლელი ფუნქცია.

ბოლო რენოვაცია, რომელიც 1798 წელს პაპმა პიუს VI-მ განახორციელა, ინარჩუნებდა სამხედრო იერსახეს - გელფების საბრძოლო კბილანებით - რაც ნაკლებად გამართლებული იყო ქალაქის უბანში სრულად ინტეგრირებული კარიბჭისთვის.

ლიტერატურა
 Mauro Quercioli, Le mura e le porte di Roma. Newton Compton Ed., Rome, 1982
 Laura G. Cozzi, Le porte di Roma. F.Spinosi Ed., Rome, 1968

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ძველი რომის არქიტექტურა
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები