ჟარკო იოვანოვიჩი

ჟარკო იოვანოვიჩი (, დ. 26 დეკემბერი, 1925 – გ. 26 მარტი, 1985 ) — სერბი ბოშა მუსიკოსი, რომელიც ცნობილი გახდა ბოშათა ჰიმნის, Gelem, Gelem-ის ავტორობით.

 ბიოგრაფია 
ჟარკო იოვანოვიჩი დაიბადა 1925 წლის 26 დეკემბერს ბატაინიცაში, ბელგრადის გარეუბანში. მეორე მსოფლიო ომის დროს იგი პატიმრობაში იმყოფებოდა სამ კონცენტრაციულ ბანაკში. შემდგომში შეუერთდა იუგოსლავ პარტიზანებს. ომის პერიოდში იოვანოვიჩმა დაკარგა ოჯახის უმეტესი წევრი.

1964 წლის 21 თებერვალს იოვანოვიჩი გადასახლდა პარიზში. ის ცნობილი იყო როგორც ბოშა აქტივისტი. მონაწილეობა მიიღო ორ ბოშათა კონგრესში — 1971 წელს ლონდონის მახლობლად და 1978 წელს ჟენევაში. მეორე ბოშათა კონგრესზე იგი დაინიშნა ბოშა კულტურის მინისტრად. პარიზში იგი განსაკუთრებით ცნობილ იყო ბალალაიკის — რუსული ტრადიციული საკრავის — დაკვრით.

ჟარკო იოვანოვიჩი გარდაიცვალა 1985 წლის 26 მარტს პარიზში.

 შემოქმედება და კულტურული მემკვიდრეობა 
ჟარკო იოვანოვიჩის მოღვაწეობა ბოშათა მუსიკისა და იდენტობის სფეროში მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა არა მხოლოდ სერბეთისთვის, არამედ მთელი ევროპის ბოშური საზოგადოებისათვის. მისი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარი — Gelem, Gelem — რომელიც 1971 წელს ბოშათა პირველ მსოფლიო კონგრესზე გაჟღერდა, შემდგომში გამოცხადდა ბოშების საერთაშორისო ჰიმნად. ეს სიმღერა ეფუძნება ბოშურ ტრადიციულ მელოდიას, თუმცა იოვანოვიჩმა ტექსტში შემოიტანა ომის, დევნისა და მიგრაციის მოტივები, რაც ბოშა ხალხის საერთო ტრავმულ გამოცდილებას ეხმიანება მე-20 საუკუნის ევროპაში.

პარიზში ცხოვრების პერიოდში იოვანოვიჩი მონაწილეობდა რამდენიმე კულტურულ პროექტში, მათ შორის — რადიო და სატელევიზიო გადაცემებში, რომლებიც მიზნად ისახავდა ბოშების მიმართ სტერეოტიპების წინააღმდეგ ბრძოლას. ის იყო ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვან ხელოვანთაგანი, ვინც ბალალაიკის საშემსრულებლო ხელოვნებას ბოშურ ფოლკლორთან ორგანულად აკავშირებდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ჟარკო იოვანოვიჩის წერილობითი მემკვიდრეობა მწირია, მის სახელს უკავშირდება არაერთი მნიშვნელოვანი ინიციატივა ბოშების განათლებისა და კულტურის შენარჩუნების კუთხით. 1978 წლის ჟენევის კონგრესზე, როგორც ბოშა კულტურის მინისტრმა, იოვანოვიჩმა წამოაყენა იდეა ბოშური კულტურის კვლევითი ინსტიტუტის დაარსების შესახებ. ეს იდეა, მიუხედავად ფინანსური სირთულეებისა, შემდგომში საფუძვლად დაედო რამდენიმე ადგილობრივ პროექტს უნგრეთსა და სლოვაკეთში.
თანამედროვე ბოშა აქტივისტები იოვანოვიჩის მემკვიდრეობას განიხილავენ როგორც პოლიტიკურ და კულტურულ სიმბოლოს — ბოშური თვითმყოფადობის დაცვისა და აღიარების მიმართულებით. Gelem, Gelem-ის სიმღერა დღემდე სრულდება მრავალ საერთაშორისო ღონისძიებაზე, რომლებიც ეთმობა ბოშათა გენოციდის ხსოვნას, რითაც კიდევ უფრო ხაზგასმულია იოვანოვიჩის ისტორიული მნიშვნელობა როგორც ხელოვანის, ისე ეროვნული თვითშეგნების ფორმირებაში.

 ბოშური პოლიტიკის ფორმირება და საერთაშორისო მოძრაობა 
ჟარკო იოვანოვიჩი ერთ-ერთი პირველი იყო იმ ბოშა ინტელექტუალთაგან, ვინც ბოშათა უფლებების საკითხი პოლიტიკურ დღის წესრიგში მოაქცია არა მხოლოდ ადგილობრივ, არამედ საერთაშორისო დონეზე. 1971 წელს გამართული პირველი ბოშათა მსოფლიო კონგრესი ლონდონის მახლობლად, სადაც იოვანოვიჩი აქტიურად მონაწილეობდა, ისტორიულად მიჩნეულია როგორც იმ მომენტის დასაწყისი, როცა ბოშა ხალხმა გააჟღერა საკუთარი ეროვნული იდენტობისა და პოლიტიკური თვითგამორკვევის პრეტენზია.

მიუხედავად იმისა, რომ კონგრესის ძირითადი მონაწილეები დასავლეთ ევროპიდან იყვნენ, იოვანოვიჩის გამოცდილება იუგოსლავური პარტიზანული ომისა და ბოშათა გენოციდის პირადი ტრაგედიიდან გამომდინარე, მნიშვნელოვნად განსაზღვრავდა კონგრესზე წარმართულ დისკურსს. სწორედ მისი ინიციატივით განიხილეს ბოშათა ჰიმნისა და დროშის ოფიციალურად დამტკიცება, რაც ფართო საზოგადოებაში ბოშების აღქმაში სიმბოლური გარღვევის მაგალითი გახდა.

1978 წლის ჟენევის მეორე კონგრესზე, იოვანოვიჩის როლი კიდევ უფრო გაძლიერდა — ის დაინიშნა ბოშათა კულტურის მინისტრად ბოშათა საერთაშორისო ორგანიზაციის (IRU) სტრუქტურაში. ამ თანამდებობაზე ყოფნისას მან წამოიწყო რიგი ინიციატივები, რომლებიც უკავშირდებოდა ბოშათა ენების სტანდარტიზაციასა და ახალგაზრდობის კულტურულ განათლებას. ამ პროექტებიდან განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია პარიზში დაფუძნებული მცირე კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრი, სადაც მიმდინარეობდა რომანული ენის სწავლება და ბოშური ხელოვნების პოპულარიზაცია.

იონოვანოვიჩის საქმიანობამ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა იმ პროცესში, რაც მოგვიანებით ბოშების საერთაშორისო დღის — 8 აპრილის აღნიშვნით გაგრძელდა. ამ დღეს, ყოველწლიურად, მთელი მსოფლიოს ბოშები იკრიბებიან კულტურული, პოლიტიკური და სამხატვრო ღონისძიებებისთვის, რაც იოვანოვიჩის კულტურულ-პოლიტიკური ხედვის პირდაპირ შედეგს წარმოადგენს.

 ჟარკო იოვანოვიჩი და ბალალაიკა 
ჟარკო იოვანოვიჩი განსაკუთრებით გამოირჩეოდა ბალალაიკის შესრულების ტექნიკით, რაც მისი მუსიკალური ხელწერის განმსაზღვრელი ელემენტი გახდა. ბალალაიკა, როგორც რუსული ფესვების მქონე სამსიმიანი საკრავი, იოვანოვიჩმა ბოშურ მუსიკასთან შერწყმით ახალ მხატვრულ დონეზე აიყვანა. პარიზში ცხოვრებისა და კონცერტების განმავლობაში მისი ბალალაიკის შესრულება იქცა მრავალკულტურულობის სიმბოლოდ, რომელიც აერთიანებდა აღმოსავლურ და ბოშურ ტრადიციებს ერთ მთლიანობაში.

მისი რეპერტუარი ძირითადად მოიცავდა როგორც ტრადიციულ ბოშურ მელოდიებს, ასევე მის მიერ შექმნილ კომპოზიციებს, რომელთა ტექსტები ხშირად ეხებოდა მიგრაციას, დევნას და ბოშათა ისტორიულ ტრამვებს. იოვანოვიჩის ბალალაიკა არ იყო მხოლოდ საკრავი — იგი მისი იდენტობისა და წინააღმდეგობის სიმბოლოდ იქცა, განსაკუთრებით მე-20 საუკუნის მეორე ნახევარში, როდესაც ბოშა საზოგადოება იბრძოდა კულტურული აღიარებისა და პოლიტიკური სივრცის მოსაპოვებლად.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1925 
კატეგორია:გარდაცვლილი 1985 
კატეგორია:სერბი ბოშები
კატეგორია:ბოშა აქტივისტები
კატეგორია:ბოშა მუსიკოსები
კატეგორია:მუსიკოსები ბელგრადიდან
კატეგორია:იუგოსლავიის პარტიზანები
კატეგორია:იუგოსლავიელი ბოშები
კატეგორია:XX საუკუნის სერბი კომპოზიტორები