ხუანა ინეს დე ლა კრუსი

ხუან ინეს დე ასბახე ი რამირეს დე სანტილიანა, უფრო ცნობილი როგორც მონაზონი ხუანა ინეს დე ლა კრუზი იერონიმელი (დ. 12 ნოემბერი, 1651 – გ. 17 აპრილი, 1695), — ახალი ესპანეთის (დღევანდელი მექსიკის) მწერალი, ფილოსოფოსი, კომპოზიტორი და ბაროკოს პერიოდის პოეტი, ასევე იერონიმელთა ორდენის მონაზონი. მისი თანამედროვეები მას უწოდებდნენ „მეათე მუზას“ და „ამერიკის ფენიქსს“.

როგორც ახალი ესპანეთის ესპანურ-კრიოლის წარმოშობის ავტორი, მონაზონი ხუანა იყო ამერიკაში დაბადებულთა შორის ერთ-ერთი მთავარი შემოქმედი ესპანური ოქროს ხანის ლიტერატურაში, ისეთ მწერლებთან ერთად, როგორებიც იყვნენ ხუან რუის დე ალარკონი და გარსილასო დე ლა ვეგა „ელ ინკა“. ის ითვლება ესპანურენოვანი ლიტერატურისა და მექსიკის ლიტერატურის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ქალ ავტორად.

სორ ხუანას მნიშვნელობა სხვადასხვა საზოგადოებისთვის დროთა განმავლობაში განსხვავებული იყო: იგი წარმოდგენილიც კი იყო კათოლიკე წმინდანად გამოცხადების კანდიდატად; ასევე იქცა მექსიკური ნაციონალიზმის სიმბოლოდ, სიტყვის თავისუფლების, ქალთა უფლებების და სექსუალური მრავალფეროვნების ეტალონად, რის გამოც იგი დღემდე რჩება დავისა და დისკუსიის საგნად.

ცხოვრება
ადრეული პერიოდი
ხუანა დაიბადა სან მიგელ ნეპანტლაში (დღევანდელი სახელწოდებით — ნეპანტლა დე სორ ხუანა ინეს დე ლა კრუზი), მეხიკოს მახლობლად, როგორც უკანონო შვილი. მისი მამა იყო დონ პედრო მანუელ დე ასუახე ი ვარგას-მაჩუკა (1602–1680) — ესპანელი საზღვაო კაპიტანი კანარის კუნძულებიდან, რომელიც კოლონიურ ტრანსატლანტიკურ გადაზიდვებსა და ვაჭრობაში მონაწილეობდა. დედა — დონია ისაბელ რამირეს დე სანტილიანა ი რენდონი (1626–1690) — მაღალი ფენის კრიოლა(criolla) — ეს ტერმინი გამოიყენებოდა ესპანური კოლონიური პერიოდის დროს და აღნიშნავდა ახალ სამყაროში (ამერიკაში) დაბადებულ ესპანური წარმოშობის ადამიანს.) ქალი იყო, რომლის მამა ქირაობდა ჰასიენდა დე პანოაიანს, მეხიკოს მახლობლად.

ჰასიენდა პანოაიანი ამეკამეკაში — იყო რამირეს დე სანტილიანას ოჯახის რეზიდენცია.

არსებობს ორი განსხვავებული ნათლობის ჩანაწერი, რომლებიც ხუანას უკავშირდება — ერთი 1648 წელს სახელით „Juana“ და მეორე 1651 წელს სახელით „Inés“; ეს საკითხი დღემდე კვლევის და აკადემიური დისკუსიის საგანია., თუმცა მკვლევართა შორის თანხმობა არსებობს, რომ იგი იყო დონია ისაბელ რამირეს დე სანტილიანას სამი არალეგიტიმური შვილიდან ერთ-ერთი, რომელიც დონ პედრო დე ასუახეს ჰყავდა.

რადგან მონაზონი ხუანა, მამამ, ადრეულ ასაკში მიატოვა  და მასთან თითქმის არ ჰქონდა ურთიერთობა, ბავშვობა მთლიანად დედის ოჯახის გარემოცვაში გაატარა, პანოაიანის ნაკვეთში, ამეკამეკაში. ამ მიწის ნაკვეთს მისი დედის მამა — ხუანას ბაბუა — ქირაობდა და იქ ცხოვრობდა რამირეს დე სანტილიანას დიდი ოჯახი."Sor Juana Inés de la Cruz", Academy of American Poets 

მისი ნათესავებიდან ბევრ ქალს ერქვა „ინეს“, მათ შორის იყვნენ: ბებია — ინეს დე ბრენესი, დედის დეიდა — ინეს რამირეს დე სანტილიანა, და ბიძაშვილი — ინეს დე ბრენეს ი მენდოსა, რომელიც დაქორწინებული იყო ანტონიო დე სავედრა გუსმანის შვილიშვილზე — ამერიკაში დაბადებულ პოეტზე, რომლის ნაწერებიც დაიებჭდა.

მონაზონი ხუანა მოგვიანებით გენიოს ბავშვად აღიარეს. ის განათლებას იღებდა სახლში — პაპაიას მიწაზე, სადაც ეცნობოდა ლათინურ და ნაუატლის (აცტეკთა) ენებს,Murray, Stuart (2009). The Library: An Illustrated History. Chicago: Skyhorse Publishing. . და სწავლობდა ფილოსოფიასა და მათემატიკას. მას თავისუფლად შეეძლო ბაბუის პირადი ბიბლიოთეკის გამოყენებაც.

ბავშვობაში ინესა ხშირად იმალებოდა ჰასიენდას პატარა სამლოცველოში, სადაც კითხულობდა ისეთ წიგნებს, რომლებიც გოგონებისთვის აკრძალული იყო. სამი წლის ასაკში მან უკვე იცოდა ლათინურად წერა და კითხვა. ხუთი წლის ასაკში, გადმოცემის მიხედვით, შეეძლო არითმეტიკული გამოთვლები. რვა წლის ასაკში მან დაწერა ლექსი ევქარისტიაზე.
მოზარდობაში მან შეისწავლა ბერძნული ლოგიკა, ხოლო ცამეტი წლის ასაკში ასწავლიდა ლათინურს პატარა ბავშვებს. დიდი ხნის განმავლობაში მიიჩნეოდა, რომ მან ასევე იცოდა ნაუატლი, აცტეკური ენა, და ბავშვობაში წერდა პატარა ლექსებს ამ ენაზე, თუმცა ეს მოსაზრება ბოლო დროინდელმა კვლევებმა კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენა.

სქოლიო

კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით