მარია ლუისა აგილარი

მარია ლუისა აგილარ ურტადო ( დ. 20 ივნისი, 1938 — გ. 29 ოქტომბერი, 2015) — პირველი პროფესიონალი პერუელი ასტრონომი. სწავლობდა ლიმაში, სან-მარკოსის ეროვნული უნივერსიტეტის მათემატიკისა და ფიზიკის ინსტიტუტში. ასტრონომია დაამთავრა არგენტინაში, ლა-პლატას ეროვნულ უნივერსიტეტში. 1981 წელს, პროფესიულ დონეზე ასტრონომიის განვითარების მოტივაციით, დააფუძნა და დირექტორად ემსახურა „ასტრონომიისა და ასტროფიზიკის სემინარს“, რომელსაც დღესდღეობით ეწოდება „მუდმივი ასტრონომიისა და კოსმოსური მეცნიერებების სემინარი“ სან-მარკოსის ეროვნულ უნივერსიტეტში.

ბიოგრაფია
დაიბადა ხაუხა, ქალაქში სადაც პირველი სამი წელი იცხოვრა. დაწყებითი და საშუალო განათლება მიიღო ლიმაში, ელვირა გარსია ი გარსიას სკოლაში. 1958 წელს შევიდა სან-მარკოსის ეროვნული უნივერსიტეტის მათემატიკის სკოლაში. გაემგზავრა არგენტინაში ასტრონომიის შესასწავლად ლა-პლატას ეროვნული უნივერსიტეტის ასტრონომიისა და გეოფიზიკის ობსერვატორიაში; იმ დროს პერუში ასეთი პროფესიული სპეციალობა არ არსებობდა. სპეციალიზდებოდა ასტრონომიულ სპექტროსკოპიაში, ვარსკვლავურ ატმოსფეროებსა და ცვლად ვარსკვლავებში.

1969 წელს დაბრუნდა პერუში და დაიწყო სწავლება ეროვნულ საინჟინრო უნივერსიტეტსა და სან-მარკოსის ეროვნულ უნივერსიტეტში. პირველ წლებში შექმნა „ასტრონომიული პარასკევები“, ასტრონომიის პოპულარიზაციის სივრცე, რომელიც დღემდე შენარჩუნებულია და პერუს ისტორიაში უწყვეტი საუბრებისა და კონფერენციების ყველაზე ძველ სერიად იქცა.

1981 წელს მარია აგილარმა დააფუძნა ასტრონომიისა და ასტროფიზიკის სემინარი, რომელიც 2001 წელს გადაერქვა და მუდმივი ასტრონომიისა და კოსმოსური მეცნიერებების სემინარი - SPACE ეწოდა.

1982 წელს აღიარებულ იქნა საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის წევრად, იყო 46-ე კომისიის „ასტრონომიული განათლება და განვითარება“ და C1 WG „ასტრონომიის სასკოლო განათლების ქსელი“ (NASE) წევრი.

1984 წლის იანვარში ხელი შეუწყო და მართა „სან-მარკოს საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის შეთანხმებას“, რითაც შესაძლებელი გახდა პირველი მოწვეული ლექტორის პროგრამა საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ პერუში. 1985 წელს კოორდინაცია გაუწია დოქტორების ჩამოსვლას: ხოსე ლუის სერსიკის — არგენტინელი და გალაქტიკების სპეციალისტის, იოსიპ კლეჩეკის — ჩეხი მზის მკვლევარის და ხორხე საჰადეს — საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის პირველი ლათინოამერიკელი პრეზიდენტის.ref></ref>

1999-2000 წლებში იყო პერუული გაზეთის "El Comercio" კვირის დამატების ენთუზიასტი თანამშრომელი მეცნიერებისა და ასტრონომიის საკითხებზე.

2009 წლის ასტრონომიის საერთაშორისო წლის აღნიშვნის გლობალური ღონისძიებების ფარგლებში, დაინიშნა „ერთადერთ საკონტაქტო პირად“ პერუსა და საერთაშორისო ასტრონომიულ კავშირს შორის, რითაც ხელი შეუწყო და მონაწილეობა მიიღო პერუში იმ წლის განმავლობაში განათლებისა და საინფორმაციო ღონისძიებების სერიაში, როგორიცაა „ასტრონომიული პარასკევები“, „მოგზაური ტელესკოპი“, „გალილეოს მასწავლებელთა მომზადების პროგრამა“ და „გალილეო მობაილი“, სხვებს შორის.

აგილარი იყო სან-მარკოსის ასტრონომიული ობსერვატორიის საგანმანათლებლო და ტურიზმის პროექტის ინიციატორი მარანგანიში, კუსკოში, რომელიც გაიხსნა მისი გარდაცვალების შემდეგ 2016 წელს.

ბოლო წლებში იყო პროგრამის „კულტურა, მეცნიერება და ტექნოლოგია“ წამყვანი რადიო "Cielo"-ზე და „მეცნიერება და კულტურა“ პროგრამაში „კულტურის სახეები“, ტელეარხზე "Juan 19".

მარია აგილარი წარმოდგენილი იყო როგორც ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟი თეატრალურ პიესაში „ჩვენი დიდი თავგადასავალი მეცნიერებაში“, რომელსაც რეჟისორობდა როსიო ლინო და სცენარის ავტორი იყო პაოლა ვისენტე ჩოკანო.

ჯილდოები და წევრობები
Division C განათლების, პოპულარიზაციისა და მემკვიდრეობის ყოფილი წევრი, IAU (2015 წლამდე)
კომისია C1-ის ასტრონომიული განათლებისა და განვითარების ყოფილი წევრი, IAU (2015)
კომისია 46-ის ასტრონომიული განათლებისა და განვითარების ყოფილი წევრი, IAU (2015 წლამდე)
კომისია C1 WG ასტრონომიის სასკოლო განათლების ქსელის (NASE) ყოფილი წევრი, IAU (2015)
Division XII კავშირის მასშტაბის აქტივობების ყოფილი წევრი, IAU (2012 წლამდე)
ხოსე ანტონიო ენსინასის საპატიო მედალი, Magisterial Derrama-ს მიერ მინიჭებული (2010)

სქოლიო

კატეგორია:პერუელი მეცნიერები
კატეგორია:ქალი ასტრონომები
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:დაბადებული 20 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2015
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ოქტომბერი