დუშან იურკოვიჩი

დუშან სამუელ იურკოვიჩი (, დ. 23 აგვისტო, 1868, ტურა-ლუკა, ტრენჩინის მხარე — გ. 21 დეკემბერი, 1947, ბრატისლავა) — სლოვაკი არქიტექტორი, ეთნოგრაფი და მხატვარი. იგი განსაკუთრებით ცნობილია პირველი მსოფლიო ომის დროინდელი დასავლეთ გალიციის სამხედრო სასაფლაოების მრავალრიცხოვანი პროექტებით, რომელთაგან ბევრი ისტორიულ ძეგლად ითვლება.

ბიოგრაფია
დუშან იურკოვიჩი დაიბადა 1868 წლის 23 აგვისტოს ქალაქ ტურა-ლუკაში, ხელოსნების ოჯახში, რომლებიც ხალხური რეწვით იყვნენ დაკავებულნი. საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ ის საცხოვრებლად ვენაში გადავიდა, სადაც 1884 წლიდან 1889 წლამდე სწავლობდა ეროვნული სამრეწველო სკოლაში. სწავლის დასრულების შემდეგ იურკოვიჩი ქალაქ მარტინში დასახლდა და ხის ნაკეთობების ოსტატად მუშაობა დაიწყო. მოგვიანებით იგი ვსეტინში გადავიდა და სწავლა განაგრძო მიხალ ურბანეკის სახელოსნოებში. 1895 წელს იურკოვიჩმა თავისი ხის ნამუშევრები პრაღაში, ჩეხურ-სლოვაკურ ეთნოგრაფიულ გამოფენაზე, წარმოადგინა. ამავე პერიოდში მან სხვა არქიტექტორებთან ერთად მორავიაში რამდენიმე შენობის პროექტზე იმუშავა.

200px|მინი|მარცხნივ|დუშან იურკოვიჩის ძეგლი ბრატისლავაში

1899 წელს დუშან იურკოვიჩი ბრნოში გადავიდა საცხოვრებლად და იქ საკუთარი სამშენებლო ბიურო დააარსა, რომლის პირველ პროექტს ადგილობრივი სკოლის შენობის მშენებლობა წარმოადგენდა. ბრნოში ყოფნისას იურკოვიჩი დაახლოვდა გამოჩენილ ჩეხ მწერლებთან — ირჟი მაგენთან, ძმებთან ალოის და ვილემ მრშტიკებთან, ასევე იოზეფ მერგაუტთან. მის ყველაზე ცნობილ ნამუშევრად ბრნოში ითვლება ჟაბოვრჟესკში მდებარე ვილა, რომელიც ხალხური ხელოვნებისა და ვენის მოდერნის სტილის ელემენტებს აერთიანებს. იურკოვიჩი ასევე მონუმენტური ხელოვნების მოყვარულთა საზოგადოების შენობის პროექტის ავტორია და მონაწილეობდა ნოვე-მესტო-ნად-მეთუიეს ციხესიმაგრის რეკონსტრუქციაში.

პირველი მსოფლიო ომის დროს დუშან იურკოვიჩი ავსტრო-უნგრეთის არმიაში ჩაიწერა და მსახურობდა „კ. და კ. სამხედრო კომენდატურის სამხედრო დაკრძალვების დეპარტამენტში“, კრაკოვში. იგი დაახლოებით 40 სამხედრო სასაფლაოს პროექტის ავტორია დასავლეთ გალიციაში, ქალაქ ნოვი-ჟმიგრუდის მიმდებარედ (დღევანდელი პოლონეთის მალოპოლსკის სავოევოდო). იურკოვიჩის მიერ შექმნილი სასაფლაოები გამოირჩევა ლემკური (აღმოსავლეთ სლავური ეთნიკური ჯგუფი ლემკივშინაში) ხალხური ხელოვნების თვალსაჩინო გავლენით.

ომის დასრულების შემდეგ დუშან იურკოვიჩი დაბრუნდა ჩეხოსლოვაკიაში და დასახლდა ბრატისლავაში. სწორედ ამ პერიოდში მან შექმნა მნიშვნელოვანი მემორიალური ნაგებობები: სლოვაკი მწერლის და ფილოსოფოსის იოზეფ გურბანისა და სლოვაკური ეროვნული მოძრაობის მოღვაწის, ფრანგი გენერლის მილან შტეფანიკის აკლდამები, ასევე — სლოვაკური ეროვნული აჯანყების მონუმენტი და საბაგირო გზა ლომნიცკი-შტიტის მთაზე.

დუშან იურკოვიჩი გარდაიცვალა 1947 წლის 21 დეკემბერს და დაკრძალულია ქალაქ ბრეზოვა-პოდ-ბრადლომში.

ჯილდოები
ტომაშ გარიგ მასარიკის ორდენი, I ხარისხის (1991 წელი, ჩეხოსლოვაკია — მიენიჭა სიკვდილის შემდეგ)
პრიბინას ჯვარი, I კლასის (2007 წლის 1 იანვარი, სლოვაკეთი — მიენიჭა სიკვდილის შემდეგ)Pribinov kríž, I. trieda
ჩეხოსლოვაკიის სახალხო არტისტის წოდება (1945 წლის 11 დეკემბერი)

ლიტერატურა
 Martin Kusý: Architektúra na Slovensku 1918—1945, Bratislava, PALLAS 1971
 Dana Bořutová, A. Zajková, Matúš Dulla: Dušan Jurkovič, súborný katalóg pri príležitosti súbornej výstavy architektonického diela, Bratislava, SAS 1993
 Dana Bořutová-Debnárová: Dušan Samo Jurkovič — osobnosť a dielo, Pallas, 1993, ISBN 80-7095-017-X
 Matúš Dulla: Dejiny architektúry 20. storočia, Bratislava, STU 2002, ISBN 80-227-1650-2
 Matúš Dulla, Henrieta Moravčíková: Architektúra Slovenska v 20. storočí, SLOVART, BA 2002, ISBN 80-7145-684-5,
 Adolph Stiller, Štefan Šlachta: Architektúra Slovenska — impulzy a reflexie, publikácia k rovnomennej výstave, Wien, Verlag Anton Pustet, 2003
 Adolph Stiller, Štefan Šlachta: Architektúra Slovenska — impulzy a reflexie, kniha, Slovart, ISBN 3-7025-0473-7,
 Slovenský biografický slovník

რესურსები ინტერნეტში
 Биография 

სქოლიო

კატეგორია:სლოვაკები საქმიანობის მიხედვით
კატეგორია:არქიტექტორები მიმდინარეობების მიხედვით