ადამიანის უფლებები საქართველოში

ადამიანის უფლებები საქართველოში გარანტირებულია ქვეყნის კონსტიტუციით . არსებობს საქართველოს ადამიანის უფლებათა დამოუკიდებელი სახალხო დამცველი, რომელიც აირჩევა პარლამენტის მიერ იმის უზრუნველსაყოფად, რომ აღნიშნული უფლებები დაცული იყოს.   თუმცა, ორგანიზაცია, Amnesty International, Amnesty International on Georgia   Human Rights Watch,  შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტი US State Department Human rights report on Georgia 2009 US State Department Human rights report on Georgia 2022 და საქართველოს ოპოზიციის მიერ არაერთხელ იქნა გამოთქმული ბრალდებები იმასთან დაკავშირებით, რომ ეს უფლებები ხშირად ირღვევა

გარდა ამისა, ყოფილი საქართველოს სსრ-ის ტერიტორიის დაახლოებით 20% ოკუპირებულია (საქართველოს მთავრობისა და ბევრი სხვა ქვეყნის შეხედულებით ეს ტერიტორიები ოკუპირებულად მიიჩნევა); ხშირია ადამიანის უფლებების დარღვევის ბრალდებები ამ ტერიტორიებზე, აფხაზეთსა და სამხრეთ ოსეთში

 უმცირესობათა უფლებები 
საქართველოს ხელისუფლებამ გადადგა პოზიტიური ნაბიჯები რელიგიური უმცირესობების დაცვის მიმართულებით. რევოლუციის შემდეგ შემცირდა სხვადასხვა რწმენის მქონე პირებზე თავდასხმები, ხოლო ამ თავდასხმების ერთ-ერთი ლიდერი, ბასილ მკალავიშვილი, დააკავეს და დააპატიმრეს სამართალდამცავებმა. პრემიერ-მინისტრი ზურაბ ჟვანია აქტიური მხარდამჭერი იყო რელიგიური ორგანიზაციებისთვის სახელმწიფო აღიარების მინიჭებისა, თუმცა მას დიდი წინააღმდეგობა შეხვდა საკუთარი მთავრობის შიგნით: თავად პრეზიდენტმაც კი განაცხადა, რომ სახელმწიფომ უნდა გააკეთოს ყველაფერი „საქართველოს საზიანო უცხოური გავლენებისგან დასაცავად“. მიუხედავად იმისა, რომ 2005 წელს განხორციელებულმა რეფორმებმა უმცირესობის ეკლესიებს რეგისტრაციის საშუალება მისცა, საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას კვლავ მნიშვნელოვანი მონოპოლია გააჩნია ქვეყანაში, ხოლო რელიგიურ უმცირესობებს ხშირად უჭირთ თუნდაც სამლოცველო ადგილების აშენება.

2002 წლის კონკორდატი, რომელიც გაფორმდა საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიასა და საქართველოს მთავრობას შორის, კვლავ ძალაშია. აღნიშნული შეთანხმება საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას ანიჭებს პრივილეგირებულ სტატუსს და აძლევს ავტორიტეტს ყველა რელიგიურ საკითხზე. ეს არის ერთადერთი ეკლესია, რომელიც თავისუფლებულია გადასახადებისგან და მას ხშირად ეთხოვება კონსულტაციები სახელმწიფო საქმეებთან დაკავშირებით. საგადასახადო შეღავათების გარდა, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია ფინანსურადაც ფინანსდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან. ამის ძირითადი მიზეზი ის არის, რომ ეკლესია ყოველთვის აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის კულტურულ განვითარებაში და, როგორც სხვა მართლმადიდებელ ქვეყნებში, საქართველოში კულტურასა და რელიგიას შორის ზღვარი ხშირად ბუნდოვანია.

საქართველომ 2005 წელს მოახდინა ეროვნულ უმცირესობათა დაცვის კონვენციის (FCNM) რატიფიცირება. არასამთავრობო ორგანიზაცია „ტოლერანტობა“ 2008 წელს მიუთითებს, რომ რამდენიმე მუხლის შესრულებაზე საქართველოს პარლამენტმა გააკეთა გამონაკლისი. კონკრეტულად, ტოლერანტობა ამტკიცებს, რომ კულტურულ, საგანმანათლებლო და ადმინისტრაციულ საკითხებში ეროვნული უმცირესობების ენებზე სრულფასოვანი თვითგამოხატვის მუხლები ვერ სრულდება. მაგალითად მოჰყავს აზერბაიჯანული სკოლების რაოდენობის შემცირება და ის ფაქტი, რომ ზოგიერთ სკოლაში დირექტორებად ინიშნებიან პირები, რომლებიც არ ფლობენ აზერბაიჯანულ ენას.

2023 წლის მარტში მიღებულ იქნა ადამიანის უფლებების დაცვის ეროვნული სტრატეგია.

 გამოხატვისა და მედიის თავისუფლება 
სიტყვის, გამოხატვისა და მედიის თავისუფლება, ზოგადად, გარანტირებულია საქართველოში, თუმცა არსებობს შემთხვევები, როდესაც ეს თავისუფლებები ირღვევა — განსაკუთრებით აღსანიშნავია 2007 წლის საქართველოს პროტესტები, როცა სპეცრაზმმა შეუტია ტელეკომპანია „იმედის“ შტაბ-ბინას, რის შედეგადაც არხმა შეწყვიტა დემონსტრაციების გაშუქება.CNN, Georgia: State of emergency called , 7.11.2007

2023 წელს საქართველომ პროგრესი განიცადა მსოფლიო პრესის თავისუფლების ინდექსში და 89-ე ადგილიდან 77-ე ადგილზე გადაინაცვლა.

 პატიმართა ძალადობა 
წლების განმავლობაში, ადამიანის უფლებების დაცვის ორგანიზაციები მოუწოდებდნენ პრეზიდენტ სააკაშვილს და მის მთავრობას, გამოეძიებინათ მტკიცებული ძალადობა საქართველოს ციხეებში. 2010 წელს ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებების კომისიამ განაცხადა: „საქართველოს ციხეებსა და სასჯელაღსრულებით დაწესებულებებში (რომლებიც ევფემისტურად „სასწორებლო დაწესებულებებად“ მოიხსენიებიან) საცხოვრებელი პირობები არ უწყობს ხელს პატიმრების მდგომარეობის გაუმჯობესებას. პირიქით, სისტემა წარმოადგენს საერთაშორისო სტანდარტების დარღვევას სასჯელაღსრულების სფეროში. ციხეებში წამების შესაჩერებლად დახმარების თხოვნები ხშირია. იმის შიშით, რომ ვითარება გაუარესდება, პატიმრები თავიდან იცილებენ დამნაშავე პირების დასახელებას.“

2010 წლისთვის ციხეებსა და ბანაკებში სამედიცინო მომსახურება უკიდურესად არასაკმარისი იყო, რაც იწვევდა უკიდურესად მაღალ სიკვდილიანობას. პატიმრების ადამიანის უფლებები უბრალოდ იგნორირებული იყო.“ სხვა არაერთი ორგანიზაცია, მათ შორის აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი 2008 წელს, აფრთხილებდნენ სააკაშვილის მთავრობას.

მიუხედავად საერთაშორისო გაფრთხილებებისა და გაწეული ზეწოლისა გაერთიანებული ეროვნული მოძრაობის ხელისუფლებაზე, ადამიანის უფლებების დამცავი ორგანიზაციები თითქმის არ აღნიშნავდნენ რაიმე გაუმჯობესებას.

ევროპის კავშირმა მკაცრად დაგმო პატიმრების წამება და მოუწოდა საქართველოს ხელისუფლებას, დაესაჯათ დამნაშავეები. ევროკავშირის საგარეო პოლიტიკის ხელმძღვანელმა კეტრინ ეშტონმა განაცხადა, რომ ის „შეძრულია შოკისმომგვრელი კადრებით, რომლებიც ასახავს გლდანის ციხეში პატიმრებზე განხორციელებულ ძალადობას. მნიშვნელოვანია, რომ ეს და სხვა შემთხვევები სრულყოფილად და გამჭვირვალედ გამოიძიონ და დამნაშავეები პასუხისგებაში მისცენ,“ ნათქვამი იყო განცხადებაში.

გაეროს ადამიანის უფლებების ოფისის სპიკერმა ჟენევაში, რუპერტ კოლვილმა, მოუწოდა საქართველოს „დაუყოვნებლივ, მიუკერძოებლად და ეფექტიანად გამოიძიოს ძალადობის ყველა შემთხვევა და გადადგას ნაბიჯები იმის უზრუნველსაყოფად, რომ ციხეები და დაკავების ცენტრები იმართებოდეს საერთაშორისო ადამიანის უფლებების კანონმდებლობისა და სტანდარტების შესაბამისად.“

ადამიანის უფლებების დაცვის ორგანიზაციების ეს კრიტიკა დაემთხვა 2012 წელს საქართველოში თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების ჩატარების თაობაზე გამოხატულ საერთაშორისო შეშფოთებას.

 2013 პოლიტპატიმრების გათავისუფლება 
2013 წლის 13 იანვარს საქართველოს პარლამენტის მიერ პოლიტპატიმრებად აღიარებული 190 პირი გათავისუფლდა ციხიდან ამნისტიის კანონის საფუძველზე. აღნიშნული კანონი 2012 წელს მიღებულ იქნა „ქართული ოცნების“ დეპუტატების ინიციატივით, მიუხედავად იმ ფაქტისა, რომ ის ვეტოთი დაბლოკა მოქმედმა პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა.Olesya Vartanyan (January 13, 2013).https://www.nytimes.com/2013/01/14/world/europe/georgia-frees-190-inmates-deemed-political-prisoners.html. The New York Times. Retrieved January 14, 2013.

 ანტი-ლგბტ ძალადობა და კონტრაქციები 

2021 წლის პრაიდის თვეში, ქართულმა ლგბტქ აქტივისტებმა გააუქმეს დაგეგმილი პრაიდ მარში მას შემდეგ, რაც ანტი-ლგბტ პროტესტის მონაწილეებმა შტურმით აიღეს Tbilisi Pride-ის ოფისი და თავს დაესხნენ დაახლოებით 50 ჟურნალისტს. ანტი-ლგბტ პროტესტის მონაწილეები ჟურნალისტებს ადანაშაულებდნენ ტრადიციული ქართული ღირებულებების წინააღმდეგ მოქმედებაში. Tbilisi Pride-მა დაადანაშაულა მთავრობა და ეკლესია ლესბოსელ, გეი, ბისექსუალი და ტრანსგენდერი (ლგბტ) საზოგადოების წინააღმდეგ „სიძულვილის უზარმაზარი ტალღის“ წახალისებასა და მოქალაქეების უფლებების დაუცველობაში.

მომდევნო დღეს ძალადობის გამო გაჩენილი საზოგადოების აღშფოთების შემდეგ, ათასობით ადამიანი შეიკრიბა საქართველოს პარლამენტის წინ ჰომოფობიის წინააღმდეგ საპროტესტო აქციაზე, სადაც მათ გაშალეს ცისარტყელას ფერი დროშა, მონაწილეები კი მხურვალედ აპლოდირებდნენ და მღეროდნენ საქართველოს ეროვნულ ჰიმნს.Opposition, Activists, Tbilisi Pride Hold Silent Rally ‘for Freedom’, 7 July 2021Netgazeti, 7 July 2021

სულ საქართველოს ხელისუფლებამ ანტი-ლგბტ არეულობებთან დაკავშირებით დააკავა 102 ადამიანი; მათგან 68 გათავისუფლდა გირაოს საფუძველზე, ხოლო დანარჩენები სასამართლოს წინასასამართლო გადაწყვეტილებამდე პატიმრობაში დარჩნენ.102 Detained as Far-Right Rallies Again, Civil Georgia, 07/07/2021 2021 წლის 9 ივლისს თბილისის საქალაქო სასამართლომ უარი თქვა გირაოზე და წინასწარ პატიმრობაში დატოვა კიდევ 4 ძალადობრივი ჯგუფის წევრი. წინასასამართლო სხდომაზე მოსამართლემ დაადგინა, რომ ანტი-ლგბტ აქტივისტების ქმედებები „კრიმინალთან ერთად სახელმწიფოს სტაბილურობასაც აქვეითებს. ისინი ბნელი და სამარცხვინოა...“Judge denies bail to those accused of attacking journalists in Georgia , JAM News, 09.07.2021

 მთავრობამ წარადგინა კანონპროექტი ლგბტ დაცვის ყველა მექანიზმის მოსახსნელად 
2024 წელს წარდგენილი კანონპროექტი მიზნად ისახავდა ლგბტ ადამიანების ყველა დაცვის მექანიზმის გაუქმებას, „ალტერნატიული საქორწინო კავშირების“ აკრძალვას, ტრანსგენდერობის უკანონოდ გამოცხადებას, პირადობის დამადასტურებელ დოკუმენტებში ტრანსგენდერის სტატუსის ამოღებას და ლგბტ თემის საჯარო გამოხატვის სრულად აკრძალვას. კანონპროექტი საქართველოს პარლამენტმა დაამტკიცა 4 სექტემბერს. ევროპის კავშირმა და სხვადასხვა ადამიანის უფლებების ორგანიზაციებმა დაგმეს ეს გადაწყვეტილება.https://www.lemonde.fr/en/european-union/article/2024/09/18/eu-foreign-policy-chief-urges-georgia-to-retract-bill-restricting-lgbtq-rights_6726473_156.html

 ისტორიული სიტუცია 
შემდეგი სქემა ასახავს საქართველოს რეიტინგებს 1991 წლიდან მოყოლებული Freedom House-ის მიერ ყოველწლიურად გამოქვეყნებულ ანგარიშში „თავისუფლება მსოფლიოში“ (Freedom in the World). რეიტინგში 1 ნიშნავს „თავისუფალს“, ხოლო 7 — „არათავისუფალს“.https://freedomhouse.org/sites/default/files/2024-02/Country_and_Territory_Ratings_and_Statuses_FIW_1973-2024.xlsx

ისტორული მაჩვენებელი წელიპოლიტუკური უფლებებისამოქალქო უფლებებისტატუსიპრესიდენტი/სახელმწიფოს მეთაური 199165შეზღუდული თავისუფლებაზვიად გამსახურდია 199245ნაწილობრივ თავისუფალიზვიად გამსახურდია 199355ნაწილობრივ თავისუფალიედუარდ შევარდნაძე 199455ნაწილობრივ თავისუფალიედუარდ შევარდნაძე 199545ნაწილობრივ თავისუფალიედუარდ შევარდნაძე 199644ნაწილობრივ თავისუფალიედუარდ შევარდნაძე 199734ნაწილობრივ თავისუფალიედუარდ შევარდნაძე 199834ნაწილობრივ თავისუფალიედუარდ შევარდნაძე 199934ნაწილობრივ თავისუფალიედუარდ შევარდნაძე 200044ნაწილობრივ თავისუფალიედუარდ შევარდნაძე 200144ნაწილობრივ თავისუფალიედუარდ შევარდნაძე 200244ნაწილობრივ თავისუფალიედუარდ შევარდნაძე 200344ნაწილობრივ თავისუფალიედუარდ შევარდნაძე 200434ნაწილობრივ თავისუფალინინო ბურჯანაძე (აქტიური) 200533ნაწილობრივ თავისუფალიმიხეილ სააკაშვილი 200633ნაწილობრივ თავისუფალიმიხეილ სააკაშვილი 200744ნაწილობრივ თავისუფალიმიხეილ სააკაშვილი 200844ნაწილობრივ თავისუფალინინო ბურჯანაძე (აქტიური) 200944ნაწილობრივ თავისუფალიმიხეილ სააკაშვილი 201043ნაწილობრივ თავისუფალიმიხეილ სააკაშვილი 201143ნაწილობრივ თავისუფალიმიხეილ სააკაშვილი 201233ნაწილობრივ თავისუფალიმიხეილ სააკაშვილი 201333ნაწილობრივ თავისუფალიმიხეილ სააკაშვილი 201433ნაწილობრივ თავისუფალიგიორგი მარგველაშვილი 201533ნაწილობრივ თავისუფალიგიორგი მარგველაშვილი 201633ნაწილობრივ თავისუფალიგიორგი მარგველაშვილი 201733ნაწილობრივ თავისუფალიგიორგი მარგველაშვილი 201833ნაწილობრივ თავისუფალიგიორგი მარგველაშვილი 201933ნაწილობრივ თავისუფალისალომე ზურაბიშვილი 202043ნაწილობრივ თავისუფალისალომე ზურაბიშვილი 202143ნაწილობრივ თავისუფალისალომე ზურაბიშვილი 202243ნაწილობრივ თავისუფალისალომე ზურაბიშვილი 202343 ნაწილობრივ თავისუფალისალომე ზურაბიშვილი

 ლიტერატურა 
 სქოლიო 

კატეგორია:ადამიანის უფლებები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ადამიანის უფლებები საქართველოში