დვერას კოშკი

დვერას კოშკი () — მცირე სარეკონო კოშკი დვერას ყურეში, მდებარეობს სან ლორენცის ტერიტორიაზე, კუნძულ გოცოზე, მალტაში. კოშკი დასრულდა 1652 წელს და ის ეკუთვნის ლასკარისის კოშკების სისტემას. შენობა კარგად არის შემონახული და ღიაა ვიზიტორებისთვის.
დვერას კოშკი გოცოზე შემორჩენილ ოთხ სანაპირო სარეკონო კოშკთაგან ერთ-ერთია. დანარჩენი სამი კოშკია: შლენდის კოშკი, მჯარშ იშ-შინის კოშკი და ისოპუს კოშკი.

ისტორია 
დვერას კოშკი აშენდა 1652 წელს დიდი ოსტატი ჯოვანი პაოლო ლასკარისის მმართველობის პერიოდში, და მისი დაფინანსება უზრუნველყო გოცოს უნივერსიტეტმა. ის ლასკარისის კოშკების სისტემის ნაწილია, რომელიც ემსახურებოდა სანაპიროს მეთვალყურეობას და მეკობრეების შეჭრისგან დაცვას. ამ კოშკს, სხვა მსგავს კოშკებთან ერთად, შეეძლო კომუნიკაცია ახლომდებარე თავდაცვით ნაგებობებთან კოცონითა და კვამლით – ღამითა და დღისით, შესაბამისად. კოშკის შენახვის ხარჯები იფარებოდა ახლომდებარე მარილის ტბებიდან მარილის მოპოვებით.

XVIII საუკუნეში კოშკი აღიჭურვა სამი 6-ფუნტიანი ქვემეხით. 1744 წელს დიდმა ოსტატმა პინტომ ფუნგუსის კლდეზე () ასვლა არალეგალურად გამოაცხადა, რადგან ითვლებოდა, რომ იქ მოსახვედრ ბრტყელ ზედაპირზე იზრდებოდა მცენარე, რომელიც ცნობილია როგორც მალტური სოკო, და მას სამკურნალო ძალა მიეწერებოდა. დვერას კოშკი ამ მიზნით გამოიყენებოდა დაკვირვების პუნქტად, რათა არავის შესძლებოდა კლდეზე ასვლა.

1839-1873 წლებში კოშკს მართავდა მალტის სამეფო არტილერიის სასაზღვრო ძალა (Royal Malta Fencible Artillery). ის შემდეგ მიტოვებული იყო 1914 წლამდე, როდესაც პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში მალტის მეფის საკუთარი პოლკი (King's Own Malta Regiment) და მალტის სამეფო არტილერია იქ განლაგდნენ. კოშკი მართავდა მე-3 როტას და თავდაპირველად შეიარაღებული იყო ორი 12-ფუნტიანი ქვემეხით (მოგვიანებით – ოთხით). მეორე მსოფლიო ომის დროს კოშკი კვლავ გამოიყენებოდა დაკვირვების პუნქტად. 1943 წლის 27 მარტს კაპიტანმა ფრენკ დებონომ და კარმელო ზაჰრამ, რომლებიც იქ იმყოფებოდნენ, გადაარჩინეს ბრიტანელი პილოტი, რომელმაც თავისი Mark Vb Spitfire კოსკრის ახლოს დაჯდა, დვერას ყურის კლდოვან ზონაში.

1956 წელს კოშკი იჯარით გადაეცა ჯერალდ დე ტრაფორდს. მოგვიანებით იგი მძიმე  მდგომარეობაში გადაეცა არასამთავრობო ორგანიზაცია Din l-Art Ħelwa-ს, რომელმაც დაიწყო მისი აღდგენა და დაცვა.

დვერას კოშკი სტრატეგიულად განთავსებულია ზღვისპირა ფერდობზე, რაც უზრუნველყოფდა მისი ვიზუალური კონტაქტის შესაძლებლობას როგორც შლენდისა და ისოპუს კოშკებთან, ასევე ღია ზღვასთან. თავდაპირველი სამშენებლო სამუშაოებისას გამოყენებული იყო ადგილობრივი კირქვა, რაც ახასიათებს მალტური სამხედრო არქიტექტურის ტრადიციას XVII საუკუნეში. კოშკს აქვს კვადრატული გეგმა, ორი სართული და ბრტყელი სახურავი, რომელიც თავდაცვით ფუნქციებთან ერთად კომუნიკაციისათვისაც გამოიყენებოდა.Spiteri, Stephen C. (2001). Fortresses of the Knights. Book Distributors Limited. ISBN 99909-0-255-2.

თანამედროვე მდგომარეობა 

კოშკი აღადგინა არასამთავრობო ორგანიზაციამ Din l-Art Ħelwa 1997–1999 წლებში. დღესდღეობით შენობა კარგ მდგომარეობაშია და ღიაა საზოგადოებისთვის — კოშკის მონახულება უფასოა.

მნიშვნელოვანია ისიც, რომ დვერას კოშკი წარმოადგენს ერთ-ერთ უადრესმაგალითს სამოქალაქო თავდაცვის სისტემისა გოცოზე, რომლის შენახვაც პირდაპირ იყო დაკავშირებული ადგილობრივი საზოგადოების თვითმმართველობის — გოცოს უნივერსიტეტის — ფინანსებთან. კოშკის სიახლოვეს მდებარეობს უნიკალური ბუნებრივი ფორმაცია — ფუნგუსის კლდე და ყოფილი ლაჟვარდოვანი თაღი, რაც ამ ადგილის ტურისტულ და ეკოლოგიურ ღირებულებას ზრდის.National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. Superintendence of Cultural Heritage, Malta. Accessed March 2025.

აღსანიშნავია, რომ დვერას კოშკი დღეისათვის განიხილება როგორც წარმატებული მაგალითი კულტურული მემკვიდრეობის გადარჩენისა და რესტავრაციისა მალტაში. Din l-Art Ħelwa-ს ძალისხმევით კოშკს განესაზღვრა საგანმანათლებლო ფუნქციაც — ის მასპინძლობს დროებით გამოფენებსა და ტურისტულ ტურს, რაც ხელს უწყობს საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებას ქვეყნის სამხედრო ისტორიის შესახებ.Farrugia Randon, Stanley. Heritage Saved – Din l-Art Ħelwa – 1965–2015. Miller Distributors Ltd., 2015, გვ. 163–170.|

 არქიტექტურა და კულტურული მნიშვნელობა 
დვერას კოშკი წარმოადგენს შუა საუკუნეების არქიტექტურის ნიმუშს, რომელიც აშენებულია ქვის მასალისგან და გამოირჩევა თავისი სიმაღლითა და სტრატეგიული მდებარეობით. კოშკი მდებარეობს სერბეთის ერთ-ერთ ისტორიულ რეგიონში და ითვლება ეროვნული მემკვიდრეობის ნაწილად.

კოშკის არქიტექტურა მოიცავს მრგვალ ფორმას, რომელიც უზრუნველყოფს 360 გრადუსიან ხედვას მიმდებარე ტერიტორიაზე. მისი კედლები სქელია და გამძლეა, რაც მიუთითებს მის თავდაცვით ფუნქციაზე. კოშკის შიგნით არსებული კიბეები და სართულები მნახველებს საშუალებას აძლევს, დაათვალიერონ მისი ინტერიერი და გაეცნონ მის ისტორიას.

დვერას კოშკი ასევე ასოცირდება სერბეთის კულტურულ მოძრაობასთან, რომელიც ცნობილია როგორც "დვერი" (სერბ. Dveri). ეს მოძრაობა დაარსდა 1999 წელს, როგორც ქრისტიანულ-მემარჯვენე ახალგაზრდული ორგანიზაცია, და მოგვიანებით გადაიქცა პოლიტიკურ პარტიად. მოძრაობა ცნობილია თავისი ეროვნული და რელიგიური ღირებულებების მხარდაჭერით, რაც ხშირად აისახება კულტურულ სიმბოლოებში, როგორიცაა დვერას კოშკი.

 თანამედროვე მდგომარეობა 
დღესდღეობით, დვერას კოშკი წარმოადგენს პოპულარულ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას, რომელიც იზიდავს მნახველებს თავისი ისტორიული მნიშვნელობითა და უნიკალური არქიტექტურით. კოშკი ასევე გამოიყენება კულტურული ღონისძიებებისა და გამოფენებისათვის, რაც ხელს უწყობს ადგილობრივი კულტურის პოპულარიზაციას.

პოპულარულ კულტურაში
დვერას კოშკი გამოიყენებოდა 1963 წლის ფილმის განძის მაძიებელნი მალტაზე გადაღებისას და 1985 წლის ფილმის მგლებს შორის სცენებში.

რესურსები ინტერნეტში 

მალტის კუნძულების კულტურული მემკვიდრეობის ეროვნული რეესტრი (PDF; არქივში)

კატეგორია:ლასკარისის კოშკები
კატეგორია:კოშკები, დასრულებული 1652 წელს
კატეგორია:სან ლორენცი 
კატეგორია:მალტის კუნძულების კულტურული მემკვიდრეობის ეროვნული რეესტრი 
კატეგორია:1652 წელი მალტაში
კატეგორია:კოშკები
კატეგორია:კოშკები ქალაქების მიხედვით
კატეგორია:კოშკები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:მალტა

სქოლიო