სუნიტა უილიამსი

სუნიტა ლინ (სუნი) უილიამსი (, ქალიშვილობის გვარი პანდია; დ. 19 სექტემბერი, 1965, იუკლიდი, ოჰაიო, აშშ) — ამერიკელი ასტრონავტი და აშშ-ის საზღვაო ძალების გადამდგარი ოფიცერი. უილიამსი საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე იყო: „სკს-14“-ზე, როგორც მონაწილე, „სკს-15“-სა და „სკს-32“-ზე — ფრენის ინჟინერი და „სკს-33“-ზე — სადგურის მეთაური. NASA-ს კომერციული ეკიპაჟის პროგრამის წევრი. ის არის მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გამოცდილი ასტრონავტი, რომელიც ღია კოსმოსში ჯამურად მრავალი საათია ნამყოფი: მისი ცხრა კოსმოსური გაფრენა მეორე ადგილზეა ქალის მიერ, ხოლო ღია კოსმოსში ფრენის მთლიანი დრო 62 საათი და 6 წუთი, არის მეოთხე საერთო ჯამში და ყველაზე მეტი შესრულებული ქალის მიერ. მისი პირველი კოსმოსური ფრენისას, რომელიც გაგრძელდა 194 დღე 18 საათი 03 წუთი 14 წამი (12/10/2006 - 06/19/2007), მან დაამყარა რეკორდი, კოსმოსში ქალის მიერ ყველაზე ხანგრძლივ და უწყვეტ ყოფნაში (2015 წელს რეკორდი მოხსნილ იქნა (199 დღე) იტალიელის ასტრონავტის სამანტა კრისტოფორეტის მიერ). 

ბიოგრაფია
სუნიტა უილიამსი დაიბადა აშშ-ის შტატის ქალაქ იუკლიდში, თუმცა ბავშვობა მან მასაჩუტეტსის შტატის ნედჰემში გაატარა. მისი მამა, დიპაკ პანდია, ინდო-ამერიკელი ნეიროანატომი იყო გუჯარათის მეჰსანას რაიონიდან, ხოლო დედა, ურსულინ ბონი პანდია — სლოვენი ამერიკელი. სუნიტა უილიამსი სამი შვილიდან ყველაზე უმცროსია. უილიამს, მისი ინდური და სლოვენური მემკვიდრეობის აღსანიშნავად, კოსმოსში სიმბოლურად წაღებული ჰქონდა სლოვენიის დროშა, სამოსა და კარნიოლური ძეხვი. მისი მეტსახელებია: სუნი (Suni) შეერთებულ შტატებში და სონჩკა (Sončka) სლოვენიაში.

1983 წელს უილიამსმა დაამთავრა ნიდემის საშუალო სკოლა. 1987 წელს მან მიიღო მეცნიერების ბაკალავრის ხარისხი ფიზიკურ მეცნიერებებში აშშ-ის საზღვაო აკადემიიდან, 1995 წელს ხოლო მეცნიერების მაგისტრის ხარისხი საინჟინრო მენეჯმენტში ფლორიდის ტექნოლოგიის ინსტიტუტიდან.

სამხედრო კარიერა
1987 წლის მაისში უილიამსი დაინიშნა აშშ-ს საზღვაო ფლოტში ენსინად. საზღვაო სანაპირო სისტემის სარდლობაში ექვსთვიანი დროებითი სამსახურის შემდეგ, დაინიშნა დამწყები მყვინთავის ოფიცრად. შემდეგ იგი მივლინებულ იქნა საზღვაო საჰაერო მომზადების სარდლობაში, სადაც 1989 წლის ივლისში დაინიშნა სამხედრო-საზღვაო მფრინავად. მან საწყისი მომზადება გაიარა Boeing Vertol CH-46 Sea Knight-ით HSC-3-ში, შემდეგ სამსახური გაგრძელა HSC-8-ში ნორფოლკში. აქედან იგი მივლინებით იმყოფებოდა ხმელთაშუაზღვაში, წითელ ზღვასა და სპარსეთის ყურეში, რომლის დროსაც მონაწილეობა მიიღო სპარსეთის ყურის ოპერაცია „Desert Shield“-სა და ოპერაცია „Provide Comfort“-ში. 1992 წლის სექტემბერში იგი იყო H-46 რაზმის პასუხისმგებელი ოფიცერი, რომელიც გაგზავნილი იყო მაიამიში, ქარიშხალი ენდრიუს შედეგების ლიკვიდაციისათვის. 1993 წლის იანვარში უილიამსმა დაიწყო წვრთნა აშშ-ს საზღვაო მფრინავ-გამომცდელთა სკოლაში, რომელიც დაამთავრა დეკემბერში და დაინიშნა ხრახნფრთიანი საფრენი აპარატების საგამოცდო დირექტორატიაში, როგორც H-46-ის პროექტის ოფიცერი და V-22-ის მხარდამჭერი მფრინავი T-2-ში. მოგვიანებით, იგი დაინიშნა ესკადრილიის უსაფრთხოების ოფიცრად და განახორციელა საცდელი ფრენები SH-60B/F, UH-1, AH-1W, SH-2, SH-3, H-46, VH-53 და H-57-ზე.

1995 წლის დეკემბერში იგი დაბრუნდა საზღვაო მფრინავ-გამომცდელთა სკოლაში, როგორც ხრხნფრთიანი საფრენი აპარატების ინსტრუქტორი და როგორც სკოლის უსაფრთხოების ოფიცერი. აქ ის დაფრინავდა UH-60, OH-6 და OH-58-ით. შემდეგ იგი დაინიშნა ავიამზიდ USS Saipan-ზე, როგორც თვითმფრინავის მედროშე და ავიაციაზე პასუხისმგებელი პირის (ავიაციის ბოსის) თანაშემწე. 1998 წლის ივნისში, უილიამსმა დატოვა USS Saipan, მისი NASA-ს ასტრონავტთა პროგრამაში შერჩევის გამო. ჯამურად მას აქვს შესრულებული 3000-ზე მეტი საათი-ფრენა, 30-ზე მეტი ტიპის საფრენი აპარატით. 2017 წელს უილიამსი გადადგა საზღვაო ძალების ოფიცრობიდან.

კარიერა ნასაში
1998 წლის აგვისტოში უილიამსმა ასტრონავტობის კანდიდატობაზე მზადება დაიწყო ჯონსონის კოსმოსურ ცენტრში.

 STS-116 
2006 წლის 9 დეკემბერს, STS-116 პროგრამის ფარგლებში უილიამსი გააფრინეს საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე კოსმოსური შატლი დისკავერით, რათა დამატებულიყო სკს-14-ის ეკიპაჟს. 2007 წლის აპრილში ეკიპაჟის რუსმა წევრებმა როტაცია შეცვალეს სკს-15-ზე.

 სკს-14 და 15 
უილიამსმა შეასრულა ღია კოსმოსში თავისი პირველი გასვლა პროექტ STS-116-ის მერვე დღეს. 2007 წლის 31 იანვარს, 4 თებერვალს და 9 თებერვალს მან შეასრულა სკს-დან ღია კოსმოსში სამი გასვლა მაიკლ ლოპეს-ალეგრიასთან ერთად. ერთ-ერთი ასეთი გასეირნების დროს, კამერა შემთხვევით ჩაიხსნა, არასაკმარისი დამაგრების გამო და კოსმოსში გაფრინდა, სანამ უილიამსი რეაგირებას მოახდენდა.

მესამე, ღია კოსმოსში გასვლისას უილიამსი სკს-ის გარეთ იმყოფებოდა 6 საათისა და 40 წუთის განმავლობაში, რათა ცხრა დღეში სამი კოსმოსური გასვლა დაესრულებინა. 2007 წლისთვის, მისი ოთხი კოსმოსური გასვლის დრომ შეადგინა 29 საათი და 17 წუთი, რითც დაამყარა რეკორდი, რომელიც ადრე ეკავა კეტრინ თრონტრონს. 2007 წლის 18 დეკემბერს, ექსპედიცია 16-ის კოსმოსში მეოთხე გასვლისას, პეგი უიტსონმა აჯობა უილიამსს, ჯამური დროით 32 საათი, 36 წუთი.

2007 წლის 26 აპრილს ნასამ გადაწყვიტა უილიამსის დაბრუნება დედამიწაზე პროექტ STS-117-ით ატლანტიდის ბორტზე. მიუხედავად იმისა, რომ მან არ დაამყარა აშშ-ს კოსმოსური ფრენის რეკორდი, რომელიც ახლახანს დაამყარა ლოპეს-ალეგრიამ, მან მოხსნა რეკორდი ქალის მიერ კოსმოსში ყველაზე ხანგრძლივ ფრენაში. უილიამსი მსახურობდა პროექტის სპეციალისტად და დედამიწაზე დაბრუნდა 2007 წლის 22 ივნისს, პროექტ STS-117-ის დასასრულს. ცუდი ამინდი კენედის კოსმოსურ ცენტრში, კეიპ კანავერალში, აიძულა მისიის მენეჯერები გამოეტოვებინათ სამი დაშვების მცდელობა 24 საათის განმავლობაში. მათ საბოლოოდ გადაიტანეს ატლანტისი ედვარდსის საჰაერო ძალების ბაზაზე კალიფორნიაში, სადაც შატლი დაეშვა 15:49 საათზე EDT, უილიამსის სახლში დაბრუნება კოსმოსში 192-დღიანი ყოფნის შემდეგ.

 მარათონი კოსმოსში 
2007 წლის 16 აპრილს მან გაირბინა პირველი მარათონი, რომელიც ოდესმე განხორციელებულა ადამიანის მიერ კოსმოსში. უილიამსი შეყვანილი იყო 2007 წლის ბოსტონის მარათონზე მონაწილედ და მან დისტანცია 4 საათსა და 24 წუთში დაფარა. 2008 წელს უილიამსმა კვლავ მიიღო მონაწილეობა ბოსტონის მარათონში.

 სკს-32 და 33 
მინი|მარცხნივ|უილიამსი ვარჯიშობს COLBERT-ზე სკს-32-ზე ყოფნის დროს
უილიამსი გაფრინდა ბაიკონურის კოსმოდრომიდან 2012 წლის 15 ივლისს, სკს-32/33 ფარგლებში. 2012 წლის 17 ივლისს GMT 4:51 საათზე, მისიის რუსული კოსმოსური ხომალდი სოიუზ TMA-05M შეუპირაპირდა სკს-ს. კოსმოსურ ხომალდ „სოიუზში“ მას თან ახლდნენ იაპონიის საჰაერო კოსმოსური კვლევის სააგენტოს (JAXA) კოსმონავტი აკიჰიკო ჰოშიდე და რუსი კოსმონავტი იური მალენჩენკო. უილიამსი სკს-33-ში ყოფნის დროს მსახურობდა სკს-ის მეთაურად, რომელიც შემდგომ შეცვალა გენადი პადალკამ. იგი გახდა სკს-ის მეთაური 2012 წლის 17 სექტემბერს და იყო მეორე ქალი, რომელმაც მიაღწია ამ წარმატებას. ასევე 2012 წლის სექტემბერში, იგი გახდა პირველი ადამიანი, ვინც ტრიატლონი გააკეთა კოსმოსში, რომელიც დაემთხვა სამხრეთ კალიფორნიაში ჩატარებულ „ნაუტიკა მალიბუ ტრიატლონს“. მან გამოიყენა საერთაშორისო კოსმოსური სადგურის საკუთარი სარბენი ბილიკი და სტაციონარული ველოსიპედი, ხოლო რბოლის საცურაო ნაწილისთვის მან გამოიყენა გაფართოებული რეზისტენტული სავარჯიშო მოწყობილობა ძალოსნობისა და წინააღმდეგობის სავარჯიშოების შესასრულებლად, რომლებიც მიახლოებით ცურავს მიკროგრავიტაციაში. ნახევარი მილის (0.8 კმ) ცურვის შემდეგ, ველოსიპედით 18 მილის (29 კმ) და 4 მილის (6.4 კმ) სირბილის შემდეგ, უილიამსმა ტურნირი დაასრულა 1 საათი, 48 წუთი და 33 წამი.

2012 წლის 19 ნოემბერს იგი დაბრუნდა დედამიწაზე კოსმონავტ იური მალენჩენკოსთან და აკიჰიკო ჰოშიდესთან ერთად. პროცედურულმა შეფერხებამ გამოიწვია კაფსულის დაშვება ყაზახეთის ქალაქ არკალიკში, დაგეგმილი დაშვების ადგილიდან დაახლოებით 35 კილომეტრში.

 Crew-ის კომერციული პროგრამა 
2015 წლის ივლისში, NASA-მ გამოაცხადა უილიამსი, როგორც ერთ-ერთი პირველი ასტრონავტი აშშ-ს კომერციული კოსმოსური ფრენებისთვის. მან დაიწყო მუშაობა Boeing-თან და SpaceX-თან, რათა ეკიპაჟის კომერციულ აპარატებში ევარჯიშათ სხვა არჩეულ ასტრონავტებთან ერთად. 2018 წლის აგვისტოში იგი დაინიშნა პირველი ოპერატიული მისიის ფრენაზე (Boeing Starliner-1) Boeing CST-100 Starliner-ის საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე. 2022 წლის 18 აპრილს, NASA-მ განაცხადა, რომ Starliner-ის ასტრონავტები იქნებოდნენ: ბარი უილმორი, მაიკლ ფინკე და სუნიტა უილიამსი. 2022 წლის 16 ივნისს, NASA-მ განაცხადა, რომ Boe-CFT მისიის ეკიპაჟი უილმორი და უილიამსი იქნებოდა. 

2024 წლის 5 ივნისს Starliner-ის გაშვებამ უილიამსი, როგორც მისი მფრინავი, გახადა პირველი ქალი, რომელიც გაფრინდა ორბიტალური კოსმოსური ხომალდის ფრენის გამოცდაზე. პროგრამა რვა დღე უნდა გაგრძელებულიყო, მაგრამ ტექნიკურმა პრობლემებმა, როგორიცაა ჰელიუმის გაჟონვა და მამოძრავებელი სისტემის გაუმართაობა, უილიამსი და ეკიპაჟის წევრი ბარი უილმორი სკს-ზე ცხრა თვეზე მეტი ხნის განმავლობაში შეფერხდნენ. 2025 წლის 18 მარტს ორივე დაბრუნდა SpaceX Crew-9-ით (Crew-9 გაშვებული იყო 2024 წლის სექტემბერში, ორი ვაკანტური ადგილით უილიამსისა და უილმორის დაბრუნებისთვის). Crew-9-ის ეკიპაჟის ოთხ წევრთან ერთად, უსაფრთხოდ დაეშვა მექსიკის ყურეში ტალაჰასეს მახლობლად, ფლორიდაში.

პროექტის დაწყებამდე უილიამსი არ იყო კოსმონავტების 50 საუკეთესო ასტრონავტთა სიაში. 2024 წლის 24 აგვისტოს იგი მოხვდა ტოპ 30-ს შორის და, სავარაუდოდ, 12 საუკეთესოს შორის იქნება, ღია კოსმოსში ყოფნის დროის ხანგრძლივობით.

2024 წლის სექტემბერში უილიამსმა კარიერაში მეორედ ჩაბიარა სკს-ის მეთაურობა. 2025 წლის 7 მარტს უილიამსმა კოსმოსური სადგურის მეთაურობა გადასცა როსკოსმოსის კოსმონავტ ალექსეი ოვჩინინს გადაბარების ცერემონიის დროს.

 ღია კოსმოსში გასვლის ხანგრძლივობის რეკორდი ასტრონავტი ქალებისათვის 
2025 წლის იანვრის მდგომარეობით, უილიამს განახორციელებული ჰქონდა ღია კოსმოსში ცხრა გასვლა, საერთო ჯამში 62 საათი და 6 წუთი, რითაც დაამყარა ქალისთვის საერთო დროის რეკორდი და დაიკავა ღია კომსოსში ყველაზე გამოცდილ გასვლელთა სიაში მეოთხე ადგილი.

პირადი ცხოვრება
მინი|უილიამსი სლოვენიის თავდაცვის მინისტრთან ლუბიცა იელუშიჩთან (2009)
უილიამსი მეტია დაქორწინებულია ტეხასის ფედერალურ მარშალზე მაიკლ ჯ. უილიამსზე. კარიერის დასაწყისში ორივე ვერტმფრენით დაფრინავდა. ისინი ცხოვრობენ ტეხასის გარეუბანში, ჰიუსტონში. 2012 წელს უილიამსმა გამოთქვა სურვილი აეყვანა გოგონა აჰმადაბადიდან.

სუნიტა უილიამსი ინდუიზმის მიმდევარია. 2006 წლის დეკემბერში მან წაიღო ბჰაგავადგიტას ასლი საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე; 2012 წლის ივლისში მან აიღო აუმი სიმბოლო და უპანიშადების ასლი. 2007 წლის სექტემბერში უილიამსი ეწვია საბარმატი აშრამს და მის მშობლიურ სოფელ ჯულასანს.

ორგანიზაციების წევრობა
სუნიტა უილიამსი იყო წევრი მფრინავ-გამომცდელი საზოგადოების, ინჟინრ-გამომცდელი საზოგადოებისა და ამერიკის ვერტმფრენის ასოციაციის წევრი.

ჯილდოები და მედლები
Defense Superior Service Medal
Legion of Merit
 Navy Commendation Medal
 Navy and Marine Corps Achievement Medal
 NASA Spaceflight Medal
 Medal "For Merit in Space Exploration", Government of Russia (2011)
 Padma Bhushan, Government of India (2008)
 Honorary Doctorate, Gujarat Technological University (2013)
 Golden Order for Merits, Government of Slovenia (2013)
 Sardar Vallabhbhai Patel - Vishwa Pratibha Award
 2024 წლის დეკემბერში, სუნიტა უილიამსი შეიტანეს მასში BBC-ის „100 ქალის“ სიაში.

რესურსები ინტერნეტში
 Sunita Williams – NASA biography
 Departing Space Station Commander Sunita Williams Provides Tour of Orbital Laboratory (YouTube) November 2012

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 19 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1965
კატეგორია:ამერიკელი კოსმონავტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები