ალპეტრაგიუსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ალპეტრაგიუსი () — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა არაბი ასტრონომის, ნურ ად-დინ ალ-ბიტრუჯის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).

სახელწოდება
კრატერის სახელწოდება მომდინარეობს, მისი ეპონიმის — ნურ ად-დინ ალ-ბიტრუჯის () ლათინიზებური ვარიანტისაგან — „ალპეტრაგიუსი“ (). შესაბამისად, კრატერის ქართული სახელწოდებაა „ალპეტრაგიუსი“ და არა „ალ-ბიტრუჯი“, როგორც ეს 2009 წლის მთვარის ზედაპირის სახელწოდების რუსული ნომენკლატურული რიგის მიხედვითაა ().

 კრატერის აღწერა 
კრატერის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს ახალგაზრდა კრატერი არზაჩელი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით - უძველესი კრატერი ალფონსუსი, ხოლო დასავლეთით - პატარა კრატერი ლასელი. ჩრდილო-დასავლეთით კრატერს ესაზღვრება თანამგზავრული კრატერის ალპეტრაგიუსი H-ის ნაშთები, რომელიც ღრუბლების ზღვის ფორმირების დროს ლავით აივსო. სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს კონცხი ტენარია და სწორი კედლის ფერდობი. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 40.02 კმ, სიღრმე — 2.19 კმ.

კრატერის კიდეს თითქმის სწორი ფორმა აქვს, ჩრდილოეთ და დასავლეთ ნაწილებში მცირე რადიალური გამონაზარდებით; რგოლის ცალკეული მწვერვალების სიმაღლე თასის ფსკერზე 3650 მ-ს აღწევს, თასის ფსკერზე საშუალო სიმაღლე 3140 მ-ია, მიმდებარე ტერიტორიიდან — 1.03 კმ. ჩრდილო-აღმოსავლეთით, კრატერის კიდე ალფონსუსის კრატერის კიდესთან კრატერებს შორის რელიეფის აწევით არის დაკავშირებული, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით, არზაჩელის კრატერის კიდესგან გამოყოფილია კრატერის მსგავსი ჩაღრმავებების ჯაჭვით, რომელიც სამხრეთ-დასავლეთით ვრცელდება ალფონსუსის კრატერის კიდეს სამხრეთ ნაწილიდან. შიდა ფერდობის აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილებს ტერასის მსგავსი სტრუქტურა აქვთ. კრატერის მოცულობა 1196.29 კმ³-ია.

კრატერის დამახასიათებელი ნიშანია არაპროპორციულად დიდი ცენტრალური მწვერვალი, რომლის ფუძის ფართობი 27.5 კმ²-ია და სიმაღლე 2000 მ, რომელიც კრატერის თასის მნიშვნელოვან ნაწილს იკავებს. მწვერვალის თავზე, Ranger 9 კოსმოსური ხომალდის მიერ გადაღებულ ფოტოებზე ჩანს 1.6 კმ დიამეტრის ჩაღრმავება. ვარაუდობენ, რომ ცენტრალური მწვერვალის არაპროპორციულად დიდი ზომა განპირობებულია ვულკანური ამოფრქვევებით მისი გადიდებით და ზემოხსენებული ჩაღრმავება ვულკანის ჩამონგრეული კრატერია. ჟერარ კოიპერმა კრატერის ცენტრალურ მწვერვალს „კვერცხი ბუდეში“ უწოდა. თავისი ზომითა და სტრუქტურის სირთულით, ცენტრალური მწვერვალი ზოგიერთ ხმელეთის მთის სისტემას წააგავს, მაგალითად, სნოუდონის მასივს.

 სატელიტური კრატერები 
 370პქ|ცენტრი| ალპეტრაგიუსი კოორდინატები დიამეტრი, კმB 9.7C 2.1G12.2H 4.4J 4.1M23.2N11.3U15.6V15.9W27.7X31.8

იხილეთ აგრეთვე
მთვარის კრატერების სია

რესურსები ინტერნეტში












სქოლიო

კატეგორია:მთვარის დარტყმითი კრატერები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-19