ნიკოლაი ზეროვი

ნიკოლაი  ზეროვი (  ; დ. 14 [ 26 ] აპრილი,  1890 , ზენკოვი, პოლტავის გუბერნია — გ.  3 ნოემბერი , 1937, სანდარმოხი, კარელიის ასსრ) — უკრაინელი საბჭოთა პოეტი, მთარგმნელი და ლიტერატურათმცოდნე. „ ნეოკლასიკური “ ჯგუფის ლიდერი.

 ბავშვობა 
ნიკოლაი ზეროვი დაიბადა ადგილობრივი  სკოლის მასწავლებლის, კონსტანტინე ზეროვის მრავალშვილიან ოჯახში. როგორც თავად ავტობიოგრაფიაში წერდა: „მამაჩემი მასწავლებელი იყო, შემდეგ ქალაქის სკოლის დირექტორი და ბოლოს, 1905 წელს — საჯარო სკოლების ინსპექტორი; დედაჩემი (მარია იაკოვლევნა) — ეკუთვნოდა დიკანკას მახლობლად მდებარე  თავადაზნაურობის უფლებების დამადასტურებელი საბუთის მქონე მცირე მიწის მესაკუთრეთა იარესკოების კაზაკურ ოჯახს, “. ნიკოლაის უმცროსი ძმა, მიხაილი, პოეტი და მთარგმნელი გახდა, ცნობილი ლიტერატურული ფსევდონიმით, მიხაილ ორესტი. მეორე ძმა — დიმიტრი — ბოტანიკოსი, უკრაინის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი.

 განათლება და პირველი პუბლიკაციები 
ნიკოლაი ზეროვი სწავლობდა  ზენკოვსკაიას სკოლაში, სადაც მისი თანაკლასელი იყო მომავალი ცნობილი იუმორისტი ოსტაპ ვიშნია. სკოლის დამთავრების შემდეგ  სწავლა გააგრძელა  ახტირსკაიასა და კიევის პირველ გიმნაზიებში (1903-1908). 1908-1914 წლებში იყო კიევის წმინდა ვლადიმირის საიმპერატორო უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტის სტუდენტი.

1912 წელს  გამოაქვეყნა თავისი პირველი სტატიები და რეცენზიები ჟურნალ „სვიტლოში“ და გაზეთ „რადაში“. 1914 წელს, კიევის საგანმანათლებლო ოლქის რწმუნებულის ბრძანებით, იგი დაინიშნა ისტორიის მასწავლებლად ზლატოპოლის მამაკაცთა სკოლაში, ხოლო 1916 წლის ოქტომბრიდან — ქალთა სკოლაში. 1917 წლიდან მუშაობდა პედაგოგად კირილესა და მეთოდეს საძმოს სახელობის მეორე კიევის გიმნაზიაში  და ასწავლიდა ლათინურ ენას. 1918-1920 წლებში არქიტექტურის ინსტიტუტში კითხულობდა ლექციებს უკრაინოლოგიაზე, 1920 წლის დასაწყისამდე მუშაობდა ბიბლიოგრაფიულ ჟურნალ „კნიგარის“ რედაქტორად.

ნიკოლაი ზეროვი იმ პერიოდში შეუერთდა უკრაინელი კულტურული მოღვაწეების ელიტარულ წრეს, რომელიც ჩამოყალიბდა გეორგი ნარბუტის ირგვლივ.  წრის შეხვედრებზე განიხილავდნენ უკრაინული ლიტერატურის, ხელოვნებისა და გრაფიკის განვითარების საკითხებს.

1920 წელს  დაქორწინდა სოფია ლობოდაზე (მოგვიანებით, ზეროვის გარდაცვალების შემდეგ, იგი ცოლად გაჰყვა მათ საერთო მეგობარს, მწერალ ვ. პეტროვს). მათ ერთობლივად გამოსცეს  რომაული პოეზიისა და ახალი უკრაინული პოეზიის ანტოლოგია.

 1920-1923 წლები: ბარიშევკა 
კიევიდან ზეროვი მიიწვიეს სამუშაოდ ბარიშევკას სოციალურ-ეკონომიკურ სკოლაში, სადაც დაახლოებით სამი წელი მუშაობდა. მისი ლექსების  კრებული „კამენა“ სწორედ ბარიშევკაში ( 1924 ) დაიწერა. ბარიშევკაში მან ასევე დაასრულა მრავალი თარგმანი, დაწერა არაერთი სონეტი, სატირული პაროდია და რამდენიმე მოთხრობა.

1923 წლის 1 ოქტომბრიდან გახდა კიევის საზოგადოებრივი განათლების ინსტიტუტის პროფესორი. ზეროვის ლექციების შესახებ სტუდენტებში ლეგენდები დადიოდა. ამავდროულად, ის უკრაინულ ლიტერატურას ასწავლიდა კოოპერატიულ ტექნიკურ სასწავლებელსა და სავაჭრო-სამრეწველო სკოლაში.

 1923–1925 წლები: ნეოკლასიკოსები 
1923 წელს „ ნეოკლასიკოსების “ჯგუფი  კიევში შეიკრიბა. . 1923 წლის დეკემბერში შედგა ზეროვის პირველი შეხვედრა ნიკოლა ხვილოვთან, როდესაც ის კიევში ხარკოველი მწერლების „ გარტას “ დელეგაციის შემადგენლობაში ჩავიდა. ნეოკლასიკოსები ლიტერატურულ საღამოებს აწყობენ. თუმცა  ზეროვის მცდელობა, შეეთავაზებინა საერთო პლატფორმა ლიტერატურული პროცესის კონსოლიდაციისთვის, პანფუტურისტებმა და „გარტას“ წარმომადგენლებმა საკუთარ იდეოლოგიურ სიწმინდეზე თავდასხმად მიიჩნიეს და უარყვეს იგი.

იმავე 1924 წელს გამოიცა  ზეროვის ლექსების პირველი კრებული  „კამენა“.
ოპონენტები ზეროვს ადანაშაულებდნენ მიმდინარე საკითხებისადმი გულგრილობასა და ლიტერატურული კრიტიკოსის როლის შეუსრულებლობაში. თუმცა, 1925 წელი შეიძლება ჩაითვალოს ზეროვის ლიტერატურული კრიტიკული მოღვაწეობის მწვერვალად. მხოლოდ ჟურნალში  „ ცხოვრება და რევოლუცია “ გამოქვეყნდა მისი 17 მასალა, გარდა ამისა, იყო პუბლიკაციები სხვა გამოცემებში და ლექციები სტუდენტებისთვის.

 1925-1928 წლები: ლიტერატურული დისკუსია 
1925 წელს დაიწყო ცნობილი ლიტერატურული დისკუსია, რომელიც 1928 წლამდე გაგრძელდა. მის დასაწყისად ითვლება გ. იაკოვენკოს სტატია „კრიტიკოსებისა და კრიტიკის შესახებ ლიტერატურაში“ («Культура і побут», 1925, 20 აპრილი) და მასზე მ. ხვილოვის პასუხი. კრიტიკოსმა ზეროვმა ხვილოვის მხარე დაიკავა. ზეროვის პროგრამა მოითხოვდა უკრაინული ეროვნული ტრადიციის საგანძურის აღიარებას, გაგებასა და ათვისებას, რაც, მისი აზრით,  ხელს შეუწყობდა „მხატვრულობის სტანდარტის“ ამაღლებას და საბოლოოდ დაამყარებდა ჯანსაღი ლიტერატურული კონკურენციის ატმოსფეროს, ოპორტუნისტული პროტექციონიზმის ნაცვლად. 

სწორედ ამ განცხადებებმა გამოიწვია ცხარე დებატები. ოპონენტები განსაკუთრებით გააღიზიანა ზეროვის მოთხოვნამ, უზრუნველყოფილიყო ნორმალური ლიტერატურული კონკურენცია  პროტექციონიზმის ნაცვლად.

1926 წლიდან ზეროვი მხოლოდ ლიტერატურული კრიტიკოსის ფუნქციას ასრულებდა, ძირითადად თარგმანებსა და ისტორიულ-ლიტერატურულ კვლევებზე იყო კონცენტრირებული. იმავე წელს ხელისუფლებამ ნეოკლასიკოსები ანტიპროლეტარულ განწყობებში დაადანაშაულა. 

 რეპრესიების დასაწყისი 
უკრაინის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის 1927 წლის ივნისის პლენუმმა ნეოკლასიკოსების პოლიტიკური შეფასების შესახებ პირდაპირი მითითებები გამოსცა. პლენუმის რეზოლუცია ზეროვის ლიტერატურული და კრიტიკული საქმიანობის აკრძალვას ნიშნავდა. მისი ფუნქცია მხოლოდ ისტორიული და ლიტერატურული კვლევის წარდგენით შემოიფარგლებოდა. ზეროვმა დაწერა წინასიტყვაობები უკრაინელი კლასიკოსების ნაწარმოებებისთვის, რომლებიც გამოიცა გამომცემლობებში „კნიგოსპილკა“ და „სიაივო.“  ამ სტატიებიდან შეიქმნა წიგნი „კულიშადან ვინიჩენკომდე“ ( 1929 ). თუმცა, საქმიანობის ეს სფეროც კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგა. 1930-იანი წლების დასაწყისში SVU-ს (უკრაინის გათავისუფლების საბჭო) სასამართლო პროცესი გარდამტეხი მომენტი იყო. მოხდა გამომცემლობა „კნიგოსპილკა“-ს  რეორგანიზაცია,  „სიაივო“ კი დაიხურა. ნ. კულიში და ვ. ვინიჩენკო ფაშისტ მწერლებად გამოცხადდნენ. სხვებთან ერთად, SVU-ს სასამართლო პროცესთან დაკავშირებით დააკავეს მაქსიმ რილსკი, რაც ყველა ნეოკლასიკოსისთვის აშკარა გაფრთხილება იყო.

1930 წლის თებერვალ-მარტში ზეროვი იძულებული გახდა „მოწმის“ სტატუსით გამოსულიყო „უკრაინის განთავისუფლების საბჭოს“ (მ. ეფრემოვი და სხვები) სასამართლო პროცესზე. ხვილოვის თვითმკვლელობა 1933 წლის მაისში კიდევ ერთ დრამად იქცა. მომდევნო წლების განმავლობაში მას ფაქტობრივად აეკრძალა შემოქმედებითი საქმიანობა, ხოლო 1933 წლიდან დუმილიც კი საშიში გახდა. 1934 წლის ბოლოს ზეროვი საბოლოოდ გაათავისუფლეს უნივერსიტეტიდან. მან დაკარგა უკანასკნელი მატერიალური საყრდენი და იძულებული გახდა ნებისმიერი სამსახური ეძებნა ან უკრაინა დაეტოვებინა. კიდევ ერთი ტრაგედიის — ათი წლის ვაჟის გარდაცვალების შემდეგ — ზეროვი მოსკოვში გადავიდა საცხოვრებლად. იქ მან დაიწყო ლათინური პოეზიის (ჰორაციუსის „პისოსისადმი ეპისტოლე პოეზიის ხელოვნების შესახებ“, ავსონიუსის, კლავდიანეს და სხვათა ნაშრომები) რუსულ თარგმნაზე მუშაობა; ზეროვის დაპატიმრების შემდეგ, ხელნაწერები შეინახეს და გამოქვეყნდა ს. პ. კონდრატიევის მიერ რედაქტირებულ ანთოლოგიაში 1939 წელს, მთარგმნელის ვინაობის გარეშე.

 დაპატიმრება 
1935 წლის 27-28 აპრილის ღამეს, ზეროვი დააკავეს მოსკოვის მახლობლად, პუშკინოს სადგურზე. 20 მაისს იგი კიევში გაგზავნეს გამოძიებისთვის კონტრრევოლუციური ტერორისტული ნაციონალისტური ორგანიზაციის ხელმძღვანელობის ბრალდებით.

კიევის სამხედრო ოლქის სამხედრო ტრიბუნალმა, 1936 წლის 1 თებერვლიდან 4 თებერვლამდე დახურულ სასამართლო სხდომაზე, ბრალდებულისა და დაცვის მხარის მონაწილეობის გარეშე, განიხილა სასამართლო საქმე №0019-1936; ზეროვს 10 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს შრომა-გასწორების ბანაკებში მთელი მისი ქონების კონფისკაციით.

 გადასახლება და სიკვდილით დასჯა 
ზამთრის ბოლოს მსჯავრდებულები ჩრდილოეთში გაგზავნეს ტრადიციული მარშრუტით: მედვეჟია გორა — კემი — სოლოვკი, სადაც ისინი 1936 წლის ივნისის დასაწყისში ჩავიდნენ. თავდაპირველად, ბანაკში რეჟიმი შედარებით ასატანი იყო. ჯანმრთელობის მიზეზების გამო, ზეროვს არ შეეძლო ხე-ტყის მჭრელად მუშაობა და შესაბამისად, იგი ეკონომიკურ მომსახურებაზე იყო პასუხისმგებელი.  სამუშაო დღის დასრულების შემდეგ მას შეეძლო თარგმანების გაკეთება და სტატიების წერა. შემორჩენილია ზეროვის მიერ დაწერილი წერილების ზოგიერთი ტექსტი. არაერთი ჩვენების,  მათ შორის ზეროვის მეუღლისადმი მიწერილი  წერილის თანახმად, რომელთაგან ბოლო 1937 წლის 19 ივნისით თარიღდება, ცნობილია, რომ იმ დროს მან დაასრულა ვირგილიუსის „ ენეიდის“ უკრაინული თარგმანი (ხელნაწერი დაიკარგა).

1937 წლის 9 ოქტომბერს, ყოველგვარი დამატებითი საფუძვლისა და ახსნა-განმარტების გარეშე, „ზეროვის და სხვების საქმე“ ლენინგრადის ოლქის NKVD დირექტორატის სპეციალურმა ტროიკამ განიხილა. ზეროვს, ფილიპოვიჩს, ვორონოის და სხვებს მიესაჯათ სასჯელის უმაღლესი ზომა — დახვრეტა. ყველა მათგანი დასაჯეს სიკვდილით 1937 წლის 3 ნოემბერს სანდარმოხში.

სსრკ უზენაესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიის 1958 წლის 31 მარტის დადგენილებით, კიევის სამხედრო ოლქის სამხედრო ტრიბუნალის 1936 წლის 1-4 თებერვლის განაჩენი   და ლენინგრადის რეგიონის NKVD-ს დირექტორატის სპეციალური ტროიკის 1937 წლის 9 ოქტომბრის ბრალდება გაუქმდა  „დანაშაულის მტკიცებულებების არარსებობის გამო“ და საქმე დაიხურა.

 ლიტერატურა 

 Агеєва В. П. Формалізм у концепціях київських неокласиків// Наукові записки «НаУКМА». Том 48. Філологічні науки. — Київ: Видавничий дім «Києво-Могилянська академія», 2005. — С.3-10.
 Брюховецький В. С. Микола Зеров. Літературно-критичний нарис. — К.: «Радянський письменник», 1990.
 Гальчук О. В. Микола Зеров і античність: Навч. посіб. / Київський інститут «Слов’янський ун- т». — К., 2000. — 191 с.
 Громова В. Неокласики// Стильові тенденції української літератури XX століття. — К., 2004. — С.107-135.
 Зеров М. Твори: В 2 т. — К.: Дніпро, 1990.
 Зеров М. К. Антологія римської поезії. — К., 1990.
 Зеров Микола. Українське письменство / Микола Сулима (упоряд.) . — К. : Видавництво Соломії Павличко «Основи», 2003. — 1301 с.
 Зубрицька М. Микола Зеров: проблема діалогу з читачем //СіЧ, № 9, 1991. — С.54-58.
 Івашко В. Микола Зеров і літературна дискусія (1925—1928) // СіЧ, № 4,1990. — С.18-27.
 Київські неокласики/ Упор. Віра Агеєва. — К.: Факт, 2003.
 Ковалів Ю.І. Літературна дискусія 1925—1928 рр. — К.: Знання, 1990.
 Костенко Н. В. Українське віршування XX ст. — К., 1993.
 Моренець В. Національні шляхи поетичного модерну першої половини XX ст.: Україна і Польща. — К.: «Основи», 2001. — 327 с.
 Наливайко Д. С. Українські неокласики і класицизм// Наукові записки «НаУКМА». Том 4. Філологія. — Київ: Видавничий дім «Києво-Могилянська академія», 1998. — С.3-17.
 Родинне вогнище Зерових / Упоряд. В. Шевчук; Вст. ст. Євг. Свертюка. — К.: Гелікон, 2004.
 Соловей Е. Українська філософська лірика. — К.: Юніверс, 1999. — 368 с.
 Темченко Л. В. Український неокласицизм 20-х рр. XX ст.: генезис, естетика, поетика: Автореф. — Дніпропетровськ, 1997. — 21 с.
 Шерех Ю. Легенда про український неокласицизм.// Юрій Шерех. Пороги і запоріжжя: Література, мистецтво, ідеології. — Харків, 1998. — Т.1. — С.92-139.
 Nevrly M., Kozak S. Neoklasycy kijowscy// Slavia orientalis. — 1974. — № 3.

 სქოლიო 

კატეგორია:უკრაინელი პოეტები
კატეგორია:უკრაინელი მწერლები
კატეგორია:უკრაინელი მთარგმნელები
კატეგორია:საბჭოთა პოეტები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1890
კატეგორია:დაბადებული 26 აპრილი
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით