ესტონეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა

ესტონეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა ( Eesti Rahvusraamatukogu) ეროვნული საჯარო დაწესებულებაა ესტონეთში, რომელიც მოქმედებს ესტონეთის ეროვნული ბიბლიოთეკის აქტის (: Eesti Rahvusraamatukogu seadus) შესაბამისად. იგი დაარსდა როგორც ესტონეთის საპარლამენტო ბიბლიოთეკა (: parlamendiraamatukogu) 1918 წლის 21 დეკემბერს.
აქტის თანახმად, ესტონეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა ესტონური ეროვნული მეხსიერებისა და მემკვიდრეობის მცველია და მოქმედებს როგორც ესტონური ლიტერატურისა და ეროვნული ბიბლიოგრაფიის საცავი ცენტრი, ესტონეთის პარლამენტისა და მრავალი სხვა საკონსტიტუციო ინსტიტუტის მთავარი ინფორმაციის მიმწოდებელი, ბიბლიოთეკისა და საინფორმაციო მეცნიერებების ეროვნული ცენტრი, ბიბლიოთეკარების უწყვეტი განათლების ადგილი, ასევე როგორც კულტურული ცენტრი.
1984-დან 1991 წლამდე ივი ეენმაა იყო ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორი, ხოლო 1991-დან 1998 წლამდე - გენერალური დირექტორი. 1998-დან 2008 წლამდე ტიიუ ვალმი იყო გენერალური დირექტორი. 2008-დან 2023 წლამდე ეროვნული ბიბლიოთეკის გენერალური დირექტორი იყო იანე ანდრესოო. 2023 წელს მარტინ ოველი აირჩიეს ეროვნული ბიბლიოთეკის ხელმძღვანელად.

ფუნქციები

ესტონეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა არის:

ეროვნული ბიბლიოთეკა, რომელიც აგროვებს, ინახავს და საჯაროდ ხელმისაწვდომს ხდის ესტონეთში ან ესტონეთის შესახებ გამოქვეყნებულ დოკუმენტებს, მიუხედავად მათი გამოცემის ადგილისა, ინახავს ესტონური ეროვნული ბიბლიოგრაფიისა და ესტონური ბეჭდური პროდუქციის სტატისტიკის ეროვნულ მონაცემთა ბაზებს, ემსახურება როგორც ესტონეთის ISSN, ISBN და ISMN სააგენტო;
საპარლამენტო ბიბლიოთეკა, რომელიც უზრუნველყოფს საინფორმაციო მომსახურებას რიიგიკოგუსთვის, ესტონეთის რესპუბლიკის მთავრობისთვის, ესტონეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტის აპარატისთვის და სახელმწიფო ორგანოებისთვის;
კვლევითი ბიბლიოთეკა, რომელიც უზრუნველყოფს ინფორმაციას ჰუმანიტარულ და სოციალურ მეცნიერებებში კვლევითი საქმიანობისთვის და სხვადასხვა საინფორმაციო მომსახურებას;
ბიბლიოთეკის კვლევისა და განვითარების ცენტრი, რომელიც უზრუნველყოფს ბიბლიოთეკისა და საინფორმაციო მეცნიერების ინფორმაციას, კოორდინირებას უწევს კვლევასა და განვითარების საქმიანობას და ბიბლიოთეკის სტანდარტიზაციას ესტონეთში, ორგანიზებას უწევს მომხმარებელთა გამოკითხვებს, ტრენინგებსა და ესტონეთის ბიბლიოთეკების თანამშრომლების პროფესიულ გადამზადებას, აქვეყნებს მასალებს ბიბლიოთეკისა და წიგნის მეცნიერების შესახებ და ესტონურ ბიბლიოთეკის ჟურნალს „Raamatukogu“, ორგანიზებას უწევს ბიბლიოთეკის სტატისტიკის ეროვნულ კვლევებს და აქტიურად მონაწილეობს საერთაშორისო ბიბლიოთეკების თანამშრომლობაში;
კულტურული ცენტრი, სადაც იმართება სხვადასხვა წიგნისა და ხელოვნების გამოფენები, კონფერენციები, კონცერტები, თეატრალური წარმოდგენები, კინოსაღამოები და სხვა კულტურული ღონისძიებები.

საინფორმაციო მომსახურება

ესტონეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა უზრუნველყოფს საინფორმაციო მომსახურებას შემდეგ სფეროებში:

ჰუმანიტარული მეცნიერებები: ისტორია, ეთნოლოგია, ფილოსოფია, ფოლკლორი, ფსიქოლოგია, რელიგია, კულტურა, ლინგვისტიკა და ლიტერატურათმცოდნეობა, ესტონური და უცხოური ლიტერატურა, ხელოვნება, მუსიკა, კინო, თეატრი და ა.შ.
სოციალური მეცნიერებები: ეკონომიკა, სამართალი, პოლიტიკა, პოლიტიკური მეცნიერება, სოციოლოგია და ა.შ.
საერთაშორისო ორგანიზაციები: ევროკავშირიი, მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაცია (WTO), ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია (WHO), გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია (UN), საერთაშორისო სავალუტო ფონდი (IMF) და ა.შ.
საერთაშორისო სასამართლოები: ევროპის თანამეგობრობის მართლმსაჯულების სასამართლო, საერთაშორისო სასამართლო (ICJ) და ა.შ.
საინფორმაციო მეცნიერებები: საინფორმაციო მეცნიერება, ბიბლიოთეკათმცოდნეობა, საბიბლიოთეკო საქმე, წიგნის ისტორია და ა.შ.
კარტოგრაფია და გეოგრაფია.

იშვიათი წიგნების კოლექციის სპეციალისტები გთავაზობენ კონსულტაციებს ძველ წიგნებზე. ბიბლიოთეკაში განთავსებული დაწესებულებისა და პირადი კოლექციების საფუძველზე ასევე ხელმისაწვდომია საარქივო მომსახურება, კონსერვაციის მომსახურება და აკინძვის მომსახურება.

ელექტრონული ბიბლიოთეკა

ელექტრონული ბიბლიოთეკა შეიქმნა 1990-იანი წლების შუა პერიოდიდან და ხელმისაწვდომია ესტონეთის ეროვნული ბიბლიოთეკის ვებგვერდზე. ის საშუალებას აძლევს მკითხველებს:

გამოიყენონ ელექტრონული კატალოგი ESTER;
მოითხოვონ ინფორმაცია ლიცენზირებული მონაცემთა ბაზებისა და ელექტრონული ჟურნალების შესახებ;
წარადგინონ მოთხოვნები ჰუმანიტარული და სოციალური მეცნიერებების სფეროში;
წაიკითხონ ონლაინ პუბლიკაციები, ეწვიონ ელექტრონულ გამოფენებს და შეიძინონ ბიბლიოთეკის გამოცემები;
გაეცნონ ციფრულ კოლექციებს;
გამოიყენონ ევროპული ბიბლიოთეკის საინფორმაციო რესურსები.

ზოგიერთი მომსახურება ხელმისაწვდომია მხოლოდ ეროვნული ბიბლიოთეკის რეგისტრირებული მკითხველებისთვის. მათ შეუძლიათ:

დაჯავშნონ წიგნები, ჟურნალები, ნოტები და სხვა ნივთები;
განაახლონ წიგნების დაბრუნების ვადა;
შეუკვეთონ ასლები;
შეუკვეთონ ნივთები ბიბლიოთეკათაშორისი აბონემენტის მეშვეობით.

კოლექციები

2007 წლის 1 იანვრისთვის, ესტონეთის ეროვნული ბიბლიოთეკის კოლექცია მოიცავდა 3,4 მილიონ ერთეულს, მათ შორის:

1,975,981 ტომი წიგნი;
302,988 პერიოდული გამოცემების წლიური კომპლექტი;
20,954 ერთეული კარტოგრაფიული მასალა;
117,777 ერთეული ნოტი;
180,062 ერთეული გრაფიკული ხელოვნება;
7,203 ერთეული ხელნაწერი და საარქივო დოკუმენტი;
2,635 ერთეული სტანდარტი;
481,088 ერთეული ბროშურა;
43,477 ერთეული აუდიოვიზუალური მასალა;
1,852 ერთეული ელექტრონული მასალა;
27,198 ერთეული მიკროფორმა;

1919 წლიდან ეროვნული ბიბლიოთეკა უფლებამოსილია მიიღოს ესტონეთში დაბეჭდილი ყველა გამოცემის სავალდებულო საარქივო ეგზემპლარი.

იშვიათი ნივთები

იშვიათი წიგნების კოლექციაში ინახება ესტონურ ენაზე გამოცემული პუბლიკაციები 1861 წლამდე და უცხოურ ენებზე გამოცემული პუბლიკაციები 1831 წლამდე, მათ შორის რვა ინკუნაბულა და XVI-XVII საუკუნეების 1,500 გამოცემა. უფრო გვიანდელი გამოცემები მოიცავს ავტოგრაფებიანი, ხელნაწერი შესწორებებითა და საკუთრების ნიშნებით, ცენზორის ეგზემპლარებით, მხატვრული ყდებით, ბიბლიოფილურ და ძვირფას გამოცემებს. 28,000 იშვიათი გამოცემის გარდა, კოლექცია მოიცავს 150 ხელნაწერს. ძველი წიგნების კვლევა ბიბლიოთეკაში 50 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ტარდება.
იშვიათი წიგნების კოლექციაში უძველესი წიგნია კელნელი თეოლოგის, ლამბერტუს დე მონტეს ნაშრომი - „Copulatasuper tres libros Aristotelis De Anima...“ (კელნი, 1486). უძველესი ესტონური გამოცემაა ჰაინრიხ შტალის ქადაგებების წიგნი „Leyen Spiegel“ (რევალი, 1641-1649) პარალელური ტექსტებით ესტონურ და გერმანულ ენებზე.

ისტორია

1918 წლის 21 დეკემბერს ესტონეთის რესპუბლიკის დროებითმა მთავრობამ მიიღო გადაწყვეტილება სახელმწიფო ბიბლიოთეკის დაარსების შესახებ. ბიბლიოთეკის პირველადი კოლექცია შედგებოდა დაახლოებით 2,000 დასახელებისგან, რომლებიც აუცილებელი იყო კანონშემოქმედებისა და მმართველობისთვისNey. G. Uusi üritusi Riigiraamatukogus // Raamatukogu. 1938. — Lk. 29., ხოლო პირველი მომხმარებლები იყვნენ პარლამენტის (რიიგიკოგუს) წევრები. ბიბლიოთეკა განთავსებული იყო პარლამენტის შენობის ორ პატარა ოთახში ტოომპეას ციხეში.
ესტონეთის დამოუკიდებელი რესპუბლიკის პერიოდში, 1918-დან 1940 წლამდე, ბიბლიოთეკა სწრაფად ვითარდებოდა და იზრდებოდა. 1919 წელს ბიბლიოთეკამ დაიწყო ესტონეთში გამოქვეყნებული ყველა ბეჭდური მასალის სავალდებულო საარქივო ეგზემპლარის მიღება. 1921 წელს დაიდო პირველი საერთაშორისო გაცვლითი შეთანხმებები. 1935 წელს სახელმწიფო ბიბლიოთეკამ დააარსა ესტონურ ენაზე და ესტონეთის შესახებ ყველა გამოცემის საარქივო კოლექცია. ეს იყო ესტონეთისა და ბალტიის ქვეყნების შესახებ ბეჭდური მასალის სისტემატური შეძენის დასაწყისი. 1930-იან წლებში სახელმწიფო ბიბლიოთეკამ დაიწყო საპარლამენტო ბიბლიოთეკის ფუნქციების შესრულება - კოლექციები შეიცავდა დაახლოებით 50,000 ერთეულს, ხოლო მკითხველთა შორის იყვნენ გამორჩეული ინტელექტუალები, კულტურისა და საზოგადო მოღვაწეებიENSV ORKA. F. 1082. N. 1. S. 248. Lotman, P. Parlamendiraamatukogust rahvaraamatukoguks. I. Eesti Vabariigi Riigiraamatukogu 1918—1940. Tallinn, 1988. Lk. 82..
.
საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ ბიბლიოთეკა გახდა ჩვეულებრივი საჯარო ბიბლიოთეკა, ცნობილი როგორც ესტონეთის სსრ სახელმწიფო ბიბლიოთეკა. ბიბლიოთეკის როლი მნიშვნელოვნად შეიცვალა: გაწყდა ყველა კავშირი უცხო ქვეყნებთან და მათ ბიბლიოთეკებთან, რუსული გამოცემები ჭარბობდა, ძირითადად საკავშირო სავალდებულო ეგზემპლარებისგან შემდგარი. ესტონური და უცხოური გამოცემების უმეტესობა განთავსდა შეზღუდული წვდომის კოლექციებში. 1948-დან 1992Lotman, P. Parlamendiraamatukogust Rahvusraamatukoguks. II. Eesti NSV Riiklik Avalik Raamatukogu 1940—1953. Tallinn, 1993. Lk. 42-43. წლამდე ბიბლიოთეკა განთავსებული იყო ყოფილ ესტონეთის რაინდთა სახლში ტალინის ისტორიულ ცენტრში.
1953 წელს ბიბლიოთეკას ეწოდა ფრიდრიხ რაინჰოლდ კროიცვალდის სახელი, რომელიც იყო ესტონეთის ეროვნული გამოღვიძების წამყვანი ლიტერატორი და ესტონური ეროვნული ეპოსის „კალევიპოეგის“ ავტორი. კოლექციები მაშინ უკვე შეადგენდა ერთ მილიონ ერთეულს.
1980-იანი წლების განმავლობაში ბალტიის ქვეყნებში დაწყებულმა განთავისუფლების მოძრაობამ და 1991 წლის 20 აგვისტოს ესტონეთის დამოუკიდებელი რესპუბლიკის აღდგენამ მნიშვნელოვნად შეცვალა ბიბლიოთეკის როლი.
1988 წელს ფრიდრიხ რაინჰოლდ კროიცვალდის სახელმწიფო ბიბლიოთეკას გადაერქვა სახელი და ეწოდა ესტონეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა, რომლის მისიაა ესტონურ ენაზე და ესტონეთში გამოქვეყნებული ყველა დოკუმენტის, ასევე ესტონეთის შესახებ ან ესტონეთზე ინფორმაციის შემცველი დოკუმენტების შეგროვება, შენახვა და ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფაAinz, A. Eesti Rahvusraamatukogu varukogu raamatute provenientsist // Tsensor Eesti raamatukogus. 2. Tallinn, 1991. Lk. 124—155. Резюме на русском языке, с. 153—155; Miller, V., Aru, R. Eesti Rahvusraamatukogu reservkogu // Eesti raamatukoguhoidjate Ühingu aastaraamat. 5. 1993. Tallinn, 1994. Lk. 57-59..
1989 წელს აღდგა ბიბლიოთეკის სამართლებრივი სტატუსი, როგორც საპარლამენტო ბიბლიოთეკისა, ვალდებულებით უზრუნველყოს საინფორმაციო მომსახურება რიიგიკოგუსა და მთავრობისთვის. ამჟამინდელი ესტონეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა არის საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელიც მოქმედებს 1998 წელს მიღებული, 2002 და 2006 წლებში შესწორებული ესტონეთის ეროვნული ბიბლიოთეკის აქტისა და მისი წესდების შესაბამისად. მისი კოლეგიური გადაწყვეტილების მიმღები ორგანოა ეროვნული ბიბლიოთეკის საბჭო, რომლის წევრებსაც ნიშნავს რიიგიკოგუ.

ბიბლიოთეკის შენობა
300px|მინი|მარცხნივ|ესტონეთის ეროვნული ბიბლიოთეკის შენობის ფასადი

ეროვნული ბიბლიოთეკის შენობა ტალინში, ტონისმაგიზე სპეციალურად ბიბლიოთეკისთვის დაპროექტებული, აშენდა 1985-დან 1993 წლამდე. შენობის არქიტექტორია რაინე კარპი, ხოლო ინტერიერის დიზაინერი - სულევ ვაჰტრა. რვასართულიანი შენობა მიწისქვეშა ორი სართულით დღემდე უდიდესი ბიბლიოთეკაა ბალტიის ქვეყნებში. მასში განთავსებულია 20 სამკითხველო დარბაზი 600 მკითხველის ადგილით, დიდი საკონფერენციო დარბაზი, თეატრალური დარბაზი და მრავალი საგამოფენო სივრცე. ბიბლიოთეკის საცავები განკუთვნილია ხუთი მილიონი ტომის შესანახად. ყველა საცავი აღჭურვილია თაროებითა და კონდიცირებით, რაც შესაფერისია დოკუმენტების შესანარჩუნებლად.

ლიტერატურა

 Ainz, A. Eesti Rahvusraamatukogu varukogu raamatute provenientsist // Tsensor Eesti raamatukogus, 2.—  Tallinn, 1991. — Lk. 124—155. (Резюме на русском языке, с. 153—155).
 Eesti Rahvusraamatukogu ja tema raamatud = National Library of Estonia and its books = Estnische Nationalbibliothek und ihre Bücher : [fotoalbum] / tekst: P. Lotman ; koostanud A. Ainz, E. Kenkmaa. — Tallinn, 1992.
 Jürman, H. Fr. R. Kreutzwaldi nimeline Eesti NSV Riiklik Raamatukogu : teatmik. — Tallinn : Eesti NSV Kultuuriministeerium, 1983. (На эст., рус., нем. и англ. яз.).
 Lotman, P. Parlamendiraamatukogust rahvaraamatukoguks. I. Eesti Vabariigi Riigiraamatukogu 1918—1940. — Tallinn, 1988.
 Lotman, P. Parlamendiraamatukogust Rahvusraamatukoguks. II Eesti NSV Riiklik Avalik Raamatukogu 1940—1953. — Tallinn, 1993. — Lk. 42—43.
 Meo, A. Eesti NSV Riikliku Avaliku Raamatukogu tööst ja tegevusest // Nõukogude Eesti raamatukogundus. I. — Tallinn ; Tartu., 1950. — Lk. 28—58.
 Miller, V., Aru, R. Eesti Rahvusraamatukogu reservkogu // Eesti raamatukoguhoidtaje Ühingu aastaraamat 5. 1993. — Tallinn, 1994. — Lk. 57—63.
 Ney. G. Mõtteid Riigiraamatukogu minevikust ja tulevikust // Varamu. 1939. — Nr. 8. — Lk. 851—857.
 Ney. G. Uusi üritusi Riigiraamatukogus // Raamatukogu. 1938.—  Lk. 28-32.
 Veskimägi, K. Riigiraamatukogu // Idem. Kahte kappi on ühhetassa majas tarvis: leivakappi ja ramatokappi : Eesti raamatukogude ajalugu. — Tallinn, 2000. — Lk. 331—338.

რესურსები ინტერნეტში
 Сайт Национальной библиотеки Эстонии 

სქოლიო

კატეგორია:ბიბლიოთეკები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ბიბლიოთეკები ტიპების მიხედვით
კატეგორია:ბიბლიოთეკები კონტინენტების მიხედვით
კატეგორია:ეროვნული ბიბლიოთეკები
კატეგორია:ბიბლიოთეკები
კატეგორია:ბიბლიოთეკები ანბანის მიხედვით