ლუტინი

მინი
ლუტინი () — ფრანგულ ფოლკლორსა და ზღაპრებში ხალისიანი გობლინი ან ჰობგობლინი. მდედრობით ლუტინს  ეწოდება ლუტინა (ფრანგულად წარმოთქმა: [lytin]).
ლუტინი (რომლის ერთ-ერთ სახეობად ითვლება Nain Rouge ანუ „წითელი ჯუჯა“Ebenezer Cobham Brewer, Dictionary of Phrase and Fable, rev. ed. London: Cassell, 1905, p. 876.) ნორმანდიის ფოლკლორში მსგავს როლს ასრულებს, როგორც სახლის სული ინგლისურ, გერმანულ და სკანდინავიურ ტრადიციებში. ლუტინი ინგლისურად ხშირად ითარგმნება შემდეგნაირად: ბრაუნი, ელფი, ფერია, გნომი, გობლინი, ჰობგობლინი, იმპი, ლეპრეკონი, პიქსი, პაკი, ჟეტინი ან სპრაიტი.Webster's Online Dictionary: Lutin - French 
ზოგჯერ ლუტინი იღებს შეკაზმული ცხენის ფორმას — ამ სახით მას ეწოდება Le Cheval Bayard.Brewer, pp.283-84. ლუტინები ხშირად აგლეჯენ თმას ადამიანებს ან ცხენებს და ქმნიან  ელფურ კვანძებს (elf-locks).
ფრანგულ ზღაპარში „პრინცი ლუტინი“ („Le Prince Lutin“), რომელიც 1697 წელს დაწერა მარი-კატერინ დ'ულნუამ (Marie Catherine d'Aulnoy), აღწერილია ჰაერის, წყლისა და მიწის ლუტინი შემდეგნაირად:

„შენ ხარ უხილავი, როცა გსურს; ერთ წამში გადაკვეთ მთელ სამყაროს; ადიხარ ზემოთ ფრთების გარეშე; ჩადიხარ მიწაში სიკვდილის გარეშე; აღწევ ზღვის უფსკრულებში და არ იხრჩობი; ყველგან შედიხარ — ფანჯრები და კარები დახურულიც რომ იყოს; და როცა გადაწყვეტ, შეგიძლია ბუნებრივი სახით გამოჩნდე."Marie Catherine d'Aulnoy, "Le Prince Lutin," Fairy Tales (Les Contes des Fees), 1697.

ამ ზღაპარში, წითელი ქუდი ორი ბუმბულით ლუტინს უხილავს ხდის.

ასევე ამბობენ, რომ ლუტინები ეხმარებიან პერ ნოელს (ფრანგული სანტა კლაუსი) ლაპლანდიაში.

სახელი და ეტიმოლოგია
ლუტინის სახელი ისტორიულად სხვადასხვა ფორმით გვხვდება. ის დასტურდება როგორც netun (ნეტუნი) დაახლოებით 1176–1181 წლებში კრეტიენ დე ტრუას (Chrétien de Troyes) ნაწარმოებში ივენი, ლომის რაინდი (Yvain, le Chevalier au Lion), როგორც ნუიტონი ბენუა დე სენტ-მორის (Benoît de Sainte-Maure) ტროაში (Troie), და როგორც ლუიტონი იგივე პერიოდში ვასის (Wace) მიერ დაწერილ რომან დე რუში (Roman de Rou). თავდაპირველად, ეს ტერმინი ზღვაში მცხოვრებ მონსტრს აღნიშნავდა.

მეორე მნიშვნელობა — „ბოროტზე უფრო საზიზღარი დემონის სახეობა, რომელიც ადამიანების შეწუხებას ცდილობს“ — ჩნდება XIV საუკუნის მეორე მეოთხედში, ფორმით luitin, ნაწარმოებში Le Chevalier de La Tour Landry.Trésor de la langue française, v. lutin, -ine.

ეტიმოლოგიურად, სიტყვა ლუტინი მომდინარეობს ლათინური Neptunus-იდან — რომაული ზღვის ღმერთის სახელიდან, რომელიც მოგვიანებით გვიანდელ ლათინურში წარმართულ ღმერთსაც აღნიშნავდა.

გარდაქმნა netum-დან nuiton-მდე, სავარაუდოდ, გავლენას განიცდიდა ძველი ფრანგულის სიტყვიდან nuit („ღამე“), ხოლო ფორმები luitun ~ luiton დაკავშირებულია ძველი ფრანგული luitier-დან (თანამედროვე ფრანგულად lutter — „ბრძოლა“).

ლუტინები კვებეკში
ლუტინებისადმი რწმენა გავრცელდა ჩრდილოეთ ამერიკაშიც — განსაკუთრებით კანადის კვებეკის პროვინციაში, სადაც ისინი ითვლებიან სულებად, რომლებიც შეიძლება შინაურ ცხოველებად (მაგალითად, ძაღლებად ან კურდღლებად) ან სხვა ჩვეულებრივ ცხოველებად გამოჩნდნენ.
განსაკუთრებით ხშირად თეთრი კატები მიიჩნევიან ლუტინებად, თუმცა, პრაქტიკულად, ნებისმიერი გამორჩეული ცხოველი, რომელიც სახლთან ან მის მახლობლად ცხოვრობს, შესაძლოა ასეთად ჩაითვალოს.

ეს ლუტინები შეიძლება იყვნენ როგორც კეთილი, ისე ბოროტი.

კეთილ ლუტინებს მიაწერენ ისეთ ძალებს, როგორიცაა ამინდის კონტროლი ან სახლის მფლობელისთვის კვირაობით გაღვიძებამდე წვერის გაპარსვა.

ბოროტი ან განაწყენებული ლუტინები კი შეიძლება სახლს პატარა უბედურებებით შეაწუხონ — მაგალითად, ნამგლის ბლაგვად ქცევით ან ფეხსაცმელში კენკრების ჩაყრით.

მიჩნეულია, რომ მარილი ლუტინებისთვის აუტანელია, და თუ ის მიწაზე დაყრილია, ისინი სპეციალურად ცდილობენ არ გადაკვეთონ.

ლუტინები დეტროიტში
დეტროიტში ლუტინის ერთ-ერთი ცნობილი სახეობა არის Nain Rouge („წითელი ჯუჯა“), რომლის გამოჩენაც, ამბობენ, რომ ქალაქისთვის უბედურებისა და კატასტროფების მომასწავებელია.

ნენ რუჟი წარმოდგენილია როგორც ბავშვური აღნაგობის არსება, რომელიც ატარებს წითელ ან შავ ბეწვის ჩექმებს. ასევე აღწერილია, რომ მას აქვს „მბზინავი წითელი თვალები და ლპობამდე გაფუჭებული კბილები“.Skinner 1896

ლუტინები ნიუფაუნდლენდში
ფრანგულ-ნიუფაუნდლენდურ კულტურაშიც ლუტინი ფიგურირებს. განსაკუთრებით მას უკავშირებენ „ფერიების კვანძების“ (fairy-locks) წარმოქმნას — ანუ თმის ჩახლართვას, რასაც ფერიების ან სულიერი არსებების მოქმედებად მიიჩნევენ.Gary R. Butler, ‘The Lutin Tradition in French-Newfoundland Culture: Discourse and Belief’, in The Good People: New Fairylore Essays, ed. by Peter Narváez, Garland Reference Library of the Humanities, 1376 (New York: Garland, 1991), pp. 5–21.

სქოლიო

კატეგორია:ფრანგული ფოლკლორი
კატეგორია:ფრანგულენოვანი ლიტერატურა