ჯავად ხანი

ჯავად ხანი (სრული სახელი: ჯავად ხან იბნ შაჰვერდი ხან ზიადოღლუ ყაჯარი; ; ; დ. 1748, განჯა – გ. 3 იანვარი, 1804, ელიზავეტპოლი) — განჯის სახანოს უკანასკნელი მმართველი 1786 წლიდან 1804 წლამდე.

 მმართველობა 
მინი|ჯავად ხანის პასუხი ციციანოვს
ჯავად ხანი დაიბადა 1748 წელს ქალაქ განჯაში, განჯის მაშინდელი ხანის, შაჰვერდი ხან ზიადოღლუ ყაჯარის ოჯახში. იგი იყო ხანის ერთადერთი ვაჟი შარიფ ჯაჰან ბეგიმთან ქორწინებიდან და ჰყავდა სამი და — ხურშიდ ბეგიმი, თუთუ ბეგიმი და ჰეირანსა ხანუმი. 1786 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, მმართველობა გადაეცა ჯავად ხანს, რომელიც სათავეში ჩაუდგა განჯის სახანოს.

ჯავად ხანი ცნობილია, როგორც პროირანული ორიენტაციის მმართველი და ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვან ლიდერთაგანი ამიერკავკასიაში, რომელიც აქტიურად უჭერდა მხარს სპარსეთის შაჰ აღა-მაჰმად-ხან ყაჯარს. 1795 წელს, როდესაც აღა-მაჰმად-ხანმა  ტფილისზე სამხედრო ლაშქრობას ამზადებდა, ჯავად ხანმა საკუთარი ჯარის ნაწილი მიავლინა მის დასახმარებლად. აღნიშნულმა ნაბიჯმა უკიდურესი უკმაყოფილება გამოიწვია მეზობელი მმართველების — კერძოდ, ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II-ისა და ყარაბაღის ხანის, იბრაჰიმ ხალილ ხანის მხრიდან. იბრაჰიმ ხალილ ხანმა ირაკლი II-ს მიწერილ წერილში განჯა მტრად გამოაცხადა და მოითხოვა „ამ საქმეს წერტილი დაესვას“.

1796 წელს, ერეკლე II-ის ძალებმა, ყარაბაღისა და ავარეთის ჯარებთან ერთად, ალყა შემოარტყეს განჯას. ალყა წარუმატებელი აღმოჩნდა, თუმცა ჯავად ხანს იძულებული გახდა გამოესყიდა ტფილისის ლაშქრობისას ტყვედ ჩავარდნილი ჯარისკაცები. ამავე წელს, ჯავად ხანმა რუსულ გარნიზონს ნებაყოფლობით მისცა უფლება განჯის ციხის დაკავებაზე, თუმცა რუსეთის იმპერატრიცა ეკატერინე II-ის გარდაცვალების შემდეგ რუსული ძალები ქალაქიდან გამოეყვანა.

ჯავად ხანის მმართველობის პერიოდში განჯამ მნიშვნელოვანი ეკონომიკური და კულტურული აღმავლობა განიცადა. ინტენსიურად ვითარდებოდა ვაჭრობა, ხელოსნობა და საქალაქო ინფრასტრუქტურა; აშენდა ახალი მეჩეთები და ქარვასლები, აღდგა და რესტავრაცია ჩაუტარდა ძველ არქიტექტურულ ობიექტებს. მმართველის კარზე თავს იყრიდნენ განათლებული ადამიანები, მეცნიერები, მწერლები და პოეტები. ხანის კარის მწიგნობრად მსახურობდა ქარბალაი სადიყი — მირზა შაფი ვაზეჰის მამა, ხოლო კარის პოეტი იყო მოჰსუნ ნასირი, ავტორი ცნობილი ნაწარმოების „ტუტი-ნამე“, რომელიც ინდური ზღაპრის აზერბაიჯანულ ადაპტაციას წარმოადგენს.

მიუხედავად ამ შიდა წარმატებებისა, ჯავად ხანის პოლიტიკური მდგომარეობა სულ უფრო რთულდებოდა. განჯის სტრატეგიულმა მდებარეობამ, აზერბაიჯანული სახანოების დაშლილმა მდგომარეობამ და რუსეთის იმპერიის მზარდმა ექსპანსიონისტურმა მისწრაფებებმა მნიშვნელოვნად შეზღუდა მისი დამოუკიდებლობა. რუსეთის სამხედრო სარდლობა განჯას განიხილავდა როგორც ირანის ჩრდილოეთ პროვინციებზე გასასვლელ გასაღებს, რის გამოც მის დაპყრობას სტრატეგიულ მიზნად მიიჩნევდა.

1803 წელს, ქალაქ განჯიდან ცოტა მოშორებით, კულუ-კობუს მიდამოებში გაიმართა გადამწყვეტი ბრძოლა გენერალ პაველ ციციანოვის ხელმძღვანელობით მოქმედ რუსულ ჯარებსა და ჯავად ხანის არმიას შორის. შეტაკება დასრულდა განჯის ხანის ჯარების უკან დახევით. პავლე ციციანოვმა კვლავ შესთავაზა ჯავად ხანს ქალაქის მშვიდობიანი გზით დათმობა, თუმცა ხანმა მტკიცედ უარი განაცხადა. ამის შემდეგ ციციანოვის ძალებმა განჯას შტურმით შეუტიეს. ბრძოლაში დაიღუპა როგორც ჯავად ხანი, ასევე მისი შუათანა ვაჟი ჰუსეინყულუ ხანი. ქალაქი რუსულმა არმიამ აიღო, განჯის სახანო გაუქმდა, ხოლო ქალაქს მიენიჭა ახალი სახელი — ელიზავეტპოლი.Родословная таблица Ганджинских ханов // Акты, собранные Кавказской археографической комиссией / Под ред. А. П. Берже. — Тифлис: Тип. Глав. управ. наместника кавказского, 1875. — Т. 6, Ч. 2. — С. 905.

ჯავად ხანი დაკრძალულია ქალაქ განჯაში, ჯუმა მეჩეთის ტერიტორიაზე მდებარე მავზოლეუმში.

 იხილეთ აგრეთვე 

 ჯავად ხანის აკლდამა
 ყაჯარები
 განჯის სახანო

 სქოლიო 

კატეგორია:დაბადებული 1748
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1804
კატეგორია:ყაჯართა დინასტია
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
კატეგორია:ბრძოლის ველზე დაღუპული მონარქები