ბოშათა ცეკვა

ბოშათა ცეკვა () — ბოშების სხვადასხვა ჯგუფის მიერ შექმნილი ცეკვები. როგორც წესი, მათი გამოჩენის წინაპირობა იყო მიმდებარე ხალხების ცეკვების ინტერპრეტაცია. ბოშების ცეკვების ზოგიერთი სახეობა თავდაპირველად ფულის საშოვნელად იყო განკუთვნილი.  
მინი|ПГАТиНМ-ის მირ შესრულებული ცეკვა „ვიორიკა“

შესრულების წესის მიხედვით ცეკვები შეიძლება დაიყოს ბანაკის, სასცენო, ქუჩის და სალონის ცეკვებად. ბანაკის ცეკვის სტილი გამოირჩევა არასისტემატური და მრავალფეროვანი მოძრაობებით, გათვლილია ვირტუოზულობის დემონსტრირებაზე თანატომელების წინაშე. ასე ცეკვავენ ადამიანები თავიანთ წრეში: ოჯახურ დღესასწაულებზე, სახლში, დისკოთეკებზე. სასცენო სტილი განკუთვნილია საესტრადო და თეატრალური წარმოდგენისთვის და, შედეგად, მაყურებლისგან დიდი მანძილით დაშორება, სანახაობრიობა. სრულდება არტისტების მიერ. სალონური ცეკვა სინამდვილეში სასცენო ცეკვის ვარიაციაა, რომელიც შექმნილია სცენის არარსებობის შემთხვევაში, შედარებით მცირე, დახურული სივრცისთვის. სრულდება არტისტების მიერ, რესტორნებში, კლიენტის სახლში და მსგავს ადგილებში. ქუჩის ცეკვის სტილი წარმოიშვა ქუჩაში შესრულებული ცეკვის სტილიდან და ფაქტობრივად არის სასცენო სტილის წინამორბედი. ამ დროისთვის ასე ჰქვია იმპროვიზაციულ ცეკვის სტილს, რომელიც აერთიანებს სალონისა და ბანაკში ცეკვის ელემენტებს, შექმნილია იმისთვის, რომ საშუალება მოგცეთ აირჩიოთ ოპტიმალური მოძრაობები არსებული სიტუაციის გათვალისწინებით:მაყურებელთა რაოდენობა და მათთან მანძილი, ხელმისაწვდომი სივრცე, იატაკის მახასიათებლები, ქუჩის ზედაპირი, ნიადაგი და მუსიკა.

რუსი ბოშების ცეკვის თავისებურებაა მისი კომპოზიცია (რომელიც შესაძლოა არ იყოს ბანაკის სტილში): ტემპის თანდათანობითი მატება, დასაწყისში ნელიდან ძალიან სწრაფ და ენერგიულ დასასრულამდე. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ფეხის რთულ მოძრაობებს. მამაკაცის ცეკვაში დამახასიათებელი მოძრაობა არის ტანზე სწრაფი, რიტმული დარტყმები. ქალებში - მხრებისა და ხელების მოხდენილი, გამომხატველი მოძრაობები. ქალთა ცეკვის სასცენო ვერსიას ასევე ახასიათებს ფლამენკოსა და აღმოსავლური ცეკვებიდან ნასესხები თითების თამაში, ქვედაკაბის ფართო, ფიგურული ქნევა და პარტერი. ბევრ მოძრაობას ჯერ კიდევ აქვს რუსული ფესვები, მაგალითად, როგორიცაა ტროპაკი.

 რუსეთის ცნობილი ბოშა მოცეკვავეები 
 ბორის სანკინი
 ლიალია ჩორნაია
 ზემფირა ჟემჩუჟნაია
 განგა ბატალოვა
 ვლადისლავ ნიკოლსკი

 უნგრული ბოშური 
უნგრული ბოშათა ცეკვა ასევე რუსი ბოშების ცეკვაა, მაგრამ უფრო ახალი. იგი დაფუძნებულია ჩიჩოტკის ცეკვაზე.

ბალკანური ბოშათა წყვილის ცეკვა ბალკანური ბოშების წყვილის ცეკვა არაკონტაქტურია. პარტნიორები ცეკვავენ ერთმანეთთან შესამჩნევ მანძილზე დაშორებით. ცეკვის დროს ისინი რამდენჯერმე იცვლიან ადგილებს, თითქოს წრეში დადიან ერთმანეთის პირისპირ. რუმინელ ბოშებს შორის ქალს შეუძლია ცეკვის დროს ადგილზე წრეში შემოტრიალდეს. გამოიყენება ფეხის მოძრაობები, ჩიჩოტკა, ხელების გარკვეული პოზიციებში თითების ტკაცუნი და მამაკაცებისთვის, «хлопушки», ხოლო ქალებს შეიძლება დაემატოს თეძოების მცირე რხევა.

 ბოშათა მუცლის ცეკვა 
მუცლის ცეკვას  შემოსავლისთვის ტრადიციულად ასრულებენ რომა-ბოშები (ბალკანეთსა და თურქეთში) და დომ- ბოშები. თვითმხილველების თქმით, მათი ცეკვები უფრო მარტივი და გარკვეულწილად მკვეთრია, ვიდრე ჩვეულებრივი აღმოსავლური ცეკვები და დაფუძნებულია თეძოს არც თუ ისე რთულ და მრავალფეროვან ქნევაზე. ბალკანელ ბოშებს შორის თეძოების რხევას თან ახლავს ხელის გამოხატული მოძრაობები, ასევე შეიძლება შერწყმული იყოს თითის ტკაცუნით, ტრიალით და ტიპიური ბალკანური ფეხის მოძრაობებით. თურქი ბოშები ცეკვავენ რამდენიმე სახის ცეკვას, როგორიცაა: „роман хавасы“, „сулу куле чифтетелли“, „кючек“ და სხვა. მათი ცეკვები ხშირად მოიცავს მცირე აკრობატულ ხრიკებს და პატარა პანტომიმებს ყოველდღიურ ან რომანტიკულ თემებზე. ცეკვაში არის კეკლუცობა და მხიარული ხასიათისაა. როგორც  ბოშათა და აღმოსავლურ სხვა ცეკვებში, ბოშათა მუცლის ცეკვას აქვს ისეთი მოძრაობა, როგორიცაა მხრების ქნევა. ასევე შესაძლებელია ცეკვა შარფით ან შალით, ასევე გადასაფარებლით. მუსულმანურ ქვეყნებში ბოშათა მუცლის ცეკვას თავისი მამაკაცის ნაწილი აქვს, უფრო მამაკაცური და აგრესიული. ასევე, მავრიტანული და ებრაული ფესვების მქონე ფლამენკო დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა  ბოშათა ხელოვნებად. ფლამენკოს მოცეკვავეს ბეილაორს უწოდებენ. ფლამენკო, უპირველეს ყოვლისა,  ბოშათა პროფესიონალური ხელოვნებაა და ამიტომაც არსებობს ძირითადად სცენურ და ქუჩის ფორმებში. ბოშური ფლამენკოს ცნობილი შემსრულებლები არიან ხოაკინ კორტესი და კარმენ ამაია.

პოლონელი ბოშების ცეკვა
ბოშათმცოდნე იერჟი ფიკოვსკის ჩვენებით, პოლონელი ბოშების ცეკვა ასე გამოიყურება: ბოშათა ცეკვის დამახასიათებელი თვისებაა მისი სოლო შესრულება. ბოშები არ ცეკვავენ არც წყვილებში, არც ერთობლივად. მამაკაცის სწრაფ, მოქნილ და იმპულსურ ცეკვაში, მოცეკვავე ქუსლებით სცემს რიტმს და თან ახლავს ხელის დარტყმა თეძოებზე, წვივებსა და ფეხსაცმლის ძირებზე. ქალის ცეკვა ნაკლებად კუთხოვანი, რბილი, გლუვია. მოცეკვავე ფეხებს თითქმის ადგილზე ურტყამს, ოდნავ წინ მიიწევს წინ და გვერდზე, სხეული რჩება ვერტიკალურ მდგომარეობაში და მოძრავია მხოლოდ მხრები, მკლავები და ხელისგულები,  აწეულია თავს მაღლა, ეშვებიან სიმეტრიულად, ერთად იკეცება და იშლება წინ გადაგდებით. ბოშა მოცეკვავეები დიდ ყურადღებას აქცევენ ხელის და თითების თამაშს, აერთებენ მათ, ასწორებენ და მათგან ქმნიან ჩვენთვის ნაცნობი ინდური სტატუეტების მსგავს სხვადასხვა ფიგურებს. ბოშა ქალთა  ცეკვის ერთ-ერთი ტიპური ფიგურა შემდეგია: მელოდიის ტემპის მატებასთან ერთად, ხელის მოძრაობა უფრო და უფრო სწრაფი ხდება, სანამ, ბოლოს და ბოლოს, კულმინაციურ მომენტში, არ გაჩერდებიან და არ დაეშვება, და მოცეკვავეს მხრები კანკალს დაიწყებს, როგორც ექსტაზში.

 მადიური ცეკვა 
ბოშა-მადიარების ცეკვა გამოირჩევა ექსპრესიულობით, მამაკაცის პარტია მდიდარია მოძრაობებით და ქალის მწირი და ნაკლებგამოხატული ცეკვით.
მამაკაცის ცეკვაში არის ფეხებით თამაში, ფეხების დარტყმები და თითების ტკაცუნი.

ბოშური ორა არის ბალკანეთის ჯგუფების ბოშების ცეკვა, ნასესხები გარშემო მყოფი ხალხებისგან. ეს შეიძლება იყოს მარტივი გუნდური ცეკვის სახით, რომელიც გამოირჩევა როგორც ერთი და იმავე სქესის მონაწილეებით, ისე სხვადასხვა ვარიაციით. ნებისმიერ შემთხვევაში, ჩვეულებრივ, მხოლოდ გოგოები და ქალები ცეკვავენ, ზოგჯერ მხოლოდ ბიჭები და კაცები.

 ლიტერატურა 
 Уварова Е. Д. Энциклопедия «Эстрада в России XX век». — М.: Олма-Пресс, 2004. — 864 с. — 5000 экз. — ISBN 5-224-04462-6.
 Щербакова Т. А. Цыганское музыкальное исполнительство и творчество в России. — М.: Музыка, 1984. — 176 с.

 რესურსები ინტერნეტში 
 Танцы цыган Европы. Как их различить?
 Уличный цыганский танец
 Цыгане в Испании, сайт о фламенко
 Фото и видео цыганских танцев (рубрика в журнале «Свэнко»)
 Цыганские танцы по странам (Россия, Румыния, Венгрия, Испания, Турция)

კატეგორია:ცეკვები