მიხაილ ვოლობუევი

მიხაილ სიმონის ძე ვოლობუევი (, დ. 11 (24) იანვარი, 1903, ნიკოლაევი —  გ. 20 ივნისი, 1972, დონის როსტოვი) — 1930-იანი წლების უკრაინელი ეკონომისტი. ვუანის (უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის) ხარკოვის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის მეცნიერ თანამშრომელი. ეკონომიკური თვითკმარობის კონცეფციის ავტორი უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის (უესსრ) ფარგლებში. სტალინური ტერორის მსხვერპლი.

ბიოგრაფია
მიხაილ ვოლობუევი დაიბადა ნიკოლაევში. ის სწავლობდა გიმნაზიაში, თუმცა მამის გარდაცვალების შემდეგ, 1918 წელს, მუშაობა დაიწყო, რათა დედას ოჯახის შენახვაში დახმარებოდა. ექსტერნად დაასრულა ხარკოვის პროფსაგანმანათლებლო ინსტიტუტის ეკონომიკური ფაკულტეტი. 1921-1922 წლებში იყო ნიკოლაევის, ხოლო 1922 წელს — ვინიცის გუბერნიის განათლების განყოფილების გამგის მოადგილე. 1923 წლიდან მუშაობდა ხარკოვში მთავარ პოლიტგანათლებაში, ასწავლიდა ხარკოვის ფარმაცევტულ ტექნიკუმში, სახალხო განათლების ინსტიტუტსა და ფინანსურ-ეკონომიკურ ტექნიკუმში. შემდგომში იყო პოლიტიკური ეკონომიის პროფესორი ხარკოვის მექანიკა-მეშენებელთა ინსტიტუტში, სადაც 1930-1933 წლებში კათედრას ხელმძღვანელობდა.

1928 წელს ჟურნალ „უკრაინის ბოლშევიკში“ (№ 2–3) გამოქვეყნდა მიხაილ ვოლობუევის სტატია სათაურით „უკრაინული ეკონომიკის პრობლემის შესახებ“. სტატიას სადისკუსიო ხასიათი ჰქონდა და მასში გაანალიზებული იყო ცარიზმის კოლონიური პოლიტიკის განვითარების ეტაპები უკრაინაში 1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციამდე. ვოლობუევი უარყოფდა გავრცელებულ მოსაზრებას, თითქოს რუსეთის იმპერიის ეკონომიკა რევოლუციამდე მთლიანად ერთიანი ყოფილიყო. მისი აზრით, ეს ეკონომიკა ერთიანდებოდა ანტაგონისტურ იმპერიალისტურ საფუძველზე, თუმცა იმპერიის მიერ ჩაგრული კოლონიების პოზიციიდან, ის ეროვნული ეკონომიკების ერთობლიობას წარმოადგენდა. ვოლობუევის აზრით, ერთიან სამეურნეო კომპლექსს სწორედ უკრაინა წარმოადგენდა, თუმცა ამას არ აღიარებდნენ არც რუსი ეკონომისტები და არც მოსკოვის ცენტრალური სტრუქტურები (მათ შორის, სსსრ-ის სახელმწიფო გეგმარების კომიტეტი — ). ისინი ხშირად თავს არიდებდნენ თავად სახელწოდება „უკრაინის“ გამოყენებასაც კი და ამჯობინებდნენ ტერმინებს, როგორიცაა „სამხრეთი“, „სამხრეთის რაიონი“, „სამხრეთ-დასავლეთი“, „ევროპული რუსეთის სამხრეთი“, „სამხრეთრუსული მეურნეობა“. ისინი უკრაინას განიხილავდნენ როგორც ევროპული ტიპის კოლონიას, რომელიც სსსრ-ის შემადგენლობაში აღმოჩნდა. ვოლობუევი აცხადებდა, რომ უკრაინა ყველა ნიშნით იყო რუსეთის კოლონია და მისი ეკონომიკური ექსპლუატაციის ობიექტს წარმოადგენდა.

ვოლობუევი ამტკიცებდა, რომ უკრაინას გააჩნია განვითარების საკუთარი გზა და ის უნდა მოემზადოს მსოფლიო სამეურნეო სისტემაში შესასვლელად იმ შემთხვევაში, თუ რევოლუცია გამარჯვებას მიაღწევს „არა მხოლოდ ყოფილ რუსეთში, არამედ მთელი მსოფლიოს მასშტაბით“. ამ შემთხვევაში უკრაინა ამ მსოფლიო სისტემის თანასწორი ნაწილი უნდა გახდეს.

1933 წლის 7 დეკემბერს ვოლობუევი დააკავეს ბრალდებით, თითქოს მონაწილეობდა „უკრაინულ კონტრრევოლუციურ ორგანიზაციაში“, რომელიც საბჭოთა ხელისუფლების ძალადობრივ გზით დამხობას ისახავდა მიზნად. 1934 წლის 8 მაისს სსრ უკრაინის სახელმწიფო პოლიტიკური სამმართველოს (ГПУ УССР) კოლეგიის ტროცკის გადაწყვეტილებით, მას მიესაჯა ხუთწლიანი შრომით-გასწორებითი ბანაკი (სასჯელი შემდეგ შეიცვალა ყაზახეთში გადასახლებით). სასჯელის მოხდის შემდეგ ვოლობუევი ცხოვრობდა კრასნოდარის მხარეში.

ომის პერიოდში ნაცისტურ გერმანიასთან, ვოლობუევი ასრულებდა სპეციალურ დავალებებს საბჭოთა დაზვერვის სამსახურში. 1948 წელს გადავიდა საცხოვრებლად დონის როსტოვში, სადაც მუშაობდა როსტოვის ფინანსურ-ეკონომიკური ინსტიტუტის კათედრის გამგედ. 1957 წლის აგვისტოში ოფიციალურად რეაბილიტირდა. 1961 წელს დასახლდა დონეცკში, სადაც ასწავლიდა დონეცკის სავაჭრო ინსტიტუტში. ცხოვრების ბოლო წლებში კვლავ ასწავლიდა დონის როსტოვში.

ნაშრომები და კრიტიკა
1928 წელს მიხაილ ვოლობუევმა გამოაქვეყნა სტატია „უკრაინის ეკონომიკის პრობლემის შესახებ“, რომელშიც ის ეწინააღმდეგებოდა საბჭოთა იდეოლოგთა მოსაზრებას რევოლუციამდელი რუსეთის ეკონომიკის სრულ ერთიანობაზე. ვოლობუევის რწმენით, თავად უკრაინა წარმოადგენს ერთიან სამეურნეო კომპლექსს და ამიტომ, მსოფლიო რევოლუციის გამარჯვების შემთხვევაში, ის უნდა მოემზადოს მსოფლიო სამეურნეო სისტემაში თანასწორად ინტეგრაციისთვის.

ამასთან, ვოლობუევი კონკრეტულ მაგალითებზე დაყრდნობით აკრიტიკებდა ცენტრალური დაგეგმარების სტრუქტურების მიერ უკრაინის ბუნებრივი და ეკონომიკური რესურსების არარაციონალურ გამოყენებას. მისი მოსაზრებით, სსსრ-ის ეკონომიკას უნდა ვუყუროთ როგორც ეროვნული ეკონომიკების ერთობლიობას, ხოლო თითოეულ ეროვნულ ეკონომიკას — როგორც გარკვეულ მთლიანობას: პოტენციურს (ყოფილი აზიური კოლონიების შემთხვევაში) ან რეალურს (უკრაინისა და რუსეთის შემთხვევაში). ამ თვალსაზრისიდან გამომდინარე, ვოლობუევი მოითხოვდა უკრაინული ეკონომიკური ცენტრების უფლებამოსილების გაფართოებას, ცენტრალური გეგმარების ორგანოსთვის () მხოლოდ ზოგადი დირექტიული ფუნქციების შენარჩუნებით. ის უარყოფითად აფასებდა უკრაინის ფარგლებს გარეთ სამეურნეო შემოსავლების გადატანას, ითხოვდა ინდუსტრიალიზაციის გეგმების გადახედვას და რუსული ეკონომიკის დომინანტად განხილვის ტენდენციის უარყოფას. ასევე, ის მოითხოვდა მთელი უკრაინის მასშტაბით შრომითი რესურსების ნაკადების რეგულირების სისტემის შექმნას, რათა უკრაინის ქარხნებში სამუშაო ადგილების განაწილება უკრაინასა და რუსეთს შორის პროპორციულად განხორციელებულიყო. ვოლობუევი იცავდა უკრაინის უფლებას, ჰქონოდა რეალური კონტროლი იმდროინდელი საკავშირო სტრუქტურების საქმიანობაზე. მიუხედავად იმისა, რომ ვოლობუევი ხაზგასმით აღნიშნავდა, თითქოს სტატია არ იყო  მიმართული რუსეთისა და უკრაინის შორის განსხვავებების გამწვავებაზე, სწორედ ეს შინაარსი მიიჩნიეს მის მთავარ შეცდომად. მისი შეხედულებები შეფასდა როგორც „ნაციონალ-უკლონიზმის“ ეკონომიკური პლატფორმა და გახდა საჯარო დაპირისპირებისა და ოსტრაკიზმის საგანი. ვოლობუევის წინააღმდეგ გამოვიდნენ ა. რეჩიცკი, ე. გორეცი, ნ. სკრიპნიკი და სხვა მოღვაწეები, რომლებმაც აიძულეს იგი საჯაროდ მოენანიებინა.

მიხაილ ვოლობუევი გამოდიოდა კონკრეტული წინადადებებით უკრაინის უფლებამოსილების გაფართოების შესახებ. სწორედ ამ შეხედულებების გამო ის გახდა საბჭოთა ტოტალიტარული რეჟიმის რეპრესიების მსხვერპლი. მიუხედავად იმისა, რომ ვოლობუევმა 1928 წელს ჟურნალ „უკრაინის ბოლშევიკში“ გამოაქვეყნა წერილი, რომელშიც საკუთარ პოზიციას შეცდომად აღიარებდა, ხოლო 1930 წელს იმავე გამოცემაში განათავსა „თვითკრიტიკული“ სტატია სათაურით „ნაციონალიზმის ეკონომიკური პლატფორმის წინააღმდეგ (ვოლობუევშჩინის კრიტიკისკენ)“, მის მიმართ მძიმე ბრალდებები მაინც არ შეწყვეტილა.

ოჯახი
მან აღზარდა ქალიშვილი, ნატალია ვოლობუევა, რომელიც დღეს ხელოვანი და ხატმწერია.

ლიტერატურა
Анатолій Доценко. Михайло Волобуєв (Волобуєв—Артемов) (1903—1972).— Часопис соціально-економічної географії. Випуск 1. Харків: Харківський національний університет імені В. Н. Каразіна, 2006.— С. 161—163.
Енциклопедія історії України: У 10 т. / Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. — К. : Наук. думка, 2003.— ISBN 966-00-0632-2 Т. 1 : А—В. — 2003. — С. 614. : іл. ISBN 966-00-0734-5
Віталій Абліцов «Галактика „Україна“. Українська діаспора: видатні постаті» — К.: КИТ, 2007. — 436 с.
Гай-Нижник П. Від імперіялізму царського до імперіялізму радянського. Українські радянські економісти про фінансову експлуатацію України СРСР у другій половині 20-х років // Розбудова держави. — 1997. — № 5. — С.43-45.

რესურსები ინტერნეტში
 Відомі географи, географічні персоналії: Волобуєв Михайло Симонович
 М. Волобуєв. До проблеми української економіки (1928)

კატეგორია:ეკონომისტები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:უკრაინელი ეკონომისტები