ივან კოჟედუბი

ივან კოჟედუბი (: Иван Кожедуб; : Іван Кожедуб, დ. 8 ივნისი, 1920 – გ. 8 აგვისტო, 1991) — ავიაციის მარშალი, საბჭოთა საჰაერო ძალების მფრინავი, რომელიც პირველად გამოჩნდა როგორც მეორე მსოფლიო ომის მებრძოლი ასი. საყოველთაოდ აღიარებული 60-ზე მეტი ინდივიდუალური გამარჯვებით, ივან კოჟედუბი ითვლება მეორე მსოფლიო ომის დროს ყველაზე წარმატებულ საბჭოთა და მოკავშირე მებრძოლ პილოტად. კოჟედუბი არის იმ მცირერიცხოვან პილოტთა შორის, რომლებმაც დადასტურებულად ჩამოაგდეს Messerschmitt Me 262 რეაქტიული თვითმფრინავი და პირველი საბჭოთა პილოტი, ვინც ეს შეძლო. იგი სამჯერ გახდა საბჭოთა კავშირის გმირი (4 თებერვალი, 1944, 19 აგვისტო, 1944 და 18 აგვისტო, 1945). მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, იგი დარჩა სამხედრო სამსახურში და შემდგომში უხელმძღვანელა 324-ე მებრძოლ საავიაციო დივიზიას კორეის ომში საბჭოთა ოპერაციების დროს.
თავისი სამხედრო კარიერის დანარჩენ პერიოდში, კოჟედუბმა დაიმატა დამატებითი ტიტულები, როგორც სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი (1946-1962) და საავიაციო სპორტის ფედერაციის თავმჯდომარე (1967-1987). იგი დაწინაურდა ავიაციის მარშლად 1985 წელს და იმავე წელს გავიდა პენსიაზე, რითაც დაასრულა 45-წლიანი სამსახური საბჭოთა საჰაერო ძალებში. კოჟედუბი ცხოვრობდა მოსკოვში სიკვდილამდე 1991 წელს და დაკრძალულია ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე.

ადრეული ცხოვრება
კოჟედუბი დაიბადა 1920 წლის 8 ივნისს უკრაინულ ოჯახში სოფელ ობრაჟიიევკაში, ჩერნიგოვის გუბერნიაში, რომელიც ამჟამად მდებარეობს უკრაინის სუმის ოლქის შოსტკის რაიონში. 1934 წელს მშობლიურ ქალაქში სკოლის მეშვიდე კლასის დამთავრების შემდეგ, მან გააგრძელა სწავლა კიდევ ორი წელი შოსტკაში. იქ იგი თავდაპირველად ბიბლიოთეკარად მუშაობდა სკოლის მეცხრე კლასის დასრულებამდე 1936 წელს, და ამ წლიდან 1940 წლამდე სწავლობდა შოსტკის ქიმიური ტექნოლოგიების კოლეჯში. სწავლასთან ერთად, იგი ესწრებოდა წვრთნებს ადგილობრივ აეროკლუბში, რომელიც დაამთავრა 1939 წელს. შემდგომში იგი შეუერთდა წითელ არმიას 1940 წლის თებერვალში და 1941 წლის იანვარში დაამთავრა წვრთნა ჩუჰუივის სამხედრო საავიაციო პილოტების სკოლაში, სადაც თავდაპირველად ისწავლა UT-2, UTI-4 და I-16 თვითმფრინავების პილოტირება. იგი დარჩა სკოლაში ფრენის ინსტრუქტორად და განაგრძო პილოტების წვრთნა მას შემდეგაც, რაც სკოლა იძულებული გახდა ევაკუირებულიყო შიმკენტში 1941 წლის შემოდგომაზე გერმანიის მიერ საბჭოთა კავშირის დაპყრობის გამო. იგი გაგზავნეს მოსკოვში 1942 წლის ნოემბერში, სადაც იგი მიავლინეს 240-ე მებრძოლ საავიაციო პოლკში, მაგრამ ფრონტზე მხოლოდ 1943 წლის მარტში ჩავიდა, როდესაც 302-ე მებრძოლი საავიაციო დივიზია გაგზავნეს ვორონეჟის ფრონტზე.

მეორე მსოფლიო ომი
250px|მინი|მარცხნივ|პილოტი ივან კოჟედუბი მეორე მსოფლიო ომის დროს
მიუხედავად იმისა, რომ პოლკში როგორც რიგითი პილოტი დაიწყო, მან სწრაფად დაეუფლა ახალ La-5-ს და დაწინაურდა ფრენის მეთაურად. მან თავისი ანგარიში გახსნა 1943 წლის 6 ივლისს Ju 87 პიკირებადი ბომბდამშენის ჩამოგდებით. კოჟედუბი დამეგობრდა კირილ ევსტიგნეევთან, გამოცდილ მფრინავ ასთან; მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ხშირად არ დაფრინავდნენ ერთად, კოჟედუბმა აითვისა მისი ტაქტიკის დიდი ნაწილი და შეჯიბრის სულისკვეთებით ისინი უზიარებდნენ ერთმანეთს გამოცდილებებს სხვადასხვა ტექნიკის გამოყენებით. ვასილი მუხინი, რომელიც ხშირად დაფრინავდა როგორც კოჟედუბის ფრთის მეწყვილე, ასევე გახდა მფრინავი ასი.
მომდევნო რამდენიმე თვის განმავლობაში კოჟედუბმა თანდათანობით მოიპოვა მეტი საჰაერო გამარჯვება და დაწინაურდა ესკადრილიის მეთაურად, მაგრამ ოქტომბრის პირველ ნახევარში მან სწრაფად გაზარდა თავისი შედეგი 14 ჩამოგდებით. 1943 წლის 10 ოქტომბერს იგი წარადგინეს საბჭოთა კავშირის გმირის წოდებაზე 146 საბრძოლო გაფრენის, 27 საჰაერო ბრძოლაში მონაწილეობისა და ჯამში 20 საჰაერო გამარჯვებისთვის; ეს წოდება მას მიენიჭა 1944 წლის 4 თებერვალს.
1944 წლის ივლისში 240-ე მებრძოლი პოლკი დააჯილდოვეს გვარდიულის წოდებით და გადაარქვეს 178-ე მებრძოლ საავიაციო პოლკად, და კოჟედუბი წარადგინეს მეორე ოქროს ვარსკვლავზე 256 გაფრენაში მოპოვებული 46 საჰაერო გამარჯვებისთვის. თუმცა, იგი აღარ დარჩა თავის პოლკში დიდი ხნით, რადგან გადაიყვანეს 176-ე გვარდიული მებრძოლი საავიაციო პოლკის მეთაურის მოადგილედ, სპეციალურ „თავისუფალი ნადირობის“ პოლკში, რომელიც აღჭურვილი იყო ახალი ლავოჩკინის La-7 გამანადგურებლებით, ავიაციის მთავარი მარშლის ალექსანდრ ნოვიკოვის ინიციატივით. იქ მას იშვიათად ავალებდნენ ისეთ სპეციფიკურ მისიებს, როგორიცაა სხვა თვითმფრინავების ესკორტირება ან ჯარებისთვის საჰაერო მხარდაჭერის უზრუნველყოფა, რაც მას და მის დაქვემდებარებულებს საშუალებას აძლევდა მეტი საჰაერო გამარჯვება მოეპოვებინათ. 1945 წლის თებერვლის შუა რიცხვებში, თავისუფალი ნადირობის მისიის დროს ფრანკფურტის სამხრეთით, თავის ფრთის მეწყვილე დმიტრი ტიტარენკოსთან ერთად, კოჟედუბმა ჩამოაგდო Me 262 რეაქტიული, რითაც ის გახდა პირველი საბჭოთა პილოტი, ვინც ეს შეძლო. როდესაც კოჟედუბმა და ტიტარენკომ შეამჩნიეს Me 262, კოჟედუბი სწრაფად ააჩქარა დაბალი სიჩქარიდან სრულ სიჩქარემდე; როდესაც Me 262-მა მარცხნივ შეანელა და შეანელა — შეშინებული ტიტარენკოს მიერ გასროლილი ტრასირებადი ტყვიებით — კოჟედუბმა ის ჩამოაგდო. 
ომის ბოლოსთვის კოჟედუბმა განახორციელა 330 გაფრენა, მონაწილეობა მიიღო 120 საჰაერო ბრძოლაში და ჩამოაგდო 64 მტრის თვითმფრინავი.ყველა თავისი საჰაერო გამარჯვება მან მოიპოვა La-5F, La-5FN და La-7-ზე, გამოხატა თავისი დიდი უპირატესობა ლავოჩკინის გამანადგურებლების მიმართ და შეხვდა სემიონ ლავოჩკინს, რათა კომენტარი გაეკეთებინა გამანადგურებლების დიზაინის სხვადასხვა ასპექტზე. 1945 წლის მაისში მესამე ოქროს ვარსკვლავზე წარდგენის შემდეგ, იგი სამჯერ გახდა საბჭოთა კავშირის გმირი 1945 წლის 18 აგვისტოს და დარჩა 176-ე გვარდიული მებრძოლი საავიაციო პოლკის მეთაურის მოადგილედ შენვალდეში იმავე წლის სექტემბრამდე.

უპირატესობას ანიჭებდა მოკლე, ინტენსიურ შეტევებს მტრის თვითმფრინავების გასაოგნებლად და ჩამოსაგდებად, ერთ-ერთი საყვარელი ტექნიკა, რომელიც მან შეიმუშავა და გამოიყენა ომის დროს, მოიცავდა სამიზნეზე ქვედან სწრაფად მიახლოებას და შემდეგ ცეცხლის გახსნას მხოლოდ უკიდურესად ახლო მანძილიდან. კოჟედუბი ძალიან წარმატებით იყენებდა ამ ტაქტიკას Ju 87 პიკირებადი ბომბდამშენის წინააღმდეგ, რამაც მას ამ ტიპის დაუმარცხებელი 18 ჩამოგდება მოუტანა (არსენი ვოროჟეიკინის მსგავსად). თუმცა, ეს მანევრი ძალიან სარისკო იყო და არც წახალისებული და არც ნასწავლები იყო ახალგაზრდა პილოტებისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ ომის განმავლობაში არასდროს ჩამოგდებულა, კოჟედუბს ჰქონდა რამდენიმე მჭიდრო შეხება. მიუხედავად ამისა, მას ყოველთვის შეეძლო თავისი თვითმფრინავის დაშვება, დაზიანების მიუხედავად.

ომის შემდგომი პერიოდი
250px|მინი|მარჯვნივ|კოჟედუბი რუსეთის 2020 წლის საფოსტო მარკაზე
სსრკ-ში დაბრუნების შემდეგ, კოჟედუბმა ისწავლა საჰაერო ძალების აკადემიაში მონინოში, რომელიც დაამთავრა 1949 წლის მაისში. თავდაპირველად იგი უნდა დანიშნულიყო ბაქოში დისლოცირებული 31-ე მებრძოლი საავიაციო დივიზიის მეთაურის მოადგილედ, მაგრამ — „ზემოდან“ ბრძანებით, მისი, როგორც ტოპ მფრინავი ასის მაღალი სტატუსის გამო — იგი გადაიყვანეს 324-ე მებრძოლ საავიაციო დივიზიაში. თავდაპირველად იგი მსახურობდა მეთაურის ასისტენტად საფრენოსნო წვრთნაში, მაგრამ მალე დაწინაურდა დივიზიის მეთაურად 1950 წლის ნოემბერში. მოკლე დროში დანაყოფი გაგზავნეს ჩინეთში, სადაც ისინი თავდაპირველად წვრთნიდნენ ჩინელ და ჩრდილოკორეელ პილოტებს. კოჟედუბს, მიუხედავად იმისა, რომ იყო ერთ-ერთი პირველი პილოტი, რომელმაც 1949 წელს დაეუფლა MiG-15 რეაქტიულ გამანადგურებელს, მკაცრად აუკრძალეს საბრძოლო გაფრენებში მონაწილეობა მეთაურების ბრძანებით. მისი დივიზია შედგებოდა მხოლოდ ორი პოლკისგან (176-ე გვარდიული და 196-ე მებრძოლი საავიაციო პოლკები) ჩვეულებრივი სამის ნაცვლად. მიუხედავად ამისა, მისი დივიზიის პილოტებმა კორეაში 216 საჰაერო გამარჯვება მოიპოვეს 1951 წლის აპრილიდან 1952 წლის თებერვლამდე, მხოლოდ 27 MiG-15-ის დაკარგვის და ცხრა პილოტის დაღუპვის ფასად.
საბჭოთა კავშირში დაბრუნების შემდეგ 1952 წლის თებერვალში, 324-ე მებრძოლი დივიზია კალუგაში განთავსდა, როგორც საჰაერო თავდაცვის დანაყოფი. მომდევნო წელს იგი დაწინაურდა გენერალ-მაიორის წოდებაში და 1955 წლის თებერვალში დაესწრო უმაღლესი სარდლობის აკადემიას, რომელიც დაამთავრა 1956 წელს. შემდეგ იგი მსახურობდა საჰაერო ძალების საბრძოლო წვრთნისა და წინა ხაზის საავიაციო წვრთნის დირექტორატების მეთაურის მოადგილედ. 1958 წლის აპრილში 76-ე საჰაერო არმიის 1-ლი მეთაურის მოადგილედ გახდომის შემდეგ, იგი ეწვია კუბას დანაყოფის მეთაურ ვიქტორ დავიდკოვთან ერთად 1962-დან 1963 წლამდე. 1964 წლიდან 1971 წლის თებერვლამდე იგი მსახურობდა მოსკოვის სამხედრო ოლქის საჰაერო ძალების 1-ლი მეთაურის მოადგილედ, თუმცა ფრენა შეწყვიტა 1969 წელს. პილოტის კარიერის განმავლობაში მან 1937 საფრენი საათი დააგროვა, პილოტირებას უკეთებდა Yak-3, Yak-11, Yak-17, Yak-28, MiG-15, MiG-17, MiG-21, Li-2 და Il-14 თვითმფრინავებს და Mi-4 და Mi-8 ვერტმფრენებს. 1971-დან 1978 წლამდე იგი მსახურობდა საჰაერო ძალების საბრძოლო წვრთნის მთავარი მეთაურის მოადგილედ, და შემდგომში გახდა სამხედრო მრჩეველი თავდაცვის სამინისტროში; 1985 წელს მას მიენიჭა ავიაციის მარშლის წოდება. სამხედრო მოვალეობების გარდა, იგი იყო სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი 1946-დან 1962 წლამდე და საავიაციო სპორტის ფედერაციის თავმჯდომარე 1967-დან 1987 წლამდე. იგი ცხოვრობდა მოსკოვში სიცოცხლის ბოლომდე, სადაც გარდაიცვალა გულის შეტევით 1991 წლის 8 აგვისტოს და დაკრძალულია ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე.

ლიტერატურა


















სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 8 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1920
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1991
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები