ლუჰაჩოვიცე

ლუჰაჩოვიცე () — საკურორტო ქალაქი ზლინის რაიონში, ჩეხეთის რესპუბლიკაში, ზლინის რეგიონში. მას დაახლოებით 5,100 მცხოვრები ჰყავს. ცნობილია მორავიის უდიდესი კურორტით და არქიტექტურულად ღირებული შენობებით, რომლებიც დაპროექტებულია არქიტექტორ დუშან იურკოვიჩის მიერ. ისტორიული ქალაქის ცენტრი საკურორტო ინფრასტრუქტურით კარგად არის შენარჩუნებული და კანონით დაცულია, როგორც ურბანული ძეგლების ზონა.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ლუჰაჩოვიცე შედგება ოთხი მუნიციპალური ნაწილისგან:

 ლუჰაჩოვიცე (4,160)
 კლადნა-ჟილინი (192)
 პოლიხნო (257)
 რჟეტეხოვი (233)
პოლიხნო და რჟეტეხოვი წარმოადგენენ მუნიციპალური ტერიტორიის ორ ექსკლავს.

ეტიმოლოგია
სახელი სავარაუდოდ მომდინარეობს პიროვნული სახელიდან ლუჰაჩი. სახელი ასევე შეიძლება მომდინარეობდეს სიტყვიდან luhy, რაც ნიშნავს "მდელოებს უფრო ნესტიან ნიადაგზე".

გეოგრაფია
250px|მინი|მარჯვნივ|ქალაქის ხედი
ლუჰაჩოვიცე მდებარეობს ზლინიდან დაახლოებით 15 კილომეტრში (9 მილი) სამხრეთით, ვიზოვიცეს მაღლობების გორაკიან ლანდშაფტში. უმაღლესი წერტილია მთა ბრდა, რომელიც ზღვის დონიდან 600 მ (2,000 ფუტი) სიმაღლეზე მდებარეობს რჟეტეხოვში. ქალაქი იკავებს ლუჰაჩოვიცკი პოტოკის ნაკადულის ხეობას, რომელიც ზღვის დონიდან დაახლოებით 250 მ სიმაღლეზე მდებარეობს. მუნიციპალური ტერიტორიის აღმოსავლეთი ნაწილი შედის თეთრი კარპატების დაცული ლანდშაფტის ზონაში.

ისტორია
XV-XVIII საუკუნეები
ლუჰაჩოვიცე ისტორიულ წყაროებში მოხსენებულია 1412 წლიდან. XVI საუკუნის ბოლოდან 12 სოფლის მომცველი მამულის ცენტრია. თეთრი მთის ბრძოლის შემდეგ, მამული შეიძინა მაქსიმილიან ლიხტენშტეინმა. მან მამული მალევე გაყიდა და 1629 წლიდან 1945 წლამდე, მამული ეკუთვნოდა სერენიების ოჯახს.
სერენიები იყვნენ პირველები, ვინც გამოიყენეს ამ ტერიტორიაზე არსებული მინერალური წყაროები და ააშენეს კურორტი. XVII საუკუნის მეორე ნახევარში, გრაფმა ონდრჟეი სერენიმ მოაწესრიგა პირველი წყარო, რომელიც მოგვიანებით დაარქვეს ამანდკა, ოჯახის სხვა წევრის, ამანდ სერენის პატივსაცემად. კიდევ ერთი წყარო მოწესრიგდა დაახლოებით 1760 წელს და მოგვიანებით გადაერქვა სახელი ვინცენტკა ვინცენტ სერენის პატივსაცემად. ცნობები ლუჰაჩოვიცეს წყაროების სამკურნალო ძალაზე გავრცელდა და პირველი სასტუმრო საკურორტო სტუმრებისთვის აშენდა 1789 წელს. XVIII საუკუნის ბოლოს, წყაროების სიახლოვეს აშენდა ახალი სახლები, სასტუმროები და წმინდა ელისაბედის სამლოცველო.

 XIX-XX საუკუნეები
XIX საუკუნის ბოლოს, კურორტზე გავლენა იქონია სტაგნაციამ და მოახლოებულმა გაკოტრებამ. 1902 წელს, ჩეხი ექიმი ფრანტიშეკ ვესელი ჩავიდა ლუჰაჩოვიცეში და გადაწყვიტა მოეძიებინა ფინანსური საშუალებები ლუჰაჩოვიცეს თანამედროვე ჩეხურ კურორტად გარდასაქმნელად სააქციო საზოგადოების დაარსებით, რომელმაც კურორტი სერენიების კონტროლიდან გადაიბარა. თუმცა, მათ კვლავ განაგრძეს მნიშვნელოვანი ფინანსური მონაწილეობა. აშენდა სარკინიგზო ხაზი, რომელიც აუცილებელი გახდა მუნიციპალიტეტისთვის და ლუჰაჩოვიცემ მიიღო პირდაპირი სატრანსპორტო კავშირები პრაღიდან, ბრნოდან და ოლომოუციდან. საკურორტო ზონის მნიშვნელოვანი სამშენებლო განვითარების პირველი ეტაპი დაკავშირებული იყო არქიტექტორ დუშან იურკოვიჩის სახელთან, რომელიც იყო იანუვის სახლის ფუნდამენტური რეკონსტრუქციის, ჰიდროპათიური დაწესებულების და სხვა ადგილების ავტორი.
პირველი მსოფლიო ომის დროს სტაგნაციისა და დამოუკიდებელი ჩეხოსლოვაკიის რესპუბლიკის დაფუძნების შემდეგ, განსაკუთრებით 20-იან და 30-იან წლებში, ლუჰაჩოვიცეს , როგორც კურორტის მნიშვნელობა გაიზარდა მოსახლეობის რაოდენობის ზრდასთან ერთად. ლუხაჩოვიცეს მუნიციპალიტეტი 1936 წელს ქალაქად გამოცხადდა. გამოჩნდა არქიტექტურული მნიშვნელობის მქონე სხვა შენობებიც. ბოჰემიისა და მორავიის ნაცისტური გერმანიის მიერ ოკუპაციის შემდეგ, კურორტი თითქმის სრულად დაიხურა ჩეხი საზოგადოებისთვის და მასზე კონტროლი აიღეს ნაცისტურმა ორგანიზაციებმა.
1945 და 1947 წლებს შორის აშენდა საკურორტო შენობების ახალი კომპლექსი: დიდი კოლონადა და პატარა კოლონადა, ვინცენტკას დარბაზი და ჯანმრთელობის ცენტრი. 1948 წლის თებერვლის შემდეგ სოციალურმა ცვლილებებმა გავლენა მოახდინა როგორც ლუჰაჩოვიცეში მცხოვრები ხალხის ცხოვრებაზე, ისე საკურორტო ორგანიზაციაზე მთლიანად, რის შემდეგაც მთელი საკურორტო ინფრასტრუქტურა ნაციონალიზებული იქნა. 1957 წელს ლუხაჩოვიცეს და სხვა კურორტებს მიენიჭათ საკურორტო სტატუსი, და საკურორტო ზრუნვა გაერთიანდა ჯანდაცვის სამინისტროში. როგორც საკურორტო ზრუნვა, ისე გარემო მუდმივად უმჯობესდება.
2017 წელს ლუჰაჩოვიცეს ციხე-დარბაზი და რამდენიმე სხვა ქონება რესტიტუციის გზით დაუბრუნდა იზაბელა თინენ-ადლერფლიხტს,.

დემოგრაფია
+ დემოგრაფია  წელი  მოსახლეობა  ±% 1869    1,816	  — 1880  1,955  +7.7% 1890  2,068	  +5.8% 1900  2,267	 +9.6% 1910  2,867  +26.5% 1921  3,005	 +4.8% 1930  3,362	 +11.9% 1950  3,737	 +11.2% 1961  4,733  +26.7% 1970  5,062  +7.0% 1980  5,378	  +6.2% 1991  5,828	  +8.4% 2001  5,621   −3.6% 2011  5,172	 −8.0% 2021 4,842	 −6.4%

ტრანსპორტი
ლუხაჩოვიცე პრაღასთან დაკავშირებულია პირდაპირი ინტერრეგიონალური სარკინიგზო ხაზით. ამას გარდა, არსებობს ხაზი ბოიკოვიცემდე.

მინერალური წყალი
მინი|მარჯვნივ|კურორტის პარკი
ლუჰაჩოვიცეს მინერალური წყალი არის ძლიერ მინერალიზებული, ბუნებრივად აირიანი ნარჩენი ზღვის წყალი, რომელიც რეკომენდებულია ხმის სიმების და სასუნთქი გზების დაავადებების, მეტაბოლური დაავადებების, კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულების, ღვიძლის ციროზის, შაქრიანი დიაბეტის, ქრონიკული პანკრეატიტის და ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარებისთვის.წყალი ჩამოსხმულია სავაჭრო ნიშნით ვინცენტკა..

ღირსშესანიშნაობები
წმინდა ელისაბედის პატარა სამლოცველო 1795 წ, შვეიცარიული სტილის არ-ნუვოს ჰანა და სვეტლანა ვილები 1895 და 1897 წლებიდან არის ლუჰაჩოვიცეში შემორჩენილი უძველესი შენობები. 
მინი|ლუჰაჩოვიცეს სპა-კურორტის არქიტექტურულ ხედი
1880-იანი წლებიდან, ქალაქში აშენდა ბევრი ვილა, ძირითადად შვეიცარიული სტილის არტ-ნუვოსა და ნეორენესანსის სტილში.
1902-1914 წლებში, არქიტექტორმა დუშან იურკოვიჩმა აქ შექმნა შენობების უნიკალური ანსამბლი ხალხური არტ-ნუვოს სტილში, ინსპირირებული ადგილობრივი ბუნებრივი გარემოთი. მისი შენობების გარეგნობამ გავლენა მოახდინა ლუჰაჩოვიცეს მთელ ურბანიზმზე. 
იურკოვიჩის სახლი 1902 წ. იყო მისი პირველი შენობა, რომელიც მიეკუთვნება კურორტის ყველაზე ცნობილ და ღირებულ ობიექტებს.
მინი|იურკოვიჩის სახლი ლუჰაჩოვიცეში

სასტუმრო მორთულია იანო კოჰლერის ფრესკით წმინდა კირილესა და მეთოდეს გამოსახულებით. იურკოვიჩის სხვა ხალხური არტ-ნუვოს შენობებში შედის სასტუმროები ხალოუპკა და იესტრჟაბი, ჰიდროთერაპიის ინსტიტუტი მზის კურორტის საცურაო აუზით, ვლასტიმილა და ვალაშკა ვილები, ორკესტრის პავილიონი და რამდენიმე შენობა, რომელიც არ შემორჩენილა.
1920-იან და 1930-იან წლებში, აშენდა საკურორტო სახლები და პავილიონები, მერია, ახალი საცურაო აუზი და საზოგადოებრივი სახლი ( არქიტექტორები: ბოჰუსლავ ფუხსი, ი. ლ. ჰოლცლი ან კუბას ძმები) , რითაც შეიქმნა ქალაქის უნიკალური იერსახე.

ცნობილი ადამიანები
ტომაშ ედუარდ შილინგერი (1866–1913), პოლიტიკოსი და ჟურნალისტი;
იოზეფ შნაიდრი (1909–1992), სამხედრო მეთაური და პილოტი- გარდაიცვალა აქ.
ბრონისლავ ჩერვენკა (დაბ. 1975), ფეხბურთელი და მწვრთნელი
იან იელინეკი (დაბ. 1982), ფეხბურთელი და მწვრთნელი

დაძმობილებული ქალაქები
ლუჰაჩოვიცე დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:

 პიეშტიანი, სლოვაკეთი,  
 ტოპოლჩანი, სლოვაკეთი 
 უსტრენი, პოლონეთი 

სქოლიო

კატეგორია:ზლინის მხარის ქალაქები