ულპიას ბაზილიკა

ბაზილიკა ულპია — ძველი რომის სამოქალაქო შენობა, რომელიც მდებარეობდა ტრაიანეს ფორუმზე. აგებულია დაახლოებით ახ. წ. 106-113 წლებში.The Basilica Ulpia in the Trajan's Forum ბაზილიკის ტაძარი მთავარი ეზოდან გამოყოფილია ტრაიანეს ფორუმში, ჩრდილო-დასავლეთ ტრაიანეს სვეტით. Tomlinson, R. A. From Mycenae to Constantinople: the Evolution of the Ancient City. London: Routledge, 1992. Print.  სახელი ეწოდა რომის იმპერატორ ტრაიანეს პატივსაცემად, რომლის სრული სახელი იყო მარკუს ულპიუს ტრაიანუსი. 
შემდგომი ქრისტიანული ბაზილიკებისგან განსხვავებით, მას არ ჰქონდა ცნობილი რელიგიური ფუნქცია; იგი ეძღვნებოდა მართლმსაჯულებას, ვაჭრობას და წარმოადგენდა იმპერატორის სამყოფელ ადგილს. ეს იყო რომის უდიდესი ბაზილიკა, ზომებით- 117x55 მეტრი. 
 დიზაინი და მშენებლობა 
ბაზილიკა ულპია შედგებოდა დიდი ცენტრალური ნეფისგან, ოთხი გვერდითი სივრცით, ორი ნეფის თითოეულ მხარეს. სტრუქტურის მოკლე გვერდები წარმოადგენდა აფსიდებს, ხოლო მთავარი შესასვლელი, სამი კარის გავლით, გრძელ აღმოსავლეთ ფრონტზე იყო, რომელიც გადაჰყურებდა ტრაიანეს ფორუმს, რომელიც ბაზილიკის დონეზე ერთი მეტრით დაბლა იყო.  სვეტები და კედლები ძვირფასი მარმარილოსგან იყო დამზადებული; 50-მეტრიანი მაღალი სახურავი მოოქროვილი ბრინჯაოს ფილებით იყო დაფარული.
აღმოსავლეთ ფასადში იყო პორტიკი, სამი გამოკვეთილი ვერანდით. მთავარი შესასვლელი ცენტრალური ვერანდა იყო, ყველაზე დიდებული, რომელსაც ყვითელი მარმარილოს 10 სვეტი ეყრდნობოდა. ცენტრალური ვერანდის თავზე, დახვეწილი სადარბაზოსა და ენტაბლატურის თავზე, იყო ოქროსფერი ბრინჯაოს კვადრიგა, რომელსაც თან ახლდა ვიქტორიები, ორი გვერდითი ვერანდის თავზე იყო ბიგე.  მათ  შორის იყო ტრაიანეს კოლოსალური ქანდაკებები. მრავალი რიგის სვეტები, რომლებიც გამოყოფდა გვერდითა განყოფილებებს, ქმნიდა ბაზილიკების ტრადიციულ სტრუქტურას. სტრუქტურის ეს ტიპი შეიძლება შეინიშნოს ეგვიპტური ჰიპოსტილის დარბაზებში. The Forum of Trajan in Rome: A Study of the Monuments in Brief (2001) by James E. Packer; Roman Imperial Architecture (1981) by J. B. Ward-Perkins; Aulus Gellius: Attic Nights (1927) translated by John C. Rolfe (Loeb Classical Library). ბაზილიკა ულპია ძალიან ჰგავს ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ ჰიპოსტილურ დარბაზს, დიდ ჰიპოსტილური დარბაზს კარნაკში.

ბაზილიკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე აფსიდაზე, რომის მარმარილოს გეგმის ფრაგმენტზე, აღნიშნულია "Libertatis", რაც მიუთითებს იმაზე რომ, ნაგებობას შეძენილი ჰქონდა ატრიუმ ლიბერტატის ფუნქციები, ადგილისა, სადაც მონები კანონიერად გათავისუფლდნენ. ამგვარად, სავარაუდოდ, აფსიდაში განთავსებული იყო ლიბერტასის საკურთხეველი.

მრავალი სვეტი დღემდე არსებობს ბაზილიკის ადგილზე, თუმცა ბევრი მათგანი დაცემულია. მთელი კონსტრუქცია შემკული იყო დაკიანური ომების იარაღებით, რომლებიც ტრაიანეს მეთაურობით მიმდინარეობდა. შესასვლელის ზემოთ არსებულ ფრიზზე, დაქის ლაშქრობაში მონაწილე გამარჯვებული ლეგიონების სახელები იყო ამოტვიფრული. 

მოგვიანებით, კონსტანტინემ იგი გამოიყენა როგორც არქიტექტურული პროტოტიპი, როგორც ახალი ქრისტიანული ეკლესიების განლაგების საფუძველი და მოდელი. ბაზილიკა ულპია გამოიყენეს კონსტანტინეს მიერ მაქსენტიუსის ბაზილიკის დასრულების მოდელად. Giavarini, Carlo., The Basilica of Maxentius: the Monument, its Materials, Construction, and Stability, Roma: L'Erma di Bretschneider, 2005.

 არქიტექტურა 
 ექსტერიერი 
შენობა განთავსებულია პლატფორმაზე (კრეპიდომა), რომელიც ფორუმის 1 მეტრით ზემოთაა. ბაზილიკა იყო 170 მეტრის სიგრძის, თითქმის 60 მეტრის სიგანის (117.5 მეტრი 58.8 მეტრი აფსისების გარეშე) Frank Sear, Roman Architecture, Cornell University Press 1983, стр.158. და დაახლოებით 30 მეტრის სიმაღლის, რაც მასზე მოთავსებულ იმპერატორის ქანდაკებას უფრო გამოსაჩენს ხდიდა. Frank Sear, Roman Architecture, Cornell University Press 1983, стр.158John W Stamper, The Architecture of Roman Temples: The Republic to the Middle Empire, Cambridge University Press, стр.179მინი|ტრაიანეს მონეტაშენობის გრძელი სამხრეთი ფასადი, გამოირჩევა დიდი კორინთული კოლონადით, დამზადებული ძვირფასი მარმარილოსგან - თეთრი პავონაცო. უახლესი კვლევების თანახმად, მის უკან კედელი არ იყო, ამიტომ ინტერიერი ნაწილობრივ ღია იყო ფორუმისთვის.

ბაზილიკის მთავარი შესასვლელს, რომლის გარეგნობა ცნობილია შენახული მონეტების გამოსახულებებით, წარმოადგენს დიდი პორტიკი ოთხი სვეტით, რომელიც წინ იშლება და ტრიუმფალურ თაღს ჰგავს. მთავარი შესასვლელის ორივე მხარეს გვხვდება პატარა პორტიკი ორი სვეტით, რომელზეც ბრინჯაოს ბიგაა ასახული. L. Richardson, A New Topographical Dictionary of Ancient Rome, JHU Press 1992, стр.176

შენობა ასევე მდიდრულად იყო გაფორმებული, 3 მეტრი სიმაღლის დაკიელი ტყვეების ქანდაკებებით. მათი სხეულები დამზადებული იყო მცირე აზიიდან იმპორტირებული თეთრი-ვარდისფერი მარმარილოსგან (pavonazzeto), ხოლო ხელები და თავები თეთრი მარმარილოსგან.John R. Clarke1, Art in the Lives of Ordinary Romans: Visual Representation and Non-Elite Viewers in Italy, 100 B.C.-A.D. 315, 	University of California Press 2003, стр.31 – 32.

ულპიას ბაზილიკის სახურავი მოოქროვილი ბრინჯაოს ფირფიტებით იყო გადახურული. Julian Bennett, Trajan: Optimus Princeps, Routledge, стр.158.
მინი|ტრაიანეს მონეტა
 ინტერიერი 
ბაზილიკის ინტერიერის განლაგება ტრადიციული წესითაა მოწყობილი, ამ ტიპის რომაული შენობისთვის, რომელიც შედგება დიდი ნეფისგან (88 x 25 მეტრი), რომელიც მთლიანად გარშემორტყმულია 96 ნაცრისფერი კორინთული, ეგვიპტური გრანიტისგან დამზადებული სვეტით, რომლებიც ორ რიგშია განლაგებული და გამოყოფს მას შენობის დანარჩენი ნაწილისგან. John W Stamper, The Architecture of Roman Temples: The Republic to the Middle Empire, Cambridge University Press, стр.179L. Richardson, A New Topographical Dictionary of Ancient Rome, JHU Press 1992, стр.176 ნეფის სახურავს საკმაოდ დიდი სიმაღლე ჰქონდა, რაც ოთახს საშუალებას აძლევდა თავისუფლად განათებულიყო შენობის მეორე სართულიდან შემოსული სინათლით. ამ ნაწილის საპირისპირო კიდეების შემდეგ არის ოთახები, რომლებიც შექმნილია ბაზილიკის ორი დიდი აფსიდით, ასევე უხვად და მდიდრულად მორთული ფრიზებითა და სვეტებით.

ინტერიერი ასევე გაფორმებული იყო მრავალრიცხოვანი ფრიზებით, რომელთაგან მინიმუმ ოთხი ამჟამად ამშვენებს კონსტანტინეს თაღს.

 გათხრები 
ბაზილიკა ულპია პირველად გაითხარა საფრანგეთის საოკუპაციო მთავრობის მიერ, ნაპოლეონ ბონაპარტის დროს, 1813 წელს, მას შემდეგ, რაც ადგილზე ორი მონასტერი დაანგრიეს (სანტო სპირიტო და დი სანტა ეუფემია). 1814 წელს, პაპი პიუს VII დაბრუნდა გადასახლებიდან და განაახლა გათხრები: ეს იყო პიუსის დროს, როდესაც ნაცრისფერი გრანიტის სვეტები თავიდან შეიკრიბა მათ ბაზებზე და კედლები აშენდა გათხრების ტერიტორიის გასასაზღვრად. გათხრების შედეგად ასევე აღმოაჩინეს იშვიათი მარმარილოსგან დამზადებული საფარის ნაშთები, რომლებიც თანდათანობით გაქრა მე-19 საუკუნის განმავლობაში, დაუდევარი ტურისტების გამო. 

სტრუქტურის ერთ-ერთი ცვლილება მიეწერება კლემენტ VII-ს, რომელმაც მოაშორა  ყვითელი ანტიკური მარმარილოს რამდენიმე სვეტი, რომლებიც ოდესღაც სტრუქტურის კარებს ბლოკავდა წმინდა პეტრეს ბაზილიკაში. 

ბაზილიკის გამოკვლევის ნაწილი დღესაც გრძელდება თანამედროვე Via dei Fori Imperiali-ის ქვეშ, რომელიც ბენიტო მუსოლინის მმართველობის დროს აშენდა.

ბაზილიკის რეკონსტრუქცია, რომელიც დაგეგმილი იყო რომის ყოფილი მერის, იგნაზიო მარინოს მიერ 2014 წელს, დაიწყო 2021 წელს. სამუშაოები განხორციელდება ანასტილოზის მეთოდით, რომლის დროსაც ნანგრევები აღდგება თავდაპირველი არქიტექტურული ელემენტების გამოყენებით. რეკონსტრუქციის თანხად 1.5 მილიონი ევრო იყო გათვალისწინებული, უზბეკ-რუს ოლიგარქ ალიშერ უსმანოვის მიერ.
 გალერეა 

ლიტერატურა
Carla Maria Amici, Foro di Traiano: Basilica Ulpia e Biblioteche, Spoleto 1982.
Roberto Meneghini, Luigi Messa, Lucrezia Ungaro, Il Foro di Traiano, Roma 1990.
James E. Packer, The Forum of Trajan in Rome, Los Angeles & London 2001.
რესურსები ინტერნეტში
 Basilica Ulpia
 Basilica Ulpia
 La Basilica Ulpia
 Basilica Ulpia e Foro di Traiano
 Immagini sul sito dell'Istituto centrale per il catalogo e la documentazione
 Ricostruzioni della Basilica Ulpia
 Ricostruzioni della Basilica Ulpia
 materiali in corso di studio presso l'Istituto austriaco
  articolo del Corriere della Sera
 articolo con immagini
სქოლიო

კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:იტალიის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ევროპის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ძველი რომის არქიტექტურა
კატეგორია:იტალიის არქიტექტურა
კატეგორია:ევროპული არქიტექტურა
კატეგორია:ღირსშესანიშნაობები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:I საუკუნე
კატეგორია:არქიტექტურა საუკუნის მიხედვით