ტონანსის იუპიტერის ტაძარი

ტონანსის იუპიტერის ტაძარი ( Aedes Iovis Tonantis) — პატარა ტაძარი რომში, რომელიც ავგუსტუს ცეზარმა ძვ. წ. 22 წელს მიუძღვნა იუპიტერს, ძველი რომის მთავარ ღმერთს. სავარაუდოდ, იგი მდებარეობდა იუპიტერის სიწმინდის კაპიტოლინის მთაზე, უფრო ძველი და დიდი იუპიტერის ოპტიმუს მაქსიმუსის ტაძრის შესასვლელთან. ტაძარი ითვლებოდა ავგუსტუსის ყველაზე შთამბეჭდავ არქეოლოგიურ პროექტად და მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა სეკულარული თამაშების დროს, რელიგიური და მხატვრული ფესტივალის დროს, რომელიც მან ძვ. წ. 17 წელს აღადგინა. ასევე, რომაელი ავტორების მიერ აღინიშნა, რომ ტაძარში და მის გარშემო იყო ხელოვნების ნამუშევრები, განსაკუთრებით ქანდაკებები. ტაძრიდან არაფერია დარჩენილი, გარდა მისი ფუძის მცირე ნაწილისა. 1555 წლიდან XIX საუკუნემდე, ვესპასიანისა და ტიტუსის ტაძარი რომის ფორუმში შეცდომით იუპიტერის ტონანსის ტაძრად მიიჩნეოდა, თუმცა იტალიელმა არქეოლოგმა ლუიჯი კანინამ 1844 წელს გათხრების დროს სწორად გამოავლინა ყოფილი ტაძარი.
 ისტორია 
მინი|ტაძრის სავარაუდო გამოსახულება ჰატერიების სამარხიდან
ტაძარი რომის იმპერატორ ავგუსტუსის მიერ აგებული ოთხი ტაძრისგან მესამე იყო, კეისრის ტაძრისა და პალატინის აპოლონის ტაძრის (ძვ. წ. 29 და 28 წლებში) შემდეგ და მარს ულტორის ტაძრის წინ, რომელიც თარიღდება ძვ. წ. 2 წლით. ფრანგი არქეოლოგი, პიერ გროსი, კი თვლიდა რომ კონსტრუქცია დაახლოებით ძვ. წ. 24 წელს უნდა დაწყებულიყო, ავგუსტუსის ესპანეთიდან რომში დაბრუნების შემდეგ.

ავგუსტუსის მიერ აღორძინებული საუკუნო თამაშების დროს, რელიგიური და ხელოვნების ფესტივალი, რომელიც ძვ. წ. 17 წელს გაიმართა და შემდგომ პერიოდულად აღინიშნებოდა, ტაძარი გამოიყენებოდა ოთხი ცენტრიდან ერთ-ერთად, საიდანაც 15 მღვდელი, რომაელ ხალხს გადასცემდა გაწმენდის საშუალებებს (პურგამენტას) – ცეცხლს, გოგირდს და ბიტუმს. 
მინი|ვესპასიანესა და ტიტუსის ტაძრის პირანესის გრავიურა, რომელიც შეცდომით იყო იდენტიფიცირებული იუპიტერ ტონანის ტაძრად 1844 წლამდე
ავგუსტუსის ბიოგრაფის, სვეტონიუსის თქმით, ეს იყო ავგუსტუსის ყველაზე მნიშვნელოვანი, მისი არქიტექტურული ნაშრომებიდან, ავგუსტუსის ფორუმთან, მარს ულტორის ტაძართან და პალატინის აპოლონის ტაძართან ერთად.  ავგუსტუსი ხშირად სტუმრობდა ტაძარს. იგი შედარებით მცირედ ითვლებოდა. რომაული ტაძრებისთვის უჩვეულოდ, მისი კედლები აგებული იყო მთლიანად მარმარილოს მყარი ნაჭრებით.ავგუსტუსის მონეტაზე ტაძრის გამოსახულების მიხედვით, რომლებიც გაკეთდა დაახლოებით ძვ. წ. 19 წელს, მისი პორტიკი ჰექსასტილი იყო (ანუ წინა მხარეს აგებული იყო ექვსი სვეტით) და აგებული კორინთული სტილით.

რომაელი პოლიმათი, პლინიუს უფროსი, რომელიც წერდა ძვ. წ. I საუკუნეში, აღნიშნავს რომ ტაძარში იყო ზევსის (იუპიტერის ბერძნული ექვივალენტი) ბრინჯაოს კულტის ქანდაკება, რომელიც შექმნა მეოთხე საუკუნის ბერძნულმა მოქანდაკემ ლეოხარემ, ხოლო ტაძრის წინ იდგა ღმერთების - კასტორისა და პოლუქსის ქანდაკებები, რომლებიც შექმნა მეხუთე საუკუნის კორინთელმა მოქანდაკემ ევფრანორმა. ცნობილი ბერძნული მოქანდაკეების, განსაკუთრებით ძვ. წ. IV და V საუკუნეების და არქაული პერიოდის ქანდაკებების ჩართვა, რომაული ტაძრების აგებაში ან აღდგენაში, ავგუსტუსის მიერ რომში, უნივერსალური იყო და თანამედროვე არქეოლოგმა სუზან უოკერმა აღწერა, როგორც რომის მორალური მუზეუმის გადაქცევის საშუალება.

სვეტონიუსის მიერ მოთხრობილი ეპიზოდის თანახმად, ავგუსტს ხილვა ჰქონდა, რომ იუპიტერმა დასაჯა მისი ტაძრის აშენების გამო, რადგან ამან შეამცირა ვიზიტორთა რაოდენობა იმავე ბორცვზე მდებარე უფრო ძველ და დიდ იუპიტერ კაპიტოლინუსის ტაძარში: პასუხად, ავგუსტმა იუპიტერ ტონანსის ტაძარი გამოაცხადა იუპიტერ კაპიტოლინუსის ტაძრის მხოლოდ კარიბათად და მის პედიმენტზე დაკიდა ზარები, რომლებიც ხშირად ეკიდა სახლების კარებზე.  გროსმა შემოგვთავაზა, რომ ეს ისტორია შეიძლება შედგენილიყო უფრო ძველი, დავიწყებული რწმენის ახსნის მიზნით, რომლის მიხედვითაც ზარები განკუთვნილი იყო ჭექა-ქუხილის წინააღმდეგ აპოტროპაიული (დამცავი) ფუნქციის შესასრულებლად.

არ არის ცნობილი, იყო თუ არა ტაძარი რომის დიდი ხანძრის შემდეგ იმპერატორ დომიციანეს (ახ.წ. 81-96) მიერ ჩატარებული ფართო რეკონსტრუქციების ნაწილი, რომელიც მოხდა ახ. წ. 64 წელს. მეორე საუკუნის დასაწყისში დათარიღებულ ჰათერიების საფლავზე რელიეფი აჩვენებს ჰექსასტილურ ტაძარს, რომელიც შეიძლება იყოს იუპიტერ ტონანსის ტაძარი.  ზოგადად მიღებულია, რომ ეს რელიეფი აჩვენებს საზოგადოებრივ ძეგლებს, რომლებზეც მუშაობდა საფლავის დამაარსებელი, კვინტუს ჰათერიუსი, რედემპტორი (შენობის კონტრაქტორი). ტაძარი მოხსენიებულია IV საუკუნის პოეტ კლავდიანის პანეგირიკში. არ არის ნათელი, არსებობს თუ არა ლათინური პოეზიის სხვა ცნობები ტაძარზე. 

1555 წელს იტალიელმა არქიტექტორმა პირო ლიგორიომ იუპიტერის ტაძარი შეცდომით დაასახელა რომის ფორუმში ვესპასიანესა და ტიტუსის ტაძრის ნანგრევების იუპიტერ ტონანსის ტაძრად, ეს ნანგრევები ასევე შეცდომით იყო აღნიშნული XVIII საუკუნის იტალიელი მხატვარი ჯოვანი ბატისტა პირანესის გრავიურაში. 1811-1812 წლებში დაწყებულმა გათხრებმა, პაპის არქიტექტორ ჯუზეპე კამპორესის მიერ, საბოლოოდ შეასრულა ნანგრევების სწორი იდენტიფიკაცია, თუმცა მხოლოდ 1844 წელს არქეოლოგმა ლუიჯი კანინამ დაადასტურა ის. იუპიტერ კაპიტოლინუსისა და სატურნის ტაძრებს ვარაუდობენ იუპიტერ ტონანსის ტაძრის ნაწილად, მაგრამ ტაძრის არცერთი გადარჩენილი ნაშთი არ არის ცნობილი.

 ადგილმდებარეობა კაპიტოლიუმის გორაზე 
ტაძრის ზუსტი მდებარეობა გაურკვეველია; მიაჩნიათ, რომ იგი მდებარეობდა კაპიტოლიუმის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სვეტონიუსის კომენტარზე დაყრდნობით, რომ იგი ტაძარი იუპიტერ კაპიტოლიუსის ტაძრის „კარის დამცველი“, მიაჩნიათ, რომ იგი მდებარეობდა კაპიტოლიუმის გორაზე იუპიტერის სამლოცველოს (Area Capitolina) შესასვლელთან ახლოს. პირობითი იდენტიფიკაცია გაკეთდა რომის მესამე საუკუნის რუკაზე (ე.წ. Forma Urbis Romae), Area Capitolina-ის აღმოსავლეთ კიდეზე გამოსახულ შენობას შორის.
ლიტერატურა
















სქოლიო

კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:იტალიის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ევროპის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ძველი რომის არქიტექტურა
კატეგორია:იტალიის არქიტექტურა
კატეგორია:ევროპული არქიტექტურა
კატეგორია:ღირსშესანიშნაობები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ძვ. წ. I საუკუნე
კატეგორია:არქიტექტურა საუკუნის მიხედვით