Volvariella volvacea

Volvariella volvacea — სოკოს სახეობა ვოლვარიელას გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ჩრდილოეთ ამერიკას, ევროპას, აზიასა და  აფრიკას. 

კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. იჭმება ახალი, შემწვარი, ხშირად დაკონსერვებულ ან გამშრალი სახით. იგი მსოფლიოში მესამე ყველაზე ხშირად მოხმარებადი სოკოა. სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასა და შორეულ აღმოსავლეთში მისდევენ მის ხელოვნურად მოშენებას. იზრდება ერთეულებად ან ჯგუფურად ნიადაგზე, გზისა და ტყის პირებში, ბაღებში, ნაკელსა და დამპალ მორებზე ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სოკო პირველად აღწერა ფრანგმა მიკოლოგმა ჟან პიერ ბიულიარმა 1786 წელს როგორვ Agaricus volvaceus. მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა გერმანელმა მიკოლოგმა როლფ ზინგერმა 1951 წელს.

სამეცნიერო სინონიმები:

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 4-12 სმ, სქელხორცოვანი, თავდაპირველად ზარისებრი, შემდეგ ნახევრადგაშლილი, ცენტრში ბლაგვი, ფერფლისფერ-ნაცრისფერი ან მოთეთრო, ცენტრში მოყავისფრო, შემდეგ კი უფერულდება და თითქმის თეთრი ხდება, მშრალი.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, მოთეთროა, შემდეგ ვარდისფერი, თხელი, შუაში გაგანიერებული, ხშირი. 

ფეხის სიგრძე — 3-9 სმ, სიგანე — 0.5-1.5 სმ, ცენტრალური, ცილინდრული, სწორი, ზოგჯერ მოხრილი, სავსე, ძირში 5 სმ-მდე დიამეტრის ბოლქვისებრი გამონაზარდით, თეთრი, თექისებრი, ბოჭკოვანი, მოგვიანებით გლუვი, თავისუფალი მოთეთრო-ოქროსფერი ვოლვით.

რბილობი — თეთრი, ფხვიერი, განსაკუთრებული სუნისა და გემოს გარეშე.Вассер С. П. Флора грибов Украины. Аманитальные грибы. Киев: Наукова Думка, 1992. 167 с.

სპორების ფხვნილი — ჭუჭყისფერ-ვარდისფერი. სპორები — 6.0-9.5 × 4.0-7.0 მკმ, ვარდისფერი, ელიფსისებრი, კვერცხისებრ-ელიფსისებრი, გლუვი.

გავრცელება და ეკოლოგია
მინი|მარცხნივ|200პქ|სოკოს მოსავალი
იზრდება ერთეულებად ან ჯუფებად ნიადაგზე, გზისა და ტყის პირებში, ბაღებში, ნაკელზე, აგრეთვე დამპალ წიწვოვან და ფოთლოვან მორებზე, იშვიათად კი წიწვოვან და შერეულ ტყეებში. ის ნაყოფს ზაფხულსა და შემოდგომაზე იძლევა.

ფართოდაა გავრცელებული აზიაში. გავრცელების არეალი აგრეთვე მოიცავს ჩრდილოეთ ამერიკა, აფრიკასა და ევროპას. აღმოსავლეთ აზიაში ეს სახეობა გვხვდება იაპონიაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში — აშშ-ში, ხოლო ჩრდილოეთ აფრიკაში — მაროკოში.

ევროპაში იშვიათი სოკოა. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 70, ISBN 83-89648-38-5. მისი არსებობა დაფიქსირებულია სამხრეთით (იტალია, რუმინეთი), დასავლეთით (საფრანგეთი, ნიდერლანდები), ცენტრალურ ნაწილში (გერმანია, ავსტრია, პოლონეთი, შვეიცარია, ჩეხეთი) და აგრეთვე ჩრდილო-აღმოსავლეთით (კალინინგრადის ოლქი). მისი აღმოჩენის შესახებ ცნობები არსებობს ჩრდილოეთ ევროპაშიც (დანია, სამხრეთ ნორვეგია და შვედეთი), თუმცა სოკო, როგორც წესი, ჩრდილოეთით 58-ე განედს არ სცდება. მხოლოდ ნორვეგიაშია დაფიქსირებული ცალკეული აღმოჩენები 62-ე განედზე.

იგი შეტანილია პოლონეთის,Alina Skirgiełło, Grzyby (Mycota), podstawczaki (Basidiomycota), łuskowcowate (Pluteaceae), Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 1999, ISBN 83-85444-66-1. ლატვიისა და რუსეთის, კერძოდ ამურის ოლქის,Красная книга Амурской области : Редкие и находящиеся под угрозой исчезновения виды животных, растений и грибов : официальное издание. Благовещенск: Изд-во БГПУ, 2009. 446 с. გადაშენების პირას მყოფი სახეობების ნუსხაში.

კვებითი ღირებულება
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. მოხმარებამდე აუცილებელი მისი თერმულად დამუშავება, წინააღმდეგ შემთხვევაში შეიძლება გამოიწვიოს მოწამვლა.Kenneth F. Lampe: Toxic Fungi. In: Annual Review of Pharmacology and Toxicology. Bd. 19, S. 85–104, PMID 378111,  იჭმება ახალი, შემწვარი და ხშირად დაკონსერვებულ ან გამშრალი სახით. 

იგი მსოფლიოში მესამე ყველაზე ხშირად მოხმარებადი სოკოა. სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასა და შორეულ აღმოსავლეთში მისდევენ მის ხელოვნურად მოშენებას. მოყავთ ნამჯაზე. უმეტესად მოუმწიფებელ მდგომარეობაში, კვერცხის ფაზაში კრეფენ. იგი ძალიან პოპულარულია ტაილანდურ, ჩინურ და აზიური ქვეყნების სამზარეულოებში. ევროპაში მისი შეძენა მხოლოდ გამშრალ ან დაკონსერვებულ მდგომარეობაშია შესაძლებელი.Sallie Morris, Kuchnia tajska – to proste!, Warszawa 2007, ISBN 978-83-61171-28-7.

მსგავსი სახეობები
Volvariella volvacea წააგავს მომაკვდინებლად შხამიან სოკოს შხამას. მათ შორის განსხვავება არის ის, რომ ვოლვარიელას ვარდისფერი სპორები აქვს, შხამას კი — თეთრი. აგრეთვე შხამას, ვოლვარიელასგან განსხვავებით ფეხის ზედა მხარეს ახასიათებს განიერი, მოშვებული, თეთრი, მომწვანო საყელო. მაგრამ საყელო მას შეიძლება ადვილად მოძვრეს ან დაზიანდეს, განსაკუთრებით მაშინ, როცა სოკო ახალგაზრდაა ან გარე ფაქტორების (მაგალითად, წვიმის, მწერების ან სხვა ცხოველების) ზემოქმედების შედეგად, რამაც შეიძლება გაართულოს სოკოს იდენტიფიკაცია. ამ ორ სოკოს განსხვავებული გავრცელების არეალი აქვს: შხამა, როგორც წესი, არ გვხვდება იქ, სადაც Volvariella volvacea ბუნებრივად იზრდება. მიუხედავად ამისა კალიფორნიასა (აშშ) და ავსტრალიაში აზიელ ემიგრანტებს შორის ხშირია შხამათი მოწამვლის შემთხვევები.N.P. Money, Mr. Bloomfield’s Orchard: The Mysterious World of Mushrooms, Molds, and Mycologists, Oxford: University Press, 2004, s. 153, ISBN 978-0-19-517158-7.

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:პლუტეუსისებრნი
კატეგორია:საჭმელი სოკოები