ტიამპასაკის პროვინცია

ტიამპასაკის პროვინცია () — ლაოსის პროვინცია, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ტაილანდისა და კამბოჯის საზღარზე. 2015 წლის აღწერის მონაცემებით, პროვინციაში ცხოვრობს 694 023 ადამიანი. დედაქალაქი არის პაქსე, პროვინციამ სახელი მიიღო ტიამპასაკის სამეფოს ყოფილი დედაქალაქის ტიამპასაკის სახელიდან.

ტიამპასაკის პროვინციას ჩრდილოეთით ესაზღვრება სალავანის პროვინცია, ჩრდილო-აღმოსავლეთით სეკონგის პროვინცია, აღმოსავლეთით ატაპეუს პროვინცია, სამხრეთით კამბოჯა და დასავლეთით ტაილანდი. მდინარე მეკონგი წარმოადგენს მეზობელ ტაილანდთან საზღვრის ნაწილს და მოიცავს სი-ფან-დონის („ოთხი ათასი კუნძული“) არქიპელაგს, რომელიც მდებარეობს პროვინციის სამხრეთით, კამბოჯის საზღვარზე.

ტიამპასაკს ცენტრალური როლი ეკავა სიამისა და ლაოსის ისტორიაში, სადაც ხშირად იმართებოდა ბრძოლები ტიამპასაკში და მის შემოგარენში. მისი კულტურული მემკვიდრეობა მოიცავს ძველი ტაძრების ნანგრევებსა და ფრანგულ კოლონიურ არქიტექტურას. ტიამპასაკში არის დაახლოებით 20 ვატი (ტაძარი), როგორიცაა ვატ-ფოუ, ვატ-ლუანგი და ვატ-თამ-ფაი. მტკნარი წყლის დელფინები და პროვინციის მრავალი ჩანჩქერი ტურისტულ ღირსშესანიშნაობებს წარმოადგენენ.

ისტორია
ახ. წ. I-IX საუკუნეებში, ტიამპასაკის პროვინცია იყო ფუნანისა და შემდეგ ჩენლას სამეფოების ნაწილი. X-XIII საუკუნეებში იგი კხმერის იმპერიის ნაწილი გახდა. 1354 წელს ეს ტერიტორია მოხვდა მეფე ფა-ნგუმის და ლან-სანგის იმპერიის ხელში. ანგკორის იმპერია დაშლის პროცესში დაიწყო XV-XVII საუკუნეებში, როცა იგი ლან-სანგის იმპერიამ დაიპყრო. 1707 წელს ტიამპასაკი გახდა სამი სამეფოსგან ერთ-ერთი, რომელიც ლან-სანგის იმპერიის დაშლის შედეგად წარმოიშვა. ამ სამეფოს მხოლოდ სამი მეფე ჰყავდა: სოი სისამუტი (1713–1737 წწ.), სურია ვანგასი და საინია კუმანი (1737–1791 წწ.) და ბოლოს ფაი ნა (1791–1811 წწ.). 1829 წელს სიამმა ტიამპასაკი დაიპყრო ჩაო ანუვონგის აჯანყების შემდეგ. პაქსე, პროვინციის დედაქალაქი, დააარსეს ფრანგებმა 1905 წელს როგორც ადმინისტრაციული პოსტი, მდინარე ქსე-დონის  და მეკონგის შესართავთან.

გეოგრაფია
ტიამპასაკის პროვინციის ფართობია 15 415 კმ². მდინარე მეკონგი არის საზღვარი მეზობელ ტაილანდთან, და შემდეგ მკვეთრი მოსახვევის შემდეგ გადადის აღმოსავლეთით და მიედინება სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ პროვინციის გავლით, კამბოჯამდე. ტიამპასაკში შეიძლება შესვლა ტაილანდიდან სირინდჰორნის ოლქის ჩონგ-მეკის სასაზღვრო გამშვები პუნქტიდან. დედაქალაქი პაქსე მდებარეობს ლაოსის ყველაზე მნიშვნელოვან საავტომობილო გზაზე, გზატკეცილი-13-ზე.

სი-ფან-დონი მდებარეობს მეკონგის ნაკადზე, კამბოჯასთან საზღვრის ჩრდილოეთით. ამ კუნძულებიდან ყველაზე დიდი დონ-ხონგია, სადაც რამდენიმე პატარა სოფელი, ტაძარი და მღვიმეა. ფრანგების მიერ აშენებული ხიდი, რომელიც მიტოვებულ სარკინიგზო ხაზზეა, აკავშირებს ორი მცირე კუნძულს - დონ-დეთსა და დონ-ხონს.

პროვინციაში მრავალი ჩანჩქერია, მათგან აღსანიშნავია ტად-სომპამიტი, რომელიც დონ-ხონის კუნძულზე, სოფელ ბან-ხონის დასავლეთით მდებარეობს. ჩანჩქერის ქვეშ, მეკონგის უფრო მშვიდ წყლებში, შეიძლება ნახოთ მტკნარი წყლის დელფინები. კჰონე-ფაფენგის ჩანჩქერი, რომელიც დონ-ხონის აღმოსავლეთით, ასევე მეკონგზე მდებარეობს, ჩამოედინება ლამაზი მრუდხაზოვანი ფორმის კლდოვან ფერდობებზე. 120-მეტრიანი ტად-ფანეს ჩანჩქერი ბოლავენის პლატოზე მდებარეობს და ეს არის ქვეყნის ყველაზე მაღალი ჩანჩქერი. იგი ფორმირდება მცირე მდინარეების ჩამპისა და პრაკუტის მიერ, რომლებიც გადმოედინება ზღვის დონიდან დაახლოებით 1 000 მ. სიმაღლიდან.

დაცული ტერიტორიები
ქსე-პიანის ეროვნული ბიომრავალფეროვნების კონსერვაციის ტერიტორია (NBCA) მდებარეობს პროვინციის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო დონგ-ჰუა-საოს ეროვნული დაცული ტერიტორია — აღმოსავლეთ ნაწილში. ტკნარი წყლის დელფინების დაცვისა და კონსერვაციის ცენტრი კამბოჯის საზღვარზეა. მტკნარი წყლის დელფინები ადგილობრივად ცნობილია როგორც „პახა“ და ისინი მხოლოდ მეკონგის ამ კონკრეტულ მონაკვეთში გვხვდება.  ნავების დაქირავება შესაძლებელია ამ გადაშენების პირას მყოფი დელფინების სანახავად, ბან-ხონიდან ან ბან-ვეუნხამიდან (კუნძულების სამხრეთ ბოლოში).

ადმინისტრაციული დაყოფა
პროვინცია შედგება შემდეგი რაიონებისაგან:

 რუკა კოდი სახელი მშობლიური სახელი200px16-01პაქსეს რაიონიເມືອງປາກເຊ16-02სანასომბუნის რაიონიເມືອງຊະນະສົມບູນ16-03ბატიენგტალეუნსუკის რაიონიເມືອງບາຈຽງຈະເລີນສຸກ16-04პაქსონგის რაიონიເມືອງປາກຊ່ອງ16-05პატუფონის რაიონიເມືອງປະທຸມພອນ16-06ფონთონგის რაიონიເມືອງໂພນທອງ16-07ტიამპასაკის რაიონიເມືອງຈຳປາສັກ16-08სუხუმის რაიონიເມືອງສຸຂຸມາ16-09მუნლაპამოკის რაიონიເມືອງມູນລະປະໂມກ16-10კჰონგის რაიონიເມືອງໂຂງ

ლიტერატურა

სქოლიო

კატეგორია:ლაოსის პროვინციები