მოჰამედ ალი რაჯაი

მოჰამედ ალი რაჯაი (, დ. 15 ივნისი, 1933, ყაზვინი, ფაჰლავი — 30 აგვისტო, 1981, თეირანი, ირანი) — ირანელი რევოლუციონერი და სახელმწიფო მოღვაწე, ირანის პრეზიდენტი (1981).

ბიოგრაფია
ოთხი წლის ასაკში მან დაკარგა მამა, გაიზარდა ოჯახში დედასთან და ძმასთან ერთად, რომელიც მასზე ათი წლით უფროსი იყო. 13 წლის ასაკში დაამთავრა დაწყებითი სკოლა, რის შემდეგაც თეირანში ძმასთან გადავიდა საცხოვრებლად, რომელიც ბაზარში მუშაობდა. შემდეგ ჩააბარა სამხედრო მოსამზადებელ კურსებზე, რომელიც დაასრულა საჰაერო ძალების სერჟანტის წოდებით. სწავლის პერიოდში იგი გახდა ფუნდამენტალისტური საიდუმლო საზოგადოების „ისლამის ფედაიენი“ წევრი და ასევე ესწრებოდა ჰედაიატის მეჩეთში „ისლამური საზოგადოების“ (Dschāme'e Eslāmi) საღამოს გაკვეთილებს, რომელსაც ატარებდა  მაჰმუდ ტალეგანი. პარალელურად სწავლობდა საღამოს სკოლაში, რომელიც დაამთავრა 1953 წლის აგვისტოში. 1954 წელს მან მიატოვა სამხედრო სამსახური და გაემგზავრა ბიჯარში, სადაც მუშაობდა ინგლისურის მასწავლებლად.

1956 წელს დაბრუნდა თეირანში, 1959 წელს დაამთავრა ტარბიატ მოალემის უნივერსიტეტი მათემატიკის მასწავლებლის დიპლომით და მუშაობდა სპეციალობით ხანსარში, ისპაჰანის პროვინციაში.

1960 წელს დაბრუნდა თეირანში, რათა დაქორწინებულიყო და ოჯახი შესაქმნა. 1960 წლიდან მუშაობდა თეირანის რამდენიმე სკოლაში მასწავლებლად, ხოლო 1961 წელს გახდა მეჰდი ბაზარგანის მიერ დაარსებული „ირანის განმათავისუფლებელი მოძრაობის“ წევრი. ის ასევე იყო ისლამის მასწავლებელთა ასოციაციის ცენტრალური კომიტეტის წევრი.

1963 წლის ივნისში მან მონაწილეობა მიიღო „თეთრი რევოლუციის“ წინააღმდეგ გამართულ დემონსტრაციებში, დააპატიმრეს, მაგრამ 50 დღის შემდეგ გაათავისუფლეს. პატიმრობაში ყოფნისას ის შეხვდა ხუჯათ ალ ისლამ მოჰამედ ჯავად ბაჰონარს. პატიმრობიდან გათავისუფლების შემდეგ ისინი შეუერთდნენ ისლამური კოალიციის პარტიას (ICP). რაჯაი ხელმძღვანელობდა პოლიციელების მომზადებას შეიარაღებული ბრძოლისთვის. მისი პასუხისმგებლობა მოიცავდა კონტაქტებს პალესტინის შეიარაღებულ დაჯგუფებებთან, რადგან იქ მებრძოლებმა სათანადო სამხედრო მომზადება გაიარეს სასწავლო ბანაკებში.

1971 წელს იგი ეწვია საფრანგეთს, თურქეთსა და სირიას ამბოხებულებთან შემდგომი კონტაქტების დასამყარებლად. 1974 წელს იგი დააპატიმრეს PCI-ში ხელმძღვანელობისთვის და გაათავისუფლეს მხოლოდ 1977 წელს, როგორც პრემიერ-მინისტრის ჯამამიდ ამუზეგარის მიერ ინიცირებული შიდა ლიბერალიზაციის ნაწილი „ღია პოლიტიკური სივრცის“ პოლიტიკით.

ისლამური რევოლუციის გამარჯვების შემდეგ (1979) დაინიშნა განათლების მინისტრად. ეგრეთ წოდებული ირანის კულტურული რევოლუციის ლიდერად — უნივერსიტეტებისა და სხვა ინსტიტუტების დახურვის პროგრამა, რომელიც ხელისუფლების აზრით, ხელს უწყობდა დასავლური კულტურული გავლენის გავრცელებას. მისი პროგრამა მოიცავდა სახსრების სამართლიან განაწილებას ინდუსტრიაში და თანამშრომლების ანაზღაურებას, მასწავლებელთა მომზადების ცენტრების რეფორმას, მუსლიმური საზოგადოებისთვის სპეციალური პედაგოგიური სისტემის შექმნას, მასწავლებლებსა და მოსწავლეებს შორის ისლამური ეთიკის განვითარებას, მშობლებსა და მასწავლებლებს შორის კარგი ურთიერთობის დამყარებას და მასწავლებელთა ღირსების პატივისცემის გაზრდა ისლამური ტრადიციის შესაბამისად. ის ასევე ცდილობდა სასწავლო წიგნების შინაარსის შეცვლას და ასევე ცდილობდა მათი შინაარსის ისლამიზაციას.

ის იყო ისლამური რესპუბლიკური პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი. 1980 წლის აგვისტოში დაინიშნა პრემიერ-მინისტრად, ხოლო 1981 წლის მარტ-აგვისტოში ასევე იყო საგარეო საქმეთა მინისტრი. მისი პოლიტიკა ეფუძნებოდა კონსტიტუციური კანონის ფორმას, რომელიც ხაზს უსვამდა ისლამის პრივილეგირებულ სტატუსს. ის ამტკიცებდა, რომ ისინი, ვინც სახელმწიფოს აკონტროლებენ, უნდა იყვნენ მუსლიმები, ხაზი გაუსვა ისლამური ლიდერობის (ველაიათ-ე ფაქიჰის) როლს და საჭიროდ თვლიდა, რომ მთავრობამ უნდა ითანამშრომლოს ისეთ ინსტიტუტებთან, როგორიცაა ისლამური რევოლუციის გვარდიის კორპუსი და ისლამური რევოლუციური სასამართლო.

1981 წლის ივლისის ბოლოს, მან ხმების 88% მიიღო, იგი აირჩიეს ირანის პრეზიდენტად.

1981 წლის 30 აგვისტოს, ინაუგურაციის დასრულებიდან ორი კვირის შემდეგ, რაჯაი დაიღუპა აფეთქების შედეგად პრემიერ-მინისტრთან და ეროვნული უშიშროების უმაღლესი საბჭოს მდივანთან შეხვედრის დროს. აფეთქებას თავად რაჯაის, მთავრობის მეთაური ბაჰონარი და კიდევ სამი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა.

ლიტერატურა
 https://www.britannica.com/biography/Mohammad-Ali-Rajai
 https://www.nytimes.com/1981/09/01/obituaries/mohammad-ali-rajai-iran-s-president.html

სქოლიო

კატეგორია:ირანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ირანის პრეზიდენტები
კატეგორია:მოკლული პრეზიდენტები
კატეგორია:XX საუკუნეში მოკლული პრეზიდენტები