ნახიჩევანური კულტურა

მინი
ნახიჩევანური კულტურა წარმოადგენს ბრინჯაოს ხანისა და ადრეული რკინის ხანის არქეოლოგიურ კულტურას, რომელიც უშუალოდ დაკავშირებულია ენეოლითისა და ადრე ბრინჯაოს ხანის რეგიონებთან. განსაკუთრებული კავშირები აქვს, მაგალითად, მტკვარ–არაქსის კულტურასთანВ. Г. Алиев. Нахичеванская культура // Большая советская энциклопедия. — М., 1974. — Т. XVII..

 ისტორია 
1896, 1904 და 1926 წლებში ყიზილვანგის მიდამოებში აღმოჩნდა ქვის ყუთის ტიპის სამარხები, სადაც გამოვლინდა უნიკალური მოხატული კერამიკა. 1926 წელს აკადემიკოს მეშჩანინოვის ხელმძღვანელობით ჩატარებულ გათხრებში აღმოჩნდა სამარხები, სხვადასხვა     ბრინჯაოს     ნივთები, ისრისპირები, წითელი თიხის კერამიკა, შავი თიხის ჭურჭელიАлекперов А. Крашеная керамика Нахичеванского края и Ванское царство // Советская археология. — 1937. — № 4..

იმავე წლის შემოდგომაზე სახელმწიფო არქეოლოგიური მუზეუმის მიერ ჩატარებულმა დამატებითმა გათხრებმა გამოავლინა ახალი მონაცემები, მათ შორის უფრო დიდი ზომის ჭურჭელი.

1926-1936 წლებში ალექსეი ალეკპეროვის ხელმძღვანელობით ნახიჭევანის ასსრ-ის ტერიტორიაზე ჩატარებულმა კვლევებმა შეისწავლა მოხატული კერამიკის გავრცელება სხვადასხვა სოფელში.

1934 და 1936 წლების არქეოლოგიურმა გამოკვლევებმა აჩვენა, რომ მოხატული კერამიკა გავრცელებული იყო არა მხოლოდ მდინარე არაქსის დაბლობზე, არამედ მის შენაკადებზე და მთიან რეგიონებშიც.

1936 წელს სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აზერბაიჯანის ფილიალის მიერ ორგანიზებულმა ექსპედიციამ აღმოაჩინა ციკლოპური ციხესიმაგრეოღლანყალა, სადაც ყიზილ-ვანგის ტიპის მოხატული კერამიკის ფრაგმენტები აღმოაჩინეს. ექსპედიციამ ასევე შეისწავლა სოფელი იბადულა, შორ-თაფა და შახტახტის დასახლებები (მათ შორის გიავურყალას ციხე).

 კერამიკის განვითარების ეტაპები 
მინი
ნახიჩევანის კულტურის განვითარებაში გამოიყოფა ოთხი ეტაპიAzərbaycan Sovet Ensiklopediyası - VII Cild (M,N,O,Ö,P):

1.   პირველი ეტაპი (ძვ.წ. XX–XVII სს.)

 ხასიათდება მრავალფეროვანი შავი ჭურჭლით (სახელურებისა და თასების გარეშე)
 მარტივი ნიმუშები შავი და ნაცრისფერი კერამიკით
 მოხატულობაში გვხვდება ალმასები, სამკუთხედები, გატეხილი და სწორი ხაზები, წრეები
 ზოგიერთ ნიმუშზე გამოსახულია ადამიანები, ირემი, ხე და ფრინველები
 ამ პერიოდს მიეკუთვნება სოფელ ქიარქის აღმოჩენები (ძვ.წ. XIX–XVIII სს.)

2.   მეორე ეტაპი (ძვ.წ. XVII–XV სს.)

 პოლიქრომული ნაცრისფერი და ყვითელი ჭურჭელი
 რთული გეომეტრიული ფიგურები
 გამოსახულია ადამიანები, ცხოველები და ფრინველები
 გამოყენებულია ღია ვარდისფერი და ყვითელი საღებავები მუქ წითელ, ყავისფერ, შავ და თეთრ ფერებთან კომბინაციაში

3.   მესამე ეტაპი (ძვ.წ. XIV–XI სს.)

 პოლიქრომული ჭურჭელი შემთხვევითი ორნამენტით
 ახალი ფორმები: ჩაიდანი, ვაზა და დოქები
 მარტივი ნიმუშების ნაცრისფერი და შავი კერამიკა

4.   მეოთხე ეტაპი (ძვ.წ. X–VII სს.)

 წინა ეტაპის მსგავსი ნიმუშები
 უფრო უხეში და პრიმიტიული მორთულობა

 ეკონომიკა და კულტურა 
მინი
ნახიჩევანის კულტურის მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობა მოიცავდა: სოფლის მეურნეობას, რომელშიც შედიოდა გუთნური მიწათმოქმედება, ბრინჯაოს ნამგლების გამოყენება, ქვის საფქვავების, საფეთქლებისა და სანაყების გამოყენება; მესაქონლეობას — განვითარებული მეცხვარეობა, მევენახეობა-მეღვინეობა; ხელოსნობას — ლითონის დამუშავება, კერამიკული წარმოება, ქსოვა.

ნახიჩევანის კულტურა მჭიდრო კავშირში იყო ამიერკავკასიისა და ახლო აღმოსავლეთის სხვა რეგიონებთან. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მათი კერამიკული ტექნიკის მსგავსება დასავლეთ აზიის, ელამის, ასურეთისა და მიდიის კულტურებთან. ასევე მნიშვნელოვანი იყო ეკონომიკური კავშირები მილ-ყარაბაღის სტეპის კერამიკულ ცენტრებთანAzərbaycan Sovet Ensiklopediyası - V Cild (İ,I,Y,K).

არქეოლოგიური მასალა მოიცავს ბრინჯაოს ხანჯლებს, ისრისპირებს, ქინძისთავებს, სამაჯურებს, ოქროს საყურეებს, ბეჭდებს, მძივებს, რკინის იარაღებს.

 სქოლიო 

კატეგორია:აზერბაიჯანის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:აზერბაიჯანის არქეოლოგია