აფრა ბენი

აფრა ბენი ( ; 1640 წლის 10 ივლისი – 1689 წლის 16 აპრილი ) — ინგლისელი რომანისტი და დრამატურგი, მთარგმნელი.  რესტავრაციის ეპოქის ერთ-ერთი უდიდესი ავტორი. პირველ პროფესიონალი მწერალი ქალი ინგლისის ისტორიაში, რომელიც თავს საკუთარი შემოქმედებით ირჩენდა. მან დაარღვია კულტურული ბარიერები და  მისაბაძი მაგალითი გახდა ქალი მწერლების შემდგომი თაობებისთვის.

 ბიოგრაფია 
აფრა ბენის ცხოვრების შესახებ ინფორმაცია საკმაოდ მწირია, წინააღმდეგობრივი და არა  სანდო. დაიბადა კენტერბერის ( კენტ ) მახლობლად სოფელ უაიში; დალაქი ბართლომე ჯონსტონის ოჯახში.  მოვლენები მისი ახალგაზრდობის შესახებ პრაქტიკულად უცნობია; არსებობს არაპირდაპირი მტკიცებულება, რომ მან მიიღო კათოლიკური განათლება და მონაზვნობასაც კი აპირებდა. ითვლება, რომ 1663 წელს აფრა ეწვია ინგლისური შაქრის პლანტაციას მდინარე სურინამზე, სადაც, მისივე განცხადებით, მას ხანგრძლივი საუბარი ჰქონდა კეთილშობილური წარმოშობის შავკანიან მონასთან, რომლის ისტორიაც მოგვიანებით დაედო საფუძვლად რომანს Oroonoko, or the Royal Slave (ორუნოკო, ანუ სამეფო მონა).

ინგლისში დაბრუნებული აფრა დაქორწინდა გერმანული ან ჰოლანდიური წარმოშობის ლონდონში მცხოვრებ ვაჭარ იოჰან ბენზე. ქორწინება მხოლოდ რამდენიმე წელი გაგრძელდა. როგორც ჩანს, ეს იყო ფიქტიური, ემსახურებოდა საზოგადოებაში მისი პოზიციის განმტკიცებას და მისი ბისექსუალური მიდრეკილებების ღირსეულად შენიღბვას (აფრა აღიარებდა სიყვარულს როგორც მამაკაცების, ასევე ქალების მიმართ, რაზეც მიუთითებს მრავალი ასეთი მინიშნება მის შემოქმედებაში).

1666 წლისთვის აფრამ, რომელიც იყო მტკიცე როიალისტი და სტიუარტების მხარდამჭერი ინგლისის რევოლუციის დროს, მიაღწია გავლენას სამეფო კარზე. იგი ახორციელებდა  ჩარლზ II-ის საიდუმლო მითითებებს ანტვერპენში ინგლის-ჰოლანდიის ომის დროს; ფარულ მიმოწერაში იგი იყენებდა სახელსასტრეას, რომელიც შემდგომ მისი ლიტერატურული ფსევდონიმი გახდა. საიდუმლო სამსახურს მისთვის შემოსავალი არ მოუტანია: მეფე გამუდმებით აჭიანურებდა მისი ჯაშუშური მომსახურების გადახდას, ამიტომ აფრა ბენი გარკვეული დროით მოვალეთა ციხეში მოხვდა.

1669 წელს აფრას ვალები უცნობმა პირმა გადაიხადა. აფრა ბენი შეუდგა პროფესიულ საქმიანობას მწერლის რანგში. ლონდონელ მწერლებთან და დრამატურგებთან კავშირების გამოყენებით, მან სწრაფად მიაღწია წარმატებას, როგორც სასიყვარულო ისტორიების, პიესების, რომანებისა და ლექსების ავტორმა. მისი მრავალი პიესა გამსჭვალულია  რესტავრაციის ეპოქის ლიტერატურული სულისკვეთებით,  გულწრფელი ეროტიზმით;  მას დიდი პოპულარობა მოუტანა  პროზაულმა ნაწარმოებებმა: სატირულმა და სასიყვარულო მოთხრობებმა, რომანებმა:  (Love-Letters Between a Nobleman and His Sister, 1684) და ორუნოკომ ( 1688 ), რომელიც მისი შემოქმედების მწვერვალად ითვლება. ორუნოკოს პერსონაჟი ევროპულ ლიტერატურაში „კეთილშობილი ველურის“ ერთ-ერთ ადრეულ ნიმუშად ითვლება.  

აფრა ბენი გარდაიცვალა 1689 წლის 16 აპრილს. იგი დაკრძალეს ვესტმინსტერის სააბატოში.

 კრიტიკოსების გამოხმაურება 
აფრა ბენის ერთ-ერთი პირველი კრიტიკოსი იყო იმ დროის უდიდესი პოეტი ალექსანდრე პოპი, რომელიც მის შემოქმედებას არასერიოზულად თვლიდა. მე-20 საუკუნის დასაწყისამდე მისი შემოქმედება ნახევრად მივიწყებული იყო, სანამ 1913 წელს არ გამოქვეყნდა აფრა ბენის ნამუშევრების კრებული მონტეგი სამერსის რედაქტორობით. ამ მომენტიდან მისი ნამუშევრების პოპულარობა სწრაფად გაიზარდა, განსაკუთრებით ვირჯინია ვულფის წყალობით, რომელმაც აფრას  მაღალი შეფასება მისცა. მისი თქმით:

1960-იანი წლებიდან მწერლის შემოქმედებისადმი ინტერესმა ნამდვილი ბუმი განიცადა; მის ნაწარმოებებს მიეძღვნა ნამუშევრების დიდი რაოდენობა. ისინი აღიარეს ინგლისური ლიტერატურის კლასიკად. აფრა ბენმა განსაკუთრებული ყურადღება დაიმსახურა ფემინისტი კრიტიკოსებისა და მწერლების მხრიდან. კვლევისა და კრიტიკული ინტერპრეტაციის ყველაზე პოპულარული საგანი გახდა რომანი ორუნოკო, სადაც წამოწეული იყო მონობის, რასიზმის და კოლონიალიზმის თემები.

 სქოლიო 

კატეგორია:ბრიტანელი ფემინისტები
კატეგორია:ბრიტანელი ქალი პოეტები
კატეგორია:ბრიტანელი ქალი მწერლები
კატეგორია:XVII საუკუნის ინგლისელი მწერლები
კატეგორია:ლონდონში გარდაცვლილები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1689
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1640
კატეგორია:დაბადებული 10 ივლისი
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით