აზერბაიჯანული ოჯახი

აზერბაიჯანული ოჯახი — აზერბაიჯანული საზოგადოების ერთ-ერთი მთავარი ერთეული. თავად აზერბაიჯანელები თავიანთ ოჯახურ მოდელს უნიკალურ მოდელად თვლიან. სხვა ქვეყნებისგან განსხვავებით, აზერბაიჯანში ბავშვები უმეტეს შემთხვევაში მშობლებთან ერთად ცხოვრობენ დაქორწინებამდე. ახალგაზრდების მცირე ნაწილი ქორწინების შემდეგ აგრძელებს მშობლებთან ცხოვრებას.

ისტორია
მე-20 საუკუნის დასაწყისამდე ოჯახის ყველაზე გავრცელებული ტიპი იყო მრავალშვილიანი ოჯახი, რომელიც სისხლით ნათესაობას ემყარებოდა. ოჯახის უფროსი არის ოჯახის მამა, რომელიც პასუხისმგებელია მთელ ოჯახზე. ორი-სამი თაობის წარმომადგენლები ცხოვრობდნენ მამასთან, დედასთან და დაქორწინებულ ვაჟებთან ერთად. უმცროსი ვაჟი იღებს მემკვიდრეობის უდიდეს წილს, ხოლო მამის გარდაცვალების შემდეგ ის ხდება ოჯახის უფროსი. ასეთ მრავალშვილიან ოჯახებში გამოირჩეოდა ახლო ნათესავების ჯგუფები, რომლებიც შედგებოდნენ მამის, დედისა და მათი შვილებისგან.

აზერბაიჯანში, მე-19 საუკუნის ბოლოს და მე-20 საუკუნის დასაწყისში,  საბჭოთა ხელისუფლების პირველ წლებშიც კი, ჯერ კოდევ არსებობდა დიდი ოჯახური მაგალითები. ასეთ ოჯახებში ობლები ბიძის გავლენის ქვეშ იზრდებოდნენ. ოჯახის ქონება შარიათის კანონებითა და პრინციპებით იყო დაყოფილი. მამრობითი სქესის შვილების მემკვიდრეობის წილი უფრო დიდი იყო, ვიდრე შვილი გოგონების.

მე-20 საუკუნის ბოლოს და 21-ე საუკუნის დასაწყისში აზერბაიჯანში გაჩნდა 2 ტიპის ოჯახი: რაიონებში ან სოფლებში მცხოვრები ოჯახები და დიდ ქალაქებში (მაგალითად, ბაქოში) მცხოვრები ოჯახები.

ამ ეპოქაში ოჯახების უმეტესობა 5-10 წევრისგან შედგებოდა. უფრო მეტიც, ოჯახები ნათესავებთან ერთად ცხოვრობდნენ, როგორიცაა დეიდა, ბიძა, ბებია და ბაბუა და ა.შ. მე-20 საუკუნის 80-იანი წლების ბოლოს სტატისტიკის მიხედვით, ბავშვების რაოდენობა შემცირდა, ხოლო სამშვილიანი მშობლების წილი გაიზარდა.

მრავალშვილიან (10 შვილიან) ოჯახზე ზრუნვისა და აღზრდისთვის მინიჭებული „გმირი დედის“ საპატიო წოდება გაუქმდა 1990-იან წლებში სსრკ-ს დაშლის შემდეგ. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ოთხი-ხუთ შვილიანი დედები „გმირად“ ითვლებოდნენ. თუმცა, ამჟამად აზერბაიჯანული ოჯახების უმეტესობა 2-3 ბავშვისგან შედგება. აზერბაიჯანში ყველაზე დიდ ოჯახად ითვლება 14 შვილიანი ოჯახი.

ამჟამად ქვეყანაში 1 მილიონ 831 ათას 100 ოჯახი ცხოვრობს. ვინაიდან ოჯახი საზოგადოების მნიშვნელოვანი ერთეულია, დიდი ყურადღება ეთმობა მის შექმნას, ოჯახის ყოვლისმომცველი განვითარებისა და მათი სხვადასხვა პრობლემის გადაჭრაზე ზრუნვას. განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევს საქორწინო ტრადიციები.

 ქორწინების ასაკი 

ქორწინებაში ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორი ასაკია. საოჯახო კოდექსის მიხედვით, 2011 წელს გოგონების ქორწინების ასაკი 17-დან 18 წლამდე გაიზარდა, ზოგიერთ სოფლებში გოგონები 16 წლის ასაკში ქორწინდებიან. ახალი წესების მიხედვით, იძულებით ქალის გათხოვება ორიდან სამი ათას მანეთამდე ჯარიმას ან ორ წლამდე პატიმრობას ითვალისწინებს. თუ ასეთი ქმედება 18 წლამდე პირის მიმართ იქნება ჩადენილი, ჯარიმა იზრდება სამი ათას მანეთამდე, ხოლო დაკავების ვადა — 4 წლამდე.

ქალის როლი ოჯახში
აზერბაიჯანში ქალთა სტატუსმა რამდენიმე მნიშვნელოვანი ცვლილება განიცადა. 1918 წელს დაარსებულმა აზერბაიჯანის დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ ქვეყანაში მცხოვრები ადამიანებისთვის უზრუნველყო გენდერული თანასწორობის უფლებები. ამრიგად, აზერბაიჯანი გახდა პირველი ქვეყანა აღმოსავლეთში, რომელმაც აღიარა ქალთა ხმის მიცემის უფლება. ამ მოვლენის ასი წლისთავი ფართოდ აღინიშნა 2018 წელს.

სახელმწიფო პოლიტიკა ოჯახთან და ქორწინებასთან დაკავშირებით
აზერბაიჯანი შეუერთდა ოჯახის გაძლიერების, ქალთა და ბავშვთა უფლებების დაცვის საერთაშორისო კონვენციებს და მიიღო შესაბამისი კანონები რესპუბლიკაში 1990-იან წლებში. გარდა ამისა, აზერბაიჯანი შეუერთდა შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ILO) № 156 რეკომენდაციას „ოჯახური პასუხისმგებლობის მქონე მუშაკთა თანაბარი შესაძლებლობებისა და თანაბარი მოპყრობის შესახებ“, გაეროს კონვენცია ქალთა მიმართ დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ, „ბავშვის უფლებების შესახებ“, „შვილად აყვანასთან და ქვეყნებს შორის თანამშრომლობასთან დაკავშირებული ბავშვთა დაცვის შესახებ“, „სოფლის მეურნეობაში ბავშვების დასაქმების მინიმალური ასაკის შესახებ“, „ბავშვთა შრომის ფორმების აკრძალვისა და გადაუდებელი ზომების შესახებ ბავშვთა შრომის აღმოსაფხვრელად“ და სხვა კონვენციებს.

საოჯახო კოდექსი დამტკიცდა 1999 წელს, 28 დეკემბერს, კანონი No781-ის მიხედვით. საოჯახო კოდექსი განსაზღვრავს ოჯახური ურთიერთობების დამყარებისა და განმტკიცების მარეგულირებელ სტანდარტებს, ურთიერთობის დარღვევის პრინციპებს, ოჯახის წევრების უფლებებსა და მოვალეობებს, ამ სფეროში სახელმწიფო ორგანოების პასუხისმგებლობებს, აგრეთვე აქტების სახელმწიფო რეგისტრაციის წესებს, სამოქალაქო მდგომარეობა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კონსტიტუციით გათვალისწინებული ადამიანისა და მოქალაქის ძირითადი უფლებებისა და თავისუფლებების შესაბამისად.

აზერბაიჯანში რიგი ღონისძიებები იმართება ოჯახის საერთაშორისო დღესთან დაკავშირებით, რომელიც მთელ მსოფლიოში აღინიშნება და მიზნად ისახავს ყოველწლიურად 15 მაისს ხალხის ყურადღების მიქცევას ოჯახურ საკითხებზე. აზერბაიჯანში ოჯახის საერთაშორისო დღე 2008 წლიდან იმართება. 2017 წელს, 27 აგვისტოდან 1 სექტემბრის ჩათვლით, აზერბაიჯანის ახალგაზრდობისა და სპორტის სამინისტროს ორგანიზებით, დედაქალაქ ბაქოში ჩატარდა ახალგაზრდული ფესტივალი „ჩემი ოჯახი“.

სქოლიო

კატეგორია:აზერბაიჯანის ტრადიციები
კატეგორია:აზერბაიჯანული საზოგადოება