Aster (რაკეტა)

Aster 15 და Aster 30 — ფრანგულ-იტალიური წარმოების ვერტიკალური გაშვების ყველანაირ ამინდში მოქმედი მიწა-ჰაერი კლასის რაკეტების ოჯახი.Eurosam: Naval Systems – Aster 15 & 30/PAAMS (ოფიციალური Eurosam-ის ვებგვერდი), მოპოვებულია 2014 წლის თებერვალში. "მოქმედების რადიუსი 120 კმ-მდე". სახელი "Aster" იშიფრება როგორც „Aérospatiale Terminale“, რადგან ფრანგული კომპანია Aérospatiale იყო პროექტის წამყვანი კონტრაქტორი, სანამ მისი სარაკეტო მიმართულება MBDA-ში არ გაერთიანდა. ამასთან, სიტყვა „aster“ შთაგონებულია ძველბერძნული სიტყვით (), რაც „ვარსკვლავს“ ნიშნავს. თავად რაკეტები და მათთან დაკავშირებული შეიარაღების სისტემები წარმოებულია Eurosam-ის მიერ — კონსორციუმის, რომლის შემადგენლობაშიც შედიან MBDA France, MBDA Italy და Thales, თითოეული 33.3%-იანი წილით.

Aster-ის სარაკეტო სისტემა შექმნილია, საჰაერო საფრთხეების სრული სპექტრის გადაჭერისა და განადგურების მიზნით, დაწყებული მაღალი მანევრულობის სამხედრო თვითმფრინავებით, უპილოტებელი საფრენი აპარატებით და ვერტმფრენებით, დამთავრებული ფრთოსანი, ანტირადიოლოკაციური და ზღვის ზედაპირთან ახლოს მფრენი ზებგერითი გემსაწინააღმდეგო რაკეტებით. Aster 30-ის Block 1 და Block 1 NT ვერსიები ასევე შექმნილია ბალისტიკური რაკეტების წინააღმდეგ.

Aster ძირითადად გამოიყენება საფრანგეთისა და იტალიის მიერ, ასევე გაერთიანებული სამეფოს მიერ, როგორც საექსპორტო მომხმარებლის. ეს არის PAAMS-ის ინტეგრირებული საჰაერო თავდაცვის სისტემის ერთ-ერთი კომპონენტი, რომელიც ბრიტანეთის სამეფო სამხედრო ფლოტში ცნობილია, როგორც Sea Viper. როგორც PAAMS-ის ძირითადი შეიარაღება, Aster-ით აღჭურვილია ფრანგული და იტალიური Horizon-ის კლასის ფრეგატები, ასევე ბრიტანეთის Type 45 კლასის საესკადრო ნაღმოსნები. იგი აგრეთვე შედის ფრანგული და იტალიური FREMM მრავალფუნქციური ფრეგატების შეიარაღებაში, თუმცა არა უშუალოდ PAAMS-ის საჰაერო თავდაცვის სისტემის მეშვეობით, არამედ მის ფრანგულ და იტალიურ მოდიფიცირებულ ვარიანტებში.
ისტორია
1980-იან წლებში ფრანგულ-იტალიური შეიარაღებული ძალებისთვის დამახასიათებელი რაკეტები ძირითადად ახლო მოქმედების რადიუსის სისტემები იყო, როგორიცაა ფრანგული Crotale, იტალიური Selenia Aspide და ამერიკული Sea Sparrow, რომელთა მოქმედების რადიუსი ათიოდე კილომეტრამდე აღწევდა. ზოგიერთ ხომალდზე ასევე განთავსებული იყო ამერიკული საშუალო/შორი მოქმედების რადიუსის RIM-66 Standard. საფრანგეთმა და იტალიამ გადაწყვიტეს, შეექმნათ საშუალო/შორი მოქმედების რადიუსის მიწა-ჰაერი კლასის რაკეტა, რომელიც 21-ე საუკუნის პირველ ათწლეულში შევიდოდა შეიარაღებაში და ექნებოდა ამერიკული Standard-ისა და ბრიტანული Sea Dart-ის მსგავსი მოქმედების რადიუსი, მაგრამ მათზე უკეთესი გადაჭერის შესაძლებლობები.  

განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო ახალი რაკეტის შესაძლებლობას, მოეგერიებინა მომდევნო თაობის ზებგერითი გემსაწინააღმდეგო რაკეტები, როგორიცაა ინდოეთ-რუსეთის მიერ ერთობლივად შემუშავებული BrahMos. ამის შედეგად შეიქმნა ორი სახის სისტემა: ახლო-საშუალო მოქმედების „წერტილოვანი თავდაცვის“ (მაგალითად, ხომალდებისთვის) და საშუალო-შორი მოქმედების „ზონური თავდაცვის“ სისტემები საზღვაო ფლოტისთვის.  

1989 წლის მაისში საფრანგეთმა და იტალიამ ხელი მოაწერეს ურთიერთგაგების მემორანდუმს სამომავლოდ საზენიტო მართვადი რაკეტების ოჯახის შესაქმნელად. მალევე ჩამოყალიბდა Eurosam. 1995 წლის ივლისისთვის შემუშავდა Aster-ის პროექტი და Aster 30-ის პირველი საცდელი გაშვებაც განხორციელდა. რაკეტამ წარმატებით მოიგერია 15 000 მ სიმაღლეზე და 1000 კმ/სთ სიჩქარით მოძრავი სამიზნე. 1997 წელს გაფორმდა II ფაზის კონტრაქტი, რომლის ღირებულება 1 მილიარდ აშშ დოლარს შეადგენდა და მოიცავდა ფრანგულ-იტალიური სახმელეთო და საზღვაო სისტემების წინასწარ წარმოებასა და განვითარებას.  

1993-1994 წლებში საცდელი გაშვებებისას დადასტურდა ფრენის ყველა ფაზა, სიმაღლეები და რადიუსები. ამავე პერიოდში დამტკიცდა Aster 30-ის გაშვების თანმიმდევრობაც. 1996 წლის მაისში დაიწყო Aster 15-ის აქტიური ელექტრომაგნიტური დამიზნების სისტემის გამოცდა რეალურ სამიზნეებზე. ექვსივე მცდელობა წარმატებული იყო. 1997 წელს Aster-ის რაკეტა დამატებით გაიტესტა, მათ შორის Aerospatiale C.22 სამიზნესა და პირველი თაობის Exocet გემსაწინააღმდეგო რაკეტებზე.  

ბევრ შემთხვევაში Aster-მა სამიზნეები პირდაპირი მოხვედრებით გაანადგურა. 1997 წლის ნოემბერში, ძლიერი წინააღმდეგობების პირობებში გამოცდისას Aster-ს საბრძოლო ქობინი მოხსნილი ჰქონდა, რათა დაფიქსირებულიყო სამიზნემდე მანძილი. სამიზნე C22 ნაპოვნი იქნა Aster-ის ფრთების მიერ გამოწვეული ორი ღრმა ჭრილით.  

2001 წლის მაისში Aster-მა გაიარა „მწარმოებლის დამადასტურებელი საცდელი გაშვება“. ის პირველად განთავსდა ფრანგულ ბირთვულ ავიამზიდზე Charles de Gaulle. 2001 წლის ივნისში Aster-მა წარმატებით მოიგერია Arabel-ის რაკეტა დაბალ სიმაღლეზე ხუთი წამში. იმავე წელს, Aster 15-მა მოიგერია სამიზნე, რომელიც 1 მახი სიჩქარით100 მ სიმაღლეზე მიფრინავდა. Aster-ის პირველი საბრძოლო გაშვება 2002 წლის ოქტომბერში განხორციელდა ავიამზიდ Charles de Gaulle-ის ბორტიდან.   

2003 წლის ნოემბერში Eurosam-მა მიიღო 3 მილიარდი ევროს ღირებულების III ფაზის საწარმოო კონტრაქტი. დაიწყო სრული წარმოება და ექსპორტი საფრანგეთში, იტალიაში, საუდის არაბეთსა და დიდ ბრიტანეთში. მიღებული Aster-ის საზენიტო მართვადი რაკეტა აკმაყოფილებს როგორც სახმელეთო, ისე საჰაერო და საზღვაო ძალების საერთაშორისო და სახეობათაშორის მოთხოვნებს. რაკეტის მოდულური დიზაინი, რომელიც დაფუძნებულია უნივერსალურ დამიზნების მოდულზე, საშუალებას იძლევა, მას სხვადასხვა ზომის გამშვები ამაჩქარებლები მიემაგროს.  

2002-2005 წლებში იტალიურმა ექსპერიმენტულმა ფრეგატმა Carabiniere შეასრულა Aster 15-ის საცდელი გასროლები Sylver A43 გამშვები დანადგარებიდან EMPAR-ისა და SAAM-it-ის სისტემებით, ასევე Aster 30-ის ტესტები Sylver A50 დანადგარებიდან EMPAR-ითა და PAAMS(E)-ის სისტემებით. 2012 წლისთვის, საფრანგეთმა დახარჯა €4.1 მილიარდი (2010 წლის ფასებით) 10 SAMP/T გამშვებზე, 375 Aster 30 და 200 Aster 15 რაკეტაზე. დამატებით 80 Aster 30 და 40 Aster 15 შეიძინეს საფრანგეთის Horizon ფრეგატებისთვის ცალკეული პროგრამის ფარგლებში.  

2023 წლის იანვარში, იტალიისა და საფრანგეთის თავდაცვის მინისტრებმა კომპანია MBDA-სთან გააფორმეს 2 მილიარდი დოლარის ღირებულების კონტრაქტი 700 Aster-ის შეძენაზე.  
მახასიათებლები
Aster-ის რაკეტების ოჯახი ორ ვერსიას მოიცავს: მოკლე-საშუალო რადიუსის Aster 15 და შორი რადიუსის Aster 30. მათი კორპუსები იდენტურია. სიშორისა და გადაჭერის სიჩქარის განსხვავება გამოწვეულია იმით, რომ Aster 30-ს გაცილებით დიდი ამაჩქარებელი (booster) აქვს. Aster 15 და Aster 30-ის საერთო წონებია, შესაბამისად, 310 კგ და 450 კგ.  

Aster 15-ის სიგრძე შეადგენს 4.2 მეტრს, ხოლო Aster 30-ის სიგრძე თითქმის 5 მეტრს უტოლდება. Aster 15-ის დიამეტრი არის 180 მმ. Aster 30-ის გაზრდილი ზომების გამო, საზღვაო პლატფორმებისთვის აუცილებელია უფრო გრძელი გამშვები კონტეინერები, როგორიცაა Sylver A50 ან A70 ვერტიკალური გამშვები სისტემა (VLS). Aster 30 თავსებადია ამერიკულ Mark 41 VLS-თანაც.  

ვერსიები  
 Aster 15: მოკლე და საშუალო რადიუსის საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსი  
 Aster 15 EC: Aster 15-ის ახალი ვერსია, რომელიც ორჯერ გაზრდილ (60+ კმ) სიშორეს უზრუნველყოფს; მასზე მუშაობა განვითარება 2023 წელს მიმდინარეობდა და ექსპლუატაციაში შესვლა 2030 წლისთვისაა დაგეგმილი.  
 Aster 30 Block 0: საშუალო და შორი რადიუსის საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსი. შეუძლია განახორციელოს 50g-ზე მეტი გადატვირთვის მანევრი.  
 Aster 30 Block 1: ბალისტიკური რაკეტების წინააღმდეგ საბრძოლველად ოპტიმიზებული ვერსია; გათვლილია 600 კმ-ის კლასის მოკლე რადიუსის ბალისტიკური რაკეტების მოსაგერიებლად.  
 Aster 30 Block 1NT: NT (New Technology - ახალი ტექნოლოგია) აღნიშნავს ვერსიას, რომელიც განკუთვნილია მოკლე და 1500 კმ კლასის საშუალო სიშორის ბალისტიკური რაკეტების მოსაგერიებლად.  
 Aster 30 Block 2 BMD – ბალისტიკური რაკეტების საწინააღმდეგო მოდელი, რომელიც განკუთვნილია 3000 კმ კლასის მანევრირებადი და ბალისტიკური რაკეტების წინააღმდეგ.  

Aster 30 Block 1 გამოიყენება Eurosam-ის SAMP/T საზენიტო-სარაკეტო სისტემაში, რომელსაც ექსპლუატაციაში აქვთ საფრანგეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებსა და იტალიის არმიას. 2015 წელს საფრანგეთმა დაიწყო Block 1NT ვერსიის შემუშავება, ხოლო იტალია ამ პროგრამას 2016 წელს შეუერთდა. იმავე წელს, გაერთიანებულმა სამეფომ გამოხატა ინტერესი Block 1NT-ის შეძენისადმი Type 45 კლასის საესკადრო ნაღმოსნებისთვის, რომლებიც ამჟამად Block 0 ვერსიას იყენებენ. 2022 წელს გაერთიანებულმა სამეფომ გამოაცხადა თავისი Type 45 კლასის საესკადრო ნაღმოსნების მოდერნიზაციის პროგრამა, რომელიც მოიცავს Block 1 ვერსიის ინტეგრაციას გემსაწინააღმდეგო ბალისტიკური რაკეტების წინააღმდეგ.  
გამოყენება
საზღვაო სისტემები
 ფრანგული ავიამზიდი Charles de Gaulle
 იტალიური ავიამზიდი Cavour
 Horizon კლასის ფრეგატები
 Type 45 საესკადრო ნაღმოსანი
 FREMM მრავალფუნქციური ფრეგატი
 Formidable კლასის ფრეგატი
 Al Riyadh კლასის ფრეგატი
 San Giorgio-ს კლასის სადესანტო გემი Kalaat Béni Abbès
 თავდაცვისა და ინტერვენციის ფრეგატები 
 Thaon di Revel-ს კლასის სანაპირო პატრულირების ხომალდი
 Doha-ს კლასის კორვეტი

სახმელეთო სისტემები
Aster 30 Eurosam-ის მიერ ინტეგრირებულია მობილურ საჰაერო თავდაცვის სისტემაში, რომელიც აკმაყოფილებს სახმელეთო თეატრის საჰაერო თავდაცვის/დაცვის მოთხოვნებს. ის წარმოდგენილია როგორც Sol-Air Moyenne-Portée/Terrestre (ფრანგულად „საშუალო რადიუსის სახმელეთო-საჰაერო თავდაცვის სისტემა“), შემოკლებით SAMP/T. სისტემა იყენებს რადარებისა და სენსორების ქსელს – მათ შორის სამგანზომილებიან ფაზირებულ რთულ რადარს – რაც მას ეფექტურს ხდის სხვადასხვა საჰაერო საფრთხეების წინააღმდეგ, როგორებიცაა თვითმფრინავები, ტაქტიკური ბალისტიკური რაკეტები, სტენდ-ოფ რაკეტები, ფრთოსანი რაკეტები და ანტი-რადიაციული რაკეტები.

SAMP/T სისტემა იყენებს Arabel-ის გაუმჯობესებულ გრძელ რადიუსის რადარს, რომელიც შემუშავებულია Aster 30 Block 1-ის მოდერნიზაციის ფარგლებში, რათა გაზარდოს სისტემის შესაძლებლობები უფრო სწრაფი და უფრო მაღალი ფრენის სამიზნეების წინააღმდეგ. Aster 30 Block 1-ს შეუძლია 600 კმ სიშორის რაკეტების ჩამოგდება.
ტესტირება

 2008 წლის აპრილში, RSS Intrepid-მა, Formidable კლასის ფრეგატმა სინგაპურის რესპუბლიკის საზღვაო ძალების შემადგენლობაში, ფრანგული პორტი ტულონის მახლობლად საზღვაო სწავლებებისას ჩამოაგდო საჰაერო დრონი. 2010 წელს, იმავე კლასის ფრეგატმა, RSS Supreme-მა, გაისროლა Aster 15 და ჩამოაგდო საჰაერო დრონი ჰავაის სანაპიროსთან, სწავლებაში RIMPAC 2010 მონაწილეობისას. სინგაპურის რესპუბლიკის საზღვაო ძალებმა 11 წლის განმავლობაში 6 წარმატებული გამოცდა განახორციელეს Aster-ის რაკეტებით.
 2010 წლის სექტემბერში, HMS Dauntless-ით დაწყებული, სამეფო ფლოტის ყველა Type 45 კლასის საესკადრო ნაღმოსანმა წარმატებით ჩამოაგდო Mirach-ის დრონები Aster-ის რაკეტებით ბენბეკულას პოლიგონზე, გარე ჰებრიდებთან, შოტლანდიაში. Mirach არის 4 მ სიგრძის რეაქტიული დრონი, რომელიც მოძრაობს 970 კმ/სთ სიჩქარით და შეუძლია იფრინოს 3 მეტრიდან 12 კილომეტრ სიმაღლემდე.
 2011 წლის დეკემბერში, Aster 30-მა ჩამოაგდო ისრაელის Black Sparrow ბალისტიკური რაკეტა, რაც იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც Aster-მა მსგავსი სამიზნის განადგურება მოახერხა.
 2012 წლის აპრილში საფრანგეთის ფლოტის Horizon კლასის ფრეგატმა, Forbin, ჩამოაგდო ამერიკული GQM-163 Coyote, რომელიც ზღვის ზედაპირზე ფრენის სიმულაციას ახდენდა, როგორც ზებგერითი გემსაწინააღმდეგო ფრთოსანი რაკეტა და მოძრაობდა Mach 2.5 (3000 კმ/სთ) სიჩქარით 5 მეტრზე ნაკლებ სიმაღლეზე. ეს იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც ევროპულმა საჰაერო თავდაცვის სისტემამ გაანადგურა ზებგერითი ზღვის ზედაპირზე მფრენი რაკეტა. გამოცდა რთულ ოპერატიულ სცენარს წარმოადგენდა.
 2021 წელს, სწავლებაში At-Sea Demo: Formidable Shield 2021, Horizon-კლასის ფრეგატმა Forbin-მა Aster 30 რაკეტით ჩამოაგდო ზებგერითი (>3000 კმ/სთ) ზღვის ზედაპირზე ფრენადი სამიზნე.
 2024 წელს, ევროკავშირის ოპერაციის დროს წითელ ზღვაში, სავარაუდოდ, საფრანგეთის ფლოტმა Aster 30 გამოიყენა ჰუსიტების სამი ბალისტიკური რაკეტის გადასაჭერად. ასევე სავარაუდოდ, ბრიტანეთის სამეფო ფლოტმაც გამოიყენა Aster 30 ჰუსიტების ბალისტიკური რაკეტის ჩამოსაგდებად 2024 წლის აპრილში.

ოპერატორები  

ამჟამინდელი ოპერატორები  
 ალჟირი  
 ალჟირის ეროვნული საზღვაო ძალები – ალჟირის სადესანტო-სატრანსპორტო ხომალდი Kalaat Béni Abbès  
 ეგვიპტე  
 ეგვიპტის საზღვაო ძალები  
 საფრანგეთი  
 საფრანგეთის საზღვაო ძალები  
 საფრანგეთის საჰაერო და კოსმოსური ძალები  
 საბერძნეთი  
 საბერძნეთის საზღვაო ძალები – Aster 30 FDI HN ფრეგატებისთვის  
 იტალია  
 იტალიის საზღვაო ძალები  
 იტალიის სახმელეთო ჯარი  
 იტალიის საჰაერო ძალები  
 მაროკო  
 მაროკოს სამეფო საზღვაო ძალები  
 ყატარი  
 ყატარის საზღვაო ძალები  
 საუდის არაბეთი  
 საუდის არაბეთის სამეფო საზღვაო ძალები  
 სინგაპური  
 სინგაპურის რესპუბლიკის საზღვაო ძალები  
 სინგაპურის რესპუბლიკის საჰაერო ძალები  
 უკრაინა  
2023 წლის მაისის ანგარიშის მიხედვით: „ფრანგ-იტალიური საზენიტო-სარაკეტო სისტემა ჩავიდა უკრაინაში და მას 20 ადგილობრივი სპეციალისტი მოემსახურება.“ იტალიამ გამოაცხადა, რომ უკრაინას მეორე SAMP/T სისტემას გაუგზავნიდა, თუმცა მიწოდების თარიღი არ იყო დასახელებული.  
 დიდი ბრიტანეთი  
 სამეფო საზღვაო ძალები

პოტენციური ოპერატორები  

სომხეთის შეიარაღებული ძალები – საფრანგეთის თავდაცვის მინისტრმა სებასტიან ლეკორნუმ 2024 წლის თებერვალში სომხეთში ვიზიტისას მისი შესაძლო გაყიდვა ახსენა.  
 თურქეთი  
თურქეთის საჰაერო ძალები – 2018 წლის იანვარში, თურქეთის პრეზიდენტის პარიზში ვიზიტისას, Eurosam-თან გაფორმდა ხელშეკრულება მომავალი შორი რადიუსის საჰაერო და სარაკეტო თავდაცვის სისტემისთვის (LORAMIDS), რომელშიც თურქული კომპანიები Roketsan და Aselsan მონაწილეობდნენ.  
 ხორვატია  
ხორვატიის საჰაერო ძალები – ხორვატია განიხილავს SAMP/T NG სისტემის შეძენას Aster 30 B1 NT რაკეტებით, რათა გააძლიეროს თავისი საჰაერო თავდაცვა.  

 სლოვაკეთი  
სლოვაკეთის საჰაერო ძალები – სლოვაკეთის თავდაცვის სამინისტრო აწარმოებს მოლაპარაკებებს და ადარებს სხვადასხვა MRAD სისტემებს, მათ შორის NASAMS და SAMP/T. მათი შეძენა 2024 წელს იგეგმება.

რესურსები ინტერნეტში

 SAMP/T Aster 30 Mamba Surface-to-air defence missile system (armyrecognition.com)
 Video – HMS Diamond fires Aster 30 missile, 2012
 MBDA Aster 15 & 30 PAAMS
 MBDA Aster 15 SAAM
 Eurosam Aster page



სქოლიო

კატეგორია:რაკეტსაწინააღმდეგო თავდაცვა
კატეგორია:ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვა
კატეგორია:იარაღიები ანბანის მიხედვით