ქალები ბანგლადეშში

ქალები ბანგლადეშში — ბანგლადეშში მცხოვრები ქალები, რომლებმაც მნიშვნელოვან პროგრესს მიაღწიეს ქვეყნის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ 1971 წელს.

პრემიერ-მინისტრი შეიხ ჰასინა, რომელმაც მნიშვნელოვანი ძალისხმევა გაიღო ქალთა გაძლიერებისა და გენდერული თანასწორობის სფეროებში, ხშირად განიხილება როგორც მოდელი სხვა ქვეყნებისთვის.

ბანგლადეშის მთავრობა ყველა კომიტეტის პოზიციების მინიმუმ 33%-ს იტოვებს ქალებისთვის. ეროვნული პარლამენტის წევრ ქალთა საერთო რაოდენობა 70%-ია.

იურიდიულ საკითხებში ბანგლადეში მიჰყვება შერეულ სისტემას: კოლონიალური წარსულიდან მემკვიდრეობით მიღებული საერთო სამართალი და ასევე ზოგიერთი ისლამური კანონი. 1988 წლიდან არჩეული პრემიერ-მინისტრები ქალები არიან, ხოლო მოქმედი პრემიერ-მინისტრი, პარლამენტის თავმჯდომარე და ოპოზიციის ლიდერი ასევე ქალები არიან (2020). მთავრობა მოწოდებულია, მისცეს ქალებს საზოგადოებაში სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი როლის შესრულების შესაძლებლობა.

2023-2024 ფინანსურ წელს გენდერული ინიციატივებისთვის გამოყოფილი ბიუჯეტი შემდეგნაირად განაწილდა::
58,4% — ქალების გაძლიერება და მათი სოციალური ღირსების ამაღლება.
33,5% — ქალების საჯარო სერვისებზე ხელმისაწვდომობის გაზრდა.
8.1% — ქალთა პროდუქტიულობისა და სამუშაო ძალის მონაწილეობის გასაუმჯობესებლად.

ქვეყანამ ფაქტობრივად გადალახა გენდერული კუმულაციური სხვაობის 73%, როგორც ეს აჩვენა 2020 წლის გლობალური გენდერული სხვაობის ინდექსით. 1996-დან 2017 წლამდე, ქვეყანაში ქალთა სამუშაო ძალის მონაწილეობის მაჩვენებელი გაიზარდა 15,8%-დან 36,3%-მდე, რაც აღემატება სამხრეთ აზიის საშუალო მაჩვენებელის 35%-ს.

ისტორია
ქალების სტატუსი ბანგლადეშში განსხვავდებოდა რელიგიური და ეთნიკური ჯგუფებისა და სოციალური კლასების მიხედვით.

ეპოქა დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე

მე-20 საუკუნემდე ქალებს ამ რეგიონში, ისევე როგორც მთლიან ბენგალში, ჰქონდათ ავტონომიის განსხვავებული დონე იმისდა მიხედვით, თუ სად ცხოვრობდნენ. სოფლად მცხოვრებ ქალებს შეეძლოთ ჯგუფურად გადაადგილება და საზოგადოებაში გამოჩენა. საშუალო და მაღალი კლასის ქალები დიასახლისები იყვნენ და იშვიათად გამოდიოდნენ გარეთ. ნებისმიერი შემთხვევითი მოძრაობა გარეთ ხდებოდა დახურულ ვაგონებში უსაფრთხოების მიზნით. ამ რეგიონში მრავალცოლიანობა ხორციელდებოდა რელიგიის მიუხედავად. ქმრის (სატის) გარდაცვალების შემდეგ ცოლის დაწვის რიტუალი მე-19 საუკუნის ბოლომდე, ძირითადად, მაღალ ფენებში ტარდებოდა.

 დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდგომი ეპოქა 

ჯანმრთელობის, კვების, განათლებისა და ეკონომიკის შესახებ ხელმისაწვდომმა მონაცემებმა აჩვენა, რომ 1980-იან წლებში ბანგლადეშში ქალების მდგომარეობა მნიშვნელოვნად დაბალი იყო, ვიდრე მამაკაცების. ქალების უმეტესობის ცხოვრება ფოკუსირებული დარჩა მათ ტრადიციულ როლებზე და მათ შეზღუდული წვდომა ჰქონდათ ბაზრებზე, პროდუქტიულ სერვისებზე, განათლებაზე, ჯანდაცვაზე და ადგილობრივ თვითმართველებაზე. შესაძლებლობების ნაკლებობამ ხელი შეუწყო შობადობის მაღალ მაჩვენებელს, რამაც შეამცირა ოჯახების კეთილდღეობა, ხელი შეუწყო არასრულფასოვან კვებას და ბავშვების გაუარესებულ ჯანმრთელობას, ამან კი შეარყია საგანმანათლებლო და სხვა ეროვნული განვითარების მიზნები. მძიმე მარგინალური სიღარიბე ყველაზე მეტად ქალებს აზარალებდა.

1980-იანი წლების ბოლოს ქალების დაახლოებით 82% ცხოვრობდა სოფლად, რომელთაგან:

70% ცხოვრობდა მცირე სასოფლო-სამეურნეო, დამქირავებელ და უმწეო შინამეურნეობებში. ბევრი მათგანი მუშაობდა ნახევარ განაკვეთზე ან სეზონურად, ჩვეულებრივ, მოსავლის აღების შემდგომ სამუშაოებში და იღებდა ანაზღაურებას ნატურით ან მწირი ფულადი ხელფასებით.

20% დამოკიდებული იყო სეზონურ სამუშაოებზე, მოსავლის აღებაზე, მათხოვრობასა და შემოსავლის სხვა არარეგულარულ წყაროებზე.

10% ძირითადად პროფესიონალი, კომერციული ან მსხვილი მიწის მესაკუთრეების ოჯახში ცხოვრობდა და ჩვეულებრივ არ მუშაობდა სახლის გარეთ.

ქალთა წვლილი ეკონომიკაში მნიშვნელოვანი, მაგრამ არაღიარებული იყო. სოფლად მცხოვრები ქალებს ევალებოდათ სამზარეულოში მუშაობა, პირუტყვის, ფრინველის და პატარა ბაღების შენახვა. ქალაქებში მცხოვრები ქალები კი ევალებოდათ საშინაო და ტრადიციული სამუშაოების შესრულება. 1980-იან წლებში ისინი მუშაობდნენ წარმოებაში, განსაკუთრებით ტანსაცმლის ინდუსტრიაში, ხოლო განათლებული ქალბატონები  მუშაობდნენ მთავრობაში, ჯანდაცვაში და მასწავლებლად, მაგრამ მათი რიცხვი ძალიან მცირე იყო.

ქალთა სამუშაო ძალის მონაწილეობის მაჩვენებელი გაორმაგდა 1974-1984 წლებში, როდესაც მან მიაღწია თითქმის 8%-ს. 1980-იან წლებში ქალთა ხელფასი დაბალი იყო და ჩვეულებრივ მერყეობდა მამაკაცის ხელფასის 20-დან 30%-მდე.

2019 წელს ბანგლადეშის უმაღლესმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ქორწინების რეგისტრაციის ფორმები, რომლებიც აღწერს გაუთხოვარ ქალებს, უნდა შეიცვალოს სიტყვა „ქალწული“ სიტყვით „გაუთხოვარი ქალი“.

ბანგლადეშის ოფიციალური რელიგია არის ისლამი და მოსახლეობის 90% ისლამის მიმდევარია.

განათლება და ეკონომიკური განვითარება
 განათლება 

2012 წლის შეფასებით 15 წელზე უფროსი ასაკის მოსახლეობისთვის
ბანგლადეშში ქალების წიგნიერების მაჩვენებელი (55.1%) უფრო დაბალია, ვიდრე მამაკაცების (62.5%)

1990-იან წლებში გაიზარდა გოგონების ჩარიცხვა დაწყებით სკოლაში. მიუხედავად იმისა, რომ ამჟამად არსებობს გენდერული თანასწორობა დაწყებით და დაბალ საშუალო სკოლებში ჩარიცხვისას, უფროსი 
გოგონების სწავლის მსურველთა პროცენტი იკლებს საშუალო სკოლაში.

 სამუშაო ძალა 

ქალთა შრომა ხშირად არ არის დაფასებული. ბანგლადეშის მთავრობამ გამოყო მნიშვნელოვანი წლიური ბიუჯეტი, დაახლოებით 100 მილიონი აშშ დოლარი, რათა ხელი შეუწყოს ქალთა წინსვლას სხვადასხვა სფეროში. დიდი ყურადღება ეთმობა მზა ტანსაცმლის სექტორს (4 მილიონი ქალი), რომელიც გადამწყვეტ როლს თამაშობს ქვეყნის ეკონომიკაში. ბანგლადეშის ბანკი გირაოს გარეშე სესხებს სთავაზობს ქალ მეწარმეებს, რათა დაადასტურონ მთავრობის ერთგულება და მხარდაჭერა  გენდერული თანასწორობისა და ქალთა გაძლიერების ხელშეწყობისთვის. 1986 წელს ქვეყანაში დაარსდა ბანგლადეშის ქალთა დიასახლისების ასოციაცია. 2003 წელს ასოციაცია გახდა პირველი არასამთავრობო ორგანიზაცია ქვეყანაში, რომელიც წარმოადგენს არაფორმალური სექტორის მუშაკებს, რომელმაც მიიღო პროფკავშირის სტატუსი ბანგლადეშის მთავრობისგან.

 მიწისა და საკუთრების უფლება 

ქალთა უფლებები მემკვიდრეობაზე შეზღუდულია: დისკრიმინაციული კანონები და პატრიარქალური სოციალური ნორმები ბევრ ქალს ურთულებს მიწის ნაკვეთზე წვდომას. ქალების უმეტესობა მემკვიდრეობას შარიათის კანონის ადგილობრივი ინტერპრეტაციების მიხედვით იღებს.

 საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მონაწილეობა 

ბანგლადეშს 30 წლის განმავლობაში მუდმივად ჰყავდა ქალი პრემიერ-მინისტრი, რაც მსოფლიოში დემოკრატიულად არჩეული მთავრობის მეთაურის ყველაზე გრძელი უწყვეტი ვადა იყო. ბანგლადეშის ეროვნული ასამბლეის წევრების 21% ქალია, რაც ყველაზე მაღალი პროცენტია სამხრეთ აზიაში..

1949 წელს ბანგლადეშის ქალთა ასოციაცია დაარსდა დაკაში, როგორც ადამიანის უფლებათა ორგანიზაცია, რომელიც ეძღვნება ქალთა უფლებებს და ეძებს თანაბარი მონაწილეობის უფლებებს ქალებისა და მამაკაცებისთვის ქვეყნის საზოგადოებრივ ცხოვრებაში.

დანაშაულები ქალების წინააღმდეგ
 ბავშვთა ქორწინება

ბანგლადეშს ბავშვთა ქორწინების ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი აქვს მსოფლიოში, რასაც ხელს უწყობს მზითობის პრაქტიკა, თუმცა უკანონოა. გოგონების 29% ქორწინდება 15 წლამდე, ხოლო 65% 18 წლამდე. მთავრობა მიზნად ისახავს ბავშვთა ქორწინების დასრულებას 2041 წლისთვის, თუმცა 2015 წელს პრემიერ-მინისტრმა გოგონების ქორწინების ასაკი 18-დან 16 წლამდე შეამცირა, კანონში გაჩნდა ჩანაწერი, რომლის მიხედვითაც 16 წლის ასაკში ქორწინება დასაშვებია მშობლის თანხმობით. 

 ოჯახური ძალადობა 

2010 წელს ბანგლადეშმა მიიღო ოჯახური ძალადობის აქტი. 2011 წლის DHS-ის გამოკითხვაში ქალების 32,5%-მა თქვა, რომ ქმარს უფლება აქვს გარკვეული მიზეზების გამო დაარტყას ან სცემოს ცოლს (ყველაზე გავრცელებული მიზეზი ის იყო, რომ ცოლი „კამათობს“ — 22,4%). ქალების მიმართ ძალადობა მამაკაცების მიერ საგრძნობლად შემცირდა ბოლო წლებში და მნიშვნელოვნად დაბალ დონეზეა სამხრეთ აზიის ქვეყნებთან შედარებით, როგორიცაა შრი-ლანკა, ნეპალი და ინდოეთი.

 მზითვი 

მზითვის გამო ძალადობა ბანგლადეშში პრობლემაა. ბანგლადეშში მზითვის შესახებ კანონები მიღებული იქნა სხვადასხვა დროს, კერძოდ:

მზითვის აკრძალვის აქტი 1980 წელი.
მზითვის აკრძალვის (შესწორების) განკარგულება, 1982 წელი.
მზითვის აკრძალვის (შესწორების) განკარგულება, 1986 წელი.

თუმცა, საკანონმდებლო ზომები მზითვთან დაკავშირებით სუსტი რჩება.

 სექსუალური შევიწროება 

„ევას დაცინვა“ — ევფემიზმი, რომელიც გამოიყენება სამხრეთ აზიაში მამაკაცების მიერ ქალების საჯარო სექსუალურ შევიწროებით (ხშირად ცნობილია, როგორც „ქუჩის შევიწროება“) (სტვენა, უხამსი ჟესტები, გატაცების მუქარა, თვალთვალი, შეხება და ა.შ.). სახელი ევა სავარაუდოდ მიუთითებს პირველ ბიბლიურ ქალზე.2010 წლის მონაცემებით, ბანგლადეშის იურისტ ქალთა ეროვნული ასოციაციის მონაცემებით, 10-18 წლის ბანგლადეშელი გოგონების თითქმის 90% განიცდიდა ასეთ შევიწროებას.

სხვა პრობლემები
 გადაადგილების თავისუფლება 

ბანგლადეშელ ქალებსა და გოგონებს არ აქვთ გადაადგილების ისეთივე თავისუფლება, როგორც მამაკაცებს.

 ჯანმრთელობა 

დედების სიკვდილიანობის მაჩვენებელი ბანგლადეშში შეადგენს 240 გარდაცვალებას 100000 ცოცხალ დაბადებულზე (2010 წლის მონაცემებით). სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები შედარებით მაღალია, თუმცა აივ/შიდსის მაჩვენებელი დაბალია. 2014 წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ბანგლადეშელი ქალების ცოდნა სხვადასხვა დაავადების შესახებ ძალიან დაბალია. ბანგლადეშმა გააფართოვა ბებიაქალთა სასწავლო პროგრამები რეპროდუქციული ჯანმრთელობისა და ზოგადად ჯანმრთელობის შედეგების გასაუმჯობესებლად.

გალერეა

სქოლიო

კატეგორია:აზიელი ქალები
კატეგორია:ბანგლადეშელები