ნიკა შაჰკარამის მკვლელობა

ნიკა შაჰკარამი () — 2022 წლის 20 სექტემბერს, 16 წლის ირანელი გოგონა გაუჩინარდა თეირანში 2022 წლის ირანში მაჰსა ამინის გარდაცვალების შემდეგ გამართულ საპროტესტო აქციების დროს. მისი გარდაცვალების შესახებ ოჯახს ათი დღის შემდეგ შეატყობინეს. ნიკა შაჰკარამი გარდაიცვალა საეჭვო ვითარებაში, რომელიც, სავარაუდოდ, დაკავშირებულია ირანის სპეცსამსახურების ძალადობასთან. მას შემდეგ რაც გოგონას ცხედარი ოჯახმა ამოიცნო, ახლობლებმა მისი დაკრძალვა ხორამაბადში დაგეგმა, მაგრამ ცხედარი სავარაუდოდ მოიპარა ირანის ხელისუფლებამ და დაკრძალეს ჰაიათ ალ-გეიბში, ოჯახზე გავლენის მოხდენის მიზნით, რათა თავიდან აიცილებინათ სამგლოვიარო მსვლელობა, რასაც შესაძლოა შემდგომი პროტესტი გამოეწვია.

ირანის ხელისუფლებამ უარყო პასუხისმგებლობა, გაავრცელა რამდენიმე ურთიერთგამომრიცხავი ამბავი მისი სიკვდილის შესახებ და, სავარაუდოდ, აიძულა მისი ოჯახის ზოგიერთი წევრი ამ ვერსიების მხარდაჭერაში. შაჰკარამის გარდაცვალებამ და მთავრობის მცდელობებმა, დაემალა ინფორმაცია მისი შესახებ, ფართო საერთაშორისო მედიით გაშუქდა და კიდევ უფრო გააძლიერა მიმდინარე პროტესტი.

მისი გარდაცვალების ოფიციალური მიზეზი მოგვიანებით აღწერილი იყო ბეჰეშტე-ზაჰრას დოკუმენტში, როგორც ბლაგვი საგნით მიღებული ტრამვის შედეგი.

შაჰკარამი, სარინა ესმაილზადე და ჰადით ნაჯაფი ირანში მიმდინარე საპროტესტო აქციების ახალი სახეები გახდნენ და მათი ფოტოები ირანის ქალაქების კედლებზე ფარულად გაკრულ ბანერებზე გამოჩნდა.

წინაისტორია
ნიკა შაჰკარამი დაიბადა 2005 წლის 2 ოქტომბერს, ხორამაბადში, ლურესტანის პროვინციაში, ლურების ოჯახში. მისი ბიოგრაფიის შესახებ ცოტა რამ არის ცნობილი.

ნიკა შაჰკარამს ოჯახური კავშირები ჰქონდა სამხრეთ-დასავლეთ ირანის ხორამაბადთან,, родным городом её отца მამის მშობლიურ ქალაქთან. იგი ოჯახში მეორე შვილი იყო. ნიკა შაჰკარამი ცხოვრობდა დეიდასთან თეირანში და მუშაობდა ყავის მაღაზიაში. იგი მამის გარდაცვალების შემდეგ საცხოვრებლად გადავიდა თეირანში.

გაუჩინარება და სიკვდილი
ნიკა შაჰკარამი მონაწილეობდა 2022 წლის სექტემბრის საპროტესტო აქციებში, რომელიც გამოწვეული იყო მაჰსა ამინის სიკვდილით და მიზნად ისახავდა ქალთა უფლებების გაფართოებას ირანში. ნიკა შაჰკარამი 20 სექტემბერს თეირანში, კეშავარზის ბულვარში საპროტესტო აქციის შემდეგ გაუჩინარდა. მან სახლი დატოვა დაახლოებით 13:00 საათზე და თან წაიღო ბოთლით წყალი და პირსახოცი, რათა თავი დაეცვა ცრემლსადენი გაზისგან. თავიდან ნიკა შაჰკარამმა ოჯახს უთხრა, რომ აპირებდა თავის დის მონახულებას. ოჯახის თქმით, გოგონასგან ბოლო შეტყობინება იყო მისი ერთ-ერთი მეგობრისთვის გაგზავნილი შეტყობინება, რომელშიც ნიკა აცხადებდა, რომ მას დევნიდნენ უსაფრთხოების ძალები. როგორც ჩანს, ის მეგობრებს დაშორდა, რადგან პროტესტი უფრო ხალხმრავალი გახდა. ბოლოს მეგობრებმა ის ნახეს დაახლოებით 15:00 საათზე. 20 სექტემბრის ღამეს ნიკა შაჰკარამის Telegram-ისა და Instagram-ის ანგარიშები წაიშალა და მისი ტელეფონი გამოირთო. CNN-ის ცნობით, 12 ოქტომბერს, ნიკა შაჰკარამის Telegram-ის ექაუნთი ცოტა ხნით აღადგინეს, სავარაუდოდ, ირანის ხელისუფლებამ და ოჯახის წევრებმა დაადასტურეს, რომ ნიკას ტელეფონი თეირანის პროკურორებს ჰქონდათ. ირანის სახელმწიფო მედია ასევე იტყობინებოდა, რომ ხელისუფლებამ მიიღო წვდომა პირდაპირ შეტყობინებებზე მის ინსტაგრამის ანგარიშზე.

2022 წლის 27 ოქტომბერს CNN-მა გამოაქვეყნა ნიკა შაჰკარამის ბოლო საათების კადრები საპროტესტო აქციების დროს. ერთ-ერთ ვიდეოში ჩანს, რომ ის იმალება საცობში მანქანების უკან  და ეუბნება მძღოლს: „არ იმოძრაო, არ იმოძრაო“, რაც გულისხმობს, რომ მას მიზანმიმართულად მისდევდნენ. პირმა, რომელმაც ვიდეო CNN-ს მიაწოდა, თქვა, რომ მან დაინახა, როგორ დააკავეს ნიკა და ჩასვეს პოლიციის ფურგონში. მას შემდეგ, რაც მის შესახებ ოჯახმა ვერაფერი შეიტყო, განცხადება შეიტანეს გაუჩინარების შესახებ  და დაიწყო გოგონას ძებნა პოლიციის განყოფილებებსა და საავადმყოფოებში. ახლობლები სოციალურ ქსელებში მის ფოტოებსაც აქვეყნებდნენ იმ იმედით, რომ ვინმე ამოიცნობდა. ათი დღის შემდეგ მათ შეატყობინეს, რომ მომიტინგეების სასამართლო ექსპერტიზამ გარდაცვლილებში იპოვა მსგავსი მახასიათებლების მქონე ქალი და მისი ცხედარი იმყოფებოდა კაჰრიზაკის მორგში, რომელიც მდებარეობდა ადგილობრივ იზოლატორში. ნიკას ოჯახის წევრებს ცხედრის ნახვის უფლება არ მისცეს, იდენტიფიკაციის მიზნით მხოლოდ რამდენიმე წამით გადახადეს გოგონას სახეს. ხელისუფლებამ მათ უთხრა, რომ იგი დიდი სიმაღლიდან დაცემის შედეგად გარდაიცვალა. ამის საილუსტრაციოდ მათ აჩვენეს მისი უსიცოცხლო სხეულის ფოტო ტროტუარზე, მაგრამ მათ ეს ფოტო საეჭვოდ მიიჩნიეს. შაჰკარამის დეიდამ ინტერვიუში განაცხადა, რომ მისი შვილის ცხვირი მთლიანად იყო გატეხილი და თავის ქალა იყო „გატეხილი და განადგურებული მძიმე საგნის რამდენიმე დარტყმის შედეგად“, შესაძლოა ხელკეტით. ოჯახს უთხრეს, რომ შაჰკარამი გაიტაცეს, დააკავეს და დაკითხა ისლამური რევოლუციის გვარდიის კორპუსმა ერთი კვირის განმავლობაში, შემდეგ კი მცირე ხნით გადაიყვანეს ევინის ციხეში — ციხეში, რომლის თანამშრომლებს ხშირად ადანაშაულებდნენ პატიმრების მიმართ სისტემატურ გაუპატიურებასა და წამებაში.

2024 წლის 30 აპრილს გამოქვეყნდა BBC-ის გამოძიება, რომელიც ადასტურებდა, რომ ნიკა შაჰკარამი მოკლეს ირანულმა დაზვერვის ოფიცრებმა, რაც გამოვლინდა ჟურნალისტებისთვის ხელმისაწვდომი საიდუმლო ანგარიშის საფუძველზე. მოხსენება მოამზადა ისლამური რევოლუციის გვარდიის კორპუსმა (IRGC), რომელმაც შაჰკარამის სიკვდილის გამო სასამართლო მოსმენა გამართა. კვლევის მიხედვით, გოგონა დააკავეს ჯგუფის 12-ე დანაყოფის წევრებმა, რომლებიც ეჭვობდნენ, რომ ის იყო საპროტესტო აქციის ლიდერი, რომლის დროსაც იგი ჰიჯაბის დაწვაშიც მონაწილეობდა. დაკავების შემდეგ მას სექსუალური და ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენეს უსაფრთხოების ძალებმა, რის შედეგადაც იგი გარდაიცვალა.

დაკრძალვა
ოჯახმა შაჰკარამის ცხედარი დაკრძალვის მიზნით გადაასვენა ხორამაბადში და აპირებდა ცერემონიის ჩატარებას 2 ოქტომბერს, მისი მეჩვიდმეტე დაბადების დღეს. თუმცა, უშიშროების ძალებმა აიძულეს ოჯახი არ გაემართათ დაკრძალვის ცერემონია და ცხედარი ფარულად დაეკრძალათ. ნიკას დეიდა არ დაემორჩილა ზეწოლას და გამოაქვეყნა მესიჯი Twitter-ზე, სადაც ყველას მოუწოდებდა შეერთებოდნენ შაჰკარამის „ბოლო დაბადების დღის“ აღნიშვნას. შაჰკარამის დეიდა და ბიძა მალევე დააკავეს საკუთარ სახლში, 2 ოქტომბერს, ხოლო ოჯახის სხვა წევრებს სიკვდილით დაემუქრნენ, თუ ისინი მონაწილეობას მიიღებდნენ საპროტესტო აქციებში. მათზე ასევე განხორციელდა ზეწოლა, რომ დათანხმებულიყვნენ არ მოეწყოთ საჯარო დაკრძალვის ცერემონია.

მიუხედავად იმისა, რომ მიღწეულ იქნა შეთანხმება, რომ არ იქნებოდა დაკრძალვა, შაჰკარამის ოჯახი დამატებით ამტკიცებს, რომ შემდეგ ხელისუფლებამ ნიკას ცხედარი მოიპარა და დაკრძალეს სოფელ ჰაიათ ოლ გეიბში, დაახლოებით 40 კილომეტრის დაშორებით რათა თავიდან აეცილებინათ საჯაროობა და მისი საფლავი არ გამხდარიყო მომიტინგეების მომლოცველობის ადგილი.

ნიკას საფლავის ქვაზე ამოკვეთილია ლექსი: „სისხლითა და ტკივილით დაბადებული, სამშობლოში დაგაბრუნე“ (), რომელიც ადასტურებს, რომ გოგონას სიკვდილი არ იყო თვითმკვლელობა, არამედ ის სამშობლოსთვის მოკვდა.

რეაქცია
ასობით მომიტინგე შეიკრიბა ხორემაბადის სასაფლაოზე იმ დღეს, როდესაც შაკჰარამის დაკრძალვა უნდა მომხდარიყო მისი სხეულის ქურდობის შემდეგ. აქტივისტებმა ირანის მთავრობა შაკჰარამის შეურაცხყოფაში, წამებასა და მკვლელობაში დაადანაშაულეს. მისი გარდაცვალების შესახებ ცნობამ გამოიწვია ის, რომ საშუალო სკოლის გოგონები შეუერთდნენ ანტისამთავრობო საპროტესტო აქციებს 4 ოქტომბერს, ზოგიერთმა მათგანმა სიმბოლურად მოიხსნა ჰიჯაბი ხელისუფლების შემდგომი წინააღმდეგობის გამო. დევიდ გრიტენმა BBC News-დან სკოლის მოსწავლე გოგონების მიერ საპროტესტო აქციებში შეერთებას „მხარდაჭერის უპრეცედენტო დემონსტრირება“ უწოდა. მირიამ ბერგერის სტატიაში „The Washington Post“-ში აღწერილია შაჰკარამის სიკვდილი და ხელისუფლების მცდელობა, დაფაროს იგი, როგორც „დემონსტრანტების კიდევ ერთი საპროტესტო ძახილი“. ირანის ადამიანის უფლებათა ორგანიზაციის დირექტორის, მაჰმუდ ამირი-მოღადამის თქმით: „ხელმისაწვდომი მტკიცებულებები მიუთითებს მთავრობის როლზე ნიკა შაჰკრამის მკვლელობაში“.

შაჰკარამის სიკვდილი და მისი სხეულის ქურდობა ფართოდ გავრცელდა საერთაშორისო მედიაში. გარდაცვალების შესახებ ასევე არაერთხელ გავრცელდა ინფორმაცია სოციალურ მედიაში, სადაც მისი ფოტო გავრცელდა და მისი სახელი გახდა ჰეშთეგი, რომელსაც იყენებდა ქალთა უფლებების მოძრაობა. BBC-ის კორესპონდენტმა ნაფისე კონავარდმა პატივი მიაგო შაჰკარამს ტვიტერზე გამოქვეყნებული ვიდეოს გამოქვეყნებით, სადაც გოგონა დგას სცენაზე, მღერის და იცინის.ref></ref> შაჰკარების მიერ ვიდეოში შესრულებული სიმღერა არის ძველი ირანული სასიყვარულო სიმღერა ფილმიდან „Soltan Galbha“ (1968). BBC-მ ასევე გაავრცელა კადრები, სადაც შაჰკარამი საუბრობდა მის სიკვდილამდე ბოლო საპროტესტო აქციებზე.

ისლამური რესპუბლიკის რეაქცია
ხელისუფლებას და მთავრობას თავდაპირველად არ გაუკეთებიათ საჯარო კომენტარი ნიკას გარდაცვალებაზე. სახელმწიფო ისლამური რესპუბლიკური საინფორმაციო სააგენტო იტყობინებოდა, რომ ხელისუფლებამ დაიწყო საკუთარი გამოძიება შაჰკარამის გარდაცვალების შესახებ. 4 ოქტომბერს ახალი ამბების სააგენტომ „Tasnim“-მა, რომელიც მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ისლამური რევოლუციის გვარდიის კორპუსთან, განაცხადა, რომ შაჰკარამი 21 სექტემბერს შენობიდან ჩამოვარდა და შენობაში რვა მუშა დააკავეს. ხელისუფლებამ გამოიყენა მსგავსი ნარატივი „თვითმკვლელობა შემოდგომაზე“ სხვა 16 წლის გოგონას, სარინა ესმაილზადეს გარდაცვალებასთან დაკავშირებით, რომელიც „Amnesty International“-ის ცნობით გარდაიცვალა პოლიციის მიერ ხელკეტებით სასტიკად ცემის შემდეგ. სახელმწიფო საინფორმაციო სააგენტო „Fars“-მა გამოაქვეყნა ვიდეო, რომელშიც ჩანს, რომ ნიკა შაჰკარამი შედის შენობაში, მაგრამ კადრებში მყოფი პირის ვინაობა უცნობია. ლორესტის პროვინციის პროკურორმა დარიუშ შაჰუნვანდმა უარყო ირანის ხელისუფლების მხრიდან რაიმე სახის დანაშაული და ამტკიცებდა, რომ ნიკა შაჰკარამი დაკრძალეს მის სოფელში და რომ „გარე მტრები“ იყვნენ დამნაშავენი მის შემდეგ დაძაბული და საშიში ატმოსფეროს შექმნით, თუმცა მან არ დააკონკრეტა რას გულისხმობდა.

როგორც სააგენტო IRNA იუწყება, თეირანის პროვინციის სისხლის სამართლებრივი დევნის ხელმძღვანელზე დაყრდნობით: „ცხედრის გაკვეთისა და ექსპერტიზის დროს აღმოჩენილია მოტეხილობის კვალი“.  მან ასევე აღნიშნა: „სხეულზე ტყვიის ან გასროლის კვალი არ აღმოჩნდა“.

სქოლიო

კატეგორია:ქალები აზიაში
კატეგორია:ქალები ეროვნებისა და როლის მიხედვით
კატეგორია:მოკლული ადამიანები