ანა მარია ერდოდი

გრაფინია ანა მარია (მარი) ფონ ერდოდი (დ. 8 სექტემბერი, 1779 — გ. 17 მარტი, 1837) — უნგრელი დიდგვაროვანი, ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენის უახლოესი რწმუნებული და მეგობარი. მან მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ბეთჰოვენისათვის ავსტრიის მაღალი ფენის წევრებისაგან ანუიტეტის მინიჭებაში და კომპოზიტორმა მას ოთხი ნაწარმოები მიუძღვნა.Robert Münster: "Anna Maria Gräfin Erdödy" in Johannes Fischer (ed.): Münchener Beethoven-Studien. Katzbichler, München 1992, , pp. 217–224.Gail S. Altman Beethoven: A Man of His Word – Undisclosed Evidence for his Immortal Beloved, Anubian Press 1996; Alexander Wheelock Thayer, Thayer's Life of Beethoven (Hermann Deiters, Henry Edward Krehbiel, Hugo Riemann, Editors, G. Schirmer, Inc., New York, 1921).Emily Anderson, Editor, The Letters of Beethoven, vol. 1 (London, Macmillan Press, 1986, 3 Volumes).Barry Cooper, Beethoven (Master Musicians, 2008, Oxford University Press)"Beethoven" by Joseph Kerman and Alan Tyson in The New Grove Dictionary of Music and Musicians (Stanley Sadie, 2001)

 ცხოვრება 
დაიბადა როგორც გრაფინია ფონ ნიცკი, არადში, მაშინდელი უნგრეთის სამეფოს ნაწილში (დღევანდელ რუმინეთში). 1796 წლის 6 ივნისს ის  გრაფ პეტერ ერდოდი მონიოროკერეკ და მონტე კლაუდიოელზე გათხოვდა, რომელიც უნგრული/ხორვატული არისტოკრატიის ცნობილი ერდოდის ხაზის მემკვიდრე გახლდათ."Das Testament der Gräfin Maria Erdödy, geb. Niczky", Erich Krapf and Rudolf Hösch (eds.), in: Festschrift anläßlich des zehnjährigen Bestandes des "Vereines der Freunde der Beethoven-Gedenkstätte in Floridsdorf", Vienna 1981, p. 27 ff.) მათ შეეძინათ ორი ქალიშვილი და ერთი ვაჟი: მარი, ფრიდერიკე და ავგუსტი, რომლებსაც მოფერებით მიმის, ფრიცისა და გუსტს ეძახდნენ. 1798 წლის 3 მაისს ანა-მარია იმპერიული ვარსკვლავის ჯვრის ორდენით დაჯილდოვდა.1805 წელს იგი გრაფ პეტერს დაშორდა და მენაჟში, იოჰან ქსავერ ბრაუხლთან (1783–1838), მდივანთან და მისი შვილების მუსიკის მასწავლებელთან დასახლდა. ბრაუხლი მოგვიანებით კომპოზიტორი გახდა.Günther Haupt, "Gräfin Erdödy und J. X. Brauchle", in: Der Bär. Jahrbuch von Breitkopf & Härtel, Leipzig 1927, pp. 70–99. 1815 წლიდან ცხოვრობდა ხორვატიაში, პაუკოვეკში, შემდეგ კი პადუაში. 1823 წლის დეკემბერში ანა-მარია ავსტრიის იმპერიიდან პოლიტიკური განცხადებების გამო გააძევეს და გადასახლდა მიუნხენში, სადაც სიცოცხლის ბოლომდე დარჩა.

 ასოციაცია ბეთჰოვენთან 
მე-19 საუკუნის დასაწყისიდან მარი ერდოდი ბეთჰოვენის ერთ-ერთი დიდი გულშემატკივარი იყო. ის კომპოზიტორის საზოგადოებაში ხშირად ჩნდებოდა და საბოლოოდ ისინი მესაიდუმლეები და მეგობრები გახდნენ. ბეთჰოვენმა მარიას საკუთარი „მოძღვარიც“ კი უწოდა. ისინი ერთმანეთს ჯერ კიდევ 1802 წელს, ჰაილიგენშტადტის ანდერძის წელს იცნობდნენ, როდესაც ბეთჰოვენი ხშირად სტუმრობდა ჯედლეზს, სადაც მარიას მემკვიდრეობით პატარა სოფლის მამული ჰქონდა მიღებული. ამ ადგილას დღეს ბეთჰოვენის მემორიალია განთავსებული.  თაიერი წერს: „სულაც არ არის გამორიცხული, რომ ერდოდის მამულის სიახლოვე კომპოზიტორის დანუბეს სოფლებში ხშირი სტუმრობის მიზეზი გამხდარიყო.“ 1808 წლის ოქტომბერში ბეთჰოვენმა პასკალატის სახლი, სადაც ოთხი წელი ცხოვრობდა, დატოვა, და გრაფინიას დიდ ბინაში, კრუგერშტრასზე გადავიდა, სადაც ანა მარიასთან ერთად 1809 წლის მარტამდე ცხოვრობდა.Maynard Solomon, Beethoven (1977, 1998, 2001, Schirmer Books).Jan Swafford, Beethoven: Anguish and Triumph (Houghton Mifflin, Harcourt, 2014).
მარია იმპერიული თავადაზნაურობის წევრებს ბეთჰოვენისათვის უვადო ანუიტეტის მინიჭებას მოუწოდებდა, რათა კომპოზიტორი ავსტრიის მიწებზე დარჩენილიყო, კასელში კაპელმაისტერად დასაქმების შეთავაზების მოლოდინში. იან სვაფორდი ბეთჰოვენის განზრახვებს ასე ახასიათებს:

თაიერი ამატებს, "როგორც ჩანს, კონტრაქტში არსებული ჩანართი, რომლის მიხედვითაც ბეთჰოვენი უარს ამბობდა კასელის შეთავაზებაზე და რჩებოდა ვენაში, გრაფინია ერდოდის შეთავაზებული იყო." 

1808-1809 წლებში ამ მომსახურებისა და მისი სტუმართმოყვარეობისთვის ბეთჰოვენმა მარი ერდოდს ორი საფორტეპიანო ტრიო - ოპუს 70 მიუძღვნა, მოგვიანებით ჩელოს სონატების წყვილი ოპუს 102, დაწერილი ჯოზეფ ლინკესთან ერთად (ის ბრაუხლის მსგავსად მარიას შვილების მასწავლებელი იყო), და კანონი „გილოცავთ ახალ წელს“ („Glück zum neuen Jahr“).
 ბეთჰოვენის „უკვდავი საყვარელი“? 
მის მეორე ბიოგრაფიულ კვლევაში, ბეთჰოვენის ბიოგრაფი გეილ ს. ალტმანი მაინარდ სოლომონის თეორიებზე ამახვილებს ყურადღებას. საუბარია იმ ქალის ვინაობაზე, რომელსაც ბეთჰოვენმა, მის დოკუმენტებს შორის აღმოჩენილ დაუთარიღებელ წერილში „უკვდავი საყვარელი“  უწოდა („Unsterbliche Geliebte“). ალტმანი აყალიბებს საფუძვლიანად დასაბუთებულ ისტორიას და ანა-მარია ეროდოდს წერილის სავარაუდო ადრესატად ასახელებს. კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს სოლომონის მიერ ახსნილ წერილის თავში მოცემულ „K“-ს, („კარლსბადს“) და აღნიშნავს, რომ ინიციალი შესაძლოა გულისხმობდეს კლოსტერნოიბურგს, მარი ერდოდის მამულთან არსებულ უახლოეს საფოსტო ლოკაციას. დოკუმენტურად არის დადასტურებული, თუ რამდენად დაახლოვდა წყვილი 1808 წლიდან. სიტუაციის დამხმარე ფაქტორად მოყვანილია მარის დაშორება ქმართან, 1805 წელს.Alfred Schöne, Briefe von Beethoven an Marie Gräfin Erdödy, geb. Gräfin Niszky, und Mag. Brauchle, Leipzig 1867 მუსიკათმცოდნე ბარი კუპერი ეჭვქვეშ აყენებს ინიციალის, როგორც კლოსტერნოიბურგის განმარტებას, რადგან ჯედლეზი დუნაის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარეობს, ხოლო კლოსტერნოიბურგი – დასავლეთით, ამასთან მათ დამაკავშირებელი გზა არ აქვთ.Barry Cooper (1996): "Beethoven’s Immortal Beloved and Countess Erdödy: A Case of Mistaken Identity?", Beethoven Journal XI/2, pp. 18–24. საპასუხოდ, ალტმანი ხაზს უსვამს, რომ 1812 წლის ზაფხულში მარია ჰერნალში, დუნაის დასავლეთ სანაპიროზე იმყოფებოდა. მკვლევარი ასევე ამატებს, რომ 1812 წლის სექტემბერში ბეთჰოვენი ჰერნალს ეწვია, "და იხილა თავისი საყვარელი, როგორც მან აღნიშნა მისადმი მიწერილ წერილში".
ლიტერატურა
 Dana Steichen, Beethoven's Beloved (New York, 1959)

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:XVII საუკუნის ადამიანები
კატეგორია:XIX საუკუნის ქალები
კატეგორია:დაბადებული 1779
კატეგორია:გარდაცვლილი 1837
კატეგორია:დაბადებული 8 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 მარტი