პომპეია პლოტინა

პომპეია პლოტინა (გ. 121/122) — რომის იმპერატორ ტრაიანეს მეუღლე 98-დან 117 წლამდე. განთქმული იყო ფილოსოფიისადმი ინტერესით, სათნოებით, ღირსებითა და უბრალოებით. 

განსაკუთრებული ზრუნვით ეპყრობოდა ეპიკურეიზმულ ფილოსოფიურ სკოლას ათენში, საბერძნეთში.Simon Hornblower and Anthony Spawforth-E.A. (edd.), Oxford Classical Dictionary, Oxford University Press, 2003, p. 1214. მას ხშირად თვლიან ადამიანად, რომელმაც რომაელებს წინანდელზე უფრო სამართლიანი გადასახადები დაუწესა, გააუმჯობესა განათლება, ყურადღება დაუთმო გაჭირვებულებსა და უპოვრებს, და რომაულ საზოგადოებაში შემწყნარებლობისა და ტოლერანტობის დონე აამაღლა.  
 ადრეული ცხოვრება 
პლოტინა ტეიადა ლა ვიეიაში (ესკასენა-დელ-კამპო), ესპანიის (თანამედროვე ესპანეთის) პროვინციაში გაიზარდა. შესაძლოა დაბადებულიყო ნემაუსუსში (ნიმში) (სამხრეთ საფრანგეთში), ნერონის ( 54-68) მეფობის დროს. ალტერნატიულად, ის შეიძლება 70-იანებშიც დაბადებულიყო. 

ის იყო ქალიშვილი ლუციუს პომპეუსისა. შესაძლებელია, რომ სხვა ქალი ნემაუსუსიდან, ვინმე პომპეია ლ. ფ. მარულინა, მისი ნათესავი ყოფილიყო; ისტორიკოსი კრისტიან სეტიპანი ვარაუდობს, რომ მათი დედმამიშვილობის შანსებიც კი უნდა არსებობდეს. მისი საგვარეულო სახელის („პლოტინას“) მიხედვით, დედამისს პლოტია ან რაიმე მსგავსი ერქმეოდა. პომპეიში აღმოჩენილი წარწერა ვინმე ულპია პლოტინას ასახელებს, რაც შეიძლება მიანიშნებდეს, რომ პომპეია და ტრაიანე ერთმანეთთან ბიოლოგიურად იყვნენ დაკავშირებულნი. დედოფლის ბავშვობის შესახებ ძალიან ცოტა რამაა ცნობილი.   
ქორწინება
პლოტინა ტრაიანეს ამ უკანასკნელის გამეფებამდე გაჰყვა ცოლად, და მათი ქორწინება ბედნიერი იყო. მათ არ ჰყოლიათ შვილები (ყოველ შემთხვევაში, რომ ჰყოლოდათ, მათ შესახებ წყაროებს ჩვენამდე არ მოუღწევია) სავარაუდოდ იმიტომ, რომ თავად ტრაიანეს მამაკაცები ბევრად მეტად იზიდავდა ვიდრე ქალები.

წყაროებზე დაყრდნობით, როდესაც პლოტინა, ტრაიანეს გამეფების შემდეგ საიმპერატორო სასახლეში შედიოდა, ის მაყურებლებს მიუბრუნდა და ფრთხილად გამოაცხადა: „მე შევდივარ ისეთი ქალი, როგორიც მსურს რომ ვიყო, როდესაც აქედან გამოვალ.“Dio Cassius, LXVIII, 5 დედოფალი ტრადიციული რომაელი მატრონას ცხოვრებით ცხოვრობდა, და ასოცირდებოდა წმინდა ქალღმერთებთან, როგორებიც იყვნენ ვესტა (რომის წმინდა ცეცხლის მცველი) და მინერვა (ომისა და სიბრძნის ქალღმერთი). 100 წელს ის ტრაიანემ ავგუსტას ტიტულით დააჯილდოვა, მაგრამ პლოტინა ამ ჯილდოზე მომდევნო ხუთი წლის განმავლობაში ამბობდა უარს. მისი გამოსახულება მონეტებზე 112 წლამდე არ გამოჩენილა. 

როდესაც მომავალი იმპერატორი ადრიანე და მისი და 10 ან 11 წლის იყვნენ, მათ მშობლები დაეღუპათ. ტრაიანემ და რომაელმა ოფიცერმა პუბლიუს აცილიუს ატიანუსმა მათი მეურვეობა იკისრეს. ადრიანე ტრაიანეს შორეული ნათესავი იყო (იმპერატორის მამა და ადრიანეს ბებია და-ძმა იყვნენ). პლოტინამ ადრიანე ვიბია საბინას, მის მომავალ მეუღლეს გაურიგა.Historia Augusta, "Hadrian", 3; translated by Anthony Birley, Lives of the Later Caesars (Harmondsworth: Penguin, 1976), p. 59   

 ტრაიანეს სიკვდილი და ადრიანეს ტახტზე ასვლა 
117 წელს ტრაიანე სასიკვდილო სარეცელზე, კილიკიაში, სელინუსში იწვა, როდესაც მან, გადმოცემით, დაწერა წერილი, რომელშიც ის პირადად გადასცემდა ადრიანეს იმპერიის მმართველობას. წერილს დედოფალი პლოტინა აწერდა ხელს, და როდესაც მან რომში ჩააღწია, ის მაშინვე მითქმა-მოთქმის საგანი გახდა. ჭორები ატიანუსისა და პლოტინას მრუშობის შესახებ სწრაფად გავრცელდა - ორივე მათგანი ძალიან ახლოს იყო ადრიანესთან და ისინი ტრაიანეს გარდაცვალებასაც ესწრებოდნენ - ხალხი ვარაუდობდა, რომ მათ წერილი გაეყალბებინათ, რომ ადრიანე ტახტით უზრუნველყოთ.  

ანელის ფრაიზენბრუხი ამ ბრალდებას უარყოფს: „პლოტინა, მეორე საუკუნის მდუმარე მეუღლე, ამ ბრალდებებით ლივიას, აგრიპინა უმცროსსა და დომიციას იმ რომაელი სამეფო ოჯახის წარმომადგენელი ქალების გალერეაში შეუერთდა, რომლებსაც ქმრის სიკვდილის დაფარვაში ან შეთქმულებაში ედებოდათ ბრალი“. ფრაიზენბრუხი აღნიშნავს, რომ არსებობს მრავალი დამაჯერებელი ახსნა, თუ რატომ ჩაითვლება პლოტინას ხელმოწერა ამ დეკლარაციაზე ლეგიტიმურად: სულ ცოტა, ტრაიანე შესაძლოა ზედმეტად სუსტად ყოფილიყო თავად ხელის მოსაწერად. ფრაიზენბრუხი ასევე ამატებს, რომ ამგვარი ბრალდებები საუკუნეების განმავლობაში ატალახებდა მმართველთა მეუღლეების სხვანაირად სპეტაკ რეპუტაციას.Freisenbruch, Caesars’ Wives, pp. 162f 

ატიანუსსა და მატიდიასთან ერთად, მწუხარე პლოტინა ტრაიანეს სხეულს სელევკიამდე, ხოლო მის ფერფლს რომამდე მიჰყვა.  
 შემდგომი წლები 
პლოტინას დაქვრივების პერიოდში, მისი საუკეთესოდ დოკუმენტირებული ქმედება განხორციელდა. 121 წელს, როდესაც იმპერატორი ადრიანე პროვინციებს ამოწმებდა, პლოტინამ მას წერილების სერია მისწერა, რომლებშიც განიხილავდა თუ ვინ უნდა ყოფილიყო ეპიკურეიზმის ათენის ფილოსოფიის სკოლის ახალი მმართველი. მან მოითხოვა კანონში ცვლილება, რომ პოპილიუს თეოტიმუსს, მმართველის როლის შემსრულებელს, ოფიციალურ მმართველად გახდომა შეძლებოდა.  საპასუხოდ, ადრიანე მის შემოთავაზებას დათანხმდა, და ეს მნიშვნელოვანი წერილები შემოინახა. ფრაიზენბრუხი აღნიშნავს: „ლიტერატურულ ჩანაწერებში მის პასიურ ანონიმურობასთან საოცარ კონტრასტში, ეს მინაწერები პლოტინას პორტრეტს გვიხატავს, როგორც ღრმად განათლებული ქალისა, რომელსაც გულთან მიაქვს ყველაფერი ის, რაზეც მუშაობს, და რომელსაც იმპერატორთან იმგვარი წვდომა გააჩნია, რომლითაც ოდესღაც ლივია სარგებლობდა.“Freisenbruch, Caesars’ Wives, pp. 163f 

პლოტინა ავადმყოფობით გარდაიცვალა და გაღმერთდა. მისი ფერფლი ტრაიანეს ფერფლს, ტრაიანეს სვეტის ძირში შეუერთდა. 123 წელს ადრიანემ მის პატივსაცემად ნიმიში, პროვანსში, ბაზილიკა ააგო.
ლიტერატურა
  Minaud, Gérard, Les vies de 12 femmes d’empereur romain - Devoirs, Intrigues & Voluptés , Paris, L’Harmattan, 2012, ch. 6,  La vie de Plotine, femme de Trajan, pp. 147–168.
  Temporini, Hildegard, Die Frauen am Hofe Trajans. Ein Beitrag zur Stellung der Augustae im Principat, Berlin, De Gruyter, 1979, pp. 10–183.
რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული I საუკუნე
კატეგორია:გარდაცვლილი 120-იანები
კატეგორია:რომის იმპერატრიცები
კატეგორია:ტრაიანე
კატეგორია:ანტონინუსების დინასტია
კატეგორია:I საუკუნის რომაელები