ანჯელიკა კაუფმანი

მარია ანა ანჯელიკა კატრინა კაუფმანი (), დ. 30 ოქტომბერი, 1741, ჩური, ღვთის სახლის ლიგა — გ. 5 ნოემბერი, 1807, რომი, პაპის სახელმწიფოები) — მე-18 საუკუნის ევროპელი მხატვარი, ნეოკლასიციზმის წარმომადგენელი, ძირითადად მუშაობდა პორტრეტისა და ისტორიული მხატვრობის ჟანრებში. მან თავის პროფესიაში დიდ პოპულარობას მიაღწია, რაც იმდროინდელი ქალისთვის ძალიან უჩვეულო იყო. კერძოდ, ანჯელიკა კაუფმანი იყო ოთხჯერ იტალიური ხელოვნების აკადემიის წევრი და ასევე იმ ორი ქალიდან ერთ-ერთი, რომლებმაც 1768 წელს დააარსეს სამეფო ხელოვნების აკადემია ლონდონში.

ბიოგრაფია
 ადრეული წლები 
200px|მინი|მარცხნივ|ავტოპორტრეტი, 1753 წელი, ტიროლის სახელმწიფო მუზეუმი

ანჯელიკა კაუფმანი დაიბადა 1741 წლის 30 ოქტომბერს გერმანიის ქალაქ ჩურში, რომელიც ეკუთვნოდა შვეიცარიის კონფედერაციის ღმერთის სახლის ლიგას. გოგონა მისი მშობლების ერთადერთი შვილი იყო (გარდა  ნახევარძმისა მამის მხრიდან). მისი მამა, მხატვარი ჯოზეფ იოჰან კაუფმანი (1707–1782), ბავშვობიდან ასწავლიდა ანჯელიკას ხატვას. დედა კლეოფია ლუცი (1717-1757) გოგონას ასწავლიდა წერა-კითხვას რამდენიმე ენაზე, ასევე მუსიკას.

200px|მინი|მარცხნივ|ჯოზეფ იოჰან კაუფმანი. ანჯელიკა კაუფმანი, 1761 წლის შემდეგ, ტიროლის სახელმწიფო მუზეუმი

1742 წელს ოჯახი იტალიის ქალაქ მორბენოში, ვალტელინის ხეობაში გადავიდა საცხოვრებლად. 1752 წელს კაუფმანები დასახლდნენ კომოში, სადაც მათ მფარველობდნენ მმართველი გრაფები — დე სალისი. 1754 წლიდან ოჯახი ცხოვრობდა მილანში მოდენას ჰერცოგის ფრანჩესკო III დ'ესტეს კარზე. 1753 წელს ანჯელიკა კაუფმანმა შექმნა თავისი პირველი ავტოპორტრეტი, რომელიც ასახავდა საკუთარ თავს მომღერლად ნოტებით ხელში. ცოტა მოგვიანებით მან დახატა მოდენას ჰერცოგინიას, შარლოტა აგლაია დ'ორლეანის, მილანის არქიეპისკოპოსის, კარდინალ ჯუზეპე პოცობონელის და ავსტრიელი დიპლომატის, გრაფ კარლ ჯოზეფ ფონ ფირმიანის პორტრეტები. 1757 წელს დედის გარდაცვალების შემდეგ, ანჯელიკა კაუფმანმა მომავალ საქმიანობად მხატვრობა არჩია, ვიდრე მუსიკა. ამ პერიოდში იგი მამასთან ერთად მუშაობდა შვარცენბერგში, მამამისის მშობლიურ სოფელში, ხანძრის შემდეგ  წმინდა სამების სამრევლო ეკლესიის აღდგენაზე. ანჯელიკა კაუფმანმა მოხატა მოციქულების ამსახველი ფრესკები ჯოვანი ბატისტა პიაცეტას მოდელებზე დაყრდნობით. მომდევნო წელს მან მიიღო შეკვეთები პორტრეტებისთვის მეერსბურგში და მონფორტის გრაფების ახალ სასახლეებში, ტეტნანგში.

 იტალიაში 
1758 წელს ანჯელიკა კაუფმანი და მამამისი გაემგზავრნენ იტალიაში და რამდენიმე წლის განმავლობაში სტუმრობდნენ ლუგანოს, მორბეგონს, მილანს, პიაჩენცას, პარმას, რეჯოს, მოდენას, ბოლონიას, ფლორენციას, რომს და ნეაპოლს. მოგზაურობის დროს იგი აქტიურად სწავლობს ანტიკურ მემკვიდრეობას და ძველი ოსტატების: კორეჯიო, გვიდო რენი, ანიბალ კარაჩი, გვიდო კანიაჩი, დომენიჩინო, გუერჩინო, რაფაელი, რემბრანტი, ალესანდრო ტიარინი და ფრანჩესკო ვანი შემოქმედებას.

1762 წელს ანჯელიკა კაუფმანი გახდა ბოლონიის კლემენტინის აკადემიის, ასევე ფლორენციის სახვითი ხელოვნების აკადემიის საპატიო წევრი. ის ამ უკანასკნელ ქალაქში დარჩა საცხოვრებლად და ბევრს მუშაობდა პორტრეტებზე, განსაკუთრებით ინგლისელ არისტოკრატებზე, რომლებიც სტუმრობდნენ ამ ადგილს Grand Tours-ის ფარგლებში. აღსანიშნავია, რომ მხატვრისთვის ცალკე სახელოსნო იყო გამოყოფილი, ვინაიდან იმ დროს მამაკაცთან ერთ ოთახში მუშაობა უხამსობად ითვლებოდა. ფლორენციაში იგი შეხვდა მხატვრებს ბენჯამინ უესტს და იოჰან ფრიდრიხ რაფენშტაინს.

1763-1764 წლებში ანჯელიკა კაუფმანი ცხოვრობდა რომსა და ნეაპოლში. ამ პერიოდის განმავლობაში მან დახატა თავისი პირველი ისტორიული ნახატები („ბაკუსი და არიადნე“, „პენელოპა საქსოვ მანქანასთან“), ასევე განაგრძობდა  მუშაობას პორტრეტებზე. კერძოდ, მან შექმნა ხელოვნების ისტორიკოსის იოჰან იოახიმ ვინკელმანის პორტრეტი, რამაც განსაკუთრებული წარმატება მოუტანა.  გარდა ამისა, მხატვარმა დახატა მსახიობ დევიდ გარიკის, მეცხრე გრაფის ექსეტერ ბრაუნლოუს სესილის და ჯონ პარკერის (მოგვიანებით პირველი ბორინგდონის ბარონი) პორტრეტები.  კაუფმანმა ასევე ჩაატარა კვლევა მამაკაცის ანატომიის შესახებ, რომელიც მაშინ უკანონოდ ითვლებოდა ქალებისთვის.

1765 წელს ანჟელიკა კაუფმანი აირჩიეს რომის წმინდა ლუკას სახვითი ხელოვნების აკადემიის წევრად. ამავდროულად, ლონდონში გამოიფინა დევიდ გარიკის პორტრეტი და სწორედ ამ გამოფენამ მოიტანა მისი პირველი პოპულარობა. პარალელურად, მხატვარმა ინგლისის ელჩის მეუღლის, ბრიჯიტ უენტვორტ მიურეის თანხლებით, იმოგზაურა (პირველად მამის გარეშე) ბოლონიაში, ვენეციასა და პარიზში. ამ უკანასკნელ ქალაქში მან შეისწავლა რუბენსის ნამუშევრები.

 დიდ ბრიტანეთში 
ანჯელიკა კაუფმანის მოგზაურობა ინგლისის ელჩის მეუღლესთან ერთად დასრულდა ლონდონში, სადაც იგი თხუთმეტი წლის განმავლობაში ცხოვრობდა. მხატვარმა აქ გახსნა თავისი სტუდია. 1766 წელს ანჟელიკა კაუფმანი შეხვდა მხატვარ ჯოშუა რეინოლდზს და მათ ერთმანეთის პორტრეტები დახატეს.

1767 წელს კაუფმანი ცოლად გაჰყვა თაღლითს, სახელად გრაფ ფრედერიკ დე ჰორნს. თუმცა ეს კავშირი სკანდალში გადაიზარდა და სულ რამდენიმე თვის შემდეგ ბათილად გამოცხადდა.

1768 წელს, ლონდონში მხატვართა საზოგადოების გამოფენაზე, ანჯელიკა კაუფმანმა წარმოადგინა ნახატები „ჰექტორის გამოსამშვიდობებელი ანდრომაქესთან“  და „პენელოპე, რომელიც ოდისევსის მშვილდს ხსნის“. იმავე წლის დეკემბერში, იგი გახდა ლონდონის სამეფო ხელოვნების აკადემიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი წევრი.

1769 წელს აკადემიის გამოფენაზე ანჯელიკა კაუფმანმა წარადგინა სამი ნახატი: „ჰექტორი ემშვიდობება ანდრომაქეს“, „ვენერა უჩვენებს ენეასსა და აქატეს გზას კართაგენისკენ“ და  „აქილევსი აღმოაჩინა ულისემ ლიკომედის ქალიშვილებს შორის." ყველა ნამუშევარი მეცენატმა ტერეზა პარკერმა შეიძინა. 1771 წელს ანჯელიკა კაუფმანმა რამდენიმე თვე გაატარა ირლანდიაში, როგორც ირლანდიის ლორდ ლეიტენანტის სტუმარმა. მან იქ დაასრულა არაერთ შეკვეთილ პორტრეტზე მუშაობა. 1773 წელს ანჯელიკა კაუფმანი აირჩიეს ერთადერთ ქალ მხატვრად იმ მხატვრებს შორის, რომლებსაც უნდა მოეხატათ წმინდა პავლეს ტაძარი ლონდონში, მაგრამ პროექტი საბოლოოდ არ შედგა. 1770-იან წლებში მან შექმნა მრავალი ნამუშევარი ინგლისის ისტორიის თემაზე, მაგალითად, „ვორტიგერნი და როვენა“, „ელეონორა შხამს წოვს ქმრის, მეფე ედუარდ I-ის ჭრილობიდან.“ ეს ნამუშევრები ეროვნული ისტორიული მხატვრობის ნიმუში გახდა. ამავდროულად, მან დაიწყო თანამშრომლობა გრავირების სპეციალისტებთან. მათ მისი ნახატების ასლები გააკეთეს,  რომლებიც შემდეგ გამოიცა ფართო ტირაჟით. ის ხდება კომერციულად წარმატებული მხატვარი. 1780 წელს ანჯელიკა კაუფმანმა დაასრულა ოთხი ჭერის მოხატვა (გამოგონება, კომპოზიცია, დიზაინი და ფერწერა) სამეფო ხელოვნების აკადემიის შტაბ-ბინისთვის სომერსეტ ჰაუსში. ეს პრესტიჟული შეკვეთა გახდა მისი დიდების პიკი.

 ისევ იტალიაში 
1781 წელს ანჟელიკა ცოლად გაყვა მხატვარ ანტონიო ზუკის (1726-1795) და დაბრუნდა რომში. 1795 წელს მას  გარდაეცვალა მეუღლე. კაუფმანი პერიოდულად აგრძელებდა მონაწილეობას ლონდონის სამეფო აკადემიის საქმიანობაში, მისი ბოლო გამოფენა  1797 წელს გაიმართა. ამის შემდეგ იგი უკვე ცოტას მუშაობდა.

1807 წელს ანჟელიკა კაუფმანი გარდაიცვალა რომში. მას  ბრწყინვალე დაკრძალვა მოუწყეს. წმინდა ლუკას აკადემიის  წევრებმა, სასულიერო პირებმა და ხელოვნების მოყვარულებმა მისი ცხედარი სანტ-ანდრეა-დელე-ფრატეს რომაულ ეკლესიამდე მიაცილეს. როგორც რაფაელის დაკრძალვისას, მისი ორი საუკეთესო ნახატი მსვლელობას წინ წარუმძღვარეს.

1810 წელს იტალიელმა ისტორიკოსმა ჯოვანი ბატისტა დე როსიმ დაწერეს მხატვრის ბიოგრაფია.

შემოქმედება
ანჯელიკი კაუფმანის ულამაზესი შემოქმედება — პორტრეტები,  ბიბლიური ნახატები, ისტორიული, ლიტერატურული და უძველესი მითოლოგიური ნაკვეთების შესახებ, განვითარებულია ნეოკლასიციზმის ესთეტიკის საზღვრებში. თავად მხატვარმა თავისი ნამუშევრები პირველ რიგში ისტორიულ მხატვრობას მიანიჭა, რომელიც ამ ჟანრისთვის უჩვეულო იყო, რომელიც ექსკლუზიურად მამაკაცის უფლებად ითვლებოდა XVIII საუკუნეში, ისევე როგორც ზოგადად მხატვრობა. ისტორიული მხატვრობა განსაკუთრებით აღიარებული იყო იმ დროის აკადემიურ ხელოვნებაში და სერ ჯოშუა რეინოლდსის ხელმძღვანელობით, სამეფო აკადემია ყველანაირად ცდილობდა მხარი დაეჭირა მხატვრის ენთუზიაზმისთვის ამ მიმართულებით. მაგრამ მიუხედავად პოპულარობისა, რომლითაც კაუფმანი სარგებლობდა ბრიტანულ საზოგადოებაში და მისი წარმატება, როგორც მხატვარის აღიარებული იყო, ის იმედგაცრუებული იყო ინგლისელების დამოკიდებულებით ისტორიული მხატვრობის მიმართ. ბოლოს, მას მოუწია  დაეტოვებინა ბრიტანეთი და გამგზავრებულიყო კონტინენტზე, სადაც ისტორიული ფერწერა უფრო ცნობილი იყო, სარგებლობდა დიდი პატივისცემით და მფარველობით მეცენატებსა და კოლექციონერებიგან.

ისტორიული ფერწერა, ხელოვნების აკადემიური თეორიის თანახმად, ყველაზე ამაღლებულ ჟანრად ითვლებოდა. მისი მიზანი იყო კომპოზიციების შექმნა ისტორიის, მითოლოგიის, ლიტერატურისა და წმინდა წერილების ტექსტების თემებზე დაყრდნობით. ეს მოითხოვდა ფართო ცოდნას ბიბლიურ და კლასიკურ ლიტერატურაში, ხელოვნების თეორიასა და პრაქტიკულ სამუშაოებს, რომელიც მოიცავდა პლასტიკური ანატომიის შესწავლას, კოსტუმების ისტორიას, შეიარაღებას და სხვა სპეციალურ სფეროებს. ქალების უმეტესობა მოკლებული იყო ასეთი მომზადების შესაძლებლობას, განსაკუთრებით — შიშველი მოდელების ხატვის. მიუხედავად ამისა, კაუფმანმა მოახერხა გენდერული საზღვრის გადალახვა, რათა შეეძინა საჭირო უნარები და მიაღწია რეპუტაციას, როგორც ისტორიული ჟანრის წარმატებული მხატვარი.

 რუსეთში 
მხატვარი ცნობილი იყო თანამედროვე რუსეთში. ოდა „ანჯელიკ კაუფმანს“ (1798) შექმნილია გავრილ დერჟავინის მიერ. 1774 წელს, პეტერბურგში პეტრე I-ის ძეგლზე მუშაობის დროს, Etienne Maurice Falcone– მა გააზიარა თავისი შთაბეჭდილებები მხატვრის მუშაობის შესახებ ინგლისელ მოგზაურთან, რაქსელთან მან განაცხადა, რომ „არის თითქმის მთელი მისი ნამუშევრის მფლობელი“.Wraxell N. A tour through some of the northern parts of Europe, particularly Copenhagen, Stockholm and Petersburgh, in a series of letters. — London, 1774. — Р. 228. Русский пер.: Екатерининский Петербург глазами иностранцев. Неизданные письма 1770-х гг. — СПб., 2013. — С. 121 დიდი თავადის ასული,  შემდეგ კი იმპერატრიცა მარია ფედოროვნა, იმპერატორ პავლე I-ის მეუღლე, რომელიც წერდა მინიატურებს შუშაზე, იყენებდა მხატვრის ნახატების გრავიურის ორიგინალებს.

კაუფმანის ნამუშევრების გრავიურები სკულპტურის ნიმუშად იქცა. კერძოდ, ისინი გამოიყენა მოქანდაკე ფ. შუბინმა, რომელიც მუშაობდა მედალიონების სერიაზე სანქტ-პეტერბურგის მარმარილოს სასახლის მარმარილოს დარბაზის გასაფორმებლად.

სანკტ-პეტერბურგში, ერმიტაჟში, ინახება ანჯელიკა კაუფმანის რამდენიმე ნახატი. სამხატვრო აკადემიის მუზეუმში კი დაცულია 1789 წლის ნახატი „ამოცნობილი აქილევსი“.

 დეკორატიული ხელოვნება 
ინდუსტრიულ რევოლუციამდე ანჯელიკა კაუფმანის ნამუშევრების გრაფიკული ასლების მეშვეობით მასობრივი ტირაჟის წყალობით, მისი მემკვიდრეობა ფართოდ გავრცელდა დეკორატიულ და გამოყენებით ხელოვნებაში: არქიტექტურულ დეკორაციებში, ავეჯის, შპალერების, ქსოვილების, მარაოების, მაგრამ განსაკუთრებით ფაიფურის ფერწერაში (ვაზები, ჭურჭელი, ფიგურები, სნუფის ყუთები, კარტელის მილები, ყუთები, სამკაულები და ა.შ.).

სქოლიო

კატეგორია:ქალები
კატეგორია:ქალები ეროვნებისა და საუკუნის მიხედვით
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მხატვრები პერიოდის მიხედვით