ჰამიდიე (პაზარის რაიონი)

ჰამიდიე () — სოფელი პაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 45 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ პაზარიდან 7 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 1 387 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელი ჰამიდიეს ძველი სახელი ძველი ტრაპიზონი იყო. XIX საუკუნის პირველ ნახევარში რეგიონს მოგზაურობდა ფრანგი დიპლომატი და ბუნებისმეცნიერი ვიქტორ ფონტანიე, რომლის ერთ-ერთ ნაშრომში იხსენიება „ძველი ტარაბეზონდი“ (ძველი ტრაპიზონი).  1854 წლის კიეპერტის რუკაზე და საქართველოს 1916 წლის გაზეთ „საქართველოს“ ერთ ნომერში სოფლის სახელი დაწერილია „ძველი ტრაპიზონი“.1854 Kiepert Map of the Caucasus, Armenia, Kurdistan, and Azerbaijan  2009 წლის ლაზური ტოპონიმების ლექსიკონში კი სოფელი მოხსენიებულია როგორც „კუჭუმა“.

ფრანგი დიპლომატი და ბუნებისმეცნიერი ვიქტორ ფონტანიეს სამოგზაურო ჩანაწერებში ძველ ტრაპიზონზე ყურადღებას იქცევს რამდენიმე საინტერესო დაკვირვება. XIX საუკუნის პირველ ნახევარში რეგიონის მოგზაური ფონტანიე აღნიშნავს, რომ იმ დროს ხალხი „ძველ ტრაპიზონს“ იმ ტერიტორიას უწოდებდა, სადაც ტრაპიზონის ქალაქი დაარსდა. ამ დაკვირვებიდან გამომდინარე, შეიძლება ითქვას, რომ ძველი ტრაპიზონის საწყისი სახელი ტრაპიზონი იყო. ძველი ტრაპიზონი პლატოა, რომლის ერთი მხარე ოდნავ დაქანებით შავ ზღვამდე მიემართება. პლატოს უკან კონუსისებრი მთა მდებარეობს, ხოლო მარჯვენა მხარეს - ფართო ხეობა. ფონტანიე აღნიშნავს, რომ ბერძენი მწერლის, ქსენოფონტეს, ტრაპიზონის ქალაქის აღწერა არ ემთხვევა დღევანდელი ტრაპიზონისა და მის ზემოთ მდებარე ბოზთეფეს მდებარეობას, თუმცა სრულად შეესაბამება ე. წ. ძველი ტრაპიზონის პლატოს.Victor Fontanie, Doğuya Seyahat (Çeviri: Özgür Yılmaz), İstanbul, 2015, s. 133-136, ISBN 9786054937622

ამ აღწერიდან შეიძლება დავასკვნათ, რომ ძველ ტრაპიზონს იმ პერიოდში დასახლება არ ჰქონია. 1877-1878 წლების ოსმალეთ-რუსეთის ომის შემდეგ გადასახლებული მუსლიმი ქართველები სავარაუდოდ ამ ცარიელ ტერიტორიაზე დასახლდნენ. კერძოდ, 1916 წლის გაზეთი „საქართველო“ აღნიშნავს, რომ „ძველ ტრაპიზონში" მხოლოდ 90 გადმოსახლებული ქართული ოჯახი ცხოვრობდა, რომლებიც ძირითადად ქობულეთიდან იყვნენ. ქართველების დასახლების შემდეგ ძველი ტრაპიზონი სოფლად იქცა, ხოლო გადასახლება აბდულჰამიდ მეორის პერიოდში მოხდა, რის გამოც ამ დასახლებას „ჰამიდიე“ დაერქვა. გაზეთის ინფორმაციით, ძველი ტრაპიზონის ქართველები ძირითადად გემების მართვით იყვნენ დაკავებული. სოფლის ქალები ძველი ქართული ხელნაწერით წერილებს გემის კაპიტნების მეშვეობით უგზავნიდნენ ნათესავებს ქობულეთში.

სოფელი ტრაპიზონი  პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში აღმოჩნდა. ქართველი ლინგვისტი იოსებ ყიფშიძე 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში კვლევითი მოგზაურობის შენიშვნებში სოფელს „ძველ ტრაპიზონს“ უწოდებს. ყიფშიძე აღნიშნავს, რომ სოფელში ქობულეთიდან გადმოსახლებულები ცხოვრობდნენ, 60 ოჯახიანი სოფლიდან 23 ოჯახი ომის დროს გაიქცა, სოფელში 263 ადამიანი დარჩა, თუმცა ომამდე აქ 500 ადამიანი ცხოვრობდა.

1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში იგი „ჰამიდიე“ სახელით იხსენიება. ამ დროს ჰამიდიე რიზეს სანჯაყის ათინის რაიონის სოფლებს შორის იყო.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 619. 1933 წელს რიზესა და ართვინის სანჯაყები ჩორჰის სანჯაყით შეიცვლა, ათინას პაზარი ეწოდა.1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 162.  1935 წლის საყოველთაო აღწერით, სოფელი ჰამიდიე პაზარის რაიონს ეკუთვნოდა და 276 მცხოვრები ჰყავდა. 1965 წლის საყოველთაო აღწერისას სოფელში 476 ადამიანი ცხოვრობდა, საიდანაც 152 წერა-კითხვის მცოდნე იყო.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 527.

სქოლიო

კატეგორია:პაზარის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში