ალ-შიჰრი

ალ-შიჰრი (არაბ. ٱلشِّحْر, რომანიზებული: al-Shiḥr), ასევე ცნობილი, როგორც აშ-შირი ან უბრალოდ, შიჰრი — სანაპირო ქალაქი ჰადრამავთში, აღმოსავლეთ იემენეში. ალ-შიჰრი არის გალავნიანი ქალაქი ქვიშიან სანაპიროზე. ქალაქში არის საღუზე, მაგრამ არ არის ნავსაყუდელი; მიმოსვლისთვის ნავები გამოიყენება. ძირითადი ექსპორტული ნაწარმი თევზის ზეთია. ქალაქი ორად იყოფა მშრალი მდინარის კალაპოტით, რომელსაც ალ-მისიალი ეწოდება. დასავლეთ კვარტლის სახელწოდება მაჯრაფია, ხოლო აღმოსავლეთის – ალ-რამლა. 

 ისტორია 
მინი|270x270პქ| შიჰრის კარიბჭე
მინი| ალ-შიჰრის ჩრდილოეთი კარიბჭე 1942 წელს გამოშვებულ მარკაზე.
ალ-შიჰრის ისტორია, შესაძლოა, დათარიღდეს დაახლოებით ახ. წ. 780 წლით. ის იყო მთავარი პორტი საკმევლის სავაჭრო გზაზე, კერძოდ, საკმევლის ექსპორტიორი ჩინეთის შორეულ ადგილებში. იბნ ხურადჰბიჰი ალ-შირის მიმდებარე ტერიტორიას უწოდებს ბილად ალ-კუნდურს, საკმევლის ქვეყანას. ის ასევე ცნობილი იყო თავისი ამბრით, ʿanbar Shihrī. ეს იყო ჰადრამაუტის მთავარი პორტი, სანამ მე-19 საუკუნეში არ შეცვალა მუკალამ. 

ადგილობრივი ჭურჭლის წარმოება იადჰჰატში გაჰქონდათ ალ-შიჰრის მეშვეობით, შესაძლოა, ჯერ კიდევ მე-10 საუკუნეში. 980 წელს შარმას სატახტო ქალაქი დაარსდა სპარსელი გადასახლებულების მიერ ალ-შიჰრის სანაპიროზე.. მეტოქე პორტები ერთად არის მოხსენიებული შუა საუკუნეების ისლამური გეოგრაფების ნაშრომებში. 985 წელს დაწერილი ალ-მუქადასი იუწყება, რომ შარმა და აჰ-შიჰრი იყო ზიადიდთა დინასტიის ვასალური ტერიტორიები. დაახლოებით 1150 წელს ალ-იდრისი წერდა, რომ შარმა და ალ-შიჰრი ადენიდან მირბატისკენ მიმავალი სანაოსნო მარშრუტის გაჩერებას წარმოადგენდა და ერთმანეთისგან დაახლოებით ერთი დღის სავალზე იყო განთავსებული. დაახლოებით 1300 წელს ალ-დიმაშკიმ აღნიშნა, რომ შარმა და ალ-შიჰრი ჰადრამაუტის საკუთრებაში არსებული ორი ნავსადგური იყო., p. 287. ალ-შიჰრი ასევე მოხსენიებულია იბნ ხალდუნის მიერ თავის ალ-მუკადიმაში.

პოლიტიკურად, ალ-შიჰრი ექვემდებარებოდა ზიადიდებს (818–981 წწ.), ბანუ მაენს (XI საუკუნე), რასულიდებს (1228–1454 წწ.) და ტაჰირიდებს. მცირე ხნის შემდეგ, 1462 წელს ტაჰირიდებმა ქალაქი ჩააბარეს კატირის სასულთნოს, რომელსაც ბადრ იბნ ტუვაირიკი მეთაურობდა. მე-16 საუკუნეში, ქალაქს რამდენჯერმე თავს დაესხნენ პორტუგალიელები, რომლებმაც მას Xaer ან Xael უწოდეს. ბრძოლები მიმდინარეობდა 1523, 1532, 1533 და 1548 წლებში.R.B.Serjeant, The Portuguese Off the South Arabian Coast: Ḥaḍramī Chronicles, with Yemeni and European Accounts of Dutch Pirates Off Mocha in the Seventeenth Century, 1963, Clarendon Press, p. 52, 57, 63, 67 and 108. ნაპირის გასწვრივ ჯერ კიდევ შემორჩენილია საფლავები, სადაც პორტუგალიელების მსხვერპლნი არიან დაკრძალული.

1530 წელს მუსტაფა ბეი და ხოჯა ზუფარი ჩავიდნენ იემენის ალ-შიჰრის პორტში.Öztuna, Yılmaz. Kanuni Sultan Süleyman. Turkey: Kültür Bakanlığı, 1989. ოსმალებმა ურჩიეს ალ-შირის სულთანს, ბადრს, არ დამორჩილებოდა პორტუგალიელებს და ქვემეხები და 100 ლევენდი (ოსმალეთის არარეგულარული ჯარი) ალ-შიჰრის სულთანთან დატოვეს. მუსტაფა ბეიმ ალ-შიჰრი 1530 წლის დეკემბერში დატოვა, ხოლო ხოჯა ზუფარი ბადრთან აფარებდა თავს. პორტუგალიური ძალა 9 ცხრაიალქნიანი ესკადრილიით მანოელ დე ვასკონსელოსის მეთაურობით მაშინვე მივიდა ალ-შირის პორტში, თუმცა ხოჯა ზუფარმა ხელი შეუშალა პორტუგალიელებს, რომლებიც ალ-შიჰრში შესვლას ცდილობდნენ.Andreu Martínez d’Alòs-Moner; Conquistadores, Mercenaries, and Missionaries: The Failed Portuguese Dominion of the Red Sea. Northeast African Studies 1 April 2012; 12 (1): 1–28. p. 9.Tarih Enstitüsü dergisi. Turkey: İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Enstitüsü, 1974.Önalp, Ertuğrul. Osmanlının güney seferleri: XVI. yüzyılda Hint okyanusu'nda Türk-Portekiz mücadelesi. Turkey: Berikan Yayınevi, 2010.Mughul, Muhammad Yakub. Kanunî devri: Osmanlıların Hint Okyanusu politikası ve Osmanlı-Hint Müslümanları münasebetlerı, 1517-1538. Turkey: Fetih Yayınevi, 1974.R.B.Serjeant, The Portuguese Off the South Arabian Coast: Ḥaḍramī Chronicles, with Yemeni and European Accounts of Dutch Pirates Off Mocha in the Seventeenth Century, 1963, Clarendon Press, p. 57.ابن حميد الكندي, العدّة المفيدة الجامعة لتواريخ قديمة وحديثة مكتبة الإرشاد، صنعاء عام 1991م, صفحة 168. 

1548 წელს ქალაქი გოადან ჩამოსულმა დომ ალვარომ დაბომბა, თუმცა, უმნიშვნელო შედეგებით, რადგან მძიმე არტილერიის დანაკლისს განიცდიდა და დაახლოებით 40 პორტუგალიელი დაეღუპა. ცოტა ხნის შემდეგ, ორი დიდი გალიოტი მოიყვანეს ალყის გასარღვევად. პორტუგალიელებმა  ციხესიმაგრის კედლები დაანგრიეს და მოკლე დროში, გარნიზონმა სულეიმან ბინ საად ბინი გააგზავნა სულეიმან ალ-მუჰამადდთან, რომელიც თავისუფლების ითხოვდა დანებებას სანაცვლოდ. პორტუგალიელები ციხესიმაგრეში 7 აპრილს შეიჭრნენ და კატირის გარნიზონი მთლიანად გაანადგურეს. ციხესიმაგრე ძმებს აფრარებს გადაეცათ და სულეიმან ბინ სადი ტყვედ წაიყვანეს გოაში.

მოგვიანებით, ალ-შიჰრი გახდა კუაიტის სასულთნოს სამიდან ერთ-ერთი ძირითადი ქალაქი (მუკალასა და შიბამის გარდა), სანამ ერთიანი იემენი ჩამოყალიბდებოდა.

კარსტენ ნიბური ალ-შირს ეწვია მე-18 საუკუნეში.

იემენელები, რომლებიც ემიგრირდნენ აღმოსავლეთ აფრიკაში, მათი მემკვიდრეები ცნობილი არიან შიჰირისის სახელით, რადგან მათგან უმეტესობა გადაადგილდებოდა ალ-შიჰრის პორტის გავლით.

 სქოლიო 

 დამატებითი ლიტერატურა 

 Serjeant, R. B. "The Ports of Aden and Shihr (Mediaeval period)". Recueils de la Société Jean Bodin 32 (1974): 207–224.

 ინტერნეტ-რესურსები 

 Official Website of the Al-Qu'aiti Royal Family of Hadhramaut 

კატეგორია:იემენის ქალაქები