მოხატული ჭურჭელი შაჰთახთიდან

მოხატული თიხის ჭურჭელი სოფელ შაჰთახთიდან () — ძვ.წ. II ათასწლეულის კერამიკული ნაწარმი, აღმოჩენილი1936 წელს აზერბაიჯანის ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის სოფელ შაჰთახთის მახლობლად სამარხში. ჭურჭელი წითლად არის შეღებილი და დაფარულია სამი დეკორატიული სარტყლით. დღეს ის გამოფენილია ბაქოს აზერბაიჯანის ისტორიის მუზეუმშიVitrin 11.

 აღმოჩენა 
1936 წელს სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აზერბაიჯანის ფილიალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ ნახიჩევანის ასსრ-ში გათხრები აწარმოა, მათ შორის სოფელ შაჰთახთის მიმდებარე ტერიტორიაზე. გიავურყალას ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე სამარხში, რომელიც დაფარული იყო ფილებით ორ რიგად (ზომით 1,2 × 1 მ, სისქით 30-40 სმ), არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს 30 თიხის ჭურჭელი. სამარხი მდებარეობდა 7,7 მ დიამეტრის ქვის წრეში და შეიცავდა ცხენის ჩონჩხსაც. 30 ჭურჭლიდან მხოლოდ ერთი იყო მოხატულიАлекперов А. Крашеная керамика Нахичеванского края и Ванское царство // Советская археология. — 1937. — № 4..

 აღწერა 
ჭურჭელი კარგად გამომწვარი წითელი თიხისგანაა დამზადებული. მას აქვს დაბალი კისერი, უკან შემობრუნებული რგოლი და ბრტყელი ძირი, სახელურების გარეშე. არქეოლოგ ოსმან აბიბულაევის მონაცემებით, ჭურჭლის სიმაღლეა 49,8 სმ, ფსკერის დიამეტრი 15 სმ, კორპუსი 55,6 სმ, რგოლი 19,2 სმАбибуллаев О. А. Материалы Шахтахтинского погребения // Известия АН Азерб. ССР. — 1961. — № 5. — С. 27—37..

ჭურჭლის მთელი ზედაპირი წითლადაა შეღებილი, სადაც კისერი და ქვედა ნაწილი უფრო მუქია, ვიდრე შუა ნაწილი. შუა ნაწილი დაფარულია სამი დეკორატიული სარტყლით:

 პირველი სარტყელი (7,5 სმ სიგანის) შეიცავს ბატებისა და გედების მუქ წითელ და შავ გამოსახულებებს
 მეორე სარტყელი (16 სმ სიგანის) ასახავს „მებრძოლი ცხოველების“ სცენებს, სადაც მტაცებელი ცხოველები და ფრინველები თავს ესხმიან გარეულ თხებს, ვირს, ხარსა და ბიზონს
 მესამე სარტყელი (3,5 სმ სიგანის) შედგება გადაკვეთილი ზოლებისგან შექმნილი გეომეტრიული ორნამენტისგან.

 დათარიღება 
სხვადასხვა მეცნიერი ჭურჭელს განსხვავებულად ათარიღებს:

 ლეონიდ ბრეტანიცკი და ბორის ვაიმარნი - ძვ.წ. II ათასწლეულის შუა წლები
 ვლადიმერ შლეევი და ბორის პიოტროვსკი - ძვ.წ. II ათასწლეულის ბოლო
 ოსმან აბიბულაევი - ძვ.წ. XIII-XII საუკუნეები
 ნასირ რზაევი - ძვ.წ. XVIII-XVII საუკუნეები

 მნიშვნელობა 
ხელოვნების ისტორიკოსების ლეონიდ ბრეტანიცკისა და ბორის ვაიმარნის აზრით, ეს კარგად შემონახული დიდი ჭურჭელი „ძველი აზერბაიჯანის კერამიკული ნაწარმის დამახასიათებელ და ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ ნიმუშს“ წარმოადგენს. ჭურჭელზე დიზაინის ფორმა, შეღებვა და განლაგება მსგავსია ყიზილ-ვანგის სამარხში აღმოჩენილი ჭურჭლისა, თუმცა განსხვავდება ზომითა და დიზაინის დეტალებითРзаев Н. И. Некоторые вопросы искусства Азербайджана древнего периода (VIII—I тысячелетия до н. э.) // Исследования и материалы по архитектуре и искусству Азербайджана. — Баку: Издательство АН Азерб. ССР, 1966..

 სქოლიო 

კატეგორია:აზერბაიჯანის არქეოლოგია