პატრიცია ბათი

პატრიცია ერა ბათი ( ; დ. 4 ნოემბერი, 1942 ; ნიუ – იორკი, აშშ – გ. 30 მაისი , 2019 ; სან ფრანცისკო ) — ამერიკელი ოფთალმოლოგი და ჰუმანიტარი.  გამოიგონა რამდენიმე მეთოდი  სიბრმავის თავიდან ასაცილებლად.

პირველი აფროამერიკელი ქალი, რომელმაც დაასრულა რეზიდენტურა ოფთალმოლოგიაში,  მუშაობდა UCLA-ს სამედიცინო ცენტრის ქირურგად და მიიღო სამედიცინო პატენტი.

სიბრმავის პრევენციის მიზნით დააარსა არაკომერციული ამერიკული ინსტიტუტი  ვაშინგტონში. 1983  წელს დაინიშნა  Ronald Reagan UCLA Medical Center - ის ოფთალმოლოგიის კათედრის პედაგოგად. 1986 წელს გამოიგონა კატარაქტის სამკურნალო ახალი მოწყობილობა Laserphaco ზონდი და მეთოდი.

 ბიოგრაფია 
დაიბადა 1942 წლის 4 ნოემბერს ჰარლემში ( ნიუ-იორკი, აშშ ).  მამა — რუპერტ ბათი იყო  ტრინიდადელი ემიგრანტი, გაზეთის მიმომხილველი, საზღვაო ქვეითი და პირველი შავკანიანი მამაკაცი, რომელიც მუშაობდა მემანქანედ  ნიუ-იორკის მეტროში, ხოლო დედა— გლედისი — წარმოშობით აფრიკელი მონებისა და ძირძველი ამერიკელი  ჩეროკების შთამომავალი. მამა ქალიშვილს უყვებოდა საინტერესო ამბებს  მოგზაურობისა და სხვადასხვა კულტურების შესახებ. დიასახლისმა დედამ კი პატარაობიდანვე გაუღვიძა პატრიციას მეცნიერებისადმი ინტერესი: აჩუქა მას ქიმიური მოწყობილობების ნაკრები.

გოგონა გულმოდგინედ იყო დაკავებული ინტელექტუალური საქმიანობით. უკვე 16 წლის ასაკში გახდა ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვანთაგან, ვინც სარგებლობდა კიბოს კვლევის სემინარებზე დასწრების უფლებით, რომელსაც აფინანსებდა ეროვნული სამეცნიერო ფონდი. 

ფრანგი ნობელის პრემიის ლაურეატის ალბერტ შვაიცერის მედიცინაში შრომით შთაგონებულმა პატრიციამ მოითხოვა და მოიპოვა ეროვნული სამეცნიერო ფონდის სტიპენდია. პროგრამის დირექტორზე შთაბეჭდილება მოახდინა ბათის შესაძლებლობებმა, საბოლოოდ კი მისი კვლევის შედეგები მან შეიტანა სამეცნიერო ნაშრომში, რომელიც მოგვიანებით  წარადგინა კონფერენციაზე. 

პატრიციას აღმოჩენები ასევე გაიზიარეს კვების საერთაშორისო მეხუთე კონგრესზე 1960 წლის შემოდგომაზე. პატრიციას კვლევა ასევე დამსახურებულად მოხვდა მოხვდა ნიუ-იორკ თაიმსის პირველ გვერდზე.  

საშუალო სკოლის დამთავრებიდან ორი წლის შემდეგ პატრიცია შევიდა ჰანთერ კოლეჯში, სადაც მიიღო ბაკალავრის ხარისხი 1964 წელს. შემდეგ სწავლა განაგრძო ვაშინგტონში ჰარვარდის უნივერსიტეტის სამედიცინო კოლეჯში სამედიცინო ხარისხის მოსაპოვებლად. კოლეჯის წარჩინებით დამთავრების შემდეგ, პატრიცია 1968-1969 წლებში სტაჟირებას გადიოდა ჰარლემის ჰოსპიტალში. მან  მიიღო სტიპენდია ოფთალმოლოგიაში კოლუმბიის უნივერსიტეტიდან. 1969-1970 წლებში სტაჟირების დასრულების შემდეგ ბათმა დაასრულა რეზიდენტურა ნიუ-იორკის უნივერსიტეტში 1970-1973 წლებში, სადაც ის იყო პირველი აფრო-ამერიკელი რეზიდენტი ოფთალმოლოგიაში. მალე პატრიცია დაქორწინდა და შეეძინა ქალიშვილი ერაკა (1972). 

სტაჟირების დროს ბათის ყურადღება მიიქცია იმ ფაქტმა, რომ ჰარლემის კლინიკაში, პაციენტების ნახევარი ბრმა ან მხედველობა დაქვეითებული იყო. კოლუმბიის კლინიკაში კი ძალიან ცოტა პაციენტს ჰქონდა მხედველობის პრობლემა. ამ დაკვირვებამ მას ბიძგი მისცა,  გაეტარებინა რეტროსპექტული ეპიდემიოლოგიური კვლევა. შედეგად დადასტურდა, რომ სიბრმავის შემთხვევები უფრო ხშირად  შავკანიანებში იყო გავრცელებული, ვიდრე თეთრკანიანებში. პატრიციამ დაასკვნა, რომ შავკანიანებში მხედველობის პრობლემის მაღალი მაჩვენებელი გამოწვეული იყო თვალის მოვლის ხელმისაწვდომობის ნაკლებობით. მან წარმოადგინა ახალი დისციპლინა, რომელიც ცნობილია საზოგადოებრივი ოფთალმოლოგიის სახელით და ამჟამად ფართოდაა გავრცელებული მთელ მსოფლიოში.  საზოგადოებრივი ოფთალმოლოგია აერთიანებდა საზოგადოებრივი ჯანდაცვის, მედიცინისა და კლინიკური ოფთალმოლოგიის ასპექტებს, რათა პირველადი დახმარება გაეწიათ საჭიროების მქონე მოსახლეობისთვის. მოხალისე თვალის ექიმები სტუმრობდნენ ხანდაზმულთა და ბავშვთა ცენტრებს  მხედველობის სკრინინგის ჩასატარებლად კატარაქტის, გლაუკომის და სიცოცხლისთვის საშიში თვალის დაავადებების გამოვლენის მიზნით.  ამ დახმარებამ გადაარჩინა მრავალი ადამიანის მხედველობა, რომელთა პრობლემები სხვაგვარად ვერ მოგვარდებოდა.

ბათი კითხულობდა საერთაშორისო კლასის ლექციებს. მან  დაწერა 100-ზე მეტი სტატია.

 ოფთალმოლოგია 
1973 წელს პატრიცია ბათი გახდა პირველი აფრო-ამერიკელი ქალი, რომელმაც დაასრულა რეზიდენტურა ოფთალმოლოგიაში   . მომდევნო წელს იგი გადავიდა კალიფორნიაში ჩარლზ რ. დრიუს უნივერსიტეტში და ლოს-ანჯელესის კალიფორნიის უნივერსიტეტში ქირურგიის ასისტენტ პროფესორად.  

1975 წელს ბათი გახდა პირველი ქალი პედაგოგი  ოფთალმოლოგიის კათედრაზე ჯულ სტეინის თვალის ინსტიტუტში კალიფორნიის უნივერსიტეტში, ლოს ანჯელესში.

1976 წელს ბათმა დააარსა სიბრმავის პრევენციის ამერიკული ინსტიტუტი, რომლის დადგენილებით „მხედველობა ადამიანის ძირითადი უფლებაა.“ 1983 წლისთვის ბათმა ხელი შეუწყო UCLA-ს ოფთალმოლოგიური რეზიდენტურის სასწავლო პროგრამის შექმნას, რომელსაც თავად ხელმძღვანელობდა. იგი გახდა პირველი ქალი ქვეყანაში, რომელსაც ეკავა ხსენებული პოზიცია.

 ჰუმანიტარული სამუშაო 
ბათმა 1976 წელს  ამერიკელ ფსიქიატრთან და საზოგადოების ორგანიზატორ ალფრედ ქენონთან  და ნიგერიაში დაბადებულ პედიატრ და ადამიანის უფლებათა დამცველთან აარონ იფეკვუნიგვესთან ერთად დააარსა სიბრმავის პრევენციის ამერიკულ ინსტიტუტი (AIPB).  პრინციპით, რომ „მხედველობა ადამიანის ძირითადი უფლება იყო“. ამ ორგანიზაციის მეშვეობით ბათი მთელი მსოფლიოს მასშტაბით ახალშობილებს აწვდიდა უფასო თვალის წვეთებს, ვიტამინებს და ვაქცინებს  სიბრმავის გამომწვევი დაავადებების, მათ შორის წითელას პრევენციისთვის. პატრიცია მოგზაურობდა მსოფლიოში, ატარებდა ოპერაციებს, კითხულობდა ლექციებს კოლეჯებში.

პატრიციასთვის „საუკეთესო მომენტი“ დადგა ჩრდილოეთ აფრიკაში ჰუმანიტარული მისიის დროს: მან კერატოპროთეზის ჩანერგვით აღუდგინა მხედველობა ქალს, რომელიც 30 წლის განმავლობაში უსინათლო იყო.  როგორც თავად განაცხადა:  

 გამოგონებები 
1981 წელს ბათი შეუდგა მუშაობას თავის ყველაზე ცნობილ გამოგონებაზე: Laserphaco Probe (1986).   ლაზერული ტექნოლოგიის გამოყენებით მეცნიერმა შექმნა მოწყობილობა კატარაქტის ნაკლებად მტკივნეული და ზუსტი მკურნალობისთვის. მეცნიერმა მოწყობილობის პატენტი 1988 წელს მიიღი. Patricia E. Bath, US Patent 4,744,360 , Apparatus for ablating and removing cataract lenses, issued May 17, 1988 (filed Dec. 18, 1986). Retrieved February 24, 2019 იგი  გახდა პირველი აფრო-ამერიკელი ქალი ექიმი, რომელმაც მიიღო პატენტი სამედიცინო მიზნებისთვის ( ასევე ჰქონდა პატენტები იაპონიაში, კანადასა და ევროპაში)  . Laserphaco ზონდის გამოყენებით ბათმა შეძლო მხედველობის აღდგენაში დახმარებოდა 30 წლით ადრე მხედველობა დაკარგულ პირებსაც. 1993 წელს ბათმა დატოვა თანამდებობა UCLA-ს  სამედიცინო ცენტრში და გახდა მისი სამედიცინო პერსონალის დამსახურებული წევრი. იმავე წელს დაასახელეს „ჰოვარდის უნივერსიტეტის აკადემიური მედიცინის პიონერად.“  

 გარდაცვალება 
ბათი გარდაიცვალა 2019 წლის 30 მაისს, 76 წლის ასაკში კალიფორნიის უნივერსიტეტში, სან-ფრანცისკოს სამედიცინო ცენტრში სიმსივნისგანგამოწვეული გართულებების შედეგად.

 სქოლიო 

კატეგორია:დაბადებული 7 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1942
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2019
კატეგორია:ჰანტერის კოლეჯის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ჰოვარდის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები

კატეგორია:ოფთალმოლოგია
კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები