ზილქალე

ზილქალე () ასევე ცნობილია, როგორც ზირქალე () — ციხესიმაგრე, რომელიც მდებარეობს რიზეს პროვინციის ჩამლიჰემშინის რაიონში, ფირტინას ხეობაში. თავდაპირველი ციხესიმაგრის აგების თარიღი ზუსტად არ არის ცნობილი.

ციხესიმაგრე, რომელიც აშენდა XIV ან XV საუკუნეებში, გამოიყენებოდა 1800-იანი წლების ბოლომდე. იგი შედგება რვა კოშკისა და ერთი სათვალთვალო კოშკისგან. თავდაცვითი თხრილის მდგომარეობაში მყოფ ზილის ხევში კიბით ჩადიან. ციხე პირველი ხარისხის არქეოლოგიური ძეგლის ტერიტორიაზე მდებარეობს.

მდებარეობა
განთავსებულია ჩამლიჰემშინიდან 12 კმ-ით სამხრეთით, ავუპის მთაზე. ციცაბო კლდოვანი მასივი, რომელზეც ციხეა აშენებული, ზღვის დონიდან 750 მეტრზე, ხოლო მდინარის კალაპოტიდან დაახლოებით 100 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს.

ისტორია
ციხე, რომლის მშენებლობის თარიღი ზუსტად არ არის ცნობილი, ბრიტანელი ისტორიკოსის ენტონი ბრაიერის ვარაუდით, უნდა აშენებულიყო ტრაპიზონის იმპერიის პერიოდში, უშუალოდ ცენტრალური ხელისუფლების ან იმპერიასთან დაკავშირებული ადგილობრივი ფეოდალების მიერ.According to Anthony Bryer, it is an Armenian chapel and built for Empire of Trebizond for local Lord of Hamshenis, Arhakel. BRYER A. & WINFIELD D. (1985), Byzantine Monuments and Topography of the Pontos. Dumbarton Oaks Centre Studies. 2 vol. Washington p. 348 მინას ბჟიშკიანი, რომელიც ცნობილია თავისი ნაშრომით შავი ზღვის სანაპიროების ისტორიასა და გეოგრაფიაზე, აღწერს თავის დაკვირვებებს: „კლდეზე მდებარე და ზილქალედ წოდებულ ძველ ციხეში არის გასაოცარი თაღოვანი შენობები და დიდი კოშკი. ციხის ქვედა ნაწილი გრძელდება მთების თავზე სხვა ციხეებამდე და ფირტინას ხევამდე, სადაც ძველი ეკლესიის ნანგრევებია“, თუმცა არ იძლევა ინფორმაციას ციხის ისტორიის შესახებ.

თავდაპირველი სახელი „ზირ ქალე“, რაც ნიშნავს „ქვედა ციხეს“, ხალხის მეტყველებაში გადაიქცა „ზილ ქალედ“. ციხე, ერთი შეხედვით, იმავე რაიონში მდებარე ვაროში ციხესთან და პაზარის ციხესთან ერთად, ერთი და იმავე ხელით შექმნილი და ერთი და იმავე მიზნით აშენებული შთაბეჭდილებას ქმნის.

ციხესიმაგრე, რომელიც უზრუნველყოფდა უსაფრთხოებას ბაიბურთამდე მიმავალ მნიშვნელოვან შუა საუკუნეების საქარავნო გზაზე, გამოიყენებოდა ძირითადად გენუელების, ასევე ბერძნების და ოსმალების მიერ 1800-იანი წლების ბოლომდე. 1871 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში აღნიშნულია, რომ ამ რეგიონში იყო ორი დანგრეული ციხესიმაგრე სახელებით „კალე-ი ბალა“ და „ზირ“. 1979 წელს ციხეში ნაპოვნი ორი სპილენძის ხელის ქვემეხი, 26 სმ სიგრძის და 4-4 ½ სმ დიამეტრის, ტრაპიზონის მუზეუმში განათავსეს.

ციხესიმაგრეს რესტავრაცია ჩაუტარდა 2008-2010 წლებში. რესტავრაციის შემდეგ მან ტურისტული მიმზიდველობა შეიძინა. 2013 წელს აქ გამართულმა  პიანისტ თულუიჰან უღურლუს კონცერტმა გაზარდა შენობის ცნობადობა.

სტრუქტურა
ციხე შედგება გარე კედლებისგან, შუა კედლებისგან და შიდა ციხესიმაგრისგან. ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე ბილიკით შესაძლებელია მისვლა გარე კედლების კარიბჭემდე. შუა ციხეში სამი მნიშვნელოვანი ნაგებობაა: მცველთა შენობა, სამლოცველო და მთავარი კოშკი. ივარაუდება, რომ ოთხსართულიანი კოშკის ხის შიდა კონსტრუქცია დროთა განმავლობაში დალპა და განადგურდა. ბრაიერის აზრით, ჩრდილოეთის კედელთან მიბმული ოთახი მართკუთხა აფსიდით წარმოადგენს სამლოცველოს.RYER A. & WINFIELD D. (1985), Byzantine Monuments and Topography of the Pontos. Dumbarton Oaks Center Studies. 2 vol. Washington. კოშკის ზედა ნაწილი ტერასის ფორმისაა.
350px|მინი|ცენტრი

გალერეა

ლიტერატურა
 Özhan Öztürk. Karadeniz: Ansiklopedik Sözlük. 2 Cilt. Heyamola Yayıncılık. İstanbul. 2005 ISBN 975-6121-00-9.

რესურსები ინტერნეტში
Zilkale fotoğrafları
HQ Zilkale fotoğrafları
Rize valiliği

სქოლიო

კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ციხესიმაგრეები ანბანის მიხედვით