ტე ატა

ტე ატა (სრული სახელი ტე ატა ფიშერი; , დაბადებიდან მერი ფრენსის ტომპსონი . ; დ. 3 დეკემბერი, 1895 —  გ. 25 ოქტომბერი, 1995 ) —  ამერიკელი მსახიობი და მთხრობელი. წარმოშობით ინდიელი ( ჩიკასავის ტომიდან).

სახელი გაითქვა მკვიდრი ამერიკელების ისტორიების მოყოლით. 1930-იან წლებში ინდიელი ამერიკელების სახელით ესწრებოდა პრეზიდენტ ფრანკლინ რუზველტის სახელმწიფო ვახშმებს. 1957 იგი წელს შეიყვანეს ოკლაჰომას დიდების დარბაზში. 1987 წელს უწოდეს ოკლაჰომას პირველი სახელმწიფო საგანძური, ხოლო 1990 წელს შეიყვანეს  ჩიკასავის ხალხების დიდების დარბაზში (Chickasaw Nation of Fame Hall). 

 ბიოგრაფია 
მერი ფრენსის ტომპსონი დაიბადა 1895 წლის 3 დეკემბერს  ჩიკასავის ინდიელთა ტომის ემეტეს დასახლებაში (ახლანდელი ქალაქი ტიშომინგო, ჯონსტონის ოლქი ოკლაჰომას შტატში) თომას და ბერტი ტომპსონების ოჯახში. სახელი ტე ატა (ახალზელანდიელთა მაორის ენაზე ნიშნავს „ დილას“  )  ბავშვობაში დაარქვა  უცნობმა პირმა. მისი ბიძა დუგლას ჯონსტონი  იყო ჩიკასავის ხალხების უკანასკნელი მმართველი.  

 განათლება 
დაწყებითი განათლება მიიღო  თავისი ტომის ადგილობრივ სკოლაში და ორი წლის შემდეგ გაგზავნეს ჩიკასავის გოგონათა პანსიონში — ბლუმფილდის აკადემიაში ( Bloomfield Academy). იქ გაიცნო მასწავლებელი მიურიელ რაიტი, რომელიც მოგვიანებით მისთვის მისაბაძი მაგალითი გახდა. საშუალო სკოლა დაამთავრა ტიშომინგოში და მიიღო წოდება salutatorian. 1915 წლის შემოდგომაზე ტე ატამ სწავლა გააგრძელა ოკლაჰომას კოლეჯში (ახლანდელი  ოკლაჰომას მეცნიერების და ხელოვნების უნივერსიტეტი —USAO, აშშ) ქალაქ ჩიკაშეიში, რომელიც დაამთავრა 1919 წელს. კოლეჯში სწავლის დროს მუშაობდა ადგილობრივ თეატრში თეატრის ინსტრუქტორ ფრენსის დევისის ასისტენტად. იქ პირველად  ეზიარა სასცენო ხელოვნებას.

 საქმიანობა 
ფრენსის დევისმა შესთავაზა ტე ატას ოკლაჰომას ქალთა კოლეჯში აუდიტორიის წინაშე გამოსულიყო და მოეყოლა ისტორიები ძირძველი ამერიკელების შესახებ. სწავლის ბოლო წელს იგი ასრულებდა სიმღერებს და ყვებოდა ისტორიებს ინდიელთა სხვადასხვა ტომების შესახებ. ტე ატა კარგად მიიღო აუდიტორიამ. მას სთხოვეს გამოსულიყო ოკლაჰომას უნივერსიტეტში და შტატის სხვა ინსტიტუტებში. სწავლის დასრულების შემდეგ იგი მიიწვიეს შატოკუას მოძრაობაში მონაწილეობის მისაღებად  კომპოზიტორ Thurlow Lieurance- თან ერთად, რამაც ტე ატას შეერთებულ შტატების მოგზაურობის და საკუთარი საშემსრულებლო მანერის განვითარების საშუალება მისცა.

მოგვიანებით თეატრალურ ხელოვნებას ეუფლებოდა  კარნეგი მელონის უნივერსიტეტთან არსებულ თეატრში პიტსბურგში, პენსილვანია ; შემდეგ იგი გადავიდა ნიუ-იორკში, სადაც მონაწილეობა მიიღო ბროდვეის რამდენიმე სპექტაკლში, მისი ყველაზე გამორჩეული როლი იყო ანდრომაქე ევრიპიდეს ტრაგედიაში ტროელი ქალები. თუმცა, ტე ატამ გადაწყვიტა ფოკუსირება მოეხდინა სოლო სპექტაკლებზე. იგი მღეროდა  ძირძველი ამერიკელების სიმღერებს და ყვებოდა ისტორიებს მათ შესახებ. მის შემოქმედებას დიდი წარმატება ხვდა წილად. იგი მიიწვიეს ნიუ-იორკის გუბერნატორის ფრანკლინ რუზველტის სასახლეში და როდესაც რუზველტი შეერთებული შტატების პრეზიდენტი გახდა, დაესწრო პირველ სახელმწიფო ვახშამს თეთრ სახლში. 1939 წელს ტე ატა გამოვიდა ნიუ-იორკის ჰაიდ პარკში, როდესაც რუზველტები მასპინძლობდნენ ინგლისის მეფე ჯორჯ VI - ს და დედოფალ ელისაბედს. მეფემ და დედოფალმა ტე ატა  საგასტროლოდ მიიწვიეს ინგლისში.

ტე ატა ხშირად მოგზაურობდა სხვადასხვა შტატში, ასევე მოინახულა დანია, შვედეთი, ესტონეთი, ფინეთი, ინგლისი, პერუ, გვატემალა, კანადა, იუკატანი და მექსიკა.

მსახიობი გარდაიცვალა 1995 წლის 25 ოქტომბერს ოკლაჰომა სიტიში. მის ცხედარს გაუკეთეს კრემაცია და ფერფლი მიმოფანტეს მდინარე Pennington Creek-ზე ტიშომინგოში.  

 პირადი ცხოვრება 
1933 წლის 28 სექტემბერს ტე ატა ცოლად გაჰყვა დოქტორ ჯორჯ ფიშერს Bacone Indian University-დან.    ქორწილი ქალაქ მასკოგში გაიმართა. მეუღლის მეშვეობით ტე ატამ ბევრი მეგობარი შეიძინა, მათ შორის იყვნენ: პირველი ლედი ელეონორ რუზველტი, ჯიმ ტორპი და ვუდი კრამბო. გაიცნო ალბერტ აინშტაინი, ჰენრი ფორდი, ჯონ ბეროუზი,  თომას ედისონი, კლარკ ვისლერი.George Clyde Fisher

 აღიარება 
მარჯვნივ|მინი|250x250პქ| ტე ატას ძეგლი USAO-ს კამპუსში
ტე ატას გამოსვლები აღინიშნა სხვადასხვა ჯოლდოთი.

ტე ატას ცხოვრებაზე დაიწერა წიგნებში პიესებსა და ჟურნალებში. 1924 წელს მას მიეძღვნა ცალკე სტატია ქალთა ჟურნალში McCall's სერიაში Types of American Beauty.  1976 წელს იგი დასახელდა წლის ქალად ჟურნალ Ladies' Home Journal-ის მიერ.

ტბა ნიუ-იორკის შტატში ( Lake Te Ata ) ატარებს ტე ატას სახელს.

2012 წელს ტე ატას როლი შეასრულა მსახიობმა კუმიკო კონიშიმ ფილმში Hyde Park on Hudson, რომელიც მიეძღვნა  ფრანკლინ რუზველტის, მეფე ჯორჯ VI-ისა და დედოფალ ელისაბედის შეხვედრას (ისევე, როგორც 1939 წელს, ფილმშიც ტე ატა მეფის და დედოფლის წინაშე გამოდის).American Museum of Natural History Library

2016 წელს გამოვიდა ნათან ფრანკოვსკის ბიოგრაფიული ფილმი Te Ata  ( ტე ატას როლში —კორიანკა კილჩერი).

 სქოლიო 

კატეგორია:ამერიკის მკვიდრი ტომები ოკლაჰომაში
კატეგორია:დაბადებული 3 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1895
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1995
კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები