მარია გორდონი

მარია მატილდა გორდონი ( (დაბადებიდან ოგილვი, Ogilvie, დ. 30 აპრილი, 1864,  მონიმასკი, შოტლანდია  — გ. 24 ივნისი, 1939, ლონდონი ) — შოტლანდიელი და ბრიტანელი მეცნიერი. პირველი ქალი, რომელმაც მიიღო მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯში  და მიუნხენის უნივერსიტეტის დოქტორის ხარისხი გეოლოგიაში  (1900). ერთ-ერთი ყველაზე პროდუქტიული გეოლოგი მსოფლიოში XIX — XX  საუკუნეების მიჯნაზე.  ლონდონის გეოლოგიურმა საზოგადოებამ 1932 წელს მიანიჭა ლაიელის მედალი. თავგამოდებით იბრძოდა ქალთა უფლებებისა და გენდერული თანასწორობისთვის.  ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის მფლობელი(1935), ედინბურგის უნივერსიტეტის კანონისა და სამოქალაქო სამართლის საპატიო დოქტორი (1935).

 ბიოგრაფია 
მარია მატილდა ოგილვი დაიბადა 1864 წლის 30 აპრილს მონიმუსკში, აბერდინშირში. სწავლობდა   ედინბურგის სავაჭრო კომპანიის ქალთა კოლეჯში (ამჟამად მერი ერსკინის სახელობის სკოლა),    ლონდონში სამეფო მუსიკალურ აკადემიაში და ედინბურგის ჰერიოტ-ვატის უნივერსიტეტში.  1893 წელს გახდა პირველი ქალი, რომელმაც მიიღო მეცნიერებათა დოქტორის (D.Sc.) ხარისხი გეოლოგიაში ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯიდან სამხრეთ ტიროლში ვენგენისა და სან-კასიანოს ფორმაციის გეოლოგიაზე ჩატარებული სამუშაოსთვის. შმდგომში სწავლა განაგრძო მიუნხენის უნივერსიტეტში ნამარხი და თანამედროვე მარჯნების მიმართულებით. 1900 წელს მარია გახდა პირველი ქალი, რომელმაც მიიღო გეოლოგიის დოქტორის ხარისხი მიუნხენის უნივერსიტეტში.Catherine M.C. Haines. Gordon, Maria Matilda // International Women in Science: A Biographical Dictionary to 1950. — ABC-CLIO, 2001. — P. 115. — 383 p. — ISBN 978-1576070901.  

1895 წელს იგი ცოლად გაჰყვა აბერდინელ ექიმს და მისი კარიერის გულმხურვალე მხარდამჭერს ჯონ გორდონს (გ. 1919). წყვილს სამი შვილი შეეძინა. მაშინაც კი, როცა შვილების აღზრდით იყო დაკავებული,  განაგრძობდა საველე სამუშაოებს, ხშირად მარტო მოგზაურობდა მთებში, აკეთებდა დაკვირვებებს და აგროვებდა ნამარხების ნიმუშებს. მარია გორდონმა ჩაატარა კვლევები სამხრეთ ტიროლის გეოლოგიურად რთულ დოლომიტის ალპებში. ჩრდილოეთ იტალიაში მდებარე ეს მთები ამჟამად იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსით სარგებლობს და პოპულარული სათხილამურო ადგილია, მაგრამ მერი გორდონის დროს იყო შორეული და იზოლირებული რეგიონი. 

მისი ადრეული ნამუშევარი ცნობილია ქერქის ტორსიონის (crust-torsion) თეორიით. მარიამ აღმოაჩინა, რომ დოლომიტის ალპების გამორჩეული მწვერვალები წარმოიქმნება დედამიწის ქერქის ბიძგების, კეცვის და გრეხილი მოძრაობების შედეგად. მისი იდეები ეწინააღმდეგებოდა მაშინდელ გაბატონებულ შეხედულებას, რომ მწვერვალები ადრე იყო მარჯნის ატოლები უძველეს ზღვაში.  1901 წელს მარიამ ინგლისურად თარგმნა გერმანელი გეოლოგისა და პალეონტოლოგის კარლ ზიტელის ნაშრომი „Geschichte der Geologie und Paläontologie bis Ende des 19. Jahrhunderts“ (1899), რაც წარმოაფგენდა ნამდვილ საგანძურს  გეოლოგებისა და მეცნიერების ისტორიკოსებისთვის.

მომდევნო წლებში მარია გორდონმა გამოაქვეყნა 30-ზე მეტი ორიგინალური ნაშრომი ამ რეგიონის გეოლოგიის შესახებ. ზოგიერთი მათგანი ასრულებდა  სახელმძღვანელოს ფუნქციას მომავალი სამუშაოებისთვის სამხრეთ ტიროლში.  

მისმა ნამუშევრებმა მას ფართო პროფესიული აღიარება მოუტანა ჯერ ავსტრიაში, შემდეგ კი იტალიაში. ლონდონის გეოლოგიურმა საზოგადოებამ 1932 წელს მიანიჭა ლიელის მედალი. 

მთელი ცხოვრების განმავლობაში მარია გორდონი აქტიურად იბრძოდა ქალთა უფლებებისთვის,  ხელს უწყობდა ქალთა ჩართვას პოლიტიკურ ცხოვრებაში. 1916 წელს იგი აირჩიეს დიდი ბრიტანეთისა და ირლანდიის მუშა ქალთა ეროვნული კავშირის (NUWW) პრეზიდენტად (1928 წლიდან - National Council of Women of Great Britain). მარიამ დააარსა ქალთა ასოოციაცია National Women Citizens Association (NWCA, 1917–1975), რომლის პირველი მდივანი იყო ჰელენა ნორმანტონი.   

1919 წელს ქმრის გარდაცვალების შემდეგ იგი სამ შვილთან ერთად საცხოვრებლად ლონდონში გადავიდა და დედაქალაქის საზოგადოებრივი ცხოვრების აქტიური მონაწილე გახდა. იგი დაინიშნა მშვიდობის მოსამართლედ და იყო პირველი ქალი, რომელიც ხელმძღვანელობდა ლონდონის ადმინისტრაციულ სასამართლოს (Metropolitan Borough of St Marylebone) მარილებონში  ამჟამად  ვესტმინსტერი). მან 1919 წელს  ერთა ლიგაში ჩამოაყალიბა  ქალთა წარმომადგენლობის საბჭო და აირჩიეს ქალთა ასოციაციის  (National Women Citizens Association) საპატიო  პრეზიდენტად უვადოდ.Catherine M.C. Haines. Gordon, Maria Matilda // International Women in Science: A Biographical Dictionary to 1950. — ABC-CLIO, 2001. — P. 115. — 383 p. — ISBN 978-1576070901. 

ლონდონის გეოლოგიურმა საზოგადოებამ 1932 წელს მიანიჭა ლიელის მედალი. 1935 წელს გახდა  ბრიტანეთის იმპერიის დამა-კომანდორი დაუღალავი შრომისთვის ქალებისა და ბავშვთა უფლებების დასაცავად. იგი ასევე აქტიურად იყო ჩართული ისეთ  ქალთა ჯგუფებში, როგორიცაა დღესაც აქტიურად მოქმედი ქალთა საერთაშ ორისო საბჭო. 1935 წელს მიენიჭა ედინბურგის უნივერსიტეტის კანონისა და სამოქალაქო სამართლის საპატიო დოქტორის წოდება Catherine M.C. Haines. Gordon, Maria Matilda // International Women in Science: A Biographical Dictionary to 1950. — ABC-CLIO, 2001. — P. 115. — 383 p. — ISBN 978-1576070901. 

 სქოლიო 

კატეგორია:შოტლანდიელი გეოლოგები
კატეგორია:ბრიტანელი ფემინისტები
კატეგორია:ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის ქალბატონი-კომანდორები
კატეგორია:ბერლინის ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:დიდ ბრიტანეთში გარდაცვლილები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1939
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1864
კატეგორია:დაბადებული 30 აპრილი