მერიონ ვიზელი

მერიონ ვიზელი (; დ. 27 იანვარი, 1931, ვენა, ავსტრია — გ. 2 თებერვალი, 2025, გრინუიჩი, კონექტიკუტი, აშშ) - ავსტრიელ-ამერიკელი ჰოლოკოსტის გადარჩენილი, მთარგმნელი და ფილანთროპი. ის დაქორწინებული იყო მწერალსა და ჰოლოკოსტს გადარჩენილ თანამემამულეზე,1986 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატზე, ელი ვიზელზე, რომლის 14 წიგნიც მან ინგლისურად თარგმნა.  მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო მისი წიგნის „ღამეს“ თარგმნა, რომელიც ეფუძნება ჰოლოკოსტის გამოცდილებას ოსვენციმის და ბუხენვალდის საკონცენტრაციო ბანაკებში . 2001 წელს აშშ-ს პრეზიდენტმა ბილ კლინტონმა დააჯილდოვა მოქალაქის საპრეზიდენტო მედლით, ხოლო 2007 წელს საფრანგეთის პრეზიდენტმა ჟაკ შირაკმა მიანიჭა საპატიო ლეგიონის ორდენი.

ადრეული ცხოვრება
ევროპა
მერიონ ვიზელი დაიბადა მერი რენატე ერსტერის სახელით ვენაში (ავსტრია), 1931 წლის 27 იანვარს. დედამისმა ჯეტა (ჰუბელ) ერსტერმა სახელი მერი აირჩია ამერიკული კულტურის სიყვარულის გამო.  მისი მამა ემილი ფლობდა ავეჯის მაღაზიას. იგი თავდაპირველად იზრდებოდა ვენაში, მაგრამ შვიდი წლის ასაკში მისი ოჯახი იძულებული გახდა გაქცეულიყო ავსტრიიდან 1938 წლის ნაცისტური ანექსიის შემდეგ. 

მას შემდეგ, რაც ერსტერების ოჯახი პირველად გაიქცა ბელგიაში, მერიმ გადაწყვიტა, სახელი ფრანგულ/ბელგიურ სტილზე შეეცვალა და მერიონი დაირქვა. ბელგიაში ყოფნისას იგი აქტიურად იყო ჩართული ებრაელთა იატაკქვეშა მოძრაობაში.  შემდეგ ის ოჯახთან ერთად საფრანგეთში გაიქცა, მაგრამ მას შემდეგ, რაც საფრანგეთი ნაცისტებმა დაიკავეს, 1940 წელს, მერიონი ოჯახთან ერთად დააპატიმრეს გურსის (საფრანგეთი) საკონცენტრაციო ბანაკში. შემდეგ ოჯახი გაიქცა ბანაკიდან და მოახერხა მარსელში ჩასვლა, სადაც მეზობლები დაეხმარნენ. 1942 წელს მათ შეძლეს კონტრაბანდული გზით გასვლა ბაზელში (შვეიცარია), სადაც დედას ჰყავდა ნათესავი შვეიცარიის მოქალაქეობით და ოჯახი იქ ცხოვრობდა ომის დამთავრებამდე. 1949 წელში კი ნიუ-იორკში გადავიდნენ.   მგზნებარე სიონისტმა, მერიონმა მოგვიანებით თქვა: „მაშინ, 1940-იან წლებში, როცა ჩემს ოჯახს სჭირდებოდა, ჩვენ არ გვქონდა [ისრაელის სახელმწიფო] სადმე წასასვლელი. მაგრამ მე მიხარია, რომ ამჟამად არსებობს ისრაელის ძლიერი სახელმწიფო და არის საუკეთესო გარანტია მსოფლიოში იმისა, რომ აღარასოდეს განმეორდება ოსვენცემისა და სხვა ბანაკების საშინელებები“."Charity Benefit Honors Marion Wiesel On Her 90th Birthday,"  The Tennessee Tribune, February 5, 2021.

შეერთებული შტატები
ერსტერების ოჯახი ემიგრაციაში წავიდა შეერთებულ შტატებში 1949 წელს, ებრაელ იმიგრანტთა დახმარების საზოგადოების (HIAS) მეშვეობით. მერიონი სწავლობდა მაიამის უნივერსიტეტში, მაგრამ ძირითადად ცხოვრობდა ნიუ-იორკში, სადაც მუშაობდა ქარხანაში, ასევე გამყიდველად  უნივერმაღში მეხუთე ავენიუზე, მანჰეტენის ცენტრში. იგი გახდა ნაციონალური ასოციაციის წევრი ფერადკანიანთა წინსვლისთვის (NAACP) 1950-იან წლებში გამოდიოდა სამოქალაქო უფლებებისთვის ამერიკის სამხრეთში,  რასობრივი სეგრეგაციის წინააღმდეგ სამხრეთში და დისკრიმინაციის წინააღმდეგ აშშ-ში.

1950-იანი წლების ბოლოს იგი დაქორწინდა ფ. პიტერ როუზზე, უძრავი ქონების ბიზნესმენზე, რომელიც მისი პირველი ქმარი იყო. Berger, Joseph (2023). Elie Wiesel: Confronting the Silence. Jewish Lives. მათ  შეეძინათ ქალიშვილი ჯენიფერი. მოგვიანებით ისინი განქორწინდნენ.

მოგვიანებით ცხოვრება
1960-იანი წლების ბოლოს, როდესაც იგი ცნობილი იყო როგორც მერიონ ერსტერ როუზი, მან მანჰეტენში, ნიუ-იორკში გამართულ სადილზე,  გაიცნო რუმინული წარმოშობის ამერიკელი მწერალი, პროფესორი, პოლიტიკური აქტივისტი და ჰოლოკოსტის გადარჩენილი თანამემამულე ელი ვიზელიHeather Lehr Wagner (2013). Elie Wiesel, Messenger for Peace. იმ დროს ის იყო ახალგაზრდა ქალიშვილის დედა და განქორწინების პროცესში იყო. იგი თავისუფლად ფლობდა ხუთ ენას.  ელი ვიზელი თავის მემუარებში წერდა: „არ ვიცოდი, რა მეჩვენებოდა ყველაზე გასაოცარი მასში: მისი თვისებების დელიკატურობა, სიტყვების ბრწყინვალება თუ ხელოვნების, მუსიკისა და თეატრის ღრმა ცოდნა.“  პირველ პაემანზე მათ განიხილეს ფრანგული ლიტერატურა.

ისინი დაქორწინდნენ 1969 წლის 2 აპრილს იერუსალიმის ძველ ქალაქში, აღმოსავლეთ იერუსალიმში. ავტორი ჯოზეფ ბერგერი ელი დიზელის ბიოგრაფიაში: სიჩუმის წინააღმდეგ (2023) წერდა: „ვარსკვლავების განლაგებაში, რომელმაც ხელი შეუწყო ვიზელის საერთაშორისო ხატად ქცევას, მისი ქორწინება მარიონთან ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო“. ისინი ცხოვრობდნენ მანჰეტენის ზემო დასავლეთ მხარეს და სახლში ფრანგულად საუბრობდნენ.  

1972 წლის 6 ივნისს მათ ეყოლათ ვაჟი, შლოიმე ელიშა ვიზელი. შლოიმე მას მამის პაპის ხსოვნის გამო დაარქვეს, რომელიც მოკლეს ბუხენვალდში ჰოლოკოსტის დროს და ელისა ნიშნავს „ღმერთი ხსნაა“. ელი ვიზელი წერდა, რომ მათი შვილის დაბადება „სამუდამოდ მონიშნავს ჩემს არსებობას. პატარა მეგობარი დედის მკლავებში გაანათებს ჩვენს ცხოვრებას“.

მარიონ ვიზელი გარდაიცვალა თავის სახლში გრინუიჩში (კონექტიკუტი, აშშ), 2025 წლის 2 თებერვალს, 94 წლის ასაკში.

კარიერა
მინი| მარიონი და ელი ვისელი (ცენტრი) შეხვდნენ აშშ-ს ვიცე-პრეზიდენტს დიკ ჩეინს და მეორე ლედი ლინ ჩეინს გალიციის ებრაულ მუზეუმში 2005 წელს.
მერიონმა პროფესიონალურად თარგმნა ქმრის 14 წიგნი ინგლისურად (ორიგინალური ფრანგულიდან). მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო 2006 წელს მისი წიგნის „ღამე“-ს თარგმანი, რომელიც ეფუძნებოდა ჰოლოკოსტის გამოცდილებას ოსვენციმის და ბუხენვალდის საკონცენტრაციო ბანაკებში 1944–45 წლებში, წიგნის თარგმნის შემდეგ გაიყიდა მისი სამი მილიონი ეგზემპლარი. გარდა ამისა, იგი ურჩევდა და წვრთნიდა ქმარს საჯარო გამოსვლებისთვის, რომელთა შორის ყველაზე ხშირი სატელევიზიო ინტერვიუები იყო.

მან ასევე დაარედაქტირა To Give Them Light (1993), რუს-ამერიკელი ფოტოგრაფის რომან ვიშნიაკის სურათების კოლექცია აღმოსავლეთ ევროპის ებრაელების მეორე მსოფლიო ომამდე. გარდა ამისა, მან დაწერა, მოთხრობა და იყო პროდიუსერი  დოკუმენტური ფილმისა „ღამის ბავშვები“ (1999), 1.3 მილიონი ბავშვის შესახებ, რომლებიც მოკლეს ჰოლოკოსტის დროს. იგი ასევე აწარმოებდა სატელევიზიო გადაცემებს, რომელშიც შედიოდა „ელი ვიზელის სამყარო“, „ოსლოს კონცერტი: მშვიდობის პატივი“ და „პასექის ჰაგადა“. "Marion Weisel, translator, activist and wife of Elie Wiesel dies at 94," The Jewish Chronicle, February 3, 2025. იგი იყო შეერთებული შტატების ჰოლოკოსტის მემორიალური მუზეუმის დამფუძნებელი თავმჯდომარე, რომელიც დაარსდა 1993 წელს. 

ფილანტროპია
მინი|180x180პქ| 1981 წელს ბერგენ ბელსენის საკონცენტრაციო ბანაკში ჰოლოკოსტის გადარჩენილების კონვენციაზე
1986 წელს ვიზელებმა გამოიყენეს იმ წელს ელის ნობელის მშვიდობის პრემიიდან მიღებული თანხა ელი ვიზელის კაცობრიობის ფონდის დასაარსებლად, რომელიც ებრძვის დისკრიმინაციას და უსამართლობას, ხელს უწყობს საერთაშორისო დიალოგს და ასწავლის ბავშვებს არ იყვნენ გულგრილები სხვების ტანჯვის მიმართ. ფონდი გახდა მისი სრულ განაკვეთზე სამუშაო და იგი მსახურობდა ვიცე-პრეზიდენტად.  

როგორც აღმასრულებელი დირექტორი და თავმჯდომარე, ის ხელმძღვანელობდა ბეიტ ციპორას ცენტრებს (რომელიც ეწოდა ელი ვიზელის უმცროსი დის ციპორას, რომელიც შვიდი წლის ასაკში მოკლეს ოსვენციმში) ისრაელში, როგორც ფონდის მუშაობის ნაწილი.  ისინი ყოველწლიურად უწევენ სწავლას და დახმარებას ეთიოპიური წარმოშობის 1000-ზე მეტ ებრაელ ბავშვს, რომლებიც ისრაელის საზოგადოებაში ინტეგრაციის გამოწვევის წინაშე დგანან.  

ჯილდოები და აღიარება
1990 წელს ვიზელმა მიიღო ჰუმანური წერილების დოქტორის საპატიო ხარისხი ბოსტონის უნივერსიტეტიდან. 1995 წელს მან მიიღო საპატიო დოქტორის ხარისხი ბარ ილანის უნივერსიტეტში. 

1987 წელს საფრანგეთმა დააჯილდოვა ხელოვნებისა და ლიტერატურის ორდენით. 1991 წელს საფრანგეთის პრეზიდენტმა ფრანსუა მიტერანმა მას საპატიო ლეგიონის ორდენი (Chevalier) გადასცა. 2000 წელს საფრანგეთის პრეზიდენტმა ჟაკ შირაკმა მიანიჭა მას საპატიო ლეგიონის ოფიცრის წოდება, ხოლო 2007 წელს — საპატიო ლეგიონის მეთაურის."Marion Wiesel's Living Legacy,"  Holocaust Documentation and Education Center, January 26, 2021.

2001 წელს პრეზიდენტმა ბილ კლინტონმა მას მოქალაქის საპრეზიდენტო მედალი გადასცა. მედალი მიენიჭება შეერთებული შტატების პრეზიდენტის მიერ აშშ-ის მოქალაქეებს აღიარების მიზნით, რომლებმაც შეასრულეს სამაგალითო ღვაწლი ერისთვის. როდესაც  მედალი გადასცა, პრეზიდენტმა კლინტონმა თქვა, რომ მას აჯილდოებდა მისი „იმედის მისიისთვის სიძულვილის წინააღმდეგ, სიცოცხლისთვის სიკვდილის წინააღმდეგ, სიკეთის გამარჯვებისთვის ბოროტებაზე“ და აღნიშნა, რომ ჰოლოკოსტის გამოცდილებიდან მან „შეიძინა გამბედაობა, რათა სიცოცხლე მიეძღვნა სხვებისთვის, განსაკუთრებით ბავშვებისთვის, სიძულვილის, შეუწყნარებლობისა და რასიზმის ადამიანური ღირებულების შესახებ“.

2013 წელს მან და ელი ვიზელმა მიიღეს ებრაელთა მსოფლიო კონგრესის თეოდორ ჰერცლის პრემია სიცოცხლის მიღწევებისთვის. ჯილდო მათ აშშ-ის ყოფილმა სახელმწიფო მდივანმა ჰილარი კლინტონმა გადასცა, რომელმაც განაცხადა, რომ ვიზელებმა „გადამწყვეტი როლი ითამაშეს შოაჰების საზოგადოების ცნობიერებაში მოყვანაში და იმუშავეს მთელ მსოფლიოში ჩაგრული და მარგინალიზებული მოსახლეობის ტანჯვისადმი გულგრილობის დასაძლევად: საბჭოთა ებრაელები, მისკიტო ინდიელები, ლტოლვილები კამბოჯიდან, პატიმრები ყოფილი იუგოსლავიიდან, გენოციდის მსხვერპლები დარფურში“.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 27 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1931
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2025
კატეგორია:ნიუ-იორკელი მწერლები
კატეგორია:საპატიო ლეგიონის ორდენის ოფიცერები
კატეგორია:ხელოვნებისა და ლიტერატურის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საპატიო ლეგიონის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ამერიკელი ქველმოქმედები
კატეგორია:ამერიკელი ადამიანის უფლებების დამცველი აქტივისტები
კატეგორია:აფრო-ამერიკელების სამოქალაქო უფლებების დამცველი აქტივისტები