დორა მაარი

დორა მაარი , ნამდვილი სახელი ჰენრიეტ თეოდორა მარკოვიჩი, დ. 22 ნოემბერი, 1907, ტური, საფრანგეთი — გ. 16 ივლისი, 1997, პარიზი) — ფრანგი მხატვარი და ფოტოგრაფი.

ბიოგრაფია და შემოქმედება
დორა მაარი ტურინელი ფრანგი დედის და ხორვატიული წარმოშობის არქიტექტორის ქალიშვილია, ის გაიზარდა არგენტინაში.

1920 წელს ჩავიდა პარიზში, შეისწავლა მხატვრობა, შემდეგ ფოტოგრაფია, გაიცნო ბრასსაი, ანრი კარტიე-ბრესონი და დაუახლოვდა სიურეალისტებს (ანდრე ბრეტონი, ჟორჟ ბატაი და სხვ.). ის მენ რეის ასისტენტი იყო და 1935 წელს გახსნა საკუთარი ფოტოსტუდია. მისი ფოტომონტაჟი „პაპა უბუ“ (1936) სიურეალისტური ხელოვნების ერთგვარ სავიზიტო ბარათად იქცა.

1936 წელს პარიზულ კაფე Deux Magots-ში პოლ ელუარმა მაარი გააცნო პაბლო პიკასოს, რომლის მეგობარი, მოდელი და მუზა გახდა იგი 9 წლის განმავლობაში. მაარი ბევრ ფოტოს უღებდა პიკასოს (განსაკუთრებით გერნიკაზე მუშაობის პერიოდში) და მისი გავლენით მხატვრობას მიუბრუნდა. პიკასო ხშირად ქმნიდა სევდიანი მაარის ნახატებს, მის ნამუშევრებში ის სამუდამოდ რჩებოდა „მტირალ ქალად“.

1945 წელს, პიკასოსთან განშორების შემდეგ, მაარმა გადაიტანა მძიმე ფსიქიკური კრიზისი და მკურნალობდა ფსიქიატრიულ კლინიკაში ჟაკ ლაკანთან. მისი ნახატების გამოფენის შემდეგ (1957), იგი მრავალი წლის განმავლობაში იკეტებოდა საკუთარ ბინაში, წერდა ლექსებს და ნახატებს და თითქმის დავიწყებას მიეცა.

მაარის ფერწერული მემკვიდრეობა, რომელიც მაღალ დონეზე შეაფასა საზოგადოებამ და კრიტიკოსებმა, სრულად იყო წარმოდგენილი მხოლოდ გარდაცვალების შემდგომ რეტროსპექტულ გამოფენაზე (1999).

2019 წელს (5 ივნისი — 29 ივლისი) პომპიდუს ცენტრმა წარმოადგინა დორა მაარის ნამუშევრების უდიდესი გამოფენა (ოთხასზე მეტი ფოტო და ნახატი), რომელიც საშუალებას გვაძლევს მივყვეთ მხატვრის გზას მისი პირველი სარეკლამო ფოტოებიდან და ქუჩის პერიოდიდან მის სიურეალისტურ ნამუშევრებამდე.

1962 წელს, კაცმა, სახელად ლუიჯი ლო როსომ, კაპრიში, საკუთარი სახლის სარდაფში აღმოაჩინა ნახატი, რომელიც, სავარაუდოდ, პაბლო პიკასოს ეკუთვნოდა. პორტრეტი სავარაუდოდ დახატულია 1930-1936 წლებში. ითვლება, რომ ნახატზე გამოსახულია დორა მაარი, ფრანგი მხატვარი და ფოტოგრაფი, რომელიც ითვლებოდა ცნობილი ესპანელი მხატვრის მუზად და შეყვარებულად. ნახატი ათწლეულების განმავლობაში ეკიდა მისაღები ოთახის კედელზე, იაფფასიან ჩარჩოში, სადაც ლო როსოს ოჯახი გადავიდა საცხოვრებლად. ოჯახი ხშირად ფიქრობდა ხელოვნების ნიმუშებისგან თავის დაღწევაზე, იტალიელის ცოლი კი მუდმივად აკრიტიკებდა ნახატს და მას „საშინელებას“ უწოდებდა. მხატვრის ხელმოწერა ტილოს ზედა მარცხენა კუთხეში იყო, მაგრამ ლო როსომ არ იცოდა ვინ იყო პიკასო. ის, რომ პორტრეტი ცნობილ ესპანელ მხატვარს შეეძლო დაეხატა, მოგვიანებით ლო როსოს ვაჟმა, ანდრეამ ივარაუდა.

გარდაცვალება
დორა მაარმა ბოლო წლები გაატარა თავის ბინაში, Rue de Savoie-ზე, პარიზის მარცხენა სანაპიროზე. იგი გარდაიცვალა 1997 წლის 16 ივლისს 89 წლის ასაკში. დაკრძალეს კლამარტის ბოის-ტარდიეს სასაფლაოზე. 

დორა მაარი პიკასოს ნამუშევრებში
პაბლო პიკასოს ნახატი „დორა მაარის პორტრეტი“ (1938 წ.) არასოდეს ყოფილა გამოფენილი მუზეუმში და გარდაცვალებამდე მხატვრის სახლში ეკიდა, ხოლო 1980-იან წლებში იგი შეიძინა საუდის არაბეთის შეიხმა აბდულმუჰსენმა აბდულმალიქ ალ შეიხმა ნიუ-იორკის Pace Gallery-დან. 1999 წელს ნახატი მოიპარეს და შეიტანეს მსოფლიოს ყველაზე მოთხოვნად ძებნილთა ხელოვნების სიაში. 2019 წელს ნახატი ჰოლანდიაში, დაკარგული ხელოვნების ძიების სპეციალისტმა, არტურ ბრენდმა იპოვა. ამჟამად ნახატის ღირებულება 25 მილიონ ევროს შეადგენს.

200px|მინი|პაბლო პიკასო „აპოლინერის ძეგლი“ (1959) ან „ქალის თავი“ (დორა მაარი)

Dora Maar Tete de femme-ის თაბაშირის ქანდაკების პორტრეტი, რომელიც 1941 წელსაა გაკეთებული, ამჟამად ინახება კიოლნის ლუდვიგის მუზეუმში. ნამუშევრის ოთხი ეგზემპლარის კოპია ჩამოასხეს ბრინჯაოში 1950-იან წლებში, წყვილის ურთიერთობის დასრულებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ. სკულპტურის ერთი ეგზემპლარი გადაეცა გიომ აპოლინერის მემორიალს 1959 წელს. სკულპტურა მდებარეობდა პარიზის მეექვსე უბანში სენ-ჟერმენ-დე-პრეს ეკლესიის მახლობლად. 1999 წელს ეს ეგზემპლარი მოიპარეს და გზის მშენებლობაზე მომუშავე მუშამ იგი თხრილში იპოვა. მუნიციპალიტეტმა, რომელმაც არ იცოდა ქანდაკების წარმომავლობის შესახებ, იგი ქალაქის მერიაში გამოფინა. 2001 წელს მერიის ერთ-ერთმა ვიზიტორმა ბიუსტი პიკასოს ნამუშევრად ამოიცნო, რის შემდეგაც სკულპტურა თავდაპირველ ადგილს დაუბრუნდა.

აღიარება
მხატვრის შესახებ დრაგანა ბუკუმიროვიჩმა რომანი „დორა მაარი“ (1998) და ნიკოლ ავრილიმ „მე, დორა მაარი“ (2002, გერმანული თარგმანი 2004) რომანები დაწერეს.

მხატვრის როლი ჯეიმს ივორის ფილმში „ცხოვრება პიკასოსთან“ შეასრულა ჯულიანა მურმა (1996), პიკასოს როლს კი ენტონი ჰოპკინსი ასრულებს. სერიალ „გენიოსის“ მეორე სეზონში დორა მაარის როლი შეასრულა სამანტა კოლიმ.

ლიტერატურა
 Lord J. Picasso and Dora: a personal memoir. New York: Farrar Straus Giroux, 1993
 Caws M.A. Picasso’s weeping woman: the life and art of Dora Maar. Boston: Little, Brown, and Co., 2000
 Förster T. Dora Maar: Picassos Weinende. Hamburg: Europ. Verl.-Anst., 2001.
 Avril N. Moi, Dora Maar: roman. Paris: Plon, 2002
 Dujovne Ortiz A. Dora Maar: prisonnière du regard. Paris: Bernard Grasset, 2003
 Baldassari A. Picasso-Dora Maar. Paris: Flammarion; London: Thames & Hudson, 2006
 Краусс Р. Холостяки. М.: Прогресс-Традиция, 2004, с.18-37

რესურსები ინტერნეტში
 [www.picasso-pablo.ru/Dora-Maar.html Дора Маар и Пикассо]
 Портреты Маар работы Пикассо и Мана Рэя
 Работы в музеях мира
 (англ.)
 Рожи Андре (Роза Кляйн). Фотопортрет Доры Маар, 1941

სქოლიო

კატეგორია:ქალები
კატეგორია:ქალები ათასწლეულის მიხედვით
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით