ვადი სირჰანი

მარჯვნივ|მინი| საგზაო ნიშანი Wadi Sirhan-ისთვის საუდის არაბეთში
ვადი სირჰანი (არაბ. وَادِي سِرْحَان, რომანიზებული: Wādī Sirḥān; თარგმანი: „სირჰანის ხეობა“) — ფართო ტაფობი ჩრდილო-დასავლეთ არაბეთის ნახევარკუნძულზე. ის მიემართება საუდის არაბეთის ალჯუფის ოაზისიდან ჩრდილო-დასავლეთით იორდანიაში. ისტორიულად, ის ასრულებდა ძირითადი სავაჭრო და სატრანსპორტო მარშრუტის ფუნქციას სირიასა და არაბეთს შორის. ანტიკური პერიოდიდან ადრეულ მე-20 საუკუნემდე, ვადი სირჰანზე კონტროლის დამყარებას ცდილობდა სხვადასხვა არაბული ტომი. ხეობას ეწოდა სირჰანის ტომის სახელი, რომელიც იმიგრირდა მე-17 საუკუნის შუა წლებში.

 გეოგრაფია 
ვადი სირჰანი არის ფართო, ჩაკეტილი ტაფობი, რომელიც იწყება საუდის არაბეთის ალჯუფის რეგიონიდან (სიმაღლე ზღვის დონიდან – 525 მეტრი) და მიემართება 140 კილომეტრის (87 მილის) ჩრდილო-აღმოსავლეთით იორდანიაში,Lancaster & Lancaster 1999: 109 დასრულებული მაიბუს ჭებით.Van Donzel 1997: 673 მისი სიგანე მერყეობს 5–18 კილომეტრს (3.1–11.2 მილის) შორის. ისტორიკოს ირფან შაჰიდის თანახმად, „ტერმინი ვადი, რომელიც ვიწრო გადასასვლელს გულისხმობს, შესაძლოა, არასწორად გამოიყენონ“, როგორც ვადი სირჰანი, რომელიც „ფართო დაბლობს“ ნიშნავს.Shahid 2009: 25 ჩეხმა მკვლევარმა ალოის მუსილმა ის აღწერა, როგორც „ქვიშიანი, ჭაობიანი დაბლობი„ გაფანტული ბორცვებით.

 ისტორია 
ისტორიულად, ვადი სირჰანი ასრულებდა მნიშვნელოვანი სავაჭრო მარშრუტის ფუნქციას არაბეთსა და სირიას შორის. ასურეთის მეფე ასარხადონმა დაიწყო ლაშქრობა ბაზუსა და ხაზუს ტომების წინააღმდეგ ვადი სირჰანში ძვ. წ. მე-7 საუკუნეში.

 რომაული და ბიზანტიური ეპოქები 
ხეობა განაგრძობდა მნიშვნელოვანი მარშრუტის ფუნქციის შესრულებას რომაული ეპოქის დროს, კერძოდ, ქვიანი არაბეთის პროვინციას აკავშირებდა არაბეთის ნახევარკუნძულთან. მისი სტრატეგიული ღირებულება მომდინარეობდა ტრანს-არაბული სავაჭრო და სატრანსპორტო კარიბჭისგან, ვადი სირჰანი ასევე იყო მარილის უმნიშვნელოვანესი წყარო.Shahid 2009: 26 ჩრდილოეთ ბოლოში, მას იცავდა აზრაკის ციხესიმაგრე, ხოლო სამხრეთ ბოლოში – დუმატ ალ-ჯანდალის ციხესიმაგრე. ორივე ციხესიმაგრის ნაპოვნი წარწერა მიანიშნებს ჯარისკაცების არსებობაზე, რომლებიც ბოსრაში რომის III ლეგიონის სახით იყვნენ დაბანაკებული. 

ვადი სირჰანი იყო სამშობლო, საიდანაც სალიჰიდები შევიდნენ სირიაში და გახდნენ ბიზანტიის იმპერიის მთავარი არაბული ფედერატები მთელი მე-5 საუკუნის განმავლობაში. როდესაც სალიჰიდები მე-6 საუკუნის დასაწყისში გასანიდებმა ჩაანაცვლეს, ვადი სირჰანი დომინირებდა ამ უკანასკნელის მოკავშირეების, ბანუ კალბების მიერ. გასანიდებს ბიზანტიელებმა რეგიონზე ზედამხედველობა დააკისრეს მას შემდეგ, რაც იმპერატორმა იუსტინიანე I-მა დაშალა Limes Arabicus, კერძოდ, გარნიზონირებული ციხესიმაგრეების სერია, რომელიც იცავდა იმპერიის აღმოსავლეთ უდაბნოს საზღვრებს, დაახლ. 530 წელს. ღასანიდებმა და კალბებმა არსებითად ჩაანაცვლეს ლიმესი. გასანიდმა ფილარქმა არეტასმა გაიარა ტაფობი, რათა ბანუ ტამიმი დაემარცხებინა. ანალოგიურად, ამ უკანასკნელის ტომის პოეტმა ალქამამ გაიარა ვადი სირჰანი, რათა შეხვედროდა არეტასს, რათა ლობირება გაეწია მისი ძმის ტყვეობიდან გათავისუფლების საქმეში.

 ადრეული ისლამური ეპოქა 
ძვ. წ. 634 წელს მუსლიმების დაპყრობიდან მოყოლებული, ხეობა ხშირად ხდებოდა ფრონტის ხაზი ბანუ კალბსა და ბანუ ალ-ქაინიდან წამოსულ მათ შორეულ ნათესავებს შორის.Van Donzel 1997: 693

 თანამედროვე ეპოქა 
დაბლობმა თავისი ამჟამინდელი სახელი მოიპოვა სირჰანის ტომის, ბანუ კალბის სავარაუდო შთამომავლების მიგრაციის შემდეგ, დუმატ ალ-ჯანდალის რეგიონში ჰაურანიდან დაახლ. 1650 წელს.Peake Pasha 1958: 219–220 მათ მიგრაციამდე, ვადი სირჰანი ცნობილი იყო, როგორც ვადი ალ-აზრაკი, აზრაკის ოაზისის მიხედვით.Peake Pasha 1958: 220

თომას ედვარდ ლოურენსი არაბული რევოლუციის დროს, ვადის მოიხსენიებდა, როგორც „ჩვენ სირჰანი აღმოვაცინეთ არა როგორც ხეობა, არამედ გრძელი ღრმული, რომელიც იწრიტება ქვეყნის თითოეულ მხარეს და აგროვებს წყლებს მისი კალაპოტის თანმიმდევრულ ჩაღრმავებებში“.

მე-19 საუკუნის ბოლოს, საუდის არაბეთის ტომი რუვალა წარმოადგენდა ვადი სირჰანის გაბატონებულ ბედუინურ ტომს. ტომის ემირმა, ნური შალანმა, ხელი მოაწერა ჰადდას შეთანხმებას ტრანს-იორდანიის ემირატსა და ნეჯდის სულთანატს შორის, შესაბამისად, თანამედროვე იორდანიის და საუდის არაბეთის წინამორბედებს შორის. ხელშეკრულების შედეგად, ვადი სირჰანის უმეტესი ტერიტორია გახდა საუდის არაბეთის ნაწილი, ხოლო იორდანიამ შეინარჩუნა ხეობის ჩრდილო-დასავლეთი კუთხე აზრაკის გარშემო.

 სქოლიო 

 ლიტერატურა 





კატეგორია:საუდის არაბეთის ხეობები