ჰუჯუმი

ჰუჯუმი — კამპანია, რომელიც განხორციელდა 1920-1930-იან წლებში საბჭოთა ცენტრალურ აზიაში და მიზნად ისახავდა ქალის სტატუსის შეცვლას.

შუა აზიაში არსებობდა მრავალცოლიანობა, პრაქტიკა იყო გოგონების ადრეული ასაკიდან დაქორწინება გარკვეულ ფასად, ქალების მემკვიდრეობით გადაცემა (ქმრის გარდაცვალების შემდეგ ძმაზე) და პატარძლების მოტაცება. თითქმის ყველა ქალი იყო წერა-კითხვის უცოდინარი.

1920-იან წლებში მთელს სსრკ-ში განხორციელდა პოლიტიკა, რომელიც მოიცავდა საზოგადოებაში ქალების როლის გადახედვას, რომელიც მიზნად ისახავდა მათ გათავისუფლებას საოჯახო მეურნეობის ზოგიერთი პასუხისმგებლობისგან, რათა მისცემოდათ საშუალება მიეღოთ განათლება და ემუშავათ მამაკაცებთან თანაბარი უფლებებით. ამავე დროს, „აღმოსავლეთის ქალები“ ითვლებოდნენ სსრკ-ში ქალების ყველაზე დაჩაგრულ კატეგორიად.

1920-იანი წლების შუა პერიოდიდან გამოჩნდა სპეციალური აღნიშვნა „აღმოსავლეთის ქალების განთავისუფლების“ კამპანიისთვის — ჰუჯუმი. შეიქმნა სპეციალური ქალთა განყოფილებები, რომლებიც ასწავლიდნენ ქალებს ბავშვებზე ზრუნვას და ჰიგიენის საფუძვლებს, ისინი ასევე იღებდნენ რჩევებს სამართლებრივ საკითხებზე, ქალთა და ბავშვთა სამედიცინო კლინიკებსა და სამშობიაროებში.

მაგრამ ჰუჯუმი, პირველ რიგში, დაამახსოვრდატ ისეთი რადიკალური ქმედებებით, როგორიცაა ბურკას საჯარო მოხსნა და დაწვა, როგორც ქალების „ჩაგვრისა და მონობის სიმბოლო“. უზბეკ მუშაკთა ცოლებმა პირველებმა მოიხსნეს ბურკა 1924 წელს, მას შემდეგ რაც გამოიცა განკარგულება პატარძლის ფასის გაუქმების შესახებ. 1927 წლის 8 მარტს, ბოლშევიკების გაერთიანებული კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ცენტრალური აზიის ბიუროს პირველი მდივნის, ი. ზელენსკის ინიციატივით, სამარყანდში, რეგისტანის მოედანზე, ათასობით უზბეკმა ქალმა გაიხადა ბურკა, მოაგროვეს, შემდეგ კი ცეცხლში ჩაყარეს. ამ დღეს 10 ათასმა ქალმა მოიშორა ბურკა. მომდევნო სამი თვის განმავლობაში კიდევ 90 ათასმა ქალმა უარი თქვა ბურკას ტარებაზე.
300px|მინი|1927 წლის 8 მარტი სამარყანდაში, რეგისტანის მოედანზე ბურკას საჯარო დაწვა
1920-იანი წლების შუა ხანებში უზბეკეთსა და ტაჯიკეთში არსებობდა ქალთა მოძრაობა ბურკას მოხსნის მიზნით, ტაჯიჰან შადიევას სახელით , რომელიც იყო ერთ-ერთი პირველი უზბეკი ქალი, რომელმაც შეასრულა ბურკას მოხსნის საჯარო აქტი.

კამპანიას ტრადიციული საზოგადოების სასტიკი წინააღმდეგობა შეხვდა. 1927-1928 წლებში მხოლოდ უზბეკეთში მოკლეს 2500-ზე მეტი ქალი ქალთა განყოფილების წევრებიდან, კლუბებისა და ბიბლიოთეკების ხელმძღვანელებიდან. ყირგიზეთში 22 წლის აქტივისტი ალიმკან მამიტკულოვა ქალთა შეხვედრებს ესწრებოდა და საგანმანათლებლო სკოლაში სწავლობდა. მისი ქმარი ამით უკიდურესად უკმაყოფილო იყო, რეგულარულად სცემდა და ბოლოს, განქორწინების საქმის განხილვისას, ხანჯლით მოკლა. სოფლის საკრებულოს წევრი აინაბიუბიუ ძალგანბაევა ხელმძღვანელობდა „წითელ იურტს“ (კულტურულ და საგანმანათლებლო დაწესებულებას), დაესწრო საგანმანათლებლო პროგრამებს და აქტიური იყო ქალთა შორის სოფელ კიზილ-ტუუში, კოჩკორ ვოლოსტი. მისი ქმარი და ახლობლები ძალიან უკმაყოფილონი იყვნენ ამით და ქმარმა სასტიკად სცემა. აინაბუბუმ ამის შესახებ კედლის გაზეთში დაწერა და მშობლებთან საცხოვრებლად წასვლის შემდეგ, განაგრძო სწავლა და მუშაობა. ამის შემდეგ ქმარმა მას 14 ჭრილობა მიაყენა და მოკლა. ხშირად ქმრები მოჰყავდათ ცოლებს მოედანზე, ხსნიდნენ ბურკებს და წვავდნენ, მეორე დღეს კი აიძულებდნენ ისევ ჩაეცვათ.

ცენტრალური აზიის ბიუროს XIV პლენუმმა 1927 წლის ოქტომბერში მიიღო დადგენილება ასეთი ქმედებების დასჯის შესახებ, მათ შორის პარტიის რიგებიდან გარიცხვის შესახებ. ბურკას წინააღმდეგ კამპანია გაგრძელდა მომდევნო თხუთმეტი წლის განმავლობაში. ცენტრალური აზიის ქალებმა საბოლოოდ ბურკა მხოლოდ 1940-იანი წლების დასაწყისში გაიხადეს.

ლიტერატურა
 Движение «Худжум» в Узбекистане: Метод.-библиогр. рекомендации / Гос. б-ка УзССР им. А. Навои; Составитель Баратова С. — Ташкент: ГБ УзССР, 1987. — 28 с.
 «Худжум» в судьбах женщин Узбекистана: К 60-летию движения за равноправие женищин / Рахима Хадиевна Аминова. — Ташкент: Общество «Знание» УзССР, 1987. — 22 с.
 Исторический опыт «Худжума» / Рано Ядгаровна Раджапова. — Ташкент: Ощество «Знание» УзССР, 1987. — 22 с.
 Худжум — значит наступление / Х. Т. Турсунов, В. Г. Чеботарёва, Р. Я. Раджапова, С. А. Дмитриева. — Ташкент: Узбекистан, 1987. — 205 с.
 Неугасимое пламя «Худжума»: Движение узб. женщин за снятие паранджи / М. Алимова. — Ташкент: Узбекистан, 1987. — 39 с.
 Борцы за новую жизнь: К 60-летию «Худжума» / Д. Алимова, Ю. Ахтямова; Под ред. Р. Х. Аминова. — Ташкент: Фан, 1987. — 51 с.

სქოლიო

კატეგორია:ქალები აზიაში
კატეგორია:შუა აზია
კატეგორია:ფემინიზმი აზიაში