ჯანეტ ტეილორი

ჯანეტ ტეილორი (დაბადებიდან ჯეინ ენ იონი, დ. 13 მაისი 1804  – გ.  25 იანვარი 1870) — ინგლისელი ასტრონომი, ნავიგაციის სპეციალისტი, მათემატიკოსი, მეტეოროლოგი,  ნაშრომების ავტორი ასტრონომიისა და ნავიგაციის შესახებ, სანავიგაციო ხელსაწყოების  წარმოებისა და რემონტის  საწყობის მფლობელი.

ჯანეტ ტეილორის  „საზღვაო აკადემიას“ მაღალ შეფასებას აძლევდნენ აღმოსავლეთ ინდოეთის კომპანია, თრინითი-ჰაუსი და ბრიტანეთის საადმირალო. ჯანეტი პრუსიის და ნიდერლანდების მეფეებმა დააჯილდოვეს  მედლებით, ხოლო მისი სიმაღლიდან განედების გამოთვლის მეთოდმა უმაღლესი შეფასება მიიღო.    ტეილორი იყო ერთ-ერთი მე-19 საუკუნის იმ რამდენიმე ქალთაგან, რომელიც სამეცნიერო ინსტრუმენტების კონსტრუქტორად  მუშაობდა  ლონდონში, თუმცა 1834 წელს დაპატენტებული მისი „მეზღვაურის კალკულატორი“  თავდაპირველად უარყო ბრიტანეთის საადმირალომ და გამოგონებამ მხოლოდ მოგვიანებით მიიღო შეფასება: „გენიალური, მაგრამ არაპრაქტიკული პოტენციური მომხმარებლების „მოუხერხებელ ხელში.““

 ადრეული წლები 
ჯეინ ენ იონი დაიბადა ინგლისის ქალაქ ვულსინგემში 1804 წლის 13 მაისს. ის იყო  მეუფე პიტერ იონესა და ჯეინ დეიტონის რვა შვილიდან მეექვსე.    გოგონას მამას ეკავა ვულსინგემის სკოლის დირექტორის თანამდებობა. ჯეინიც იქ სწავლობდა. სკოლა შედიოდა ჩრდილოეთ ინგლისის  იმ მცირერიცხოვან სკოლების რიცხვში, სადაც ნავიგაციას ასწავლიდნენ.

ცხრა წლის ასაკში ჯეინმა მოიპოვა სტიპენდია ფიბი რაიტის ქარგვის სამეფო სკოლაში ამპტილში, ბედფორდშირში, სადაც მოსწავლეებს თოთხმეტი წლის ასაკიდან იღებდნენ.   სკოლას მფარველობას უწევდა დედოფალი შარლოტა  და გამონაკლისის სახით გააუქმა ასაკობრივი ზღვარი.

მამის გარდაცვალების შემდეგ, ტეილორმა თავისი მემკვიდრეობა გამოიყენა კარიერის გასაკეთებლად მამაკაცების მიერ დომინირებულ საზღვაო განათლების სფეროში. 1821 წლიდან ის მართავდა უფროსი ძმის ბიზნესის ფინანსებს.

1830 წლის 30 იანვარს, ნიდერლანდებში, იგი ცოლად გაჰყვა სამი შვილის მამას — ჯორჯ ტეილორ ჯეინს. ქორწილი ჰააგაში ბრიტანეთის ელჩის რეზიდენციაში გაიმართა. მათ კიდევ რვა შვილი შეეძინათ, რომელთაგან მხოლოდ ექვსმა მიაღწია ზრდასულ ასაკს.  

 მიღწევები 
1833 წელს ტეილორმა მეუღლესთან ერთად გახსნა ჯორჯ ტეილორის საზღვაო აკადემია.   ამავდროულად გამოაქვეყნა მთვარის-მზისიერი და ჰორარული ცხრილები: … რომელიც შეიცავდა მთვარის დაკვირვებისა და ქრონომეტრების საშუალებით გრძედის განსაზღვრის მარტივ და სწორ მეთოდს;   

1834 წელს ტეილორმა მიიღო პატენტი  „მეზღვაურის კალკულატორისთვის,“ თუმცა გამოგონება არ იქნა მიღებული ბრიტანეთის სამეფო საზღვაო ფლოტის მიერ, რადგან ბრიტანეთის საადმირალომ ის არ ჩათვალა „ლორდების მფარველობის ღირსად.“

მთვარის მანძილის ფორმულის გაუმჯობესების შემდეგ მან გამოაქვეყნა მთვარის-მზისიერი და ჰორარი ცხრილების მეორე გამოცემა.  ამ წარმატებას დიდწილად იგი უმადლოდა ფრენსის ბოფორტს, რომელმაც ხელი შეუწყო საზღვაო საზოგადოებაში მისი მუშაობის აღიარებას.

 მთვარის-მზისიერი და ჰორარის ცხრილები 
ეს იყო ტეილორის მიერ გამოქვეყნებული პირველი  წიგნი (1833), რისი საშუალებითაც გამარტივდა  ციური ნავიგაციის გამოთვლები მზის ნაცვლად მთვარის გამოყენებით.  

წიგნი ეძღვნებოდა მეფე უილიამ IV -ს, რომელმაც ტეილორს შესთავაზა მუშაობა დიდგვაროვანთა პედაგოგად.   

Lunisolar და Horary Tables- ის პირველი გამოცემის რეცენზია (1833) გამოქვეყნდა The United Service Journal- ში, The Atlas-სა და The Morning Advertiser-ში, რამაც წაახალისა ახალგაზრდა მეზღვაურები,  ცხრილები საგნის შესწავლის საფუძვლად გამოეყენებინათ. 1834 წელს ტეილორმა გამოაქვეყნა მოკლე ვერსია სათაურით გამარტივებული ნავიგაციის პრინციპები: მთვარის- მზისიერი და ჰორარი ცხრილებით და მათი გამოყენება საზღვაო ასტრონომიაში.

ბრიტანეთის საადმირალოს, Trinity House - ის და აღმოსავლეთ ინდოეთის კომპანიის გრანტით ტეილორმა გამოუშვა მთვარის-მზისიერი და ჰორარი ცხრილების მეორე გამოცემა (1835); 1854 წლისთვის  წიგნი უკვე მეშვიდედ გამოვიდა. ეს იყო მისი უკანასკნელი გამოცემა..

1842 წელს ტეილორმა გამოაქვეყნა ნავიგაციისა და საზღვაო ასტრონომიის მოკლე ანგარიშის მეორე გამოცემა გაუმჯობესებული მთვარის ცხრილებით.  წიგნი 1859 წლისთვის უკვე თორმეტჯერ იყო გამოშვებული. 

 ჯანეტ ტეილორის საზღვაო აკადემია და ნავიგაციის საწყობი. 
1835 წლის მიწურულს ტეილორმა გახსნა მეორე აკადემია მისი წიგნის მთვარის-მზისიერი და ჰორარი ცხრილები მეორე გამოცემიდან  (1835) და მისი პირველი საზღვაო აკადემიიდან შემოსული სახსრების საფუძველზე.

ჯანეტ ტეილორის საზღვაო აკადემია და ნავიგაციის საწყობი იძლეოდა საშუალებას მეზღვაურს მიეღო განათლება  ყველა იმ საგანში, რომელიც მისთვის იყო აუცილებელი: „სრული კურსი ნავიგაციაში, ტრიგონომეტრიის ჩათვლით და მისი გამოყენება ნავიგაციაში. მეორე კურსი მოიცავდა ალგებრას, გეომეტრიას, ფიზიკურ გეოგრაფიას მოქცევის, ტალღების და ა.შ სიჩქარის მიმართ. მექანიკა, მათ შორის ძალების შემადგენლობა, მექანიკური ძალები, მოძრაობის კანონები, მასალების დაჭიმვის სიმტკიცე; ქარი, წვიმა, ორთქლის ენერგია, ატმოსფერული და ოკეანის მოვლენები... და ასე შემდეგ...“.  
მინი| ჯეინ ტეილორის "ნავიგაციისა და საზღვაო ასტრონომიის მოკლე აღწერა, გაუმჯობესებული მთვარის ცხრილებით“, გამოქვეყნებული 1842 წლიდან 1859 წლამდე.
1830-იანი წლების ბოლოს და 1840-იანი წლების ბოლოს რეკლამები მისი აკადემიის შესახებ გამოქვეყნდა Shipping and Mercantile Gazette-სა და London Shipping Gazette-ში.  

მეორე საზღვაო აკადემიის გაფართოებას მხარი დაუჭირეს ორგანიზაციებმა, მათ შორის ბრიტანეთის საადმირალომ, Trinity House-მა  და ოსტ-ინდოეთის კომპანიამ. ამ გაფართოებამ მას საშუალება მისცა მიეღო სტუდენტები, რომლებიც სხვაგვარად ვერ შეძლებდნენ ლექციებზე სიარულს.  

 გამოგონებები 
ტეილორი ასევე იყო მუსიკალური ინსტრუმენტების მწარმოებელი.  საკუთარი ქრონომეტრების პირველი რეკლამა გაჩნდა 1838 წელს. დედამიწის ელიფსოიდური ფორმის აღმოჩენის შემდეგ, ტეილორმა შექმნა და დაარეგულირა სანავიგაციო ინსტრუმენტები ამ ახალი აღმოჩენისა და მასთან დაკავშირებული პრინციპების შესანარჩუნებლად.

მიუხედავად იმისა, რომ საზღვაო კომპასი არ დაამტკიცა ბრიტანეთის საადმირალომ, ის ითვლება ტეილორის ყველაზე ღირსშესანიშნავ გამოგონებად.  

1850 წელს ტეილორმა დააპროექტა და ააშენა კვინტანტი მაშინდელი უელსის პრინცისთვის  (შემდგომში  მეფე ედუარდ VII). ერთი წლის შემდეგ, პრინცმა ალბერტმა მოაწყო 1851 წლის დიდი გამოფენა, სადაც ტეილორმა წარადგინა საკუთარი „ბრინჯაოს ნაკტოუზი წყლის შროშანისგან დამზადებული კომპასით.“

1851 წლის მსოფლიო გამოფენის შემდეგ სამი წლის განმავლობაში, ტეილორი აგრძელებდა მუშაობას ახალი ნაკტოუზების შექმნაზე, ატარებდა ექსპერიმენტებს გემებზე და იწერდა კომპასის ჩვენებებს.  შედეგები გაუგზავნა ასტრონომ ჯორჯ ბიდელ აირის (1854).

1856 წელს ტეილორმა გამოიგონა  სანავიგაციო ინსტრუმენტი საზღვაო ხელოვნური ჰორიზონტი.

1862 წელს ტეილორმა წარმოადგინა ახალი სექსტანტი და საზღვაო კომპასი ლონდონის მრეწველობისა და ხელოვნების საერთაშორისო გამოფენაზე.

 შემდგომი ცხოვრება 
მინი| ჯანეტ ტეილორის სავაჭრო ბარათი 1850 წ.
მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ (1853), ტეილორმა (1860 წლიდან) ყოველწლიურად იღებდა სამოქალაქო პენსიას 50 ფუნტის ოდენობით. აკადემიას სახელი გადაარქვეს და უწოდეს  Mrs Janet Taylor and Co. 1863 წელს მან გამოაქვეყნა მეექვსე გამოცემა Directions to the Stellar Planisphere, თუმცა მომდევნო  წელს გაკოტრდა. 1866 წელს დატოვა ლონდონი.   ტეილორს დაემართა ბრონქიტი და გარდაიცვალა 1870 წლის 26 იანვარს, 65 წლის ასაკში.  

 სქოლიო 

კატეგორია:დაბადებული 13 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1804
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1870
კატეგორია:XIX საუკუნის ბრიტანელი ქალი მწერლები
კატეგორია:ბრიტანელი ასტრონომები