მაფალდა სავოიელი (ლანდგრაფინია)

პრინცესა მაფალდა სავოიელი (დ. 19 ნოემბერი, 1902 — გ. 28 აგვისტო, 1944) — იტალიის მეფე ვიტორიო ემანუელე მესამისა და მისი ცოლის, ელენა მონტენეგროელის მეორე ქალიშვილი. 1925 წელს, 22 წლის ასაკში, გათხოვდა ჰესენის ლანდგრაფ ფილიპეზე. 1943 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დროს, ბუხენვალდის საკონცენტრაციო ბანაკში გაამწესეს, სადაც გარდაიცვალა. იტალიის მომავალი მეფე უმბერტო II მისი უმცროსი ძმა იყო.

დაბადებით სავოის პრინცესა, მაფალდა ძალიან ახლოს იყო დედამისთან - ელენა მონტენეგროელთან, და პირველი მსოფლიო ომის დროს, მასთან ერთად სამხედრო საავადმყოფოებში დადიოდა.  1925 წელს ლანდგრაფ ფილიპე ჰესენელზე გათხოვდა. ქორწინებაში წყვილს ოთხი შვილი შეეძინა. 

1943 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დროს, მაფალდა ნაცისტებმა მახეში შეიტყუეს, თითქოს ის აუცილებლად უნდა მისულიყო საელჩოში, რადგან ფილიპეს მისთვის მნიშვნელოვანი ინფორმაცია ჰქონდა გადასაცემი. ამ დროს, პრინცი საკონცენტრაციო ბანაკში გაეგზავნათ, ხოლო მათ შვილებს თავი ვატიკანისათვის შეეფარებინათ. გერმანიის საელჩოში მისვლის შემდეგ მაფალდა დააკავეს, გადაიყვანეს მიუნხენში - დაკითხვისათვის, შემდეგ ბერლინში, ბოლოს კი ბუხენვალდის საკონცენტრაციო ბანაკში.  

24 აგვისტოს, 1944 წელს, ბუხენვალდის ტყვია-წამლის ფაბრიკა მოკავშირეების მიერ დაიბომბა. მაფალდას სახე და მარცხენა მკლავი დაეწვა და პოვნისას ნამსხვრევებში ყელამდე იყო ჩამარხული. მალე მკლავში ინფექცია შეეჭრა და სასწრაფო ოპერაცია დასჭირდა. დიდი რაოდენობის სისხლის დაკარგვის შედეგად, 28 აგვისტოს ღამეს, პრინცესა გარდაიცვალა.

 ბავშვობა და ახალგაზრდობა: 1902-1925 
მაფალდა მარია ელიზაბეტა ანა რომანა 1902 წლის 19 ნოემბერს, რომში დაიბადა და ზედმეტსახელად „მუტი“ შეარქვეს. ის მეფე ვიტორიე ემანუელე მესამისა და დედოფალ ელენა მონტენეგროელის მეორე შვილი იყო. პრინცესა კვირინალის სასახლეში, 1902 წლის 15 დეკემბერს მოინათლა. ჰყავდა ოთხი დედმამიშვილი: იოლანდა, უმბერტო, ჯოვანა და მარია ფრანჩესკა. 

ბავშვობისას ძალიან ახლოს იყო დედამისთან, რომლისგანაც მუსიკისა და ხელოვნების სიყვარული მემკვიდრეობით ერგო. პირველი მსოფლიო ომის დროს, ის ელენასთან ერთად სტუმრობდა სამხედრო საავადმყოფოებს. 1919 წელს, დედასთან, იოლანდასა და აოსტის ჰერცოგინიასთან ერთად, პარიზში ჩავიდა, სადაც უელსის პრინცს შეხვდა.

 ქორწინება: 1925-1943 
1925 წლის 23 სექტემბერს, რაკონიგის სასახლეში, მთელი სამეფო ოჯახის თანდასწრებით, მაფალდა პრინც ფილიპე ჰესენელზე, ჰესენ-კასელის ლანდგრაფსა და ფრიდრიხ მესამის შვილიშვილზე დაქორწინდა, რომელსაც იმავე წელს, წვეულებაზე შეხვედროდა. პრინცი ფილიპე და მისი ძმა, კრისტოფი, ნაცისტური პარტიის წევრები იყვნენ, და მაფალდამ გერმანიის მოქალაქეობა მიიღო. 

პრინცი ფილიპეს მაფალდაზე ქორწინებამ ის ნაცისტურ გერმანიასა და ფაშისტურ იტალიას შორის მაკავშირებელ წერტილად აქცია. 1935 წლის 26 მარტს, მაფალდა ადოლფ ჰიტლერის არაფორმალურ დიპლომატიურ ვახშამს რაიხის საპრეზიდენტო სასახლეში ესწრებოდა. ის ენტონი იდენის გვერდით იჯდა. დაქორწინებული წყვილი ხშირი სტუმარი იყო ჰერმან გერინგის საზაფხულო სახლისა და ჰქონდა კავშირები მრავალ მნიშვნელოვან ადამიანთან იტალიის საზოგადოებაში - მათ შორის სამეფო ოჯახის წევრებთან, პოლიტიკოსებთან და რომის პაპთან დაახლოებულ პირებთან.

მიუხედავად ამისა, მეორე მსოფლიო ომის დროს, ადოლფ ჰიტლერმა ჩათვალა რომ პრინცესა მაფალდა ნაცისტების წინააღმდეგ მოქმედებდა. მან მას „იტალიის სამეფო ოჯახის შავი ლეში“ უწოდა. მსგავსი რამ გააკეთა ჰიტლერის პროპაგანდის მინისტრმა, იოზეფ გებელსმაც, რომელმაც ის „მთელი იტალიის სამეფო ოჯახის უდიდეს ძუკნად“ მოიხსენია.Goebbels Diaries, entry of 11 September 1943.

 დაპატიმრება და სიკვდილი: 1943-1944 
1943 წლისათვის ჰიტლერისა და პრინცი ფილიპეს ურთიერთობა საგრძნობლად გაუარესებულიყო. მიუხედავად პრინცისა და ფიურერის მოკავშირეობრივი წარსულისა, ფილიპე უშედეგოდ ცდილობდა მთავრობაში დაკავებული მაღალი პოზიციის დატოვებას და თავის ძალაუფლებას ებრაელების პასპორტების გაყალბებას ახმარდა.

1943 წლის სექტემბერში, მაფალდა ბულგარეთში ჩავიდა რომ მეფე ბორის მესამის, მისი დის მეუღლის დაკრძალვას დასწრებოდა. იქ ყოფნისას მან შეიტყო იტალიის დანებების, ქმრის დაპატიმრებისა და შვილების ვატიკანში გახიზვნის შესახებ. გესტაპომ მისი დაკავების ბრძანება გასცა, და 23 სექტემბერს პრინცესას ჰაუფტშტურმფიურერმა კარლ ჰასმა დაურეკა რომ მოეხსენებინა, რომ მას მალფალდასთვის ფილიპესგან მნიშვნელოვანი შეტყობინება ჰქონდა გადასაცემი. შეტყობინების მიზეზით გერმანიის საელჩოში გამოცხადებული პრინცესა რეჟიმის მოწინააღმდეგე ქმედებების განხორციელების ბრალდებით დააკავეს. ის დასაკითხად ჯერ მიუნხენში წაიყვანეს, შემდეგ ბერლინში, ბოლოს კი ბუხენვალდის საკონცენტრაციო ბანაკში გაგზავნეს. ბუხენვალდის იტალიელმა პატიმრებმა ის იცნეს, და მოგვიანებით გაიხსენეს, რომ პრინცესა სხვა პატიმრებს თავის საჭმელს ყოველთვის უყოფდა. 

1944 წლის 24 აგვისტოს მოკავშირეებმა ბუხენვალდის ტყვია-წამლის ქარხანა დაბომბეს. შედეგად ოთხასამდე პატიმარი დაიღუპა, ხოლო პრინცესა მძიმედ დაშავდა: ის დაბომბილი ქარხნის მახლობლად ცხოვრობდა და შეტევის შედეგად ნამსხვრევებში კისრამდე ჩაიმარხა; ამასთან ერთად, მძიმედ დაეწვა მარცხენა მკლავი. რამდენიმე დამსწრე პატიმარს მიმართა: „ვკვდები. დამიმახსოვრეთ როგორც თქვენი იტალიელი და, და არა როგორც პრინცესა.“

საკონცენტრაციო ბანაკის საცხოვრებელმა პირობებმა მის ჭრილობებში ინფექციის შეჭრა გამოიწვია, და ბანაკის სამედიცინო პერსონალმა მკლავის ამპუტირება არჩია. ოპერაციის განმავლობაში მალფალდამ დიდი რაოდენობის სისხლი დაკარგა და გონზე აღარ მოსულა. ის 1944 წლის 26-27 აგვისტოს ღამეს გარდაიცვალა. ომის შემდეგ მისი ნეშტი კრონბერგის სასახლეში, ჰესენში გადაასვენეს.

ეუგენ კოგონი, ავტორი წიგნისა „ჯოჯოხეთის თეორია და პრაქტიკა - გერმანული საკონცენტრაციო ბანაკები და სისტემა მათ მიღმა“ (1950), პრინცესის გარდაცვალებას უფრო დეტალურად აღწერს. მისი ცნობებით, მალფალდა 24 აგვისტოს დაბომბვის შემდეგ მკლავში დაიჭრა, და ექიმმა შიდლავსკიმ, ბანაკის თანამშომელმა, კიდურის ამპუტაცია გაუკეთა, მაგრამ პაციენტი ჭარბი სისხლდენის გამო გარდაიცვალა. მისი შიშველი სხეული კრემატორიუმში ჩააგდეს, საიდანაც მამა ჯოზეფ ტილმა ამოათრია, შემოსა, და სწრაფი კრემაციისათვის მოამზადა. ტილმა პრინცესას კულული მოაჭრა, რომელიც საიდუმლოდ გამოიტანეს ბანაკიდან და იენაში დამალეს. მისი სიკვდილი არ იქნა აღიარებული 1945 წლამდე.Kogon, Eugen (1950). The Theory and Practice of Hell – The German Concentration Camps and the System Behind Them. New York: Farrar, Straus. p. 131.  

 ხსოვნა 
1995 წელს, იტალიის მმართველობამ პრინცესა მაფალდას სურათი საფოსტო მარკაზე დაიტანა.

მაფალდინე („პატარა მაფალდა") იტალიური პასტის სახეობაა, რომელიც პრინცესის სახელს ატარებს. 

შვილები
პრინცესა მაფალდა 1925 წლის 23 სექტემბერს ფილიპეზე, ჰესენის ლანდგრაფზე დაქორწინდა. მათ 4 შვილი შეეძინათ:
მორიზ ფრიდრიხ კარლ ემანუელ ჰუმბერტი (დ. 6 აგვისტო, 1926 - გ. 23 მაისი, 2013); დაქორწინდა საინ-ვიტგენშტაინ-ბერლებურგის პრინცესა ტატიანაზე; ჰყავდათ შვილები; განქორწინდნენ 1974 წლის 16 ოქტომბერს. 
ჰეინრიხ ვილჰელმ კონსტანტინ ვიქტორ ფრანცი (დ. 30 ოქტომბერი, 1927 - გ. 18 ნოემბერი, 1999);
ოტო ადოლფი (დ. 3 ივნისი, 1937 - გ. 3 იანვარი, 1998); დაქორწინდა ანჯელა მატილდა აგათა ვონ დოერინგზე; განქორწინდნენ 1969 წლის 3 თებერვალს. მეორედ დაქორწინდა ელიზაბეთ მარგა დოროთეა ბენკერზე; განქორწინდნენ 1994 წელს.
ელიზაბეთ მარგარეტ ელენა იოჰანა მარია იოლანდა პოლიქსენი (დ. 8 ოქტომბერი, 1940); გათხოვდა გრაფ ფრიდრიხ კარლ ვონ ოპერსდორფზე; ჰყავდათ შვილები.

ლიტერატურა



რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1902
კატეგორია:გარდაცვლილი 1944
კატეგორია:XX საუკუნის იტალიელები
კატეგორია:XX საუკუნის იტალიელი ქალები
კატეგორია:დაბადებული 19 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 აგვისტო