ხიზრ ხანი

ხიზრ ხანი (მეფ. 28 მაისი, 1414 წ. – 20 მაისი, 1421 წ.) — სეიდების დინასტიის დამაარსებელი, დელის სასულთნოს მეოთხე მართველი დინასტია ჩრდილოეთ დელიში, თემურლენგის შემოსევებიდან და თუღლაკიდების დინასტიის დაცემიდან მალევე. ხიზრ ხანი მულთანის გამგებელი იყო, თუღლაკელი მმართველის, ფირუზ შაჰი თუღლაკის დაქვემდებარებაში და ცნობილი იყო, როგორც ნიჭიერი ადმინისტრატორი. თუღლაკს არ მიუღია არავითარი სამეფო ტიტული თემურლენგის შემოსევების მიმართ შიშის გამო და საკუთარი თავი გამოაცხადა Rayat-i-Ala (ამაღლებული ალამი) და Masnad-i-Aali or (უმაღლესი თანამდებობა). მისი მეფობის დროს, მონეტები კიდევ იჭრებოდა წინა თუღლაკელი მმართველების სახელზე. 1421 წლის 20 მაისს, მისი გარდაცვალების შემდეგ, თუღლაკის მემკვიდრე გახდა მისი ვაჟი მუბარაკ ხანი, რომელმაც მიიღო Muizz-ud-Din Mubarak Shah-ის ტიტული.

 წინაპრები და ადრეული ცხოვრება 
თანამედროვე მწერალი იაჰია სიჰრიდი თავის Takhrikh-i-Mubarak Shahi ამბობს, რომ ხიზრ ხანი იყო მაჰმადის მემკვიდრე. დინასტიის წევრებმა თავიანთი ტიტული წამოიღეს სეიდებიდან (მაჰმადის მემკვიდრის წოდება), რომელიც ეფუძნებოდა მტკიცებას, რომ ისინი მიეკუთვნებოდნენ მის მემკვიდრეობას ქალიშვილი ფატიმას გავლით. თუმცა, იაჰია სიჰრიდმა თავისი დასკვნები დააფუძნა არარეალურ მტკიცებულებაზე, რომელთაგან პირველი იყო სეიდ ჯალალედინ ბუხარი უჩ შარიფიდან მისი საიდური მემკვიდრეობა,Journal of Sikh Studies: Vol. 20. Department of Guru Nanak Studies. 1996. p. 61. ხოლო მეორე – სულთნის ხასიათი, რომლის მორალური თვისებები ძალიან წააგავდა მაჰმადის მემკვიდრეობას. აბრაჰამ ერალის აზრით, ხიზრ ხანის წინაპრები სავარაუდოდ იყვნენ არაბული ოჯახის წევრები, რომლებიც დიდი ხნის წინ დასახლდნენ მულთანის რეგიონში ადრეული თუღლაკის პერიოდის განმავლობაში, მაგრამ მისი ეჭვქვეშ აყენებს სეიდების მემკვიდრეობას. რიჩარდ მ. იატონისა და აღმოსავლური მკვლევრის, საიმონ დიგბის თანახმად, ხიზრ ხანი იყო პენჯაბის უფროსი და მიეკუთვნებოდა ხოხარის კლანს, რომელიც პენჯაბიდან გააგზავნეს თემურლენგთან, როგორც ელჩი და მომლაპარაკებელი. საბოლოო ჯამში, ხიზრ ხანმა ხელში ჩაიგდო დელის ძალაუფლება, იმ კონტაქტების წყალობით, რომელიც აქამდე ჰქონდა დაგროვებული. ფრანცესკა ორსინის და სამირა შეიხი იზიარებენ მსგავს ხედვას საკუთარ ნაშრომებში. 

 მეფობის წლები 
ტახტის დაკავების შემდეგ, ხიზრ ხანმა საკუთარ  ვეზირად დანიშნა მალიქ-უს-შარქ ტუჰფა, რომელსაც ეწოდა Taj-ul-Mulk-ის ტიტული. ხიზრ ხანი თანამდებობაზე 1421 წლამდე დარჩა. მუზაფარნაგარისა და საჰარანპურის საფეოდალოები გადაეცა სეიდ სალიმს. აბდურ რაჰმანმა მიიღო მულტანისა და ფატეჰპურის საფეოდალოები. 1414 წელს ტაჯ-ულ-მულკის მეთაურობით ჯარი გაიგზავნა ჰარ სინგჰის, კატეჰარის რაჯას აჯანყების ჩასახშობად. რაჯა ტყეში გაიქცა, მაგრამ საბოლოოდ, იძულებული გახდა დანებებულიყო და მომავალში ხარკის გადახდაზე დათანხმებულიყო. 1416 წლის ივლისში ტაჯ-ულ-მულკის მეთაურობით ჯარი გაიგზავნა ბაიანასა და გვალიორში, სადაც მან გაძარცვა გლეხები იმ მოტივით, რომ გადასახდელი ხარკის ექვივალენტური თანხის რეალიზება განეხორციელებინა. მალიქმა ასევე ორივე რეგიონის ანექსია განახორციელა.Mahajan, V. D. (2007) [1991], History of Medieval India, New Delhi: S. Chand, , pp. 237–9. 1417 წელს ხიზრ ხანმა შაჰ რუხისგან მიიღო ნებართვა იმის შესახებ, რომ მისი სახელი ასევე დაეტანათ შაჰ რუხის სახელზე.Majumdar, R.C. (ed.) (2006). The Delhi Sultanate, Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, pp. 125–8. 1418 წელს ჰარ სინგჰი კვლავ აჯანყდა, მაგრამ საბოლოო ჯამში, დამარცხდა ტაჯ-ულ-მულკის მიერ. 1414 წლის 28 მაისს ხიზრ ხანმა დაიპყრო დელი და დააპატიმრა დაულატ ხან ლოდი.

 სქოლიო 

 დამატებითი ლიტერატურა 

 Muntakhab-ul Lubab, Muḥammad Hāshim Khāfī Khān, Sir Henry Miers Elliot, John Dowson, 2006.
კატეგორია:დელის სულთნები
კატეგორია:სეიდების დინასტია