ფუმი ვონგვიჩიტი

ფუმი ვონგვიჩიტი (; დ. 6 აპრილი, 1909 — გ. 7 იანვარი, 1994) — პათეტ-ლაოს (ლაოს სახალხო განმათავისუფლებელი არმია) წამყვანი ფიგურა და ლაოსის სახალხო რევოლუციური პარტიის უფროსი სახელმწიფო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
იგი დაიბადა 1909 წლის 6 აპრილს სიენ-ხუანში და იყო სახელმწიფო მოხელის ვაჟი. მან განათლება ლაოსის დედაქალაქ ვიენტიანში მიიღო, რის შემდეგაც შეუერთდა კოლონიურ საჯარო სამსახურს. ვიენტიანში, ლუანგ-პრაბანგსა და სიენ-ხუანგში მუშაობის შემდეგ, იგი დააწინაურეს რაიონის უფროსად და მსახურობდა ხიენგ-ხუანგში და ვიენტიანში. 1945 წლის იანვარში იგი დაინიშნა ჰუაფანის გუბერნატორად, სადაც მუშაობდა 1945 წლის აგვისტომდე, იაპონელების დაპყობებამდე. მომდევნო თვეში ფუმი თანამშრომლობდა საფრანგეთის თავისუფალ ძალებთან, როდესაც მათ მოკლე დროში დაიკავეს ქალაქი სემ-ნეუა, შემდეგ იგი შეუერთდა ანტიკოლონიალისტური ლაო-ისარას მოძრაობას და მჭიდროდ თანამშრომლობდა ვიეტმინთან, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდნენ ინდოჩინეთში საფრანგეთის ხელისუფლების დაბრუნებას.

1946 წელს, მას შემდეგ რაც ფრანგებმა ხელახლა განამტკიცეს თავიანთი პოზიციები ლაოსში, ფუმი გაემართა ჩრდილოეთ ტაილანდში, სადაც მომდევნო სამი წლის განმავლობაში აქტიურად მოღვაწეობდა ლაო-ისარაში. 1949 წლის ბოლოს, მან უარი თქვა ამნისტიის შეთავაზებაზე ტაილანდში დევნილი ლაო ისარას მთავრობის დაშლის შემდეგ. ფუმი იყო ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვან ლაოსელთა შორის, რომელიც შეუერთდა სუფანუვონგს ჩრდილოეთ ვიეტნამში. იქ იგი დაესწრო ნეო ლაო ისარას დამფუძნებელ კონგრესს. ფუმი დასახელდა როგორც ფრონტის გენერალურ მდივანად, ასევე შინაგან საქმეთა მინისტრად და პრემიერ-მინისტრის მოადგილედ პათეტ ლაოს წინააღმდეგობის მთავრობაში, რომელიც ფრონტმა შექმნა ლაოს სამეფო მთავრობის წინააღმდეგ ვიენტიანში. მთავრობამ ვერ მოიპოვა საერთაშორისო აღიარება, მაგრამ ფუმმა ნომინალურად შეინარჩუნა ორივე თანამდებობა, სანამ 1954 წლის ჟენევის შეთანხმებამ არ დაასრულა ინდოჩინეთის პირველი ომი.

1954 და 1955 წლებში ფუმი ხელმძღვანელობდა პათეტ ლაოს დელეგაციებს რომელიც უკავშირდებოდა ლაოს სამეფოს მთავრობასთან მოლაპარაკებებში ფონ სალისა და ჰუაფანის პროვინციების რეინტეგრაციას. 1955 წლის მარტში ფუმი იყო ლაოსის სახალხო პარტიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი წევრი და აირჩიეს მის პოლიტიკურ ბიუროში (პოლიტბიურო). მომდევნო წლის იანვარში იგი აირჩიეს ლაოსის პატრიოტული ფრონტის ცენტრალურ კომიტეტში. 1956 წელს ფუმმა განაგრძო ინტეგრაციის შესახებ მოლაპარაკებებში მონაწილეობა, რაც მომდევნო წელს დასრულდა ხელშეკრულებების სერიის ხელმოწერით, რომელიც ცნობილია როგორც ვიენტიანის შეთანხმებები. ამან გახსნა გზა პირველი კოალიციური მთავრობის ფორმირებისაკენ, რომელშიც ფუმი რელიგიისა და სახვითი ხელოვნების მინისტრად მუშაობდა. ამ დროიდან ფუმს დააინტერესა ბუდისტური სანგა, აღიარებდა მის პოტენციალს, როგორც პროპაგანდისტულ ორგანოს ლაოსის საზოგადოების ამერიკანიზაციის წინააღმდეგ ოპოზიციისთვის, მაგრამ ასევე, როგორც ლაოსური კულტურული ფასეულობების გავრცელების საშუალებას.

1958 წლის მაისის დამატებით არჩევნებზე ფუმი აირჩიეს ეროვნულ ასამბლეაში ლუანგ-პრაბანგის დეპუტატად. პოლიტიკურ კრიზისის დროს, რომელსაც მოჰყვა მემარცხენეების საარჩევნო წარმატება, ფუმმა დაკარგა მინისტრის პორტფელი. 1959 წლის ივლისში იგი დააპატიმრეს პათეტ ლაოს სხვა დეპუტატებთან ერთად სასამართლოს წინაშე წარდგენის გარეშე. 1960 წლის მაისის ბოლოს იგი გაიქცა სუფანოვონგთან, სხვა პატიმრებთან ერთად.

1960 წლის დეკემბერში ვიენტიანთან ბრძოლისა და ნეიტრალისტების უკანდახევის შემდეგ იარების დაბლობზე, ფუმმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა პათეტ ლაო-ნეიტრალისტების თანამშრომლობის საქმეში. იგი ხელმძღვანელობდა პათეტ ლაოს დელეგაციას ჟენევის კონფერენციაზე ლაოსის ნეიტრალიტეტის შესახებ 1962 წელს და მუშაობდა ინფორმაციის, პროპაგანდისა და ტურიზმის მინისტრად მეორე კოალიციის მთავრობაში. 1964 წელს, პოლიტიკური მკვლელობების სერიის შემდეგ, ფუმმა დატოვა ვიენტიანი პათეტ ლაოს სხვა მინისტრებთან ერთად.

ამ დროისთვის ლაოსი ჩართული იყო ვიეტნამის ომში (ინდოჩინეთის მეორე ომი) რომელიც მიმდინარეობდა ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და ჩრდილოეთ ვიეტნამს შორის. მომდევნო ათი წლის განმავლობაში ფუმი მონაცვლეობით ცხოვრობდა ვიენგხაის კირქვის გამოქვაბულებში და ხელმძღვანელობდა პათეტ ლაოს სხვადასხვა დელეგაციებს საერთაშორისო კომუნისტურ შეკრებებზე. მან შეინარჩუნა თანამდებობები როგორც პოლიტბიუროში, ასევე ლაოსის პატრიოტულ ფრონტში და საკუთარ თავზე აიღო წამყვანი როლი მოლაპარაკებებში, რომელსაც 1974 წელს მოჰყვა მესამე კოალიციური მთავრობის ფორმირება, სადაც დაიკავა ვიცე-პრემიერისა და საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობა.

1975 წლის დეკემბერში ლაოსის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკის ჩამოყალიბების შემდეგ, ფუმი დაინიშნა პრემიერ-მინისტრის მეორე მოადგილედ და განათლების, სპორტისა და რელიგიურ საქმეთა მინისტრად. რეორგანიზაციის შედეგად, რომელიც მოჰყვა  1982 წელს ლაოსის სახალხო-დემოკრატიული პარტიის მესამე კონგრესს, ფუმი გახდა შიდა კაბინეტის წევრი განათლების, ინფორმაციისა და კულტურის საკითხებში. 

1986 წელს, როდესაც სუფანოვონგი იძულებული გახდა დაეტოვებინა პრეზიდენტის თანამდებობა ჯანმრთელობის მიზეზების გამო, ფუმი დაინიშნა LPDR-ის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად და ეროვნული მშენებლობის ლაოს ფრონტის თავმჯდომარედ. იგი გადადგა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელის ადგილიდან პოლიტბიუროს მეხუთე პარტიის ყრილობაზე 1991 წლის მარტში.

1991 წლიდან იგი და პრინცი სუფანოვონგი არიან პარტიის ცენტრალური კომიტეტის მრჩევლები.

რესურსები ინტერნეტში
 Lao Cultural Profiles
 Obituary by Martin Stuart-Fox
 New York Times, January 12, 1994

სქოლიო

კატეგორია:ლაოსის პრეზიდენტები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები