მეტიდა (თანამგზავრი)

მეტიდაჟურ. „ასტრონომიული კალენდარი“, თბ., 2022, გვ. 92-93 (), მეტისი (), იუპიტერ XVI, S/1979 J 3 (სიმბოლო: 20px) — ციური სხეული, პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი. შედის იუპიტერის შიდა თანამგზავრთა ჯგუფში. იგი იუპიტერის სინქრონულად მბრუნავი რეგულარული თანამგზავრია.

აღმოჩენა
მეტიდა აღმოაჩინა 1979 წელს ს. სინოტმა ვოიაჯერ 1-ის მიერ გადაღებულ სურათებში. თავდაპირველად მას მიენიჭა დროებითი აღნიშვნა S/1979 J 3. 1983 წელს სახელი ეწოდა ზევსის პირველი ცოლის — მეტიდას მიხედვით ბერძნული მითოლოგიიდან. ვოიაჯერ 1-ის მიერ გადაღებულ სურათებში მეტიდა ჩანდა, როგორც მკრთალი წერტილი. ამიტომ მის შესახებ ძალიან მწირი ინფორმაცია იყო, სანამ კოსმოსური აპარატი „გალილეო“ იუპიტერს არ დაუახლოვდა. 1998 წელს „გალილეომ“ საშუალება მოგვცა გაგვემდიდრებინა მეტიდას შესახებ არსებული ინფორმაცია.

 ორბიტა 
მეტიდა იუპიტერის უახლოესი თანამგზავრია. ის ბრუნავს ~128000 კმ მანძილზე იუპიტერის მთავარ რგოლში. მის ორბიტას აქვს ძალიან მცირე ექსცენტრისიტეტი (~0.0002) და გადახრილია იუპიტერის ეკვატორისაკენ (~0.06°).

მეტიდა, იუპიტერთან მისი მოქცევითი ჩაჭერის გამო, საკუთარი ღერძის გარშემო ბრუნავს ორბიტალურ მოძრაობასთან მიმართებაში სინქრონულად. თანამგზავრის გრძელი ღერძი ყოველთვის მიმართულია იუპიტერისკენ.

რამდენადაც მეტიდა და ადრასტეა იუპიტერის გარშემო ბრუნავენ უფრო სწრაფად, ვიდრე თავის ღერძის გარშემო, მოქცევის ძალები თანდათან ამცირებენ მათი ორბიტების რადიუსს, რის გამოც ისინი სავარაუდოდ პლანეტას შეეჯახებიან შორეულ მომავალში. თუ მეტიდას სიმკვრივე მართლაც ახლოსაა ამალთეას სიმკვრივესთან, მაშინ მეტიდა მდებარეობს „თხევადი“ თანამგზავრების, და არა „მყარი“ თანამგზავრების როშის საზღვრის შიგნით, რადგან ის ჯერ არ დაშლილა.

მეტიდას ორბიტა მდებარეობს იუპიტერის მთავარი რგოლის გარე კიდიდან დაახლოებით ~1000 კმ მანძილზე. თანამგზავრის ორბიტა გადის ეგრეთ წოდებულ „მეტიდას ღიობში“ — მტვრისგან თავისუფალ 500 კილომეტრიან სივრცეში. ღიობი ამა თუ იმ ფორმით დაკავშირებულია თანამგზავრთან, მაგრამ მისი წარმოშობა გაურკვეველი რჩება. მეტიდა წარმოადგენს მტვრის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წყაროს მთავარი რგოლისა და ჰალო რგოლისთვის. იმ შემთხვევაში, თუ დაბალი სიმკვრივის ვარაუდი სწორია, იუპიტერის შიდა თანამგზავრების მსგავსად, მათზე მეტეორიტებს შეჯახების შედეგად ამოფრქვეული მატერია ადვილად დატოვებს თანამგზავრის ზედაპირს, რადგან თანამგზავრი ძალიან ახლოს მდებარეობს როშის საზღვართან.

 ფიზიკური მახასიათებლები 
მეტიდას არარეგულარული ფორმისაა (ზომები 60x40x34 კმ). ეს არის მეორე ყველაზე პატარა იუპიტერის ოთხი შიდა თანამგზავრიდან. მისი შემადგენლობა და მასა უცნობია, მაგრამ ვარაუდიდან გამომდინარე, თუ მისი საშუალო სიმკვრივე უახლოვდება ამალთეას (~0.86 გ/სმ³), მაშინ მისი მასა სავარაუდოდ 3.6×1016 კგ-ს ტოლი იქნება. ეს სიმკვრივე შეიძლება ნიშნავს, რომ ეს თანამგზავრები ძირითადად შედგება წყლის ყინულისგან, რომლის ფორიანობაა 10-15%.(ruwiki) Её состав и масса неизвестны, но исходя из предположения, что по средней плотности она близка к Амальтее (~0,86 г/см³), её масса оценивается в 3,6×1016 кг. Такая плотность может означать, что эти спутники состоят в основном из водяного льда с пористостью 10—15 %. სხვა ვარაუდით, თუ მეტიდას სიმკვრივე მეტი ან ტოლია 1.5 გ/სმ³-ზე მაშინ მისი მასა დაახლოებით 6.4×1016 კგ-ზე მეტი უნდა იყოს.(enwiki) The bulk composition and mass of Metis are not known, but it is likely that its mean density is 1.5 g/cm3 or higher, and its mass can therefore be estimated as ~6.4×1016 kg or higher.

მეტიდას ზედაპირი მუქი, მოწითალოა და, როგორც ჩანს, ძლიერ კრატერულია. წინა მხარე (ორბიტალური მოძრაობის მიმართულებით მიმართული) 1.3-ჯერ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე უკანა მხარე. ასიმეტრია, გამოწვეულია ალბათ იმით, რომ მიმმართველი მხარე განიცდის ხშირ შეჯახებას მცირე სხეულებთან, რომლის შედეგადაც თანამგზავრიდან ხდება ღია ფერის მატერიის ამოფრქვევა, სავარაუდოდ ყინულის.

ორბიტა
მეტიდა იუპიტერის გარშემო უფრო სწრაფად ბრუნავს, ვიდრე საკუთარი ღერძის გარშემო. მზის სისტემაში არსებობს კიდევ ორი ​​ასეთი თანამგზავრი: ადრასტეა (იუპიტერის თანამგზავრი) და ფობოსი (მარსის თანამგზავრი). მეტიდას ორბიტა მდებარეობს იუპიტერის მთავარი რგოლის გარე კიდეზე და ითვლება, რომ ის არის მატერიის მთავარი წყარო.

ლიტერატურა
 Ротери Д. Планеты. — М.: Фаир-пресс, 2005. ISBN 5-8183-0866-9
 Под ред. Д. Моррисона. Спутники Юпитера. — М.: Мир, 1986. В 3-х томах, 792 с.

რესურსები ინტერნეტში
 Краткий обзор Метиды на сайте NASA’s Solar System Exploration

კომენტარები

სქოლიო

კატეგორია:იუპიტერის შიდა თანამგზავრები