T-კვარკი

t-კვარკი, უმაღლესი კვარკი ან ჭეშმარიტი კვარკი ( <  ან  < ; აღნიშვნა: t) — ფუნდამენტური ელემენტარული ნაწილაკი, კვარკი. შედის ფერმიონების მესამე თაობის ჯგუფში, აქვს მუხტი +(2/3)e. 

როგორც ყველა კვარკი, ის მონაწილეობს ოთხივე სახის ურთიერთქმედებაში: ძლიერში, სუსტში, ელექტრომაგნიტურსა, გრავიტაციულში. ცოდნის ამჟამინდელ დონეზე, t-კვარკი არის უსტრუქტურო ნაწილაკი, ანუ ფუნდამენტური, ისევე როგორც სხვა კვარკები და ლეპტონები.

მესამე თაობის კვარკების არსებობა, მათ შორის b- და t-კვარკები, იწინასწარმეტყველეს 1973 წელს მაკოტო კობაიაშიმ და ტოშიჰიდე მასკავამ CP-სიმეტრიის დარღვევის ფენომენის ასახსნელად.Пескин М., Шрёдер Д. . Введение в квантовую теорию поля. — Ижевск: НИЦ «Регулярная и хаотичная динамика», 2001. — 784 с. — ISBN 5-93972-083-8. — С. 681. 

t-კვარკის ძიება დაახლოებით 20 წელი გაგრძელდა.Боос Э. Э., Брандт О., Денисов Д., Денисов С. П., Граннис П. Top-кварк (к 20-летию открытия) // Успехи физических наук. — Российская академия наук, 2015. — Т. 185. — С. 1241—1269 იგი აღმოაჩინეს 1994-1995 წლებში ამერიკულ ფერმილაბის ლაბორატორიაში ტევატრონის კოლაიდერის ექსპერიმენტებში CDFAbe F. et al. Observation of Top Quark Production in ppbar Collisions with the Collider Detector at Fermilab (англ.) // Physical Review Letters : journal. — 1995. — Vol. 74, no. 14. — P. 2626—2631. და D0Abachi S. et al. Search for High Mass Top Quark Production in ppbar Collisions at s½ = 1.8 TeV (англ.) // Physical Review Letters : journal. — 1995. — Vol. 74, no. 13. — P. 2422—2426 თანამშრომლობით. ექსპერიმენტული მონაცემების უმეტესობა დაგროვდა 1994 წელს. CDF და D0 თანამშრომლობის ნაშრომები, რომლებიც აღმოჩენაზე აცხადებდნენ პრეტენზიას, გადაეგზავნა ჟურნალ Physical Review Letters-ს 1995 წლის 26 თებერვალს. სტატიების შინაარსი არ იყო გამჟღავნებული აღმოჩენის ოფიციალურ განცხადებამდე, რომელიც მოხდა 1995 წლის 2 მარტს ფერმილაბის სემინარზე.

დიდი ადრონული კოლაიდერის გაშვებამდე, ტევატრონი იყო ერთადერთი ექსპერიმენტული კომპლექსი მსოფლიოში, სადაც წყვილი t-კვარკების წარმოება შეიძლებოდა. პროტონ-ანტიპროტონული წყვილის შეჯახების ენერგია ამ ამაჩქარებლის მასის ცენტრში შეადგენს 1.96 ტევ. ამ ენერგიაზე წარმოიქმნება t-კვარკისა და t-ანტიკვარკის წყვილი 7 პიკობარნის ფართობზე, რაც შეესაბამება სტანდარტული მოდელის პროგნოზს (6.7-7.5 პიკობარნი t-კვარკის მასისთვის 175 გევ/ც2).

t-კვარკის აღმოჩენამ, რომლის მრავალი თვისება ნაწინასწარმეტყველი იყო სტანდარტული მოდელით, საბოლოოდ დაადასტურა კვარკების რეალობა.

ლიტერატურა
Боос Э. Э., Брандт О., Денисов Д., Денисов С. П., Граннис П. Top-кварк (к 20-летию открытия) // Успехи физических наук. — Российская академия наук, 2015. — Т. 185. — С. 1241—1269. — doi:10.3367/UFNr.0185.201512a.1241.
Andrea Giammanco. Single top quark production at the LHC (англ.) // Reviews in Physics. — 2016. — Vol. 1. — P. 1—12. — doi:10.1016/j.revip.2015.12.001.
Giorgio Cortiana. Top-quark mass measurements: Review and perspectives (англ.) // Reviews in Physics. — 2016. — Vol. 1. — P. 60—76. — doi:10.1016/j.revip.2016.04.001.

რესურსები ინტერნეტში
 Сводная таблица свойств -кварка на сайте Particle Data Group (2017)
 Полная таблица свойств частиц на сайте Particle Data Group

სქოლიო

კატეგორია:კვარკები