დარიენის ყელი

მინი|300x300პქ| დარიენის ყელის რუკა და წყვეტილი პანამერიკულ გზატკეცილზე იავისასა (პანამა) და ტურბოს (კოლუმბია) შორის
დარიენის ყელი () — გეოგრაფიული რეგიონი, რომელიც აერთებს ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკას. მოიცავა პანამის დარიენის პროვინციის სამხრეთ და კოლუმბიის ჩოკოს დეპარტამენტის ჩრდილოეთ ტერიტორიებს. წყალგამყოფი ქედის, მთების, წვიმიანი ტყეების გამო ცნობილია თავისი იზოლირებულობით, რთული რელიეფითა და ექსტრემალური გარემოთი; ითვლება დედამიწის ერთ-ერთ ყველაზე „არასტუმართმოყვარე“ რეგიონად. ამის მიუხედავად, რადგანაც ორი ამერიკის ერთადერთი სახმელეთო დამაკავშირებელია, ისტორიულად მთავარი მარშრუტი იყო როგორც ადამიანებისთვის, ისე სხვა ცოცხალი ორგანიზმებისთვის.

დარიენის ყელის გეოგრაფია ძალზე მრავალფეროვანია. კოლუმბიის ნაწილი ძირითადად უკავია მდინარე ატრატოს დელტას, რომელიც წარმოქმნის მინიმუმ 80 კმ სიგანის ჭაობს. მდინარე ტანელას, რომელიც ატრატოს შენაკადია, მე-16 საუკუნის ევროპელმა კონკისტადორებმა ესპანურად „დარიენი“ უწოდეს; აქედან მოდის რეგიონის სახელწოდება. სერანია-დელ-ბაუდოს ქედი გადაჭიმულია კოლუმბიის წყნარი ოკეანის სანაპიროზე და პანამაში. პანამის ნაწილი მკვეთრად განსხვავდება, არის ტროპიკული ტყეებით დაფარული მთები, რომლის სიმაღლე 60-დან (ხეობათა ფსკერი) 1845 მეტრამდე აღწევს (ყველაზე მაღალ მწვერვალია სერო-ტაკარკუნა, სერანია-დელ-დარიენის ქედზე).

დარიენის ყელი ძირითადად დასახლებულია აბორიგენული ემბერა-ვუნანისა და კუნას ხალხებით; 1995 წლის მონაცემებით, მათი რაოდენობა 8000 ადამიანს აღწევდა. რეგიონში ერთადერთი შედარებით მოზრდილი დასახლებაა ლა-პალმა, დარიენის პროვინციის დედაქალაქი, დაახლოებით 4200 მცხოვრებით; სხვა აღსანიშნავი დასახლებებია იავისა და ელ-რეალ-დე-სანტა-მარია (ორივე პანამაში).

მისი იზოლაციისა და მკაცრი გეოგრაფიის გამო, დარიენის ყელი ძირითადად განუვითარებელია, ეკონომიკის მთავარი მიმართულებებია მცირე ფერმერული მეურნეობა, მესაქონლეობა და ხე-ტყის მოპოვება. ფართოდ არის გავრცელებული კრიმინალური საქმიანობა, როგორიცაა ადამიანებით და ნარკოტიკებით ვაჭრობა. არ არსებობს არანაირი საგზაო ინფრასტრუქტურა, პრიმიტიულიც კი. კოლუმბია და პანამა ორად ორი ქვეყანაა ამერიკაში, რომლებიც საერთო სახმელეთო საზღვარს იზიარებენ, მაგრამ არ აქვთ თუნდაც ელემენტარული დამაკავშირებელი გზა. დარიენის ყელზე წყვეტა აქვს პანამერიკულ გზატკეცილს, რომელიც წყდება იავისაში, პანამის ტერიტორიაზე და გრძელდება ტურბოში, კოლუმბიის მხარეს, დაახლოებით 106 კმ-ის მოშორებით. ინფრასტრუქტურის განვითარება დიდი ხანია შეჩერებულია ლოგისტიკური გამოწვევების, ფინანსური ხარჯებისა და გარემოსდაცვითი პრობლემების გამო; 1970-იანი და 1990-იანი წლების მცდელობები წარუმატებელი აღმოჩნდა. 2024 წლის მდგომარეობით, ყელის გავლით გზის გაყვანის აქტიური გეგმა არ არსებობს, თუმცა მიმდინარეობს მსჯელობა საბორნე გადასასვლელის აღდგენისა და სარკინიგზო ხაზის მშენებლობის თაობაზე.

მიუხედავად საშიში პირობებისა, 2010-იანი წლებიდან მოყოლებული დარიენის ყელი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ხალხმრავლი სამიგრაციო გზა გახდა, სადაც ასობით ათასი მიგრანტი (ძირითადად ჰაიტიელები და ვენესუელელები) გადადის ჩრდილოეთით მექსიკა-შეერთებული შტატების საზღვრისკენ. 2022 წელს გადავიდა 250 000 ადამიანი, 2019 წელს კი მხოლოდ 24 000. 2023 წელს 520 000-ზე მეტმა გადაკვეთა დარიენი, რაც ორჯერ აღემატება წინა წლის რაოდენობას.

 სქოლიო 

კატეგორია:პანამის გეოგრაფია
კატეგორია:კოლომბიის გეოგრაფია