ლინა შტერნი

ლინა  შტერნი (დაბ. ლიბე-ლეა შოლომოვნა შტერნი ; დ.14 (26) ივლისი, 1875, ვილიამპოლე (სლობოდკა),კოვნოს ოლქი, კოვნოს პროვინცია  — გ. 7 მარტი, 1968, მოსკოვი ) — შვეიცარიელი, შემდეგ საბჭოთა ბიოქიმიკოსი, ფიზიოლოგი, უჯრედული სუნთქვის სფეროში ფუნდამენტური კვლევის ავტორი  (1910),  ჰემატოენცეფალური ბარიერის კონცეფციის შემქმნელი (1918).

სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის პირველი სრულუფლებიანი წევრი ქალი (1939), სსრკ სამედიცინო მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი დაარსებიდან (1944 წ.).  მეორე ხარისხის სტალინური პრემიის ლაურეატი (1943).

 ბიოგრაფია 
დაიბადა 1875 წლის 14 ივლისს (ძველი სტილით) სლობოდკაში (მოგვიანებით ვილიამპოლე — კაუნასის ერთ-ერთი რაიონი),  მრავალრიცხოვან ებრაულ ოჯახში პირველი შვილი იყო.Запись о рождении в канцелярии слободского раввина доступна на сайте еврейской генеалогии JewishGen.org (база данных по Литве) нью-йоркского : Либе-Лея Штерн, 14 июля (23 дня месяца Таммуз) 1875 года, Вилиямполе. Родители — Шолом Мовше-Ицикович Штерн и Гинде Мовшевна Штерн, оба из Яново. Здесь же родились её сёстры Сора-Хана (1877), Нойма (1880) и Хьена (1882). В ревизских сказках от 1887 года (доступных там же на JewishGen.org) Либа-Лея Штерн (11 лет), как и вся семья, приписана к Яново, и в 1904 году к ревизским записям добавлена её профессия: доктор медицины.  მამამისი შოლომ მოვშე შტერნი (1852-?) მარცვლეულის ვაჭრობით იყო დაკავებული, დედა —  გინდე  შტერნი (1855-?) დიასახლისი იყო; მშობლები ჩამოვიდნენ იანოვოდან კოვნოს პროვინციიდან. 1886 წლისთვის ოჯახი უკვე ცხოვრობდა ლიბაუში, კურლანდის გუბერნიაში. Согласно метрическим записям, её братья Борух-Лейб (1886), Илья-Лейзер (1888—1889), Абрам (1889), Рахмиел-Готлиб (1891—1893) и Вульф (1892) родились уже в Либаве. Таким образом, семья переехала в Либаву между 1882 и 1886 годами.   განათლება მიიღო ჟენევის უნივერსიტეტში ( შვეიცარია ), იყო ჟან-ლუი პრევოსტის სტუდენტი. 1918 წელს მან მიიღო ექსტრაორდინალური პროფესორის წოდება ჟენევის უნივერსიტეტში (ამ უნივერსიტეტის პირველი ქალი  პროფესორი).

1925 წელს დაბრუნდა საბჭოთა რუსეთში ( სსრკ ), 1925-1948 წლებში იყო ნ.ი. პიროგოვის სახელობის რუსეთის ეროვნული კვლევითი სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის დირექტორი. ნიკოლაი გამალეიას მიხედვით, შტერნს განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვის  შოკთან ბრძოლის მეთოდის შემუშავებაში. Н. Ф. Гамалея. И. В. Сталину в защиту арестованных Л. Штерн, Я. Парнаса, Б. Шимелиовича : Письмо от 16.02.1949 // АП РФ. Ф. 3. Оп. 32. Д. 12. Л. 83—84 об. 

გ. ხვოლესთან ერთობლივი მუშაობის შედეგად 1933 წელს ექსპერიმენტულად აჩვენა, რომ კალიუმის მარილების ინტრაცისტერნული და ინტრავენტრიკულური შეყვანა იწვევს ექსპერიმენტულ ცხოველებში რეაქციების თანმიმდევრობას, მათ შორის კუნთების აქტივობის გაზრდას, სუნთქვის სტიმულაციას, არტერიული წნევის მატებას და ბრადიკარდიას. Stern, L. & Chvoles, G. J. (1933). Effect de l’injection intraventriculaire des ions Ca2+ et K+. Comptes rendus hebdomadaires des seances et memoires de la societe de biologie et de ses filiales et associees 112, 568–572.    ამ ექსპერიმენტებზე დაყრდნობით, 1942 წელს, ომის პირობებში, მან შესთავაზა კალიუმის ფოსფატის შიდა ინექციების გამოყენება სიმპათიკური ნერვული სისტემის სტიმულირებისთვის  Lina Stern. Cisternal puncture in traumatic shock L. S. Stern. Treatment by direct action on vegetative nerve centers. Lancet 2: 572—573, 1942. არტერიული წნევის და სხვა ფიზიოლოგიური ფუნქციების შესანარჩუნებლად პოსტტრავმული შოკის დროს (ა.შ. სახელწოდებით „შტერნის მეთოდი“ ).  ამ მეთოდის კვლევა სამხედრო საველე პირობებში  ექსპერიმენტულად განაგრძეს ევგენი ბერკოვიჩმა (1944) Initial Bibliography of Soviet Military Medicine, 1917—1950 : E. M. Berkovich. Direct action on vegetative centers by intracisternal injection of potassium phosphate in therapy of shock at the front. Bull. eksp. biol. i med., 1944, 17(1—2):18—21.; E. M. Berkovich. Intracistornal injection of potassium phosphate according to STERN method in therapy of traumatic shock at the front. Khir., 1944, no.7:8—12. და სხვა მკვლევარებმა, Edmund Smolik. Effect of Intracisternal Injection of Potassium Phosphate in Hemorrhagic Hypotension and Shock in the Dog. Proceedings of the Society for Experimental Biology and Medicine, 53 (1), 70—79, 1943.  თუმცა იგი ფართოდ არ გავრცელებულა.

1938 წლიდან გახდა  საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრი. ის იყო ებრაული ანტიფაშისტური კომიტეტის რეზიდიუმის წევრი და დააპატიმრეს 1949 წელს  „ებრაული ანტიფაშისტური კომიტეტის რეზიდიუმის საქმეზე.“ 1952 წლის ივლისში ის იყო ერთადერთი ბრალდებული, რომელსაც მიესაჯა 3,5 წლით თავისუფლების აღკვეთა, რასაც მოჰყვა 5 წლით გადასახლება (დანარჩენი ბრალდებულები დახვრიტეს).   მეცნიერი ემიგრაციაში იმყოფებოდა ჯამბულში. 1953 წლის ამინისტიის საფუძველზე მას ნება დართეს დაბრუნებულიყო მოსკოვში, თუმცა ფორმალური რეაბილიტაცია მხოლოდ 1958 წლის ნოემბერში მოხდა. 1953 წლის 1 სექტემბერს მას აღუდგინეს აკადემიკოსის წოდება. Распоряжением Президиума АН СССР (№ 7-1770) восстановлена в составе действительного члена АН СССР освобождённая из заключения Л.С.Штерн, осуждённая по "делу ЕАК" в 1952  1954-1968 წლებში ხელმძღვანელობდა  თეორიული და ექსპერიმენტული ბიოფიზიკის ინსტიტუტის  ფიზიოლოგიის განყოფილებას.

 ოჯახი 
დეიდაშვილი —  საბჭოთა პედაგოგი ნინა სტრიევსკაია  (დ. 1897 — გ. 1969 წლის შემდეგ), ნ.კ. კრუპსკაიას უახლოესი თანამოაზრე, წითელი პროფესორების ინსტიტუტის  დირექტორის მოადგილე, ლენინგრადის სახელმწიფო პედაგოგიური ა. გერცენის სახელობის რუსეთის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის დირექტორი (ექვსი წლიდან იზრდებოდა შტერნის მშობლების ოჯახშიი, დააპატიმრეს 1937 წელს. 17 წელი გაატარა ციხეში ნირობლაგში და გადასახლებაში ნორილსკში), მისი მეუღლე იყო სამხედრო მომსახურე ალექსანდრე  სტრიევსკი (დ. 1890—1938 წელს დახვრიტეს. კონსტანტინე სტრიევსკის ძმა).  Рапопорт Н. Лина Соломоновна Штерн . Рапопорт Н. Лина Соломоновна Штерн . 

უმცროსი დის, ჰანას (შემდგომში ანა) შვილიშვილი არის პიანისტი დიმიტრი ბაშკიროვი.   

 ჯილდოები და პრემიები 

 მეორე ხარისხის სტალინური პრემია (1943) —  ჰემატო-ენცეფალურ ბარიერზე მუშაობისთვის.
 შრომის წითელი დროშის ორდენი (03/30/1944),
 წითელი ვარსკვლავის ორდენი ,
 მედლები.

 შენიშვნები და კომენტარები 

 ლიტერატურა 

 Росин Я., Малкин В. Лина Соломоновна Штерн. — М.: Наука, 1987.
 Джошуа Рубенштейн «Stalin's Secret Pogrom: The Postwar Inquisition of the Jewish Anti-Fascist Committee». ISBN 0-300-08486-2
 Джошуа Рубенштейн. Последние дни Сталина = Joshua Rubenstein. The Last Days of Stalin. — М.: Альпина нон-фикшн, 2024. — С. 312. — ISBN 978-5-00139-975-9.

 სქოლიო 

კატეგორია:ნოვოდევიჩიეს სასაფლაოზე დაკრძალულები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:ჟენევის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სსრკ-ის მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი
კატეგორია:სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრები
კატეგორია:ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:შვეიცარიელი ფიზიოლოგები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1968
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1875
კატეგორია:დაბადებული 26 ივლისი