უჩირმაქი (არჰავის რაიონი)

უჩირმაქი () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არჰავიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 216 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ორჩი ბაშქოი.Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 214, ISBN 978-605-5708-85-6.

ისტორია
სოფელი უჩირმაქის ძველი სახელწოდებაა ორჭი. ლაზეთის შესახებ ერთ-ერთი კვლევის მიხედვით, სოფელი ორჭის მდებარეობდა ჭანჭახეფუნა (ჭანჭახეფუნა) სახელწოდების ჭაობის ზემოთ, რომელიც სოფელ ოტალახეში მდებარეობდა. აღნიშნულია, რომ ლაზური ტოპონიმი ორჭი (ორჭი) ნიშნავს პატარა და ბრტყელ მიწის ნაკვეთს ან მთის კალთას.Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 209, ISBN 978-605-5708-85-6. ეს ადგილსახელი თურქულში შევიდა როგორც „ორჯი“. თუმცა, 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაეთის სალნამეში ნახსენები „ორჯი ბაშქოი“ (اورجی باشكوی) აღნიშნავს ბაშქოის ორჭის რეგიონში. რადგან ორჭი იყო ერთდროულად ხევისა და რეგიონის სახელიც.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 366, ISBN 9789157871117.Kenan Aydın, "Arhavi Kazasında İskân ve Nüfus (1583-1681/1682)", Ankara, 2018, s. 39. Yüksek lisans tezi მურღულის ხეობაში ერთ ქართულ სოფელსაც ერქვა ორჯი ან ორჯა.Nurşen Gök, “Artvin Livası'nın Anavatan'a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104.

სოფელი ორჭი მდებარეობის ლაზეთის რეგიონიში ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის 1461 წელს განადგურების შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს.,,კოლხური (მეგრულ-ლაზური) ენა", (Hazırlayanlar) Rusudan Amirecibi-Mullen (editör), Nana Danelia, İnga Gundua,  Tiflis, 2006, s. 22.  ISBN 99940-61-43-7 ვარაუდობენ, რომ ორჭი 1486 წლის ოსმალეთის თაჰრირის დავთარში სოფლად იყო აღრიცხული და შემდეგ რამდენიმე სოფლად დაიყო.Kenan Aydın, "Arhavi Kazasında İskân ve Nüfus (1583-1681/1682)", Ankara, 2018, s. 38. Yüksek lisans tezi ამ სოფლებიდან ერთ-ერთია სოფელი უჩირმაქია.

სოფელი უჩირმაქი პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში გადავიდა. რუსული მმართველობის პერიოდში, 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში სამეცნიერო ექსპედიციის დროს ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ სოფლის სახელი რუსულად დაწერა როგორც „უჩირმაქი“ (Учирмак) და აღნიშნა, რომ სოფელში 51 კომლში 227 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი უჩირმაქი 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში მოხსენიებულია როგორც უჩ ირმაქი (اوچ ایرمق). ამ დროს სოფელი რიზეს ვილაიეთის ხოფის მაზრის არჰავის ნაჰიეს ექვემდებარებოდა.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 621. 1935 წლის საყოველთაო მოსახლეობის აღწერისას, რიზესა და არტვინის ვილაიეთების გაერთიანების შედეგად შექმნილ ჩორუჰის ვილაეთში იგივე ადმინისტრაციული სტატუსი ჰქონდა და მისი მოსახლეობა 480 ადამიანისგან შედგებოდა.1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 310. 1965 წლის საყოველთაო მოსახლეობის აღწერისას უჩირმაქის სოფლის მოსახლეობა 617 ადამიანამდე გაიზარდა და ამ მოსახლეობიდან 223 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

სოფელ უჩირმაქში 2012 წელს არქიტექტურული იერსახე შენარჩუნებული ჰქონდა 15 ლაზურ სახლს, 15 სერენდერსა და 5 წყლის წისქვილს.

სქოლიო

კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში