ვერმოში

ვერმოში (განსაზღვრული ფორმა ვერმოში) — ალბანეთის ყველაზე ჩრდილოეთი სოფელი, რომელიც მდებარეობს ყოფილ კელმენდის მუნიციპალიტეტში. 2015 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის რეფორმით იგი გახდა მუნიციპალიტეტის Malësi e Madhe ნაწილი. სოფელი მდებარეობს ალბანეთის ალპების ხეობაში, ამავე სახელწოდების მდინარის გასწვრივ.

 გეოგრაფია 
ვერმოში არის Bjeshkët e Namuna ("დაწყევლილი მთები") ან ალბანური ალპების ნაწილი, მთა ჩრდილოეთ ალბანეთში, რომელიც ვრცელდება დასავლეთ კოსოვოში და აღმოსავლეთ მონტენეგროში და რომლის უმაღლესი წერტილი, Maja Jezerca, მდებარეობს სამხრეთით 18,8 კილომეტრში. ვერმოში, თეთისა და ვალბონას ეროვნულ პარკში.

ვერმოში მოიცავს პეტროჯას (ასევე ცნობილი როგორც ცენტრი, "ცენტრი"), ველანის, ბაშკიმის ("შეერთება", ლეპუშის ველის ჩათვლით), ველიპოჟისა და მალიაჟის კვარტლებს. როდესაც პირველად გამოიკვლიეს, მას ეწოდა Bjeshkët e Seljanave.

მის მთის საძოვრებს ეძახიან სეფერჩე, სმუტიროღა, ლუგუ ი დოლიტი, პერბიცე, გრებენი და სხვ.

ვერმოში არის მონტენეგროსთან სასაზღვრო გადასასვლელი Vjeternik-ის მახლობლად, შკოდერის გზაზე (95 კმ-ს მოშორებით) და კოპლიკი გუსინჯამდე და პლავამდე მონტენეგროში.

 მდინარე ვერმოში 
ვერმოში ვრცელდება მდინარე ვერმოშის (ალბანურად Lumi i Vermoshit) 100 კილომეტრზე, რომელიც ეკუთვნის ალბანეთს. მდინარე ვერმოში ჩერნოგორიული სახელწოდებით Vrmoša ჩნდება მაგლიჩის მწვერვალზე აღმოსავლეთ ჩერნოგორიის კუჩის რაიონში, ალბანეთში გაშვებამდე. ის ხელახლა შედის მონტენეგროში ვიტერნიკში გრნჩარის სახელით. გუშინიეში მარჯვნიდან ვრუჟეს ნაკადი აგრძელებს ლუჩას სახით კიდევ რამდენიმე კილომეტრს, სადაც ჩაედინება პლავის ტბაში და ქმნის პატარა დელტას. იქ ის მიედინება ტბიდან ჩრდილოეთით, მთის Visitor-ის გვერდით, სახელწოდებით Lim, დარჩენილი 197 კილომეტრის მანძილზე მონტენეგროში, სერბეთსა და ბოსნია-ჰერცეგოვინაში, სადაც უერთდება დრინას ვიშეგრადის წყალსაცავთან.

 ისტორია 
ფოლკლორის თანახმად, სამი ძმა ყიდის, ვული და ნილი დააფუძნეს ვერმოში და ისინი სოფლებს სელკას, ვუკლის და ნიკის უწოდებენ.

საზღვარი 1878 წელს ბერლინის კონგრესმა მიიღო, რომელმაც პლავი, გუსინე, ტუზი და ულცინი მონტენეგროს სამთავროს ოსმალეთის იმპერიის ხარჯზე გადასცა.

მალესორის მაღალმთიანის ნაწილი, ადგილობრივი კელმენდის მთის ტომი ცნობილია თავისი მებრძოლი ტრადიციით, ძირითადად უცხოელი ოკუპანტების წინააღმდეგ. ტრადიციულად კათოლიკე იყო.

 მონარქისტული მმართველობა 
ალბანეთის სამთავრო დაარსდა 1914 წელს. 1925 წელს ალბანეთი გამოცხადდა რესპუბლიკად .

1914 წლის 13 სექტემბერს მონტენეგროს ჯარები შევიდნენ კელმენდიში და იბრძოდნენ სამი საათის განმავლობაში, დალაგდნენ და დაწვეს სელჩე, ვუკელი, თამარი და ნიკი, მხოლოდ ვერმოშმა შეძლო თავის გადარჩენა. 90 კაცი დახვრიტეს და მონტენეგროს ჯარებმა მათთან ერთად 10 000 ცხვარი, თხა და მსხვილფეხა პირუტყვი წაიღეს.

1923 წლის 23 მაისს იუგოსლავიამ უარი თქვა ვერმოშისა და წმინდა ნაუმის მონასტრის ადგილობრივობაზე, მიუხედავად დელიმიტაციის კომისიის გადაწყვეტილებისა. იუგოსლავიის მინისტრმა ამ საკითხთან დაკავშირებით პროტესტი განაახლა.

1925 წლის 28 ივლისს წმინდა ნაუმისა და ვერმოშის მონასტრის ტერიტორიები იუგოსლავიას გადაეცა. ზოგ I-მა დათმო ტერიტორიები, როგორც მეგობრული ჟესტი და გადახდა იუგოსლავიის დახმარებისთვის ზოგის ტახტზე დაბრუნებაში და შეთანხმებით ალბანეთმა მიიღო პეშკოპი და სხვა მცირე დათმობები.Pearson 2004, p. 248

 კომუნისტური მმართველობა 
მინი|250x250პქ| ერთი კაცის ბუნკერები ხოჯას ეპოქიდან ვერმოშში
1985 წელს ენვერ ხოჯას გარდაცვალების შემდეგ, ვერმოშელებმა ქვეყნიდან გაქცევა სცადეს. უმეტესობა კომუნისტებმა დაიჭირეს და შკოდერში მიიყვანეს. აღსანიშნავი მოვლენა იყო 17 წლის პელუმ პელუმბაიის მკვლელობა, რომელიც ცდილობდა იუგოსლავიის საზღვრის გადაკვეთას ჰანი ი ჰოტიტის გავლით, მაგრამ ალბანეთის სასაზღვრო პოლიციამ დაიჭირა და სატვირთო მანქანაზე მიბმული შკოდერში გაათრიეს. მოვლენამ გამოიწვია ბუნტი, რომლის დროსაც ადგილობრივი ხელისუფლება იძულებული გახდა დაკავშირებოდა რამიზ ალიას და ხოჯას მეუღლეს ნეჯმიჯე ხოჯას. იმავე წელს, ბაჟედან ადამიანთა ჯგუფმა სცადა საზღვრის გადაკვეთა ვერმოშში, მაგრამ დაიჭირეს ალბანეთის სასაზღვრო პოლიციამ, რომელმაც კიდევ ერთხელ გადმოათრია მათი ცხედრები კელმენდის მუნიციპალიტეტში, შემდეგ კი შკოდერში. 

 ტურიზმი 
ტურისტების უმეტესობა ვერმოშში მოდის მთის ხედებისთვის. ასევე არსებობს 30-ზე მეტი სახეობის სამკურნალო და ენდემეური მცენარე.

ვერმოშში პოპულარული აქტივობები მოიცავს ლაშქრობას, თევზაობას, ცხენოსნობას და კონკურსს "მის ბჟეშკა" ("მის მთები"). 

 დემოგრაფია 
მინი|250x250პქ| ვერმოშის ეკლესია
ვერმოშის დასახლება დაიწყო XIX საუკუნის შუა წლებში, ჯერ გაზაფხულისა და ზაფხულის 4-6 თვის განმავლობაში მკაცრი ზამთრის გამო (რეგულარულად 3 ფუტამდე თოვლი).

იქ მცხოვრები ოჯახების უმეტესობა სათავეს იღებს სელკადან, ვერმოშის სამხრეთით 11 კილომეტრში. XIX საუკუნეში რამდენიმე მუსლიმი ალბანელი ოჯახი დასახლდა გუციდან და პეჯიდან.

რეგიონული ეკონომიკა ძირითადად აგებულია სოფლის მეურნეობაზე, იმიგრანტთა ფულადი გზავნილებზე და ტურიზმზე.

ვერმოშის ოჯახებს მიეკუთვნება: Vushaj, Beqi, Bujaj, Vukaj, Cali, Dukaj, Gjoni (Gjonaj), Hasanaj, Hysaj, Koçaj, Lekutanaj, Lelçaj, Lumaj, Maçaj, Mernaçaj, Mitaj, Nacaj, Pepaj, Peraj, Pllumaj, Preljocaj. რეჯაჯი, სელმანაჯი, სმაჯლაჯი, შკუტაჯი, სტაკა, თინაჯი, ვოლაი და ვუქტილაი

 გამორჩეული ხალხი 

 პრეკ კალი (ფლ. 1911–1930), ვერმოშში დაბადებული პარტიზანი, რომელიც იბრძოდა დეჩიკის ბრძოლაში ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ, მოგვიანებით კი სერბეთის სამეფოსა და ენვერ ხოჯას მეთაურობით კომუნისტური ძალების წინააღმდეგ. ხოჯამ ის შეატყუა და მოკლა ბზობის კვირას.
 Gjeto Gjek Vushmaçaj, ასევე ხშირად მოიხსენიება როგორც Gjeto Gjeku Vushaj იყო მაღალმთიანი კელმენდის მთის ტომში, რომელიც მდებარეობს ვერმოშში, რომელიც იბრძოდა სერბეთის სამეფოს წინააღმდეგ და ცნობილი იყო უცხო ოკუპანტების წინააღმდეგ საბრძოლო ტრადიციებით. ←
 ლეშ მარაში
 ფრენ ლეშ თინაჯი
 მემა სმაჯლაჯი
 მარტინ ჰასანი
 Gjon Çuni Hysaj
 ლუკ მარკ ჯელოშ ჰისაჯი
 Zek Çuni Hysaj
 ჯელოშ ჩუნი ჰისაჯი
 პიტერ ჯეკ ჰისაჯი
 მარაშ ვატა ლუმაჯი, ებრძოდა კომუნისტურ რეჟიმს
 Gjon Prec Rexhaj
 დოდ პრეკი ნიკა ბუჯაჯი, ებრძოდა კომუნისტურ რეჟიმს
 გჯერგჟ ნდუ
 დედ ლულაში
 ფრან მალი
 ნიკ მარკუ რეჯაი
 დედ მაკაი

 სქოლიო 

 წყაროები 



 გარე ბმულები 

 კელმენდის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური ვებგვერდი 

კატეგორია:ალბანეთი