მილენა მრაზოვიჩი

მილენა ტერეზია პრეინდლსბერგერი ფონ პრეინდლსპერგი (დ. 28 დეკემბერი, 1863  – გ. 20 იანვარი, 1927 ) — ავსტრია-უნგრელი ჟურნალისტი, მწერალი, პიანისტი და კომპოზიტორი. მრაზოვიჩმა  გერმანულენოვან საზოგადოებას გააცნო ბოსნია და ჰერცეგოვინა, სადაც ის 40 წელი ცხოვრობდა. იყო პირველი ჟურნალისტი ბოსნიასა და ჰერცეგოვინაში და კლასიკური კომპოზიციების პირველი ავტორი მის მიწაზე,  ცნობილი სამოგზაურო წიგნებით, რომელიც მან დაწერა ხანგრძლივი მოგზაურობის დროს. შორეულ მთის სოფლებში ცხენებით სეირნობისას მრაზოვიჩმა ჩაწერა ბოსნიური ზეპირი ტრადიციები, შეაგროვა ტრადიციული კოსტიუმები და შექმნა ძვირფასი კოლექცია.

 ბიოგრაფია 
მილენა მრაზოვიჩი დაიბადა 1863 წლის 28 დეკემბერს ავსტრიის იმპერიის ხორვატიის ქალაქ ბჟელოვარში.   საშუალო კლასის ოჯახს მიეკუთვნებოდა, განათლება ბუდაპეშტში მიიღო.  ოჯახთან ერთად გადავიდა საცხოვრებლად 1878 წელს ბანია-ლუკაში, სადაც მისი მამა დაინიშნა ადმინისტრაციულ მოხელედ, რამდენიმე კვირის შემდეგ, რაც ბოსნია-ჰერცეგოვინა ავსტრია-უნგრეთმა დაიპყრო . მომდევნო წელს მრაზოვიჩი და მისი ოჯახი საცხოვრებლად სარაევოში, ბოსნია-ჰერცეგოვინის დედაქალაქში გადავიდნენ. 

 მუსიკა 
პიანისტმა და კომპოზიტორმა  მრაზოვიჩმა მონაწილეობა მიიღო კლასიკური მუსიკის პირველ კონცერტში ბოსნია-ჰერცეგოვინაში, რომელიც გაიმართა ბანია-ლუკაში 1881 წლის მაისში გვირგვინოსან პრინცესა სტეფანეს დაბადების დღის პატივსაცემად.  1879 და 1882 წლებში მრაზოვიჩმა შეადგინა ვიურტემბერგის მარში ვიურტემბერგის ჰერცოგ უილიამის პატივსაცემად, მაშინდელი ბოსნია და ჰერცეგოვინის გუბერნატორი . Osmanisch Mazurka და Bosnia-Polka Francaize დაიბეჭდა ვენაში 1882 წელს. ეს არის ბოსნია-ჰერცეგოვინაში მუსიკალური კომპოზიციების უძველესი ცნობილი კვალი. 

 ჟურნალისტიკა 
1884 წლიდან 1885 წლამდე მრაზოვიჩი ფრანგულს ასწავლიდა გოგონებს სარაევოში, ქველმოქმედი დების მონასტრის სკოლაში, პარალელურად წერაში ვარჯიშობდა.  მისი პირველი სტატია გამოქვეყნდა Neue Augsburger Postzeitung- ში. 1884 წელს მრაზოვიჩმა დაიწყო მუშაობა გერმანულენოვან გაზეთ Bosnische Post- ში.   ევგენ ფონ ტიპფერმა, რომელიც ვენიდან სარაევოში ჩავიდა 1881 წელს, იყიდა გაზეთი 1886 წელს. მრაზოვიჩთან ნიშნობის შემდეგ მალევე, ტიპფერი სასიკვდილოდ ავად გახდა. მან მრაზოვიჩი დაასახელა თავის ერთადერთ მემკვიდრედ და გარდაიცვალა 1889 წელს  1889 წლის სექტემბერში ბოსნია-ჰერცეგოვინის მთავრობამ მრაზოვიჩს ნება მისცა გაეგრძელებინა Bosnische Post-ის გამოცემა, როგორც მისი საქმროს მემკვიდრეს.   ის გახდა პირველი ქალი მთავარი რედაქტორი და გამომცემელი  ბოსნია-ჰერცეგოვინაში, ასევე პირველი პროფესიონალი ჟურნალისტი პროვინციაში. 

გარდა იმისა, რომ იყო გაზეთის მფლობელი, მრაზოვიჩი გახდა Telegraph-ის კორესპონდენტი, რადიო ახალი ამბების რედაქტორი და თითქმის ყველა გერმანულენოვანი გაზეთის კონტრიბუტორი. Reichspost-მა განსაკუთრებით დააფასა მრაზოვიჩის სტატიები, რომლებიც მან გამოაქვეყნა ფსევდონიმით Milan.  საერთაშორისო მედია მიესალმა მის წარმატებას 1894 წელს, როდესაც Bosnische Post-მა აღნიშნა დაარსებიდან მეათე წლისთავი და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ქალები ბოსნია-ჰერცეგოვინაში ჩვეულებრივ არ იღებდნენ მონაწილეობას საზოგადოებრივ ცხოვრებაში.  1893–94 წლებში მრაზოვიჩმა კუკოვიგასზე (დღევანდელი მუვეკიტას ქუჩა) პირველ სართულზე ააშენა საცხოვრებელი კორპუსი გაზეთების ოფისებითა და სტამბებით.  მისი პირველი წიგნი, რომანების კრებული სახელწოდებით Selam, ბოსნიელი მუსლიმების შთაგონებით, გამოიცა 1893 წელს. წიგნი ძალიან კარგად მიიღეს კრიტიკოსებმა, მრაზოვიჩმა გააგრძელა გრგა მარტიჩის ლექსების დაბეჭდვა საკუთარ მაღაზიაში. 

მრაზოვიჩის გაზეთის არსებობა იყო მნიშვნელოვანი სამთავრობო დათმობა, მაგრამ მან თავის სტატიებში უარი თქვა დამორჩილებოდა მთავრობის ნებას.  სარაევოს სამთავრობო კომისარმა, ლოთარ ბერკსმა, მრაზოვიჩი აღწერა, როგორც „აუტანელი, მოჩხუბარი, მზაკვარი ქალი, რომელიც იმყოფება საშინელი ილუზიების გავლენის ქვეშ და, როგორც წესი, მეტ-ნაკლებად ისტერიულ მდგომარეობაშია.“ მთავრობას სურდა ენახა, როგორ მიჰყიდდა გაზეთი ვინმეს, ვინც უფრო მოქნილი იყო. 

მრაზოვიჩი ცხოვრობდა ბინაში მისი სტამბის ზემოთ 1896 წლამდე, სანამ საბოლოოდ გაყიდა Bosnische Post, ისევე როგორც ბეჭდვითი და საგამომცემლო ბიზნესი და დაქორწინდა სარაევოელ ექიმ იოზეფ პრეინდლსბერგერზე .   მან განაგრძო წიგნების და სტატიების წერა ევროპული გაზეთებისთვის, რომელიც აშუქებდა ისეთ მნიშვნელოვან მოვლენებს, როგორიცაა ანექსიის კრიზისი, ერცჰერცოგი ფრანც ფერდინანდის მკვლელობა და გავრილო პრინციპის სასამართლო პროცესი. 

 ეთნოგრაფია 
მრაზოვიჩი დიდად იყო დაინტერესებული ეთნოგრაფიით . ის იყო ბოსნია-ჰერცეგოვინის ეროვნული მუზეუმის ერთ-ერთი დამფუძნებელი 1888 წელს და მისი რეგულარული ქველმოქმედი.  1889 წელს მრაზოვიჩი გახდა პირველი ქალი, რომელიც მიიღეს ვენის ანთროპოლოგიურ საზოგადოებაში.  1896 წლის თებერვალში, ეთნოგრაფიული საზოგადოების მოწვევით, მან წაიკითხა პირველი ლექცია ბოსნია-ჰერცეგოვინას შესახებ ვენაში. 

როგორც მოგზაურმა მწერალმა, მრაზოვიჩმა ბოსნია-ჰერცეგოვინა წარუდგინა გერმანულენოვან სამყაროს. მხატვარ ავგუსტა ბოკის თანხლებით მრაზოვიჩმა ცხენებით იმოგზაურა მთელ ბოსნია-ჰერცეგოვინაში. ქალებმა მიაღწიეს ძალიან შორეულ ადგილებს, ჩაწერეს ხალხური ზღაპრები, გამოცანები, ადათ-წესები და რეცეპტები. ამ მოგზაურობისას მრაზოვიჩმა შეაგროვა და  ტრადიციული კოსტიუმების კლასიფიკაცია მოახდინა. მისი ორი სამოგზაურო წიგნი გამოიცა ინსბრუკში : Bosnisches Skizzenbuch 1900 წელს, რასაც მოჰყვა 1905 წელს ხალხური ზღაპრების კრებული სახელწოდებით Bosnische Volksmaerchen . მრაზოვიჩმა უდიდესი წარმატება მოიპოვა წიგნით  Bosnische Ostbahn, რომელიც გამოქვეყნდა ვენაში 1908 წელს 

 გადასახლება, გარდაცვალება და მემკვიდრეობა 
პირველი მსოფლიო ომის დროს მრაზოვიჩი ქმარს თან ახლდა სერბეთში, მონტენეგროში, ალბანეთსა და იტალიაში და ეხმარებოდა მას როგორც მედდა. ავსტრია-უნგრეთი დამარცხდა და დაიშალა. ბოსნია და ჰერცეგოვინა გახდა სერბების, ხორვატების და სლოვენიების სამეფოს ნაწილი. მრაზოვიჩი და მისი ქმარი გადაასახლეს ავსტრიაში, რომელიც მან „უცხო მიწად“ მიიჩნია. ის უკვე მძიმედ იყო ავად, როდესაც 1926 წლის მაისში წაიკითხა თავისი ბოლო ლექცია ბოსნია და ჰერცეგოვინის შესახებ, ურანიაში, ვენაში . იგი გარდაიცვალა 1927 წლის 20 იანვარს ლოვის სანატორიუმში . 

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, მრაზოვიჩის ორი ვაჟიდან ერთმა დედის ეთნოგრაფიული კოლექცია ჩაიტანა ბოსნია-ჰერცეგოვინაში და საჩუქრად გადასცა სარაევოს ეროვნულ მუზეუმს, როგორც დედამისს სურდა. მიუხედავად იმისა, რომ მას უწოდებენ „სახელოვან ბოსნიელ მწერალს“, მისი ნამუშევრები, თითქმის ყველა, გერმანულად დაწერილია და ნაკლებად ცნობილია ბოსნიასა და ჰერცეგოვინაში . 

 სქოლიო 

კატეგორია:ავსტრიელი კომპოზიტორები
კატეგორია:ავსტრიელი ქალი მწერლები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1927
კატეგორია:დაბადებული 1863
კატეგორია:დაბადებული 28 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 იანვარი