ჯოან სტეიცი

ჯოან სტეიცი (დ. 26 იანვარი, 1941, მინეაპოლისი, მინესოტა) — ამერიკელი მეცნიერი, ბიოქიმიკოსი და პიონერი რნმ-ის ბიოლოგიის კვლევის სფეროში. ფილოსოფიის დოქტორი (1967),  იელის უნივერსიტეტის სტერლინგის პროფესორი, ჰოვარდ ჰიუზის სამედიცინო ინსტიტუტის მკვლევარი (1986 წლიდან) , აშშ-ს მცნიერებათა ეროვნული აკადემიის (1983) და მედიცინის აკადემიის (2005)  წევრი, ასევე ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების (1992) APS Member History ლონდონის სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრი (2014), ედინბურგის სამეფო საზოგადოების საპატიო წევრი (2004). დაჯილდოვებულია აშშ-ს მეცნიერების ეროვნული მედლით  (1986) და სხვა უაღრესად პრესტიჟული ჯილდოებით. ჯოან სტეიცი ცნობილია რნმ-თან დაკავშირებული  ინოვაციური აღმოჩენებით  (snRNPs). 2018 წლის სექტემბერში სტეიცმა მიიღო ლასკერ-კოშლანდის ჯილდო სამედიცინო მეცნიერებაში გამორჩეული მიღწევებისთვის. ლასკერის პრემიას ხშირად უწოდებენ "ამერიკის ნობელის პრემიას", რადგან მისმა 87  ლაურეატმა შემდგომში მიიღო ნობელის პრემია. 

 ბიოგრაფია 
დაიბადა სკოლის მასწავლებლების ოჯახში. Ellen Elliott, Ph.D. https://www.jax.org/news-and-insights/jax-blog/2017/january/joan-steitz  სწავლობდა Antioch College-ში, რომელიც 1963 წელს  დაამთავრა და მიიღო  ქიმიის ბაკალავრის ხარისხი. იქ სწავლის დროს მან მოახერხა სტაჟირების გავლა Alexander Rich - ის ლაბორატორიაში მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში, რომელიც გარდამტეხი აღმოჩნდა მის ცხოვრებაში.   კოლეჯის დამთავრების შემდეგ, სტეიცმა, ჩათვალა რომ დამოუკიდებელი სამეცნიერო კარიერა ქალებისთვის მიუწვდომელი იყო და  ჰარვარდის სამედიცინო სკოლაში შევიდა. თუმცა, 1963 წლის ზაფხულში, მშობლიურ ქალაქში ყოფნისას, მოახერხა სამსახური დაწყება მინესოტას უნივერსიტეტის Joseph G. Gall ის ლაბორატორიაში.  მისი პოტენციალი ხელმძღვანელმა შეამჩნია და უბიძგა მოლეკულური ბიოლოგიის სფეროსკენ. სტეიცი შევიდა ახალ პროგრამაზე ჰარვარდის სამედიცინო სკოლაში  ბიოქიმიისა და მოლეკულური ბიოლოგიის განხრით. მიუხედავად პირველი წარუმატებლობისა, რომელიც ელოდა მას სამეცნიერო ხელმძღვანელის არჩევისას, რომელმაც  სქესის გამო მასთან მუშაობაზე უარი განაცხადა, ის ნობელის პრემიის ლაურეატის ჯეიმს უოტსონის ლაბორატორიაში მოხვდა და  გახდა პირველი ქალი-ასპირანტი. სწორედ იქ მოახდინა ფოკუსირება  რნმ-ზე. 1967 წელს  მიიღო დოქტორის ხარისხი ჰარვარდში. იმავე წელს ის და მისი მეუღლე შევიდნენ კემბრიჯის უნივერსიტეტში, სადაც პოსტდოქტორის რანგში დაკავდა კვლევებით  მოლეკულური ბილოგიის ლაბორატორიაში  (MRC - Laboratory of Molecular Biology). მან შეისწავლა რნმ ნობელის პრემიის ლაურეატ ფრენსის კრიკთან და ციტოლოგ მარკ ბრეტჩერთან ერთად. 1969 წელს, კემბრიჯში ყოფნისას, სტეიცმა გამოაქვეყნა საყურადღებო სტატია ჟურნალში Nature, შედეგად  მიიღო შემოთავაზებები საკუთარი ლაბორატორიის დასაარსებლად. სტეიცმა და მისმა მეუღლემ ერთად  ასისტენტ-პროფესორების თანამდებობა მიიღეს იელში და 1970 წელს, სადაც ორივემ საკუთარი ლაბორატორია გახსნა. სტეიცი ამისთვის მზად არ იყო და მისთვის ჯეიმს უოტსონის მხარდაჭერა ძალიან სასარგებლო გამოდგა. ამას მოვლენას მოჰყვა მისი საეტაპო ნაშრომი PNAS- ში 1975 წელს, ხოლო 1980 წელს ჟურნალ  Nature-ში გამოქვეყნებულმა სტატიამ  (ერთი წლით ადრე მის ლაბორატორიაში snRNP-ის აღმოჩენამდე) გავლენა მოახდინა მისი სამეცნიერო რეპუტაციის გაძლიერებაზე. რასაც თავად სტეიცი უწოდებდა მიღწევას, რომელმაც მეცნიერის ლაბორატორიას ცნობადობა მოუტანა.   

1970 წლიდან გახდა იელის ასისტენტ პროფესორი, 1974 - დან — ასოცირებული პროფესორი, 1978 - დან — პროფესორი, 1992 -დან — ჰენრი ფორდ II სახელობითი პროფესორი, 1998 წლიდან დღემდე — სტერლინგის პროფესორი;  1996-1999 წლებში — კათედრის გამგე. 1976-1977 წლებში მაქს პლანკის ბიოფიზიკური ქიმიის ინსტიტუტის  (გერმანია), MRC მოლეკულური ბიოლოგიის ლაბორატორიის  (კემბრიჯი, ინგლისი), 1984-1985 წლებში — კალტეხის. 1991-2002 წლებში. ჯეინ კოფინის ბავშვთა სამედიცინო კვლევების მემორიალური ფონდის სამეცნიერო დირექტორი.

ჰელსინკის უნივერსიტეტის ბიოტექნოლოგიის ინსტიტუტის (2007 წლიდან), როზალინდ ფრანკლინის საზოგადოების (2009 წლიდან) გამგეობების წევრი. იუნის კენედი შრივერის ბავშვთა ჯანმრთელობისა და ადამიანის განვითარების ეროვნული ინსტიტუტის (Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development)  სამეცნიერო მრჩეველთა საბჭოს წევრი (2011 წლიდან). Wiley Prize-ის (2004 წლიდან) და L'Oreal-UNESCO-ს პრემიის  — „ქალების მეცნიერებაში“ (2007 წლიდან) ჟიურის წევრი.

ჟურნალ RNA  (1994 წლიდან) და Journal of Cell Biology (2010 წლიდან), PNAS-ის რედაქტორი (1983 წლიდან) ასოცირებული რედაქტორი. 1994 წლიდან არის Genes and Development-ის სარედაქციო კოლეგიის წევრი.

ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრი (1982), Connecticut Academy of Science and Engineering (1986, იელის ფი ბეტა კაპას საპატიო წევრი (2005), მეცნიერების განვითარების ამერიკული ასოციაციის წევრი (1981), ამერიკის მიკრობიოლოგიის  აკადემიის (1992), უჯრედული ბიოლოგიის ამერიკული საზოგადოების (2016), ნიუ-იორკის სამედიცინო აკადემიის  საპატიო თანამშრომელი  (2009), ევროპული აკადემიის უცხოელი წევრი (2002), EMBO-ს ასოცირებული წევრი (1987),  იაპონიის ბიოქიმიური საზოგადოების საპატიო წევრი (2002). 2013 წლიდან AcademiaNe - ის წევრი.   

მეუღლე  ბიოქიმიკოსი თომას სტეიცი (1940-2018), ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიაში (2009 წ.) ჰყავს შვილი.

 სქოლიო 

კატეგორია:ფილოსოფიის დოქტორები
კატეგორია:ლონდონის სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრები
კატეგორია:ედინბურგის სამეფო საზოგადოების წევრები
კატეგორია:ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრები
კატეგორია:აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრები
კატეგორია:ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების წევრები
კატეგორია:ამერიკელი ბიოქიმიკოსები
კატეგორია:ქალი მეცნიერები
კატეგორია:ჰარვარდის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:დაბადებული 26 იანვარი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები