ულუქენთი (არჰავის რაიონი)

ულუქენთი () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 186 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ფილარგეთი.Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 214, ISBN 978-605-5708-85-6.

ისტორია
სოფელ ულუქენთისა და ბალიქლის საერთო ძველი სახელწოდებაა „ფილარგეთი“. ლაზური ტოპონიმი ფილარგეთი წარმოდგება ძველ ბერძნულში წეროს აღმნიშვნელი სიტყვისგან pelargos, რომელმაც ლაზურში მიიღო ფორმა და ნიშნავს „წეროიანს / წეროს ადგილს“. სოფელი ულუქენთი ცნობილია როგორც ქვემო პილარგეთი, ხოლო ბალიქლის სოფელი როგორც ზემო პილარგეთი..Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 65, 272, ISBN 978-605-5708-85-6. ეს ტოპონიმი თურქულში შევიდა როგორც „ფილარგეთი“. კერძოდ, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიაში მოხსენიებულია როგორც ფილარგეთი / ფელარგეთი (پلاركت).Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 621.

სოფელი პილარგეთი / პელარგეთის მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა, 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს..,,კოლხური (მეგრულ-ლაზური) ენა", (Hazırlayanlar) Rusudan Amirecibi-Mullen (editör), Nana Danelia, İnga Gundua,  Tiflis, 2006, s. 22. ISBN 99940-61-43-7 სახელწოდება ფილარგეთი ან ფელარგეთი ოსმალურ ჩანაწერებში არ გვხვდება. წერილობით ამ სოფლის შესახებ პირველად, დიდი ალბათობით, ნახსენებია 1917 წელს, ქართველი ენათმეცნიერის იოსებ ყიფშიძის ჩანაწერებში, რომელმაც კვლევითი მოგზაურობა მოაწყო ლაზისტანის რეგიონში. სოფელი, რომელსაც ყიფშიძე წერდა როგორც ფილარგეთი, პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში გადავიდა და ამ პერიოდში რუსული ადმინისტრაციის საზღვრებში იმყოფებოდა. რუსულმა ადმინისტრაციამ სოფელი ჩაწერა როგორც პილარგეთი (Пиларгети), სადაც 98 ოჯახში 400 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი ფილარგეთი ან ფელარგეთი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, ექვემდებარებოდა რიზეს პროვინციის ხოფის რაიონის არჰავის თემს. 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში სოფელი, რომელიც მოხსენიებულია როგორც "ფილარკეთი", იმავე ადმინისტრაციულ პოზიციაში იმყოფებოდა ჩორუჰის პროვინციაში და მისი მოსახლეობა შედგებოდა 714 ადამიანისგან. ამ პერიოდში ჩორუჰის პროვინციამ ჩაანაცვლა ართვინისა და რიზეს პროვინციები.1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 310. 1955 წლის საყოველთაო აღწერაში კვლავ ერთ სოფლად აღრიცხული პილარგეთის ემენიატის, ბაღვას და ბარდის უბნები 1956 წელს ცალკე სოფლად გარდაიქმნა „ბალიქლის“ სახელწოდებით.Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 272, ISBN 978-605-5708-85-6. ვინაიდან პილარგეთი ან პელარქეტი არ იყო თურქული, სოფლის სახელი 1959 წელს  შეიცვალა „ულუქენთად“.Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 741. 1965 წლის საყოველთაო აღწერაში ულუქენთის სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 598 ადამიანისგან, საიდანაც 256 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

ითვლება, რომ სოფელი ულუქენთის მეჩეთი აშენდა მე-19 საუკუნეში. მეჩეთის მოაჯირებზე და გუმბათის ცენტრში შეიმჩნევა ორნამენტები, ხოლო ქალთა გალერეის ქვემოთ მდებარე კოჭზე ჩუქურთმიანი გეომეტრიული ნახატებია. მეჩეთის ხის მინბარიც მოჩუქურთმებულია. 2012 წელს სოფელში იყო 13 ლაზური სახლი, რომლებსაც შენარჩუნებული ჰქონდათ არქიტექტურული სტილი, 9 სერენდერი და 8 წყლის წისქვილი.

სქოლიო

კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში