გაბრიელა ზაპოლსკა

მარია გაბრიელა სტეფანია კორვინ-პიოტროვსკა (დ. 1857 – გ. 1921) — ცნობილი როგორც გაბრიელა ზაპოლსკა,  პოლონელი რომანისტი, დრამატურგი, ნატურალისტი მწერალი, ფელეტონისტი, თეატრის კრიტიკოსი და სცენის მსახიობი. ზაპოლსკამ დაწერა 41 პიესა, 23 რომანი, 177 მოთხრობა, 252 ჟურნალისტური ნაწარმოები, ერთი ფილმის სცენარი და 1500-ზე მეტი წერილი. 

ყველაზე მეტი აღიარება ზაპოლსკამ მიიღო თავისი სოციალურ-სატირული კომედიებისთვის. მათ შორის, „ქალბატონი დულსკას ზნეობა“ - ტრაგიკული ფარსი წვრილბურჟუაზე -  მწერლის საერთაშორისოდ ყველაზე ცნობილ ნაწარმოებად ითვლება. მას მიიჩნევენ ადრეული მოდერნისტული პოლონური დრამის წარმომადგენლად.  მისი სასცენო პიესები ითარგმნა უცხო ენებზე და დაიდგა პოლონურ და ევროპულ თეატრებში, ასევე ადაპტირებული იყო რადიოსა და კინოსთვის. თავად ზაპოლსკამ ითამაშა სცენაზე 200-ზე მეტ სპექტაკლში ვარშავაში, კრაკოვში, პოზნანში, ლვივში, სანქტ-პეტერბურგსა და პარიზში . 

 ბიოგრაფია 
ზაპოლსკა დაიბადა 1857 წლის 30 მარტს, პიდჰაიცში, გალიცია, პოლონელი მდიდარი მემამულის ოჯახში. იმ დროს, პოლონეთის მესამე გაყოფის შედეგად, ეს ტერიტორია ავსტრია-უნგრეთს შეუერთდა. მისი მამა, ვინსენტი კაზიმიერზ იან კორვინ-პიოტროვსკი, იყო ვოლჰინის შლიახტის მარშალი. მისი დედა - ჟოზეფა კარსკა, ბალეტის ყოფილი მოცეკვავე.   ზაპოლსკა სწავლობდა Sacre Coeur ინსტიტუტში და განათლებისა და მეცნიერების ინსტიტუტში ლვივში. 1876 წელს იგი ოჯახმა აიძულა დაქორწინებულიყო ცარისტული გვარდიის პოლონელ ლეიტენანტზე, კონსტანტი სნიეჟკო-ბლოცკიზე, მაგრამ მალევე მიატოვა იგი და განქორწინდა 1888 წელს. 1879-1880 წლებში ცხოვრობდა ვარშავაში, სადაც მსახიობობდა სამოყვარულო თეატრში, რომელსაც მართავდა ფილანტროპიული საზოგადოება. 1881 წელს ზაპოლსკა დაორსულდა ქორწინების გარეშე და დატოვა ოჯახი.  იმავე წელს მას ჰქონდა საკუთარი მოთხრობის დებიუტი Jeden dzień z życia róży ( ერთი დღე ვარდის ცხოვრებაში ). მომდევნო წელს, 1882 წელს, იგი გახდა კრაკოვის თეატრის პროფესიონალი მსახიობი და მიიღო გაბრიელა ზაპოლსკას ფსევდონიმი.  ასევე მუშაობდა პოზნანის და პოლონეთის კონგრესის მოგზაურ ჯგუფში. 1888 წლის ოქტომბერში მან სცადა თვითმკვლელობა. 

1889 წელს ზაპოლსკა საცხოვრებლად პარიზში გადავიდა იმ იმედით, რომ გაეკეთებინა მხატვრული კარიერა. იქ მან ითამაშა მცირე როლები ბულვარის თეატრებში, Théâtre Libre და Théâtre de l'Œuvre . მან ითამაშა მორის მეტერლინკის Intérieur ( ინტერიერი ) სასცენო ადაპტაციაში. პარიზში ზაპოლსკამ დაამყარა კონტაქტები როგორც მხატვრულ გარემოში, ასევე პოლონელ სოციალისტ ემიგრანტებთან, რამაც გავლენა მოახდინა მის სოციალურ შეხედულებებზე. 

სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ იგი დასახლდა კრაკოვში და ითამაშა ბაღის თეატრებში, მოგზაურთა დასებში, შემდეგ კი კრაკოვის იულიუშ სლოვაცკის თეატრში, რეჟისორ თადეუშ პავლიკოვსკის ხელმძღვანელობით. მისმა გამომწვევმა, სუფრაჟისტულმა ბუნებამ, გამოიწვია კონფლიქტი თეატრის დირექტორებთან. პავლიკოვსკის წასვლის შემდეგ 1900 წელს მან შეწყვიტა კონტრაქტი. ამის შემდეგ ზაპოლსკამ შექმნა საკუთარი სცენა, რომელიც დროდადრო აქტიური იყო. 1902 წელს აწარმოებდა დრამატულ სკოლას კრაკოვში და მოგვიანებით დაარსდა გაბრიელა ზაპოლსკის დამოუკიდებელი თეატრი. პარიზში მისმა გამოცდილებამ მას საშუალება მისცა შეექმნა მეტერლინკის ორი სასცენო ადაპტაცია - პრინცესა მალეინი და L'Intruse ( შემოჭრილი ), ორივე წარმოებული 1902 წელს.

1904 წელს იგი გადავიდა ლვივში და დაქორწინდა მხატვარ სტანისლავ იანოვსკისზე. იგი გახდა მისი სახელობის მოგზაური თეატრის მფარველი (გაბრიელა ზაპოლსკის თეატრი), რომელიც 1907-1908 წლებში გასტროლებზე დადიოდა გალიციაში . მეორე ქმარს 1910 წელს გაეყარა.  1912-1913 წლებში ზაპოლსკა იყო Teatr Premier-ის ლიტერატურული დირექტორი. როგორც ფელეტონისტი და თეატრის კრიტიკოსი თანამშრომლობდა Gazeta Krakowska- სთან, Słowo Polskie-თან, Nowa Reforma-თან, Ilustracja Polska-სთან და Wiek Nowy-თან . 1915 წელს, მას შემდეგ, რაც ლვივი დაიპყრო რუსეთის არმიამ, ის მართავდა პატარა საკონდიტროს. ზაპოლსკა გარდაიცვალა 1921 წლის 17 დეკემბერს ლვოვში (ახლანდელი ლვივი, უკრაინა ) და დაკრძალეს იქ ლიჩაკივსკის სასაფლაოზე .

 სტილი და თემები 
გაბრიელა ზაპოლსკას შემოქმედებაში დომინირებდა ნატურალიზმი - ლიტერატურული მოძრაობა, რომელიც ცდილობს ყოველდღიური რეალობის გამეორებას. მასზე ძირითადად გავლენას ახდენდა ემილ ზოლა, ფრანგი ნატურალისტი მწერალი. მის ნაშრომს ჟურნალისტური და დიდაქტიკური ელფერი აქვს. იგი ასახავდა ყველაზე ღარიბი და ყველაზე დაუცველი ადამიანების ცხოვრებას, მათ შორის პროლეტარებს, ებრაელებს, მსახურებს, მეძავებს და ა.შ.

ზაპოლსკას ნამუშევრებში პერსონაჟები ძირითადად ჩვეულებრივი ტიპისაა. იგი მიდრეკილია თავი აარიდოს ფსიქოლოგიურ ანალიზს, რადგან იმ დროისათვის ეს იყო დამახასიათებელი ახალგაზრდა პოლონელი მწერლებისთვის.  მან განიხილა ისეთი საკამათო თემები, როგორიცაა პროსტიტუცია და ვენერიული დაავადება ( O czym się mówi, O czym się nawet myśleć nie chce ).

ზაპოლსკამ შექმნა სასტიკი და გამწარებული ლიტერატურული პერსონაჟები, რომლებიც წარმოდგენილნი არიან მის ყველაზე ცნობილი ნაწარმოებებში. 

 პროზა 
გაბრიელა ზაპოლსკას  მოთხრობის (Jeden dzień z życia róży)  დებიუტი 1881 წელს შედგა . მისი მრავალი ადრეული ნამუშევარი ნაწილ-ნაწილ გამოიცა ლვივში, შემდეგ კი ვარშავის პრესაში, ძირითადად Przegląd Tygodniowy- ში. მან შეაგროვა თავისი ადრეული მოთხრობები ტომში Z dziejów boleści (1890). მისი რომანები და მოთხრობები ითარგმნა მრავალ ენაზე, მათ შორის ინგლისურ, რუსულ, გერმანულ, შვედურ, ჩეხურ, სლოვაკურ, უნგრულ, უკრაინულ ენაზე. ზაპოლსკა გააკრიტიკეს კონსერვატორებმა მისი ნამუშევრების ისეთი ნატურალისტური ასპექტების გამო, როგორიცაა აღქმული უზნეობა, , ტაბუდადებული თემები და ა.შ.

 დრამები 
ზაპოლსკა ცნობილია თავისი დრამებით, სოციალურ-სატირული კომედიებითა და ტრაგიკომედიური ნაწარმოებებით.  „წვრილბურჟუაზიული ტრაგიკული ფარსი“, ითვლება მის ყველაზე ცნობილ ნაწარმოებად და მიჩნეულია ადრეული მოდერნისტული პოლონური დრამის ღირსშესანიშნაობად.   მისი დრამები ითარგმნა სხვა ენებზე, ითამაშეს პოლონურ და ევროპულ სცენაზე და ადაპტირებული იყო რადიოსა და კინოში. 

ლიტერატურა





















 სქოლიო 

კატეგორია:ავსტრო-უნგრელი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ფსევდონიმიანი მწერლები
კატეგორია:XIX საუკუნის ფსევდონიმიანი მწერლები
კატეგორია:XIX საუკუნის მთარგმნელები
კატეგორია:სოციალისტი ფემინისტები
კატეგორია:ფსევდონიმიანი ქალი მწერლები
კატეგორია:პოლონელი ქალი რომანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის პოლონელი რომანისტები
კატეგორია:XIX საუკუნის პოლონელი რომანისტები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1921
კატეგორია:დაბადებული 1857
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით