მეოთხე ბრაიტონი

მეოთხე ბრაიტონი — რეჟისორ ლევან კოღუაშვილის 2021 წლის ქართული დრამატული ფილმი. შეიქმნა საქართველოს, რუსეთის, ბულგარეთის, მონაკოსა და აშშ-ს თანამშრომლობით, თანაპროდიუსერი - საქართველოს პირველი არხი, ძირითადი ნაწილი გადაღებულია ნიუ იორკში, ეროვნული კინოცენტრის მხარდაჭერით. ფილმი მოგვითხრობს ქართველი მოჭიდავის, კახის (ლევან თედიაშვილი) ისტორიას, რომელიც თბილისიდან ნიუ-იორკში, ბრუკლინის რაიონში იმ მიზნით ჩადის, რომ შვილს, სოსოს (გიორგი ტაბიძე) აზარტული თამაშების ვალის გადახდაში დაეხმაროს.

 სიუჟეტი 

კახი, ყოფილი ჩემპიონი ჭიდაობაში, ნიუ-იორკში ვაჟის, სოსოს მოსანახულებლად მიემგზავრება, რომელიც ბრუკლინში, ბრაიტონ-ბიჩის ემიგრანტების უბანში ცხოვრობს. სოსო ნიუ-იორკში რამდენიმე წლით ადრე გაემგზავრა, რათა სამედიცინო გამოცდები ჩაებარებინა და ამერიკელი ექიმი გამხდარიყო.

ბრუკლინში კახი აღმოაჩენს, რომ სოსო გადამზიდ კომპანიაში მუშაობს, პანსიონატში ცხოვრობს და გამოცდებისთვის მომზადების ნაცვლად, დროს აზარტულ თამაშებში ატარებს. იმ დროისათვის, როდესაც ამერიკაში კახი ჩადის, სოსოს, ყოფილი მოჭიდავისა და ადგილობრივი მაფიოზის, ამირის (იური ზური) ვალი აქვს 14000 დოლარის ოდენობით. სოსოს ვალის დასაფარად რამდენიმე დღე რჩება. გარდა ამისა, სოსოს ფული სოციალურ მუშაკთან, ლენასთან (ნაძეჟდა მიხალკოვა) ყალბი ქორწინების მოსაწყობად სჭირდება, რომ აშშ-ს მწვანე ბარათი მიიღოს.

კახი სოსოს 2000 დოლარს აძლევს, რომ გადახდა ეტაპობრივად დაიწყონ. მამა-შვილი ამირთან მიდის ადგილობრივ რესტორანში და თანხას სთავაზობს ნაწილობრივი გადახდისთვის, რა დროსაც პარალელურად კარტის თამაში მიმდინარეობს. ამირი ნაწილობრივ გადახდას არ იღებს, მხოლოდ მთელ თანხას ითხოვს. ერთ-ერთი მოთამაშე მიდის და მაგიდასთან თავის ადგილს სოსოს უთმობს. სოსო თამაშს იწყებს და კახის ფულს აგებს. მაგიდასთან კამათის გამო ამირის თანაშემწეები სოსოს გარეთ აგდებენ და სცემენ. ეუბნებიან, რომ ვალი უნდა გადაიხადოს და ისიც იციან, სადაც ცხოვრობს.

სოსო ამირის თანაშემწეებს ლენას ბინაში ემალება. კახი სკაიპში თავის მეუღლეს, მაკას (ლაურა რეხვიაშვილი) ესაუბრება და ეუბნება, რომ მათ შვილთან ყველაფერი კარგადაა. კახის პანსიონატის თანამცხოვრები სთხოვს, დაეხმაროს ფულის მიღებაში ყაზახი კაცისგან, რომელიც ნიუ ჯერსიში მოტელების დამლაგებელ ქართველ ქალებს ფულს სძალავს. კახი მონაწილეობს ყაზახი კაცის გატაცებაში, მაგრამ როდესაც შეიტყობს, რომ მას ფული ალმა-ატაში ავადმყოფი მამისთვის სჭირდება, გაუშვებს.

კახის უკანასკნელი გამოსავალი შვილის დასახმარებლად ამირთან პირისპირ საუბარია. კახი მას ჭიდაობაში გამოწვევას სთავაზობს - თუ კახი მოიგებს, სოსოს ვალი ეპატიება. ამირი თანახმაა. ისინი სანაპიროზე მიდიან. კახი იგებს, მაგრამ გულის უკმარისობა ემართება. ის ჰოსტელში მიდის, სადაც კვდება. ქართველი ემიგრანტები ბინაში ადიან, რომ კახის გამოსამშვიდობებელი მრავალჟამიერი უმღერონ.

 როლებში 

 ლევან თედიაშვილი - კახი: რეჟისორმა როლზე მრავალი მსახიობი თუ არაპროფესიონალი გამოსცადა. თავდაპირველად, ლევან თედიაშვილის კანდიდატურას მისი ასაკისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო ერიდებოდა, თუმცა შემდეგ აღმოაჩინა, რომ იგი პოლიტიკურ მიტინგებზე დადიოდა. 2 დღიანი დაკვირვების შემდეგ გაეცნო და ფილმში თამაში შესთავაზა. თედიაშვილი იმ პირობით დათანხმდა, თუ ნიუ-იორკში ყოველდღე სუშიზე დაპატიჟებდა.
 გიორგი ტაბიძე - სოსო
 ნაძეჟდა მიხალკოვა - ლენა
 კახი კავსაძე - სერგო
 ლაურა რეხვიაშვილი - კახის ცოლი
 ცუცა კაპანაძე - ნათელა
 ირაკლი კავსაძე - ზურა
 ტოლეპბერგენ ბაისაკალოვი - ფარიკი
 თემურ გვალია - კახის ძმა
 ირმა გაჩეჩილაძე - ნანა
 მარი კაპუტო - ცილია
 ლუ გარდნერი - საიმონი
 გიორგი ყიფშიძე - ვასკა
 იური ზური - ამირი
 არტურ დრუბეცკი - ამირის პარტნიორი
 ვსევოლოდ ბერკოლაიკო - სვირინგებიანი კაცი
 ალექსანდრ კარლოვი - კატუნი

 წარმოება 

 განვითარება 
ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის კინოსკოლაში სწავლისას, ლევან კოღუაშვილი აქტიურად მუშაობდა დროისთვის მეტად აქტუალურ ემიგრაციის თემატიკაზე. მისი მოკლემეტრაჟიანი და დოკუმენტური ფილმების წარმატების შემდეგ, რეჟისორი თავისი სადებიუტო სრულმეტრაჟიანი მხატვრული ფილმისთვის ეძებდა მასალას, რისთვისაც დიდ დროს ბრაიტონ ბიჩზე ატარებდა.

ამ დროს გაიცნო ნიუ-იორკში თბილისიდან ჩასული კაცი, რომელსაც ტელეფონით შეატყობინეს, რომ მისი შვილი ბრუკლინის ქუჩებში შეიმჩნეოდა ძლიერი ნარკოდამოკიდებულებით და თუ არ უშველიდნენ, მოკვდებოდა. მამამ ვიზის აღება მოახერხა, ნიუ-იორკში ჩავიდა, შვილი მონახა და სიკვდილს გადაარჩინა, რეჟისორთან შეხვედრის დროს კი უკვე ორივე გადამზიდ კომპანიაში მუშაობდა. თავდაპირველად რეჟისორს ამ ამბის გამოყენება ფილმის ერთ-ერთ ეპიზოდად სურდა, თუმცა საბოლოოდ ფილმის წამყვანი სიუჟეტი გახდა.

სადებიუტო ფილმზე მუშაობისა და კვლევის პროცესის დეტალებს კოღუაშვილი ხშირად უზიარებდა თავის ლექტორს, ბორის ფრუმინს, თუმცა როდესაც უშუალოდ სცენარზე მუშაობა უნდა დაეწყო, საქართველოდან მიიღო ფილმის გადაღების შეთავაზება, მცირეოდენი ფიქრის შემდეგ კი საბოლოოდ არჩევანი ამ უკანასკნელის სასარგებლოდ გააკეთა, თბილისში დაბრუნდა და "ქუჩის დღეები" (2010) გადაიღო.

ბორის ფრუმინმა, კოღუაშვილის ლექტორმა და ყველა მხატვრული ფილმის თანასცენარისტმა, "შემთხვევითი პაემნების" (2013) გადაღების შემდეგ, რეჟისორს მივიწყებული პროექტი შეახსენა და პირველი დრაფტიც მალევე წარუდგინა. თუმცა რეჟისორი პროექტზე მიბრუნებას არ ჩქარობდა, რამდენადაც ემიგრაციის თემატიკა უკვე განვლილი ეტაპი იყო და სხვა მოცემულობა ედგა.

პროდიუსერი ირაკლი როდონაია, რომელიც კოღუაშვილთან მუშაობის სურვილს გამოხატავდა, სცენარით დაინტერესდა და რეჟისორს მასზე მუშაობა შესთავაზა. საბოლოოდ კოღუაშვილი ნიუ-იორკში დაბრუნდა და ფილმზე მუშაობა განაახლა. ფრუმინის ინიციატივით, სცენარში მამა მოჭიდავე გახდა, ხოლო შვილის ნარკოდამოკიდებულება აზარტულმა თამაშებმა ჩაანაცვლა.

 გადაღება 
ფილმის გადაღება 2017 წლის თებერვალში, პირველი არხის პავილიონში დაიწყო. ნიუ-იორკში, ბრაიტონზე, ერთ-ერთ ჰოსტელში ცხოვრებამ, სადაც სტუდენტობისას რჩებოდა, რეჟისორს გადასაღები ადგილების ძებნის პროცესი გაუმარტივა. "მე ვესაუბრე ქალს, რომელიც ამ ადგილს ამუშავებდა, ვთხოვე და საკმაოდ კარგი ფასდაკლება მოგვცა". ბიუჯეტური მიზეზების გამო, საქართველოდან მხოლოდ მთავარი როლის შემსრულებლები გაემგზავრნენ ამერიკაში, ხოლო დამხმარე როლის შემსრულებლები იქ მცხოვრები როგორც ქართველი მსახიობები, ასევე ადგილობრივი და ემიგრანტი არაპროფესიონალები იყვნენ. "ძირითადად, იმ ადგილას გადავიღეთ, სადაც ხალხი ცხოვრობს და იმ ხალხის ოთახებს ვიყენებდით, ვინც იქ ცხოვრობდა, რადგანაც დღისით სამსახურში მიდიოდნენ, საღამოს კი მათაც ფილმში ვიღებდი". ფილმში მაფიის წარმომადგენლებს წარსულში ნასამართლევი კრიმინალები ასრულებდნენ. "ჩვენი რუსი კრიმინალების უმეტესობას ციხეში დიდი დრო ჰქონდა გატარებული", იხსენებდა ფილმის ოპერატორი, ოსკაროსანი ფედონ პაპამიხაელი. ოპერატორმა რეჟისორი ჩეხეთში, კარლოვი-ვარიში გამართულ ფესტივალზე გაიცნო, სადაც როგორც ჟიურის წევრმა მისი ერთ-ერთი ფილმი ნახა.

გადაღებებისას ორი მთავარი პერსონაჟის როლის შემსრულებლებს ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაურთულდათ. კახი კავსაძეს, მოულოდნელად, სასწრაფო ოპერაცია დასჭირდა, ხოლო ლევან თედიაშვილმა გადაღებების დაწყებიდან ხუთ დღეში, სანაპიროზე ჭიდაობის სცენის გადაღებისას ხელი მოიტეხა. მიუხედავად ამისა, მეორე დღეს გადაღებებზე თაბაშირით დაბრუნდა. გადამღები ჯგუფი მომდევნო სამი კვირის განმავლობაში ცდილობდა, თედიაშვილის დაზიანება კამერაში არ მოხვედრილიყო.

კახი კავსაძისა და ლევან თედიაშვილის პერსონაჟების პირველი გადაკვეთის სცენა, სადაც ქართველი ემიგრანტები მთავარი პერსონაჟის ჩასვლას ბრუკლინის სასტუმროში გაშლილი სუფრით აღნიშნავენ, გადამღებმა ჯგუფმა სულ ბოლოს, ნიუ-იორკიდან დაბრუნების შემდეგ, ფონდ "ქართუს" დაფინანსებით თბილისის ლტოლვილთა საცხოვრებელში გადაიღო.

გადაღებების დასრულების შემდეგ ფილმმა პოსტ-პროდუქციისთვის სახსრების მოსაზიდად სემ შპიგელის სახელობის იერუსალიმის კინოფესტივალის საერთაშორისო ლაბორატორიის Work In Progress სეცქიაში მიიღო მონაწილეობა, სადაც მიიღო ჟიურის პრიზი 25000 დოლარის ოდენობით და ფრანგული სადისტრიბუციო კომპანიის, ARP Selection-ის ჯილდოები, ასევე 25000 დოლარის ოდენობით, რითაც ARP-მ საფრანგეთში ფილმის გაქირავების უფლება მოიპოვა, ხოლო რეჟისორმა არა მხოლოდ პოსტ-პროდუქციის მომზადება, არამედ იმ სცენების გადაღებაც მოახერხა, რომლებიც მანამდე ფინანსური თუ ტექნიკური მიზეზების გამო ვერ გადაიღო.

 გამოსვლა 
ფილმის პრემიერა 2021 წლის 10 ივნისს Tribeca Film Festival-ზე შედგა, სადაც ფილმმა სამი ჯილდო დაიმსახურა საერთაშორისო ნარატივის საუკეთესო ფილმის, საუკეთესო მსახიობისა და საუკეთესო სცენარის კატეგორიებში.

მომდევნო წლებში ფილმი აქტიურად ჩაეშვა საერთაშორისო გაქირავებაში - 2023 წელს საფრანგეთის, ხოლო 2024 წელს იტალიის კინოთეატრებში.

 არალეგალური გავრცელება 
ფილმის ქართულ პრემიერამდე რამდენიმე კვირით ადრე, "მეოთხე ბრაიტონი" ინტერნეტში არალეგალურ კინოსაიტებზე ფილმის რეჟისორთან და დისტრიბუტორ კომპანიასთან შეუთანხმებლად გამოჩნდა, რამაც, რეჟისორის თქმით, ფილმი საგრძნობლად დააზარალა. რეჟისორისავე მოსაზრებით, გავრცელების წყაროს "ოსკარის" დაჯილდოვებისთვის გამართული ჩვენებები წარმოადგენდა. მომხდარს მალევე მოჰყვა საერთაშორისო ორგანიზაციისა და კომუნიკაციების კომისიის რეაგირება.

 სახლის მედია 
ამერიკაში ფილმის დისტრიბუციაზე უფლებები Kino Lobrer-მა შეიძინა და 2022 წლის 29 მარტს DVD გაქირავებაში ჩაუშვა.

 მიღება 

 შემოსავალი 
საწყისი გამოშვების პირველ ეტაპზე ფილმის შემოსავალმა $2,726 შეადგინა. საბოლოო ჯამში, ფილმმა გაქირავებით $22,313 მოიპოვა.

 კრიტიკული შეფასება 
IMDb მონაცემებით, ფილმის საშუალო რეიტინგი 6.8/10 განისაზღვრა. გვერდზე Rotten Tomatoes ფილმმა, 28 განხილვაზე დაყრდნობით, 89% მოწონება დაიმსახურა. ფილმის კრიტიკის კონსენსუსში იკითხება: "პერსონაჟებზე ორიენტირებული ტრაგიკომედია გასაოცარი ემოციური წონით, მეოთხე ბრაიტონი ტკბილად აფასებს მშობლის სიყვარულის ძალას."

ასლისა საიმონმა Variety-დან ფილმი შეაფასა, როგორც "ტკბილ-მწარე... მტკივნეული... ნაზი, ნატურალისტური ისტორია მშობლის ერთგულებისა და მსხვერპლის შესახებ... გადმოცემული სათნო სცენარით ბორის ფრუმინის მიერ... ის ასევე წარმოგვიდგენს [მთავარი როლის შემსრულებელ] ლევან თედიაშვილს… ღირსეული და ჩუმად ქარიზმატული თედიაშვილის აუღელვებელი მიდგომა ნამდვილად არის Tribeca-ს სამსახიობო პრიზის ღირსი... ბუტიკის არტ-ჰაუსის დისტრიბუტორებმა უნდა იხილონ ამ ფესტივალის ფავორიტი… მოვლენები კულმინაციას აღწევს გულის ამაჩუყებელი შესრულებით… სევდა გაჟღენთილი თხრობა კარგად აბალანსებს სევდიან იუმორს გულწრფელ სიტკბოსთან."

ფრენკ შეკმა The Hollywood Reporter-იდან ფილმს "მგრძნობიარედ აბსურდული და აბსურდულად მგრძნობიარე" უწოდა: "მეოთხე ბრაიტონი იმდენად გაჟღენთილია ქართველი ემიგრანტებით დასახლებული ბრუკლინის ავთენტური ატმოსფეროთი, რომ პრაქტიკულად შეგიძლიათ ხინკალი დააგემოვნოთ... ნელა მზარდი ოჯახური დრამა, გარეული მისასალმებელი დოზით ცივი ბნელი იუმორით, ეს ლევან კოღუაშვილის მესამე ფილმია… აღნიშნავს მის ქართველ რეჟისორს, როგორც კინორეჟისორს საყურებლად... ფილმი დიდ სარგებელს იღებს მისი ნაკლებად სავარაუდო წამყვანი კაცის, ლევან თედიაშვილის შთამბეჭდავი, მშვიდად ღირსეული მყოფობით... ის თავის შეურიგებელ ხასიათს თავშეკავებული მამაკაცური ავტორიტეტით განმსჭვალავს, რომელიც მას ეკრანზე ყოველ წამს დამაჯერებელს ხდის... გარდა თედიაშვილის შთამბეჭდავი მთავარი შესრულებისა, რაც ფილმს განსაკუთრებულს ხდის, არის ღრმა ცხოვრებადი ატმოსფერო, არა მხოლოდ ავთენტური მდებარეობისა და გარემოს, არამედ შესანიშნავი დამხმარე მსახიობების წყალობით ."

ვენდი აიდმა Screen Daily-დან ფილმი დაახასიათა, როგორც "საზოგადოების და მამაკაცურობის შესწავლა…". მისი შეფასებით "კოღუაშვილი ასახავს არაპროგნოზირებად დაძაბულობას და მის გმირებს შორის უსიტყვო ერთგულებას... ოსტატურად ახამებს ტონებს მის ნათლად რეალიზებულ კადრებში ქართული ვაჟკაცობისა... აერთიანებს აბსურდს და სილამაზეს."

ჯოი მეგიდსონმა Awards Radar-იდან საკუთარ შეფასებაში დაწერა: "იმის მიუხედავად, რომ ქართველი არ ვარ, მეოთხე ბრაიტონი საოცრად მახლობლად მომხვდა… ის სპეციფიკურია, მაგრამ გარკვეულწილად უნივერსალურიც, რაც მას ისეთივე ეფექტურს ხდის, როგორც საბოლოო ჯამში არის... ეს ყველაფერი ძალიან რეალურად და ცხოვრებადად იგრძნობა. გარდა ამისა, მეოთხე ბრაიტონი საკმაოდ კარგად გამოიყურება, რაშიც არანაკლები წვლილი მიუძღვის, რომ გადაღებულია ოსკარის ნომინანტის, ფედონ პაპამიქაელის მიერ... Tribeca, ალბათ, მხოლოდ დასაწყისია მისი დიდებით სავსე სარბიელის... საკმაოდ დამაჯერებელია. ის ისეთი დაკვირვებითია, როგორიც კარგი ინდი კინო შეიძლება იყოს."

ქეით ერბლანდმა IndieWire-იდან ფილმის თემატიკა და მისი სრულიად განსხვავებული მიდგომა რეჟისორ დარენ არონოფსკის ფილმ "მოჭიდავეს" (2008) შეადარა და აღნიშნა: "Tribeca-ს ხშირად აქვს რამდენიმე საერთაშორისო ძვირფასი ქვა, რომელიც მის საერთაშორისო ნარატიულ კონკურსში იმალება და ამ ემიგრანტულ დრამას კარგი შანსი აქვს, რომ ამჯერად ის იყოს."

მაიკლ ატკინსონმა The Village Voice-დან ფილმს "თითქმის სრულყოფილი" უწოდა. პიტერ სობჩინსკიმ, როჯერ ებერტის გვერდის მწერალთა გუნდის წევრმა დაწერა: "ვისიამოვნე, როგორც მკვდარი იუმორის მომენტებით, რომლებიც არსაიდან მოდის, ისევე [წამყვანი] თედიაშვილის ბრწყინვალე მყოფადობით, რომელიც შეიძლება სულაც არ იყოს გაწვრთნილი მსახიობი ნებისმიერი გაგებით, მაგრამ ისე განასახიერებს როლს, როგორც მსახიობების უმეტესობა მხოლოდ იოცნებებდა."

მეთ ფაგერჰოლმმა, ჩიკაგოს კინოკრიტიკოსთა ასოციაციის წევრმა და როჯერ ებერტის გვერდის ყოფილმა რედაქტორმა ფილმს ოთხიდან სამნახევარი ვარსკვლავი მიანიჭა. საკუთარ შეფასებაში მან კახის პერსონაჟი და ლევან თედიაშვილის შესრულება რიჩარდ ფერნსუორთსა და მის განსახიერებულ ელვინ სთრეითს შეადარა ფილმიდან "ჩვეულებრივი ამბავი" (1999). ასევე მის მიმოხილვაში ვკითხულობთ: "მეოთხე ბრაიტონს შეეძლო, ადვილად მიდგომოდა საკუთარ ისტორიას სასიკვდილო სერიოზულობით და მასში ბევრი ასპექტია, რომელიც საშინლად სასოწარკვეთილია. ამის მიუხედავად, კოღუაშვილი ისეთ მიმზიდველ სითბოს პოულობს მისი პერსონაჟების კეთილ საქციელში, რომ ჩვენ ცრემლებით გაღიმებული ვრჩებით, მადლობელნი მათთვის, ვისი თავგანწირვითაც ჩვენი ცხოვრება შესაძლებელი გახდა."

 ჯილდოები და აღიარებები 
+ჯილდოკატეგორიამიმღებიშედეგირესურსიAcademy Awardsსაუკეთესო საერთაშორისო მხატვრული ფილმიმეოთხე ბრაიტონიAntalya Golden Orange Film Festivalსაერთაშორისო მხატვრული ფილმის კონკურსის ჯილდოლევან კოღუაშვილიAsia Pacific Screen Awardsმსახიობის საუკეთესო შესრულებალევან თედიაშვილიAsian World Film Festivalთოვლის ლეოპარდის ჯილდოლევან კოღუაშვილიCleveland International Film Festivalჯორჯ გუნდ მესამის სახელობის ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის კონკურსილევან კოღუაშვილიFilm Festival Cottbusპრიზი გამორჩეული ინდივიდუალური შესრულებისთვისლევან თედიაშვილიFIPRESCI პრიზილევან კოღუაშვილიეკუმენური ჟიურის პრიზილევან კოღუაშვილიFribourg International Film Festivalჟიურის სპეციალური ჯილდომეოთხე ბრაიტონიGöteborg Film Festivalდრაკონის ჯილდოლევან კოღუაშვილიHaifa International Film Festivalკარმელის ჯილდომეოთხე ბრაიტონიLes Arcs European Film Festivalკრისტალის ისარიმეოთხე ბრაიტონიPalm Springs International Film Festivalსაუკეთესო უცხო ენოვანი ფილმიმეოთხე ბრაიტონიPingyao International Film Festivalგალა-საუკეთესო ფილმიმეოთხე ბრაიტონიRed Sea International Film Festivalსაუკეთესო ფილმიმეოთხე ბრაიტონიReims Polar Festival du Film Policierგრან პრილევან კოღუაშვილიTribeca Film Festivalსაუკეთესო საერთაშორისო ნარატივის ფილმიმეოთხე ბრაიტონისაუკეთესო მსახიობილევან თედიაშვილისაუკეთესო სცენარიბორის ფრუმინი

 სქოლიო 

კატეგორია:2021 წლის ფილმები