ლინა კოსტენკო

ლინა ვასილივნა კოსტენკო (  ; დ. 19 მარტი, 1930)   — უკრაინელი პოეტი, ჟურნალისტი, მწერალი, გამომცემელი და ყოფილი საბჭოთა დისიდენტი . სამოციანელების პოეზიის მოძრაობის დამფუძნებელი და წამყვანი წარმომადგენელი. კოსტენკო მოიხსენიება, როგორც უკრაინის ერთ-ერთი გამორჩეული პოეტი და მის დამსახურებად თვლიან უკრაინულენოვანი ლირიკული პოეზიის აღორძინებას.

კოსტენკოს მიენიჭა მრავალი ჯილდო, მათ შორის საპატიო პროფესორის წოდება კიევის მოჰილას აკადემიაში, ლვოვის და ჩერნივცის უნივერსიტეტების საპატიო დოქტორის წოდება, შევჩენკოს ეროვნული პრემია და საპატიო ლეგიონის ორდენი .

 ბიოგრაფია 
ლინა ვასილივნა კოსტენკო დაიბადა რჟიშჩივში, მასწავლებლების ოჯახში. 1936 წელს მისი ოჯახი რჟიშჩივიდან გადავიდა უკრაინის დედაქალაქ კიევში, სადაც მიიღო საშუალო განათლება. 

1937 წლიდან 1941 წლამდე სწავლობდა კიევის #100 სკოლაში, რომელიც მდებარეობს კუნძულ ტრუხანივზე, სადაც მისი ოჯახი ცხოვრობდა. სკოლა, სოფლის დანარჩენი ნაწილის გარდა, ნაცისტურმა ძალებმა 1943 წელს გადაწვეს.  ამ მოვლენებს ეძღვნება ლექსი მე გავიზარდე კიევის ვენეციაში .

საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა კიევის პედაგოგიურ ინსტიტუტში, მოგვიანებით კი მოსკოვის მაქსიმ გორკის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტში, რომელიც წარჩინებით დაამთავრა 1956 წელს.  

 სამოციანელთა მოძრაობა 
კოსტენკო იყო 1950-1960-იანი წლების სამოციანელთა მოძრაობის ერთ-ერთი პირველი და ყველაზე მნიშვნელოვანი ფიგურა. მისი პოეზია, როგორც წესი, ლირიკული და დახვეწილია, მაგრამ ასევე დიდწილად ეყრდნობა აფორიზმებს, კოლოკვიალიზმებსა და სატირულ ენას და, როგორც წესი, აკრიტიკებს ავტორიტარიზმს. 

კოსტენკოს პატივი მიაგეს ლირიკული პოეზიის აღორძინებისათვის უკრაინულ ენაზე  და მას უწოდეს უკრაინის ერთ-ერთ უდიდესი პოეტი ქალი. ივან კოშელივეცი, უკრაინელი ემიგრანტი მეცნიერი, უწოდებს მის ნაწერს, როგორც „უპრეცედენტო“, სოციალისტური რეალიზმისგან გადახრის გამო. 

1960-იანი წლების დასაწყისში მან მონაწილეობა მიიღო კიევის შემოქმედებითი ახალგაზრდული კლუბის ლიტერატურულ საღამოებში. სკოლის დამთავრების შემდეგ მან გამოაქვეყნა სამი პოეტური კრებული: „მიწის სხივები“ 1957 წელს, „იალქნები“ 1958 წელს და „გულის მოგზაურობა“ 1961 წელს. ლექსები უზომოდ პოპულარული გახდა უკრაინელ მკითხველებში. თუმცა, საბჭოთა კავშირის მთავრობამ აიძულა იგი გაჩუმებულიყო, რადგან პოეტს არ სურდა დამორჩილებოდა საბჭოთა ხელისუფლებას, რომელიც ცენზურას ახორციელებდა მის ლექსებზე. 

 კონფლიქტი საბჭოთა ხელისუფლებასთან 
1961 წელს იგი გააკრიტიკეს „აპოლიტიზმისთვის“. 1963 წელს ბეჭდვიდან ამოიღეს პოეზიის კრებული ვარსკვლავის ინტეგრალი, ხოლო ლექსების კიდევ ერთი კრებული, პრინცის მთა ამოიღეს ტიპოგრაფიიდან. ამ წლებში კოსტენკოს ლექსები იბეჭდებოდა ჩეხოსლოვაკიის ჟურნალებსა და პოლონურ გაზეთებში. თუმცა, ისინი მხოლოდ ხანდახან აღწევდნენ უკრაინულ აუდიტორიას, ძირითადად სამიზდატის მეშვეობით.

1965 წელს კოსტენკომ ხელი მოაწერა საპროტესტო წერილს უკრაინელი ინტელიგენციის დაპატიმრების წინააღმდეგ. ის ესწრებოდა ლვოვში მიხაილო ოსადჩიისა და მიროსლავა ზვარიჩევსკას სასამართლო პროცესს. ძმები ჰორინების სასამართლო პროცესის დროს მან მათ ყვავილები ესროლა. ივან დრაჩთან ერთად მიმართა ჟურნალ „ჟოვტენის“ (ახლანდელი „ძვინი“) რედაქციას, რადგან სურდა, დაკავებულების დასაცავად სიტყვით გამოსულიყო. მწერლებმა ვერ გაბედეს პროტესტის გამოხატვა, მაგრამ შეიტანეს სარჩელი ბოჰდან ჰორინის გირაოს დაკავების თხოვნით. ამ მცდელობებმა გავლენა არ მოახდინა სასამართლო პროცესებზე, თუმცა მათ გავლენა მოახდინეს იმდროინდელი უკრაინელი დისიდენტების მორალზე.

1966 წლის მაისში, უკრაინის მწერალთა ეროვნულ კავშირში, სადაც „ნაციონალისტი უკანონოები“ შეარქვეს, ახალგაზრდების ნაწილმა ოვაციები შეაგება კოსტენკოს, რომელიც იცავდა თავის პოზიციას და იცავდა ივან სვიტლიჩნის, ოპანას ზალივაჰას, მიჰაილო კოსივს და ბოჰდან ჰორინს.  1967 წელს ომელიან პრიცაკმა წარადგინა კოსტენკო და ივან დრაჩი ნობელის პრემიაზე ლიტერატურის დარგში უფროს უკრაინელ პოეტსა და პოლიტიკოს პავლო ტიჩინასთან ერთად. 

1968 წელს მან დაწერა წერილები ვიაჩესლავ ჩორნოვილის დასაცავად გაზეთ  „ლიტერატურულ უკრაინაში“ მის წინააღმდეგ ცილისწამების საპასუხოდ. ამის შემდეგ, ლინა კოსტენკოს სახელი მრავალი წლის განმავლობაში არ იყო ნახსენები საბჭოთა პრესაში. მუშაობდა განცალკევებულად, რადგან იცოდა, რომ მისი ნამუშევრები არ გამოქვეყნდებოდა.

1973 წელს ლინა კოსტენკო შავ სიაში შეიყვანა უკრაინის კომუნისტური პარტიის იდეოლოგიის ცენტრალური კომიტეტის მდივანმა ვალენტინ მალანჩუკმა . მხოლოდ 1977 წელს, მალანჩუკის წასვლის შემდეგ, გამოიცა მისი ლექსების კრებული მარადიული მდინარის ნაპირებზე.  1979 წელს, სოციალისტ-რევოლუციური გვარდიის პრეზიდიუმის სპეციალური ბრძანებულებით კრებულს უწოდეს მისი ერთ-ერთი უდიდესი ნამუშევარი. გამოქვეყნდა ისტორიული რომანი ლექსებით მარუსია ჩურაი (მე-17 საუკუნის უკრაინელი ფოლკლორული მომღერლის შესახებ). მას მიენიჭა უკრაინის სსრ ტარას შევჩენკოს ეროვნული პრემია 1987 წელს 

კოსტენკომ ასევე დაწერა ლექსების კრებულები: ორიგინალობა (1980) და გაუხსნელი სკულპტურების ბაღი (1987), ლექსების კრებული ბავშვებისთვის, სახელწოდებით „იასამნის მეფე“ (1987). 

 ცხოვრება დამოუკიდებელ უკრაინაში 
2000 წელს გარდაიცვალა ლინას მეუღლე, ვასილ ცვიურუნოვი, რის შემდეგაც შეფერხდა კოსტენკოს ლიტერატურული საქმიანობა. 

2010 წელს გამოვიდა უკრაინელი გიჟის ნოტები . ეს იყო მისი პირველი რომანი და პირველი წიგნი 1989 წლის რჩეული ნაწარმოებების შემდეგ. ნოტების გამოშვების შემდეგ გეგმავდა წიგნის ტურს უკრაინაში, მაგრამ ტურნე მოულოდნელად დასრულდა ლვოვში, მას შემდეგ რაც კოსტენკო გაანაწყენეს ან ლვოვის მცხოვრებლებმა, რომლებიც ყიდდნენ ბილეთებს პრეზენტაციაზე (რომელიც უფასო უნდა ყოფილიყო) ან კრიტიკოსებმა, რომლებსაც არ მოსწონდათ წიგნი. 

2005 წელს მაშინდელმა პრეზიდენტმა ვიქტორ იუშჩენკომ სცადა, გადაეცა კოსტენკოსათვის უკრაინის გმირის, სახელმწიფოს უმაღლესი ჯილდო. თუმცა, კოსტენკომ უარი თქვა ჯილდოზე და განაცხადა, რომ „მე არ ვატარებ პოლიტიკურ სამკაულებს“. 

2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის ფონზე, კოსტენკომ გააკრიტიკა უხამსი ენის გამოყენება და საჯაროდ ეწინააღმდეგებოდა მის ლეგალიზაციას. 

 რესურსები ინტერნეტში 
 Poems of Kostenko 
 Ukrainian art songs on poetry of Lina Kostenko

 სქოლიო 

კატეგორია:საბჭოთა დისიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:უკრაინელი დისიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 19 მარტი
კატეგორია:უკრაინელი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები