ანდრეა გეზი

ანდრეა მია გეზი ( ; დ. 16 ივნისი, 1965, ნიუ-იორკი )  —  ამერიკელი მეცნიერი-ასტრონომი, ასტროფიზიკოსი,  ნობელის პრემიის ლაურეატი  ფიზიკის დარგში (2020 წ.). ფილოსოფიის დოქტორი (1992),  კალიფორნიის უნივერსიტეტის (ლოს-ანჯელესი) პროფესორი (სადაც მუშაობს 1994 წლიდან). აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის   და ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების წევრი (2012). მაკართურის სტიპენდიატი, კრაფორდის პრემიის მფლობელი.

 ბიოგრაფია 
ანდრეა გეზი დაიბადა ირლანდიური წარმოშობის კათოლიკე სიუზან გეზის (დაბ. გეიტონი, დ. 1937) და ებრაული წარმოშობის რომის მკვიდრი გილბერტ გეზის (1938–2015) ოჯახში.    გილბერტ გეზი და მისი მშობლები ელსი მარქსი და ჰენრი გუეს დე კასტელნუოვო რასობრივი კანონების მიღების შემდეგ იტალიიდან გაიქცნენ და ომის წლები გაატარეს ნიუ-იორკში. 

გოგონამ ბავშვობა გაატარა ჩიკაგოში, სადაც მისი მამა იყო რუზველტის უნივერსიტეტის ბიზნეს სკოლის ეკონომიკის პროფესორი, ხოლო დედა   — ჩიკაგოს უნივერსიტეტის რენესანსის საზოგადოების ხელოვნების მუზეუმის დირექტორი და გამოფენების კურატორი.  თავიდან მათემატიკას სწავლობდა, მაგრამ შემდეგ სპეციალობა შეიცვალა და ფიზიკის ფაკულტეტზე გადავიდა.   მან მიიღო ბაკალავრის ხარისხი ფიზიკაში მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტიდან 1987 წელს, ხოლო 1992 წელს — დოქტორის ხარისხი კალიფორნიის ტექნოლოგიური ინსტიტუტიდან.  ამჟამად ლოს-ანჯელესში კალიფორნიის უნივერსიტეტის ფიზიკისა და ასტრონომიის კათედრის პროფესორია  (1994 წლიდან). არის ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრი.

1998 წლიდან ასტროფიზიკოსთა ორმა ჯგუფმა რაინჰარდ გენზელისა და ანდრეა გეზის ხელმძღვანელობით დამოუკიდებლად ჩაატარა კვლევა სპეციალური ტექნოლოგიების გამოყენებით და მოიპოვა მტკიცებულება იმისა, რომ ჩვენი გალაქტიკის ცენტრში არის სუპერმასიური შავი ხვრელი,  რომელიც მზეზე 4 მილიონჯერ უფრო მასიურია. ანდრეა გეზი ატარებდა  დაკვირვებებს ჰავაის კეკის ლაბორატორიაში,  რეინჰარდ გენცელი — ევროპის სამხრეთ ობსერვატორიასა (ESO) და ლა სილიის ობსერვატორიაში ჩილეში.

შავი ხვრელის ძიებისას მეცნიერებმა ყურადღება მიაქციეს ირმის ნახტომის ერთ რეგიონში მტვრის ღრუბლებს. ვარსკვლავების მოძრაობაზე დაკვირვებისას ასტრონომებმა, რომლებსაც გენცელი და გენზი ხელმძღვანელობდნენ, დაასკვნეს, რომ მზის სისტემის ზომის რეგიონს დაახლოებით 4 მილიონი მზის მასა ჰქონდა.

2020 წელს სამყაროს ერთ-ერთი ყველაზე ეგზოტიკურ ფენომენთან, შავი ხვრელთან დაკავშირებული აღმოჩენების გამო მას მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკაში ბრიტანელ როჯერ პენროუზთან, გერმანელ რაინჰარდ გენცელთან ერთად.

პენროუზმა, რომელიც ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორია, მათემატიკურად დაამტკიცა, რომ შავი ხვრელები ფარდობითობის ზოგადი თეორიის პირდაპირი შედეგია.

გენცელმა და და გეზმა კი აღმოაჩინეს, რომ ჩვენი გალაქტიკის ცენტრში ვარსკვლავების ორბიტებს უჩინარი და განსაკუთრებულად მძიმე ობიექტი მართავს.

ანდრეა გეზი მეოთხე ქალია, რომელმაც ეს პრესტიჟული ჯილდო მიიღო  მარი კიურის, მარი გეპერტ-მაიერის და დონა სტრიკლენდის შემდეგ.

როგორც თავად მეცნიერმა განაცხადა შავი ხვრელების შესახებ:  „ ჯერაც ცოტა რამ ვიცით. რა არის შავი ხვრელი? არ ვიცით. წარმოდგენა არა გვაქს, შიგნით რა არის და სწორედ ეს აქცევს მათ ესოდენ ეგზოტიკურ ობიექტებად.“

ანდრეა გეზი ავტორია ასზე მეტი რეცენზირებული ნაშრომისა.

ანდრეა გეზის მეუღლეა ტომ ლატურეტი, გეოლოგი, RAND ის მეცნიერ-თანამშრომელი. წყვილს ჰყავს ორი ვაჟი, ევანი (დაიბადა 2001 წელს) და მაილსი (დაიბადა 2005 წელს).  ანდრეა გეზი თავისუფალ დროს დაკავებულია ცურვით. 

 სქოლიო 

კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ფილოსოფიის დოქტორები
კატეგორია:ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრები
კატეგორია:აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრები
კატეგორია:ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების წევრები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ქალი ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკაში
კატეგორია:მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:დაბადებული 1965
კატეგორია:დაბადებული 16 ივნისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი ფიზიკოსები
კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები