კატალინ კარიკო

კატალინ კარიკო (, ; დ. 17 იანვარი, 1955, ქ. სოლნოკი, უნგრეთი) — ამერიკის შეერთებულ შტატებში მოღვაწე უნგრელი ბიოქიმიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში (დრიუ ვაისმანთან ერთად, 2023). ცნობილია რიბონუკლეინის მჟავებით (რნმ) გაშუალებული ბიოლოგიური მექანიზმების კვლევით, რამაც მეცნიერული საფუძველი შეუქმნა რნმ-ვაქცინების განვითარებას.
 ბიოგრაფია 
დაამთავრა სეგედის უნივერსიტეტი (სეგედი, უნგრეთი) 1978 წელს. 1985 წელს იმდროინდელი სოციალისტური უნგრეთიდან აშშ-ში გადასახლდა. მუშაობდა ტემპლის უნივერსიტეტში ფილადელფია (1985-1990), შემდეგ — პენსილვანიის უნივერსიტეტში (1990 წლიდან). აქტიურად თანამშრომლობდა ამერიკელ იმუნოლოგთან დრიუ ვაისმანთან. მათი ძირითადი სამეცნიერო ინტერესი იყო მესენჯერული რნმ (მ-რნმ) მოლეკულის როლი ადამიანის იმუნური პასუხის წარმოქმნაში და ამ მექანიზმების პრაქტიკული გამოყენება კლინიკური იმუნოლოგიის საკითხებში. 2005 წელს მათ შექმნეს ინოვაციური ტექნოლოგია (ე. წ. არაიმუნოგენური, ნულეოზიდ-მოდიფიცრებული რნმ), რომელიც ეფუძნებოდა ნუკლეოზიდური სტრუქტურის მოდიფიცირებით ისეთი მ-რნმ მოლეკულის შექმნას, რომელიც უჯრედში შეღწევისას დაავადების მიმართ მედეგობის ხელშემწყობი ცილების წარმოქმნას განაპირობებდა. 

2013 წელს კარიკო დაინიშნა მსხვილი ბიოტექნოლოგიური კომპანიის „ბიონტექის“ (BioNTech) ვიცე-პრეზიდენტად და სათავეში ჩაუდა კომპანიის მუშაობას მ-რნმ-ზე დაფუძნებულ ტექნოლოგიებზე. გარდა ამისა, ვაისმანთან ერთად კარიკოს ჰქონდა საკუთარი კომპანია RNARx. მომდევნო წლებში მკვლევარების მცდელობები შეექმნათ მ-რნმ-ზე დაფუძნებული ეფექტიანი სამკურნალო საშუალებები ძირითადად წარუმატებელი იყო. გარდატეხა მოხდა კორონავირუსით გამოწვეული პანდემიის (COVID-19) დროს, 2021 წელს, როდესაც კარიკოს და ვაისმანის კვლევებზე დაყრდნობით კომპანიებმა „მოდერნამ“ (დამოუკიდებლად), „ფაიზერმა“ და „ბიონტექმა“ (ერთობლივად) შექმნეს მ-რნმ-ზე დაფუძნებული ექსპერიმენტული ვაქცინები კორონავირუსის წინააღმდეგ. 2023 წელს კარიკოს და ვაისმანს ნობელის პრემია მიენიჭათ.

რესურსები ინტერნეტში

 Katalin Karikó. Nobel Prize.

სქოლიო

კატეგორია:ამერიკელი ბიოქიმიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ქალი ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები