ჩხირები

ჩხირები, ბაცილები (, მხ. რ. ) — ჩხირის ფორმის ბაქტერიების ჯგუფი. აერთიანებს ფილოგენეტიკურად მრავალფეროვან ტაქსონებს. აქ შედის ისეთი ცნობილი პათოგენური გვარები, როგორიცაა Bacillus და Clostridium, ასევე Enterobacteriaceae-ის ოჯახის წარმომადგენლები. უმრავლესობა ნიადაგის მიკროორგანიზმია. ნაწილი პარაზიტული ფორმაა, ნაწილი — კომენსალური. უჯრედების განლაგების მიხედვით, გამოყოფენ ჩხირების რამდენიმე კატეგორიას:

 დიპლობაცილები — ორი ჩხირისებრი ბაცილა, განლაგებული გვერდიგვერდ (მაგ., Klebsiella pneumoniae);
 სტრეპტობაცილები — ჩხირისებრი ბაცილები განლაგებულია ჯაჭვებად (მაგ., Streptobacillus);
 კოკობაცილები — მოკლე ბაცილები, რომელთა სიგრძე დაახლოებით მათი სიგანის ტოლია. შუალედური ფორმაა კოკსა და ბაცილას შორის, ამიტომ ხშირად ცალკე კატეგორიად გამოიყოფა (მაგ., Brucella, Bordetella);
 მესრისებრი — უჯრედები განლაგებულია ერთმანეთის მიმართ კუთხით, აქვთ ბოლოგამსხვილებული ფორმა (მაგ., Corynebacterium).

გრამდადებითი ჩხირები ძირითადად მიეკუთვნება Bacillota-ის ტიპს (სინ. Firmicutes), ხოლო გრამუარყოფითები — Pseudomonadota-ს (სინ. Proteobacteria). არიან როგორ აერობული, ისე ანაერობული ორგანიზმები.
+ჩხირების მაგალითებიანაერობულიაერობულიგრამდადებითები
 Actinomyces
 Bifidobacterium
 Clostridium
 Eubacterium
 Lactobacillus
 Listeria
 Propionibacteriumგრამუარყოფითები
 Bacteroides
 Enterobacter
 Escherichia
 Fusobacterium
 Klebsiella
 Leptotrichia
 Prevotella
 Porphyromonas
 Salmonella
 Serratia
 Shigella
 Vibrio
 Yersiniaგრამდადებითები
 Bacillus (არის ანაერობული სახეობებიც)
 Corynebacterium
 Mycobacterium
 Nocardiaგრამუარყოფითები
 Citrobacter
 Proteus
 Pseudomonas
გრამდადებითი ჩხირები, როგორიცაა Bacillus-ის გვარის წარმომადგენლები, ცნობილია სპორების წარმოქმნის უნარით, რაც ზრდის მათ გადარჩენის შანსს მკაცრ გარემო პირობებში. ეს სპორები შეიძლება უმოქმედოდ დარჩნენ ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში და სწრაფად განვითარდნენ ხელსაყრელ პირობებში, რაც მათი სასიცოცხლო ციკლის მნიშვნელოვანი ასპექტია. ამის საპირისპიროდ, გრამუარყოფითი ჩხირები, როგორიცაა ნაწლავის ჩხირი (Escherichia coli) და Klebsiella pneumoniae, ხშირად ასოცირდება მულტირეზისტენტობასთან, რაც მნიშვნელოვან საფრთხეს უქმნის საზოგადოებრივ ჯანმრთელობას ნოზოკომიურ ინფექციებში მათი როლის გამო.

ჩხირებს მნიშვნელოვანი როლი აკისრიათ სხვადასხვა ეკოსისტემაში, მათ შორის ნიადაგსა და ადამიანის მიკრობიომში. მაგალითად, Bacillus-ის ზოგიერთი სახეობა სასარგებლოა მცენარეების ზრდისა და ნიადაგის ჯანმრთელობისთვის, ხოლო სხვები შეიძლება აფუჭებდნენ საკვებ პროდუქტებს. ჩხირების პათოგენური პოტენციალი მრავალფეროვანია. მაშინ როცა ბევრი გრამდადებითი ჩხირი პირობითი (ოპორტუნისტული) პათოგენია, რომელსაც მხოლოდ გარკვეულ პირობებში შეუძლია ინფექციების გამოწვევა, ზოგიერთი, მაგალითად Bacillus anthracis, ცნობილია თავისი ვირულენტობით და ისეთი სერიოზული დაავადებების გამოწვევის უნარით, როგორიცაა ჯილეხი. გრამდადებითები იწვევენ ასევე დიფტერიას (Corynebacterium diphtheriae), ტეტანუსს (Clostridium tetani), კეთრს (Mycobacterium leprae),, ბოტულიზმს (Clostridium botulinum), ტუბერკულოზს (Mycobacterium tuberculosis). გრამუარყოფითი ჩხირები, განსაკუთრებით Enterobacteriaceae-ის ოჯახის წარმომადგენლები, ხშირად არიან საშარდე გზების, სისხლის მიმოქცევის სისტემის ინფექციებისა და პნევმონიის გამომწვევები, Yersinia pestis არის ჭირს გამომწვევი პათოგენი (ცნობილია შავი ჭირის პანდემია), Salmonella typhi — მუცლის ტიფისა, Vibrio cholerae — ქოლერისა.

 იხილეთ აგრეთვე 
 კოკები

 სქოლიო 

კატეგორია:ბაქტერიები