ალექსანდრე ზასიადკო

ალექსანდრე  ზასიადკო ( დ. 1779, გადიაჩსკის მაზრა — გ. 27 მაისი (8 ივნისი) 1837, ხარკოვი) — რუსი ოფიცერი, არტილერისტი, ინჟინერ-კონსტრუქტორი და რაკეტების დარგის სპეციალისტი,  გენერალ-ლეიტენანტი .

 ბიოგრაფია 
დაიბადა 1779 წელს პოლტავას გუბერნიის გადიაჩის ოლქის სოფელ ლიუტენკაში, ზაპოროჟიეს სეჩის ტომის კაზაკის მთავარი გარმაშის (მეზარბაზნე, არტილერისტი) укр. головний гармаш — главный пушкарь, то есть начальник артиллерии.  დიმიტრი ზასიადკოს ოჯახში. სამსახურებრივი ჩანაწერის თანახმად წარმოშობით მიეკუთვნებოდა „მცირე რუსეთის დიდებულთა“ საგვარეულოს.

10 წლის ასაკიდან იზრდებოდა ინჟინერ -არტილერისტების კადეტთა კორპუსში, რომელიც დაამთავრა 1797 წელს.

კორპუსიდან გაანაწილეს ხერსონის პროვინციაში დისლოცირებულ მე-10 საარტილერიო ბატალიონში. ბატალიონის შემადგენლობაში ყოფნისას მონაწილეობა მიიღო 1799 წლის რუსული არმიის იტალიურ კამპანიაში, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ლექსანდრე სუვოროვი.  ახალგაზრდა ოფიცერი ამ კამპანიისთვის ორი ორდენით დააჯილდოვეს.

მსახურობდა საბრძოლო ხომალდ „ წმინდა პეტრეზე “ 1-ლი რანგის კაპიტნის დიმიტრი სენიავინის მეთაურობით, რომელიც 1799 წელს ადმირალ .თეოდორე უშაკოვის ხმელთაშუა ზღვის ესკადრის შემადგენლობაში შედიოდა. ალექსანდრე ზასიადკო მონაწილეობდა 1806-1812 წლების რუსეთ-თურქეთის ომში, 1812 წლის სამამულო ომში და 1813-1814 წლების რუსული არმიის საგარეო ლაშქრობებში . 1812 წლის სამამულო ომის დასაწყისისთვის იგი მეთაურობდა მე-15 საარტილერიო ბრიგადას. Каневский Н. Биография генерал-лейтенанта А. Д. Засядко 2-го. // Артиллерийский журнал. — 1857. — № 3. — С. 50.

1815 წელს ზასიადკომ საკუთარი ინიციატივით დაიწყო მუშაობა საბრძოლო დენთის რაკეტების შექმნაზე. სახსრების მოსაპოვებლად  გაყიდა საკუთარი მამული ოდესასთან ახლოს. ამ საქციელმა დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა იმპერატორ ალექსანდრე I-ზე, რომელიც იმ დროიდან მოყოლებული დიდი პატივისცემით ეპყრობოდა ზასიადკოს. მან ბრძანა გამოეყოთ ფინანსები ზასიადკოს კვლევებისა და სარაკეტო იარაღის საველე გამოცდებისთვის. 1818 წლისთვის ზასიადკომ გამოიგონა ორიგინალური კონსტრუქციის საბრძოლო რაკეტა, დააპროექტა გამშვები მოწყობილობა, რომელიც  ზალპური ცეცხლის გამოშვების საშუალებას იძლეოდა,  ასევე დაწერა ინსტრუქციები სარაკეტო იარაღის საბრძოლო გამოყენებისთვის.

მის მიერ შემუშავებულ რაკეტებს ჰქონდათ ფრენის დიაპაზონი 6000 მეტრამდე (ინგლისური კონგრივის რაკეტები —  2700 მეტრამდე და მათი პროტოტიპი, მაისურის რაკეტები — 2000-მდე). მან გამოთვალა რამდენი დენთი იქნებოდა საჭირო ასეთი რაკეტის მთვარეზე გასაფრენად. ასევე ააგო რაკეტის გამშვები მოწყობილობა, საიდანაც შესაძლებელი იყო ერთდროულად ექვსი სარაკეტო ზალპის გასროლა (თანამედროვე მრავალჯერადი სარაკეტო სისტემების პროტოტიპი).

1820 წლიდან ხელმძღვანელობდა სასწავლო საარტილერიო ბრიგადას,მიხაილოვსკის საარტილერიო სკოლას (ამ სკოლის პირველი ხელმძღვანელი), Исторический очерк образования и развития артиллерийского училища (1820—1870). — СПб., 1870. — С. 52. საარტილერიო ლაბორატორიას, პეტერბურგის არსენალს და ოხტინსკის სახელმწიფო დენთის ქარხანას . თავად ა. ზასიადკომ  შეიმუშავა მეცნიერების და ყოველდღიური გაკვეთილების პროგრამა , დაწერა არტილერიის ისტორია, მოიწვია საუკეთესო მასწავლებლები და ისე ოსტატურად მოაწესრიგა საგანმანათლებლო პროცესი, რომ  მალე გახდა სასწავლო მოდელი და გადაკეთდა აკადემიად. სწორედ ზასიადკოს მუშაობის დროს ოხტინსკის ქარხანაში პირველი რაკეტები გამოსცადეს  1817 წელს.  ზასიადკოს ეკუთვნის  მრავალი სხვა მნიშვნელოვანი გამოგონება არტილერიაში.

მან შეიმუშავა საბრძოლო რაკეტების რამდენიმე სახეობა: 2-, 2,5- და 4-დიუმიანი მაღალი ფეთქებადი და ცეცხლგამჩენი რაკეტები (წონა 5,8-16,2 კგ, სროლის დიაპაზონი 1,6-2,7 კმ) და ამ რაკეტებისთვის 1-მუხტიანი, შემდეგ კი  6-მუხტიანი გამშვები დანადგარები სარაკეტო სისტემების ეს პროტოტიპები გახდა პირველი სარაკეტო იარაღი, რომელიც მიიღო რუსეთის არმიამ 1826-1827 წლებში. გენერალ ზასიადკოს რაკეტები წარმატებით გამოიყენებოდა რუსეთის ყველა ომში ყირიმის ომამდე. Лосик А. В., Щерба А. Н. Развитие российской ракетной техники в XIX веке. // Военно-исторический журнал. — 2007. — № 9. — С. 41-46.

1826 წელს  ახალი იმპერატორის ნიკოლოზ I-ისგან ჯანმრთელობის პრობლემის გამო აიღო წლიური შვებულება ძალების აღსადგენად.  1827 წელს ზასიადკო დაინიშნა დიდი მთავრის მიხაილ პავლოვიჩის გენერალ-ფელდცეიხსმაისტერის შტაბის უფროსად; 1828 წლის თურქეთის ლაშქრობაში მეთაურობდა არტილერიას ბრეილასს და ვარნას ალყების დროს. რაკეტებმა გადამწყვეტი როლი ითამაშეს ამ ციხეების აღებაში.

1829 წელს მიიღო გენერალ-ლეიტენანტის წოდება. 1834 წლიდან პენსიაზე გავიდა ცუდი ჯანმრთელობის გამო და დასახლდა ხარკოვში, ცოლის მამულიდან 80 ვერსის დაშორებით.

გარდაიცვალა 27 მაისს  ხარკოვში . ანდერძის თანახმად, იგი დაკრძალეს ხარკოვის მახლობლად კურიაჟსკის მონასტერში.

 Ჯილდოები 

 წმინდა გიორგის IV ხარისხის ორდენი
 წმინდა გიორგის III ხარისხის ორდენი
 წმინდა ვლადიმირის II ხარისხის ორდენი
 წმინდა ანას  1-ლი ხარისხის ორდენი და მასთან ალმასის  ნიშნები
 წმინდა ანას  II ხარისხის ორდენი  და მასთან ალმასის  ნიშნები
 წმინდა ვლადიმირის IV ხარისხის ორდენი ბაბთით
 წმინდა ვლადიმირის III ხარისხის ორდენი
 ოქროს იარაღი "მამაცობისთვის"
 უდიდესი მადლიერების ჯილდო

უცხოური:

 პრუსიის ორდენი " Pour le Mérite "

მინი| ალექსანდრ ზასიადკო 2003 წლის უკრაინის საფოსტო მარკაზე 

 ხსოვნა 

 კრატერს  მთვარეზე ეწოდა ალექსანდრე ზასიადკოს სახელი
 2003 წელს გამოიცა ზასიადკოსადმი მიძღვნილი უკრაინული საფოსტო მარკა . 
 ალექსანდრე ზასიადკოს ცხოვრების გზა აღწერილია იური ნიკიტინის რომანში "ოქროს ხმალი".

 ოჯახი 
ის იყო დაქორწინებული რუსეთის საიმპერატორო არმიის გენერლის ალექსანდრე გრესერის დისშვილ ელიზავეტა  გრესერზე. წყვილს რვა შვილი შეეძინა:

 ალექსანდრე (1821-?)
 ფედორი (1829-?)
 ნიკოლოზი (1830-?)
 ივანე (1834-1878)
 ელიზავეტა (10.05.1837—?), ქორწინებაში პასეკი. ევგენი პასეკის (იურიევის უნივერსიტეტის რექტორის) დედა (1860—1912).
 ანა (1838-?)
 დიმიტრი.

 სქოლიო 

კატეგორია:გარდაცვლილი 1837
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1779
კატეგორია:წმინდა ვლადიმერის III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ვლადიმერის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“-ის კავალრები
კატეგორია:წმინდა გიორგის IV ხარისხის ორდენის კავალრები