იაკობ ჰურტი

იაკობ ჰურტი ( , დ. 10 (22) ივლისი 1839, სოფელი ჰიმასტე ვეროსის მაზრა, ლივონიის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 31 დეკემბერი 1906 წ. (13 იანვარი 1907),  სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთის იმპერია ) — ესტონელი ფოლკლორისტი, ღვთისმეტყველი, ენათმეცნიერი და საზოგადო მოღვაწე .

 ბავშვობა და ახალგაზრდობა 
მარცხნივ|მინი|240x240პქ| იაკობ ჰურტი. 1866 წელი
იაკობ ჰურტი დაიბადა რუსეთის იმპერიაში შემავალი ლივონიის გუბერნიის, ვეროსის მაზრის სოფელ ჰიმასტეში.  ამჟამად —  პილვამაა, ესტონეთი . მამა ღარიბი, მაგრამ წიგნიერი და ღვთისმოსავი  სოფლის სკოლის მასწავლებელი იყო. მიუხედავად სიღარიბისა, იაკობმა წარმატებით დაამთავრა სოფლის სკოლა, სამრევლო და სოფლის სასწავლებლები. 1859 წელს ჩაირიცხა დორპატის საიმპერატორო უნივერსიტეტში. ახალგაზრდა ყმაწვილი ფინანსური სირთულეების წინაშე დადგა, მაგრამ  ქმედუნარიან ახალგაზრდას, რომელსაც სახსრები არ გააჩნდა,  გიმნაზიის მასწავლებლებმა 100 მანეთი შეუგროვეს. მომავალი პერსპექტივის გათვალისწინებით და მამის დაჟინებული თხოვნით, იაკობი შევიდა უნივერსიტეტში საღვთისმეტყველო ფაკულტეტზე, თუმცა თავად ახალგაზრდას იზიდავდა ფილოლოგია და ფოლკლორი. 

ჯერ კიდევ სტუდენტობისას ჰურტი მონაწილეობდა ესტონეთის სამეცნიერო საზოგადოების მუშაობაში. 1863 წელს მან გამოაქვეყნა ხალხური ლეგენდების კრებული პილვას მრევლიდან. ცნობილმა ლინგვისტმა, ფინო-ურიგური ენების სპეციალისტმა, პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის წევრმა ფერდინანდ ვიდემანმა იაკობი თავის თანაშემწედ დანიშნა სამხრეთ ესტონური დიალექტების შესწავლის საკითხში. 1864 წელს ჰურტმა გამოსცა პატარა ბროშურა ესტონური ენის ახალი ორთოგრაფიის მხარდასაჭერად. მომდევნო წელს დაამთავრა ტარტუს უნივერსიტეტი თეოლოგიის დოქტორის ხარისხით. ჰურტის სამაგისტრო ნაშრომი ეძღვნებოდა პასტორისა და ცნობილი მწერლის, ესტონური ენის პირველი სახელმძღვანელოს შემქმნელის ჰაინრიხ შტალის მოღვაწეობის შესწავლას.

უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, იაკობი აკადემიკოს ა. მიდენდროფის ბავშვების კერძო მასწავლებელი გახდა, იმავდროულად სტაჟირებას გადიოდა ოტეპეას ეკლესიაში. თუმცა, რიგის კონსისტორიამ არ დაამტკიცა მისი კანდიდატურა პასტორის თანამდებობაზე და ჰურტი, რომელმაც ჩააბარა გამოცდები უნივერსიტეტში პედაგოგის სტატუსის მისაღებად,  1868 წელს გაემგზავრა კუნძულ საარემააში და გარკვეული პერიოდის შემდეგ დაბრუნდა ტარტუში (იურიევი), სადაც გიმნაზიის მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა. 

 ტარტუს პერიოდი 
ტარტუს პერიოდი იაკობ ჰურტის ცხოვრებაში ფრიად ნაყოფიერი გამოდგა. 1869 წელს, როგორც  პირველი სრულიად ესტონური სიმღერის ფესტივალის  საორგანიზაციო კომიტეტის წევრი, აირჩიეს ესტონელი მწერალთა საზოგადოების პრეზიდენტად  და იმ კომიტეტის პრეზიდენტად, რომელსაც ევალებოდა ალექსანდრეს სასწავლებლის დაარსება.  სასწავლებელს სახელი ეწოდა ალექსანდრე II განმათავისუფლებელის საპატივსაცემოდ და შეიქმნა ესტონელი გლეხობის ინიციატივით.

ორი წლის განმავლობაში ჰურტი მსახურობდა ესტონეთის ფერმერთა ტარტუს საზოგადოების პრეზიდენტად. 1872 წელს იგი გახდა სოფელ ოტეპეას პასტორი. ახალი მოძღვრის გავლენა მრევლში ძალიან დიდი იყო: მისი დახმარებით აშენდა სამი სკოლა, შეიქმნა სამი ორკესტრი და სკოლებში საგანმანათლებლო წესრიგი შეიცვალა.  

1870-იანი წლების დასაწყისში იაკობ ჰურტი სერიოზულად დაინტერესდა ფოლკლორით. ესტონური ფოლკლორის შესაკრებად  მან 114 ადამიანი ჩართო, რომლებმაც 58 სამრევლოში 13 ათასამდე ტექსტი შეაგროვეს. მასალები გაერთიანდა ტექსტების კორპუსში სახელწოდებით " Monumenta Estoniae Antiquae ", რომლის საფუძველზე გამოიცა ხალხური სიმღერების კრებულები  "Vana kannel" და " Setukeste laulud."

 პეტერბურგში 
მინი|209x209პქ| ჰურტი პასტორის სამოსში, სანკტ-პეტერბურგი, მე-20 საუკუნის დასაწყისი
1880 წლისთვის ჰურტის ურთიერთობა გერმანელ  მღვდლებთან საბოლოოდ გაუარესდა, რამაც აიძულა იგი დაეტოვებინა მრევლი ოტეპეაში და ოჯახთან ერთად გადასულიყო სანქტ-პეტერბურგში, გახდა სანკტ-პეტერბურგის იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესიის მრევლის მოძღვარი. იმ დროს რუსეთის დედაქალაქში სულ მცირე 20 ათასი ესტონელი ცხოვრობდა, რაც ჰურტისთვის  დიდი შესაძლებლობას წარმოადგენდა ფოლკლორის შესასწავლად. 1886 წელს ჰელსინგფორსში დაიცვა დისერტაცია და გახდა  ფილოსოფიის დოქტორი.

1888 წელს პასტორი ხელმძღვანელობდა მის მიერ ორგანიზებულ მასობრივ მოძრაობას ესტონური ხალხური სიმღერების, ლეგენდების, ტრადიციებისა და რწმენის შეგროვების მიზნით. მის მოწოდებას 1400-მა მოხალისემ დაუჭირა მხარი.  მოხალისე კორესპონდენტები დადიოდნენ ესტონელების სახლებში და აგროვებდნენ ფოლკლორულ მასალას, რომელიც საბოლოოდ  124000 გვერდი გამოვიდა. შემდგომში, მოხდა ამ მასალის  სისტემაში მოყვანა  ჰურტისა და მისი თანაშემწეების მიერ და გაერთიანდა ცალკეულ ტომებად. შედეგად, ესტონეთში შეიქმნა ეროვნული ფოლკლორის ერთ-ერთი უმდიდრესი კრებული: 162 ტომი, რომელიც შედგება 114 700 გვერდისგან. 47556 ხალხური სიმღერა ჩაიწერა და შემოინახა შთამომავლობისა და მეცნიერებისთვის.  

ფინანსური სიძნელეების გამო ექვსიდან მხოლოდ ორმა ხალხური სიმღერის კრებულმა იხილა სინათლე: ისინი გამოიცა 1875 და 1876 წლებში, გაერთიანებული სახელწოდებით „ძველი გუსლი“ ( „ვანას არხი“ ). კიდევ ორი კრებული გამოიცა რამდენიმე ხნის შემდეგ, 1938 და 1941 წლებში, ჰურტის გარდაცვალებიდან დიდი ხნის შემდეგ. ჰურტმა 1894-1907 წლებში ასევე გამოაქვეყნა სამი კრებული "სეთუსის სიმღერები" ( "Setukeste laulud" ) .

 გარდაცვალება 
მინი|180x180პქ| იაკობ ჰურტის პორტრეტი 10-კრონიან ბანკნოტზე
მრავალწლიანმა უწყვეტმა მუშაობამ, რომელსაც თან ახლდა მუდმივი სტრესი, შეარყია იაკობ ჰურტის ჯანმრთელობა და 1907 წლის 13 იანვარს იგი გარდაიცვალა 67 წლის ასაკში. გამოჩენილი ენათმეცნიერისა და ღვთისმეტყველის დაკრძალვას ტარტუში უამრავი ადამიანი დაესწრო. იგი დაასაფლავეს რაადის სასაფლაოზე.

თანამედროვე ესტონეთში  ესტონეთის მეცნიერებასა და კულტურაში შტანილი იაკობ ჰურტის წვლილი ძალიან დაფასებულია: თითქმის ოცი წლის განმავლობაში, სანამ ესტონეთმა ევრო არ შემოიღო, ცნობილი მოღვაწის პორტრეტი გამოსახული იყო  10 ესტონური კრონის ბანკნოტის ავერსზე. მთელი ქვეყნის მასშტაბით დგას იაკობ ჰურტის რამდენიმე ძეგლი. მათგან ყველაზე ცნობილია ძეგლები ტარტუში  და ოტეპააში, სადაც მოძღვარი ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა.

იაკობ ჰურტის სახელი მე-20 საუკუნის ესტონეთის 100 დიდი მოღვაწის სიაში შვიდა, რომელიც შედგენილი იყო 1999 წელს წერილობითი და ელექტრონული კენჭისყრის შედეგების საფუძველზე. Sajandi sada Eesti suurkuju / Koostanud Tiit Kändler. — Tallinn: Eesti Entsüklopeediakirjastus, 2002. — 216 lk. ISBN 998570102X.

 ლიტერატურა 

 Rudolf Põldmäe, «Noor Jakob Hurt». Eesti Raamat, Tallinn 1988
 «Jakob Hurt 1839—1907». Koostanud Mart Laar, Rein Saukas, Ülo Tedre. Eesti Raamat, Tallinn, 1989
 Mart Laar, «Raamat Jakob Hurdast». Ilmamaa, Tartu 1995

 სქოლიო 

კატეგორია:დაბადებული 22 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1839
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1907
კატეგორია:ესტონელი ენათმეცნიერები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები