ტატიანა ლიოზნოვა

ტატიანა მიხეილის (მოსეს) ასული ლიოზნოვა (; დ. 20 ივლისი, 1924, მოსკოვი, სსრკ — გ. 29 სექტემბერი,  2011, მოსკოვი, რუსეთი) — საბჭოთა კინორეჟისორი, სცენარისტი, პედაგოგი; სსრკ სახალხო არტისტი (1984), რსფსრ ძმები ვასილიევების სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1976).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1924 წლის 20 ივლისს მოსკოვში, ებრაულ ოჯახში. დიდი სამამულო ომის დასაწყისში იგი ევაკუირებული იქნა სვერდლოვსკში შავი მეტალურგიის სახალხო კომისარიატში, სადაც დედამისი მუშაობდა ეკონომისტად; ცხოვრობდა დედასთან ერთად ვტუზგოროდოკში. მამამისი ომის დასაწყისში ფრონტზე დაიღუპა.

სკოლის დამთავრების შემდეგ ჩაირიცხა მოსკოვის საავიაციო ინსტიტუტში, მაგრამ ერთი სემესტრის სწავლის შემდეგ მიატოვა.  1943 წელს იგი შევიდა ВГИК-ში ვსევოლოდ პუდოვკინის სარეჟისორო სახელოსნოში, მაგრამ პუდოვკინმა კურსზე უარი თქვა და ჯგუფი გაერთიანდა სერგეი გერასიმოვისა და ტამარა მაკაროვას სამსახიობო სახელოსნოსთან, გახდა პირველი ერთიანი სახელოსნო.

გამოსაცდელი სემესტრის ბოლოს მასწავლებლები აპირებდნენ მის გარიცხვას. გადაწყვიტეს, რომ 19 წლის გოგონას ცხოვრებისეული გამოცდილება საკმარისი არ იყო, მაგრამ ტატიანამ შეძლო მათი დარწმუნება თავისი ნამუშევრების ჩვენებით. კარმენის ცეკვა მისი საკურსო ნამუშევრიდან შემდგომში შევიდა ფილმში „ახალგაზრდა გვარდია“ (1948), როგორც ლიუბკას ცეკვა. თავად ლიოზნოვამ მონაწილეობა მიიღო ფილმის დადგმაში, როგორც რეჟისორის ასისტენტმა. 

1949 წელს, სკოლის დამთავრების შემდეგ, იგი გაანაწილეს მ. გორკის სახელობის კინოსტუდიაში, მაგრამ მაშინვე გაათავისუფლეს, რადგან 1947 წლიდან ქვეყანა აწარმოებდა საყოველთაო კამპანიას „კოსმოპოლიტიზმის წინააღმდეგ საბრძოლველად“ ანტისემიტური ხასიათით. გარდა ამისა, ეკონომიკური კრიზისის გამო, დაიწყო გადასაღები ფილმების მკვეთრი შემცირების პერიოდი და რამდენიმე წელი დედამისთან ერთად ჭრიდა და კერავდა ტანსაცმელს.

1952 წელს, სერგეი გერასიმოვთან და სამსონ სამსონოვთან ერთად, ე. ვახტანგოვის სახელობის თეატრში დადგა სპექტაკლი, რომელიც ეფუძნებოდა ხე ცინჩჟის და დინ ნის პიესას „ჭაღარა გოგონა“.   ვლადიმირ ბელიაევთან ერთად დაწერა ორი პიესა: ერთი - ჩინურ ხალხურ ზღაპრებზე დაფუძნებული, მეორე — კორეული ფოლკლორის საფუძველზე.

1953 წელს ტატიანა აღადგინეს კინოსტუდიაში ახალგაზრდული ფილმების სამხატვრო ხელმძღვანელად. ამ თანამდებობაზე მუშაობდა 1982 წლამდე . გარკვეული პერიოდის განმავლობაში იგი მუშაობდა რეჟისორის ასისტენტად თავის მასწავლებელ სერგეი გერასიმოვთან, ასევე იყო მეორე რეჟისორი ბორის ბუნეევის ფილმის „იდუმალი აღმოჩენა“ (1953) და სტანისლავ როსტოცკის სადებიუტო ფილმის „დედამიწა და ხალხი“ (1955) გადაღებების დროს.

1957 წლიდან იღებს ფილმებს მ. გორკის სახელობის კინოსტუდიაში, როგორც დამდგმელი რეჟისორი. მან პირველი ფილმი - „ხსოვნა გულისა“ გადაიღო 1958 წელს   სერგეი გერასიმოვისა და ტამარა მაკაროვას სცენარის მიხედვით.

1962 წელს შევიდა სკკპ-ის რიგებში. იყო რუსეთის ფედერაციის კინემატოგრაფისტთა კავშირის წევრი. 

1963 წელს გამოვიდა მხატვრული ფილმი „მათ ცა ემორჩილება“, რომელიც ეძღვნება გარდაცვლილ პილოტ-გამომცდელებს. იმავე წელს ფილმმა მიიღო პირველი პრიზი „ოქროს ფრთა“ საავიაციო და კოსმოსური ფილმების საერთაშორისო კინოფესტივალზე დოვილში (საფრანგეთი). 

1967 წელს გამოვიდა ფილმი „სამი ვერხვი პლიუშჩიხას ქუჩაზე“. ერთი წლის შემდეგ მან მიიღო პირველი პრიზი არგენტინის საერთაშორისო კინოფესტივალზე „ადამიანის ცხოვრების მოვლენების რეალური ასახვისთვის, ქორწინების ერთგულებისთვის“.

1973 წელს ლიოზნოვამ დაასრულა 12 სერიიანი სატელევიზიო მხატვრული ფილმი „გაზაფხულის ჩვიდმეტი გაელვება“, რომელიც ეფუძნება იულიან სემიონოვის რომანს. ფილმმა ფართო პოპულარობა მოიპოვა: ორმოცი წლის განმავლობაში მრავალჯერ გადაიცა საკავშირო ტელევიზიით, მისი ზოგიერთი პერსონაჟის სახელი გახდა პოპ-კულტურის ნაწილი. ისინი რეპროდუცირებულია მრავალრიცხოვან ირონიულ გამოსახვასა და ანეკდოტებში, როგორც ლოიალურ, ასევე „ანტისაბჭოთაში“. ამ სურათისთვის ლიოზნოვას მიენიჭა ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი. მიქაელ ტარივერდიევის თქმით, რეჟისორს სურდა ფილმის ტიტრებში სცენარისტადაც ჩაწერილიყო, რადგან მან გადაღებისთვის სცენარის მნიშვნელოვანი ადაპტაცია მოახდინა და ორიგინალი შეცვალა. თუმცა, თავად იულიან სემიონოვი ამას მტკიცედ დაუპირისპირდა. შედეგად, ორ შემოქმედებით პიროვნებას შორის დავა მოაგვარა მათმა ახლო მეგობარმა, ფილმის კომპოზიტორმა, ტარივერდიევმა. მან უთხრა ლიოზნოვას: „ტანია, შენ ცდები“. რეჟისორმა ეს გაბრაზებით მიიღო, მაგრამ იძულებული გახდა დათანხმებულიყო, რის შემდეგაც მისი ურთიერთობა იულიან სემიონოვთან და მიქაელ ტარივერდიევთან მრავალი წლის განმავლობაში გაფუჭდა. მოგვიანებით, რეჟისორმა ასევე განმარტა, თუ რატომ ჰქვია ფილმს ასე: „მე გადავწყვიტე, განმეხილა 17 დღე მიმდინარე სამამულო ომის ფონზე, 45 წლის გაზაფხულზე, რომლის ფარგლებშიც მაყურებელს მოვუთხრობდი წამებზე, თუნდაც საათებზე, მოვლენებზე ისაევის ცხოვრებიდან“. 

1975 წლიდან 1980 წლამდე ასწავლიდა ВГИК-ში. ლევ კულიჟანოვთან ერთად ხელმძღვანელობდა ახალ სარეჟისორო და სამსახიობო სახელოსნოს (1975-1980), გამოუშვა ერთი კურსი. 

1980 წელს მან გადაიღო ორნაწილიანი სატელევიზიო ფილმი სოციალური დრამის ჟანრში „ჩვენ, ქვემორე ხელისმომწერნი“. მისი შემდეგი ფილმი „კარნავალი“ (1981), ანა როდიონოვას მოთხრობის მიხედვით  გადაღებულია სრულიად განსხვავებულ - კომედიური მიუზიკლის ჟანრში. სიმღერა ფილმიდან „დამირეკე, დამირეკე“ („Позвони мне, позвони“) რობერტ როჟდესტვენსკის ლექსზე და მაქსიმ დუნაევსკის მუსიკაზე, ჰიტად იქცა.

მისი ბოლო სარეჟისორო ნამუშევარი იყო სამნაწილიანი ანტიამერიკული სატელევიზიო ფილმი „მსოფლიოს აღსასრული სიმპოზიუმით“ (1986) არტურ კოპიტის პიესის მიხედვით , თუმცა ქვეყანაში მიმდინარე ცვლილებების გამო, ის მხოლოდ ერთხელ აჩვენეს, 1987 წლის მარტის დასაწყისში და შემდეგ აღარ გასულა.

ოჯახი
მამა — მოსე ალექსანდრეს (არონის) ძე ლიოზნოვი (1894-1941), ინჟინერ-ეკონომისტი, წარმოშობით ხერსონის პროვინციის ებრაული სასოფლო-სამეურნეო კოლონიიდან ვესიოლოედან, გაიზარდა მელიტოპოლში Фотографы и фотоателье дореволюционной России : Его старший брат Соломон Аронович Лиознов был фотографом и владельцем «фотоателье С. А. Лиознова» на Бульварной улице в Мелитополе. Алфавитный список фотографических фирм Российской Империи (1839—1917); პირველი მსოფლიო ომის დროს მსახურობდა კაპრალად ვილნის 52-ე ქვეით პოლკში.Воины-евреи 52 пехотного Виленского полка, დაიჭრა (1914)  Алфавитные списки нижних чинов, погибших, раненых и пропавших без вести в 1-ю мировую войну 1914—1918. იგი დაიკარგა 1941 წლის დეკემბერში დიდი სამამულო ომის დროს ბრძოლაში. 

დედა — იდა იზრაელის ასული ლიოზნოვა (1899-1978), წარმოშობით კორიუკოვკადან (სოსნიცას რაიონი, ჩერნიგოვის პროვინცია). ქმრის მსგავსად, ის გაიზარდა მელიტოპოლში. ომის დროინდელი ევაკუაციის დოკუმენტების მიხედვით, ომამდე იგი მუშაობდა ეკონომისტად მოსკოვში შავი მეტალურგიის სახალხო კომისარიატის მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების მთავარ განყოფილებაში (გლავსნაბი) და შემდეგ განაგრძო მუშაობა ამ სახალხო კომისარიატში. მისი ევაკუაცია სვერდლოვსკში. ომის დროს დაკარგა ქმარი და სამი ძმა. ლიოზნოვა მთელი ცხოვრება დედასთან ერთად ცხოვრობდა და შემდგომ ფილმს „კარნავალი“ (1981) უწოდა „ჩემი ყველაზე პირადი ფილმი“.
მინი|333x333პქ|ტ. ლიოზნოვას საფლავი დონის სასაფლაოზე

როდესაც ლიოზნოვა, ВГИК-ის დამთავრების შემდეგ, გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მუშაობდა „ლიტერატურულ გაზეთში“, პუბლიკაციის მთავარი რედაქტორი, ცნობილი პოეტი და მწერალი, კონსტანტინე სიმონოვი ცდილობდა მასთან არშიყობას. სხვადასხვა დროს ჰქონდა ურთიერთობა რეჟისორ სტანისლავ როსტოცკისთან, მსახიობ არჩილ გომიაშვილთან და სსრკ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე ვლადიმერ კირილინთან.

იგი არ იყო დაქორწინებული, არ ჰყავდა საკუთარი შვილები, მაგრამ მას დარჩა ნაშვილები ქალიშვილი, ლუდმილა ლისინა, ლიოზნოვას ახლო მეგობრის, მფრინავ ვასილი კოლოშენკოს ქალიშვილი. 

შეხედულებები
ლიოზნოვა იყო საბჭოთა საზოგადოების ანტისიონისტური კომიტეტის წევრი მისი დაარსებიდან  დაშლამდე, 1992 წლამდე. მან მკვეთრად უარყოფითად ისაუბრა სსრკ-ს დაშლის შესახებ და თავისი სულის უდიდესი ტკივილი უწოდა საბჭოთა სახელმწიფოს მიერ ყოფილი ძალაუფლებისა და ძლიერების დაკარგვას.

გარდაცვალება
ტატიანა ლიოზნოვა გარდაიცვალა 2011 წლის 29 სექტემბერს მოსკოვში, 88 წლის ასაკში, ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ. ცხედარი კრემირებული იქნა, ხოლო ფერფლის ურნა დაკრძალეს მეცხრე დღეს, დედის გვერდით, დონის სასაფლაოზე.

ფილმოგრაფია
 სარეჟისორო და სასცენარო ნამუშევრები კინოში 
წელიფილმი რეჟისორი სცენარისტი შენიშვნები 1950 „განთავისუფლებული ჩინეთი“   1953 „იდუმალი აღმოჩენა“   1955 „დედამიწა და ხალხი“   1958 „ხსოვნა გულისა“√ 1961 „ევდოკია“√ 1963 „მათ ცა ემორჩილება“√ 1965 „დილით ადრე“√ 1967 „სამი ვერხვი პლიუშჩიხას ქუჩაზე“√ 1973 „გაზაფხულის ჩვიდმეტი გაელვება“√ 1981 „ჩვენ, ქვემორე ხელისმომწერნი“√ 1981 „კარნავალი“√√   1986 „მსოფლიოს აღსასრული სიმპოზიუმით“√√

ჯილდოები და აღიარება
 1969 : რსფსრ დამსახურებული არტისტი — საბჭოთა კინოს სფეროში მოღვაწეობისთვის
 1969 : შრომის წითელი დროშის ორდენი 
 1974 : რსფსრ სახალხო არტისტი — საბჭოთა კინოს დარგში გაწეული მომსახურებისთვის
 1976 : რსფსრ ძმები ვასილევების სახელობის სახელმწიფო პრემია - მრავალნაწილიანი მხატვრული სატელევიზიო ფილმისთვის „გაზაფხულის ჩვიდმეტი გაელვება“ (1973), მ. გორკის სახელობის საბავშვო და ახალგაზრდული ფილმების ცენტრალური კინოსტუდიის მიერ. 
 1982 : ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი — საბჭოთა სატელევიზიო ფილმების წარმოებაში მომსახურებისთვის და ფილმის „გაზაფხულის ჩვიდმეტი გაელვება“ (1973) შექმნაში აქტიური მონაწილეობისთვის
 ხალხთა მეგობრობის ორდენი 
 1984 : სსრკ სახალხო არტისტი — საბჭოთა კინოს განვითარებისთვის გაწეული სამსახურისთვის
 1996 : ღირსების ორდენი — სახელმწიფოს წინაშე გაწეული სამსახურის, კულტურისა და ხელოვნების სფეროში მრავალწლიანი ნაყოფიერი მოღვაწეობისთვის
 1999 : სამშობლოსათვის დამსახურებისთვის III ხარისხის ორდენი — კინოს განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის
 რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის სპეციალური პრიზი (2000 წლის 12 ივნისი) — რუსული კინოს განვითარებაში განსაკუთრებული წვლილისთვის 
 სამშობლოსათვის ღირსების ორდენი, IV ხარისხი (2009 წლის 20 ივლისი) — რუსული კინემატოგრაფიული ხელოვნების განვითარებაში შეტანილი დიდი წვლილისთვის და მრავალწლიანი შემოქმედებითი საქმიანობისთვის

 საერთაშორისო კინოფესტივალი დოვილში, მიძღვნილი ავიაციისა და ასტრონავტიკის თემაზე (1963, საფრანგეთი) — პირველი პრიზი ფილმისთვის „მათ ცა ემორჩილება" (1963)  
 საერთაშორისო კინოფესტივალი  მარდელ პლატაში (1968, არგენტინა) — საერთაშორისო კათოლიკური კინობიუროს ჯილდო ფილმისთვის „სამი ვერხვი პლიუშჩიხას ქუჩაზე" (1967)  მინი|ტ. ლიოზნოვას მემორიალური დაფა გორკის სახელობის კინოსტუდიის შენობაზე
 საკავშირო ტელეფესტივალი (1981) — პირველი პრემია ფილმისთვის „ჩვენ, ქვემორე ხელისმომწერნი“ (1981) 
 საკავშირო კინოფესტივალი (1982) — ესტონეთის სარეკლამო კინობიუროს პრიზი ფილმისთვის „კარნავალი“ (1981) 
 კინოფესტივალი „მოსკოვის პრემიერა“ (2009) — საორგანიზაციო კომიტეტის პრიზი  „რუსული კინოს დიდი კინემატოგრაფიული ტრადიციების გაძლიერებისთვის“ 

ხსოვნა
2016 წლის აპრილში მოსკოვში, მ. გორკის კინოსტუდიის შენობაზე, ტატიანა ლიოზნოვას პატივსაცემად დამონტაჟდა და გაიხსნა მემორიალური დაფა.

რესურსები ინტერნეტში



სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 20 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1924
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2011
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:საბჭოთა კინორეჟისორები
კატეგორია:XX საუკუნის სცენარისტები
კატეგორია:სკკპ-ის XXVII ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:რსფსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:რსფსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:ხალხთა მეგობრობის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:IV ხარისხის მამულის წინაშე დამსახურებისათვის ორდენის კავალრები
კატეგორია:III ხარისხის მამულის წინაშე დამსახურებისათვის ორდენის კავალრები