ოდესის კინოსტუდია

ოდესის კინოსტუდია ( ) - უკრაინული, ყოფილი საბჭოთა კინოსტუდია, რომელიც მდებარეობს ოდესაში. უკრაინაში კინოწარმოების ორი ცენტრიდან ერთ-ერთი (მეორე კიევშია).

ის თავის ისტორიას 1907 წლიდან იწყებს, როდესაც ფოტოგრაფმა მირონ გროსმანმა გახსნა კერძო კინოსტუდია „Мирограф“ და დაიწყო ადგილობრივი ამბების გადაღება. 1913 წელს, ფრანგული ბულვარის 16-ში, ძმის საზაფხულო აგარაკის ტერიტორიაზე მან ააგო მოკრძალებული მინის პავილიონი და კინოფირების დასამუშავებელი ლაბორატორია Островский Г. Л. Так начиналась предыстория // Одесса, море, кино. — Одесса: Маяк, 1989. — С. 14 Морозов Ю., Деревянко Т. Еврейские кинематографисты в Украине. 1917—1945. — Киев: «Дух и литера», 2004, с. 34-36. .

როგორც სახელმწიფო კინოსტუდია, ჩამოყალიბდა 1919 წელს გროსმანის, ხარიტონოვის და ბორისოვის კერძო კინოს ქარხნების ნაციონალიზაციისა და შერწყმის შედეგად. 1922 წლიდან - უკრაინული ფოტოფილმების ადმინისტრაციის პირველი სახელმწიფო კინოს ქარხანა, 1930 წლიდან - უკრაინფილმის ოდესის ქარხანა, 1932 წლიდან - უკრაინფილმის პირველი კომკავშირული კინოს ქარხანა, 1938 წლიდან 1941 წლამდე - მხატვრული ფილმების ოდესის კინოსტუდია. დიდი სამამულო ომის დროს ის იყო ტაშკენტის კინოსტუდიის ნაწილი. ომის შემდეგ შავი ზღვის კინოს ქარხანა გახდა კინოსტუდია „მოსფილმის“  საზაფხულო ბაზა. 1955 წელს ოდესის კინოსტუდიამ განაახლა საკუთარი კინოს წარმოება. 2005 წელს რეორგანიზაცია მოხდა კერძო სააქციო საზოგადოებად. აქციების 50%+1  ეკუთვნის სახელმწიფოს  .

 ისტორია 
ოდესის კინოსტუდია თავის ისტორიას 1907 წლიდან იწყებს. სწორედ მაშინ, ფოტოგრაფმა მირონ გროსმანმა, კინოატელიეს გახსნის შემდეგ, დაიწყო ადგილობრივი ქრონიკების გადაღება. 1913 წლის მაისში მან დააარსა ამხანაგობა „მიროგრაფი“, რომელიც აწარმოებდა ფილმებს ევროპულ კინოში აპრობირებულ პოპულარულ თემებზე.Миславский В. Фактографическая история кино в Украине 1896—1930. Том 3. Часть 1. — Харьков: «Дім Реклами», 2017, с. 156—157. 1913 წელს გაიხსნა კინოკომპანია „მიზრახი“, სადაც გადაიღეს ფილმები, რომლებიც პროპაგანდას უწევდა ებრაელების წასვლას „აღთქმულ მიწაზე“. Миславский В. Фактографическая история кино в Украине 1896—1930. Том 3. Часть 1. — Харьков: «Дім Реклами», 2017, с. 164.

პირველი მსოფლიო ომის დროს უცხოური ფილმების ნაკადი მთლიანად შეჩერდა, რაც ადგილობრივი კინოწარმოების განვითარებისთვის დამხმარე გახდა. 1916 წელს მორდკო ტოვბინი, ცნობილი პოლონური კინოწარმოების Sila-სა და Kosmofilm-ის მფლობელი, ვარშავიდან ოდესაში იქნა ევაკუირებული. ტოვბინი ფლობდა წილს „იუჟნი ბანკში“, რომლის აქტივებში შედიოდა სტუდია „მოროგრაფი“. ასე გახდა მირონ გროსმანის პარტნიორი. 1916 წლიდან 1917 წლამდე სტუდიამ გამოუშვა 10 ფილმი.Морозов Ю., Деревянко Т. Еврейские кинематографисты в Украине. 1917—1945. — Киев: «Дух и литера», 2004, с. 37. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ მოსკოვის მთავარი კინომეწარმე დიმიტრი ხარიტონოვი ოდესაში გაიქცა. 1917 წლის ბოლოს - 1918 წლის დასაწყისში მან ააგო დიდი მინის გადაღების პავილიონი გროსმანის სტუდიის გვერდით საფრანგეთის ბულვარზე.Малиновский А. Кино в Одессе: путеводитель по кинотеатрам старым и новым. — О.: Астро-Принт, 2000, с. 56. გროსმანისა და ხარიტონოვის კინოფაბრიკების გარდა, არსებობდა კ.პ. ბორისოვის კინოწარმოებაც. მისი კინოსტუდია აშენდა 1917 წელს სტაროინსტიტუტის ქუჩაზე, ამჟამინდელი საზღვაო უნივერსიტეტის მოპირდაპირედ.

1919 წლის აპრილში წითელი არმიის ქვედანაყოფები შევიდნენ ოდესაში, სამხედრო ოპერატორებმა გადაიღეს ქრონიკის ფილმი „ოდესის აღება“. 1919 წლის 23 მაისს პროვინციულმა აღმასრულებელმა კომიტეტმა გადაწყვიტა ყველა კერძო კინოწარმოების ნაციონალიზაცია. ეს თარიღი ოფიციალურად ითვლება ოდესის კინოსტუდიის დაბადების დღედ.Малиновский А. Кино в Одессе: путеводитель по кинотеатрам старым и новым. — О.: Астро-Принт, 2000, с. 56. თავდაპირველად ეს იყო „წითელი არმიის 41-ე დივიზიის პოლიტიკური განყოფილების კინოგანყოფილება“, მალევე გადაიღეს პირველი მხატვრული ფილმი - „ობობები და ბუზები“  . 1919 წლის აგვისტოს ბოლოს დენიკინის არმიამ ბოლშევიკები ოდესიდან განდევნა. 1920 წლის თებერვლის დასაწყისში ქალაქში კოტოვსკის საკავალერიო ბრიგადა შევიდა და საბჭოთა ხელისუფლება საბოლოოდ დამყარდა ოდესაში. სამოქალაქო ომის დასრულების შემდეგ, თითქმის მთელი უკრაინული კინოწარმოება კონცენტრირებული იყო ოდესაში.Миславский В. Фактографическая история кино в Украине 1896—1930. Том 3. Часть 2. — Харьков: «Дім Реклами», 2017, с. 116. 1921 წელს ქარხანა, რომელიც ჩამოყალიბდა კერძო კინოწარმოების ბაზაზე, გახდა ცნობილი, როგორც უკრაინული კინოკომიტეტის ოდესის ფილიალი. დაანგრიეს გროსმანის ატელიე, გაძარცვეს ხარიტონოვის გადასაღები მოედანი. ემიგრაციაში წასვლის შემდეგ მეწარმეებმა თან წაიღეს აღჭურვილობა და ფირების მარაგი. უზარმაზარი ტერიტორია შემოღობეს ქვის გალავნით და დაიწყო სამშენებლო სამუშაოები.Малиновский А. Кино в Одессе: путеводитель по кинотеатрам старым и новым. — О.: Астро-Принт, 2000, с. 57-58. 1922 წლის 31 მარტს, სრულიად უკრაინის ფოტოფილმების ადმინისტრაციის პირველმა სახელმწიფო კინოქარხანამ გამოუშვა პირველი მხატვრული ფილმი „შვედური ასანთი“.

1924 წელს, ოდესის კინოქარხნის ბაზაზე, გაიხსნა ქვეყანაში ერთ-ერთი პირველი კინემატოგრაფიული საგანმანათლებლო დაწესებულება უნივერსიტეტის უფლებებით — კინემატოგრაფიის სახელმწიფო კოლეჯი, რომელიც ამზადებდა სხვადასხვა პროფესიის კინემატოგრაფისტებს — მსახიობებიდან, რეჟისორებიდან, სცენარისტებიდან დაწყებული, ფილმის დამუშავების სპეციალისტებით, კიომექანიკოსებით და განათების სპეციალისტებით დამთავრებული.

1926 წელს ოდესის კინოწარმოებაში მუშაობდა 7 რეჟისორი, 9 ოპერატორი, 4 მხატვარი, 30 მსახიობი. საერთო ჯამში, შტატში 319 ადამიანი იყო. საშუალო ხელფასი 60 მანეთი იყო, მაქსიმალური — 300. მუშებს შორის იყვნენ ასევე უცხოელი სპეციალისტები — 2 ოპერატორი, 2 მხატვარი და 1 ლაბორანტი.Миславский В. Фактографическая история кино в Украине 1896—1930. Том 3. Часть 2. — Харьков: «Дім Реклами», 2017, с. 12. ამ დროს აქ შედგა ალექსანდრე დოვჟენკოს დებიუტი. 1926 წელს რეკონსტრუირებული კინოს ქარხანა, ალბათ, საუკეთესო იყო ქვეყანაში ტექნოლოგიური აღჭურვილობის მხრივ. მას ჰქონდა, რა თქმა უნდა, „გაუმჯობესებული გადაღებისა და განათების მოწყობილობები, დამხმარე საწარმოები, ლაბორატორიები უახლესი დიზაინის მოწყობილობებით“. მალე შეიქმნა კინოასლების ახალი ლაბორატორია, რომელიც ყოველწლიურად ამუშავებდა 2,5 მილიონ მეტრამდე ფილმს, თანდათან აფართოებდა ტევადობას 9 მილიონ მეტრამდე.Миславский В. Фактографическая история кино в Украине 1896—1930. Том 3. Часть 2. — Харьков: «Дім Реклами», 2017, с. 9. 1920-იანი წლების ბოლოს, კიევის კინოს ქარხნის აშენებამდე, ოდესა დარჩა ერთადერთ მთავარ კინოცენტრად უკრაინაში.Миславский В. Фактографическая история кино в Украине 1896—1930. Том 3. Часть 2. — Харьков: «Дім Реклами», 2017, с. 116.

სახელწოდება „ოდესის კინოსტუდია“ 1938 წელს გაჩნდა. ომის დასაწყისში იგი წელიწადში 5-10 ფილმს უშვებდა, რომელთაგან ბევრი საზღვაო თემატიკას ეძღვნებოდა. ეს არის ჟიულ ვერნის რომანის „საიდუმლო კუნძული" და იური კრიმოვის მოთხრობის „ტანკერი დერბენტი“ ეკრანიზაციები, ფილმები: „მეზღვაურები“, „საზღვაო პოსტი“ და „მეზღვაურის ქალიშვილი“. ოდესის კინოსტუდიას საზღვაო პეიზაჟების ჟანრში ქვეყანაში თანასწორი არ ჰყავდა.

დიდი სამამულო ომის დასაწყისში ბევრი სტუდიის თანამშრომელი (რეჟისორი, ოპერატორი, მსახიობები, მუშები, ტექნიკოსები)  წავიდა ფრონტზე. სსრკ სახალხო კომისართა საბჭოსთან არსებული ევაკუაციის კომიტეტის გეგმის მიხედვით, სტუდია ევაკუირებული იქნა ტაშკენტში, და განთავსდა „უზბეკფილმის“, კინოთეატრ „სამშობლოს“ და სხვა შენობების ბაზაზე.История киноотрасли в России: управление, кинопроизводство, прокат. — М.: НИИК ВГИК, 2012, с. 669—670, 2075. 

1941 წლის დეკემბერში რუმინულმა ქვედანაყოფებმა, რომლებმაც დაიკავეს ოდესა, ამოიღეს და გაანადგურეს კინოსტუდიის მთელი დარჩენილი ქონება. წითელი არმიის მიერ ქალაქის გათავისუფლებამდე მის ტერიტორიაზე გერმანული სამხედრო ნაწილი იყო განთავსებული, რომელმაც სახელოსნოები თავლად აქცია. უკან დახევამდე გერმანელებმა რამდენიმე ობიექტი დაწვეს. სულ დაინგრა და დაზიანდა კინოსტუდიის 32 შენობა.История киноотрасли в России: управление, кинопроизводство, прокат. — М.: НИИК ВГИК, 2012, с. 831.

1941-1944 წლებში ოდესელმა კინემატოგრაფისტებმა მონაწილეობა მიიღეს ტაშკენტის კინოსტუდიის მიერ ისეთი ფილმების შექმნაში, როგორიცაა „ზღვის ქორი“, „ორი ჯარისკაცი“, „ნასრედინი ბუხარაში“, „კაცი №217“, ასევე მონაწილეობდნენ საბრძოლო კინოკოლექციებისთვის ნოველების შექმნაში.

ევაკუაციდან დაბრუნების შემდეგ, სტუდია ერთგვარი „განხეთქილების ვაშლი“ აღმოჩნდა: ერთდროულად სამ რესპუბლიკას უნდოდა მისი „მითვისება“ — რუსეთს, უკრაინას და მოლდოვას.История киноотрасли в России: управление, кинопроизводство, прокат. — М.: НИИК ВГИК, 2012, с. 910. ომის დროს დანგრეული სტუდიის ადგილზე გაჩნდა შავი ზღვის კინოს ქარხანა, რომელიც ბაზა გახდა სხვა კინოსტუდიების ექსპედიციებისთვის (1951-1955 წლებში — „მოსფილმის“ ფილიალი).

1955 წელს ოდესის კინოსტუდიამ განაახლა საკუთარი კინოს წარმოება. რეჟისორმა ალექსანდრე გორსკიმ არა მხოლოდ მიიღო სტუდიის აღორძინების ნებართვა, არამედ მოაგვარა პერსონალის პრობლემა ВГИК-ის კურსდამთავრებულების — რეჟისორების, ოპერატორების, მხატვრებისა და ეკონომისტების მოწვევით. შემდეგ ყოფილმა სტუდენტებმა, რომლებიც ჩვეულებრივ წლების განმავლობაში დადიოდნენ ასისტენტად და დამხმარეებად, უცებ მიიღეს დამოუკიდებელი სამუშაო. 1956 წლის 26 ნოემბერს გამოვიდა ფელიქს მირონერისა და მარლენ ხუციევის ფილმი „გაზაფხული ზარეჩნაიას ქუჩაზე“, რომელიც მნიშვნელოვანი მოვლენა გახდა არა მხოლოდ სტუდიისთვის, არამედ მთელი საბჭოთა კინოსთვის.

მას შემდეგ სტუდია მრავალი წლის განმავლობაში სასტარტო მოედანი იყო ახალგაზრდა კინორეჟისორებისთვის. აქ დაიწყეს თავიანთი საქმიანობა და მუშაობდნენ: გენრიხ გაბაი, ევგენი ტაშკოვი, პიოტრ ტოდოროვსკი, კირა მურატოვა, გეორგი იუნგვალდ-ხილკევიჩი, სტანისლავ გოვორუხინი და მრავალი სხვა რეჟისორი.

2005 წელს სტუდია გადაკეთდა კერძო სააქციო საზოგადოებად, ხოლო აქციები გაიყო სახელმწიფო ქონების ფონდს (50% + 1) და შპს „ნიუ კინოსტუდიას“ (50% -1), რომელიც ეკუთვნის 1+1-ის კომპანიების ჯგუფის დირექტორს, ალექსანდრე ტკაჩენკოს. 2018 წელს კინოსტუდიამ მესამე აქციონერი შეიძინა: „New Film Studio“-მ აქციების 25% გადასცა „Media Coworking“-ს. 2020 წლის ივნისში ტკაჩენკომ მიჰყიდა ოდესის კინოსტუდიის 25% „Smart Holding“-ის ტოპ მენეჯერს. 

კინოს მუზეუმი
ოდესის კინოსტუდიის ტერიტორიაზე არის უკრაინის კინემატოგრაფისტთა ეროვნული კავშირის ოდესის ფილიალის კინომუზეუმი. მუზეუმში ინახება ოდესის კინოსტუდიის არსებობის წლების განმავლობაში შეგროვებული მასალები, კინოკატალოგები, სამსახიობო ტესტების ფოტოალბომი, ინფორმაცია რეჟისორებისა და პროდიუსერების შესახებ, კინოტექნიკა, წიგნები, გაზეთები, კინოჟურნალები და ა.შ. პ. საერთო ჯამში — თორმეტ ათასზე მეტი „სათავსო ერთეული“. 

კინოსტუდიის დირექტორები
 მიხაილ კაპჩინსკი (1921-1923) [Роман Росляк. «…ВУФКУ зазнало такої поразки, що тепер невпинно котиться вниз» (2011) http://www.ktm.ukma.edu.ua/show_content.php?id=1174 ]
 გეორგი ტასინი (1923-1924)
 მიხაილ კაპჩინსკი (1924-1925)
 პაველ ნეჩესა (1925-1927)
 იური ლაპჩინსკი (1927)
 სოლომონ ორელოვიჩი (1928-1930)
 სტრანკი (1931)
 დიმიტრი ველიკოროდნი (1935-1936)https://electro.nekrasovka.ru/books/6153640/pages/6
 ვლადიმერ ბერეზინსკი (1938-1939) Кино, 1938, № 19 (23 апреля), с. 4.
 იაკობ ბლიოხი (1939-1940)
 დიმიტრი პოზნანსკი (1940-1941)https://electro.nekrasovka.ru/books/2792/pages/3 https://electro.nekrasovka.ru/books/2733/pages/3
 ვლადიმერ ვაინშტოკი (1944)
 სტეპანოვი (1945)
 კონსტანტინე ფროლოვი (1946)
 ნოვიცკი (1947)
 ბელკოვიჩი (1948)
 ალექსანდრე კოტოშევი (1949-1951)
 ბასოვი (1951)
 ვლადიმერ აგეევი (1952)
 ალექსანდრე გორსკი (1953-1961) О. В. Горський [Некролог] // На екранах України. — 1983. — 4 червня.
 ლიდია გლადკაია (1961–1963)
 ვილენ ფედოროვი (1963-1966)
 გენადი ზბანდუტი (1966-1984) Двадцать седьмой директор  // «Порто-Франко», июль 1997
 ალექსანდრე ბასაევი (1992-1994 წწ.)
 ალექსანდრე მალიგინი (1995-1997)
 თამარა იავორსკაია (1998-2003)
 ოლგა ნევერკო (2004-2008)
 ვიქტორ ნოზდრიუხინ-ზაბოლოტნი (2009-2012)
 ანდრეი ზვერევი (2012-2017)
 ანდრეი ოსიპოვი (2017 წლიდან)

იხილეთ აგრეთვე
 „ოდესის კინოსტუდიის“ ფილმები

ლიტერატურა
М. В. Юр. Одеська кіностудія художніх фільмів // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2010. — Т. 7 : Мл — О. — С. 534. — 728 с. : іл. — ISBN 978-966-00-1061-1.
Госейко Любомир. Історія українського кінематографа. 1896—1995. — К.: Kino-Коло, 2005. — ISBN 966-8864-00-X.
Нариси історії кіномистецтва України / Редкол.: В.Сидоренко та ін. — Інститут проблем сучасного мистецтва Академія мистецтв України: Інтертехнологія, 2006.
Одесса… Немое кино. 1897—1930 / авт.-сост. В. Н. Миславский. — Харьков: Торсинг плюс, 2015. — 376 с.  — ISBN 978-617-03-0758-3.
Одеська кінофабрика ВУФКУ: Індустріальна та художня революція в українському кіно 1920 // Лекція директора Національного Центру Олександра Довженка Івана Козленка
Миславский В. Фактографическая история кино в Украине. 1896—1930. Харьков: «Дім Реклами», 2016. (Т. 1-4)
Миславський В. Історія українського кіно 1896—1930: факти і документи.  Харків: «Дім Реклами», 2018. (Т. 1-2)
Первое десятилетие Одесской киностудии: события, фильмы, имена. / авт.-сост. В. Н. Миславский.  Луцьк: ПрАТ «Волинська обласна друкарня», 2019. 424 с. : 573 ил.

რესურსები ინტერნეტში
 ოფიციალური გვერდი
 „ოდესის კინოსტუდია“ youtube-ზე

სქოლიო

კატეგორია:ოდესის კინოსტუდია
კატეგორია:კინოსტუდიები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:საბჭოური კინო
კატეგორია:1907 წელს დაარსებულები
კატეგორია:საბჭოთა კინოსტუდიები