საჰარელი ხალხის მეორე ინტიფადა

დამოუკიდებლობის ინტიფადა ან საჰარელი ხალხის მეორე ინტიფადა ( ინტიფადა არაბულად ნიშნავს „აჯანყებას“), ასევე მაისის ინტიფადა  — საჰარელი აქტივისტების დემონსტრაციებისა და არეულობების სერია, რომელიც დაიწყო 2005 წლის მაისში დასავლეთ საჰარისა და მაროკოს სამხრეთით მაროკოს მიერ კონტროლირებად ნაწილებში. ამ მოვლენას ასევე უწოდეს ელ-აიუნ ინტიფადა.

 ისტორია 
დასავლეთ საჰარა, ყოფილი ესპანეთის საჰარა, ანექსირებული იქნა მაროკოს მიერ 1975 წელს, როდესაც იგი ესპანეთის კოლონიური მმართველობიდან გამოვიდა. ამ ცვლილებას მოჰყვა ომი პოლისარიოს ფრონტთან, რომელიც გაეროს თანახმად წარმოადგენს  საჰარის ძირძველ მოსახლეობას და მათ დამოუკიდებლობას მხარს უჭერდა მეზობელი ალჟირი . 1991 წელს მიაღწიეს შეთანხმებას  ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ, თვითგამორკვევის შესახებ რეფერენდუმის (მათ შორის დამოუკიდებლობის ან მაროკოში ინტეგრაციის ვარიანტების ჩათვლით) პირობით. 1991 წლიდან რეფერენდუმის პირობები მხარეებს შორის წლების განმავლობაში დავის საგანი იყო, თუმცა დაძაბულობის მიუხედავად ცეცხლის შეწყვეტა გრძელდება. მაროკო აკონტროლებს ტერიტორიის დიდ ნაწილს, პოლისარიოს ძალები აკონტროლებენ ნაპირს. გაეროს მისია MINURSO პატრულირებს სადემარკაციო ხაზზე.

საჰარის პოლიტიკური აქტივობა მაროკოს მიერ კონტროლირებად დასავლეთ საჰარას ნაწილებში რჩება მკაცრად შეზღუდული. პოლიციის მხრიდან დარბევა და იძულებითი გაუჩინარება ხშირად იყო პასუხი სამოქალაქო პროტესტზე. პოლიტიკური კლიმატი თანდათან მოდუნდა 1990-იან წლებში, ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგ და მაროკოში მნიშვნელოვანი ლიბერალიზაციის შემდეგ. პოლიტიკური ლიბერალიზაციის შემდეგ, წყვეტილი საპროტესტო გამოსვლები დაიწყო და პოლისარიოს მომხრე ჯგუფებმა გამოაცხადეს მცირე „ინტიფადები“ 1999 და 2000 წლებში, რის შემდეგაც ხშირად ათობით დემონსტრანტს აპატიმრებდნენ.

 დემონსტრაციები და დაპატიმრებები 
დემონსტრაციები დაიწყო 2005 წლის 21 მაისს ელ აიუნში, მას შემდეგ, რაც მომიტინგეები აპროტესტებდნენ საჰარელი პატიმრის გადაყვანას, რომელიც ბრალდებული იყო ნარკოტიკების ვაჭრობაში და მაროკოს მონარქიის შეურაცხყოფაში აგადირის ციხეში. პოლიციამ ძალადობრივად დაარბია იგი, რამაც გამოიწვია შემდგომი დემონსტრაციები მომდევნო რამდენიმე დღის განმავლობაში. საპროტესტო აქციების მასშტაბები მაისის ბოლოს გავრცელდა დასავლეთ საჰარის ისეთ ქალაქებში, როგორიცაა სმარა და დახლა. მიტინგებს თან ახლდა მაროკოს ქალაქებში მცხოვრები საჰარელი სტუდენტების დემონსტრაციები  აგადირში, კასაბლანკაში, ფესში, მარაკეშში და რაბათში . მაროკოს საზოგადოებრივი უსაფრთხოების განყოფილებებმა ჩაახშო არეულობები, თუმცა შემდგომში დამოუკიდებლობის მომხრე დემონსტრაციები შემდგომში გაჩაღდა, რაც ბოლოს 2005 წლის ნოემბერში დაფიქსირდა. 2005 წლის 30 ოქტომბერს, პირველი ფატალური შემთხვევა მოხდა, როდესაც 31 წლის ჰამდი ლემბარკი გარდაიცვალა მას შემდეგ, რაც უფლებათდამცველი ორგანიზაციები ირწმუნებოდნენ, რომ პოლიციამ გამოიჩინა სისასტიკე იყო მისი დაკავებისას, თუმცა თავდაპირველად მაროკოს ხელისუფლებამ მისი სიკვდილი ავარიას მიაწერა. 2005 County Reports on Human Rights Practices – Morocco – Respect of Human rights US Department of State 

პოლისარიოს მომხრე ასზე მეტი  საჰარელი  მომიტინგე დააკავა მაროკოს ხელისუფლებამ, ხოლო დაახლოებით ოცდაათი დემონსტრანტი და ცნობილი საჰარელი უფლებათდამცველი დააპატიმრეს შემაჯამებელი სასამართლო პროცესების შემდეგ. მათ შორის არიან ყოფილი პოლიტპატიმარი ალი სალემ ტამეკი (რომელიც პირდაპირ არ მონაწილეობდა დემონსტრაციებში, მაგრამ დააკავეს საზღვარგარეთიდან დაბრუნების დროს), უფლებადამცველი მოჰამედ ელმუტაოიკილი და  გაუჩინარებული ამინატუ ჰაიდარი . მისი გათავისუფლების შესახებ საერთაშორისო კამპანიას ხელი მოაწერა ევროპარლამენტის 178 წევრმა და ის წარადგინეს სახაროვის პრემიის კანდიდატად.  ყველა დაკავებული საჰარელის 50-დღიანმა შიმშილობამ რამდენიმე ადამიანის ჯანმრთელობა საფრთხეში ჩააგდო და აქცია შეწყდა.

2005 წლის 14 დეკემბერს, დამოუკიდებლობის მომხრე საჰარელ ხალხს, უფლებათდამცველ აქტივისტებს და პოლისარიოს  პოლიტიკური ხელმძღვანელობის უმრავლესობას, ელ-აიუნის სასამართლომ მიუსაჯა ექვსი თვიდან სამ წლამდე თავისუფლების აღკვეთა საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევის, უკანონო გაერთიანებებში გაწევრიანების, არეულობის მოწყობის, საზოგადოებრივი ქონების დაზიანებისა და არეულობის ბრალდებით. მათ უარყვეს ბრალდება ძალადობის შესახებ. Amnesty International- მა და Human Rights Watch- მა გამოხატეს სერიოზული შეშფოთება სასამართლო პროცესებთან დაკავშირებით და მიუთითეს ზოგიერთი პატიმრის წამებისა და ძალადობის შესახებ ცნობებზე.

 საერთაშორისო რეაქციები 
რამდენიმე საერთაშორისო უფლებათდამცველმა ორგანიზაციამ გამოიჩინა ინტერესი საჰარის დემონსტრანტების სავარაუდო შეურაცხყოფის გამო. Amnesty International- მა მოითხოვა პატიმრების წამების შესახებ ცნობების გამოძიება, სამართლიანი სასამართლო პროცესი და პოლიტპატიმრების გათავისუფლება. ამას გამოეხმაურნენ Human Rights Watch და სხვები.

მაროკოს შეზღუდული აქვს ჟურნალისტებისა და დიპლომატებისთვის ამ ტერიტორიაზე დაშვება და ამტკიცებს, რომ მათ იქ ყოფნას პოლისარიოს მომხრე აქტივისტები იყენებენ  არეულობის მოსაწყობად. ევროპული ქვეყნების საგამოძიებო მისიებს, მათ შორის რამდენიმე მაღალი რანგის საპარლამენტო დელეგაციას და მაროკოში უცხოეთის ელჩებს, აეკრძალათ ტერიტორიაზე შესვლა.  რამდენიმე უცხოელი ჟურნალისტი, ძირითადად ევროპელი, მაგრამ ასევე ალ ჯაზირას კორესპონდენტები, გააძევეს დემონსტრანტებთან ინტერვიუს შემდეგ.  2005 წლის ნოემბერში მაროკოს ხელისუფლებამ დახურა დამოუკიდებლობის მომხრე და პოლისარიოს მომხრე ინტერნეტ საიტები. ეს დაგმეს „რეპორტიორებმა საზღვრების გარეშე“, როგორც ინტერნეტ ცენზურის მაგალითი.

ევროპარლამენტმა 98 ხმით მხარი დაუჭირა, 1-მა თავი შეიკავა და 0 ხმით წინააღმდეგი იყო 2005 წლის ოქტომბრის რეზოლუციაზე, რომელიც გმობდა იმ ჟურნალისტების გაძევებას, რომლებიც აშუქებდნენ აჯანყებას და მოითხოვდა პოლიტპატიმრების „დაუყოვნებლივ გათავისუფლებას“.

 რესურსები ინტერნეტში

 ახალი დაპატიმრებები და ბრალდებები საჰრავის უფლებათდამცველების წამების შესახებ  Amnesty International
 საჰრავის უფლებათდამცველები თავდასხმის ქვეშ Amnesty International
 წერილი მეფე მუჰამედ VI Human Rights Watch-ს

 სქოლიო 

კატეგორია: მაროკოს ისტორია