ეთიოპია-სომალის სასაზღვრო ომი (1964)

1964 წლის ეთიოპია-სომალის სასაზღვრო ომი —  ორთვიანი კონფლიქტი სომალის რესპუბლიკასა და ეთიოპიას შორის. ბრძოლები მიმდინარეობდა საზღვარზე მრავალ ადგილას ოგადენის რეგიონში მეამბოხეებისადმი სომალის მთავრობის მხარდაჭერის შემდეგ, რომლებიც ცდილობდნენ ეთიოპიის მმართველობიდან გამოყოფას და დიდი სომალის მმართველობის ქვეშ გაერთიანებას. Ayele 2014, p. 22. 

ეს იყო პირველი კონფლიქტი სომალსა და ეთიოპიას შორის თანამედროვე ეპოქაში.

 ისტორია 
მინი| ეთიოპიის ოგადენის რეგიონი, სადაც ბრძოლები მიმდინარეობდა
1960 წლის 1 ივლისს ბრიტანული სომალილენდის და სომალილენდის ნდობის ტერიტორიის დამოუკიდებლობისა და გაერთიანების შემდეგ, სომალის რესპუბლიკის ერთ-ერთი მთავარი მიზანი იყო დიდი სომალის გაერთიანება, რომელიც მოიცავდა სომალის რეგიონს ეთიოპიაში. სომალის რესპუბლიკის დაარსების შემდეგ, ეთიოპიის მთავრობამ, იგრძნო სომალისგან მომავალი საფრთხე, სასწრაფოდ გაგზავნა ჯარები ოგადენის რეგიონში სამხედრო ბაზების მოსაწყობად, 1960 წლის აგვისტოში გადაასახლეს და მოკლეს ასობით სომალელი, რომლებიც შეადგენდნენ ტერიტორიის ეთნიკურ უმრავლესობას.  მიუხედავად იმისა, რომ ეთიოპიის ჯარები კარგად არ მიიღეს მოსახლეობაში, მათ კიდევ ჰქონდათ 2 წელი აჯანყებამდე.

1962 წელს სომალის მთავრობა ეხმარებოდა ბეილის აჯანყების, რომელიც დაიწყო ეთიოპიაში  სომალისა და ორომოს მოსახლეობაში. 

მცირე შეტაკებები დაიწყო 1963 წელს ეთიოპიის პოლიციასა და სომალელი მომთაბარეების შეიარაღებულ პარტიებს შორის. თანდათან იზრდებოდა საომარი მოქმედებების რაოდენობა. მალევე, ოგადენში სომალელი საოლქო კომისრები გაათავისუფლეს და ჩაანაცვლეს ეთიოპიელებით, რამაც გამოიწვია ოგადენის სომალის „ეთიოპიიზაციის“  მცდელობის შიში. 

 ომი 
საკამათოა, ვინ წამოიწყო პირველი სერიოზული შეჭრა, მაგრამ 1964 წლის თებერვლის დასაწყისში, სომალის ან ეთიოპიის არმიის ნაწილებმა გადაკვეთეს მოწინააღმდეგე მხარეების საზღვარი ჩრდილოეთ ოგადენში. მიუხედავად იმისა, თუ ვინ იყო კონფლიქტის ინიციატორი, მალე ორივე მხარემ შეიჭრა ერთმანეთის ტერიტორიებზე. 

4 თებერვალს, იმპერატორი ჰაილე სელასიე I უძღვებოდა მისი კაბინეტის საგანგებო სხდომას, რომელსაც მოჰყვა მეორე სხდომა 6 თებერვალს, ფართომასშტაბიანი შემოსევის შესახებ ცნობების შემდეგ. ადის-აბებას რადიოში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ 300 მებრძოლიდან 30 სომალელი მოკლეს, რომლებიც ცდილობდნენ საზღვრის გადაკვეთას ჯიგიგას პროვინციაში.  ეთიოპელები აცხადებდნენ, რომ 2000 სომალელი ჯარისკაცი შეიჭრა საარტილერიო აღჭურვილობით, რათა ზეწოლა მოეხდინათ ეთიოპიის 10 საგუშაგოზე, საზღვრის გასწვრივ. 

 შეტაკებები ტოგ-ვაჯალეში /ტოგოჩალეში 
პარასკევს, 7 თებერვალს, პირველი სერიოზული ბრძოლა მოხდა ქალაქ ჰარგეისასა და ჯიჯიგას სომალი-ეთიოპიის საზღვრის გასწვრივ.   8 თებერვალს ბრძოლები კვლავ გაჩაღდა სომალის სასაზღვრო სოფლის გარშემო. ტოგ-ვაჯალეში, ქვეყნის ჩრდილოეთით, ღამით შესვენების შემდეგ, როდესაც ეთიოპელებმა გააძლიერეს თავიანთი პოზიციები. სომალელებმა განაცხადეს, რომ ეთიოპიის თვითმფრინავმა დაარტყა სოფელს და პრესკონფერენციაზე ასევე განაცხადეს, რომ ეთიოპიის ჯარები შევიდნენ სომალიში და შეეჯახნენ სომალის სამხედროებს, მაგრამ ბრძოლა არ გავრცელებულა ტოგ-ვაჯალის მიმდებარე ტერიტორიის მიღმა. 

როგორც სომალის, ასევე ეთიოპიის მთავრობებმა გამოაცხადეს საგანგებო მდგომარეობა შეტაკებების შემდეგ.   ეთიოპიის მთავრობამ სომალი დაადანაშაულა  „ექსპანსიონისტურ ქმედებებში“, ხოლო სომალის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ ეთიოპიას ბრალი დასდო „სომალის რესპუბლიკის წინააღმდეგ შეიარაღებულ აგრესიაში“.  9 თებერვალს, გაეროს გენერალურმა მდივანმა, უ ტანმა, გაუგზავნა სასწრაფო მიმართვა ორივე ერს, რათა დაუყოვნებლივ შეეწყვიტათ საომარი მოქმედებები. 

ორდღიანი ბრძოლის შემდეგ, ტოგ-ვაჯალესთან სასაზღვრო შეტაკებამ სერიოზული მასშტაბები შეიძინა.   ეთიოპელებმა გაგზავნეს სადესანტო ასეული, ქვეითი ბატალიონი, საარტილერიო ბატარეა და მექანიზებული ოცეული M24 ტანკებით ტოგ-ვაჯალე/ტოგოჩალე-ში, ხოლო სომალელებმა გაგზავნეს მძიმე არტილერია და ტანკები. Ayele 2014, p. 22.  ეთიოპიის საჰაერო ძალებს ჰქონდათ სრული საჰაერო უპირატესობა , რადგან სომალის საჰაერო ძალები არ იყო კარგად აღჭურვილი.    სომალის ძალებმა განაცხადეს, რომ მტრის რვა ტანკი განადგურდა პირველ ორდღიან ბრძოლაში და რომ ეთიოპიის საჰაერო ძალებმა არაერთხელ სცადა სომალის ქვეითი პოზიციების შეტევა. ორივე მხარე ჩაერთო სანგრების ომში, სომალის ნაღმტყორცნებმა პირდაპირი დარტყმა მიაყენეს საბრძოლო მასალის საწყობს, გაანადგურეს ეთიოპიის სამხედრო ბანაკი.  თავდაპირველ შეტაკებებში, ეთიოპელებმა განაცხადეს, რომ მოკლეს 400 სომალელი ჯარისკაცი და დაჭრეს 700,  ხოლო ეთიოპიის დანაკარგების შესახებ წყაროები ვარაუდობენ, რომ 350 დაიღუპა, ნახევარი საბრძოლო მასალის საწყობის აფეთქების შედეგად.  

სამშაბათს, 11 თებერვალს, სომალის მთავრობამ გასცა ბრძანება ეთიოპიელებთან ცეცხლის დაუყოვნებლივ შეწყვეტის შესახებ ტოგ-ვაჯალეში . 

 სამხრეთის შეტაკებები და აფრიკის ერთიანობის ორგანიზაცის შუამავლობის მცდელობები ცეცხლის შესაწყვეტად 
1964 წლის 12 თებერვალს ტოგ-ვაჯალეში ცეცხლის შეწყვეტის მიუხედავად, ბრძოლები გაგრძელდა  სამხრეთით საზღვრის გასწვრივ, ბრძოლების უმეტესობა სომალის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა.   ეთიოპიის საჰაერო ძალებმა დაიწყეს დარტყმები სამხრეთ-დასავლეთ საზღვრის გასწვრივ ქალაქ ფეერფეერისა და გალკაიოს წინააღმდეგ .      ეთიოპიის ძალებმა განაცხადეს, რომ იმ ღამეს  სომალის არმიის ცხრა სატვირთო მანქანა გაანადგურეს. 

1964 წლის 15 თებერვალს სომალის მთავრობამ დაადანაშაულა ეთიოპია სასაზღვრო პუნქტებზე თავდასხმაში და სოფლების დაბომბვაში, ცეცხლის შეწყვეტის მიუხედავად, რომელიც შუადღისას უნდა დაწყებულიყო, და განაცხადა, რომ 12 სხვადასხვა სოფელზე საჰაერო თავდასხმის შედეგად დაიღუპა 117 მშვიდობიანი მოქალაქე.  ეთიოპიამ სომალელები დაადანაშაულა ეთიოპიაში არტილერიის დახმარებით თავდასხმაში შუადღის ვადის დასრულებამდე.   ორშაბათს, 17 თებერვალს, როგორც ჩანს, ცეცხლის შეწყვეტა შენარჩუნდა და სომალის პრემიერმა აბდირაშიდ ალი შერმარკიმ პრესკონფერენციაზე განაცხადა, რომ ეთიოპიის საზღვარი მთელი დღის განმავლობაში მშვიდი იყო.  მალევე დაირღვა ზავი და ბრძოლა გაგრძელდა. კიდევ ერთი ცეცხლის შეწყვეტის მცდელობა იყო მარტის დასაწყისში, მაგრამ  ორი დღის შემდეგ პირობა დაირღვა. 

 საბოლოო შეტაკებები და ზავი 
1964 წლის მარტის შუა რიცხვებში სომალმა და ეთიოპიამ კიდევ ერთხელ დაიწყეს მოლაპარაკებები ხარტუმში, სუდანი, რათა მოეგვარებინათ სასაზღვრო ომი აფრიკის მრავალი სახელმწიფოს მეთაურის მოთხოვნით. 

1964 წლის 30 მარტს სომალი და ეთიოპია შეთანხმდნენ ცეცხლის შეწყვეტაზე და ბრძოლა 10 დღის შემდეგ ჩაცხრა.  კონფლიქტის ბოლო კვირის განმავლობაში ბრძოლის ბოლო შეტაკებები იყო ქალაქ დოლოში, სადაც ერთმანეთს უერთდება ეთიოპიის, სომალის და კენიის საზღვრები.  1964 წლის 8 აპრილს ეთიოპიამ გამოაცხადა, რომ გაიყვანა მთელი თავისი ჯარი სომალის სადავო სასაზღვრო ზონიდან და დელეგაცია შეხვდა სომალის ოფიციალურ პირებს რეგიონში სამშვიდობო ოპერაციის დასაწყებად.  1964 წლის 18 აპრილს ეთიოპია-სომალის ერთობლივმა კომისიამ დაასრულა სამეთვალყურეო ჯარების გაყვანა სამხრეთ სასაზღვრო ზონიდან და იგივე მოხდა ჩრდილოეთში. 

მომდევნო რამდენიმე თვის განმავლობაში, სომალი-ეთიოპიის ურთიერთობები დათბა და ორმა მხარემ ხელი მოაწერა შეთანხმებას ხარტუმში, სუდანი, შეთანხმდნენ, რომ გაიყვანონ ჯარები საზღვრიდან, შეწყვიტონ მტრული პროპაგანდა და დაიწყონ სამშვიდობო მოლაპარაკებები.  

 სქოლიო 

კატეგორია:XXI საუკუნის ომები