სომხური საეკლესიო კალენდარი

სომხური საეკლესიო კალენდარი (სომხ. Հայկական եկեղեցական տոմար) — მზის კალენდარი, რომელიც იყენებს სომხურ რიცხვებს თარიღების აღსანიშნავად. იგი მიიღეს 584 წლის 11 ივლისს და დათვლა იწყება 552 წლით ჩ.წ. 

 ისტორია 
ახალი საეკლეისო კალენდრის შექმნის საკითხი პირველად განხილული იყო დვინის სინოდში 554 (555) წელს ნერსეს II ბაგრევანდეცის დროს, თუმცაღა ის ოფიციალურად მიიღეს 584 წელს, მოვსეს II ეგივარდეცის დროს. ამ კალენდრით დათარიღებული უძველესი ძეგლი გვხვდება 783 წელს (თალინის ტაძარში). კალენდარმა საუკუნეთა განმავლობაში რამდნეიმე ცვლილება განიცადა. 1924 წლიდან სომხური ეკლესია, გარდა რუსეთის, საქართველოსა და უკრაინის ეპარქიებისა, გადასულია ახალ საეკლესიო კალენდარზე.

 წლის აღნიშვნა 
მარცხნივ|მინი|250x250პქ| სომეხთა კათალიკოს მაშტოც I ელიავარდელის საფლავის ქვა წარწერითა და სომხური სამოციქულო ეკლესიის კალენდრის თარიღით — 898წელი   , სოფელი გარნისი, სომხეთის კოტაიქის პროვინცია.  
წელი ჩაიწერებოდა სომხური ანბანის ასოების რიცხვითი მნიშვნელობით.

იმის აღსანიშნავად, რომ ასოები მიუთითებენ წელზე, ყველაზე ხშირად ემატებოდათ შემოკლებები, მაგალითად ԹՎ (შემოკლებული  წელი ქარაგმით ან მის გარეშე), ან ამ ასოების ლიგატურით (განსაკუთრებით ეპიგრაფიკულ წარწერებში). 

წელიწადში 365 დღეა, ხოლო ერთი მოქცევის ციკლი 532 წლისგან შედგება. პირველი 532 წლის ციკლის დასრულებიდან, 1084 წლიდან იწყება „მიცრე სომხური სათვალავი“. რათა სომხური ეკლესიის კალენდრის წელი გადავიყვანოთ გრიგორიანული კალენდრის სისტემაში, სომხურ კალენდარს უნდა დავუმატოთ 551. 
+სომხური ანბანის ასოები და მათი რიცხობრვი მნიშვნელობაანბანის ასოებიტრანსლიტერაცია
(ლათინური დამწერლობით)რიცხვიანბანის რიცხვიტრანსლიტერაცია (ლათინური დამწერლობით)რიცხვიანბანის ასოებიტრანსლიტერაცია (ლათინური დამწერლობით)რიცხვიანბანის ასოებიტრანსლიტერაცია (ლათინური დამწერლობით)რიცხვიԱA1ԺŽ10ՃČ100ՌṘ1000ԲB2ԻI20ՄM200ՍS2000ԳG3ԼL30ՅY300ՎV3000ԴD4ԽX40ՆN400ՏT4000ԵE5ԾC50ՇŠ500ՐR5000ԶZ6ԿK60ՈO600ՑC‘6000ԷE̅7ՀH70ՉČ‘700ՒW7000ԸĚ8ՁJ80ՊP800ՓP‘8000ԹT‘9ՂŁ90ՋJ̌900ՔK‘9000

 თვეებისა და დღეების სახელწოდებები 
სომხური კალენდრის თვეების სახელები :
თვის ნომერი სახელი დღეების რაოდენობაგანმარტებათვეების ეტიმოლოგია/შენიშვნებიL. H. Gray, "On Certain Persian and Armenian Month- Names as Influenced by the Avesta Calendar," JAOS 28 (1907), გვ. 339. 1 ნავასარდ-ი ოცდაათიახალი წელიავესტურიდან (*nava sarəδa) 2 ჰორი ოცდაათიორიქართულიდან (ორი) 3 საჰმი ოცდაათისამიქართულიდან (სამი) 4 ტრე ოცდაათიზოროასტრიზმიდან (თირ-ი) 5 კაჰოც-ი ოცდაათიმარცვლეულის თვე ძვ. სომხურიდან ( քաղեմ (kʿałem) გულისხმობს "შეგროვებას". მომდინარეობს პროტო-ინდოევროპული ენიდან (*kʷl̥-)) 6 არაც-ი ოცდაათიმკის თვე (შეესაბამება ქართულ მკათათვეს)ძვ. სომხურიდან արաց (aracʿ), შეესაბამება ქართულ მკათათვეს 7 მეგეკან-ი ოცდაათიმითრას დღესასწაულიირანულიდან *mihrakān-; ზოროასტრულიდან Mitrō 8 არეგ-ი ოცდაათიმზის თვეძვ. სომხურიდან  (արեւ (arew), რაც გულისხმობს "მზე". იგი ასევე მომდინარეობს პროტო-ინდოევროპული ენიდან  და იგივე მნიშვნელობა აქვს (*h₂rew-i-)) 9 აჰეკან-ი ოცდაათიცეცხლის დღესასწაულიირანულიდან (*āhrakān-); ზოროასტრიზმიდან (ცეცხლთაყვანისმცემლობიდან) (Ātarō)) 10 მარერი ოცდაათიშუა წელი (წლის შუა დრო)ავესტურიდან (maiδyaīrya); ზოროასტრიზმიდან (Dīn) 1 მარგაც-ი ოცდაათი 12 ჰროტიც-ი ოცდაათიშუასპარსული ენა (*fravartakān); ზოროასტრული (Spendarmat̰) 13 აველიაც-ი "Hin Haykakan Tomar". haytomar.com. ხუთიზედმეტი, გადაჭარბებული
სომხურ კალენდარში, თვის ყოველ დღეს გააჩნა ცალკეული სახელწოდება. შემდეგი ცხრილი შეიცავს ჩვეულებრივი (იგულისხმება ოცდაათდღიანი სისტემის) თვის დღეების სახელწოდებებს: 
თვის დღე დღის სახელი 1 არეგ-ი 2 გრანტ-ი 3 არამ-ი 4 მარგარ-ი 5 აგრანკ-ი 6 მაზდეხ-ი 7 ასთღიკ-ი 8 მიგრ-ი 9 ძოპაბერ-ი 10 მურც-ი 11 ერეზკან-ი 12 ანი 13 პარჰარ-ი 14 ვანატურ-ი 15 არამაზდ-ი 16 მანი 17 ასაკ-ი 18 მასისი-ი 19 ანაჰიტ-ი 20 არაგატს-ი 21 გრგურ-ი 22 ქორდუიკ-ი 23 ცმაკ-ი 24 ლუსნაკ-ი 25 ცრონ-ი 26 ნპატ-ი 27 ვაჰაგნ-ი 28 სიმ-ი 29 ვარაგ-ი 30 გიშერავორ-ი

 შენიშვნები 

 სადაც "-ი", იქ არის ქართული სახელობითი ბრუნვის სუფიქსი (სადაც "ი" წერია, ის სიტყვის ფუძეა და არ სჭირდება დამატება).

 იხილეთ აგრეთვე 

 სომხეთის სამოციქულო ეკლესია

 სქოლიო 

 ბმულები 

 Календарь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
 Болотов В. В. Лекции по истории Древней Церкви. Вспомогательные науки для церковной истории
 Калькулятор для перевода дат из/в армянский церковный календарь
კატეგორია:სომხური კულტურა
კატეგორია:სპეციფიკური კალენდრები
__INDEX__