ლასლო ბაბაი

ლასლო ბაბაი (; დ. 20 ივლისი, 1950, ბუდაპეშტი, უნგრეთი) — უნგრელი და ამერიკელი მათემატიკოსი, უნივერსიტეტის პროფესორი, უნგრეთის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი. კომბინატორიკისა და ჯგუფის თეორიის ცნობილი მკვლევარი. 1994 წლიდან სრულ განაკვეთზე ასწავლის ჩიკაგოს უნივერსიტეტში. Curriculum Vitae a Chicagói Egyetem honlapján

კარიერა
1968 წელს დაამთავრა ბუდაპეშტში მიჰალ ფაზეკასის გიმნაზია, შემდეგ ჩაირიცხა ბუდაპეშტის უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის მათემატიკის განყოფილებაზე, სადაც 1973 წელს მიიღო დიპლომი მათემატიკაში. ამავე პერიოდში, 1971 წელს მან ერთი სემესტრი გაატარა ლენინგრადის უნივერსიტეტში. დიპლომის მიღების შემდეგ მუშაობა დაიწყო უნივერსიტეტის ალგებრისა და რიცხვების თეორიის კათედრაზე. 1980-1983 წლებში იყო უნგრეთის მეცნიერებათა აკადემიის გამოთვლითი და ავტომატიზაციის კვლევის ინსტიტუტის კონსულტანტი. 1985 წელს ლასლო ლოვაშთან ერთად დააარსა ბუდაპეშტის სემესტრები მათემატიკაში, სადაც გახდა დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარე. 1987 წელს დაინიშნა უნივერსიტეტის პროფესორად. 1984 წლიდან ის ასევე ასწავლის ჩიკაგოს უნივერსიტეტის კომპიუტერული მეცნიერების ინსტიტუტში, ჯერ როგორც მოწვეული პროფესორი (1986 წლამდე), ნახევარ განაკვეთზე და 1994 წლიდან სრულ განაკვეთზე. 1987-1989 წლებში იგი ასევე იყო მოწვეული მასწავლებელი ბუდაპეშტის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის ელექტროინჟინერიის ფაკულტეტზე.

1975 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია მათემატიკურ მეცნიერებებში, 1984 წელს კი აკადემიური სადოქტორო დისერტაცია. იგი გახდა უნგრეთის მეცნიერებათა აკადემიის მათემატიკური კომიტეტის წევრი. 1990 წელს აირჩიეს უნგრეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრად, 1995 წელს კი ნამდვილ წევრად. იანოს ბოლიაის მათემატიკურმა საზოგადოებამ იგი თავის წევრად მიიღო. 1981 წელს პალ ერდოსთან და ლასლო ლოვაშთან ერთად გამოუშვა ჟურნალი „Combinatorica“, რომლის დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი გახდა. ის არის ელექტრონული ჟურნალის „Theory of Computing“-ის დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი. 2010 წლიდან არის ჩიკაგოს „ჯორჯ და ელიზაბეტ იოვოვიჩების“ უნივერსიტეტის პროფესორი.

სამუშაო
ბაბაის კვლევითი ინტერესებია კომბინატორიკა, ჯგუფის თეორია და სირთულის თეორია. ჯერ კიდევ სტუდენტობისას ის სწავლობდა გრაფების ავტომორფიზმებს. იზომორფიზმის ალგორითმების დარგში მან გამოიყენა ე.წ ღრმა ჯგუფის თეორიის ინსტრუმენტები, ძირითადად ქვეჯგუფური კოშკის მეთოდი. 

მან გამოაქვეყნა ას ოთხმოცზე მეტი სამეცნიერო პუბლიკაცია, რომლებიც ეხება კომბინატორიკას, ალგებრას და კომპიუტერულ მეცნიერებას, მათი უმეტესობა გამოქვეყნდა ინგლისურად. 

ჯილდოები და აღიარება
 1972 გეზა გრუნვალდის პრემია
 1983 MTA მათემატიკის ჯილდო
 1988 სახელმწიფო ჯილდო – ალგებრისა და გამოთვლითი თეორიის დარგში საერთაშორისო გამოჩენილი მიღწევებისთვის და შესანიშნავი სწავლებისა და სკოლის შემქმნელი საქმიანობისთვის.
 1993 გიოდელის პრემია
 1993 ტიბორ სელეს მემორიალური მედალი
 1999 ბუდაპეშტის ტექნოლოგიური და ეკონომიკის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი
 2005 ლეველინ ჯონის და ჰარიეტ მანჩესტერ კვანტრელის ჯილდო
 2015 კნუთის პრემიაBabai László nyerte a Knuth-díjat, a számítástudomány rangos elismerését

მთავარი პუბლიკაციები
 გამოთვლითი სირთულე სასრულ ჯგუფებში (1990, 1991)
 ხაზოვანი ალგებრული მეთოდები კომბინატორიკაში ( პეტერ ფრანკლთან ერთად, 1992 წ.)
 ავტომორფიზმის ჯგუფები, იზომორფიზმი, რეკონსტრუქცია (1995)

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 20 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1950
კატეგორია:უნგრელი მათემატიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი მათემატიკოსები
კატეგორია:უნგრეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრები
კატეგორია:გიოდელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:კნუთის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ბუდაპეშტში დაბადებულები