სტანდარტული ატომური წონა

|მაგალითი: სპილენძი ხმელეთზე ორი იზოტოპითაა წარმოდგენილი: სპილენძი-63 (62.9) და სპილენძი-65 (64.9), შესაბამისი გავრცელებადობით 69% და 31%. სპილენძის სტანდარტული ატომური წონა (Ar°(Cu)) არის საშუალო შეწონილი მათი ბუნებრივი სიმრავლის მიხედვით და შემდეგ იყოფა მასის ატომურ ერთეულზე.
ქიმიური ელემენტის სტანდარტული ატომური წონა (აღნიშვნა: Ar°(E) ელემენტისთვის "E") — მოცემული ელემენტის ბუნებაში არსებული ყველა სტაბილური და შედარებით მდგრად იზოტოპტთა საშუალო შეწონილი ატომური მასა, მათი დედამიწის ქერქსა და ატმოსფეროში გავრცელების პროპორციულად, 2021 წლის სამეცნიერო მონაცემების შესაბამისადStandard atomic weights of the elements 2021 (IUPAC Technical Report).

მაგალითად, იზოტოპი ^{63}Cu (Ar = 62.929) შეადგენს დედამიწაზე სპილენძის 69%-ს, დანარჩენი ^{65}Cu (Ar = 64.927), მაშასადამე


იმის გამო, რომ ფარდობითი იზოტოპური მასები უგანზომილებო სიდიდეებია, ეს შეწონილი საშუალო ასევე უგანზომილებოა. ის შეიძლება გარდაიქმნას მასის საზომად (განზომილებით M) დალტონთან გამრავლებით, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც ატომური მასის მუდმივი.

მეცნიერთა მიერ გამოყენებული ატომური წონის ცნების (Ar, ასევე ცნობილი როგორც ფარდობითი ატომური მასის) სხვადასხვა ვარიანტებს შორის, სტანდარტული ატომური წონა (Ar°) ყველაზე გავრცელებული და პრაქტიკულია. თითოეული ქიმიური ელემენტის სტანდარტული ატომური წონა განისაზღვრება და გამოქვეყნებულია წმინდა და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირის (IUPAC) იზოტოპური სიმრავლისა და ატომური წონის კომისიის მიერ, ელემენტის ბუნებრივი, სტაბილური, ხმელეთის წყაროებზე დაყრდნობით. განმარტება განსაზღვრავს ნიმუშების გამოყენებას დედამიწის მრავალი წარმომადგენლობითი წყაროდან, ასე რომ, მნიშვნელობა შეიძლება ფართოდ იქნას გამოყენებული, როგორც "ატომური წონა" ნივთიერებებისთვის, როგორც ისინი გვხვდება სინამდვილეში - მაგალითად, ფარმაცევტულ და სამეცნიერო კვლევებში. ელემენტის არასტანდარტიზებული ატომური წონა სპეციფიკურია წყაროებისა და ნიმუშებისთვის, როგორიცაა ნახშირბადის ატომური წონა კონკრეტულ ძვალში კონკრეტული არქეოლოგიური ადგილიდან. სტანდარტული ატომური წონა საშუალოდ აფასებს ისეთ მნიშვნელობებს ატომური წონის დიაპაზონში, რომელსაც ქიმიკოსი შეიძლება მოელოდეს დედამიწის მრავალი შემთხვევითი ნიმუშიდან. ეს დიაპაზონი არის ატომური წონის ზოგიერთი სტანდარტული მნიშვნელობისთვის მოცემული ინტერვალის აღნიშვნის დასაბუთება.

118 ცნობილი ქიმიური ელემენტიდან 80-ს აქვს სტაბილური იზოტოპი და 84-ს აქვს დედამიწის გარემოზე დაფუძნებული ეს მნიშვნელობა. როგორც წესი, ასეთი მნიშვნელობაა, მაგალითად, ჰელიუმი: Ar°(He) = 4.002602(2). "(2)" მიუთითებს გაურკვევლობაზე ნაჩვენები ბოლო ციფრზე, წასაკითხად 4.002602±0.000002. იუპაქი ასევე აქვეყნებს შემოკლებულ მნიშვნელობებს, რომლებიც დამრგვალებულია ხუთ მნიშვნელოვან ციფრამდე. ჰელიუმისთვის, Ar, შემოკლებული°(He) = 4.0026.

თოთხმეტი ელემენტისთვის ნიმუშები განსხვავდება ამ მნიშვნელობით, რადგან მათი ნიმუშის წყაროებს განსხვავებული დაშლის ისტორია ჰქონდათ. მაგალითად, დანალექ ქანებში ტალიუმს (Tl) აქვს განსხვავებული იზოტოპური შემადგენლობა, ვიდრე ცეცხლოვან ქანებსა და ვულკანურ აირებში. ამ ელემენტებისთვის სტანდარტული ატომური წონა აღინიშნება როგორც ინტერვალი: Ar°(Tl) = [204.38, 204.39]. ასეთი ინტერვალით, ნაკლებად მომთხოვნი სიტუაციებისთვის, იუპაქი ასევე აქვეყნებს ჩვეულებრივ მნიშვნელობას. ტალიუმისთვის, Ar, ჩვეულებრივი°(Tl) = 204.38.

სტანდარტული ატომური წონების სია (2021)
სია წარმოდგენილია თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირის მიერ 2021 წლის სტანდარტული ატომური წონების ანგარიშებში.
 ელემენტი  სიმბოლო    Ar, სტანდარტული ატომური წონა  Foot-note  დამრგვალებული მნიშვნელობა  ცვლილების წელი წყალბადი  H  1  [1.00784, 1.00811]  m  1.0080±0.0002  2009 ჰელიუმი  He  2  4.002602±0.000002  g r  4.0026±0.0001  1983 ლითიუმი  Li  3  [6.938, 6.997]  m  6.94±0.06  2009 ბერილიუმი  Be  4  9.0121831±0.0000005    9.0122±0.0001  2013 ბორი  B  5  [10.806, 10.821]  m  10.81±0.02  2009 ნახშირბადი  C  6  [12.0096, 12.0116]    12.011±0.002  2009 აზოტი  N  7  [14.00643, 14.00728]  m  14.007±0.001  2009 ჟანგბადი  O  8  [15.99903, 15.99977]  m  15.999±0.001  2009 ფთორი  F  9  18.998403162±0.000000005    18.998±0.001  2021 ნეონი  Ne  10  20.1797±0.0006  g m  20.180±0.001  1985 ნატრიუმი  Na  11  22.98976928±0.00000002    22.990±0.001  2005 მაგნიუმი  Mg  12  [24.304, 24.307]    24.305±0.002  2011 ალუმინი  Al  13  26.9815384±0.0000003    26.982±0.001  2017 სილიციუმი  Si  14  [28.084, 28.086]    28.085±0.001  2009 ფოსფორი  P  15  30.973761998±0.000000005    30.974±0.001  2013 გოგირდი  S  16  [32.059, 32.076]    32.06±0.02  2009 ქლორი  Cl  17  [35.446, 35.457]  m  35.45±0.01  2009 არგონი  Ar  18  [39.792, 39.963]    39.95±0.16  2017 კალიუმი  K  19  39.0983±0.0001    39.098±0.001  1979 კალციუმი  Ca  20  40.078±0.004  g  40.078±0.004  1983 სკანდიუმი  Sc  21  44.955907±0.000004    44.956±0.001  2021 ტიტანი  Ti  22  47.867±0.001    47.867±0.001  1993 ვანადიუმი  V  23  50.9415±0.0001    50.942±0.001  1977 ქრომი  Cr  24  51.9961±0.0006    51.996±0.001  1983 მანგანუმი  Mn  25  54.938043±0.000002    54.938±0.001  2017 რკინა  Fe  26  55.845±0.002    55.845±0.002  1993 კობალტი  Co  27  58.933194±0.000003    58.933±0.001  2017 ნიკელი  Ni  28  58.6934±0.0004  r  58.693±0.001  2007 სპილენძი  Cu  29  63.546±0.003  r  63.546±0.003  1969 თუთია  Zn  30  65.38±0.02  r  65.38±0.02  2007 გალიუმი  Ga  31  69.723±0.001    69.723±0.001  1987 გერმანიუმი  Ge  32  72.630±0.008    72.630±0.008  2009 დარიშხანი  As  33  74.921595±0.000006    74.922±0.001  2013 სელენი  Se  34  78.971±0.008  r  78.971±0.008  2013 ბრომი  Br  35  [79.901, 79.907]    79.904±0.003  2011 კრიპტონი  Kr  36  83.798±0.002  g m  83.798±0.002  2001 რუბიდიუმი  Rb  37  85.4678±0.0003  g  85.468±0.001  1969 სტრონციუმი  Sr  38  87.62±0.01  g r  87.62±0.01  1969 იტრიუმი  Y  39  88.905838±0.000002    88.906±0.001  2021 ცირკონიუმი  Zr  40  91.224±0.002  g  91.224±0.002  1983 ნიობიუმი  Nb  41  92.90637±0.00001    92.906±0.001  2017 მოლიბდენი  Mo  42  95.95±0.01  g  95.95±0.01  2013 ტექნეციუმი  Tc  43  -       რუთენიუმი  Ru  44  101.07±0.02  g  101.07±0.02  1983 როდიუმი  Rh  45  102.90549±0.00002    102.91±0.01  2017 პალადიუმი  Pd  46  106.42±0.01  g  106.42±0.01  1979 ვერცხლი  Ag  47  107.8682±0.0002  g  107.87±0.01  1985 კადმიუმი  Cd  48  112.414±0.004  g  112.41±0.01  2013 ინდიუმი  In  49  114.818±0.001    114.82±0.01  2011 კალა  Sn  50  118.710±0.007  g  118.71±0.01  1983 ანტიმონიუმი  Sb  51  121.760±0.001  g  121.76±0.01  1993 ტელური  Te  52  127.60±0.03  g  127.60±0.03  1969 იოდი  I  53  126.90447±0.00003    126.90±0.01  1985 ქსენონი  Xe  54  131.293±0.006  g m  131.29±0.01  1999 ცეზიუმი  Cs  55  132.90545196±0.00000006    132.91±0.01  2013 ბარიუმი  Ba  56  137.327±0.007    137.33±0.01  1985 ლანთანი  La  57  138.90547±0.00007  g  138.91±0.01  2005 ცერიუმი  Ce  58  140.116±0.001  g  140.12±0.01  1995 პრაზეოდიმი  Pr  59  140.90766±0.00001    140.91±0.01  2017 ნეოდიმიუმი  Nd  60  144.242±0.003  g  144.24±0.01  2005 პრომეთიუმი  Pm  61         სამარიუმი  Sm  62  150.36±0.02  g  150.36±0.02  2005 ევროპიუმი  Eu  63  151.964±0.001  g  151.96±0.01  1995 გადოლინიუმი  Gd  64  157.25±0.03  g  157.25±0.03  1969 ტერბიუმი  Tb  65  158.925354±0.000007    158.93±0.01  2021 დისპროზიუმი  Dy  66  162.500±0.001  g  162.50±0.01  2001 ჰოლმიუმი  Ho  67  164.930329±0.000005    164.93±0.01  2021 ერბიუმი  Er  68  167.259±0.003  g  167.26±0.01  1999 თულიუმი  Tm  69  168.934219±0.000005    168.93±0.01  2021 იტერბიუმი  Yb  70  173.045±0.010  g  173.05±0.02  2015 ლუტეციუმი  Lu  71  174.9668±0.0001  g  174.97±0.01  2007 ჰაფნიუმი  Hf  72  178.486±0.006  g  178.49±0.01  2019 ტანტალი  Ta  73  180.94788±0.00002    180.95±0.01  2005 ვოლფრამი  W  74  183.84±0.01    183.84±0.01  1991 რენიუმი  Re  75  186.207±0.001    186.21±0.01  1973 ოსმიუმი  Os  76  190.23±0.03  g  190.23±0.03  1991 ირიდიუმი  Ir  77  192.217±0.002    192.22±0.01  2017 პლატინა  Pt  78  195.084±0.009    195.08±0.02  2005 ოქრო  Au  79  196.966570±0.000004    196.97±0.01  2017 ვერცხლისწყალი  Hg  80  200.592±0.003    200.59±0.01  2011 თალიუმი  Tl  81  [204.382, 204.385]    204.38±0.01  2009 ტყვია  Pb  82  [206.14, 207.94]    207.2±1.1  2020 ბისმუთი  Bi  83  208.98040±0.00001    208.98±0.01  2005 პოლონიუმი  Po  84  -       ასტატი  At  85  -       რადონი  Rn  86  -       ფრანციუმი  Fr  87  -       რადიუმი  Ra  88  -       აქტინიუმი  Ac  89  -       თორიუმი  Th  90  232.0377±0.0004  g  232.04±0.01  2013 პროტაქტინიუმი  Pa  91  231.03588±0.00001    231.04±0.01  2017 ურანი  U  92  238.02891±0.00003  g m  238.03±0.01  1999 ნეპტუნიუმი  Np  93  -       პლუტონიუმი  Pu  94  -       ამერიციუმი  Am  95  -       კიურიუმი  Cm  96  -       ბერკელიუმი  Bk  97  -       კალიფორნიუმი  Cf  98  -       აინშტაინიუმი  Es  99  -       ფერმიუმი  Fm  100  -       მენდელევიუმი  Md  101  -       ნობელიუმი  No  102  -       ლოურენსიუმი  Lr  103  -       რეზერფორდიუმი  Rf  104  -       დუბნიუმი  Db  105  -       სიბორგიუმი  Sg  106  -       ბორიუმი  Bh  107  -       ჰასიუმი  Hs  108  -       მეიტნერიუმი  Mt  109  -       დარმშტადტიუმი  Ds  110  -       რენტგენიუმი  Rg  111  -       კოპერნიციუმი  Cn  112  -       ნიჰონიუმი  Nh  113  -       ფლეროვიუმი  Fl  114  -       მოსკოვიუმი  Mc  115  -       ლივერმორიუმი  Lv  116  -       ტენესინი  Ts  117  -       ოგანესონი  Og  118  -      

ისტორია
ატომური წონების ანგარიშები 1902 წლიდან პერიოდულად ქვეყნდება. ამჟამად ყველაზე უკანასკნელი ანგარიში 2021 წელსაა წარმოდგენილიATOMIC WEIGHT REPORTS. 

სქოლიო

კატეგორია:ქიმიური თვისებები