შაჰ ისმაილის პირველი შემოსევები ქართლში

შაჰ ისმაილის პირველი შემოსევები ქართლში გაგრძელდა რამდენიმე წლის განმავლობაში, სპორადული კონფლიქტები მოხდა 1518-ში. ომის შემდეგ ისინი სეფიანთა იმპერიის ვასალები გახდნენ. 

 შემოსევა 

1518 წელს შაჰ ისმაილ I-მა წამოიწყო რამდენიმე შემოსევა ქართლში, რომლის მიზანი იყო სეფიანთა გავლენა და კონტროლი რეგიონზე. ეს ადრეული ლაშქრობები შესაძლოა მოიცავდეს შეტაკებებს, ბრძოლებს ან სტრატეგიული უპირატესობების მოპოვების მცდელობებს სეფიანთა იმპერიისა და ქართლის მოსაზღვრე ტერიტორიებზე. 

დავით მეფის კახეთის უცილების პყრობას ბოლო თურმე გარეშე ხალხის შემოსევების მოლოდინმა და შიშმა მოუღო. ქართული კინკლოების ცნობით, 1518 წელს ყაენი, ანუ სპარსეთის შაჰი, ისმაილი ქართლის დასამორჩლებლად წამოსულა და როგორი გეგმა ჰქონდა ისმაილს არ არის ცნობილი ჯერ-ჯერობით, მაგრამ მისი მოქმედება ამტკიცებს, რომ მას მაინცდამაინც ფართო განზრახვა არ უნდა ჰქონოდა. კინკლოსებში ნათქვამია: 1518 წ. წამოვიდა ყაენი ქართლისა მოოჴრება (ნიშნავს დარღვევას, დაქცევას, დამხობას; უდაბნოს ან ყამირს) მეფემ დავით ვჳსი (მეათე) შვილი გაუგზავნაო.ჟამნი N2: ქ﹉კბი II, გვ. 335ყაენი წამოვიდა ლაშქრითა დიდითა ქართლს ასაოხრებლად და პატრონმა დავით მეფემან თავისი შვილი რამაზ გაუგზავნა ყაენს და დაიხსნა ქართლი.ქართული ზემომოყვანილი კინკლოსების ცნობების სიმართლეს ადასტურებს სპარსელი ისტორიკოსი ხონდემირი, რომელსაც თავის თხზულებაში ამის შესახებ ამასთანავე უფრო ვრცელი და შინაარსიანი მოთხრობა აქვს ჩართული. ხონდემირის სიტყვით, შაჰ ისმაილს 1518 წელს926 წ. ჰიჯრ ნახჭევანში მოსვლისთანავე ქართველების წინააღმდეგ თავისი ერთ-ერთი სარდალთაგანი დივ-სულთანიგამოუგზავნია. დივ-სულთანს საქართველოში მარჯვედ უომია, ციხეები და ქალაქები აუღია ისე, რომ ქართველ მეფე-მთავრებს სამშვიდობო შეთანხმება აურჩევიათ. დავით მეფე, კახთ-ბატონი ლევანი და მანუჩარ ათაბაგი, სპარსეთს სარდალთან სადარბაზოდ მივიდნენ და მორჩილება განუცხადეს. დივ-სულთანმა სამაგიეროდ მათ უვნებლობა აღუთქვა და ყველანი ნახიჩევანში გადაიყვანა. 1518 წელს შაჰ-ისმაილი წამოემართა, მან გაიმარჯვა ბრძოლაში და აიღო ციხესიმაგრე, მაგრამ ქართლის მეფემ, დავით მეათემ ვერ დააღწია თავს.

 შედეგი 
აღმოსავლეთ საქართველოს ჩამოყალიბება სეფიან სპარსელების ვასალად 1518 წელს და შემდგომ წლებში, განპირობებული იყო სხვადასხვა ფაქტორებით, უპირველეს ყოვლისა, გეოპოლიტიკური და სტრატეგიული მოსაზრებებით:

 სამხედრო ზეწოლა და სეფიანთა ექსპანსია: შაჰ ისმაილ I, სეფიანთა იმპერიის დამაარსებელი, აგრესიულად აფართოებდა თავის იმპერიას. მისი სამხედრო კამპანიები მიზნად ისახავდა კონტროლი დაემყარებინა სპარსეთის გარშემო მდებარე რეგიონებზე, მათ შორის კავკასიაზე.
 სეფიანთა წინსვლამ აღმოსავლეთ საქართველოში შექმნა სცენარი, სადაც ადგილობრივი მმართველები შესაძლოა სეფიანებთან შეერთებას განიხილავდნენ, როგორც სხვა,  პოტენციური დამპყრობელისაგან  თავის დასაცავად.
 პოლიტიკური ალიანსები და დინამიკა: ალიანსებისა და მეტოქეების დაპირისპირება,  ხშირად იწვევდა რეგიონში ერთგულების ცვლილებას.  
 აღმოსავლეთ საქართველოში იყვნენ თავადები რომლებსაც ერჩივნათ სეფიანთა ვასალები გამხდარიყვნენ, რათა მოეპოვებინათ დაცვა და მხარდაჭერა ადგილობრივი მეტოქეების და გარე საფრთხეებისაგან (როგორიცაა ოსმალეთის იმპერია).
 რელიგიური ფაქტორები: შაჰ ისმაილ I-ის სეფიანთა იმპერია იყო მტკიცე შიიზმი მუსლიმი, ხოლო საქართველო ძირითადად მართლმადიდებელი ქრისტიანი იყო. რელიგიური კუთვნილება ზოგჯერ როლს თამაშობდა დიპლომატიურ ურთიერთობებსა და ალიანსებში. ზოგიერთი ადგილობრივი ქართველი მმართველი შესაძლოა ცდილობდა სეფიანებთან შეთანხმებას სხვადასხვა მიზეზის გამო, მათ შორის ქრისტიანობის შენარჩუნების და ისლამზე უარის თქმის მიზეზით,რათა აღმოსავლეთ საქართველოში არ მომხდარიყო სეფიანების მხრიდან რელიგიის შეცვლის მიმართ მოთხოვნა.
 სტრატეგიული ინტერესები და ავტონომია: ვასალად გახდომა შესაძლოა პრაგმატულ ნაბიჯად აღიქმებოდეს აღმოსავლეთ საქართველოს ზოგიერთი მმართველის მიერ, რათა შეენარჩუნებინათ გარკვეული ავტონომია სეფიანთა ავტორიტეტის აღიარებით. შესაძლოა მათ საშუალება მისცენ შეენარჩუნებინათ ადგილობრივი მმართველობა სეფიანთა მფარველობით.
 ძალაუფლების დინამიკა და გარემოებები: იმ დროის არასტაბილურ პოლიტიკურ ლანდშაფტში პატარა სახელმწიფოები ხშირად ცდილობდნენ ალიანსები ან ვასალები გამხდარიყვნენ უფრო დიდ ძალებთან, ეს აძლევდათ საშუალებას თავიც გადაერჩინათ და ძალთა ბალანსიც დაეცვათ.

სეფიანთა ვასალად გახდომის გადაწყვეტილებაზე, სავარაუდოდ, გავლენა მოახდინა ამ ფაქტორების ერთობლიობამ, თითოეულ მმართველს ან რეგიონს თავისი მოტივაცია და გარემოებები გააჩნდა. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ისტორიულ ჩანაწერებში შეიძლება არ იყოს დეტალური ინფორმაცია თითოეული მმართველის გადაწყვეტილების კონკრეტული მიზეზების შესახებ, მაგრამ ამ ფართო გეოპოლიტიკურმა, სტრატეგიულმა და ზოგჯერ რელიგიურმა ფაქტორებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს ამ პერიოდის განმავლობაში ალიანსებისა და ვასალიზაციის ჩამოყალიბებაში.

 იხილეთ ასევე 

 ისმაილ I-ის ლაშქრობანი საქართველოში
 ქართლი

 ლიტერატურა 

კატეგორია:ლაშქრობები საქართველოში