ნოდირა

მოჰლაროიმი (  , დ. 1792 – გ. 1842 ) — ასევე, ცნობილი საკუთარი გვარით ნოდირა,  უზბეკი პოეტი და სახელმწიფო მოღვაწე. 1822 წლიდან იგი მუშაობდა კოკანდის სახანოს რეგენტად, მისი ვაჟის ბავშვობის დროს.

ნოდირა ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ უზბეკ პოეტად. იგი წერდა პოეზიას უზბეკურ და სპარსულ ენებზე. ნოდირა სხვა ფსევდონიმებსაც იყენებდა, მაგალითად, კომილა და მაკნუნა.  მისი მრავალი დივანი შემორჩა და შედგება 10000-ზე მეტი ლექსისგან. 

 ბიოგრაფია 
ნოდირა იყო მუჰამედ უმარ ხანის ცოლი, რომელიც მართავდა კოკანდის სახანოს  1810 წლიდან 1822 წლამდე, მის გარდაცვალებამდე.  მათ შეეძინათ ორი ვაჟი - მუჰამედ ალი ხანი (დ. 1808 ) და სულთან მაჰმუდ ხანი. ქმრის გარდაცვალების შემდეგ, ნოდირა, 30 წლის ასაკში, გახდა კოკანდის დე ფაქტო მმართველი, ვინაიდან მისი 12 წლის ვაჟი, მუჰამედ ალი ხანი, მხოლოდ მოზარდი იყო, როცა ის ხანად დანიშნეს. იგი აგრძელებდა შვილის რეგენტობას და იყო მრჩეველი მთელი მისი მეფობის განმავლობაში. ის ასევე იყო მწერალი, რომელიც წერდა პოეზიას უზბეკურ და სპარსულ ენებზე. მისი ნამუშევარი შედგებოდა 10000 ჰემისტიკისგან . 

მიუხედავად მისი მცდელობისა ჩაენერგა უფრო სოციალურად ლიბერალური ღირებულებები შვილში, მადალი გაიზარდა ექსპანსიონისტური პოლიტიკისადმი სიმპატიებით, რამაც გამოიწვია ომი მეტოქე ბუხარის საამიროსთან . ნოდირას პოეზია უგულებელყოფილი იყო ულამას მიერ და მიიჩნიეს „შეუსაბამოდ“. პოეტის ნაწერი ხშირად ააშკარავებდა ტაბუდადებულ თემებს და მისტიროდა იმ ტანჯულ ქალებს, რომლებიც ცხოვრობდნენ შუა აზიაში იმ პერიოდში.  

იგი ჩამოახრჩვეს ბუხარას ემირ ნასრულა ხანის ბრძანებით 1842 წლის აპრილში შვილებთან ერთად კოკანდ-ბუხარას ომების დროს. გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ნასრულა გაბრაზდა, რომ მან უარი თქვა მასთან ქორწინებაზე.    

ხელოვნება და კულტურა
ნადირას ინიციატივით აშენდა მედრესეები, აბანოები, სავაჭრო არკადები და სხვა საზოგადოებრივი შენობები 1824-1825 წლებში. ნადირამ ააშენა ორი მედრესე - დიდი სასაფლაოს (ჩალფაქის მედრესე) და მჭედელთა რიგის (მახლარ-აიიმ მედრესე) მახლობლად, ერთი ბავშვთა სახლი და მოხეტიალეთა თავშესაფარი. Кадырова, М. Надира. Очерк жизни и творчества. Т.,1967. с.39-40  პოეტი მუშრიფი მოგვითხრობს საკვებისა და ტანსაცმლის შესახებ, რომელსაც აწვდიდნენ მახლარ ოიმის მედრესეს მოსწავლეებს. მედრესეში სხვადასხვა წიგნები და ხელნაწერები იყო თავმოყრილი.

 მემკვიდრეობა 
1842 წელს მისი გარდაცვალებიდან დიდი ხნის შემდეგ ნოდირა საბჭოთა ეპოქაში დაწინაურდა, როგორც უზბეკეთის სსრ ეროვნული გმირი და სარგებლობდა ისეთივე სტატუსით, როგორიც იყო სხვა მოკლული ქალები, მაგალითად როგორიცაა ნურხონ იულდაშევა . საზოგადოების თვალში ის მოწამე და ეროვნული გმირია და მისი დაბადებიდან 200 წლის შემდეგ, ახლად დამოუკიდებელი უზბეკეთის პირველ ეროვნულ საფოსტო მარკაზე გამოსახული იყო მისი პორტრეტი.  

 სქოლიო 

კატეგორია:XIX საუკუნის ქალი მწერლები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1842
კატეგორია:დაბადებული 1792
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით