ჟამილა კოლონომოსი

ჟამილა, ანჟელა კოლონომოსი (დ. 18 ივნისი, 1922 – გ. 18 ივნისი, 2013) — სეფარდი ებრაელი, თავისუფლებისთვის მებრძოლი, მწერალი, აკადემიკოსი და პოლიტიკური აქტივისტი დღევანდელ ჩრდილოეთ მაკედონიაში .

მისი მშობლიური ქალაქის, მონასტირის (ამჟამად ცნობილი როგორც ბიტოლა), ბულგარეთის მიერ ოკუპაციის დროს კოლონომოსი შეუერთდა იუგოსლავიის ანტიფაშისტურ პარტიზანულ წინააღმდეგობას. მაკედონიის გასათავისუფლებლად ბრძოლის შემდეგ, იგი დაბრუნდა მონასტირში და აღმოაჩინა, რომ მთელი მისი ოჯახი სასიკვდილო ბანაკში მოკლეს. იგი გადავიდა დედაქალაქში, სადაც გახდა პროფესორი კირილესა და მეთოდეს უნივერსიტეტში, სკოპიე. მუშაობდა ქვეყნის მასშტაბით ებრაული თემის ენისა და ისტორიის შესანარჩუნებლად.

 ადრეული წლები 
ჟამილა კოლონომოსი დაიბადა 1922 წელს მონასტირში, ახლანდელი ბიტოლა, ჩრდილოეთ მაკედონია .  იგი გაიზარდა ქალაქის ებრაულ თემში, სადაც მისი მამა ბანკის მენეჯერი იყო.  მის მშობლებს, ისაკ და ესტერინა ფრანსეს კოლონომოსებს ხუთი შვილი ჰყავდათ.  მამა წარმოშობით რუმინელი ებრაელი იყო.  კოლონომოსის ოჯახი არც თუ ისე რელიგიური იყო, თუმცა ისინი აღნიშნავდნენ ებრაულ დღესასწაულებს.  მულტიკულტურულ რეგიონში მცხოვრები ოჯახი საუბრობდა ლადინოზე, ბერძნულზე, ფრანგულზე, სერბულ და თურქულზე . 

მოზარდობისას კოლონომოსი სწავლობდა ბიტოლის ფრანგულ სკოლაში 1940 წლიდან  ის იყო სოციალ-სიონისტური ახალგაზრდული ორგანიზაციის, ჰაშომერ ჰაზაირის, წევრი. 

 მეორე მსოფლიო ომი 
1941 წელს გერმანიამ და შემდეგ ბულგარეთმა დაიკავეს იუგოსლავიის მაკედონია, მათ შორის მონასტირი. 19 წლის ასაკში, ოკუპაციის დაწყებიდან მალევე, კოლონომოსი შეუერთდა იუგოსლავიის პარტიზანებს, კომუნისტურ წინააღმდეგობას ღერძის (ბერლინი-რომი-ტოკიო) ოკუპაციის წინააღმდეგ.  ეს იყო მამის წახალისებით, რომელიც მას დამცველად ხედავდა. მისი დედა გარდაიცვალა იმავე წელს გულის შეტევით.  

ის უკვე ჩართული იყო ანტიფაშისტურ მცდელობებში, ამზადებდა ფეხსაცმელს მოწინააღმდეგეთათვის და აგროვებდა იარაღს. იგი დაეხმარა ქალებსა და ახალგაზრდებს, რათა შეექმნათ მიწისქვეშა წინააღმდეგობის ჯგუფები. 
ალტ=Žamila Kolonomos with fellow Dame Gruev partisan fighters in Macedonia.|მინი| ჟამილა კოლონომოსი (ცენტრი) დამიან გრუევის რაზმის მებრძოლებთან ერთად მაკედონიაში მეორე მსოფლიო ომის დროს.
1943 წლის მარტში მონასტირის ებრაელების შეკრებისა და დეპორტაციის შემდეგ, კოლონომოსმა და რამდენიმე სხვა ებრაელმა მოწინააღმდეგემ მოახერხეს გაქცევა სიგარეტის კიოსკში დამალვით. იგი გაიქცა ქალაქიდან და მომდევნო თვეს შეუერთდა პარტიზან დამიან გრუევის რაზმს.  მონასტირის ებრაული თემი თითქმის მთლიანად განადგურდა. კოლონომოსმა დაკარგა ოჯახის 18 წევრი, მათ შორის მამა, ბებია, ბაბუა და და-ძმები, რომლებიც გაგზავნეს ტრებლინკას სიკვდილის ბანაკში.  ის იყო მისი უახლოესი და ფართო ოჯახის ერთადერთი წევრი, რომელიც გადაურჩა ჰოლოკოსტს. 

ის იბრძოდა ცვეტას ფსევდონიმით. საბოლოოდ, გახდა რამდენიმე ბატალიონის კომისარი, შემდეგ დაინიშნა მაკედონიური ბრიგადის და იუგოსლავიის 42-ე დივიზიის კომისრის მოადგილედ.  ასევე რედაქტორობდა რაზმის გაზეთს. 

1943–1944 წლების ზამთარში შიმშილით თითქმის მოკვდა. კოლონომოსს აფეთქებული ჭურვი მოხვდა და ზურგში დაიჭრა მომდევნო აგვისტოს დებარის გასათავისუფლებლად ბრძოლის დროს. იგი გადარჩა და მაკედონიის რეგიონი სრულად განთავისუფლდა 1944 წლის ნოემბერში .

 ომის შემდგომი პერიოდი 
მაკედონიის განთავისუფლების შემდეგ, 1944 წლის დეკემბერში იგი ცოლად გაჰყვა თავის თანამებრძოლ ჩედე ფილიპოვსკი დამეს, რომელმაც მისი სიცოცხლე რამდენჯერმე გადაარჩინა.  მისი ქმარი გარდაიცვალა მოტოციკლეტის ავარიაში 1945 წლის ივნისში. კოლონომოსმა ერთი თვის შემდეგ გააჩინა მათი ქალიშვილი მირა. 

იგი გადავიდა დედაქალაქ სკოპიეში 1945 წლის ბოლოს, მას შემდეგ რაც შეიტყო მისი ოჯახის წევრის გარდაცვალების შესახებ.  იქ ის დაქორწინდა ავრამ სადიკარიოზე, რომელიც ასევე გადაურჩა ბიტოლის ოკუპაციას, 1947 წლის ივნისში. წყვილს შეეძინა ვაჟი სამუელი.  თუმცა, ტრაგედია კვლავ მოხდა 1963 წელს, როდესაც კოლონომოსმა დაკარგა 18 წლის ქალიშვილი მირა სკოპიეს მიწისძვრისას. 

ომის შემდგომ წლებში მან მიიღო რამდენიმე ეროვნული მედალი წინააღმდეგობის დროს გაწეული სამსახურისთვის, მათ შორის 1941 წლის პარტიზანების სამახსოვრო მედალი .  იგი განაგრძობდა პოლიტიკურ აქტივიზმს, მათ შორის იუგოსლავიის წინააღმდეგობის ალიანსის, მაკედონიის ბავშვობის დაცვის კავშირისა და მაკედონიის ანტიფაშისტი ქალების ალიანსის მეშვეობით.  იგი იყო ქალთა ასოციაციების კავშირის, ომის ვეტერანთა კავშირისა და სხვადასხვა სხვა ჯგუფების პრეზიდენტი.  1956 წელს გაემგზავრა ჩინეთში, რათა წარედგინა იუგოსლავია და  შეხვდა მაო ძედუნს .
კოლონომოსი მსახურობდა დეპუტატად მაკედონიის სოციალისტური რესპუბლიკის ეროვნულ ასამბლეაში  და იყო მაკედონიის რესპუბლიკის საბჭოს წევრი პენსიაზე გასვლამდე. 

 აკადემიური კარიერა და მწერლობა 
კოლონომოსმა მიიღო დოქტორის ხარისხი ლადინოში სკოპიეს კირილესა და მეთოდეს უნივერსიტეტის 1961 წელს   და იქ რომანისტიკის ფილოლოგიის პროფესორი გახდა 1962 წელს. ამ პერიოდში სწავლობდა სორბონაშიც . 

მან დაწერა და დარედაქტირა სხვადასხვა სტატიები და წიგნები რეგიონის ისტორიაზე, ლადინოსა და იუგოსლავია-მაკედონიის წინააღმდეგობის შესახებ მეორე მსოფლიო ომის დროს. ეს  მოიცავს ებრაელებს მაკედონიაში მეორე მსოფლიო ომის დროს (1941-1945), რომელიც თავდაპირველად გამოიცა 1986 წელს მაკედონიურად, დაწერილი ვერა ვესკოვიკ-ვანგელთან ერთად.

1970-იან წლებში მან გამოაქვეყნა ორი კრებული სეფარდული ებრაული ენის, კულტურისა და ისტორიის შესახებ (Poslovice i izreke sefardskih Jevreja Bosne i Hercegovine), სადაც განხილულია ბოსნია და ჰერცეგოვინა და 'მაკედონია.   იგი ითვლება მაკედონიის ებრაელთა ენობრივი და კულტურული მემკვიდრეობის ერთადერთ შემგროვებლად ამ პერიოდში. 

მისი 2006 წლის მემუარები (Monastir sin Djudios) გამოიცა ინგლისურ თარგმანში, როგორც Monastir Without Jews: Recollections of a Jewish Partisan in Macedonia 2008 წელს  . ამის შემდეგ, 2007 წლის მისი მემუარები წინააღმდეგობის შესახებ (Dviženjeto na otporot i Evreite od Makedonija) ითარგმნა ინგლისურად 2013 წელს სათაურით The Resistance Movement and the Jews from Macedonia . 

მისი წიგნები ხშირად იბეჭდებოდა როგორც ლადინოზე, ასევე მაკედონიურ ენაზე . 

 გარდაცვალება და მემკვიდრეობა 
ჟამილა კოლონომოსი გარდაიცვალა სკოპიეში 2013 წელს, 91 წლის ასაკში 

მისი ნამუშევარი წარმოადგენს მხოლოდ ებრაელთა ცხოვრებისა და ჰოლოკოსტის  შესახებ ზოგიერთ ცნობას ახლანდელ ჩრდილოეთ მაკედონიაში.   მისი ფოტოების, დოკუმენტების, მედლების და სხვა ობიექტების კოლექცია ინახება შეერთებული შტატების ჰოლოკოსტის მემორიალური მუზეუმის მიერ. 

სქოლიო

კატეგორია:ებრაელი ქალი მწერლები
კატეგორია:გარდაცვლილი 2013
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:მაკედონიელი ქალი მწერლები
კატეგორია:მაკედონიელი კომუნისტები
კატეგორია:მაკედონიელი ებრაელები