სამი ჰენრის ომი

ბურბონის სახლი ცვლის ვალუას სახლს, როგორც საფრანგეთის სამეფო სახლი|მხარე1=პროტესტანტები: |მხარე2= პოლიტიკოსები|მხარე3=კათოლიკეები: 
30px კათოლიკური ლიგა
  ჰაბსბურგი ესპანეთი
|მეთაური1=20px ანრი IV (საფრანგეთი)20px ანრი I (კონდეს პრინცი)|მეთაური2=*20px ანრი III ვალუა
20px ფილიპ ემანუელი, მერკოერის ჰერცოგი
20px ანა დე ჟოიუსი
20px ჟან ლუი დე ნოგარეტი ლა ვალეტედან|მეთაური3=*20px ანრი I დე გიზი
20px ჩარლზი, მაიენის ჰერცოგი}}სამი ანრის ომი''' (ფრანგ. Guerre des trois Henri) — საფრანგეთის რელიგიური ომების რიგით მერვე სამოქალაქო დაპირისპირებამიმდინარეობდა 1585-1589 წლებში. ეს იყო სამმხრივი ომი, რომელშიც ჩართულნი იყვნენ:

 ანრი III ვალუა, საფრანგეთის მეფე, მას მხარს უჭერდნენ როიალისტები და პოლიტიკოსები;

 ნავარის მეფე ჰენრი, საფრანგეთის ტახტის სავარაუდო მემკვიდრე და ჰუგენოტების ლიდერი, რომელსაც მხარს უჭერდნენ ინგლისის დედოფალი ელისაბედ I და გერმანელი პროტესტანტი მთავრები;

 ანრი I დე გიზი, გიზის ჰერცოგი, კათოლიკური ლიგის ლიდერი, რომელსაც აფინანსებდა და მხარს უჭერდა ესპანეთის მეფე ფილიპე II.

ომის გამომწვევი მიზეზი საფრანგეთის ტახტის მემკვიდრეობის საკითხი გახდა. 1584 წლის 10 ივნისს გარდაიცვალა ანრი III-ის ძმა და ეკატერინე მედიჩის უმცროსი ვაჟი  ფრანსუა დე ვალუა. ვინაიდან, ანრი III-ს არ ჰყავდა უშუალო მემკვიდრე მისი გარდაცვალების შემდეგ ვალუების დინასტია არსებობას წყვეტდა. სამეფო ტახტის კანდიდატად განიხილებოდა ჰუგენოტთა ერთ-ერთი ლიდერის, ნავარის მეფის, ანრი ბურბონის კანდიდატურა. 

ომის დაწყებას ხელი შეუწყო საერთაშორისო მდგომარეობამაც, 1584 წლის 31 დეკემბერს კათოლიკური ლიგას ესპანეთის მეფე ფილიპე II შეუერთდა. ფილიპე საკუთარ თავს კათოლიციზმის დამცველად მიიჩნევდა. მას და რომის პაპ სიქსტუს V-ს არ მოსწონდათ საფრანგეთის ტახტზე ჰუგენოტი ანრის ასვლის შესაძლებლობა. ამ პერიოდში, ესპანეთის მეფე უკვე იყო ჩართული დაპირისპირებაში პროტესტანტ ჰოლანდიელებთან(ნიდერლანდების რევოლუცია).

ესპანეთის მეფემ და რომის პაპმა ანრი III-ს მოსთხოვეს საფრანგეთში პროტესტანტობის აკრძალვა და ანრი ნავარელის უფლებების გაუქმება საფრანგეთის ტახტზე. თავის მხრივ, სამეფო მემკვიდრეობიდან ჩამოშორების მიზნით, პაპმა სიქსტუს V-მ 1585 წლის სექტემბერში ეკლესიიდან განკვეთილად გამოაცხადა ანრი ბურბონი და მისი ბიძაშვილი გენერალი კონდე.

 ქრონოლოგია 

 1585 
ომის საწყის ეტაპზე როიალისტები და კათოლიკური ლიგა არასტაბილური მოკავშირები იყვნენ ჰუგენოტების წინააღმდეგ ერთობლივად ბრძოლისთვის. კათოლიკეთა არმიის ერთ-ერთი მეთაური იყო ფილიპ-ემანუელი, მერკურის ჰერცოგი. ის 1585, 1587 და 1588 წლებში აწარმოებდა საბრძოლო მოქმედებებს პროტესტანტების წინააღმდეგ, მაგრამ არაერთხელ დამარცხდა და იძულებული გახდა გაქცეულიყო, მას მეტსახელად "duc de Recule" ("უკან დახევის ჰერცოგი") შეარქვეს.

სამხედრო დაპირისპირების დაწყების პირველ ფაზაში ფილიპ-ემანუელი შეიჭრა პუატუში, მას მოუწია ბრძოლა ანრის, კონდეს პრინცის წინააღმდეგ. კონდემ აიძულა იგი უკან დაეხია მდინარე ლუარის გადაღმა. ფილიპ ემანუელის მეომრების ერთი ნაწილი ტყვედ ჩავარდა, კათოლიკეებმა დაკარგეს დიდი რაოდენობის სამხედრო ნადავლიც. 

1585 წლის ოქტომბერში, პრინცმა კონდემ გააგრძელა სამხედრო მოქმედებები, მაგრამ წარუმატებლად, მისი პროტესტანტული არმია დაბნეული და არაორგანიზებული იყო. მეომრები ხშირად გარბოდნენ ბრძოლის ველიდან. კონდეს არმია ფაქტიურად დაიშალა. 

 1586 
მინი|200|ანრი III ვალუა
1586 წლის დასაწყისში, ანრი ნავარელის ძალები ბევრად ჩამორჩებოდა მისი მოწინააღმდეგეების შესაძლებლობებს. ის ცდილობდა გაეძლიერებინა თავისი პოზიციები, დროის მოკლე მონაკვეთში შეექმნა ორგანიზებული ჯარი და თავიდან აეცილებინა დიდი შეტაკებები. 1586 წლის თებერვალში, მისმა თანამებრძოლმა,  კონდეს პრინცმა დაიკავა ლა როშელი, კუნძული ოლერონი და გადააქცია ისინი ჰუგენოტების დასაყრდენებად. 1586 წლის აპრილის დასაწყისში, კათოლიკეები თავს დაესხნენ ლა-როშელს, 5000 კაციანი არმიით, მაგრამ პროტესტანტმა დამცველებმა მათ უკან დახევა აიძულეს. მორიგი დაპირისპირება ისევ კონდეს პრინცის გამარჯვებით დასრულდა. 1586 წლის ბოლოს, მოწინააღმდეგეები შეეცადნენ ლა-როშელამდე მისასვლელი გზებისა და ახლომდებარე სტრატეგიული ადგილების დაკავებას, ჰუგენოტებისთვის მომარაგებისა და გადაადგილების პრობლემების შესაქმნელად, მაგრამ ეს კამპანიაც მარცხით დამთავრდა. 

არსებული წარუმატებლობების ფონზე, კათოლიკურმა მხარემ გადაწყვიტა მოლაპარაკებების დაწყება. ანრი ბურბონი შეჰპირდა საფრანგეთის მეფე ანრი III-ს, რომ აუცილებლად მოისმენდა მისი ელჩების წინადადებას ზავის საკითხებთან დაკავშირებით. თუმცა, მხარეები საბოლოო შეთანხმებამდე ვერ მივიდნენ.

 1587 
მინი|200|ანრი I დე გიზი
1587 წლის პირველ ნახევარში უპირატესობას, ძირითადად, კათოლიკური ბანაკი ფლობდა. ომის ამ ეტაპზე დაპირისპირებაში ჩართვა გადაწყვიტეს შვეიცარიულმა და გერმანულმა არმიებმა. 1587 წლის 19 აგვისტოს გამართულ კუტრასის ბრძოლაში ანრი IV-მ და ჰუგენოტებმა მოახერხეს გამარჯვება. აღსანიშნავია, რომ ეს იყო ჰუგენოტების მიერ ბრძოლის ველზე მოპოვებული პირველი გამარჯვება.

შვეიცარიელთა მოტივი ბრძოლაში ჩართვისთვის თავად ანრი III-ის დაცვა იყო, თუმცა საფრანგეთის მეფემ საჭიროდ არ მიიჩნია მათი მონაწილეობა ომში. რაც შეეხება გერმანელთა მიზანს, მათი სურვილი ანრი გიზის წინააღმდეგ გამოსვლა და ჰუგენოტების დახმარება იყო, თუმცა 1587 წლის 26 ოქტომბერს გამართულ ვიმორის ბრძოლაში გერმანელები დამარცხდნენ.

 1588 
პარიზში გერმანელი და შვეიცარიელი პროტესტანტების მოგერიების დიდება გიზის ჰერცოგს ჩაეწერა. მეფის ქმედებებს ზიზღით უყურებდნენ. მათ ეგონათ, რომ მეფემ შვეიცარიელები შემოსასვლელად მოიწვია, გადაუხადა მოსვლისთვის და ისევ უკან გაუშვა. მეფე, რომელმაც მართლაც შეასრულა გადამწყვეტი როლი ლაშქრობაში და ელოდა, რომ ამისთვის პატივისცემას მიიღებდა, გაოგნებული იყო იმით, რომ საზოგადოება    ასე იყო განწყობილი მის წინააღმდეგ. კათოლიკურმა ლიგამ კარგად გამოიყენა თავისი მქადაგებლები. ამასობაში ნორმანდიის და პიკარდიის მთავრობები გათავისუფლდა ჯოიუზისა და კონდეს გარდაცვალების გამო. გიზი თავისთვის ნორმანდიას ითხოვდა, ხოლო პიკარდია თავისი ნათესავი აუმალესთვის. მეფემ ორივე თხოვნა უარყო. კათოლიკური ლიგა მობილიზებული იყო ამ პროვინციებში სამეფო დანიშნულების წინააღმდეგ წინააღმდეგობის გაწევისთვის. მაისს დედაქალაქში შესვლა აეკრძალა. გიზმა უგულებელყო აკრძალვა და შევიდა პარიზში.რანკე, ლეოპოლდი.Civil wars and monarchy in France, გვ. 359–367 ჩვეულ ვითარებაში ეს მას სიცოცხლის ფასად დაუჯდებოდა, მაგრამ ჰერცოგი პოპულარული იყო მასებში. გარდა ამისა, ბარიკადების დღის შემდეგ, აჯანყება, რომელიც ნაწილობრივ დაგეგმილი იყო ესპანელი დიპლომატის ბერნარდინო დე მენდოზას მიერ, მეფემ გადაწყვიტა გაქცეულიყო ბლუაში.

1588 წელს ესპანური არმადას დამარცხების შემდეგ, მეფემ ინტრიგებისა და შეთქმულების ფონზე გამოიძახა გენერალური მემამულეები. ჰენრი დე   გიზი  გეგმავდა მეფის მოკვლას და ტახტის ხელში ჩაგდებას, მაგრამ მეფემ დაასწრო მცველებს გიზი მოაკვლევინა.

 1589 
მინი|317x317პქ|ჟასკუე კლემენსი კლავს ჰენრი III-ს
ღია ომი დაიწყო როიალისტებსა და კათოლიკურ ლიგას შორის. ლიგის ხელმძღვანელობა ჩარლზმა, მაიენის ჰერცოგმა, გიზის უმცროსმა ძმამ ჩაიბარა. იმ მომენტში ჩანდა, რომ ჰენრი III ვერ გაუძლო თავის მტრებს. მისი ძალაუფლება ფაქტობრივად შემოიფარგლებოდა ბლუისით, ტურებითა და მიმდებარე რაიონებით. ამ ბნელ დროს საფრანგეთის მეფემ საბოლოოდ მიაღწია თავის ბიძაშვილს და მემკვიდრეს, ნავარის მეფეს. ჰენრი III-მ განაცხადა, რომ აღარ დაუშვებდა პროტესტანტებს ეწოდოს ერეტიკოსები, პროტესტანტებმა კი გააცოცხლეს სამეფო და ღვთაებრივი უფლებების მკაცრი პრინციპები. როგორც მეორე მხრივ მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ულტრაკათოლიკური და ანტი-როიალისტური დოქტრინები, ასევე ორი მეფის მხარეზე გაერთიანდა ტოლერანტობისა და როიალიზმის პრინციპები. ჰენრი III დახმარებას სთხოვდა შვეიცარიელებს, რომლებიც მზად იყვნენ შეერთებოდნენ მის საქმეს. კათოლიკე როიალისტები გამოცოცხლდნენ თავიანთ ერთგულებაში. პონტუაზე მეფემ თავი დაინახა 40 000 კაცის სათავეში. მისმა ახლად აღდგენილმა ძალამ შესაძლოა მას შთააგონა დიდი დიზაინით ის აპირებდა პარიზის აღებას, რათა ერთხელ და სამუდამოდ მოეღო ლიგის ძალაუფლებისთვის ბოლო. პარიზის დანებება მაცხოვრებლებსაც კი მოსალოდნელი მიაჩნდათ. ლიგის მქადაგებლებმა დააწესეს რეგიციდი, რათა შური ეძიათ გიზის მკვლელობაზე. ჟაკ კლემენტმა, ფანატიკურმა კათოლიკე ბერმა, მოკლა მეფე ჰენრი III სენ-კლუდში, 1589 წლის 

აგვისტოში.

ჰენრი III-ის გარდაცვალების შემდეგ კოალიცია დაიშალა. ბევრ კათოლიკე როიალისტს არ სურდა ემსახურა პროტესტანტ ჰენრი IV-ის კარზე და არმიამ პარიზიდან უკან დაიხია.
მინი|397x397პქ|ჰენრი IV

 შემდგომი პერიოდი 
გაზაფხულზე შემორჩენილი ანრი, ანრი ნავარელი (მოგვიანებით ჰენრი IV საფრანგეთი), დაბრუნდა ბრძოლის ველზე. მან მნიშვნელოვანი გამარჯვებები მოიპოვა ივრიში და არკესში და ალყა შემოარტყა პარიზს (მიუხედავად იმისა, რომ ის ბევრად აღემატებოდა), მაგრამ ესპანურმა არმიამ ალექსანდრე ფარნეზეს, პარმის ჰერცოგის მეთაურობით მოხსნა ალყა.

ჰენრიმ გადაწყვიტა, რომ შემდგომი ბრძოლა არ ირდა. 1593 წელს მან მიიღო კათოლიციზმი. პარიზის ხალხი დაღლილი იყო ომისგან და იმედგაცრუებული ლიგის ლიდერებით. მას პარიზის მოსახლეობა  სიხარულით მიესალმა.

საფრანგეთის რელიგიის ომები კიდევ რამდენიმე წელი გაგრძელდა, რადგან ლიგის თავდამსხმელები და ესპანეთის ჯარები განაგრძობდნენ წინააღმდეგობას საფრანგეთის     ერთიანობის დაშლისთვის. როგორც კი ეს საკითხი მოგვარდა, ახალი მეფე ჰენრი IV-ის მეფობის დროს დაიწყო ვაჭრობისა და მშვიდობის დრო, რომელიც საყოველთაოდ განიხილება როგორც ოქროს ხანა და ის რჩება საფრანგეთის ერთ-ერთ ყველაზე საყვარელ მეფედ.

 რესურსები ინტერნეტში 

 https://www.britannica.com/event/War-of-the-Three-Henrys
 https://www.oxfordreference.com
 https://europeanroyalhistory.wordpress.com-war-of-the-three-henries/

სქოლიო