შეიხ ჰეიდარის საფლავი

შეიხ ჰეიდარის საფლავი () — ხიზის რაიონის სოფელ თიხლში სეფევიეს ორდენის ერთ-ერთი ლიდერის შეიხ ჰეიდარი საფლავი

 ისტორია 
შეიხ ჰეიდარი, რომელიც დამარცხდა შირვანშაჰ ფარუხ იასართან ბრძოლაში, დაკრძალეს იმავე ადგილას, სადაც გარდაიცვალა. რუზბიჰან ფაზლულას ცნობით, ბრძოლა ორივე ლაშქარს შორის ელბრუსის (კავკასიონის) მთების ძირში გაიმართა. ვ.ფ. მინორისკის მიხედვით ელბრუსი შაჰდაღია. შეიხ ჰეიდარი 1488 წლის 9 ივლისს ბრძოლაში დამარცხდა, გმირულად დაიღუპა ბრძოლის ველზე და იქვე დაკრძალეს მისმა მიმდევრებმა. მისი მავზოლეუმი მდებარეობს ხიზის რაიონის სოფელ თიხლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 3-4 კმ-ში, ბეშბარმაღის მთის უკან. საფლავზე აღმოჩენილ ქვის ფილაზე სამსტრიქონიანი სპარსული წარწერა (1,21x0,67 მ) ამოტვიფრულია სულუსის ელემენტით. წარწერის პირველი სტრიქონი დაწერილია დიდი, მკაფიო საშლელი ხაზით, მეორე და მესამე სტრიქონებში სიტყვები 5-6 სტრიქონად არის დაწერილი, აწეული და ზედ გადატანილი მცირე საშლელი ხაზებით. ტექსტის თარგმანი ასეთია:

1.	„დიდი საფლავი არის ღვთის გზაზე მიმავალის წმინდა მოწამეობა, ჭეშმარიტების გზის მიმავალის, ბრძენი ყურანის რელიგიის შეიხი, ჭეშმარიტების მაძიებელი, შეიხ სულთან ჯუნეიდის ძე შეიხ სულთან ჰეიდარი.

2.	დაიღუპა ირანის შირვანის, რუმანის ომში (იგულისხმება აყ-ყოიუნლუს სახელმწიფო - მაშადიხანიმ ნემათი). (მავზოლეუმი) ათას ოცდათერთმეტ წლამდე ნანგრევებში იყო. სანდო იმამი ამირ ალ-მომინინი ალი იბნ აბუ თალიბი მივიდა თავის ნამდვილ მსახურთან შაჰ ისმაილთან, რათა გაეძლიერებინა საფლავის სიკაშკაშე და თქვა, რომ დიდი ხნის განმავლობაში ეს კურთხეული, დიდი საფლავი იყო მთა შირვანის მთებში.

3.	განკარგულება (გასცა) მისი გადარჩენა ამ ტანჯვითა და დამცირებით სავსე ორმოდან, გამოავლინოს იგი და ააშენოს შენობა მის საფლავზე. გადალახეს მთის ძირი, სადაც იმ მაღალი და ამაღლებული ჭაბუკის განძი იყო დამარხული, 50 კამათელი სიგანით (1 კამათელი 107 სმ - მ.ნ.) და ღრმად ჩავიდნენ. მათ აღმოაჩინეს უძველესი საფლავის ადგილი და თაყვანი სცეს მას. შაჰ საფი ბაჰადურ ხან ალ-ჰუსეინის მეფობის დროს ამ საფლავზე არსებული შენობა გარემონტდა და ხელახლა აღადგინეს. ამ დარგაში, რომელიც ანგელოზთა ზღურბლზე იყო, დიდი ხნის განმავლობაში მრავალი ადამიანი განიკურნა. რაჯაბის თვე ათას ორმოცდამეცხრე წელს.

წარწერის ტექსტში ცნობილია, რომ ერთ-ერთი სეფიანელი შეიხის შაჰ ისმაილ ხატაის მამა შეიხ ჰეიდარი „ფარულად იყო დაკრძალული შირვანის ერთ-ერთ მთაში და მისი საფლავი დიდხანს დარჩა მიმალული“. მოგვიანებით, ყიზილბაშების შირვანის მიდამოებში ლაშქრობების დროს შაჰ ისმაილ საფავიმ მამამისის, შეიხ ჰეიდარის საფლავი მოძებნა, მასზე მავზოლეუმი ააგო, მიმდევრების მიერ სოფელ თაქალისა და შიხლარს შეუტია და მავზოლეუმი წმინდა სალოცავად გამოაცხადა. ამჟამად სოფლების ნანგრევებია შემორჩენილი. მოგვიანებით სოფლის მოსახლეობამ დატოვა ეს ადგილი და გადავიდა სამრეწველო ცენტრებში.

შეიხ ჰეიდარის საფლავზე გამომცხვარი აგურით აგებული მავზოლეუმის შენობა ორი ოთახისგან შედგება, სახურავი ჩამონგრეულია. მოჩანს თაღოვანი სავარძლები, რომლებზეც გუმბათი იდგა და გუმბათის წრის ნაშთები. შენობის დეკორაციისას გამოყენებული იყო მწვანე, შავი, ყავისფერი და ლურჯი ფერის ფილები, რომელიც ნახიჩევან-მარაგას ხუროთმოძღვრების სკოლისთვის დამახასიათებელი სტილით იყო აგებული.

კატეგორია:აზერბაიჯანის არქიტექტურა