ლაგერთა

ლაგერთა — ლეგენდის თანახმად, ვიკინგების მმართველი და ფარ-ქალი იყო დღევანდელი ნორვეგიიდან და ცნობილი ვიკინგი რაგნარ ლოდბროკის ერთ დროს ცოლი. მისი ზღაპარი ჩაწერა მემატიანე საქსონ გრამატიკოსის მიერ XII საუკუნეში. ისტორიკოს ჯუდიტ ჯეშის თქმით, საქსოს ზღაპრები მეომარი ქალების შესახებ ძირითადად გამოგონილია. სხვა ისტორიკოსები წერდნენ, რომ მათ შეიძლება ჰქონდეთ საფუძველი ზღაპრებში სკანდინავიური ღვთაების თორგერდის შესახებ.

მისი სახელი, როგორც საქსოს მიერ ჩაწერილი, Lathgertha, სავარაუდოდ არის ძველი ნორვეგიული Hlaðgerðr ([ˈhlɑðˌɡerðz̠]; ასევე Hlathgerth) ლათინიზაცია. იგი ასევე ჩაწერილია როგორც ლაგერტა, ლაჯერთა, ლაჯერდა ან მსგავსი.

 ცხოვრება საქსო გრამატიკუსის ჩანაწერების მიხედვით 
ლაგერთას ზღაპარი ჩაწერილია ქრისტიანი ისტორიკოსის საქსო გრამატიკუსის XII საუკუნის დანიის ისტორიის ნაშრომში გესტა დანორუმის მეცხრე წიგნში. (Latin original) გესტას მიხედვით (¶ 9.4.1–9.4.11), ლაგერთას, როგორც მეომრის კარიერა დაიწყო, როდესაც შვედეთის მეფე ფრო შეიჭრა ნორვეგიაში და მოკლა ნორვეგიის მეფე სივარდი. ფრომ გარდაცვლილი მეფის ოჯახის ქალები ბორდელში შეასახლა საჯარო დამცირებისთვის. ამის გაგონებაზე რაგნარ ლოდბროკი ჯარით მივიდა ბაბუის სვარდის შურისძიების მიზნით. ბევრი ქალი, რომლებიც ფრომ შეურაცხყო, მამაკაცის ტანსაცმლით იბრძოდა რაგნარის მხარეზე. მათ შორის მთავარი და რაგნარის გამარჯვების გასაღები იყო ლაგერთა. საქსო ყვება:ლაჯერდა, გამოცდილი ამაზონი, რომელიც, მართალია, ქალწული იყო, მაგრამ მამაკაცის გამბედაობა ჰქონდა და წინ იბრძოდა ყველაზე მამაცთა შორის მხრებზე გადაშლილი თმებით. ყველა გაოცებული იყო მისი შეუდარებელი საქციელით, რადგან მის ზურგზე დაფრინავებული ლუქები ღალატობდა და წარმოსახავდა რომ ის ქალი იყო.

მისი გამბედაობით აღფრთოვანებული რაგნარი მას შორიდან ეგებებოდა. ლაგერთამ მოჩვენებითი ინტერესი გამოავლინა და რაგნარი ჩავიდა მისი ხელის საძებნელად და თანამგზავრებს სთხოვა დალოდებოდნენ გაულის ხეობაში. მას დაეჯახა დათვი და დიდი ძაღლი, რომელიც ლაგერტას ჰყავდა მისო სახლს დასაცავად, მაგრამ დათვი შუბით მოკლა და ძაღლი დაახრჩო. ასე მოიპოვა ლაგერტას ხელი. საქსოს ცნობით, რაგნარს ჰყავდა ვაჟი ფრიდლეიფი, ასევე ორი ქალიშვილი, რომელთა სახელები არ არის ჩაწერილი.

დანიაში სამოქალაქო ომში საბრძოლველად დაბრუნების შემდეგ, რაგნარი (რომელსაც, საქსოს თქმით, ჯერ კიდევ აღიზიანებდა, რომ ლაგერტა მხეცებს აყენებდა მის წინააღმდეგ) გაეყარა ლაგერტას, რათა დაქორწინებულიყო მეფე ჰერაუდის (Herrauðr) ქალიშვილზრ თორა ბორგარჰიორტზე (Þóra Borgarhjǫrtr). მან მრავალი თავგადასავალის შემდეგ მოიპოვა ახალი სიყვარულის ხელი, მაგრამ დანიაში დაბრუნების შემდეგ კვლავ სამოქალაქო ომი დაიწყო. რაგნარი გაიგზავნა ნორვეგიაში მხარდაჭერისთვის და ლაგერტა, რომელსაც ჯერ კიდევ უყვარდა იგი, მის დასახმარებლად 120 გემით მივიდა, საქსოს ცნობით. როდესაც ბრძოლის მწვერვალზე რაგნარის ვაჟი სივარდი დაიჭრა,ლაგერტამ კონტრშეტევით გადაარჩინა რაგნარს დღე:
ლაჯერდას, რომელსაც შეუდარებელი სული ჰქონდა, თუმცა დახვეწილი ჩარჩო, თავისი ბრწყინვალე სიმამაცით ფარავდა ჯარისკაცების რხევისკენ მიდრეკილებას. რადგან მან გაიარა და გაფრინდა მტრის უკანა მხარეს, გაუფრთხილებლად აიყვანა ისინი და ამგვარად აქცია მისი მეგობრების პანიკა მტრის ბანაკად.

ნორვეგიაში დაბრუნების შემდეგ, მან იჩხუბა ქმართან და მოკლა ის შუბის პირით. საქსო ასკვნის, რომ მან შემდეგ "მიითვისა მთელი მისი სახელი და სუვერენიტეტი, რადგან ამ ყველაზე თავხედურ ქალს უფრო სასიამოვნოდ მიაჩნდა ქმრის გარეშე მმართველობა, ვიდრე ტახტის გაზიარება მასთან".

 სტიპენდია 
 საქსოს წყაროები 
ჯუდიტ ჯეშის თქმით, საქსოს გესტას პირველ ცხრა წიგნში ზღაპრების მდიდარი მრავალფეროვნება, რომელიც მოიცავს ლაგერთას ზღაპარს, „საერთოდ განიხილება, როგორც დიდწილად გამოგონილი“. ამ ზღაპრებში რამდენიმე მეომარი ქალის გამოსახულებისას, საქსომ გამოიყენა კლასიკური ანტიკურობის ლეგენდა ამაზონების შესახებ, მაგრამ ასევე ძველსკანდინავიური (განსაკუთრებით ისლანდიური) წყაროები, რომლებიც მკაფიოდ არ არის იდენტიფიცირებული.  საქსოს მიერ ქალი მეომრების გამოსახვა ასევე შეფერილია მიზოგინიით: იმდროინდელი ეკლესიის უმეტესობის მსგავსად, საქსო ქალებს მხოლოდ სექსუალურ არსებებად თვლიდა. მისთვის ვიკინგები, რომლებმაც უარი თქვეს ამ როლზე, წარმოადგენდნენ არეულობის მაგალითს ძველ წარმართულ დანიაში, რომელიც მოგვიანებით განკურნა ეკლესიამ და სტაბილურმა მონარქიამ. 

ქალი, სახელად Hlaðgerðr, რომელიც მართავს Hlaðeyjar-ს, ასევე ჩნდება VI საუკუნის  მეფის ჰალფდანის საგებში. იგი აძლევს მას ოც ხომალდს, რათა დაეხმაროს მისი მტრების დამარცხებაში. ჰილდა ელის დევიდსონი, გესტას შესახებ თავის კომენტარში, ასევე აღნიშნავს ლიტერატურაში არსებულ წინადადებებს იმის შესახებ, რომ ეს სახელი გამოიყენებოდა ფრანკების მიერ, მაგალითად, ლუიტგარდი ვერმანდოელის მიერ (დაახლოებით 914-978), და რომ ლაგერთას ზღაპარი შეიძლება წარმოშობილიყო ფრანკთა ტრადიციიდან.

როდესაც საქსო აღწერს ლაგერთას, როგორც "მფრინავი" (circumvolare) მტრის უკანა მხარეს, ის ანიჭებს მას ფრენის ძალას, ჯეშის მიხედვით, რაც მიუთითებს ნათესაობაზე ვალკირებთან.Jesch, 179. ზღაპარი განსაკუთრებით იხსენებს კარას, ჰელგი ჰადინჯასკატის ვალკირიის მოყვარულს, რომელიც ბრძოლაში გედის სახით დაფრინავს ჰელგის ზემოთ და მის მხარდასაჭერად შელოცვებს აკეთებს.Davidson, 154.

 იდენტურობა თორგერდთან 
დევიდსონი შესაძლებლად მიიჩნევს, ნორა კ. ჩადვიკის აზრს, მან მიიჩნია ძალიან სავარაუდოდ , რომ ლაგერტა იდენტურია თორგერდის (Þorgerðr Hölgabrúðr), ქალღმერთის, რომელიც ასახულია რამდენიმე ისტორიაში.

თორგერდს თაყვანს სცემდა და ზოგჯერ ამბობენ, რომ დაქორწინდა ნორვეგიის მმართველ ჰაკონ სიგურდსონზე (დაახლოებით 937–995), რომელიც ცხოვრობდა ჰლაიირში (ლადე). ეს შეიძლება იყოს სახელი Hlaðgerðr. გაულარდალი, გაულის ველი, სადაც ლაგერთა ცხოვრობდა საქსოს მიხედვით, ახლოს მდებარეობს და იყო თორგერდის კულტის ცენტრი. ასევე, სნორი სტურლუსონის თანახმად, ეს იყო ჰაკონის ცოლის თორას საცხოვრებელი.Davidson, 152. და ბოლოს, ლაგერთას აღწერა, რომელიც რაგნარის დასახმარებლად ფრიალო თმით მოვიდა, ჰგავს იმას, თუ როგორ აღწერს ფლატეიჯარბოკი თორგერდს და მის დას ირპას ჰაკონის დახმარებისას.

 პორტრეტები მხატვრულ ლიტერატურაში 
კრისტენ პრამის ისტორიული დრამა ლაგერტა (1789) ეფუძნება საქსოს ცნობას.

ქორეოგრაფმა ვინჩენცო გალეოტიმ თავისი ბალეტი Lagertha (1801), პირველი ბალეტი ნორდიული თემით, პრამის ნამუშევრებზე დააფუძნა. კლაუს შალის მუსიკაზე დადგმული ბალეტი მნიშვნელოვანი წარმატება იყო გალეოტის სამეფო თეატრისთვის. იგი ჩაფიქრებული იყო როგორც Gesamtkunstwerk, რომელიც აერთიანებს სიმღერას, პანტომიმას, ცეკვას და თავდაპირველად დიალოგ ნაწილებს.

სულ ახლახან, ლაგერთას როლი ითამაშა კეტრინ ვინნიკმა 2013 წლის სერიალ ვიკინგებში, იგი ერთ-ერთი მთავარი გმირია. ფართოდ დაფუძნებული საქსოს ანგარიშზე, სერიალი ასახავს მას, როგორც ფარ-ქალს და როგორც რაგნარის პირველ ცოლს, რომელიც მოგვიანებით მართავს როგორც დედოფალი.

სქოლიო

კატეგორია:ვიკინგები