დიდი წარმართული ჯარი

დიდი წარმართული ჯარი — ასევე ცნობილი როგორც დიადი ვიკინგების არმია,Hadley. "The Winter Camp of the Viking Great Army, AD 872–3, Torksey, Lincolnshire", Antiquaries Journal. 96, pp. 23–67 სკანდინაივიელი მეომრების კოალიცია, რომლებიც შეიჭრნენ ინგლისში, ახ.წ 865 წელს. VIII საუკუნის ბოლოდან ვიკინგები შეტევებს ახორციელებდნენ სიმდიდრის ცენტრებზე, როგორიცაა მონასტრები. დიდი წარმართლი ჯარი გაცილებით დიდი იყო და მიზნად ისახავდა ოთხი სამეფოს: უესექსის სამეფოს, აღმოსავლეთ ინგლისის, მერსიისა და ნორთუმბრიის ოკუპაციასა და დაპყრობას.

სახელწოდება დიდი წარმართული ჯარი მომდინარეობს ანგლო-საქსური ქრონიკიდან. ძალებს ხელმძღვანელობდნენ ნახევრად ლეგენდარული რაგნარ ლოდბროკის ხუთი ვაჟიდან სამი: ჰალფდანი, ივარ უძვლო და უბა.მის რაოდენობაზე წყაროები არაა შემორჩენილი თუმცა აღწერილია მისი ტიპის ყველაზე დიდ ძალებს შორის.

თავდაპირველად ისინი მივიდნენ აღმოსავლეთ ანგლიაში, სადაც ისინი მეფემ ცხენებით მოამარაგა, მშვიდობის სანაცვლოდ. 865-66 წლებში მათ გაატარეს ზამთარი თეტფორდში სანამ ჩრდილოეთისკენ გაემართნენ იორკის დასაპყრობად 866 წლის ნოემბერში. იორკი დაარსდა როგორც რომაული ლეგიონერების ციხე ებორაკუმი და აღორძინდა როგორც ანგლო-საქსონური სავაჭრო პორტი.

867 წლის განმავლობაში ჯარი ღრმად შევიდა მერსიაში და ზამთარი ნოტინგემში გაატარა. მერსიელები დათანხმდნენ ვიკინგების არმიას, რომელიც დაბრუნდა 868-69 წლების ზამთრისთვის. 869 წელს არმია დაბრუნდა აღმოსავლეთ ინგლისში, დაიპყრო იგი და მოკლა მისი მეფე. ჯარი გადავიდა ზამთრის კვარტლებში ტეტფორდში.

871 წელს ვიკინგებმა გადაინაცვლეს უესექსში, სადაც ალფრედ დიდმა მათ გადაუხადა წასვლისთვის. 871-72 წლებში არმია ლონდონისკენ გაემართა გამოსაზამთრებლად. მომდევნო კამპანიის სეზონზე თავდაპირველად არმიამ იორკში გადაინაცვლა, სადაც შეკრიბა გამმაგრებელი ძალა. ეს ძალა აწარმოებდა კამპანიას ჩრდილო-აღმოსავლეთ მერსიაში, რის შემდეგაც მან ზამთარი გაატარა ტორქსეში, ჰამბერთან ახლოს ტრენტზე. მომდევნო კამპანიის სეზონმა მერსიის დიდი ნაწილი დაიმორჩილა. ბურგრედი, მერსიის მეფე გაიქცა საზღვარგარეთ და კოელვულფი, რომელიც ანგლო-საქსონურ ქრონიკაში აღწერილია, როგორც „სულელი მეფის თეგნი“ მის ადგილზე დააყენეს. არმიამ შემდეგი ზამთარი გაატარა რეპტონში, რის შემდეგაც, ჯარი როგორც ჩანს, გაიყო. ერთი ნაწილი დაბრუნდა ნორთუმბრიაში და იქ დასახლდა, ხოლო მეორე უესექსში შეჭრისკენ იყო მიმართული.

ამ დროისთვის მხოლოდ უესექსის სამეფო არ იყო დაპყრობილი. 878 წლის მაისში ალფრედ დიდმა დაამარცხა ვიკინგები ედინგტონის ბრძოლაში და დაიდო ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც ვიკინგებს შეეძლოთ დაეტოვებინათ კონტროლი ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ინგლისის დიდ ნაწილზე.

ანგლო-საქსურ ქრონიკაში არის ნახსენები ამ შემოსევის მიზეზის შესახებ, შესაძლოა იმიტომ რომ ვიკინგების შემოტევები საკმაოდ ხშირი იყო იმ პერიოდში. მეორე მხრივ ,,რაგნარის შვილების ზღაპარი"აღნიშნავს რომ დიდი წარმართების არმიის მიერ ინგლსში შეჭრა მიზნად ისახავდა შურისძიებას რაგნარ ლოდბროკის, შვედეთისა და დანიის ლეგენდარული მმართველის სიკვდილისათვის. როგორც ვიკინგების საგაში ამბობენ რაგნარმა ჩაატარა დარბევა ნორთუმბრიაში მეფე ელას მეფობის დროს. ვიკინგები დამარცხდნენ და რაგნარი ტყვედ ჩაიგდეს ნორთუმბრიელებმა. ელამ კი იგი სიკვდილით დასაჯა, მან რაგნარი შხამიანი გველებით სავსე ორმოში ჩააგდო. როდესაც რაგნარის შვილებმა მამამისის სიკვდილის შესახებ გაიგეს, გადაწყვიტეს მისთვის შური ეძიათ.Kane. History of the Vikings and Norse Culture. pp. 72- 74  Jones. A History of the Vikings, pp. 218–219

 დასაწყისი 
ვიკინგების თავდასხმები ინგლსში VIII საუკუნის ბოლოს დაიწყო, ძირითადად მონასტრებზე.Sawyer. The Oxford Illustrated History of Vikings. pp. 2–3 ანგლო-საქსური ქრონიკების ჩანაწერი 787 წელს იუწყება ვიკინგებთან პირველი დაპირისპირების შესახებ ინგლისში.Giles Tr., J.A, ed. Six Old English Chronicles: Æthelweard's Chronicle. p. 19

ამავე წელს მეფე ბერტრიკმა ცოლად შეირთო ეადბურგა, მეფე ოფფას ასული. მის დღეებში პირველად გამოვიდა სამი ხომალდი ჰერეტა-ლენდიიდან (დანია). მაშინ რივი მივიდა მათთან და უნდოდა ისინი მეფის ქალაქში წაეყვანა, რადგან არ იცოდა ისინი ვინ იყვნენ, სტუმრებმა კი ის მოკლეს. ეს იყო პირველი დანიელების გემები, რომლებიც ეძებდნენ ინგლისელების მიწას. ეს ინციდენტი განიხილება როგორც პირველი თავდასხმა ინგლისზე.Forte et al. Viking Empires. p. 125ატელვერდის ქრონიკებს აქვს მოვლენების ოდნავ განსხვავებული ვერსია, სადაც ნათქვამია რომ, რივი ესაუბრებოდა სტუმრებს ავტორიტეტული ტონით და ამიტომაც მოკლეს იგი. ამ ჰერეტა-ლანდიერების დანიელებად დასახელება გარკვეულწილად პრობლემურია. სარა მარია პონს-სანცი ამბობს სკანდინავიური სესხების ანალიზში ლინდისფარნის სახარებაშა ალდრედიანის გლოსებში, რომ ისინი იყვნენ კაცები იუტლანდიის ჰარტესისელიდან(ჰარდისელი), ასე რომ ისინი იყვნენ ან დანიიდან ან ნორვეგიის ჰორთალანდიდან, ბოლო შემთხვევაში სიტყვა ,,დანიური" ეხება ყველა სკანდინავიელს.

პირველი მონასტერი რომელიც მათ დაარბიეს იყო 793 წელს, ლინდისფარნში, ჩრდილო აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ანგლო-საქსურ ქრონიკებში სკანდინავიელები აღწერილები იყვნენ როგორც „წარმართი კაცები“.ASC 793 – English translation at Project Gutenberg. Retrieved 16 January 2013 მონასტრები და მინისტრთა ეკლესიები პოპულარული სამიზნეები იყვნენ, რადგან ისინი მდიდრები იყვნენ და ჰქონდათ ადვილად გადასატანი ძვირფასი ნივთები.Starkey. The Monarchy of England, Vol. 1. p. 51 840 წელს ანგლო-საქსურ ქრონიკაში ნათქვამია რომ ეთელვულფი დამარცხდა კარჰემპტონში, სომერსეტი, მას შემდეგ რაც ვიკინგების 35 გემი თავს დაესხა ამ მხარეს.ASC 840 – English translation at Project Gutenberg. Retrieved 18 January 2013 სენტ ბერნიტის ანალები ასევე იტყობინებიან მომხდარის შესახებ, სადაც ნათქვამია: ჩრდილოელებმა დაიწყეს დიდი შეტევა, სამ დღეში მათ გაიმარჯვეს, ისინი ძარცვავდნენ, არბევდნენ, კლავდნენ და აკონტროლებდნენ მიწას.

ამის მიუხედავად ეთელვულფმა გარკვეული წარმატება მოიპოვა ვიკინგების წინააღმდეგ, ანგლო-საქსური ქრონიკა იუწყება, რომ მისი მეფობის პერიოდში, ელდორმენებმა თავიანთი შტაბის კაცებთან ერთად გამარჯვებები მოიპოვეს.Janet L. Nelson, ‘Æthelwulf (d. 858)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 accessed 18 Jan 2013 თუმცა, ინგლისის დარბევა გაგრძელდა და შეჩერდა 860-იან წლებამდე, როდესაც დარბევის ნაცვლად ვიკინგებმა შეცვალეს ტაქტიკა და გაგზავნეს დიდი ჯარი ინგლისში შესაჭრელად, ეს არმია აღწერილი იყო ანგლო-საქსების მიერ, როგორც „დიდი წარმართთა არმია“.ASC 865 – English translation at Project Gutenberg. Retrieved 16 January 2013Oliver. Vikings: A History. p. 169 – in 865 the Anglo Saxon Chronicle made mention of it ... Great Army mycel here..Great Heathen Army mycel heathen hereThe Anglo-Saxon Chronicle. Manuscript B: Cotton Tiberius A.vi . Retrieved 20 August 2013. The entry for 867 refers to the Great Heathen Army as mycel hæþen here

 წარმართთა არმიის რაოდენობა 

ისტორიკოსები გვაწვდიან სხვადასხვა შეფასებებს, წარმართთა არმიის რაოდენობაზე.Richard Abels. "Alfred the Great, the micel hæðen here and the Viking threat" in Timothy Reuter. Alfred the Great. pp. 266–267 მინიმალისტური მეცნიერების, როგორიცაა პიტ სოიერი, ამბობდნენ რომ არმია შედარებით პატარა იყო ვიდრე ტრადიციულად ფიქრობდნენ.Sawyer. The Age of Vikings. pp. 124–125See Hashall's Warfare and Society in the Barbarian West 450–900 Chapter 6 for a discussion on the size of medieval armies სოიერი აღნიშნავს, რომ 865 წლის ანგლო-საქსური ქრონიკა ვიკინგების ძალას მოიხსენიებდა, როგორც წარმართთა არმია ან ძველ ინგლისურად "hæþen here".

ვესექსის მეფე ინეს კანონის კოდექსი, რომელიც გამოიცა დაახლოებით 694 წელს, გვაწვდის განმარტებას (გამოითქმის /heːre/), როგორც „შემოჭრილი არმია ან დარბევის მხარე, რომელიც შეიცავს ოცდათხუთმეტზე მეტ კაცს“, რითაც განასხვავებს დამპყრობლის ტერმინს. ვიკინგების არმია და ანგლო-საქსური არმია, მოიხსენიებოდა როგორც „fyrd“.Attenborough. The laws of the earliest English kings. pp. 40–41  – "We use the term thieves if the number of men does not exceed seven. A band of marauders for a number between seven and thirty five. Anything beyond that is a raid'."მწიგნობარებმა, რომლებმაც დაწერეს ანგლო-საქსონური ქრონიკა, იყენებდნენ ტერმინს ვიკინგების ძალების აღსაწერად. ისტორიკოსი რიჩარდ აბელსი ვარაუდობს, რომ ეს იყო ვიკინგების ომის ბანდების განსხვავება სახელმწიფოს ან გვირგვინის მიერ ორგანიზებული სამხედრო ძალებისგან. X საუკუნის ბოლოს და XI საუკუნის დასაწყისში, აქ უფრო ზოგადად გამოიყენებოდა, როგორც ტერმინი არმიისთვის, იქნებოდნენ ესენი ვიკინგები თუ არა.

სოიერმა შეადგინა ვიკინგების გემების ცხრილი, როგორც ეს დოკუმენტირებულია ანგლო-საქსურ ქრონიკაში და ვარაუდობს, რომ თითოეულ ვიკინგების გემს შეეძლო გადაეყვანა არაუმეტეს 32 კაცი, რაც მის დასკვნამდე მივიდა, რომ ჯარი შედგებოდა არაუმეტეს 1000 კაცისაგან. სხვა მეცნიერები ჯარს უფრო დიდად აფასებს. მაგალითად, ლორენტ მაზეტ-ჰარჰოფი შენიშნავს, რომ ათასობით ადამიანი მონაწილეობდა სენას ტერიტორიაზე შემოსევებში. მაზეტ-ჰარჰოფი აღიარებს, რომ სამხედრო ბაზები, რომლებიც იტევდნენ ამ დიდ არმიებს, ჯერ კიდევ არ არის აღმოჩენილი.Laurent Mazet-Harhoff. The Incursion of the Vikings into the natural and cultural landscape of upper Normandy in Iben Skibsted Klæsøe, Viking Trade and Settlement in Western Europe, p. 87Bernard Bachrach, Charlemagne's Early Campaigns (768–777): A Diplomatic and Military Analysis. (Volume 82 of History of Warfare) BRILL, 2013. , p. 77 გაი ჰალსალი იტყობინება, რომ 1990-იან წლებში რამდენიმე ისტორიკოსი ვარაუდობდა, რომ დიდი წარმართთა არმია დათვლილი იქნებოდა დაბალ ათასობით და აღიარებდა, რომ „ჯერ კიდევ ბევრია სადებატო“.

არმია სავარაუდოდ განვითარდა საფრანგეთის კამპანიებიდან, სადაც იმპერატორსა და მის ვაჟებს შორის იყო განსხვავებული მოსაზრებები. ერთ-ერთი ვაჟი ემხრობოდა ვიკინგების ფლოტის მხარდაჭერას.Sawyer. The Oxford Illustrated History of Vikings, pp. 9–11 and pp. 53–54 ომის დამთავრების შემდგომ ვიკინგებმა აღმოაჩინეს, რომ მონასტრები და ქალაქები, რომლებიც მდებარეობდა სანაოსნო მდინარეებზე, დაუცველი იყო თავდასხმისგან. 845 წელს პარიზი დარბევას ვიკინგებისთვის დიდი რაოდენობის ვერცხლის გადახდით გადაურჩა. მდიდარი ნადავლის შესაძლებლობამ ამ მხარეში სხვა ვიკინგები მიიზიდა და ათწლეულის ბოლოს დასავლეთ ფრანკიის ყველა მთავარ მდინარეში ვიკინგების გემები პატრულირებდნენ. 862 წელს დასავლეთ ფრანკების მეფემ გაამაგრა მისი ქალაქები და მდინარეები, რის გამოც ვიკინგებს უჭირდათ თარეში. მდინარეების ქვედა დინება და სანაპირო რაიონები ძირითადად დაუცველი დარჩა. მას შემდეგ, რაც ფრანკთა სახელმწიფოში გართულდა დარბევები ვიკინგებმის ყურადღება ინგლისზე გადაერთო.

 ინგლისში შეჭრა 
ვიკინგების ლიდერები ხშირად უერთდებოდნენ ერთმანეთს, ორმხრივი სარგებლობისთვის და შემდეგ იშლებოდნენ წარმატების მიღწევის შემდეგ. ვიკინგებიდან რამდენიმე ლიდერი, რომლებიც აქტიურობდნენ ფრანკიასა და ფრიზიაში, შეუერთდნენ ძალებს ანგლო-საქსური ინგლისის შემადგენელი ოთხი სამეფოს დასაპყრობად. კომპოზიციური ძალები სავარაუდოდ შეიცავდა ელემენტებს დანიიდან, ნორვეგიიდან, შვედეთიდან და ირლანდიიდან, ისევე როგორც მათ, ვინც იბრძოდა კონტინენტზე. ანგლო-საქსონი ისტორიკოსი ეტელვერდი თავის ქრონიკაში ძალიან სპეციფიკური იყო და თქვა, რომ „ვიკინგ ტირანის ივარ უძვლოს ფლოტები ინგლისში დაეშვნენ ჩრდილოეთიდან“.Æthelweard. Æthelweard's Chronicle. Bk. 4. Ch. 2

ვიკინგები მეფე ეტელვულფის წინააღმდეგ დამარცხდნენ 851 წელს, ამიტომ გადაწყვიტეს წასულიყვნენ ჩრდილოეთით, აღმოსავლეთ ანგლიაში.Brøndsted. The Vikings, pp. 52–53 ლეგენდა ამბობს, რომ გაერთიანებულ არმიას ხელმძღვანელობდა რაგნარ ლოდბროკის სამი ვაჟი: ჰალფდან რაგნარსონი, ივარ უძვლო (ჰინგვარი) და უბბა. სკანდინავიური საგები სამი ძმის შემოსევას განიხილავენ, როგორც პასუხს მამის გარდაცვალებაზე 865 წელს ნორთუმბრიის მეფის ელას ხელში, მაგრამ ამ პრეტენზიის ისტორიულობა გაურკვეველია.Munch. Norse Mythology: Ragnar Lodbrok and His Sons, pp. 245–251Jones. A History of the Vikings, pp. 218–219

 შეჭრის დასაწყისი, 865 
865 წლის ბოლოს ვიკინგების არმია დაბანაკდა კუნძულ ტანეტში, და დაპირდა კენტ დანგელდი ხალხს მშვიდობის სანაცვლოდ. მიუხედავად ამისა, ვიკინგები არ დაემორჩილნენ ამ შეთანხმებას და განაგრძეს აურზაური აღმოსავლეთ კენტში. The Anglo-Saxon Chronicle

ვიკინგებმა აღმოსავლეთ ინგლისი გამოიყენეს, როგორც თავდასხმის საწყისი წერტილი. აღმოსავლეთ ანგლიელებმა დამპყრობლებთან მშვიდობა დაამყარეს მათი ცხენებით.Ridyard. The Royal Saints of Anglo-Saxon England, p. 65 ვიკინგები ზამთარში დარჩნენ აღმოსავლეთ ანგლიაში, სანამ 866 წლის ბოლოს გაემგზავრებოდნენ ნორთუმბრიაში და დამკვიდრდებოდნენ იორკში. 867 წელს ნორთუმბრიელებმა გადაიხადეს დანეგელდი და ვიკინგების არმიამ დანიშნა მარიონეტული ლიდერი ნორთუმბრიაში, სანამ გაემგზავრებოდა მერსიის სამეფოში, სადაც 867 წელს აიღეს ნოტინგემი. მერსიის მეფემ დახმარება სთხოვა უესექსის მეფეს ვიკინგების წინააღმდეგ. ვესექსისა და მერსიის გაერთიანებულმა არმიამ ალყა შემოარტყა ქალაქ ნოტინგემს მკაფიო შედეგის გარეშე, ამიტომ მერსიელებმა გადაწყვიტეს ვიკინგებისთვის გადახდა. 868 წლის შემოდგომაზე და გამოზამთრდნენ იორკში, იქ დარჩნენ 869 წლის უმეტესი ნაწილი. ისინი დაბრუნდნენ აღმოსავლეთ ინგლისში და 869–70 წლების ზამთარი გაატარეს თეტფორდში. თეტფორდში ყოფნისას მათ თავს დაესხა ედმუნდი, აღმოსავლეთ ინგლისის მეფე, რომელთანაც სამშვიდობო შეთანხმება არ გააფორმეს. ვიკინგების არმიამ გაიმარჯვა ამ ბრძოლებში და ედმუნდი ტყვედ ჩავარდა, შესაძლოა აწამეს და მოკლეს. მოგვიანებით იგი ცნობილი გახდა როგორც ედმუნდ მოწამე.Keynes/ Lapidge. Alfred the Great, pp.16–17

871 წელს სკანდინავიიდან ჩამოვიდა ზაფხულის დიდი არმია ბაგსეკგი მეთაურობით. ვიკინგების გაძლიერებულმა არმიამ ყურადღება მიაპყრო უესექსს, მაგრამ დასავლეთ საქსონებმა, მეფე ეთელრედის ძმის ალფრედის მეთაურობით, დაამარცხეს ისინი 871 წლის 8 იანვარს ეშდაუნის ბრძოლაში და ამ პროცესში მოკლეს ბაგსეკგი. სამი თვის შემდეგ, ეთელრედი გარდაიცვალა და მისი ადგილი დაიკავა ალფრედმა (მოგვიანებით ცნობილი როგორც ალფრედ დიდი), რომელმაც მოისყიდა ვიკინგები დროის მოსაპოვებლად. 871–72 წლებში დიდი წარმართთა არმია იზამთრებდა ლონდონში, სანამ დაბრუნდებოდა ნორთუმბრიაში. როგორც ჩანს, ნორთუმბრიაში მარიონეტული მმართველის წინააღმდეგ აჯანყება მოხდა, ამიტომ ისინი დაბრუნდნენ ძალაუფლების აღსადგენად. შემდეგ მათ დააარსეს თავიანთი ზამთრის კვარტალი 872–73 წლებში ტორქსეში, ლინდსის სამეფოში (ახლანდელი ლინკოლნშირის ნაწილი).D. and Julian D. Richards|Richards, J. D. (2016) Haldenby The Viking Great Army and its Legacy: plotting settlement shift using metal-detected finds, Internet Archaeology 42.] Retrieved 13 December 2016 მერსიელებმა კვლავ გადაიხადეს მათი მშვიდობის სანაცვლოდ, და 873 წლის ბოლოს ვიკინგებმა აიღეს ზამთრის საცხოვრებლები რეპტონში, დერბიშირში.Keynes/ Lapidge. Alfred the Great, pp.18–19

874 წელს, რეპტონში ზამთარში ყოფნის შემდეგ, წარმართთა დიდმა არმიამ მერსიის მეფე გადაასახლა და საბოლოოდ დაიპყრო მერსია. გადასახლებული მერსიელი მეფე კეოლვულფმა შეცვალა. ალფრედ დიდის ბიოგრაფი ასერის თქმით, ვიკინგები შემდეგ ორ ჯგუფად გაიყვნენ.Asser. Life of Alfred in Keyns/ Lapidge. Alfred the Great, p. 82Sawyer. Illustrated History of Viking, p. 55ჰალფდანმა ერთი ჯგუფი წაიყვანა ჩრდილოეთით ნორთუმბრიისკენ, სადაც გამოზამთრა მდინარე ტაინთან (874–75). 875 წელს ის უფრო ჩრდილოეთით შოტლანდიისკენ დაიძრა, სადაც ებრძოდა პიქტებსა და სტრატკლაიდის ბრიტანელებს.Holman. The A to Z of the Vikings, p. 117 876 წელს საზღვრის სამხრეთით დაბრუნებულმა მან გაიზიარა ნორთუმბრიული მიწა თავის კაცებს შორის, რომლებიც ამუშავებდნენ მიწას და თავს ირჩენდნენ. ეს მიწა იყო ნაწილი, რომელიც ცნობილი გახდა, როგორც ,,Danelaw".

 ალფრედ დიდის გამარჯვება 
ასერის თქმით, მეორე ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ გუთრუმი, ოსცეტელი და ანვენდი. ამ ჯგუფმა ასევე დატოვა რეპტონი 874 წელს და დააარსა ბაზა კემბრიჯში 874–75 წლების ზამთრისთვის. 875 წლის ბოლოს ისინი გადავიდნენ ურეჰამში, სადაც დაარბიეს მიმდებარე ტერიტორია და დაიკავეს გამაგრებული პოზიცია. ასერი იუწყება, რომ ალფრედმა დადო ხელშეკრულება ვიკინგებთან, რათა მათ დაეტოვებინათ უესექსი.Stenton. Anglo-Saxon England, p. 253  ვიკინგებმა დატოვეს უორჰემი, მაგრამ დიდი ხანი არ გასულა, სანამ ისინი უესექსის სხვა ნაწილების დარბევას დაიწყებდნენ და თავდაპირველად წარმატებას მიაღწიეს. თუმცა, ალფრედმა ბრძოლით უპასუხა და საბოლოოდ მოიგო მათზე გამარჯვება ედინგტონის ბრძოლაში 878 წელს. ამას მოჰყვა ასერის მიერ აღწერილი ვედმორის ხელშეკრულება, სადაც გუთრუმი დათანხმდა მონათვლას და შემდეგ მის და მის ჯარს დატოვა უესექსი.Smyth. The Medieval Life of Alfred, pp. 26–27 გარკვეული პერიოდის შემდეგ დაიდო ალფრედისა და გუთრუმის ხელშეკრულება, რომელიც ადგენს საზღვრებს ალფრედისა და გუთრუმის ტერიტორიებს შორის, ასევე შეთანხმებებს მშვიდობიანი ვაჭრობის შესახებ და მათი ხალხის ძვირფას ფასეულობებზე.Smyth.King Alfred the Great, p. 92
 შემდგომი პერიოდი 

878 წლის მიწურულს, გუთრუმის ჯგუფი გავიდა ცირენსტერში, მერსიის სამეფოში.ASC 878 – English translation at Project Gutenberg.  შემდეგ, სავარაუდოდ, 879 წლის ბოლოს, იგი გადავიდა აღმოსავლეთ ინგლისში,ASC 879 – English translation at Project Gutenberg.  სადაც გუთრუმი, რომელიც ასევე ცნობილი იყო მისი ნათლობის სახელით ეთელსტანი, მეფობდა როგორც მეფე 890 წლამდე მის გარდაცვალებამდე. ASC 890 – English translation at Project Gutenberg.  არმიის ნაწილი, რომელიც არ წავიდა გუთრუმთან, უმეტესად უფრო დასახლდა ნორთუმბრიასა და იორკში. ზოგიერთი შესაძლოა მერსიაში დასახლებულიყო. ამის დასტურია დერბიშირში ვიკინგების ორი სასაფლაოს არსებობა, რომლებიც, სავარაუდოდ, დაკავშირებულია დიდ არმიასთან, რეპტონში და ჰით ვუდში.

878 წელს, მესამე ვიკინგთა არმია შეიკრიბა ფულჰემში, ტემზასთან. როგორც ჩანს, ისინი ნაწილობრივ იმედგაცრუებულნი იყვნენ გუთრუმის დამარცხებით, მაგრამ ასევე ალფრედის წარმატება ვიკინგების წინააღმდეგ დაემთხვა ფრანციაში განახლებული სისუსტის პერიოდს. ფრანკთა იმპერატორი ჩარლზ მელოტი გარდაიცვალა 877 წელს და მისი ვაჟიც მალევე, რამაც გამოიწვია პოლიტიკური არასტაბილურობის პერიოდი, რომლითაც ვიკინგებმა სწრაფად ისარგებლეს. ტემზაზე შეკრებილი ვიკინგების არმია გაემგზავრა 879 წელს კონტინენტზე ახალი კამპანიების დასაწყებად.Sawyer. Kings and Vikings: Scandinavia and Europe, p. 91

892 წელს არმია, რომელიც ფულჰემზე იყო დაბანაკებული, ახლა 250 ხომალდის შემადგენლობით, დაბრუნდა და კვლავ დაარსდა ეპლდორში, კენტში. ასევე 80 გემისგან შემდგარი არმია მალევე დაბანაკდა მილტონ რეგისში, რაც საფრთხეს უქმნიდა დასავლეთ საქსონებს.  არმიამ შემდგომში დაიწყო თავდასხმების სერია უესექსზე. ნაწილობრივ მეფის ძალისხმევის გამო, წინააღმდეგობა გაეწია დამპყრობლების წინააღმდეგ და დაეცვა ვესექსი, წარმართთა არმიამ სამეფოზე ნაკლები გავლენა მოახდინა, ვიდრე იმედოვნებდა და მცირე პროგრესი დაინახა, საბოლოოდ დაიშალა 896 წელს.

880-იანი წლების განმავლობაში ვიკინგების ყოფნა მის სამეფოში ალფრედს უბიძგებდა დაეცვა უესექსი. მეფემ გააცნობიერა ვიკინგების წინააღმდეგ საზღვაო ბრძოლის მნიშვნელობა და იზრუნა საზღვაო ფლოტის შექმნაზე. ალფრედმა გასცა ბრძანება სპეციალიზებული გემების აგებაზე, რომლებიც სავარაუდოდ ორჯერ უფრო გრძელი იყო ვიდრე ვიკინგების გემები, ზოგს 60 ნიჩაბი გააჩნდა, ზოგს კი მეტი. Alfred also reorganised the army and set up a powerful system of fortified towns known as burhs.Lavelle. Fortifications in Wessex c. 800–1066. p. 26

ალფრედი ძირითადად იყენებდა ძველ რომაულ ქალაქებს მისი ბურჰებისთვის, რადგან მან შეძლო მათი არსებული სიმაგრეების აღდგენა და გაძლიერება.Sawyer. The Oxford Illustrated History of the Vikings, p. 57Starkey. Monarchy, p. 63 ყველა თავისუფალ ადამიანს შეეძლო მოეწოდებინა სამეფოს დასაცავად უბედურების დროს, მაგრამ ვიკინგების თავდასხმის სიჩქარე ძალიან სწრაფი იყო ადგილობრივი მილიციებისთვის მოქმედებისთვის. ალფრედის რეფორმების ნაწილი იყო მუდმივი არმიის შექმნა, რომელსაც შეეძლო სწრაფი რეაგირება შეტევებზე. ანგლო-საქსური სოფლის მოსახლეობა ცხოვრობდა 24 კმ-ის (15 მილის) რადიუსში თითოეული ბურჰისგან, ამიტომ საჭიროების შემთხვევაში მათ შეეძლოთ თავშესაფრის ძებნა.Welch. Anglo-Saxon England, pp. 127–129 ბურჰების, ისევე როგორც მუდმივი არმიის შესანარჩუნებლად, ალფრედმა ჩამოაყალიბა დაბეგვრისა და გაწვევის სისტემა, რომელიც ჩაწერილია დოკუმენტში, რომელიც ახლა ცნობილია როგორც ,,Burghal Hidage".Horspool. Why Alfred Burnt the Cakes, p. 102 ბურჰები დაკავშირებული იყო სამხედრო გზების ქსელთან, რომელიც ცნობილია ჰერეპატების სახელით, რაც საშუალებას აძლევდა ალფრედის ჯარებს სწრაფად გადაადგილებულიყვნენ მტრის დასაპირისპირებლად. ჩვეულებრივ მინიშნება იყო შემოჭრილ არმიაზე, აქედან გამომდინარეობს, რომ ჰერეპათი იყო გზა აქაურობის წინააღმდეგ გამოსაყენებლად.

ზოგიერთი ისტორიკოსი თვლის, რომ თითოეულ ბურჰს ექნებოდა ძლიერი ძალა ვიკინგების წინააღმდეგ სამოქმედოდ.,,Burghal Hidage"-ის მონაცემებზე დაყრდნობით, სავარაუდოა, რომ ვესექსის ზრდასრული მამრობითი სქესის მოსახლეობის მეხუთედი (27000 კაცი) იქნებოდა მობილიზებული.Hooper and Bennett. The Cambridge Illustrated Atlas of Warfare: The Middle Ages, 768–1487. pp. 22–23 ვიკინგების საერთო ტაქტიკა იყო ცენტრის, ჩვეულებრივ, ერთგვარი გამაგრების ხელში ჩაგდება, რომელიც მათ შეეძლოთ გაემაგრებინათ და შემდეგ გამოეყენებინათ როგორც ბაზა მიმდებარე უბნის გასაძარცვად. 884 წლიდან ალფრედის რეფორმებმა ხელი შეუშალა ამის გაკეთებას ვესექსში.

896 წლისთვის ვიკინგების არმია დამარცხებული იყო და ვეღარ ხედავდა რაიმე მიზეზს მათი შეტევების გასაგრძელებლად, იგი დაიშალა აღმოსავლეთ ანგლიასა და ნორთუმბრიაში. უსახსროები აღმოჩნდნენ ხომალდები და წავიდნენ სამხრეთით ზღვის გადაღმა სენამდე.Sawyer. Kings and Vikings, p. 92ASC 897- English translation at Project Gutenberg. Retrieved 16 January 2013 ახალმოსახლეთა ამ ნაკადმა ხელი შეუწყო ,,Danelaw"-ის მუდმივად მზარდი წყობის კონსოლიდაციას. ანგლო-საქსონური ინგლისი მოწყვეტილი იყო შემოჭრილი წარმართთა დიდი არმიის მიერ და ვიკინგები აკონტროლებდნენ ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ინგლისს, ხოლო ალფრედი და მისი მემკვიდრეები იცავდნენ თავიანთ სამეფოს და კვლავ აკონტროლებდნენ უესექსს.Kirby. The Earliest English Kings, p. 178

 არქეოლოგიური ძეგლები 
წმინდა ვაისტანის ქვის ეკლესია რეპტონში IX საუკუნეში იყო ანგლო-საქსური მონასტრისა და ეკლესიის ადგილი. 1974-1988 წლებში ადგილზე გათხრების შედეგად აღმოჩენილია D- ფორმის მიწის სამუშაოები მდინარის ნაპირზე, რომელიც ჩართული იყო ეკლესიაში. ეკლესიის აღმოსავლეთ ბოლოში გაკეთდა ვიკინგების ტიპის სამარხები, ხოლო არსებული ნაგებობა მოჭრეს და გადაკეთდა სამარხის კამარად, რომელმაც გამოავლინა მინიმუმ 249 ადამიანის დეზორტიკულირებული ნაშთები, მათი გრძელი ძვლებით მიმართული დაკრძალვის ცენტრისკენ. დიდი ქვის კუბო იპოვეს მასობრივი საფლავის შუაგულში, მაგრამ ნაშთები არ გააჩნდა. ჩონჩხის ნაშთების შესწავლამ აჩვენა, რომ სხეულების სულ მცირე 80% იყო მამაკაცი და იყო 15-დან 45 წლამდე. ძვლებს შორის ასევე აღმოჩნდა ვიკინგების მრავალფეროვანი არტეფაქტები.

მიუხედავად იმისა, რომ პირველადი რადიოკარბონული დათარიღება ვარაუდობდა, რომ ცხედრები იქ რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში იყო დაგროვებული, 2018 წლის თებერვალში ბრისტოლის უნივერსიტეტის ჯგუფმა გამოაცხადა, რომ ნაშთები შეიძლება დათარიღდეს მე-9 საუკუნით, რაც შეესაბამება იმ დროს, როდესაც ჯარი ზამთრობდა დერბიშირში. მათ პირველადი შეუსაბამობები მიაწერეს ვიკინგების მიერ ზღვის პროდუქტების დიდ მოხმარებას. იმის გამო, რომ დედამიწის ოკეანეებში ნახშირბადი უფრო ძველია, ვიდრე ხმელეთზე არსებული ორგანიზმების მიერ ნაპოვნი ნახშირბადის უმეტესობა, რადიოკარბონული დათარიღება უნდა იყოს მორგებული. ამას ეწოდება საზღვაო რეზერვუარის ეფექტი.

ახლომდებარე ჰით ვუდის ბაროუს სასაფლაო შეიცავს დაახლოებით სამოც კრემაციას (დაკრძალვის ნაცვლად).ბრიტანეთის კუნძულებზე კრემაციის ადგილების აღმოჩენა ძალზე იშვიათია და ეს ალბათ ასევე დაკავშირებული იყო წარმართთა დიდ არმიასთან.

 შენიშვნები 

ლიტერატურა






































რესურსები ინტერნეტში
 მარტინ ბიდლი საუბრობს რეპტონზე

სქოლიო

კატეგორია:არმიები
კატეგორია:ვიკინგები
კატეგორია:ინგლისის ისტორია