მივიწყებულ წინაპართა აჩრდილები (რომანი)

მივიწყებულ წინაპართა აჩრდილები — უკრაინელი მწერლის მიხაილ კოციუბინსკის რომანი, რომელიც დაიწერა 1911 წელს, ჰუცულის რეგიონში ყოფნის შესახებ. ნაწარმოებში აღწერილია ივანესა და მარიჩკას, ორი ჰუცული მეომარი ოჯახის წარმომადგენლის სიყვარულის ამბავი, რომელიც ორივესთვის ტრაგიკულად მთავრდება. იგი ეძღვნება ჰუცულების ცხოვრების ასპექტებს და მოიცავს ფოლკლორის ელემენტებს. 

1960 წელს წიგნის მიხედვით დაიდგა ბალეტი ვიტალი კირეიკოს სიმღერით. ამავე წელს, წიგნის მიხედვით სერგო ფარაჯანოვის რომანის კინოეკრანიზაცია გაიმართა.

სიუჟეტი

ორი შვილი, ივანე და მარიჩკა, იზრდებიან მდინარე ჩერემოშთან ახლოს მდებარე სოფელში. მარტოობის, ჯადოქრობისა და ბოროტი სულებისადმი ცნობისმოყვარეობის გამო ივანეს დედას სწამდა, რომ ის ფერიებმა გაუცვალეს თავის ნამდვილ შვილში. როდესაც ივანე 7 წლის ხდება, ერთ დღეს, ძროხების ძოვების დროს, უცნაური სიმღერა ესმის, თუმცა ირგვლივ ხალხი არ არის. მოგვიანებით ის გაიგებს პალიჩუკების ოჯახსა და გუტენიუკებს შორის დიდი ხნის მტრობის შესახებ და შეესწრება მამის მკვლელობის მცდელობას, რომელიც რამდენიმე დღეში კვდება მიყენებული ჭრილობებით. სამაგიეროდ სცემს მარიჩკას, რადგან ის მკვლელის ქალიშვილია და ლენტებს მდინარეში უყრის. საბოლოოდ, ბავშვები ივიწყებენ შეურაცხყოფას.

ივანი და მარიჩკა ერთად იწყებენ ცხვრის ძოვებას და ბოლოს ერთმანეთი შეუყვარდებათ. ცამეტი წლიდან უყვარდათ ერთმანეთი და ქორწინებაზე ოცნებობდნენ. თუმცა მამის გარდაცვალების შემდეგ ივანის მატერიალური მდგომარეობა გაუარესდა, რის გამოც ახალგაზრდა ზაფხულში სამუშაოდ მიდის მდელოზე. იქ სხვა ჰუცულებთან ერთად აძოვებს ცხვრებს, აწარმოებს რძესა და ყველს. 

როდესაც ივანე ცეცხლს დარაჯობს, მარიჩკა მას დაინახავს. მთის მდელოდან დაბრუნებული შეიტყობს, რომ მარიჩკა წყალდიდობის დროს მდინარეში დაიხრჩო. თავიდან ის არ იჯერებს, მიიჩნია, რომ გუტენიუკების ჭორებია, მაგრამ შემდეგ საყვარელი ადამიანის ცხედარს პოულობს. დანაკლისით დათრგუნული ივანე დახეტიალობს მთებში და კენკრას ჭამს. სოფელში ყველა გარდაცვლილად თვლის. 

ექვსი წლის შემდეგ ივანე დასუსტებული ბრუნდება სახლში და ამბობს, რომ მწყემსად მუშაობდა უნგრელებთან. შემდგომში ის ქორწინდება გოგონაზე მდიდარი პალაგნის ოჯახიდან. თუმცა, პალანია იწყებს მის ღალატს მოლფარ იურასთან, რომელსაც, სავარაუდოდ, ძლიერი ზებუნებრივი ძალები გააჩნია. ამის გამო ივანე სასტუმროს გისოსებზე ებრძვის იურას და დაჭრის მას, მაგრამ მოწინააღმდეგე იარაღს ამტვრევს. ამის შემდეგ ივანე ისევ ცუდად ხდება და ეჭვობს, რომ მოლფარი მას ნელ-ნელა კლავს ჯადოქრობით. 

იმ ადგილის მონახულების შემდეგ, სადაც მარიჩკასთან ერთად სეირნობდა, ივანე მას ხვდება ტყის ქალთევზის სახით. ისინი საუბრობენ იმაზე, თუ როგორ მხიარულობდნენ ერთად და გზას იკვლევენ ტყეში. უეცრად მარიჩკა უჩინარდება, ივანე ცეცხლს ანთებს, რაზეც ჩუგაისტერი (არსება უკრაინული მითოლოგიიდან) მოდის და  ეპატიჟება მას ცეკვაზე, უკრავს იმავე სიმღერას, რომელიც ივანმა ბავშვობაში მოისმინა. ცეკვის შემდეგ ივანე დაქანცული ვარდება, მაგრამ ტყის ქალთევზის ხმა უბიძგებს მას საყვარელი ადამიანის საძებნელად წავიდეს. სიარულისას ის უფსკრულიში ვარდება. მეორე დღეს მწყემსები ივანეს  ცოცხალს პოულობენ, მაგრამ  მალევე კვდება. 

ივანე ადგილობრივი ჩვეულებისამებრ დაკრძალეს ცეკვებითა და სიმღერებით. 

პერსონაჟები
 ივან პალიჩუკი: მოთხრობის მთავარი გმირი, მე-19 შვილი მის ოჯახში, თუმცა მისი და-ძმების უმეტესობა ახალგაზრდა გარდაიცვალა. ის არის სოციალურად გარიყული და ხშირად გარბის ტყეში. კარგად იცნობს მწვანილს და ბევრი ამბავი იცის ბოროტ სულებზე.

 მარიჩკა გუტენიუკი: ივანეს შეყვარებული მეტოქე გუტენიუკების ოჯახიდან. აქვს პოეტური ნიჭი, ქმნის და მღერის სიმღერებს. როდესაც ივანე მიდის, იგი წყალდიდობაში იღუპება და მოგვიანებით მას ტყის ქალთევზად ეჩვენება, რასაც სიკვდილამდე მიჰყავს.

 პალანია: გოგონა მდიდარი ოჯახიდან, რომელზეც ივანე მარიჩკას გარდაცვალების შემდეგ დაქორწინდება. თუმცა, ის ნაწყენია ივანზე და არ ესმის მისი და მისი სიმღერების. მას აქვს რომანი მეზობელთან, მოლფარ იურასთან.

 იურა: ზებუნებრივი შესაძლებლობებით დაჯილდოებული მოლფარი. მას აქვს უნარი გააკონტროლოს ამინდი, გადაარჩინოს პირუტყვი და ზიანი მიაყენოს ადამიანებს. ის ცდილობს ივანეს ავადმყოფობა და სიკვდილი გამოიწვიოს.

ისტორია
1910 წლის ზაფხულში იტალიიდან დაბრუნებული მიხაილო კოციუბინსკი ეწვია კარპატების სოფელ კრივორივნიას. თვალწარმტაცმა ბუნებამ და მაცხოვრებლების ხელუხლებელი ცხოვრებამ გაუჩინა მას ხანგრძლივი სურვილი, დაეწერა ჰუცულ ხალხზე. მოგვიანებით ის კვლავ ეწვია რეგიონს და დარჩა ადგილობრივების ადათ-წესების, ცხოვრებისა და ფოლკლორის შესასწავლად. კოციუბინსკის თქმით, მე-20 საუკუნეში ჰუცულები წარმართებად დარჩნენ და მთის მცხოვრები ხალხის ჯადოსნური ტყვეობის შთაბეჭდილებები საფუძვლად დაედო მის ისტორიას.

ილუსტრაცია
მოთხრობა "დავიწყებული წინაპრების ჩრდილები" მისი გამოჩენის დღიდან ილუსტრირებულია მრავალი მხატვრის მიერ, კერძოდ: მიხაილო ჟუკი, ოლენა კულჩიცკა, ივან ფილონოვი, ლუბომირ პრიმა, ჰეორჰი იაკუტოვიჩი და სხვები.

 1913 წლის გამოცემის ყდა შექმნა მიხაილო ჟუკმა. 1912 წელს მიხაილ კოციუბინსკიმ მიიწვია ჟუკი სტოკჰოლმში შვედური გამომცემლობის ალფრედ იენსენისთვის "დავიწყებული წინაპრების ჩრდილების" ყდაზე სამუშაოდ. კოციუბინსკიმ, როდესაც ნახა ესკიზი, თქვა: ”გმადლობთ, მე მივიღე თქვენი სურათი. ძალიან მომწონს დეკორატიული თვალსაზრისით, მაგრამ თქვენი სიმბოლიკა ვერ გავიგე“ 
1929 წელს რომანის "დავიწყებული წინაპრების ჩრდილები" გამოცემა ილუსტრირებული იყო ოლენა კულჩიცკას მიერ. წიგნზე მუშაობაში მონაწილეობდნენ სხვა მხატვრები:იულიან ბუცმანიუკი (მუშაობდა თავდაპირველ ასოებზე) და ივან კრუშელნიცკი. პუბლიკაციის გამოცემა იგეგმებოდა კოციუბინსკის გარდაცვალების მე-15 წლისთავზე (1928 წლის 25 აპრილი), ხოლო წიგნიდან შემოსული თანხა ვინიციაში მწერლის ძეგლის აშენებას უნდა მოხმარებოდა. მხატვართა გუნდი დროში ვერ ეტეოდა, და ვერ მოახერხეს გამოექვეყნებინათ "დავიწყებული წინაპრების ჩრდილები" მიხეილ კოციუბინსკის გარდაცვალების წლისთავზე, მაგრამ გამოქვეყნება მოხდა მწერლის დაბადების 65 წლისთავზე (1929 წლის 17 სექტემბერი). წიგნის გამოცემამდე, გარკვეული მიზეზების გამო, ხარკოვის წიგნების პრინტერებმა მწერალ ივან კრუშელნიცკის გრაფიკული პორტრეტი ფოტოპორტრეტით შეცვალეს, ხოლო ოლენა კულჩიცკას ნამუშევრის ყდა მის მიერ გაკეთებული ყდით. 1929 წლის მოთხრობის გამოქვეყნება ცენზურას დაექვემდებარა. 1929 წლის გამოცემის "დავიწყებული წინაპრების ჩრდილების" ორი ეგზემპლარი ინახება ლვოვის სამეცნიერო ბიბლიოთეკაში. უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ვ.შტეფანიკი ამბობს: ერთში - ანტონ კრუშელნიცკის წინასიტყვაობა ამოჭრილია მაკრატლით; მეორეში, რედაქტორის სახელი გადახაზულია ლურჯი მელნით. მთლიანობაში წიგნი შეიცავს ოლენა კულჩიიცკას 75 ილუსტრაციას. 
 1967 წელს კიევის გამომცემლობამ „დნიპრომ “ გამოსცა წიგნი „დავიწყებული წინაპრების ჩრდილები“ გიორგი იაკუტოვიჩის ილუსტრაციებით, სადაც წარმოდგენილი იყო მხატვრის შემოქმედებითი აზროვნება და ნაწარმოების ინტერპრეტაცია. მხატვრის გაბედული გადაწყვეტილება იყო მოთხრობის ოთხ ნაწილად დაყოფა, რომელთაგან თითოეული შეესაბამება გმირის ივან პალიჩუკის ცხოვრების გარკვეულ ციკლს: პირველი- ბედნიერი ბავშვობა მარიჩკასთან, მეორე- მდელოზე მუშაობა ახალგაზრდობაში, მესამე- ნაცრისფერი ყოველდღიურობა. https://uartlib.org/exclusive/tini-oleni-kulchitskoyi/
 1960 წელს "დერჟლიტვიდავმა" გამოსცა წიგნი "დავიწყებული წინაპრების ჩრდილები" ივან ფილონოვის ილუსტრაციებით, რომელიც მხატვრის მიერ 1957 წელს შეიქმნა.
1988 წელს ლვოვის გამომცემლობამ "კამენიარმა" გამოსცა წიგნი "დავიწყებული წინაპრების ჩრდილები" ლუბომირ პრიმას ილუსტრაციებით.

ლიტერატურა
 ბონდარენკო იუ. კაცობრიობის ისტორიის წარმოშობის შესახებ მიხაილ კოციუბინსკის მოთხრობაში "დავიწყებული წინაპრების ჩრდილები" (სკოლის მოსწავლეების ისტორიული ცნობიერების განვითარება ლიტერატურის საშუალებით) // დივოსლოვო. - 2006. - № 12. - გვ.4-10 http://lib.ndu.edu.ua/dspace/handle/123456789/658
 ახალი სახელმძღვანელო: უკრაინული ენა და ლიტერატურა. - К .: ТОВ «КАЗКА», 2005. - 864 с 
 Piddubnyak O. The Thorny Way: To History of Anniversary Edition 1929 წელს მიხაილო კოციუბინსკის ზღაპარი დავიწყებული წინაპრების ჩრდილების შესახებ. ძვინი, 2004 წ., გვ.11-12, 150-162
 მიხაილ კოციუბინსკის გვირგვინში / სტატიებისა და შეტყობინებების კრებული. გამოჩენილი უკრაინელი მწერლის დაბადებიდან 100 და გარდაცვალებიდან 50 წლისთავთან დაკავშირებით. - კ., 1967 წ.

სქოლიო