აღმოსავლეთ ტიმორის დემოგრაფია

აღმოსავლეთ ტიმორის დემოგრაფია ასახავს ქვეყნის მოსახლეობის მახასიათებლებს, როგორიცაა მოსახლეობის სიმჭიდროვე, ეთნიკური შემადგენლობა, განათლების დონე, ჯანმრთელობა და ჯანდაცვა, ეკონომიკური მდგომარეობა, რელიგიური მიკუთვნებულობა და სხვა ასპექტები. 

სტატისტიკა
გაერთიანებული ერების ორგანზიაციის მოსახლეობის განყოფილების მიერ აღმოსავლეთ ტიმორის მნიშვნელოვანი დემოგრაფიული მონაცემები ქვემოთ მოცემულ ცხრილშია ასახული:United Nations Department of Economic and Social Affairs Population Division (2022). "World Population Prospects 2022 Demographic indicators by region, subregion and country, annually for 1950-2100" (XLS (91MB)). United Nations Population Division. 27 (Online ed.). New York: United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. rows 8789:8860, cols M,X,AE,S,AH,S,AA,AV,AI. Archived from the original on 2022-08-09.
შუა ასაკის მოსახლეობა (ათასი)შობადობის მაჩვენებელი (ათასი)გარდაცვალების მაჩვენებელი (ათასი)ბუნებრივი მოძრაობა (ათასი)შობადობის დონე (1000 ადამიანზე)მოკვდაობის დონე (1000 ადამიანზე)ბუნებრივი მოძრაობა (1000 ადამიანზე)შობადობის კოეფიციენტიჩვილთა სიკვდილიანობა (1000 დაბადებულზე)სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა (წელი)1950   415   18   15   343.435.97.56.61274.229.051951  418  18  14  443.734.29.56.59271.829.301952  423  19  14  443.933.410.56.56268.529.621953  427  19  14  544.232.911.26.54265.829.891954  432  19  14  544.432.511.96.51262.830.201955  437  20  14  544.632.112.56.48259.730.521956  443  20  14  644.831.813.06.45256.730.831957  449  20  14  645.131.613.56.42254.031.121958  455  21  14  645.331.314.06.39251.331.401959  462  21  14  745.531.114.46.36248.631.701960  469  21  14  745.730.615.16.32244.332.201961  476  22  14  745.730.215.56.27241.132.571962  483  22  14  845.729.915.96.22237.932.951963  491  22  15  845.629.516.16.16235.433.261964  499  23  15  845.529.216.36.08232.533.601965  507  23  14  945.228.316.96.01226.434.361966  516  23  14  944.927.617.25.93221.235.001967  525  23  14  944.526.917.65.86215.335.731968  535  24  14  944.126.317.75.79211.536.231969  544  24  14  1043.625.817.85.72207.836.711970  554  24  14  1043.125.317.85.66204.337.171971  564  24  14  1042.424.617.75.58200.237.721972  574  24  14  1041.624.017.65.49195.838.321973  584  24  14  1040.723.217.55.39190.738.991974  592  24  15  939.825.014.85.29200.836.881975  600  23  24 − 039.139.8 −0.75.19241.224.831976  610  23  23  038.337.90.45.12229.825.961977  619  23  24 −137.939.9 −2.05.09242.624.431978  628  24  27 − 437.943.8 −5.95.09266.921.841979  635  24  27 − 238.342.3 −3.95.14258.822.531980  642  25  21  339.033.65.45.22203.328.451981  649  27  21  641.332.58.85.53193.529.571982  655  27  21  741.631.310.35.56183.430.821983  662  28  20  741.930.611.35.59177.031.641984  671  28  19  942.228.413.75.61161.533.751985  682  29  19  942.428.513.95.65161.433.801986  694  29  19  1042.528.114.55.67157.434.341987  708  30  19  1142.526.715.75.68148.735.641988  723  31  19  1142.526.615.85.72148.435.751989  740  31  14  1742.319.123.35.76144.444.551990  758  32  14  1842.218.723.55.81142.644.951991  773  32  14  1841.818.423.35.84140.844.991992  784  33  14  1941.617.524.15.87134.246.281993  795  33  13  2041.216.824.45.88128.547.251994  807  33  13  2040.916.124.85.91123.648.251995  819  33  13  2040.616.324.35.94123.548.021996  831  34  13  2040.215.824.45.94118.748.821997  843  34  13  2139.915.424.55.96114.249.521998  855  34  13  2139.615.723.95.96115.149.121999  867  34  16  1939.418.021.45.97118.045.702000  878  35  9  2639.110.228.95.9877.058.572001  893  35  9  2639.19.929.26.0173.359.362002  910  36  9  2739.09.629.46.0269.760.152003  927  36  9  2738.39.329.05.9566.560.872004  946  36  9  2737.69.128.55.8563.161.632005  969  35  9  2736.58.827.75.7159.862.332006  995  35  8  2735.48.526.95.5656.763.072007  1 019  35  8  2634.28.325.95.4053.963.722008  1 043  35  8  2633.28.125.15.2351.464.332009  1 066  35  9  2632.38.024.35.0449.264.852010  1 088  34  9  2631.48.023.44.8547.365.302011  1 113  34  9  2530.77.922.84.6645.765.702012  1 138  34  9  2529.87.722.14.4444.166.082013  1 162  34  9  2529.17.621.54.2742.666.442014  1 185  34  9  2528.47.620.94.0941.266.792015  1 206  33  9  2427.77.520.23.9039.867.142016  1 225  33  9  2427.07.319.73.7438.567.452017  1 243  33  9  2426.57.219.33.6037.367.752018  1 262  33  9  2425.97.018.93.4536.268.022019  1 280  33  9  2425.56.918.63.3435.268.272020  1 300  33  9  2425.36.818.43.2534.268.482021  1 321  33  10  2324.97.217.73.1533.467.74

შობადობა
ერთ ქალზე შობადობის ჯამური კოეფიციენტი და შობადობის მაჩვენებელი :

 წელი შობადობის დონე (ჯამი) შობადობის ჯამური კოეფიციენტი (ჯამი) შდ (ურბანული) შჯკ (ურბანული) შდ (სასოფლო) შჯკ (სასოფლო) 2003 52.1 7.8 50.5 7.4   2009–2010 33.2 5.7 (5.1) 33.1 4.9 (4.2) 33.2 6.0 (5.4) 2016 26.8 4.2 (3.5) 28.4 3.5 (3.0) 26.2 4.6 (3.8)

ასაკობრივი ჯგუფები
მოსახლეობის რაოდენობა ასაკობრივი ჯგუფები 2015 წლის 11 ივლისის აღწერის მიხედვით.
ასაკობრივი ჯგუფიკაციქალიჯამი% ჯამი 601 112 582 531 1 183 643 100 0-4 77 896 72 410 150 306 12.70 5-9 80 377 75 705 156 082 13.19 10-14 80 721 75 548 156 269 13.20 15-19 69 839 67 033 136 872  11.56 20-24 52 759 54 244 107 003 9.04 25-29 45 486 47 464 92 950 7.85 30-34 35 934 36 461 72 395 6.12 35-39 24 245 24 645 48 890 4.13 40-44 29 097 26 779 55 876 4.72 45-49 25 044 22 274 47 318 4.00 50-54 18 661 16 776 35 437 2.99 55-59 14 436 12 867 27 303 2.31 60-64 13 864 14 516 28 380 2.40 65-69 14 611 16 427 31 038 2.62 70-74 8 949 9 204 18 153 1.53 75-79 4 862 5 009 9 961 0.84 80-84 2 399 2 798 5 197 0.44 85+ 1 932 2 281 4 213 0.36
ასაკობრივი ჯგუფიკაციქალიჯამი% 0-14 238 994 223 663 462 657 39.09 15-64 329 365 323 059 652 334 55.11 65+ 32 753 35 809 68 562 5.79

მედიანური ასაკი
2015 წელს აღმოსავლეთ ტიმორის მოსახლეობის მედანური ასაკი 19.6 წელი იყო. სასოფლო ტერიტორიებზე მცხოვრები მოსახლეობა უფრო ახალგაზრდაა (19 წელი) ვიდრე ურბანულ ტერიტორიებზე მცხოვრები მოსახლეობა (20.6 წელი). მედიანური ასაკის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი (17.3 წელი) აინარუს ოლქს აქვს, ხოლო ყველაზე მაღალი (21.2 წელი) ― დილის ოლქს.

დემოგრაფიული მონაცემები
ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მსოფლიოს ფაქტების წიგნის მიხედვით 2017 წელს აღმოსავლეთ ტიმორის მოსახლეობა 1 242 000 ადამიანს შეადგენს. შობადობის მაჩვენებელი 1000 ადამიანზე 33.4-ს უდრის, ხოლო მოკვდაობის მაჩვენებელი 5.9-ის ტოლია. 2017 წელს მოსახლეობის ზრდის მაჩვენებელი მიახლოებით 2.36%-ს უდრის. მიგრაციის სალდო -3.9-ს უდრის. ბავშვთა სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 35.1-ის ტოლია.

2017 წლის მონაცემებით, მთელი მოსახლეობისთვის სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა 68.4 წელს უდრის: მამაკაცებისთვის 66.8 წელი, ხოლო ქალებისთვის ― 70.1 წელი. 2017 წელს დაბადებულთა რაოდენობა ერთ ქალზე 4.97-ს უდრიდა. 

ეთნიკური ჯგუფები
აღმოსავლეთ ტიმორის მოსახლეობას ავსტრონეზიელი ხალხები, პაპუასები და მცირე რაოდენობით ჩინელები და ევროპელები (მეტწილად პორტუგალიელების შთამომავლები) წარმოადგენენ. 

რელიგია
2015 წლის მონაცემებით მოსახლეობის 97.6%-ს რომის კათოლიკური ეკლესიის მიმდევრები შეადგენენ, 2%-ს ― ევანგელისტები, 0.2%-ს ― ისლამის მიმდევრები, ხოლო დარჩენილი 0.2% სხვა აღმსარებლობის მიმდევრები არიან. 

ენები
ოფიციალური ენების სტატუსი ტეტუმსა და პორტუგალიურს აქვთ. ინდონეზიური და ინგლისური ენა კონსტიტუციურად განსაზღვრულია როგორც „სამუშო ენები“. გარდა ტეტუმისა, აღმოსავლეთ ტიმორში ეროვნულ ენებად 15 ადგილობრივი ენაცაა აღიარებული. მოსახლეობის შედარებით დიდი წილი გალოლზე, მამბაესა და ქემაქზე საუბრობს. ტეტუმზე ნაწილობრივ გავლენა იქონია ევროპულმა ენება, განსაკუთრებით პორტუგალიურმა ენამ. 

წერა-კითხვის დონე
2015 წლის მონაცემებით 15 წელს გადაცილებული მოსახლეობის 67.5%-მა იცის წერა-კითხვა. აღნიშნული მაჩვენებელი განსხვავდება სქესის მიხედვით: მამაკაცებისთვის 71.5%-ს უტოლდება, ხოლო ქალებისთვის ― 63.4%-ს. 

დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ აღმოსავლეთ ტიმორში წერა-კითხვის დონე მამაკაცებისთვის 46%-ს, ხოლო ქალებისთვის 55%-ს უდრიდა. მოსახლეობის თითქმის 18%-ს ჰქონდა უმაღლესი განათლება, ხოლო მათგან 1.4%-ს აკადემიური ხარისხი ან მასთან გათანაბრებული უმაღლესი განათლება. თითქმის ყველა მათგანი ურბანულ ტერიტორიებზე სახლობდა, მეტწილად დილში. განათლების სერვისების გაუმჯობესებას ხელს უშლის განათლებული და კვალიფიციური პედაგოგების ნაკლებობა. შობადობის მაღალი კოეფიციენტი მთავრობას საგანმანათლებლო ბიუჯეტის გაზრდას აიძულებს. ქვეყანას საგანმანათლებლო სისტემის გამართვაში, პედაგოგთა მომზადებასა და სკოლების რეაბილიტაციაში გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია უჭერს მხარს.

განათლება
2010 წელს აღმოსავლეთ ტიმორელთა ზრდასრული მოსახლეობის 58.3%-ს შეეზლო წერა-კითხვა. აღნიშნული მაჩვენებელი 2001 წელს 37.6%-ს უდრიდა. პორტუგალიელთა მმართველობის დასასრულს წერა-კითხვის დონის მაჩვენებელი მხოლოდ 5%-ს შეადგენდა. 2021 წლისთვის ზრდასრულდა 68%-მა იცის წერა-კითხვა, ხოლო 15-24 წლის ასაკობრივ ჯგუფში მოსახლეობის 84%-მა. სკოლაში უფრო მეტი გოგონა სწავლობს, ვიდრე ბიჭი. დაწყებითი სკოლები მთელი ქვეყნის მასშტაბით ფუნქციონირებს, თუმცა სასწავლო მასალისა და მასწავლებელთა მომზადების ხარისხი არც თუ ისე მაღალია. საშუალო სკოლების რაოდენობა შეზღუდულია და მეტწილად მუნიციპალურ დედაქალაქებში მდებარეობს. განათლებაზე სახელმწიფო ბიუჯეტის 10% მოდის.

2016 წლისთვის 15-49 წლის ასაკობრივი ჯგუფის ქალთა 22%ს და ამავე ჯგუფის მამაკაცთა 19%-ს არ ჰქონდა განათლება მიღებული. ქალთა 15%-ს და მამაკაცთა 18%-ს დაწყებითი, ხოლო ქალთა 52%-ს და მამაკაცთა 51%-ს საშუალო, ქალების 11%-ს და მამაკაცთა 12%-ს უმაღლესი განათლება ჰქონდა მიღებული. წერა-კითხვის ცოდნის დონე ქალებისთვის 75%-ს, ხოლო მამაკაცებისთვის 82%-ს უდრიდა.

ქვეყნის მთავარი უნივერსიტეტი აღმოსავლეთ ტიმორის ეროვნული უნივერსიტეტია. ფუნქციონირებს ოთხი კოლეჯი. 

სქოლიო

კატეგორია:აღმოსავლეთ ტიმორის დემოგრაფია