ტრანსიორდანია

ტრანსიორდანია () — აღმოსავლეთ სანაპირო იგივე ტრანსიორდანიის მთიანეთი, სამხრეთ ლევანტის ნაწილი მდინარე იორდანეს აღმოსავლეთით, უმეტესად მოიცავს დღევანდელ იორდანიას.

რეგიონი, რომელიც ცნობილია როგორც ტრანსიორდანია, მთელი ისტორიის განმავლობაში აკონტროლებდა მრავალ ძალას. ადრეულ პერიოდში ტრანსიორდანიის რეგიონი ოსმალეთის სირიის პროვინციების იურისდიქციის ქვეშ იყო. 1910-იან წლებში, ოსმალეთის მმართველობის წინააღმდეგ  არაბების აჯანყების შემდეგ, ტრანსიორდანიის ემირატი დააარსა ჰაშიმიტ ემირ აბდულამ 1921 წელს და ემირატი გახდა ბრიტანეთის პროტექტორატი. 1946 წელს ემირატმა მიაღწია დამოუკიდებლობას. 1948 წლის არაბეთ-ისრაელის ომის შემდგომ იორდანიამ დასავლეთი სანაპიროები დაიპყრო, ხოლო 1949 წელს ქვეყანამ შეიცვალა სახელი და გახდა "იორდანიის ჰაშიმიტური სამეფო". 

ისტორია
ეგვიპტის პერიოდი

შასუები იყვნენ სემიტურ ენაზე მოლაპარაკე პირუტყვის მომთაბარეები ლევანტში გვიანი ბრინჯაოს ხანიდან ადრე რკინის ხანამდე. ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მე-15 საუკუნის მტრების ნუსხაში, რომელიც დაწერილია ამენჰოტეპ III-ის მიერ აგებულ სოლების ტაძარში სვეტების საყრდენებზე, შასუს ექვსი ჯგუფია აღნიშნული. ზოგიერთი მეცნიერი ისრაელებსა და ღვთაების თაყვანისცემას, სახელად იაჰვეს, შასუს უკავშირებს.

ეგვიპტური გეოგრაფიული ტერმინი "Retjenu", ტრადიციულად იდენტიფიცირებულია, როგორც ტერიტორია, რომელიც მოიცავს სინასა და ქანაანს, ლიბანის სამხრეთით, ჩრდილოეთით ამურუსა და აპუს რეგიონებით. გვიან ბრინჯაოს ხანაში ქანაანისა და სამხრეთ-დასავლეთი სირიის ნაწილი ეგვიპტის ფარაონების გახდა. 

სტატუსი

ბიბლიის მწერლების გონებაში ტრანსიორდანიის სტატუსის შესახებ გაურკვევლობაა. ჰორსტ ზიბასი ამტკიცებს, რომ რიცხვებში „ადამიანი აცნობიერებს ტრანსიორდანიას, როგორც იჰვჰს წმინდას“. მეორე მხრივ, რიჩარდ ჰესი ამტკიცებს, რომ „ტრანსიორდანიის ტომები არ იყვნენ აღთქმულ ქვეყანაში“.Moshe Weinfeld, The Promise of the Land: The Inheritance of the Land of Canaan by the Israelites (Berkeley: University of California Press, 1993), 54. მაგრამ მეორე რჯულის 1:7 და 11:24-ში ტრანსიორდანია არის „აღთქმული მიწის განუყოფელი ნაწილი“.Moshe Weinfeld, "The Extent of the Promised Land – the Status of Transjordan," in Das Land Israel in
biblischer Zeit (ed. G. Strecker; Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1983) 66-68.

სხვა ტომობრივი ნაწილებისგან განსხვავებით, ტრანსიორდანიის ტერიტორია წილისყრით არ იყო დაყოფილი. იაკობ მილგრომი ვარაუდობს, რომ ეს დავალებულია მოსეს და არა ღმერთის მიერ.Jacob Milgrom, Numbers (JPS Torah Commentary; Philadelphia: JPS, 1990), 74.

ლორი როულეტი ამტკიცებს, რომ ჯოშუას წიგნში ტრანსიორდანიის ტომები ფუნქციონირებენ როგორც გაბაონიტების შებრუნებული. მაშინ როცა პირველს აქვს სწორი ეთნიკურობა, მაგრამ არასწორი გეოგრაფიული მდებარეობა, მეორეს - არასწორი ეთნიკურობა, მაგრამ არიან „სუფთა“ გეოგრაფიული მდებარეობის საზღვრებში.Lori Rowlett, "Inclusion, Exclusion and Marginality in the Book of Joshua," JSOT 55 (1992) 17.

ტრანსიორდანიის სხვა ერები

ბიბლია მოიხსენიებს როგორც ამონიტებს, ასევე მოაბელებს, როგორც „ლოტის შვილებს“. მთელ ბიბლიაში ამონიტები და ისრაელები ერთმანეთის ანტაგონისტებად არიან გამოსახული.  მსაჯულთა წიგნში ამონიტები მუშაობენ ეგლონთან, მოაბეთა მეფესთან ისრაელის წინააღმდეგ. მეფეთა წიგნებისა (14:21–31) და მატიანეების წიგნების (12:13) მიხედვით, ნაამა იყო ამონიტი. იგი იყო სოლომონ მეფის ერთადერთი ცოლი და მისი მემკვიდრის, რობოამის, დედა.

ამონიტებმა სერიოზული პრობლემა შეუქმნეს ფარისევლებს, რადგან ბევრი ქორწინება ამონიტ (და მოაბელ) ცოლებთან იყო ნეემიას დღეებში. მამაკაცები სხვადასხვა ეროვნების ქალებზე დაქორწინდნენ მოქცევის გარეშე, შესაბამისად მათი შვილები არ იყვნენ ებრაელთა რჯულის.The identity of those particular tribes had been lost during the mixing of the nations caused by the conquests of Assyria. As a result, people from those nations were treated as complete gentiles and could convert without restriction. დავითის პრეტენზიის კანონიერება სადავო იყო მოაბელი რუთიდან მისი წარმოშობის გამო.<ref>

კლასიკური პერიოდი

დეკაპოლისი დასახელებულია პლინიუს უფროსის (23–79) მიერ ჩამოთვლილ ათ ქალაქს შორის. რასაც პლინიუსი უწოდებს დეკაპოლისს, პტოლემე უწოდებს კოლე-სირიას. პტოლემე არ იყენებს ტერმინს „ტრანსიორდანია“, არამედ პერიფრაზი -„იორდანეს გაღმა“.

ჯერაში იყო გამოჩენილი ცენტრალური თემი მიმდებარე რეგიონისთვის ნეოლითის პერიოდში და დასახლებული იყო ბრინჯაოს ხანაში. ქალაქი „გერასა“ ალექსანდრე მაკედონელმა დააარსა, ან - მისმა გენერალმა პერდიკასმა გადამდგარი მაკედონელი ჯარისკაცების ჩამოსახლების მიზნით. ეს იყო დეკაპოლისის ქალაქი - ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და საუკეთესოდ შემონახული ძველი რომაული ქალაქი ახლო აღმოსავლეთში. ნაბატეების სამეფო ძალიან განივრცო ტერიტორიულად არეტას III-ის (ძვ. წ. 87-62) მეფობის დროს, როდესაც მოიცავდა თანამედროვე იორდანიის, სირიის, საუდის არაბეთის, ეგვიპტისა და ისრაელის ტერიტორიათა ნაწილებს.

ბოსრა მდებარეობს გეოგრაფიულ არეალში, რომელსაც ჰაურანის პლატო ჰქვია. ამ ვულკანური პლატოს ნიადაგმა ბოსრა ნაყოფიერი რეგიონი გახადა მოშინაურებული მარცვლეულის მოსაშენებლად ნეოლითის სასოფლო-სამეურნეო რევოლუციის დროს. ქალაქი მოექცა ნაბატაის სამეფოს კონტროლის ქვეშ.  ქალაქი ბოსრა, რომელსაც მაშინ ეწოდა „ბოსტრა“, გახდა სამეფოს ჩრდილოეთი დედაქალაქი, ხოლო მისი სამხრეთი დედაქალაქი იყო პეტრა. ქალაქის კონტროლი მოგვიანებით გადაეცა ჰეროდე დიდსა და მის მემკვიდრეებს ახ. წ. 106 წლამდე. იუდეის ჰეროდიანის სამეფო იყო რომის რესპუბლიკის კლიენტი სახელმწიფო ძვ. წ. 37 წლიდან და მოიცავდა სამარიასა და პერეას. ჰეროდეს გარდაცვალების შემდგომ ძვ.Provincia Arabia Petraea ან უბრალოდ არაბეთი იყო რომის იმპერიის სასაზღვრო პროვინცია. იგი შედგებოდა ყოფილი ნაბატეის სამეფოსგან სამხრეთ ლევანტში, სინას ნახევარკუნძულზე და ჩრდილო-დასავლეთი არაბეთის ნახევარკუნძულზე.

სქოლიო

კატეგორია:ტრანსიორდანია