კოსმოსური ტელესკოპების სია

კოსმოსურ ტელესკოპთა სია შეიძლება დაჯგუფდეს სიხშირეთა ძირითადი დიაპაზონების მიხედვით: გამა-გამოსხივება, რენტგენული, ულტრაიისფერი, ხილული, ინფრაწითლი, მიკროტალღური და რადიო. მრავალ სხვადასხვა სიხშირულ დიაპაზონში მომუშავე ტელესკოპები ყველა შესაბამის სექციაშია შეტანილი. სიაში ასევე შეტანილია კოსმოსური ტელესკოპები, რომლებიც ნაწილაკებს აგროვებენ, მაგალითად, კოსმოსური სხივების ბირთვებს ან ელექტრონებს; ასევე მოცელულია ინსტრუმენტები, რომლებიც გრავიტაციულ ტალღებს აგროვებენ. სიაში შეტანილი არ არის მისიები მზის სისტემაში მდებარე სპეციფიკური სამიზნეებით (მაგალითად, მზე და მისი პლანეტები).

დედამიწის ორბიტაზე მოძრავი ტელესკოპებისთვის მინიმალური და მაქსიმალური სიმაღლე ზედაპირიდან, კილომეტრებშია მოცემული. მზის გარშემო მოძრავ ტელესკოპთათვის კი, მინიმალური და მაქსიმალური მანძილი ტელესკოპსა და მზის მასის ცენტრს შორის მოცემულია ასტრონომიულ ერთეულებში (AU).

 ლეგენდა  
გამა-გამოსხივება
გამა-გამოსხივების ტელესკოპები აგროვებენ და ზომავენ ასტროფიზიკური წყაროებიდან წამოსულ ინდივიდუალურ, მაღალენერგიულ გამა-სხივებს. მათ ძირითადად ატმოსფერო შთანთქავს და ამიტომ, საჭირო დაკვირვებებს ახორციელებენ დიდ სიმაღლეზე გაშვებული სტრატოსტატები და კოსმოსური მისიები. გამა-გამოსხივების წარმოქმნა შეუძლია სუპერნოვებს, ნეიტრონულ ვარსკვლავებს, პულსარებსა და შავ ხვრელებს. ასევე დაფიქსირებულია, მაგრამ ჯერ იდენტიფიცირებული არ არის უკიდურესად მაღალენერგიული გამა-გამოსხივების აფეთქებები.

 ფოტო სახელი კოსმოსური სააგენტო გაშვების თარიღი გაუქმების თარიღი ადგილმდებარეობასქოლიო 100px  პროტონ-1  საბჭოთა კავშირი  16 ივლისი 1965  11 ოქტომბერი 1965  დედამიწის ორბიტა (183-589) კმ   100px  პროტონ-2  საბჭოთა კავშირი  2 ნოემბერი 1965  6 თებერვალი 1966  დედამიწის ორბიტა (191-637 კმ)   100px  პროტონ-4  საბჭოთა კავშირი  16 ნოემბერი 1968 24 ივლისი 1969  დედამიწის ორბიტა (248-477 კმ)  Proton 4  at NASA NSSDC Master Catalog 100px  პატარა ასტრრონომიული თანამგზავრი 2 (SAS 2)  NASA  15 ნოემბერი 1972  8 ივნისი 1973  დედამიწის ორბიტა (443–63 კმ)   100px  Cos-B  ESA  9 აგვისტო 1975  25 აპრილი 1982  დედამიწის ორბიტა (339.6–99,876 კმ)   100px  მაღალი ენერგიის ასტრონომიული ობსერვატორია 3 (HEAO 3)  NASA  20 სექტემბერი 1979   29 მაისი 1981  დედამიწის ორბიტა (486.4–504.9 კმ)   100px  გრანატი  CNRS & IKI  1 დეკემბერი 1989   25 მაისი 1999  დედამიწის ორბიტა (2,000–200,000 კმ)   100px  გამა  საბჭოთა კავშირი, CNES, როსკოსმოსი  1 ივლისი 1990   1992  დედამიწის ორბიტა (375 კმ)   100px  კომპტონის გამა-გამოსხივების ობსერვატორია (CGRO)  NASA  5 აპრილი 1991  4 ივნისი 2000  დედამიწის ორბიტა (362–457 კმ)    LEGRI  INTA  19 მაისი 1997  თებერვალი 2002  დედამიწის ორბიტა (600& კმ)   100px  HETE 2  NASA  9 ოქტომბერი 2000   მარტი 2008   დედამიწის ორბიტა (590–650 კმ)   100px  გამა-გამოსხივების საერთაშორისო ლაბორატორია (INTEGRAL)  ESA   17 ოქტომბერი 2002   —  დედამიწის ორბიტა (639–153,000 კმ)   100px  Swift   NASA   20 ნოემბერი 2004   —  დედამიწის ორბიტა (585–604 კმ)   100px AGILE   ISA   23 აპრილი 2007  —  დედამიწის ორბიტა (524–553 კმ)   100px  ფერმის გამა-გამოსხივების კოსმოსური ტელესკოპი  NASA   11 ივნისი 2008   —  დედამიწის ორბიტა (555 კმ)    100px  IKAROS  JAXA   21 მაისი 2010   —  ჰელიოცენტრული ორბიტა   

რენტგენული გამოსხივება
რენტგენული ტელესკოპები ზომავენ მაღალენერგიულ ფოტონებს, რომლებსაც რენტგენული სხივები ეწოდება. მათ ატმოსფეროში დიდ მანძილზე გადაადგილება არ შეუძლიათ, რაც იმას ნიშნავს, რომ მათზე დაკვირვება მხოლოდ ატმოსფეროს ზედა ნაწილში ან კოსმოსშია შესაძლებელი. რენტგენულ გამოსხივებას რამდენიმე ტიპის კოსმოსური ობიექტი გამოყოფს. მათ შორის არის გალაქტიკათგროვები, შავი ხვრელები გალაქტიკის აქტიურ ბირთვებში, სუპერნოვას ნარჩენები, ვარსკვლავები და ორმაგი ვარსკვლავები, რომლებშიც შედის თეთრი ჯუჯა, ნეიტრონული ვარსკვლავი ან შავი ხვრელი (რენტგენული ბინარები). რენტგენულ გამოსხივებას მზის სისტემის ზოგიერთი ობიექტიც გამოყოფს; მათ შორის ყველაზე გამორჩეულია მთვარე, მაგრამ მისი რენტგენული სიკაშკაშის უმეტესი ნაწილი მზისგან არეკლილ რენტგენულ სხივებს წარმოადგენს. არსებობს ფონური რენტგენული გამოსხივებაც, რომელსაც მეცნიერთა აზრით, ამ დროისათვის ჩვენთვის გაურკვეველი რენტგენული წყაროები გამოყოფს.

 ფოტო სახელი კოსმოსური სააგენტო გაშვების თარიღი გაუქმების თარიღი ადგილმდებარეობასქოლიო 100px  Uhuru  NASA  12 დეკემბერი 1970  მარტი 1973  დედამიწის ორბიტა (531–572 კმ)   100px  ANS  SRON  30 აგვისტო 1974  ივნისი 1976  დედამიწის ორბიტა (266–1176 კმ)   100px  Ariel V  SRC & NASA  15 ოქტომბერი 1974  14 მარტი 1980  დედამიწის ორბიტა (520 კმ)   100px  არიაბჰატა  ISRO  19 აპრილი 1975  23 აპრილი 1975 დედამიწის ორბიტა (563–619 კმ)   100px  SAS-3 (SAS-C)  NASA  7 მაისი 1975  აპრილი 1979  დედამიწის ორბიტა (509–516 კმ)   100px  Cos-B  ESA  9 აგვისტო 1975  25 აპრილი 1982  დედამიწის ორბიტა (339.6–99,876 კმ)    კოსმოსური რადიაციის თანამგზავრი (CORSA)  ISAS  6 თებერვალი 1976 6 თებერვალი 1976 წარუმატებელი გაშვება   100px  HEAO-1  NASA  12 აგვისტო 1977  9 იანვარი 1979  დედამიწის ორბიტა (445 კმ)   100px  აინშტაინის ობსერვატორია (HEAO 2) NASA      დედამიწის ორბიტა (465–476 კმ)   100px  Hakucho (CORSA-b)  ISAS      დედამიწის ორბიტა (421–433 კმ)   100px  HEAO-3   NASA      დედამიწის ორბიტა (486.4–504.9 კმ)   100px  Tenma (Astro-B)  ISAS      დედამიწის ორბიტა (489–503 კმ)   100px  ასტრონი  როსკოსმოსი      დედამიწის ორბიტა (2,000–200,000 კმ)   100px  EXOSAT  ESA      დედამიწის ორბიტა (347–191,709 კმ)   100px  Ginga (Astro-C)  ISAS      დედამიწის ორბიტა (517–708 კმ)   100px  გრანატი  CNRS & როსკოსმოსი       დედამიწის ორბიტა (2,000–200,000 კმ)    ROSAT  NASA & DLR      ხელახლა შემოსვლა 23 ოქტომბერი 2011. იქამდე დედამიწის ორბიტა (580 კმ)   100px  ფართოზოლიანი რენტგენული ტელესკოპი / Astro 1  NASA      დედამიწის ორბიტა (500 კმ)   100px  ASCA (Astro-D)  ISAS & NASA      დედამიწის ორბიტა (523.6–615.3 კმ)   100px  ALEXIS  ლოს-ალამოსის ეროვნული ობსერვატორია      დედამიწის ორბიტა (749–844 კმ)   100px  RXTE  NASA      დედამიწის ორბიტა (409 კმ)   100px  BeppoSAX  ASI      დედამიწის ორბიტა (575–594 კმ)   100px ABRIXAS   DLR      დედამიწის ორბიტა (549–598 კმ)   100px  ჩანდრა  NASA    —  დედამიწის ორბიტა (9,942–140,000 კმ)   100px  XMM-Newton  ESA    —  დედამიწის ორბიტა (7,365–114,000 კმ)   100px  HETE 2  NASA      დედამიწის ორბიტა (590–650 კმ)   100px  INTEGRAL  ESA    —  დედამიწის ორბიტა (639–153,000 კმ)   100px  Swift  NASA    —  დედამიწის ორბიტა (585–604 კმ)   100px  ASTRO-E  JAXA & NASA      დედამიწის ორბიტა (550 კმ)   100px AGILE  ISA    —  დედამიწის ორბიტა (524–553 კმ)   100px  NuSTAR  NASA    —   დედამიწის ორბიტა (603.5 კმ)  100pxAstrosat  ISRO    —  დედამიწის ორბიტა (600–650 კმ)   100px  ჰიტომი (Astro-H)  JAXA      დედამიწის ორბიტა (575 კმ)   100px  მიხაილო ლომონოსოვი  მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი      დედამიწის ორბიტა (478–493 კმ)   100px  NICER  NASA    —  საერთაშორისო კოსმოსური სადგური    Hard X-ray Modulation Telescope (HXMT)  CNSA & CAS    —  დედამიწის დაბალი ორბიტა (545–554.1 კმ)   100px  სპექტრ-RG  როსკოსმოსი & MPE     —  მზე-დედამიწის L2  100pxIXPE NASA — დედამიწის დაბალი ორბიტაIXPE the Imaging X-ray Polarimetry Explorer. 29 აგვისტო 2017. Proc. SPIE 10397, UV, X-Ray, and Gamma-Ray Space Instrumentation for Astronomy XX, 103970I (29 აგვისტო 2017); 

ულტრაიისფერი
ულტრაიისფერი ტელესკოპები დაკვირვებებს ულტრაიისფერ ტალღის სიგრძეში ახორციელებენ. ამ ტალღის სიგრძეებში სინათლეს დედამიწის ატმოსფერო შთანთქავს და შესაბამისად, დაკვირვებები დედამიწის ზედა ატმოსფეროდან ან კოსმოსიდან უნდა ჩატარდეს. ულტრაიისფერი სინათლის გამომყოფ ობიექტებს შორის არის მზე, სხვა ვარსკვლავები და გალაქტიკები.

 Photo Name Space agency Launch date Terminated Observing locationRef(s)  OAO-2 (Stargazer)  NASA      Earth orbit (749–758 km)    Orion 1 and Orion 2 Space Observatories  USSR   (Orion 1); (Orion 2)   ; 1973  Earth orbit (Orion 1: 200–222 km; Orion 2: 188–247 km)   100px  Far Ultraviolet Camera/Spectrograph (UVC)  NASA      Descartes Highlands on lunar surface   100px  OAO-3 Copernicus  NASA      Earth orbit (713–724 km)   100px  Astronomical Netherlands Satellite (ANS)  SRON      Earth orbit (266–1176 km)   100px  International Ultraviolet Explorer (IUE)  ESA & NASA & SERC      Earth orbit (32,050–52,254 km)   100px  Astron  IKI      Earth orbit (2,000–200,000 km)   100px Hubble Space Telescope  NASA & ESA    —  Earth orbit (586.47–610.44 km)   100px  Broad Band X-ray Telescope / Astro 1  NASA      Earth orbit (500 km)   100px  Extreme Ultraviolet Explorer (EUVE)  NASA      Earth orbit (515–527 km)   100px  Astro 2  NASA      Earth orbit (349–363 km)   100px  Far Ultraviolet Spectroscopic Explorer (FUSE)  NASA & CNES & CSA      Earth orbit (752–767 km)   100px  Cosmic Hot Interstellar Spectrometer (CHIPS)  NASA      Earth orbit (578–594 km)   100px  Galaxy Evolution Explorer (GALEX)  NASA      Earth orbit (691–697 km) .  Korea Advanced Institute of Science and Technology Satellite 4 (Kaistsat 4)  KARI     ?  Earth orbit (675–695 km)   100px  Swift Gamma Ray Burst Explorer (Swift)  NASA    —  Earth orbit (585–604 km)   100px Interface Region Imaging Spectrograph (IRIS)  NASA    —  Earth orbit   100px  Hisaki (SPRINT-A)  JAXA    —  —    Venus Spectral Rocket Experiment  NASA    reusable  suborbital to 300 km   Lunar-based ultraviolet telescope (LUT)  CNSA    —  Lunar surface   100pxAstrosat  ISRO    —  Earth orbit (600–650 km)  Spatial Heterodyne Interferometric Emission Line Dynamics Spectrometer (SHIELDS)NASA19 Apr 202119 Apr 2021Suborbital to 284.8 km
UV ranges listed at Ultraviolet astronomy#Ultraviolet space telescopes.

სქოლიო