თათრების კონფედერაცია

თათრების კონფედერაცია (ჩინური: 塔塔兒; ძველი თურქული: 𐱃𐱃𐰺; შუა მონღოლური: ᠲᠠᠲᠠᠷ) — XII საუკუნეში მონღოლეთის პლატოზე არსებული ხუთი ძირითადი ტომობრივი კონფედერაციიდან (ხანლიგი) ერთ-ერთი.

სიტყვა თათარი დატანი (大檀: და-დან) და ტანტან (檀檀: დან-დან)Golden, Peter B. "Some Notes on the Avars and Rouran", in The Steppe Lands and the World beyond Them. Ed. Curta, Maleon. Iași (2013). p. 54-56. ტრანსლიტერირებული თავდაპირველად სონგის წიგნში გხვდება როგორც როურანების მეორე სახელი,Songshu vol. 95. "芮芮一號大檀，又號檀檀" tr. "Ruìruì, one appellation is Dàtán, also called Tántán" რომლებიც პროტომონღოლური დონგუ წინაპრები იყვნენ.Weishu vol. 103 "蠕蠕，東胡之苗裔也，姓郁久閭氏。" tr. "Rúrú, offsprings of Dōnghú, surnamed Yùjiŭlǘ""*Pulleyblank, Edwin G. (2000). "Ji 姬 and Jiang 姜: The Role of Exogamic Clans in the Organization of the Zhou Polity", Early China. p. 20 სონგის და ლიანის წიგნები როურანებს უფრო ადრე მცხოვრებ ხუნუს ხალხებთან აკავშირებს, მაში როდესაც ვეის წიგნი მათ წარმომავლობას დონგუს ხალხს უკავშირებს.Golden, Peter B. "Some Notes on the Avars and Rouran", in The Steppe Lands and the World beyond Them. Ed. Curta, Maleon. Iași (2013). pp. 54-55. ხუ ელინა-ქიანის მოსაზრებით როურანების უმეტესობის ხუნუსგან წარმოიშვნენ, რადრან როურანების პირდაპირი შთამომავლების (განსაკუთრებით აკა თათრების) ენა დიდწილად შეიცავდა თურქულენოვან ხუნუს ელემენტებს.Xu Elina-Qian, Historical Development of the Pre-Dynastic Khitan, University of Helsinki, 2005. p. 179-180 მიუხედავად ამისა ხუნუს ენა ჯერ კიდევ უცნობია. ჩინელი ისტორიკოსები როგორც წესი ხუნუს წარმოშობას სხვადასხვა მომთაბარე ჯგუფებს აწერენ. 

როურანები, თათრების სავარაუდო წინაპრები ზაფხულში თანამედროვე მონღოლეთის ტერიტორიაზე ატარებდნენ ხოლო ზამთარში სამხრეთით საძოვრების საძიებლად კვეთდნენ გობის უდაბნოს.ვეიშუ, vol. 103 "冬則徙度漠南，夏則還居漠北。"ზამთარში ისინი კვეთდნენ გობის უდაბნოს; ზაფხულში ბრუნდებობნენ ჩრდილოეთში." როურანებმა V საუკუნეში, დაახლოებით 402 წელს, ხაგანატი დააარსეს. რურანების ქვეშევრდომებს შორის იყო აშინას ტომი, რომლებმაც 552 წელს დაამხეს თავიანთი როურანის მეთაურები და 555 წელს საერთოდ გაანადგურეს ისინი.Kradin, N.N. "From Tribal Confederation to Enpire: The Evolution of Rouran Society" in Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hung. Volume 58 (2), (2005). p. 149-151, 158, 160 of 149–169 გადარჩენილი რურანების ერთი შტო გადავიდა დიდი ხინგანის მთიანეთში, რის შემდეგაც ისინი ტანტანის სახელით არიან ცნობილი. დროთა განმავლობაში შეუერთდნენ შივეის ხალხს და შექმნეს და შივეი (大室韋 - დიდი შივეი).

თათრის ეთნონიმის პირველი ზუსტი ტრანსკრიფცია დაიწერა თურქულ ენაზე ორხონის წარწერებზე, კერძოდ, კულ-ტიგინის (732 წ.) და ბილგე-ხაგანის (ახ. წ. 735 წ.) ძეგლებზე როგორც: 𐰆𐱃𐰔⁚𐱃𐱃𐰺⁚𐰉𐰆𐰑𐰣 (ოტუზ თათარ ბოდუნ - ოცდაათი თათარის კლანი) და 𐱃𐰸𐰔⁚𐱃𐱃𐰺 (ტოქუზ თათარ - ცხრა თათარი) რომელი წარწერებიც თათრების კონფედერაციას აღნიშნავდა. ისტორიოგრაფიაში პროტომონღოლური შივეის ტომები, როგორც წესი, გაიგივებულია დადასთან ან ოცდაათ თათრთან,Xu (2005), p. 181-182 quote: "The Turkic Orkhon Inscription written in 732 declared the thirty clans of the Tartar, who were believed the other name of some Shiwei tribes, were enemies of them."ჩჟი_ტონჯიანი თავი. 266, 907-ის მეხუთე თვე: "及阿保機為王, 尤雄勇, 五姓奚及七姓室韋, 韃靼咸役屬之" "აბაოჯის დროს რომელიც უფრო მოძალადე იყო, ხი-ს ხუთვე ტომი, შივეის შვიდი ტომი და თათრები დაიმორჩილა ..." ხუ-ს თარგმანი (2005:72); ალტერნატიული თარგმანი: "როცა აბაოჯი გახდა მეფე, ის კიდევ უფრო მოძალადე იყო; ხი-ს ხუთივე ტომი და შვიდი შივეი-თათარი ტომები დაიმორჩილა..." ხოლო ცხრა თათარი წყაროებში ხშირად კონკრეტულად თათრებად მოიხსენიება. ცხრა თათარში ტრადიციულად ცხრა დიდი კლანის გაერთიანება იგულისხმება.

ტოქუზ-თათრება და ოტუზ-თათრებს ხშირად მონღოლურად მოლაპარაკეებად მოიაზრებენ,Köprülü, Mehmet Fuad (2006) Early Mystic in Turkish literature translated by Leiser and Dankoff. p. 146-148Golden P.B. (1992) An Introduction to the History of the Turkic peoples. Series: Turcologica, IX. Wiesbaden: Otto-Harrassowitz. p. 145Theoblad, U. (2012) "Dada 韃靼, Tatars" for ChinaKnowledge.de ამის საპირისპიროდ, საბჭოთა აღმოსავლეთმცოდნე ლეონიდ კიზლასოვი ამტკიცებს, რომ ტოქუზ-თათრები და ოტუზ-თათრები თურქულად მოლაპარაკეები იყვნენ, რადგან სპარსი ავტორის X საუკუნის გეოგრაფიულ ტრაქტატში ჰუდუდ ალ-ალამი ნათქვამია, რომ თათრები იყვნენ თოღუზღუზების ნაწილი,Ḥudūd al'Ālam "Section 12" Translated and Explained by V. F. Minorsky (1937) p. 94. quote: "The Tātār too are a race (jinsī) of the Toghuzghuz" რომელსაც მინორსკი აღმოსავლეთ ტიან-შანში მდებარე ქოჩოს სამეფოსთან აიგივებს, რომელიც უიღურმა ლტოლვილებმა უიღურების ხაგანატის დაშლის შემდეგ დააარსეს.Minorsky, V.F. (1937) "Commentary" on Ḥudūd al'Ālam, "Section 18". p. 263-265 ისინი ტოკუზ ოღუზის კონფედერაციას ეკუთვნოდნენ.Golden P.B. (1992) p. 155-157 ამავდროულად, კიზლასოვი ეწინააღმდეგება ორხონის წარწერების თათრების ჩინური წყაროებში ნახსენებ დადებთან გაიგივებას.

 სქოლიო 

კატეგორია:მონღოლეთის ისტორია
კატეგორია:ყოფილი კონფედერაციები