ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტი

ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტი ― გაეროს გენერალური ასამბლეის მიერ მიღებული მრავალმხრივი საერთაშორისო ხელშეკრულება. მიიღეს 1966 წლის 16 დეკემბრის 2200A(XXI) რეზოლუციით და ძალაშია 1976 წლის 3 იანვრიდან. პაქტი მხარეებს ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების დაცვას ავალდებულებს, მათ შორის, შორმის უფლებების, ჯანმრთელობის უფლების და განათლების უფლების. 2020 წლის ივლისისთვის, პაქტის წევრია 171 მხარე. ოთხ სახელმწიფოს პაქტზე ხელი აქვს მოწერილი, მაგრამ რატიფიცირებული არ აქვს.

ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტი (ფაკულტატურ ოქმთან ერთად) ადამიანის უფლებების საერთაშორისო ბილის ნაწილია ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციასთან და სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა პაქტთან ერთად.

პაქტის მონიტორინგს გაეროს ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების კომიტეტი ახორციელებს.

გენეზისი
ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მიღების ისტორია ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციასთანაა გადაჯაჭვული. „ადამიანთა სასიცოცხლოს მნიშვნელოვანი უფლებების დეკლარაცია“ 1945 წლის სან-ფრანცისკოს კონფერენციაზე შეიმუშვეს, რის შემდეგაც გაერო ჩამოყალიბდა და მონახაზის შექმნა ეკონომიკურ და სოციალურ საბჭოს დაევალა. პროცესის ადრეულ ეტაპზე დოკუმენტი დაიყო დეკლარაციად, რომელიც ადამიანის უფლებების ზოგად პრინციპებს შეიცავდა და კონვენციად ან პაქტად, რომელიც იურიდიულ ვალდებულებებს ასახავდა. პირველი ადამიანის უფლებების საყოველთაო დეკლარაციად გარდაიქმნა, რომელიც 1948 წლის 10 დეკემბერს მიიღეს.

კონვენციაზე მუშაობა გაგრძელდა, მაგრამ გაეროს წევრ სახელმწიფოებს სხავდასხვაგვარი დამოკიდებულება ჰქონდათ უარყოფით სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლეათა და დადებით ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ უფლებათა შედარებით მნიშვნელობასთან დაკავშირებით. შედეგად, კონვენცია ორ დამოუკიდებელ პაქტად გაიყო: ერთი სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებებს მოიცავს, ხოლო მეორე ― ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ უფლებებს.United Nations General Assembly Resolution 543, 5 February 1952. ორივე პაქტი რაც შეიძლება მეტ მსგავს დაშვებას შეიცავდა და ხელმოსაწერად მალევე გაიხსნა. ორივე მათგანი შეიცავდა პარაგრაფს ყოველი ადამიანის თვითგამორკვევის უფლებების შესახებ.United Nations General Assembly Resolution 545, 5 February 1952.

პირველი დოკუმენტი სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა პაქტად გარდაიქმნა, ხოლო მეორე ― ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ უფლებათა შესახებ საერთაშორისო პაქტად. მონახაზები 1954 წლის გაეროს გენერალურ ასამბლეაზე წარადგინეს განსახილველად და 1966 წელს მიიღეს.United Nations General Assembly Resolution 2200, 16 December 1966.

მიმოხილვა
პაქტი ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციისა და სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა საერთაშორისო პაქტის სტრუქტურის მსგავსია, პრეამბულასა და 21 მუხლს მოიცავს და 5 ნაწილად იყოფა.მოცემულ სექციაში პაქტის შინაარსია მოცემული.

ნაწილი I (1-ელი მუხლი) აღიარებს ერთა თვითგამორკვევის უფლებას, მათ შორის, პოლიტიკური სტატუსის თავისუფლად განსაზღვრის,ICESCR, Article 1.1 ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული განვითარებისკენ სწრაფვის, საკუთარი რესურსებისა და სიმდიდრის განკარგვის უფლებებს. ასევე, აღიარებს ხალხთა უფლებას,ICESCR, Article 1.2 არ ჩამოერთვათ საარსებო საშუალებები და მონაწილე, მათ შორის, არათვითმმართველი და სამეურვეო ტერიტორიების მართვის პასუხისმგებლობის მქონე სახელმწიფოებს, თვითგამორკვევის უფლების განხორციელებას ავალდებულებს.ICESCR, Article 1.3

ნაწილი II (მუხლები 2-5) ამკვიდრებს „პროგრესული რეალიზაციის“ პრინციპს. პაქტში ჩამოთვლილი უფლებები განხორციელებული უნდა იყოს „ყოველგვარი დისკრიმინაციის გარეშე, რასის, კანის ფერის, სქესის, ენის, რელიგიის, პოლიტიკური ან სხვა მრწამსის, ეროვნული ან სოციალური წარმომავლობის, ქონებრივი მდგომარეობის, დაბადების ან სხვა გარემოებათა მიხედვით“.ICESCR, Article 2.2 მონაწილე სახელმწიფოებს შეუძლიათ პაქტში მოცემული უფლებები მხოლოდ კანონით განსაზღვრულ შეზღუდვებს დაუქვემდებარონ იმდენად, რამდენადაც ეს უფლებების ბუნებასთან შეთავსებადია და დემოკრატიულ საზოგადოებაში კეთილდღეობის უზრუნველყოფას ემსახურება.ICESCR, Article 4

ნაწილი III (მუხლები6-15) მოიცავს უფლებათა ჩამონათვალს:
შრომის სამართლიანი და ხელსაყრელი პირობების უფლება,ICESCR, Article 7 მათ შორის, პროფესიული კავშირების შექმნისა და მათში გაწევრიანების უფლება (მუხლები 6, 7, 8)
სოციალური უსაფრთხოება, მათ შორის, სოციალური დაზღვევა (მხული 9)
ოჯახის უფლება, მათ შორის, ანაზღაურებადი შვებულება და ბავშვთა დაცვა (მუხლი 10)
ცხოვრების სათანადო დონის, შესაფერისი კვების, ტანისამოსისა და საცხოვრებლის, განუწყვეტლივ ცხოვრების პირობების გაუმჯობესების უფლება (მუხლი 11)
ჯანდაცვის, ფიზიკური და ფსიქიკური ჯანმრთელობის უმაღლესი შესაძლო სტანდარტების უფლება (მუხლი 12)
განათლების მიღების უფლება, მათ შორის, დაწყებითი განათლების ყველასათვის სავალდებულო და უფასო ხელმისაწვდომობის, საშუალო განათლების სხვადასხვა ფორმით მიღებისა და უმაღლესი განათლების თანაბარი ხელმისაწვდომობის უფლება. პაქტის თანახმად, „განათლება მიმართულ [უნდა] იქნას ადამიანის პიროვნებისა და მისი ღირსებების შემეცნების სრულად განვითარებისაკენ“.(მუხლები 13, 14)ICESCR, Article 13.1
კულტურულ ცხოვრებაში მონაწილეობის უფლება (მუხლი 15)

ნაწილი IV (მუხლები 16-25) ითვალისწინებს მხარეების მეთვალყურეობისა და ზედამხედველობის პირობებს. სახელმწიფოების მოხსენებები გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გენერალურ მდივანს წარედგინება, რომელიც ასლებს ეკონომიკურ დ ასოციალურ საბჭოს უგზავნის.

ნაწილი V (მუხლები 26-31) ასახავს რატიფიკაციის, ძალაში შესვლისა და დამატებების მიღების პირობებს.

დებულებები
პროგრესული რეალიზაციის პრინციპი
პაქტის მეორე მუხლის მიხედვით, თითოეული მონაწილე სახელმწიფო კისრულობს ვალდებულებას, „ეკონომიკურ დ ტექნიკურ სფეროში, მისთვის ხელმისაწვდომი რესურსების მაქსიმალური გამოყენებით მიიღოს ზომები ამ პაქტით აღიარებული უფლებების პროგრესულად სრული რეალიზაციისათვის ყველა სათანადო საშუალებებით, საკანონმდებლო ზომების მიღების ჩათვლით“.ICESCR, Article 2.1 აღნიშნული პრინციპი განსხვავდება სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა საერთაშორისო პაქტში მოცემული პრინციპისაგან. წესებაში მოცემული „მიიღოს ზომები“ უფლებების რეალიზაციისკენ მუშაობის უწყვეტ ვალდებულებაზე მიუთითებს.Paragraph 9,  ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების კომიტეტის განმარტებით, პრინციპი ყოველი უფლების განხორციელების მინიმალურ დონეს უზუნველყოფს.CESCR General Comment 3, paragraph 10.

შრომის უფლებები
პაქტის მე-6 მუხლში აღიარებულია შრომის უფლება, რომელიც „...მოიცავს თითოეული ადამიანის უფლებას, მოიპოვოს საარსებო სახსრები შრომით, რომელსაც თავისუფლად აირჩევს ან რომელზეც თანხმდება, და მიიღებენ შესაბამის ზომებს ამ უფლების დასაცავად“.ICESCR, Article 6.1. ამ უფლებების დასაცავად, მხარეები იღებენ „შესაბამის ზომებს“, რომელიც შეიძლება მოიცავდეს პროფესიული და ტექნიკური სწავლების ან წვრთნის პროგრამებს, რათა მიღწეულ იქნას მდგრადი ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული განვითარება და სრული დასაქმება. მხარეებმა უნდა უზრუნველყონ დასაქმებაზე თანაბარი ხელმისაწვდომობა და მშრომელთა დაცვა უსამართლო მოპყრობისგან. მონაწილე სახელმწიფოებმა უნდა აღკვეთონ დისკრიმნაციის ნებისმიეირ ფორმა სამუშაო ადგილებზე. სამუშაოს არჩევის თავისუფლება მიუთითებს, რომ მხარეები კრძალავენ იძულებით და ბავშვების შრომას.CESCR General Comment 18, paragraph 23.

მე-7 მუხლში მოცემულია თითოეული ადამიანის შრომის სამართლიანი და ხელსაყრელი პირობების ქონის უფლებას. მუხლის მიხედვით, ტოლფასოვანი შრომისთვის დასაქმებულები თანაბარი ანაზღაურებით, ისინი და მათი ოჯახების წევრები ღირსეული არსებობის შესაძლებლობებით, უსაფრთხო და ჯანსაღი შრომის პირობებით იყვნენ უზრუნველყოფილი. მოცემულ მუხლში დასვენების, თავისუფალი დროის ქონის, პერიოდული ანაზღაურებადი შვებულების უფლებებიცაა მოცემული. 

მე-8 მუხლში პროფესიული კავშირების შექმნისა და მათში გაწევრიანების უფლებაა გათვალისწინებული. აღიარებულია გაფიცვის უფლება. აღნიშნულ მუხლში მოცემული უფლებები შეიძლება შეიზღუდოს შეიარაღებული ძალების, პოლიციის ან სახელმწიფო ადმინისტრაციის შემადგენლობაში მყოფი პირებისთვის.

სოციალური დაცვის უფლება
პაქტის მე-9 მუხლი აღიარებს სოციალური უზრუნველყოფის უფლებას, სოციალური დაზღვევის ჩათვლით.ICESCR, Article 9. პაქტი მონაწილე მხარეებს სოციალური უზრუნველყოფის სქემის შემუშავებას ავალდებულებს ადამიანების დაავადებების, დარღვევების, მშობიარობის, სამუშაოს შესრულებისას დაშავებების, უმუშევრობისა და ხანდაზმულობის რისკებისგან დასაცავად. მსგავსი სქემებიდან მიღებული სარგებელი შესაბამისი, ყველასათვის ხელმისაწვდომი და დისკრიმინაციის ნებისმიერი ფორმისგან დაცული უნდა იყოს. პაქტი სქემების ფორმას არ ზღუდავს.CESCR Draft General Comment 19, paragraph 5.

ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების კომიტეტი შენიშნავს, რომ ამ უფლების განხორციელებისას მუდმივად იჩენს თავს პრობლემები, ხელმისაწვდომობის დაბალი დონის გამო.CESCR Draft General Comment 19, paragraph 7.

ზოგიერთი მხარე, მათ შორის საფრანგეთსა და მონაკოს, დამატებითი დებულებები აქვთ მიღებული და სოციალური უზრუნველყოფის შეღავათების მისაღებად ბინადრობის მოთხოვნები აქვთ დაწესებული. კომიტეტი მსგავსი შეზღუდვების დაწესების ნებას იძლევა, როცა ისინი გონივრული და პროპორციულია.CESCR Draft General Comment 19, paragraph 37.

ოჯახის უფლება
მე-10 მუხლის თანახმად, ოჯახი საზოგადოების ბუნებრივი და ძირითადი ერთეულია და მონაწილე მხარეები ვალდებული არიან, შეძლებისდაგვარად ფართოდ დაიცვან და დაეხმარონ მას.ICESCR, Article 10.1. მხარეებმა უნდა უზრუნველჰყონ მოქალაქეების მიერ ოჯახების თავისუფლად შექმნა და თავისუფალი ქორწინებები, ძალდატანების გარეშე. მომუშავე დედებს მშობიარობამდე და მშობიარობის შემდეგ დროის გონივრულ მონაკვეთში ანაზღაურებადი შვებულება ან შვებულების შესაბამისი სოციალური უზრუნველყოფა უნდა ჰქონდეთ. ICESCR, Article 10.2. მხარეებმა ბავშვები და მოზარდები უნდა დაიცვან ეკონომიკური ან სოციალური ექსპლუატაციისგან, მათ შორის, ასაკობრივი ზღვრის დაწესებითა და ზნეობისა და ჯანმრთელობისთვის სახიფათო ან სიცოცხლისთვის საშიში საქმიანობების აკრძალვით.ICESCR, Article 10.3.

ცხოვრების სათანადო დონის ქონის უფლება
მე-11 მუხლით ცხოვრების სათანადო დონის ქონის უფლებაა აღიარებული, რაც შესაფერისი კვების, სამოსის, საცხოვრებლის ქონის, ასევე, ცხოვრების პირობების განუწყვეტელი გაუმჯობესების უფლებებს მოიცავს.ICESCR, Article 11.1. პაქტის კომენტარებში განსაზღვრულია შესაფერისი საკვების,CESCR General Comment 12, paragraph 13.საცხოვრებლისა და ტანისამოსისDr Stephen James, "A Forgotten Right? The Right to Clothing in International Law"  ქონის უფლებები.

ჯანმრთელობის უფლება
მე-12 მუხლში თითოეული ადამიანის ფიზიკური და ფსიქიკური ჯანმრთელობის უმაღლეს შესაძლო სტანდარტებზე უფლებაა აღიარებული.ICESCR, Article 12.1 ჯანმრთელობა არ განისაზღრება, როგორც ჯანმრთელად ყოფნის უფლება, არამედ როგორც საკუთარი ჯანმრთელობისა და სხეულის კონტროლის უფლება. მე-12 მუხლის თანახმად, სახელმწიფოებმა უნდა მიიღონ ზომები ჯანმრთელობის უფლების რეალიზაციისთვის, მკვდრადშობილი და ბავშვთა სიკვდილიანობის შემცირებით, გარემოს ჰიგიენისა და მრეწველობაში შრომის ჰიგიენის ასპექტების გაუმჯობესებით და სხვ. აღნიშნული ჩამონათვალი მხოლოდ „ილუსტრაციული, არასრული მაგალითებია“, ვიდრე მხარეთა ვალდებულებების სრული ჩამონათვალი. housing, and through a comprehensive system of healthcare, which is available to everyone without discrimination, and economically accessible to all.CESCR General Comment 14, paragraphs 11–12.

ჯანმრთელობის უფლება მხარეთა მიერ ქალთა რეპროდუქციული უფლებების პატივისცემასაც გმოიცავს, რაც კონტრაცეპტივებზე თავისუფალ წვდომასა და სექსუალური ჯანმრთელობის შესახებ ინფორმაციის თავისუფლებას გულისხმობს.CESCR General Comment 14, paragraph 34.CESCR General Comment 14, paragraph 35.

უფასო განათლების უფლება
პაქტის მე-13 მუხლი ყოველი ადამიანისთვის განათლების მიღების უფლებას აღიარებს დაწყებით, დაწყებით, საშუალო და უმაღლეს დონეზე, რაც ადამიანის პიროვნებისა და ღირსებების შემეცნების სრულად განვითარებისკენ და ადამიანის უფლებებისა და ძირითადი თავისუფლებების პატივისცემის განამტკიცებისკენ უნდა იყოს მიმართული. განათლებამ ყველა მოქალაქეს უნდა მისცეს თავისუფალ საზოგადოებაში ქმედითი მონაწილეობის შესაძლებლობა. განათლება გააზრებულია როგორც ადამიანის უფლება და „შეუცვლელი საშუალება ადამიანის სხვა უფლებათა რეალიზაციისთვის“.

პაქტის მიხედვით, მხარეებმა უნდა უზრუნველყონ უფასო დაწყებითი განათლება, სხვადასხვა ფორმით უზრუნველყოს საშუალო განათლების მიღება, მათ შორის, ტექნიკური და პროფესიური საშუალო განათლება, ყველასათვის თანაბრად ხელმისაწვდომი გახადონ უმაღლესი განათლება, წაახალისონ და ინტენსიური გახადონ ძირითადი განათლება, შეიმუშაონ ყველა საფეხურის სკოლათა სისტემა, შექმნან სტიპენდიების სისტემა და განუწყვეტლივ გააუმჯობესონ საგანმანათლებლო პერსონალის მატერიალური პირობები.

პაქტი მხარეებს ავალდებულებს, პატივი სცენ მშობლებისა და კანონიერი მეურვეების თავისუფლებას, ბავშვებისთვის არა მხოლოდ სახელმწიფო ორგანოების მიერ დაარსებული, არამედ სხვა სკოლებიც აირჩიონ, რომლებიც სახელმწიფოს მიერ დადგენილი საგანმანათლებლო მოდელის მოთხოვნების მინიმუმს შეესაბამება.ICESCR, Article 13.3 აღნიშნულის თანახმად, საჯარო სკოლებმა პატივი უნდა სცენ სტუდენტების რელიგიის თავისუფლებას.CESCR General Comment 13, paragraph 28.

ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების კომიტეტი პაქტის ხელმომწერ სახელმწიფოებს აკადემიური პერსონალისა და სტუდენტების აკადემიური თავისუფლების პატივისცემას ავალდებულებს, რაც სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია საგანმანათლებლო პროცესისთვის.CESCR General Comment 13, paragraph 38.

მე-14 მუხლის მიხედვით, სახელმწიფოები ვალდებული არიან ორი წლის ვადაში შეიმუშაონ და მიიღონ დეტალური სამოქმედო გეგმა.ICESCR, Article 14.

კულტურულ ცხოვრებაში მონაწილეობის უფლება
მე-15 მუხლი კულტურულ ცხოვრებაში მონაწილეობის უფლებას ითვალისწინებს. მოქალაქეებს მეცნიერული პროგრესის შედეგებით სარგებლობის უფლება და მორალური და მათ მიერ შექმნილი მეცნიერული, ლიტერატურული თუ მხატვრული ნაშრომებიდან მატერიალური ინტერესების დაცვით სარგებლის მიღები უფლება უნდა ჰქონდეთ. ამასთან, პაქტის მხარეები პატივს სცემენ სამეცნიერო კვლევისა და შემოქმედებითი მოღვაწეობისთვის აუცილებელ თავისუფლებას.<ref>ICESCR, Article 15.3</ref>

ფაკულტატური ოქმი
ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის ფაკულტატური ოქმი პაქტის დამატებითი შეთანხმებაა, რომელიც ინდივიდუალური საჩივრების მხრივ ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების კომიტეტის კომპეტენციას აღიარებს.

ფაკულტატური ოქმი გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გენერალურ ასამბლეაზე 2008 წლის 10 დეკემბერს მიიღეს. ოქმი ხელმოსაწერად 2009 წლის 24 სექტემბერს გაიხსნა და 2020 წლის იანვრისთვის 45 მხარეს ჰქონდა ხელი მოწერილი და 24-ს ― რატიფიცირებული. რატიფიკაციის მოთხოვნების ბარიერის გადალახვის შემდეგ, ოქმი 2013 წლის 5 მაისს შევიდა ძალაში.DisplayNews. Ohchr.org. Retrieved on 2013-07-12.

ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების კომიტეტი
ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების კომიტეტი ადამიანის უფლებების ექსპერტებით დაკომპლექტებული ორგანოა, რომელიც პაქტის იმპლემენტაციის მონიტორინგს ახორციელებს. კომიტეტი ადამიანის უფლებათა 18 ექსპერტისგან შედგება, რომლებიც 4 წლის ვადით აირჩევიან და შემადგენლობის ნახევარი 2 წელიწადში ერთხელ იცვლება.

ადამიანის უფლებათა მონიტორინგის სხვა ორგანოებისგან განსხვავებით, კომიტეტი არ შექმნილა იმ ხელშეკრულების მიხედვით, რომელსაც მეთვალყურეობს. მეტიც, კომიტეტი ეკონომიკური და სოციალური საბჭოს მიერ დაფუძნდა, მონიტორინგის წინა ორი ორგანოს წარუმატებლობის შემდეგ. ჩვეულებრივ კომიტეტი ყოველ მაისსა და ნოემბერში იკრიბება ჟენევაში.

მხარეები
პაქტის მონაწილე მხარეები არიან:
 სახელმწიფო  ხელმოწერის თარიღი  რატიფიცირების, მიღების თარიღი  შენიშვნები ავღანეთი    24 იანვარი, 1983  ალბანეთი    4 ოქტომბერი 1991  ალჟირი  10 დეკემბერი, 1968  12 სექტემბერი, 1989  ანგოლა    10 იანვარი, 1992 ანტიგუა და ბარბუდა3 ივლისი, 2019 არგენტინა  19 თებერვალი, 1968   8 აგვისტო, 1986  სომხეთი    13 სექტემბერი, 1993  ავსტრალია  18 დეკემბერი, 1972  10 დეკემბერი, 1975  ავსტრია  10 დეკემბერი, 1973  10 დეკემბერი, 1978  აზერბაიჯანი    13 აგვისტო, 1992  ბაჰამის კუნძულები  4 დეკემბერი, 2008  23 დეკემბერი, 2008  ბაჰრეინი    27 სექტემბერი, 2007  ბანგლადეში    5 ოქტომბერი, 1998  ბარბადოსი     5 იანვარი, 1973  ბელარუსი  19 მარტი, 1968  12 ნოემბერი, 1973  ხელმოწერილი და რატიფიცირებულია, როგორც ბელარუსის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის მიერ ბელგია  10 დეკემბერი, 1968  21 აპრილი, 1983  ბელიზი  6 სექტემბერი, 2000  9 მარტი, 2015  ბენინი    12 მარტი, 1992  ბოლივია    12 აგვისტო, 1982  ბოსნია და ჰერცეგოვინა     1 სექტემბერი, 1993  ყოფილმა იუგოსლავიამ პაქტს 1967 წლის 8 აგვისტოს მოაწერა ხელი, ხოლო 1971 წლის 2 ივნისს რატიფიცირება მოახდინა ბრაზილია    24 იანვარი, 1992  ბულგარეთი  8 ოქტომბერი, 1968  21 სექტემბერი, 1970  ბურკინა-ფასო    4 იანვარი, 1999  ბურუნდი    9 მაისი, 1990  კამბოჯა  17 ოქტომბერი, 1980  26 მაისი, 1992  კამპუჩეამ პაქტს 1980 წლის 17 ოქტომბერს მოაწერა ხელი კამერუნი    27 ივნისი, 1984  კანადა    19 მაისი, 1976  კაბო-ვერდე    6 აგვისტო, 1993  ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა     8 მაისი, 1981  ჩადი    9 ივნისი, 1995  ჩილე  16 სექტემბერი, 1969  10 თბერვალი, 1972  ჩინეთი  27 ოქტომბერი, 1997  27 მარტი, 2001  ჩინეთის რესპუბლიკამ ხელშეკრულებას 1967 წლის 5 ოქტომბერს მოაწერა ხელი კოლუმბია  21 დეკემბერი, 1966  29 ოქტომბერი, 1969  კომორის კუნძულები  25 სექტემბერი, 2008    კონგოს რესპუბლიკა    5 ოქტომბერი, 1983  კოსტა-რიკა  19 დეკემბერი, 1966  29 ნოემბერი,  1968  კოტ-დ'ივუარი    26 მარტი, 1992  ხორვატია    12 ოქტომბერი, 1992  ყოფილმა იუგოსლავიამ პაქტს 1967 წლის 8 აგვისტოს მოაწერა ხელი, ხოლო 1971 წლის 2 ივნისს რატიფიცირება მოახდინა კუბა  28 თებერვალი, 2008    კვიპროსი  9 იანვარი, 1967   2 აპრილი, 1969  ჩეხეთის რესპუბლიკა    22 თებერვალი, 1993  ჩეხოსლოვაკიამ პაქტს 1968 წლის 7 ოქტომბერს მოაწეა ხელი, ხოლო 1975 წლის 23 დეკემბერს მისი რატიფიკაცია მოახდინა. ჩრდილოეთი კორეა    14 სექტემბერი, 1981  კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა     1 ნოემბერი, 1976  დანია  20 მარტი, 1968   6 იანვარი, 1972  ჯიბუტი    5 ნოემბერი, 2002  დომინიკა    17 ივნისი, 1993  დომინიკელთა რესპუბლიკა    4 იანვარი, 1978  ეკვადორი  29 სექტემბერი, 1967  6 მარტი, 1969  ეგვიპტე   4 აგვისტო, 1967  14 იანვარი, 1982  სალვადორი  21 სექტემბერი, 1967  30 ნოემბერი, 1979  ეკვატორული გვინეა    25 სექტემბერი, 1987  ერიტრეა    17 აპრილი, 2001  ესტონეთი    21 ოქტომბერი, 1991  ეთიოპია    11 ივნისი, 1993  ფინეთი  11 ოქტომბერი, 1967  19 აგვისტო, 1975  ფიჯი    16 აგვისტო, 2018  საფრანგეთი    4 ნოემბერი, 1980  გაბონი    21 იანვარი, 1983  გამბია    29 დეკემბერი, 1978  საქართველო    3 მაისი, 1994  გერმანია   9 ოქტომბერი, 1968  17 დეკემბერი, 1973  განა  7 სექტემბერი, 2000   7 სექტემბერი, 2000  საბერძნეთი    16 მაისი, 1985  გრენადა    6 სექტემბერი, 1991  გვატემალა    19 მაისი, 1988  გვინეა  28 თებერვალი, 1967  24 იანვარი, 1978  გვინეა-ბისაუ    2 ივლისი, 1992  გაიანა  22 აგვისტო, 1968  15 თებერვალი, 1977  ჰაიტი    8 ოქტომბერი, 2013  ჰონდურასი  19 დეკემბერი, 1966  17 თებერვალი 1981  უნგრეთი  25 მარტი, 1969  17 იანვარი, 1974  ისლანდია  30 დეკემბერი, 1968  22 აგვისტო,1979  ინდოეთი    10 აპრილი, 1979  ინდონეზია    23 თებერვალი, 2006  ირანი  4 აპრილი, 1968  24 ივნისი, 1975  ერაყი  18 თებერვალი, 1969  25 იანვარი, 1971  ირლანდია  1 ოქტომბერი, 1973   8 დეკემბერი, 1989  ისრაელი  19 დეკემბერი, 1966   3 ოქტომბერი, 1991  იტალია 18 იანვარი, 1967  15 სექტემბერი, 1978  იამაიკა  19 დეკემბერი, 1966   3 ოქტომბერი, 1975  იაპონია  30 მაისი, 1978  21 ივნისი, 1979  იორდანია  30 ივნისი, 1972  28 მაისი, 1975  ყაზახეთი  2 დეკემბერი, 2003  24 იანვარი, 2006  კენია    1 მაისი, 1972  ქუვეითი    21 მაისი, 1996  ყირგიზეთი    7 ოქტომბერი, 1994  ლაოსი  7 დეკემბერი, 2000  13 თებერვალი, 2007  ლატვია    14 აპრილი, 1992  ლიბანი    3 ნოემბერი,1972  ლესოთო    9 სექტემბერი, 1992  ლიბერია  18 აპრილი, 1967  22 სექტემბერი, 2004  ლიბია    15 მაისი, 1970  ლიხტენშტაინი    10 დეკემბერი, 1998  ლიეტუვა    20 ნოემბერი, 1991  ლუქსემბურგი  26 ნოემბერი, 1974  18 აგვისტო, 1983  მადაგასკარი  14 აპრილი, 1970  22 სექტემბერი, 1971  მალავი    22 დეკემბერი, 1993  მალდივები    19 სექტემბერი, 2006  მალი    16 ივლისი, 1974  მალტა  22 ოქტომბერი, 1968  13 სექტემბერი, 1990  მარშალის კუნძულები    12 მარტი, 2018  მავრიტანია    17 ნოემბერი, 2004  მავრიკი    12 დეკემბერი, 1973  მექსიკა    23 მარტი, 1981  მონაკო  26 ივნისი, 1997  28 აგვისტო, 1997  მონღოლეთი  5 ივნისი, 1968  18 ნოემბერი, 1974  მონტენეგრო    23 ოქტომბერი, 2006  მაროკო  19 იანვარი, 1977   3 მაისი, 1979  მიანმარი  16 ივლისი, 2015  6 ოქტომბერი, 2017  ნამიბია    28 ნოემბერი, 1994  ნეპალი    14 მაისი, 1991  ნიდერლანდები  25 ივნისი, 1969  11 დეკემბერი, 1978  ახალი ზელანდია  12 ნოემბერი, 1968  28 დეკემბერი, 1978  ნიკარაგუა    12 მარტი, 1980  ნიგერი    7 მარტი, 1986  ნიგერია    29 ივლისი, 1993  ჩრდილოეთი მაკედონია    18 იანვარი, 1994  ყოფილმა იუგოსლავიამ პაქტს 1967 წლის 8 აგვისტოს მოაწერა ხელი და 1971 წლის 2 ივნისს რატიფიკაცია მოახდინა. ნორვეგია  20 მარტი, 1968  13 სექტემბერი, 1972  პაკისტანი  3 ნოემბერი, 2004  17 აპრილი, 2008  პალაუ  20 სექტემბერი, 2011    პალესტინის სახელმწიფო    2 აპრილი, 2014   პანამა  27 ივლისი, 1976  8 მარტი, 1977  პაპუა-ახალი გვინეა    21 ივლისი, 2008  პარაგვაი    10 ივნისი, 1992  პერუ  11 აგვისტო, 1977  28 აპრილი, 1978  ფილიპინები  19 დეკემბერი, 1966  7 ივნისი, 1974  პოლონეთი  2 მარტი, 1967  18 მარტი, 1977  პორტუგალია  7 ოქტომბერი, 1976  31 ივლისი, 1978  ყატარი    21 მაისი, 2018  კორეის რესპუბლიკა    10 აპრილი, 1990  მოლდოვის რესპუბლიკა    26 ივლისი, 1993  რუმინეთი  27 ივნისი, 1968  9 დეკემბერი, 1974  რუსეთის ფედერაცია  18 მარტი, 1968  16 ოქტომბერი, 1973  ხელმოწერილი და რატიფიცირებული საბჭოთა კავშირის სახელით. რუანდა    16 აპრილი, 1975  სან-მარინო    18 ოქტომბერი, 1985  სან-ტომე და პრინსიპი  31 ოქტომბერი, 1995  10 იანვარი, 2017 სენეგალი  6 ივლისი, 1970  13 თებერვალი, 1978  სერბეთი    12 მარტი, 2001  ყოფილმა იუგოსლავიამ პაქტს 1967 წლის 8 აგვისტოს მოაწერა ხელი, ხოლო 1971 წლის 2 ივნისს რატიფიცირება მოახდინა სეიშელის კუნძულები    5 მაისი, 1992  სიერა-ლეონე    23 აგვისტო, 1996  სლოვაკეთი    28 მაისი, 1993  ჩეხოსლოვაკიამ პაქტს 1968 წლის 7 ოქტომბერს მოაწეა ხელი, ხოლო 1975 წლის 23 დეკემბერს მისი რატიფიკაცია მოახდინა. სლოვენია    6 ივლისი, 1992  ყოფილმა იუგოსლავიამ პაქტს 1967 წლის 8 აგვისტოს მოაწერა ხელი, ხოლო 1971 წლის 2 ივნისს რატიფიცირება მოახდინა სოლომონის კუნძულები    17 მარტი, 1982  სომალი    24 იანვარი, 1990  სამხრეთი აფრიკა 3 ოქტომბერი, 1994  12 იანვარი, 2015   ესპანეთი  28 სექტემბერი, 1976  27 აპრილი, 1977  შრი-ლანკა    11 ივნისი, 1980  სენტ-ვინსენტი და გრენადინები    9 ნოემბერი, 1981  სუდანი    18 მარტი, 1986  სურინამი    28 დეკემბერი, 1976  ესვატინი    26 მარტი, 2004  შვედეთი  29 სექტემბერი, 1967  6 დეკემბერი, 1971  შვეიცარია    18 ივნისი, 1992  სირია    21 აპრილი, 1969  ტაჯიკეთი    4 იანვარი, 1999  ტაილანდი    5 სექტემბერი, 1999  აღმოსავლეთი ტიმორი    16 აპრილი, 2003  ტოგო    24 მაისი, 1984  ტრინიდადი და ტობაგო    8 დეკემბერი, 1978  ტუნისი  30 აპრილი, 1968  18 მარტი, 1969  თურქეთი  15 აგვისტო, 2000  23 სექტემბერი, 2003  თურქმენეთი    1 მაისი, 1997  უგანდა    21 იანვარი, 1987  უკრაინა  20 მარტი, 1968  12 ნოემბერი, 1973  ხელმოწერილი და რატიფიცირებულია უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის მიერ გაერთიანებული სამეფო და ჩრდილოეთი ირლანდია  16 სექტემბერი, 1968  20 მაისი, 1976  ტანზანია    11 ივნისი, 1976  აშშ  5 ოქტომბერი, 1977    ურუგვაი  21 თებერვალი, 1967  1 აპრილი, 1970  უზბეკეთი    28 სექტემბერი, 1995  ვენესუელა  24 ივნისი, 1969  10 მაისი, 1978  ვიეტნამი    24 სექტემბერი, 1982  იემენი    9 თებერვალი, 1987  ძალაში შევიდა იემენის არაბული რესპუბლიკის დროს ზამბია    10 აპრილი, 1984  ზიმბაბვე    13 მაისი, 1991 

არაწევრი სახელმწიფოები
ხელმოწერილია, მაგრამ რატიფიცირებული ― არა
 სახელმწიფო ხელმოწერის თარიღი კომორის კუნძულები  კუბა  პალაუ  აშშ 

არც ხელმოწერილია, არც რატიფიცირებული
ანდორა
ბოტსვანა
ბჰუტანი
ბრუნეი
კირიბატი
მალაიზია
მიკრონეზიის ფედერაციული შტატები
მოზამბიკი
ნაურუ
ომანი
სენტ-კიტსი და ნევისი
სამოა
საუდის არაბეთი
სინგაპური
სენტ-ლუსია
სამხრეთ სუდანი
ტონგა
ტუვალუ
არაბთა გაერთიანებული საამიროები
ვანუატუ

გაეროს არაწევრი სახელმწიფოები
კუკის კუნძულები
ნიუე
ტაივანი
ვატიკანი (წმინდა საყდარი)

რესურსები ინტერნეტში

List of parties, UNTC
Committee on Economic, Social and Cultural Rights, the convention's monitoring body
International Network for Economic, Social and Cultural Rights
"Rights and Value: Construing the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights as Civil Commons"  by G. Baruchello & R.L. Johnstone, Studies in Social Justice, Vol 5, No 1 (2011): Special Issue: Life Value and Social Justice, 91–125
 Procedural history note and audiovisual material on the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights'' in the Historic Archives of the United Nations Audiovisual Library of International Law

სქოლიო

კატეგორია:გაეროს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ალბანეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ალჟირის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ანგოლის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:არგენტინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:სომხეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ავსტრალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ავსტრიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:აზერბაიჯანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ბაჰამის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ბაჰრეინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ბანგლადეშის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ბარბადოსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ბელგიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ბელიზის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ბენინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ბოლივიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ბრაზილიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ბულგარეთის სახალხო რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ანგოლის სახალხო რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ბელარუსის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ბურკინა-ფასოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ბურუნდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:კამპუჩიის სახალხო რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:კამერუნის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:კანადის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:კაბო-ვერდეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ჩადის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ჩილეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ჩინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:კოლომბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:კოსტა-რიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:კოტ-დ'ივუარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ხორვატიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:კვიპროსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ჩეხეთის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ჩეხოსლოვაკიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ჩრდილოეთ კორეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ზაირის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:დანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ჯიბუტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:დომინიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:დომინიკელთა რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ეკვადორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ეგვიპტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:სალვადორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ეკვატორული გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ერიტრეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ესტონეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ფიჯის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ფინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:საფრანგეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:გაბონის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:გამბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:დასავლეთ გერმანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:აღმოსავლეთ გერმანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:განის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:საბერძნეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:გრენადის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:გვატემალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:გვინეა-ბისაუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:გაიანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ჰაიტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ჰონდურასის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:უნგრეთის სახალხო რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ისლანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ინდოეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ინდონეზიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ირლანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ისრაელის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:იტალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:იამაიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:იაპონიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:იორდანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ყაზახეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:კენიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ქუვეითის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ყირგიზეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ლაოსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ლატვიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ლიბანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ლესოთოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ლიბერიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ლიბიის არაბული რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ლიხტენშტაინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ლიეტუვის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ლუქსემბურგის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:მადაგასკარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:მალავის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:მალდივის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:მალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:მალტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:მარშალის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:მავრიტანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:მავრიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:მექსიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:მონაკოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:მონღოლეთის სახალხო რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:მონტენეგროს საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:მაროკოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ნამიბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ნეპალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ნიდერლანდების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ახალი ზელანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნიკარაგუის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ნიგერის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ნიგერიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ნორვეგიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:პაკისტანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:პალესტინის ტერიტორიების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პანამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:პარაგვაის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:პერუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ფილიპინების საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:პორტუგალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:სამხრეთ კორეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:მოლდოვის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:რუმინეთის სოციალისტური რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:რუანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:სან-ტომე და პრინსიპის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:სან-მარინოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:სენეგალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:სერბეთი და მონტენეგროს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სეიშელის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:სიერა-ლეონეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:სლოვაკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:სლოვენიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:სოლომონის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:სომალის დემოკრატიული რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ესპანეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:შრი-ლანკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:სენტ-ვინსენტი და გრენადინების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სუდანის დემოკრატიული რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:სურინამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ესვატინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:შვედეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:შვეიცარიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:სირიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ტაჯიკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ტაილანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:აღმოსავლეთ ტიმორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ტოგოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ტრინიდადი და ტობაგოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ტუნისის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:თურქმენეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:უგანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:თურქეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ურუგვაის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ტანზანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:უზბეკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ვენესუელის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ვიეტნამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:იემენის არაბული რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:იუგოსლავიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები 
კატეგორია:ზამბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ზიმბაბვეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები