Cortinarius rubellus

Cortinarius rubellus — სოკოს სახეობა კორტინარიუსისებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, აზიასა (იაპონია) და ჩრდილოეთ ამერიკას.

მომაკვდინებლად შხამიანი სოკოა. შეიცავს მომწამვლელ ნივთიერება ორელანინს, რომელიც იწვევს თირკმელების უკმარისობას და ხშირ შემთხვევაში სიკვდილს. იზრდება წიწვოვან და შერეულ, იშვიათად ფოთლლვან ტყეებში, როგორც წესი ჯგუფებად, ზაფხულიდან შემოდგომამდე. მიკორიზას უპირატესად წარმოქმნის ნაძვთან, ფიჭვთან და სოჭთან.

სოკო პირველად აღწერა ინგლისელმა ბუნებისმეტყველმა მორდეკაი კუბიტ კუკმა 1887 წელს როგორც Cortinarius rubellus.

სამეცნიერო სინონიმები:






 აღწერა 
ქუდის დიამეტრი — 3-8 სმ, ნორჩობაში ზარისებრიდან კონუსურამდე, შემდეგ ამოზნექილი და ბრტყლად ამოზნექილი. ცენტრში ახასიათებს წაწვეტებული ბორცვაკი. ზედაპირი მშრალია, ხავერდოვან-ბოჭკოვანი, კიდეებთან ახლოს ზოგჯერ ქერცლოვანია, წითელ-ყავისფერიდან წითურ-მურამდე. 

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები ფეხთან შეზრდილი, შედარებით მეჩხერი. ნორჩობაში ფირფიტები ღია ჟანგმიწისფერ-ყავისფერია, ასაკთან ერთად ჟანგისფერ-ყავისფერ შეფერილობას იღებს.

რბილობი — მოყვითალო ან მონარინჯისფრო, ბოჭკოვანი, სუსტად გამოხატული ბოლოკის სუნითა და სასიამოვნო გემოთი.Phillips R (2006). Mushrooms. London, United Kingdom: Pan MacMillan. p. 186. ISBN 978-0-330-44237-4.

ფეხის სიგრძე — 5-13 სმ, სისქე — 0,5-1,5 სმ, ცილინდრული ან ძირისკენ ოდნავ გასქელებული, ბოჭკოვანი, ნარინჯისფერ-ყავისფერი ზედაპირით. საყელოს გარეშე. ზედაპირზე ზოგჯერ შეიმჩნევა დიაგონალური ზოლები.

სპორების ფხვნილი — ჟანგისფერ-ყავისფერი. სპორები — 8-11×6,5-8,5 მკმ, ფართო ელიფსისებრი ან თითქმის სფეროსებრი, მეჭეჭებიანი ზედაპირით. ბაზიდიუმი — გურზისებრი, ოთხსპორიანი.

 ეკოლოგია და გავრცელება
იზრდება ნიადაგზე, როგორც წესი ჯგუფებად, იშვიათად ერთეულებად წიწვოვან და შერეულ ტყეებში. იშვიათად გვხვდება ფოთლოვან ტყეებშიShort AI, Watling R, MacDonald MK, Robson JS (1980). "Poisoning by Cortinarius speciosissimus". Lancet. 2 (8201): 942–44. doi:10.1016/s0140-6736(80)92104-2. მიკორიზას უპირატესად წარმოქნის ნაძვთან, ფიჭვთან და სოჭთან. ურჩევნია მჟავე, ნესტიანი და ტორფიანი ნიადაგი.

Cortinarius rubellus-ის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, ჩრდილოეთ ამერიკასა და აზიას. ევროპაში გავრცელებულია ბრიტანეთის კუნძულებზე, ესპანეთში, გერმანიაში, იტალიაში, ნიდერლანდებში, შვეიცარიაში, ავსტრიაში, რუსეთში, სკანდინავიის ქვეყნებში და ა.შ. ჩრდილოეთ ამერიკაში გავრცელებულია აშშ-სა (ორეგონი, კალიფორნია, ვაშინგტონი) და კანადაში (ბრიტანეთის კოლუმბია, ნიუ-ბრანსუიკი). აზიაში გავრცელებულია იაპონიაში, კერძოდ იაცუგატაკეს მთებში (იამანასის პრეფექტურა).Shibata H (2004). "Cortinarius rubellus, a poisonous species new to Japan". Mycoscience. 45 (6): 395–97. doi:10.1007/S10267-004-0198-4. S2CID 84769467.

სეზონი — აგვისტოდან ნოემბრამდე.Bruno Cetto: „Der große Pilzführer”, vol. 2, Editura BLV Verlagsgesellschaft, München, Berna, Viena 1980, p. 200-201, ISBN 3-405-12081-0Jean-Louis Lamaison & Jean-Marie Polese: „Der große Pilzatlas“, Editura Tandem Verlag GmbH, Potsdam 2012, p. 127, ISBN 978-3-8427-0483-1

მსგავსი სახეობები
 სახელი  სურათი  შენიშვნები Cantharellus cibarius   150პქ  საჭმელი Cortinarius armillatus  150პქ საჭმელი Cortinarius balaustinus 150პქშხამიანი Cortinarius bolaris  150პქშხამიანიCortinarius brunneus  150პქშხამიანი Cortinarius callisteus  150პქ შხამიანიCortinarius cinnabarinus  150პქშხამიანიCortinarius cinnamomeus 150პქშხამიანი Cortinarius corrugatus  150პქ ???Cortinarius cotoneus  150პქშხამიანი Cortinarius croceus  150პქ შხამიანი Cortinarius fasciatus  150პქ არასაჭმელი Cortinarius fulvescens  150პქ არასაჭმელიCortinarius gentilis  150პქ შხამიანიCortinarius glaucopus  150პქ საჭმელი Cortinarius infractus  150პქ არასაჭმელი Cortinarius limonius  150პქ შხამიანი Cortinarius malicorius  150პქშხამიანი Cortinarius psittacinus  150პქ უცნობია Cortinarius orellanus  150პქ შხამიანიCortinarius rubicundulus  150პქშხამიანიCortinarius sanguineus  150პქ  შხამიანი Cortinarius semisanguineus  150პქშხამიანი Cortinarius subferrugineus  150პქარასაჭმელიCortinarius subtortus  150პქ არასაჭმელიCortinarius uliginosus  150პქ არასაჭმელიCortinarius uraceus  150პქ არასაჭმელიCortinarius xantho-ochraceus  150პქ შხამიანი

ტოქსიკურობა
მომაკვდინებლად შხამიანი სოკოა. შეიცავს დიდი რაოდენობით მიკოტოქსინ ორელანინს. გარდა ამისა, სოკო შეიცავს ფალოტოქსინსა და ამატოქსინს. მოწამვლის სიმპტომები გვიან (5-15 დღის შემდეგ) ვლინდება და დამანგრეველ გავლენას ახდენს თირკმელებზე. ადრეული სიმპტომებია — ღებინება, გულისრევა, ცხელება, კუნთების ტკივილი, დიურეზის (შარდის გამოყოფა) ზრდა ან შემცირება. სპეციფიკური ანდიტოდი არ არსებობს, მკურნალობა განისაზღვრება გრძელვადიანი ან სამუდამო დიალიზით ან თირკმლის გადანერგვით.

1972 წელს ფინეთში სოკოთი 4 ადამიანი მოიწამლა.Hulmi S, Sipponen P, Forsström J, Vilska J (1974). "Mushroom poisoning caused by Cortinarius speciosissimus". Duodecim; Lääketieteellinen Aikakauskirja (in Finnish). 90 (14): 1044–50. PMID 4426277. მას შემდეგ მოწამვლის რამდენიმე ფაქტი დაფიქსირდა შვედეთში,Holmdahl J, Blohmé I (1995). "Renal transplantation after Cortinarius speciosissimus poisoning". Nephrol. Dial. Transplant. 10 (10): 1920–22. doi:10.1093/ndt/10.10.1920. PMID 8592605. ავსტრიასაFranz M, Regele H, Kirchmair M, Kletzmayr J, Sunder-Plassmann G, Hörl WH, Pohanka E (1996). "Magic mushrooms: hope for a 'cheap high' resulting in end-stage renal failure". Nephrol. Dial. Transplant. 11 (11): 2324–27. doi:10.1093/oxfordjournals.ndt.a027160. PMID 8941602. და შოტლანდიაში.

გალერეა

რესურსები ინტერნეტში

 სქოლიო 

კატეგორია:აბლაბუდიანი სოკოები
კატეგორია:შხამიანი სოკოები