ჯენეს ბრძოლა

ჯენეს ბრძოლა — სამხედრო შეტაკება მალის იმპერიის ძალებსა და ტომბუქტუში არსებულ მაროკოს ვილაიეთს შორის. ამ ბრძოლის შედეგად დასრულდა მალის დიდი იმპერიის არსებობა და საფუძველი ჩაეყარა დასავლეთ აფრიკის პატარა სახელმწიფოების წარმოქმნას.

 ისტორია 
XV და XVI საუკუნეების განმავლობაში მალის იმპერია თითქმის მუდმივი დაღმასვლის პერიოდში იმყოფებოდა. მისი ყველა პერიფერიული ვასალური ტერიტორია დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ იქცა, ზოგიერთი კი მალის სუვერენიტეტს აპროტესტებდა, მათგან აღსანიშნავია სონგაის იმპერია. Oliver, page 431 1591 წელს სონგაის იმპერია დაამარცხა ტონდიბის ბრძოლაში მაროკოს საექსპედიციო ძალებმა. მაროკოელების მიერ დენთის ისეთი იარაღის გამოყენების წყალობით, როგორიცაა მუშკეტი და ქვემეხი, სონგაის ძალამ უკან დაიხია აღმოსავლეთით ნიგერიის გასწვრივ, სადაც მათ შექმნეს პატარა, მაგრამ მაინც მტკიცე დენდის სამეფო. Thornton, page xix როდესაც სონგაის იმპერია გზას აღარ უღობავდა, მალის იმპერიის მმართველმა მანსა მაჰმუდ IV-მ გადაწყვიტა თავისი მომაკვდავი იმპერიის აღდგენა. Ki-Zerbo & Niane, page 75 ამ გრანდიოზული გეგმის პირველი ნაბიჯი იყო ჯენეს ქალაქ-სახელმწიფოს ხელში  ჩაგდება, რომელიც აკონტროლებდა სავაჭრო სფეროს შიდა ნიგერის ხეობაში.

 მალის იმპერიის ძალები 
მანსა მაჰმუდ IV-მ დაიწყო დარჩენილი პროვინციების გაერთიანება იმ ჯგუფებთან ერთად, რომლებიც ადრე მალის იმპერიის ვასალები იყვნენ. მან გაგზავნა ელჩი თავის პროვინციებში ბინდუკუში (ბენდუგუ), კალასა და სიბირიდუგუში. Oliver, page 384 მათგან მხოლოდ ორი მეთაური დაპირდა მომავალ ბრძოლებში დახმარებას. Hunwick, page 234 მანსამ მაინც შეძლო მნიშვნელოვანი არმიის შეკრება და ჯენესკენ გაემართა მისი მომაკვდავი იმპერიის აღორძინების იმედით. 

 ვილაიეთის ძალები 
ჯენეს სავაჭრო საწარმო ექვემდებარებოდა ტომბუქტუს მაროკოულ ვილაიეთს, რომელსაც  მაროკოს საექსპედიციო ძალები მართავდნენ. Gray, page 161  არ არსებობს დეტალები იმის შესახებ, თუ რა სახის ჯარები იმყოფებოდნენ იქ, როდესაც მანსამ პირველად დაიწყო ლაშქრობა ჯენესკენ. საპასუხოდ, ფაშა ამარმა გაგზავნა ძალები ალ-მუსტაფა ალ-ფილისა და ალი ბინ აბდ ალაჰ ალ-ტილიმსანის მეთაურობით. 

 გარღვევა სანუნადან 
მაროკოს დამხმარე რაზმი ჩავიდა მდინარის მეშვეობითOliver, page 455. ისინი 26 აპრილს მივიდნენ, იპოვეს მანსა მაჰმუდ IV და მისი არმია, დაბანაკებული სანუნას ქვიშის სანაპირო ზოლზე, Hunwick, page 234 რომელიც ჩადიოდა მდინარეში, სადაც ნავები უნდა შესულიყვნენ ქალაქში.  დამხმარეებს ქალაქში შესვლა მოუწიათ. მათი იარაღის გამოყენებით, რასაც არაბული ჩანაწერები მასიურ დაბომბვას უწოდებენ, Ki-Zerbo & Niane, page 75  შეძლეს მანსას არმიის მოგერიება. Shillington, page 922 ვილაიეთის ჯარები ქალაქში შევიდნენ, მაგრამ მალის იმპერიის ჯარი ჯერ კიდევ დაბანაკებული იყო და დამარცხებულად არ მიიჩნეოდა.

 შუადღის შეტევა 
ჯენეს შიგნით, საიდ მანსურს ურჩიეს თავდასხმა განეხორციელებინა მანსას ძალებზე მაშინვე, სანამ კიდევ ვინმე მიუახლოვდებოდა მათ მისადგომებს. Hunwick, page 234 თავის მრჩეველებთან კონსულტაციის შემდეგ მან თქვა:„ჩვენი შეხვედრა მათთან პარასკევს შუადღის ღვთისმსახურების შემდეგ იქნება.“ Hunwick, page 234 თავისი სიტყვის თანახმად დაიწყო ბრძოლა. ეს იყო მალის იმპერიის არმიის სრული განადგურება, რომელმაც დიდძალი მსხვერპლი განიცადა. Hunwick, page 234 ბრძოლის დასასრულს მანსა მაჰმუდ IV იძულებული გახდა, გაქცეულიყო.

 ბრძოლის დასასრული 
მალის დამარცხებამ ჯენესთან დაასამარა დროებითი ალიანსი და მალის იმპერიამ შეწყვიტა პოლიტიკური კუთხით არსებობა რეგიონში. Ki-Zerbo & Niane, page 75 მანსა მაჰმუდ IV გადავიდა ნიანში და გარდაიცვალა 1610 წელს. Shillington, page 922 მალის იმპერია შთანთქა ბამანას იმპერიამ, Ki-Zerbo & Niane, page 75 რომლისთვისაც ტომბუქტუს ვილაიეთსაც კი უნდა გადაეხადა ხარკი. Holt, page 15 მიუხედავად ამისა, არც ერთი შემდგომში წარმოშობილი ძალა არ მიახლოვებია მალის ან სონგაის ჰეგემონიას. დასავლეთ აფრიკა XIX საუკუნემდე გადაიქცა რეგიონად, რომელსაც მართავდნენ პატარა და ნაკლებად ცენტრალიზებული სახელმწიფოები. Gray, page 143

 მარცხის მიზეზები 
მაჰმუდ IV-ის დამარცხებას ჯენესთან რამდენიმე მიზეზს მიაწერენ. დეტალები მწირია ორივე არმიის  შესახებ. მიზეზებად სახელდება: არასანდო მოკავშირეები, არასანდო პროვინციები და შეიარაღება.

 არასანდო მოკავშირეები 
ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული არის ჰამად ამინა, მასინას მეთაური, რომელმაც უღალატა მანსას. Thornton, page xix ამინა მას დაპირდა მხარდაჭერას ჯენესკენ სვლაში, მაგრამ წავიდა მაროკოელებთან, რომლებთანაც მას უკვე ჰქონდა მეფე-ვასალის ტიპის ურთიერთობა. Hunwick, page 236 მან ურჩია მაროკოელებს, თუ რას უნდა ელოდონ მანდინკა-ბამანას ძალებისგან და  საკუთარ ძალებს არ დართო ნება, რომ დახმარებოდნენ მანსას ბრძოლაში. Ki-Zerbo & Niane, page 75 

 არასანდო პროვინციები 
გარდა ამინას ღალატისა, მალის დამარცხების კიდევ ერთი მიზეზი შეიძლება იყოს მისი უუნარობა, მოეპოვებინა პროვინციებში მცხოვრები მებრძოლების მხარდაჭერა. მაჰმუდ IV-მ ვერ შეძლო იმ დროისათვის არსებული ორი გავლენიანი რაზმის მეთაურის კეთილგანწყობის მოპოვება.

 შეიარაღება 
მალის იმპერიამ, ისევე როგორც მისმა კონკურენტმა სონგაიმ, ვერ მოახერხა სამხედრო შეიარაღების მოდერნიზაცია. Shillington, page 922 მალის იმპერია ომში საბრძოლველად წავიდა იმავე მეთოდებით, რომელსაც იყენებდა სუნჯატას დროიდან, მაგრამ წარსულში არსებული ჯარების ერთიანობისა და მასშტაბების გარეშე.

მეორე მხრივ, ვილაიეთის ჯარისკაცები იყვნენ შეიარაღებულნი დენთის იარაღით მალის იმპერიის წინააღმდეგ. ჯარი კი დამოკიდებული იყო ტრადიციულ ქვეით და ცხენოსან ძალებზე. იარაღის გამოყენებამ გადაარჩინა განადგურებას ვილაიეთის დამცავი პოზიციები. 

 ლიტერატურა 










 სქოლიო 

კატეგორია: XVI საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია: მაროკოს ისტორია
კატეგორია:1599 წლის ბრძოლები