Compendium ferculorum, albo Zebranie potraw (წიგნი)

Compendium ferculorum, albo Zebranie potraw (კერძების კოლექცია) — სტანისლავ ჩერნიეცკის კულინარიული წიგნი. ის პირველად დაიბეჭდა 1682 წელს, რის გამოც წიგნი არის ყველაზე ძველი კულინარიული წიგნი პოლონურ ენაზე. ჩერნიეცკიმ წიგნი დაწერა ლუბომირსკებთან მთავარი მზარეულობის დროს და მიუძღვნა პრინცესა ჰელენა თეკლა ლუბომირსკას. 

წიგნში არის 300-ზე მეტი რეცეპტი და დაყოფილია სამ თავად. თავებში წარმოდგენილია ხორცის, თევზის და სხვა კერძები და თითოეული თავი მთავრდება „მზარეულის მთავარი საიდუმლოებით". ჩერნიეცკის სამზარეულოს სტილი, როგორც ნათლად ჩანს მის წიგნში, დამახასიათებელი იყო მდიდრული პოლონური ბაროკოს სამზარეულოსთვის. ის ხშირად თავის კერძებში იყენებდა ძმარს, შაქარსა და ეგზოტიკურ სანელებლებს. წიგნი მე-18 და მე-19 საუკუნეებში რამდენჯერმე გამოიცა და მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია პოლონური სამზარეულოს განვითარებაზე. 

 ისტორია 
ჩერნიეცკი იყო კეთილშობილი მოქალაქე, რომელიც ემსახურებოდა ლუბომირსკების სახლის სამ თაობას, როგორც ქონების განმკარგავი და მთავარი მზარეული. მან სამსახური დაიწყო დაახლ. 1645 წელს. ის ემსახურებოდა სტანისლავ ლუბომირსკს 1649 წლამდე, შემდეგ მის უფროსი ვაჟს, ალექსანდრე მიხალ ლუბომირსკის და მის შვილიშვილს, იოზეფ კაროლ ლუბომირსკს.

მიუხედავად იმისა, რომ ჩერნიეცკის წიგნი პირველად 1682 წელს გამოიცა, ის დასრულებული უნდა ყოფილიყო ალექსანდრე მიხალ ლუბომირსკის გარდაცვალებამდე 1677 წელს. წიგნის მეორე გამოცემა მოვიდა სამი ათწლეულის შემდეგ, რაც ფრანგულმა კულინარიულმა წიგნმა, სახელწოდებით Le Cuisinier françois დაიწყო კულინარიული რევოლუცია, რომელიც გავრცელდა მთელ ევროპაში მე-17 საუკუნის მეორე ნახევარში. ფრანგული გასტრონომიის ამ ახალ ტალღაში, ეგზოტიკური სანელებლები ძირითადად შეიცვალა შინაური მწვანილებით.Kuras, Katarzyna (2016). 143 (3): 429–448. doi:10.4467/20844069PH.16.020.5217. ISSN 0083-4351. Retrieved 2017-06-26. პოლონელი მაგნატები ხშირად ქირაობდნენ ფრანგ შეფ-მზარეულებს თავიანთ სახლებში და ზოგიერთ მათგანს ბიბლიოთეკებში ჰქონდა წიგნის, Le Cuisinier françois ასლები (მათ შორის მეფე იან III სობესკი, რომელიც დაქორწინებული იყო ფრანგ მარი კაზიმირე დ'არკუენზე).

1682 წლის ორიგინალი გამოცემა იყო ჩერნიეცკის კულინარიული წიგნის ერთადერთი გამოცემა მისი სიცოცხლის განმავლობაში. თუმცა, მისი გარდაცვალების შემდეგ, წიგნი 1821 წლამდე დაახლოებით 20-ჯერ გამოიცა. ზოგიერთი გამოცემა დაიბეჭდა ახალი სათაურებით. მეორე გამოცემა, რომელიც გამოქვეყნდა 1730 წელს, ძალიან ჰგავდა პირველს, მხოლოდ მცირე შესწორებებით. ორივე გამოცემა დაიბეჭდა შავი ასოებით და კვარტო წიგნის ფორმატში. შემდეგი გამოცემები დაიბეჭდა რომაული და ოქტავოს სტილში.Estreicher, Karol (1896). Bibliografia polska [Polish Bibliography] (in Polish). Vol. XIV. Kraków: Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego.

მესამე გამოცემა, რომელიც გამოიცა ვილნოში (ახლანდელი ვილნიუსი, ლიეტუვა) 1744 წელს, იყო პირველი გამოცემა, რომელიც დაიბეჭდა კრაკოვის გარეთ. ეს იყო ასევე პირველი გამოცემა, რომელსაც მიენიჭა ახალი სათაური, Stół obojętny, jest pański, a oraz i chudopacholski (გულგრილი სუფრა, ანუ როგორც სამეფო და უბრალო). 1784 წლის Sandomierz-ის გამოცემას, დაემატა სოუსების, ჯანჯაფილის, ძმრის და სხვა სანელებლების ორმოცი ახალი რეცეპტი. ეს რეცეპტები გადმოიღეს წიგნიდან Compendium medicum, რომელიც არის მე-18 საუკუნის პოპულარული პოლონური სამედიცინო საცნობარო წიგნი.—— (2016). "Rozproszone przepisy kulinarne: Materiał drukowany" [Scattered Culinary Recipes: Printed Material]. In Dumanowski, Jarosław (ed.). Staropolskie przepisy kulinarne: Receptury rozproszone z XVI–XVIII w.: Źródła drukowane [Old Polish Culinary Recipes: Scattered Recipes from the 16th–18th Centuries: Printed Sources] (in Polish). Warszawa: Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. pp. 9–51. ISBN978-83-63580-71-1 თუმცა ეს რეცეპტები განსხვავდებოდა კულინარიული სტილით ჩერნიეცკის ნაწარმოებისგან და აღარ დაუბეჭდავთ შემდგომ გამოცემებში. 

მე-19 საუკუნის გამოცემებში, რომელიც გამოქვეყნდა ვარშავასა და ბერდიჩოვში (ახლანდელი ბერდიჩივი, უკრაინა) გამოიყენეს კიდევ ერთი ახალი სათაური, Kucharka miejska i wiejska (ქალაქისა და სოფლის სამზარეულო).

ძველი პოლონური სამზარეულოსადმი გაზრდილმა ინტერესმა განაპირობა 21-ე საუკუნის დასაწყისიდან წიგნის ახალი გამოცემების დაბეჭდვა, მათ შორის შეზღუდული გამოცემა 500 დანომრილი ტყავით შეკრული ტომისგან, რომელიც გამოიცა 2002 წელს. 2009 წელს ვარშავის ვილანუვის სასახლის მუზეუმმა გამოაქვეყნა გამოცემა კვების ისტორიკოსის იაროსლავ დუმანოვსკის ვრცელი შესავალით, სადაც წარმოდგენილია ჩერნიეცკის ცხოვრება და მოღვაწეობა.Razcwarkow, Sylwia (2005). "Najnowsze dary i nabytki: Książki" [Recent Donations and Acquisitions: Books] (PDF). Biuletyn Informacyjny Biblioteki Narodowej (in Polish). Warszawa: Wydawnictwo Biblioteki Narodowej. 3 (174): 12–13. ISSN 0006-3983. Retrieved 2017-04-12.

 ლიტერატურა 



  in .









 რესურსები ინტერნეტში 

 წიგნის, პირველი გამოცემის სრული სკანირება Polona.pl-ზე, ციფრული ბიბლიოთეკა, რომელსაც მართავს პოლონეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა

 სქოლიო 

კატეგორია:კულინარიული წიგნები
კატეგორია:წიგნები
კატეგორია:წიგნები გამომცემლობის მიხედვით
კატეგორია:წიგნები ავტორის მიხედვით
კატეგორია:წიგნები ჟანრის მიხედვით
კატეგორია:პოლონური წიგნები