სუტრა

სუტრა () — ინდურ სალიტერატურო ტრადიციაში აღნიშნავს აფორიზმს ან აფორიზმთა კრებულს, რომელიც წარმოდგენილია სახელმძღვანელოს სახით. სუტრა არის უძველესი პერიოდისა და შუა საუკუნეების ეპოქის ინდური ჟანრი, რომელიც ინდუიზმში, ბუდიზმსა და ჯაინიზმში გვხვდება.Monier Williams, Sanskrit English Dictionary, Oxford University Press, Entry for sutra, page 1241

ინდუიზმში სუტრები წარმოადგენს ლიტერატურული კომპოზიციის განსაკუთრებულ ტიპს, მოკლე აფორიზმული განცხადებების კრებულს.Gavin Flood (1996), An Introduction to Hinduism, Cambridge University Press, , pages 54–55 ყოველი სუტრა მცირე მოცულობის წესია, რომელიც იძლევა დარიგეგებს სარიტუალო სწავლებების, ფილოსოფიის, გრამატიკის ან ნებისმიერი სხვა დარგის შესახებ. ინდუიზმის უძველესი სუტრები გვხვდება ვედებში, კერძოდ ბრაჰმანასა და არანიაკაში.Max Muller, History of Ancient Sanskrit Literature, Oxford University Press, pages 108–113 ინდუისტური ფილოსოფიის ყველა სკოლამ ხელოვნების, სამართლის და სოციალური ეთიკის სხვადასხვა სფეროებში შეიმუშავა შესაბამისი სუტრები, რომლებიც აადვილებენ მათში წარმოდგენილი იდეების სწავლებასა და თაობიდან თაობაზე გადაცემას.

ბუდიზმში სუტრები, რომლებიც ასევე ცნობილია, როგორც სუტები, კანონიკური წმინდა წერილებია, რომელთა უმრავლესობაც გაუტამა ბუდას ზეპირი სწავლების ჩანაწერებად მიიჩნევა. სუტები არაა აფორიზმული ხასიათის, თუმცა საკმაოდ დეტალურია და ზოგჯერ განმეორებებსაც შეიცავს. ბუდისტური სუტრები თავისი ხასიათით ტერმინის ფილოლოგიურ ფესვად სუქტას (კარგად წარმოთქმული) უფრო გვისახავს, ვიდრე სუტრას (ძაფი).

ჯაინიზმში სუტრები, რომლებიც ასევე ცნობილია, როგორც სუიაები, მაჰავირას კანონიკური ქადაგებები, რომლებსაც, როგორც ჯაინისტურ კანონიკურ ლიტერატურაში, ასევე ზოგიერთი გვიანდელი პერიოდის ნორმატიულ ტექსტებშიც შევხვდებით.

ეტიმოლოგია
სანსკრიტზე სუტრა „ძაფს“ ნიშნავს.M Winternitz (2010 Reprint), A History of Indian Literature, Volume 1, Motilal Banarsidass, , pages 249 სიტყვის ფუძეა „სივ“ −  „ის, რითაც იკერება და ერთიანდება ნივთები“. ტერმინი ასევე დაკავშირებული შემდეგ სიტყვებთან: სუჩი, რომელიც „ნემსს, სიას“ ნიშნავსsuci  Sanskrit English Dictionary, Koeln University, Germany და სუნა, რომელიც „ნაქსოვს“ აღნიშნავს.

ლიტერატურის კონტექსტში, სუტრა აღნიშნავს მარცვლებისა და სიტყვების კრებულს, „აფორიზმის, წესის, მიმართულების“ სახელმძღვანელოს, რომლებიც ერთმანეთს ძაფებივით უერთდება, მათი კავშირით კი რიტუალური, ფილოსოფიური, გრამატიკული ან შემეცნების ნებისმიერი სხვა სფეროს ცოდნა იქსოვება.

მორის ვინტერმინცის თქმით, სუტრა ნებისმიერი მცირე მოცულობის წესია ინდურ ლიტერატურაში. ის „რამდენიმე სიტყვით გადმოცემული თეორემაა.“

ისტორია
პირველ სუტრებს ვედურ ლიტერატურაში, კერძოდ კი ბრაჰმანასა და არანიაკაში ვხვდებით.M Winternitz (2010 Reprint), A History of Indian Literature, Volume 1, Motilal Banarsidass, , pages 251–253 მათი შექმნის მიზანი მასწავლებლის მიერ მოსწავლისთვის ცოდნის გადაცემის და თვითგანათლებისა თუ დისკუსიის მიზნით მკითხველებისთვის მათი დამახსოვრების გაადვილება იყო.

სუტრა შეკუმშული სახის სტენოგრამას წარმოადგენს, რის გამოც მისი მარცვალთა მწკრივის გაშიფვრა რთულია ბჰასიას ტექსტების ცოდნისა და შესაბამისი განმარტებითი კომენტარების გარეშე.Paul Deussen, The System of the Vedanta: According to Badarayana's Brahma Sutras and Shankara's Commentary thereon, Translator: Charles Johnston, , page 26

სუტრების ჩვენამდე მოღწეული უძველესი ხელნაწერები ვედების ნაწილს წარმოადგენს და ძვ. წ. II-I ათასწლეულებით თარიღდება.Max Muller, History of Ancient Sanskrit Literature, Oxford University Press, pages 314–319  მაგალითად, ვინტერმიცის თქმით, აიტარეია არანიაკა, ძირითადად სუტრების კრებულია. მათი პრაქტიკაში გამოყენება და უძველესი წარმოშობა დასტურდება იმ სუტრებით, რომლებსაც ძველ არავედურ ინდუისტურ ლიტერატურაში − სიმღერებში, ლეგენდებში, თქმულებებსა თუ ეპოსებში − ვხვდებით.Max Muller, History of Ancient Sanskrit Literature, Oxford University Press, pages 40–45, 71–77

ინდური ლიტერატურის ისტორიაში, შემეცნების სხვადასხვა სფეროებში სუტრათა ვრცელი კომპილაციები, ძვ. წ. 600-200 წლებით, ძირითადად ბუდასა და მაჰავირას შემდგომი პერიოდით, თარიღდება. აღნიშნულ ეპოქას „სუტრების  პერიოდი“ ეწოდებოდა.Arvind Sharma (2000), Classical Hindu Thought: An Introduction, Oxford University Press, , page 206
უძველესი ეპოქის ინდოელი მოწაფე გრამატიკის, ფილოსოფიისა და თეოლოგიის სუტრებს სწორედ იმ მექანიკური მეთოდით სწავლობდა, რომლითაც თანამედროვე ეპოქის ბავშვები ანბანსა და გამრავლების ტაბულას იმახსოვრებენ. — მაქს მიულერი, უძველესი სანსკრიტული ლიტერატურის ისტორია.History of Ancient Sanskrit Literature, Oxford University Press, page 74

ბუდიზმი
ბუდიზმში სუტრები კანონიკური ლიტერატურის ნაწილია. ინდუისტური ტექსტებისგან განსხვავებით, ადრეული ბუდისტური სუტრები არაა აფორიზმული ხასიათის და ხშირად საკმაოდ ვრცელიცაა. ბუდისტური ტერმინი სუტრას ან სუტას ფესვები სავარაუდოდ სანსკრიტული სუქტადან მომდინარეობს, რომელიც „კარგად წარმოთქმულს/ნათქვამს“ ნიშნავს. ეს მომდინარეობს რწმენიდან, რომლის მიხედვითაც ბუდას მიერ ნათქვამი ყველაფერი კარგად ნათქვამი იყო.K. R. Norman (1997), A philological approach to Buddhism: the Bukkyo Dendo Kyokai Lectures 1994. (Buddhist Forum, Vol. v.)London: School of Oriental and African Studies,p. 104

ჯაინიზმი
ჯაინიზმის ტრადიციაში სუტრები მკაცრად განსაზღვრული ტექსტების მნიშვნელოვან ჟანრს წარმოადგენს, რომლებიც საზეპიროდ იწერებოდა.

მაგალითად, კალპა სუტრა, ჯაინური ტექსტია, რომელიც, როგორც სამონასტრო წესებს, ასევე ჯაინ სულიერ მოძღვართა ბიოგრაფიებსაც მოიცავს. სუტრებში ხშირად განხილულია ჯაინისტური ყოველდღიური ასკეტური ცხოვრება. არაერთი უძველესი სუტრა, განსაკუთრებით ძვ. წ. I ათასწლეულის პერიოდის, ბჰაკტის ჯაინური პრაქტიკის აუცილებელ ელემენტად ასახელებს.

ჯაინიზმის ჩვენამდე მოღწეული წმინდა წერილები სუტრების ფორმატშია შესრულებულია, ესენია აკარანგა სუტრა და თატვართა სუტრა. ეს უკანასკნელი სანსკრიტზეა შესრულებული  და ჯაინიზმის ოთხივე სექტის მიერაა აღებულია, როგორც ყველაზე ავტორიტეტული ფილოსოფიური ტექსტი, რომელშიც სრულყოფილადაა შეჯამებული ჯაინიზმის საფუძვლები.

რესურსები ინტერნეტში
SuttaCentral 
Buddhist Scriptures in Multiple Languages
More Mahayana Sutras
The Hindu Vedas, Upanishads, Puranas, and Vedanta 
A Modern sutra
Digital Sanskrit Buddhist Canon
Ida B. Wells Memorial Sutra Library
Chinese and English Buddhist Sutras
Polity Sutra 

სქოლიო

კატეგორია:ბუდიზმი
კატეგორია:ჯაინიზმი
კატეგორია:ინდუიზმი