სარა გილბერტი

სარა ქეთრინ გილბერტი (ბრიტანეთის იმპერიის ორდენი; დ. აპრილი, 1962) ― ბრიტანელი ვაქცინოლოგი. ოქსფორდის უნვიერსიტეტის ვაქცინოლოგიის პროფესორი, Vaccitech-ის დამფუძნებელი. გილბერტის სპეციალიზაცია გრიპის წინააღმდეგ და ვირუსული პათოგენების წინააღმდეგ ვაქცინების განვითარებაზე სპეციალიზდება. იგი უნივერსალური გრიპის ვირუსის ტესტირებისა და განვითარებაში მოწინავე მკვლევარი იყო, რომლის კლინიკური კვლევებიც 2011 წელს ჩატარდა. 2020 წლის ახალი წლის დღეს გილბერტმა ProMED-mail-ის სტატია წაიკითხა, რომელშიც აღნიშნული იყო, რომ უხანში, ჩინეთში ოთხი ადამიანი უცნობი შემთხვევის შედეგად პნევმონიის უცხო ფორმისგან იტანჯებოდა. 2020 წლის 30 დეკემბერს ოქსფორდის ვაქცინის ჯგუფთან ერთად Oxford-AstraZeneca COVID-19 ვაქცინის შექმნაზე მუშაობდა, რომელიც გაერთიანებულ სამეფოში დაამტკიცეს.  2022 წლის იანვრისთვის, ვაქცინის 2.5 მილიარდ დოზაზე მეტი მსოფლიოს 170-ზე მეტ ქვეყანაში გაიგზავნა.

 ადრეული წლები და განათლება 
გილბერტი კეტერინგში, ნორთჰემპტონშირში დაიბადა. მამამისი თერძების ოფისის მენეჯერი, ხოლო დედა დაწყებითი სკოლის პედაგოგი იყო. სწავლობდა კეტერინგის გოგონათა უმაღლეს სკოლაში, სადაც მედიცინის შესწავლა გადაწყვიტა. 1983 წელს აღმოსავლეთ ანგლიის უნივერსიტეტის მეცნიერების ბაკალავრის ხარისხი მიიღო ბიოლოგიურ მეცნიერებებში. აღმოსავლეთ ანგლიის უნივერსიტეტში სწავლისას საქსოფონის შესწავლა დაიწყო, რომელზე დაკვრაშიც ბუნებაში ყოფნისას ვარჯიშობდა, რათა სხვები არ შეეწუხებინა. დოქტორის ხარისხის მისაღებად ჰალის უნივერსიტეტში გადავიდა, სადაც საფუარის Rhodosporidium toruloides გენეტიკასა და ბიოქიმიას იკვლევდა. ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი 1986 წელს მიიღო.

 კვლევა და კარიერა 
დოქტორის ხარისხის მიღების შემდეგ გილბერტი Brewing Industry Research Foundation-ის ინდუსტრიაში დოქტორანტურის შემდეგ მკლევრად დაიწყო მუშაობა, შემდეგ კი ლესტერის ბიოცენტრში გადაინაცვლა. 1990 წელს გილბერტი დელტა ბიოტექნოლოგიას, ბიოფარმაცევტულ კომპანიას შეუერთდა, რომელიც მედიკამენტებს ნოტინგემში ამზადებს. 1994 წელს გილბერტი აკადემიას დაუბრუნდა, ადრიან ვ. ს. ჰილის ლაბორატორიას შეუერთდა. ადრეულ კვლევებში მალარიის დროს მასპინძელი-პარაზისტის ურთიერთქმედებებს იკვლევდა. 1999 წელს უნივერსიტეტის ლექტორი გახდა. 2004 წელს ოქსფორდის უნივერსიტეტში ვაქცინოლოგიის კურსს კითხულობდა. 2010 წელს ჯენერის ინსტიტუტის პროფესორი გახდა. Welcome Trust-თან ერთად გილბერტმა გრიპის ახალ ვირუსებზე დაიწყო მუშაობა.

გილბერტი ჩართული იყო უნივერსალური გრიპის ვაქცინის ტესტირებასა და განვითარებაში. განსხვავებით ჩვეულებრივი ვაქცინისგან, უნივერსლური გრიპის ვაქცინა არ ასტიმულირებს ანტისხეულების წარმოქმნას, სამაგიეროდ იმუნურ სისტემას უტევს, რათა T უჯრედები შექმნას, რომლებიც სპეციფიკურია გრიპისთვის. იგი ერთ-ერთ ძირითად ცილას გრიპის A ვირუსში იყენებს, არა გარე ცილებს, რომლებიც გარსის გარეთ არსებობენ. რადგანაც იმუნური სისტემა ასაკის მატებასთან ერთად სუსტდება, ჩვეულებრივი ვაქცინები უფროსი ასაკის ადამიანებისთვის არ არის ეფექტური. უნივერსალური გრიპის ვაქცინა ყოველწლიურად განახლებას არ საჭიროებს და შესაბამისად, მოსახლეობას სეზონური გრიპის ვაქცინების გაკეთება აღარ სჭირდება. მან პირველი კლინიკური კვლევები 2008 წელს ჩაატარა, რომელშიც Influenza A virus subtype H3N2-ს იყენებდა და ყოველდღიურად აკვირდებოდა პაციენტებს. ეს იყო პირველი კვლევა იმის შესახებ, რომ T უჯრედების გრიპის ვირუსის საპასუხოდ მოქმედების სტიმულირებაა შესაძლებელი, რომლის შედეგადაც მოსახლეობის გრიპისგან დაცვაა შესაძლებელი.

 აღიარება 
2020 წლის სექტემბერში გილბერტს BBC Radio 4-ის სამეცნიერო პროგრამის „The Life Scientific“ გადაეცმა მიეძღვნა. 2020 წლის ნოემბერში BBC-ის 100 ქალის სიაში შეიყვანეს და ოქსფორდის ქრისტეს ეკლესიის მთავარი ასოცირებული მკვლევარი წევრი გახდა. 2021 წლის 5 მარტს Humanists UK-ის მიერ როზალინდ ფრანკლინის ყოველწლიურ ლექციაზე მეცნიერებაში შეტანილი წვლილისთვის გილბერტი როზალინდ ფრანკლინის მედლით დაჯილდოვდა. გილბერტმა ლექცია „რბოლა ვირუსის წინააღმდეგ“ წაიკითხა, რომელშიც ვაქცინაციის დეტალური ისტორიისა და oxford/AstraZeneca ვაქცინის პროგრესის შესახებ ისაუბრა.

2021 წლის ივნისში გილბერტს 2021 წლის უიმბლდონის ჩემპიონატზე ფეხზე დგომით მქუხარე ოვაციები მიუძღვნეს. იმავე წელს სათამაშოთა მწარმოებელმა კომპანიამ Mattel სარა გილბერტის პატივსაცემად ბარბის თოჯინა შექმნა.

 ჯილდოები 
2021 წელს სარა გილბერტს Humanists UK-მ როზალინდ ფრანკლინის მედალი გადასცა. იმავე წელს ხელოვნების სამეფო საზოგადოებამ მეცნიერი ალბერტის მედლით დააჯილდოვა. 2021 წელს დედოფლის დაბადების დღისადმი მიძღვნილ საპატიო ღონისძიებაზე მეცნიერებასა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სფეროში COVID-19-ის ვაქცინის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის ბრიტანეთის იმპერიის ოდენით დააჯილდოვეს. 2021 წელს ტექნიკური და სამეცნიერო კვლევების მიმართულებით გილბერტს ასტურიის პრინცესის პრემია გადაეცა. იმავე წელს გილბერტი მედიცინის სამეფო საზოგადოების ოქროს მედლით დაჯილდოვდა. 2022 წელს მეცნიერს აღმოსავლეთ ანგლიის უნივერსიტეტის მეცნიერების საპატიო დოქტორის წოდება მიენიჭა.

 პირადი ცხოვრება 
1998 წელს სარა გილბერტს სამი ტყუპი შეეძინა. შვილების აღზრდა ბავშვების მამამ ითავა. 2020 წლისთვის სამივე შვილი უნივერსიტეტში ბიოქიმიას სწავლობს.

 რჩეული ნაშრომები 


 რესურსები ინტერნეტში 

 Oxford's Professor Sarah Gilbert: "The joys and frustrations of being a Covid vaccine maker". In: La Repubblica, 17 July 2021 (Interview).

 სქოლიო 

კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები