სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნები (1989)

სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა 1989 წლის არჩევნები () — სსრ კავშირის XII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს ნაწილობრივ თავისუფალი არჩევნები, რომელიც გაიმართა 1989 წლის 26 მარტს, „სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნების შესახებ“ სსრკ-ის კანონის შესაბამისად (1 დეკემბერი, 1988). კენჭისყრის შედეგად სსრ კავშირის მოსახლეობამ უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოს შემადგენლობა დააკომპლექტა. სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებით, სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა I ყრილობა მოწვეულ იქნა 1989 წლის 25 მაისს კრემლშიგაზ. „კომუნისტი“, №89 (20430), 16 აპრილი, 1989.

ისტორია
1988 წლის 1 დეკემბერს, სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს დადგენილებით სსრ კავშირის კონსტიტუციის 90 მუხლისა და „სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნების შესახებ“ კანონის 14 და 16 მუხლების საფუძველზე, სსრ კავშირის სახახლო დეპუტატთა არჩევნები დაინიშნა 1989 წლის 26 მარტსВедомости Верховного Совета СССР, 1988 г., № 49, ст.731.. იმავე დღეს ჩამოყალიბდა სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნების ცენტრალური საარჩევნო კომისიის შემადგენლობაВедомости Верховного Совета СССР, 1988 г., № 49, ст.732..

სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნებში კენჭი იყარეს დეპუტატებმა 2250 საარჩევნო ოლქიდან, საიდანაც:
750 საარჩევნო ოლქში დეპუტატები იყვნენ — ტერიტორიულ საარჩევნო ოლქებიდან;
750 საარჩევნო ოლქში დეპუტატები იყვნენ — ეროვნულ-ტერიტორიული საარჩევნო ოლქებიდან;
750 საარჩევნო ოლქში დეპუტატები იყვნენ — საზოგადოებრივ ორგანიზაციებიდან.

2250 საარჩევნო ოლქში არჩევნები ჩატარდა ხუთ ტურად. პირველი ტური გაიმართა 1989 წლის 26 მარტს, რომელიც მიმდინარეობდა ადგილობრივი დროით 7-დან 20 საათამდე, განმეორებთი არჩევნები — 9 აპრილს, 14 მაისს და 18-21 მაისს. საზოგადოებრივ ორგანიზაციებში არჩევნები მიმდინარეობდა 11-23 მარტს (ზოგიერთ ორგანიზაციებში განმეორებითი არჩევნები ჩატარდა აპრილის თვეში).

გასულის ნაცვლად, გათავისუფლებული მანდატების დასაკავებლად არჩევნები ჩატარდა 28 საარჩევნო ოლქში, 1989 წლის 14 მაისიდან — 1991 წლის 13 ოქტომბრამდეАлфавитный список народных депутатов СССР.

შედეგები
საზოგადოებრივ ორგანიზაციებისაგან არჩევნების შედეგები
1989 წლის 11-23 მარტს ჩატარდა არჩევნები საზოგადოებრივ ორგანიზაციებისაგან. საერთო საკავშირო ორგანოების მქონე საზოგადოებრივი ორგანიზაციებისაგან სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნებში, ამ ორგანიზაციების ყრილობებზე, კონფერენციებზე, მათი საკავშირო ორგანოების პლენუმებზე 750 დეპუტატის მანდატზე კენჭს იყრიდა 871 კანდიდატი. დეპუტატად აირჩიეს 732 კაცი. 18 დეპუტატი ხუთ საზოგადოებრივ ორგანიზაციებში არ იქნა არჩეული. სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნების შესახებ კანონის 61-ე მუხლის შესაბამისად ამ საზოგადოებრივ ორგანიზაციებში მოეწყო განმეორებითი არჩევნები, რომელიც გაიმართა 26 მარტ - 19 მაისის რიცხვებში.

ყოველ საზოგადოებრივ ორგანიზაციაში სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნების შედეგების შესახებ ცნობები გამოქვეყნდა პრესაში. 

ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ არჩევნების შესახებ კანონის 57-ე მუხლის საფუძველზე რეგისტრაციაში გაატარა საარჩევნო ოლქებისა და საზოგადოებრივი ორგანიზაციებისაგან არჩეული ყველა სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატი.

შედეგები (ძირითადი არჩევნები)
საარჩევნო ოლქებში სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნებისათვის ამომრჩეველთა სიებში შეტანილი იყო 192.575.165 კაცი, კენჭისყრაში მონაწილეობდა 172.840.130 კაცი, ანუ 89,8%.

მოკავშირე რესპუბლიკებში კონჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო:
რსფსრ-ში — 87,0%;
უკრაინის სსრ-ში — 93,4%;
ბელორუსიის სსრ-ში — 92,4%;
უზბეკეთის სსრ-ში — 95,8%;
ყაზახეთის სსრ-ში — 93,7%;
საქართველოს სსრ-ში — 97,0%;
აზერბაიჯანის სსრ-ში — 98,5%;
ლიტვის სსრ-ში — 82,5%;
მოლდავეთის სსრ-ში — 90,5%;
ლატვიის სსრ-ში — 86,9%;
ყირგიზეთის სსრ-ში — 97,0%;
ტაჯიკეთის სსრ-ში — 98,9%;
სომხეთის სსრ-ში — 71,9%;
თურქმენეთის სსრ-ში — 96,1%;
ესტონეთის სსრ-ში — 87,1%.

არჩევნები ტერიტორიულ ოლქებში
ქვეყნის ტერიტორიაზე სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნების მოწყობისათვის შეიქმნა 750 ტერიტორიული საარჩევნო ოლქი. მათში კენჭი იყარა 1431 დეპუტატობის კანდიდატმა. ამასთან საარჩევნო ბიულეტინში შეტანილი იყო თითო კანდიდატი 196 ოლქში, ორ-ორი კანდიდატი 473 ოლქში, სამსამი და მეტი კანდიდატი — 81 ოლქში.

1989 წლის 26 მარტს არჩევნები გაიმართა 749 საარჩევნო ოლქში. სახალხო დეპუტატები აირჩიეს 590 ოლქში. 46 ოლქში, რომელთაგან თითოეულში კენჭს იყრიდა ორ კანდიდატზე მეტი და არც ერთი არ იქნა არჩეული, სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნების შესახებ მე-60 მუხლით განსაზღვრული იყო განმეორებითი კენჭისყრის მოწყობა.

113 საარჩევნო ოლქში, სადაც კენჭს იყრიდა 1-2 დეპუტატობის კანდიდატი, კანდიდატებმა ვერ მოაგროვეს ამომრჩეველტა ხმების საჭირო რაოდენობა და არ იქნენ არჩეული დეპუტატებად. ერთ-ერთ საარჩევნო ოლქში საოლქო საარჩევნო კომისიამ არჩევნები ჩაუტარებლად მიიჩნია იმასთან დაკავშირებით, რომ მასში მონაწილეობდა სიაში შეტანილ ამომრჩეველთა ნახევარზე ნაკლები. ყველა ამ ოლქში სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნების შესახებ კანონის 61-ე მუხლის თაახმად მოეწყო განმეორებითი არჩევნები. ერთ-ერთ ოლქში დეპუტატის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით მოეწყო გარდაცვლილი დეპუტატის შესაცვლელად.

საქართველო წარმოდგენილი იყო 16 საარჩევნო ტერიტორიული ოლქით:
 №  საარჩევნო უბანი  დეპუტატები 1  თბილისის №654 ლენინის საარჩევნო ოლქი  გურამ არჩილის ძე მეტონიძე 2  თბილისის №655 პირველი მაისის საარჩევნო ოლქი  ჯუმბერ ილიას ძე პატიაშვილი 3  თბილისის №656 26 კომისრის საარჩევნო ოლქი  ვახტანგ ვლადიმერის ძე კუბლაშვილი 4  თბილისის №657 ორჯონიკიძის საარჩევნო ოლქი   ნოდარ სარდიონის ძე ამაღლობელი 5  თბილისის №658 კიროვის საარჩევნო ოლქი   ვიოლეტა სიმონის ასული ზორინა 6  ბათუმის №659 საარჩევნო ოლქი    მარინე რიზას ასული კონცელიძე 7  ბორჯომის №660 საარჩევნო ოლქი    იგორ ნიკოლოზის ძე როდიონოვი 8  გორის №661 საარჩევნო ოლქი    ზოია ალექსის ასული პავლიაშვილი 9  გურჯაანის №662 საარჩევნო ოლქი    სტანისლავ ანდრიას ძე ბატიაშვილი 10  ზესტაფონის №663 საარჩევნო ოლქი    ომარ ალექსანდრეს ძე მემანიშვილი 11  ზუგდიდის №664 საარჩევნო ოლქი    ვახტანგ ვალიკოს ძე ძიძარია 12  ქუთაისის №665 საარჩევნო ოლქი    შორენა შალვას ასული ყანჩაველი 13  ფოთის №666 საარჩევნო ოლქი    ირმა აკაკის ასული ჟღერია 14  რუსთავის №667 საარჩევნო ოლქი    ბორის ვასილის ძე ნიკოლსკი 15  სამტრედიის №668 საარჩევნო ოლქი    ოთარ ნასყიდას ძე ღუდუშაური 16  სოხუმის №669 საარჩევნო ოლქი    ბორის ვიქტორის ძე ადლეიბა

საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს პრეზიდიუმმა 1991 წლის 16 მარტს გააუქმა სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნების №669 სოხუმის ტერიტორიული საარჩევნო ოლქის საოლქო საარჩევნო კომისია.

არჩევნები ეროვნულ-ტერიტორიულ საარჩევნო ოლქებში
ყველა მოკავშირე და ავტონომიური რესპუბლლიკის, ავტონომიური ოლქისა და ავტონომიური ოკრუგის ტერიტორიაზე სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნების მოწყობისათვის შეიქმნა 750 ეროვნულ-ტერიტორიული საარჩევნო ოლქი. მასში კენჭს იყრიდა 1419 დეპუტატობის კანდიდატი. ამასთან საარჩევნო ბიულეტინებში შეტანილი იყო თითო კანდიდატი 203 ოლქში, ორ-ორი კანდიდატი — 479 ოლქში, სამ-სამი და მეტი კანდიდატი — 68 ოლქში.

არჩევნები გაიმართა 748 საარჩევნო ოლქში. სახალხო დეპუტატები აირჩიეს 636 ოლქში. 30 ოლქში, რომელთაგან თითოეულში კენჭს იყრიდა ორ კანდიდატზე მეტი და არც ერთი არ იქნა არჩეული, სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნების შესახებ კანონის მე-60 მუხლის შესაბამისად მოეწყო განმეორებითი კენჭისყრა.

82 საარჩევნო ოლქში, სადაც კენჭს იყრიდა 1-2 დეპუტატეობის კანდიდატი, კანდიდატებმა ვერ მოაგროვეს ამორჩეველთა ხმების საჭირო რაოდენობა და არ იქნენ არჩეულნი დეპუტატებად. ორ საარჩევნო ოლქში საოლქო საარჩევნო კომისიებმა არჩევნები ჩაუტარებლად მიიჩნიეს იმასთან დაკავშირებით, რომ მათში მონაწილეობდა სიებში შეტანილ ამომრჩეველთა ნახევარზე ნაკლები. ყველა ამ ოლქში სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნების შესახებ კანონის 61-ე მუხლის შესაბამისად მოეწყო განმეორებითი არჩევნები.

ყველა ტერიტორიულ და ეროვნულ-ტერიტორიულ საარჩევნო ოლქში არჩევნების შედეგების შესახებ ცნობები საოლქო საარჩევნო კომისიებმა გამოაქვეყნეს ადგილობრივ პრესაში.

ძირითადი არჩევნების დასასრულს სულ არჩეული იქნა 1958 სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატი 2250-დან. განმეორებითი არჩევნები ჩატარდა 292 საარჩევნო ოლქში, აქედან 160 — ტერიტორიულ საარჩევნო ოლქებში, 114 — ეროვნულ-ტერიტორიული საარჩევნო ოლქებში, 18 — საზოგადოებრივ ორგანიზაციებში.

საქართველო წარმოდგენილი იყო 59 ეროვნულ-ტერიტორიული საარჩევნო ოლქით:
 №  საარჩევნო უბანი  დეპუტატები  განმეორებითი არჩევნები(14 მაისი)გაზ. „კომუნისტი“, №77 (20418), 2 აპრილი, 1989 1  თბილისის №161 ლენინის საარჩევნო ოლქი   ზურაბ გიორგის ძე ფირცხალაიშვილი 2  გურჯაანის №162 საარჩევნო ოლქი    ზეინაბ გივის ასული ყურაშვილი 3  თბილისის №163 ოქტომბრის საარჩევნო ოლქი   ვალერიან სერგის ძე ადვაძე 4  თბილისის №164 26 კომისრის საარჩევნო ოლქი  ბეგლარ დიმიტრის ძე მახარაშვილი 5  თბილისის №165 საქარხნო საარჩევნო ოლქი   ანატოლი დიმიტრის ძე დიხტიარი 6  თბილისის №166 ორჯონიკიძის საარჩევნო ოლქი   პარმენ იორამის ძე მარგველაშვილი 7  თბილისის №167 საბურთალოს საარჩევნო ოლქი   აკაკი ვიქტორის ძე ბაქრაძე 8  ახალქალაქის №168 საარჩევნო ოლქი    მიასნიკ ვაჰანის ძე ოჰანესიანი 9  ახალციხის №169 საარჩევნო ოლქი    ტელმან სერგის ძე სტეფნაძე 10  ბათუმის №170 საარჩევნო ოლქი    რევაზ შალვას ძე თაბუკაშვილი 11  ბოლნისის №171 საარჩევნო ოლქი    ფლორა მუსა ყზი დემურჩიევა 12  გეგეჭკორის №172 საარჩევნო ოლქი    გურამ დავითის ძე მგელაძე 13  გორის №173 საარჩევნო ოლქი    ქეთევან გივის ასული ეგნატაშვილი 14  გურჯაანის №174 საარჩევნო ოლქი    ბესარიონ გიორგის ძე ბერიკაშვილი 15  ზესტაფონის №175 საარჩევნო ოლქი    გივი გრიგოლის ძე გუმბარიძე 16  ზუგდიდის №176 საარჩევნო ოლქი    ოთარ ამბაკოს ძე ფაცაცია 17  ქობულეთის №177 საარჩევნო ოლქი    მუხრან ივანეს ძე მაჭავარიანი 18  ქუთაისის №178 საარჩევნო ოლქი    გივი სერგის ძე აბზიანიძე 19  მახარაძის №179 საარჩევნო ოლქი    ავთანდილ ვალერიანის ძე გუჯაბიძე 20  მცხეთის №180 საარჩევნო ოლქი    თენგიზ ნიკოლოზის ძე მენთეშაშვილი 21  ოჩამჩირის №181 საარჩევნო ოლქი    ბაგრატ ვასილის ძე შინკუბა 22  რუსთავის №182 საარჩევნო ოლქი    თამაზ მიხეილის ძე სპანდერაშვილი 23  სამტრედიის №183 საარჩევნო ოლქი    ანზორ ანტონის ძე ჩიტია 24  სიღნაღის №184 საარჩევნო ოლქი    ვიქტორია მოსეს ასული სირაძე 25  სოხუმის №185 საქალაქო საარჩევნო ოლქი   ვიოლეტ ზოსიმეს ასული აგრბა 26  სოხუმის №186 სასოფლო საარჩევნო ოლქი   ვიქტორ ბორისის ძე  ბლაჟიევსკი 27  თელავის №187 საარჩევნო ოლქი    გურამ ზაქარიას ძე ოთარაშვილი 28  თეთრი წყაროს №188 საარჩევნო ოლქი   თალიკო ივანეს ასული აბიათარი 29  ცხაკაიას №189 საარჩევნო ოლქი    ელენე გიორგის ასული ჭილაია 30  წყალტუბოს №190 საარჩევნო ოლქი    ავთანდილ დავითის ძე გვენეტაძე 31  ცხინვალის №191 საარჩევნო ოლქი    ნაფი გრიგოლის ძე ჯუსოითი 32  ჭიათურის №192 საარჩევნო ოლქი    გრიგოლ აბელის ძე ტყემალაძე 33  სოხუმის №481 ლენინის საარჩევნო ოლქი   რევაზ გიორგის ძე სალუქვაძე 34  სოხუმის №482 საქალაქო საარჩევნო ოლქი   ფაზილ აბდულის ძე ისკანდერი 35  სოხუმის №483 სასოფლო საარჩევნო ოლქი   ალბერტ ნიკიფორეს ძე თავხელიძე 36  გაგრის №484 საქალაქო საარჩევნო ოლქი   ოთარ გიორგის ძე ზუხბაია 37  გალის №485 საარჩევნო ოლქი    ლარისა ნოდარის ასული ქობალია 38  გუდაუთის №486 საქალაქო საარჩევნო ოლქი   ვლადისლავ გრიგოლის ძე არძინბა 39  გუდაუთის №487 სასოფლო საარჩევნო ოლქი   ტარასი მირონის ძე შამბა 40  გულრიფშის №488 საარჩევნო ოლქი    კარუზი სარქისის ასული ჩოლოქიანი 41  ოჩამჩირის №489 საქალაქო საარჩევნო ოლქი   ოთარ ევტიხის ძე ჩერქეზია 42  ოჩამჩირის №490 სასოფლო საარჩევნო ოლქი   ალექსი ნოჩის ძე გოგუა 43  ტყვარჩელის №491 საარჩევნო ოლქი    რუსლან არდევანის ძე არშბა 44  ბათუმის №492 ლენინის საარჩევნო ოლქი   ზურაბ ამბროსის ძე ჩხეიძე 45  ბათუმის №493 შაუმიანის საარჩევნო ოლქი   თენგიზ პავლეს ძე ბუაჩიძე 46  ბათუმის №494 ლეონიძის საარჩევნო ოლქი   —  ვახტანგ მამიას ძე შამილაძე 47  ბათუმის №495 ზღვისპირა საარჩევნო ოლქი   ალეკო რაფაელის ძე გოგეშვილი 48  ახალშენის №496 საარჩევნო ოლქი    თამაზ ვალერიანის ძე გამყრელიძე 49  ქედის №497 საარჩევნო ოლქი    იამზე ბინალის ასული საკანდელიძე 50  ქობულეთის №498 საარჩევნო ოლქი    გურამ იაგორის ძე ჩიგოგიძე 51  ხელვაჩაურის №499 საარჩევნო ოლქი    გურამ ჰუსეინის ძე ემირიძე 52  ხულოს №500 საარჩევნო ოლქი    —  ციალა ოთარის ასული სურმანიძე 53  ჩაქვის №501 საარჩევნო ოლქი    ნინო უსუფის ასული ბაჯელიძე  54  შუახევის №502 საარჩევნო ოლქი    —  ნანული ტარიელის ასული ზოიძე 55  ცხინვალის №736 საქალაქო საარჩევნო ოლქი   ანატოლი გიორგის ძე ჩეხოევი 56  ცხინვალის №737 სასოფლო საარჩევნო ოლქი   ვასილ ალექსანდრეს ძე ხუბაევი 57  ჯავის №738 საარჩევნო ოლქი    დიანა ვარლამის ასული ხუგაევა 58  ზნაურის №739 საარჩევნო ოლქი    —  ლევ რაჟდენის ძე თედეევი 59  ლენინგორის №740 საარჩევნო ოლქი    მერაბ ისიდორეს ძე ბერძენიშვილი

არჩევნები საზოგადოებრივ ორგანიზაციებში
საერთო საკავშირო ორგანოების მქონე საზოგადოებრივი ორგანიზაციებისაგან სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნებში, ამ ორგანიზაციების ყრილობებზე, კონფერენციებზე, მათი საკავშირო ორგანოების პლენუმებზე 750 დეპუტატის მანდატზე კენჭს იყრიდა 871 კანდიდატი, დეპუტატად აირჩიეს 732 კაცი. 18 დეპუტატი ხუთ საზოგადოებრივ ორგანიზაციებში არ იქნენ არჩეული. სსრ კავშირის სახალხო დეპუტატთა არჩევნების შესახებ კანონის 61-ე მუხლის შესაბამისად ამ საზოგადოებრივ ორგანიზაციებში მოეწყო განმეორებითი არჩევნებიგაზ. „კომუნისტი“, №79 (20420), 5 აპრილი, 1989.

ლიტერატურა
გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი“, №66 (12932), 6 აპრილი, 1989

რესურსები ინტერნეტში
ЦЕНТРИЗБИРКОМ СССР 1988–1991
On This Day: 1989: Millions of Russians go to the polls on BBC
Gorbachev on 1989  in The Nation
Yeltsin and the Soviet Elections in Workers World

სქოლიო

კატეგორია:სსრ კავშირის XII მოწვევის უზენაესი საბჭო