რცხილისძირა

რცხილისძირა () — სოკოს სახეობა ბოლეტუსისებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკას.

საჭმელი სოკოა. გამოიყენება ყველა სახით. იზრდება ფოთლოვან ტყეში ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად ზაფხულიდან შემოდგომამდე. მიკორიზას უპირატესად ქმნის რცხილასთან, იშვიათად სხვა ფოთლოვან ხეებთან. ვიზუალურად მეტად წააგავს არყისძირას.

სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა მიკოლოგმა ფრანც კალენბახმა 1929 წელს როგორც Boletus pseudoscaber. მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიენიჭა 2017 წელს.

სამეცნიერო სინონიმები:








 აღწერა 
ქუდის დიამეტრი — 7-14 სმ, ნორჩობაში ნახევარსფეროსებრია, შეკეცილი კიდეებით, დაჭმუჭნული ზედაპირით. შემდეგში ბალიშისებრია, დახეთქილი ზედაპირით, კანი მშრალი, მქრქალი, ნესტიან ამინდში მბრწყინავი ზეთისხილისფერ-მურა ან ყავისფერ-ნაცრისფერი ელფერით. 

რბილობი — თეთრი, რბილი, ფეხში ბოჭკოვანია, სიბერეში უხეშია, გაჭრისას იღებება მოვარდისფრო-იისფრად, შემდეგ ნაცრისფრად, თითქმის შავამდე. სასიამოვნო სუნითა და გემოთი.Pavol Škubla, Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, ISBN 978-83-245-9550-1.

მილაკოვანი შრე — თავისუფალი, ამოკვეთილი ფეხთან. მილები ვიწრო, რბილი, ოდნავ წყალ-წყალა. ფორები წვრილი, მომრგვალო-კუთხოვანი. ზედაპირი თეთრი ან ქვიშისფერ-ნაცრისფერი.

ფეხის სიგრძე — 5-13 სმ, სისქე — 4 სმ-მდე. ცილინდრული ან ძირისკენ თითისტარისებრ გასქელებული. ზედა მხარეს ზეთისხილისფერ-ნაცრისფერია, ქვედა მხარეს — მომურო, ზედაპირი ქერცლიანი. ქერცლები ასაკთან ერთად ფერს იცვლის მოთეთროდან ღია-ყვითლამდე, მოგვიანებით მუქი მურა. 

სპორების ფხვნილი — მურა, სპორები — 10-20×5-7 მკმ, თითისტარისებრი.

 ცვალებადობა 
ქუდის ფერი ძლიერ ვარირებს — ყავისფერ-ნაცრისფერი, ჟანგმიწისფერი, ფერფლისფერი, ზოგჯერ ღია, მოთეთრო.

 მსგავსი სახეობები 

 ეკოლოგია და გავრცელება 
იზრდება ფოთლოვან ტყეებში ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად. მიკორიზას უპირატესად ქმნის რცხილთან, იშვიათად სხვა ფოთლოვან ხეებთან — არყი, თხილი, ვერხვი და სხვა.

გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკას.

გავრცელებულია საქართველოშიც.  რცხილისძირა შესულია ნორვეგიისა და ნიდერლანდების გადაშენების პირას მყოფი სახეობების ნუსხაში.Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1.

სეზონი — ივნისიდან ოქტომბრამდე.

 გამოყენება 
საჭმელი სოკოა. იხმარება ახალი, შემწვარი, მოხარშული, გამხმარი, დამარილებული და დამარინადებული. ხშირად ჭიანდება. საჭმელად უმჯობესია ნორჩი ეგზემპლარები.

გალერეა

 ლიტერატურა 

Грюнерт Г. Грибы : пер. с нем. — М. : Астрель ; АСТ, 2001. — С. 228. — (Путеводитель по природе). — ISBN 5-17-006175-7.
Справочник-определитель: Грибы / отв. за выпуск Ю. Г. Хацкевич. — Мн.: Харвест, 2002. — С. 126. — 480 с. — 7000 экз. — ISBN 985-13-0913-3.


 რესურსები ინტერნეტში 



რცხილისძირა  — საქართველოს სოკოებისა და ლიქენების ეთნოგიოლოგია

 სქოლიო 

კატეგორია:ბოლეტუსისებრნი 
კატეგორია:საჭმელი სოკოები