უკრაინის დამოუკიდებლობის გამოცხადების აქტი

უკრაინის დამოუკიდებლობის გამოცხადების აქტი () — მიღებული იქნა უკრაინის რადას მიერ 1991 წლის 24 აგვისტოს.A History of Ukraine: The Land and Its Peoples by Paul Robert Magocsi, University of Toronto Press, 2010,  (page 722/723) აქტი აღადგენდა უკრაინის სახელმწიფოებრივ დამოუკიდებლობას.Volodymyr Vasylenko. Non-nuclear status of Ukraine: past, present, and future (Без’ядерний статус України: минуле, сучасне, майбутнє). The Ukrainian Week. 31 May 2018A History of Ukraine: The Land and Its Peoples by Paul Robert Magocsi, University of Toronto Press, 2010,  (page 722/723)

 მიღება 
აქტი მიღებულ იქნა საბჭოთა კავშირში 19 აგვისტოს გადატრიალების მცდელობის შემდეგ, როდესაც მკაცრი კომუნისტური ლიდერები ცდილობდნენ აღედგინათ ცენტრალური კომუნისტური პარტიის კონტროლი სსრკ-ზე. ამის საპასუხოდ (დაძაბული 11-საათიანი რიგგარეშე სესიის დროს)Historic vote for independence , The Ukrainian Weekly (1 September 1991) უკრაინის სსრ უზენაესმა საბჭომ (პარლამენტმა) საგანგებო შაბათის სესიაზე აბსოლუტური უმრავლესობა დაამტკიცა დამოუკიდებლობის გამოცხადების აქტი. კანონპროექტი მიღებისას 321 მომხრე და 2 მოწინააღმდეგე იყო, ხოლო 6-მა თავი შეიკავა (360 დამსწრე). ტექსტი ძირითადად შედგენილია 23-24 აგვისტოს ღამით, ლევკო ლუკიანენკოს, სერხი ჰოლოვატიის, მიხაილო ჰორინის, ივან ზაიეტსის და ვიაჩესლავ ჩორნოვილის მიერ.A reform that ruined the Soviet Union, The Ukrainian Week (10 November 2018)

უკრაინის კომუნისტური პარტია (უკპ), რომელიც კულისებში დაარწმუნა მისმა თანაპარტიელმა და უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ ლეონიდ კრავჩუკმა, იძულებული გახდა მხარი დაეჭირა აქტის გადატრიალებისგან დისტანცირების მიზნით. უკრაინის კომუნისტური პარტიის პირველი მდივანი სტანისლავ ჰურენკო ამტკიცებდა, რომ „კატასტროფა იქნება“ თუ უკპ ვერ დაუჭერს მხარს დამოუკიდებლობას. უკპ-ს წევრები გააღიზიანა ყოფილი პარტიის ლიდერის, ვლადიმერ ივაშკოს, მოსკოვში დაპატიმრებამ, რუსეთის სფსრ-ს ლიდერების მიერ საბჭოთა არმიის ხელახალი დაქვემდებარებამ და კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის შენობების დალუქვამ.

მარცხნივ|მინი| საპარლამენტო გაზეთის ჰოლოს უკრაინის პირველი გვერდი ქვედა ნახევარზე დაბეჭდილი დეკლარაციის ტექსტით (1991 წლის 27 აგვისტო)

იმავე დღეს (24 აგვისტო) პარლამენტმა დამოუკიდებლობის დეკლარაციის მხარდაჭერის შესახებ რეფერენდუმის ჩატარება მოითხოვა. ეროვნული რეფერენდუმის მოწვევის წინადადება ოპოზიციის ლიდერებმა, იჰორ იუხნოვსკიმ და დმიტრო პავლიჩკომ ერთობლივად მოიტანეს. პარლამენტმა ასევე მხარი დაუჭირა უკრაინის ეროვნული გვარდიის შექმნას და უკრაინის ტერიტორიაზე მდებარე ყველა შეიარაღებული ძალის იურისდიქცია საკუთარ თავს გადასცა.

პარლამენტის შენობასთან შეკრებილი ხმაურიანი ხალხის გარდა, იმ დღეს კიევის ქუჩები მშვიდი იყო, ღია ზეიმის მცირე ნიშნებით.

მომდევნო დღეებში მიღებულ იქნა არაერთი დადგენილება და დადგენილება: უკპ-ს მთელი ქონების ნაციონალიზაცია და უზენაესი საბჭოსა და ადგილობრივი საბჭოებისთვის გადაცემა; ყველა პოლიტპატიმრის ამნისტიის გამოცხადება; უკპ-ს ყველა საქმიანობის შეჩერება და უკპ–ს აქტივების და საბანკო ანგარიშების გაყინვა მოსკოვის გადატრიალების შემსრულებლებთან შესაძლო თანამშრომლობის შესახებ ოფიციალური გამოძიების მოლოდინში; გადატრიალების დროს ოფიციალური ქცევის საგამოძიებო კომიტეტის შექმნა და უკრაინის თავდაცვის სამინისტროს შექმნასთან დაკავშირებული სამხედრო საკითხებზე კომიტეტის შექმნა.

1991 წლის 26 აგვისტოს უკრაინის სსრ-ის მუდმივმა წარმომადგენელმა გაეროში (უკრაინის სსრ იყო გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის დამფუძნებელი წევრი), ჰენადი უდოვენკომ, აცნობა გაეროს გენერალური მდივნის ოფისს, რომ მისი მუდმივი მისია ამ საერთაშორისო ასამბლეაში ოფიციალურად იქნება დანიშნული უკრაინის წარმომადგენლად.U.N. Mission stresses statehood of Ukraine , The Ukrainian Weekly (1 September 1991) იმავე დღეს, კიევის აღმასრულებელმა კომიტეტმა ასევე მხარი დაუჭირა კომუნისტი გმირების ყველა ძეგლის საზოგადოებრივი ადგილებიდან ამოღებას, მათ შორის ლენინის ძეგლს ოქტომბრის რევოლუციის ცენტრალურ მოედანზე. კომიტეტმა გადაწყვიტა, რომ დიდ მოედანს დაერქვა მაიდან ნეზალეჟნოსტი (დამოუკიდებლობის მოედანი), ისევე როგორც ცენტრალური მეტროსადგური მის ქვემოთ.

ორი დღის შემდეგ ლვივისა და ლვივის ოლქის 200 000-ზე მეტმა მცხოვრებმა გამოაცხადა მზადყოფნა ემსახურათ ეროვნულ გვარდიაში.NEWSBRIEFS FROM UKRAINE , The Ukrainian Weekly (1 September 1991)

1991 წლის 1 დეკემბერს დამოუკიდებლობის რეფერენდუმზე უკრაინის ხალხმა გამოხატა ღრმა და ფართო მხარდაჭერა დამოუკიდებლობის გამოცხადების აქტის მიმართ, 90%-ზე მეტმა ხმა მისცა და ამომრჩეველთა 82%-მა მიიღო მონაწილეობა. რეფერენდუმი ჩატარდა უკრაინის პირველი პირდაპირი საპრეზიდენტო არჩევნების დღეს; საპრეზიდენტო ექვსივე კანდიდატმა მხარი დაუჭირა დამოუკიდებლობას და კამპანიას აწარმოებდა „კი“-სთვის. რეფერენდუმის მიღებამ დაასრულა საბჭოთა კავშირის შენარჩუნების ყოველგვარი რეალური შანსი, თუნდაც შეზღუდული მასშტაბით; უკრაინა დიდი ხანია მეორე იყო, მხოლოდ რუსეთის შემდეგ, ეკონომიკური და პოლიტიკური სიძლიერით.

არჩევნებიდან ერთი კვირის შემდეგ, ახლადარჩეული პრეზიდენტი ლეონიდ კრავჩუკი შეუერთდა თავის რუს და ბელარუს კოლეგებს (შესაბამისად, ბორის ელცინი და სტანისლავ შუშკევიჩი) ბელავეჟის შეთანხმების ხელმოწერაში, რომელიც აცხადებდა, რომ საბჭოთა კავშირმა არსებობა შეწყვიტა.Historical Dictionary of the Russian Federation by Robert A. Saunders & Vlad Strukov, Scarecrow Press, 2010,  (page 75) საბჭოთა კავშირი ოფიციალურად დაიშალა 26 დეკემბერს.Turning Points – Actual and Alternate Histories: The Reagan Era from the Iran Crisis to Kosovo by Rodney P. Carlisle and J. Geoffrey Golson, ABC-CLIO, 2007,  (page 111)

1992 წლიდან უკრაინაში 24 აგვისტოს დამოუკიდებლობის დღე აღინიშნება.Ukraine Intelligence & Security Activities and Operations Handbook, International Business Publications, 2009,  (page 268)

 საერთაშორისო აღიარება 
პოლონეთი და კანადა იყვნენ პირველი ქვეყნები, რომლებმაც აღიარეს უკრაინის დამოუკიდებლობა, ორივემ 1991 წლის 2 დეკემბერს.Ukraine and Russia: The Post-Soviet Transition by Roman Solchanyk, Rowman & Littlefield, 2000,  (page 100)

Canadian Yearbook of International Law, Vol 30, 1992, University of British Columbia Press, 1993,  (page 371)

Russia, Ukraine, and the Breakup of the Soviet Union by Roman Szporluk, Hoover Institution Press, 2000,  (page 355 იმავე დღეს (2 დეკემბერს) სატელევიზიო საინფორმაციო გადაცემის „ვესტის“ გვიან საღამოს ეთერში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ რუსეთის სფსრ პრეზიდენტმა ბორის ელცინმა აღიარა უკრაინის დამოუკიდებლობა.

შეერთებულმა შტატებმა უკრაინის დამოუკიდებლობა აღიარა 1991 წლის 25 დეკემბერს.A Guide to the United States' History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: Ukraine, Office of the Historian

The Limited Partnership: Building a Russian-US Security Community by James E. Goodby and Benoit Morel, Oxford University Press, 1993,  (page 48) იმ თვეში უკრაინის დამოუკიდებლობა ცნო 68-მა სახელმწიფომ, ხოლო 1992 წელს - კიდევ 64-მა სახელმწიფომ.Ukrainian Independence , Worldwide News Ukraine

1992 წლის იანვარში აშშ-ს პრეზიდენტმა ჯორჯ ბუშმა დაამტკიცა აშშ-ს ჰუმანიტარული მხარდაჭერის პროგრამა სსრკ-სა და უკრაინისთვის, რომელსაც ხელმძღვანელობდა თავდაცვის მდივანი.

+ უკრაინის დამოუკიდებლობის საერთაშორისო აღიარების ქრონოლოგია თარიღი ქვეყანა დეკემბერი 2, 1991  პოლონეთი კანადა რსფსრ დეკემბერი 3, 1991  უნგრეთი დეკემბერი 4, 1991  ლატვია ლიეტუვა დეკემბერი 5, 1991  არგენტინა ხორვატია კუბა ჩეხოსლოვაკია დეკემბერი 9, 1991  ესტონეთი დეკემბერი 11, 1991  სლოვენია დეკემბერი 12, 1991  საქართველო დეკემბერი 16, 1991  ბულგარეთი თურქეთი დეკემბერი 18, 1991  სომხეთი დეკემბერი 19, 1991  შვედეთი დეკემბერი 20, 1991  ყირგიზეთი თურქმენეთი დეკემბერი 23, 1991  ყაზახეთი შვეიცარია დეკემბერი 24, 1991  ავღანეთი ნორვეგია დეკემბერი 25, 1991  ირანი ისრაელი მექსიკა ტაჯიკეთი აშშ იუგოსლავია დეკემბერი 26, 1991  ავსტრალია ბრაზილია გერმანია ინდოეთი ახალი ზელანდია პერუ სსრკ სირია ტაილანდი ურუგვაი დეკემბერი 27, 1991  ალჟირი ბელარუსიკამბოჯა ჩინეთი კვიპროსი საფრანგეთი მოლდოვა ვიეტნამი დეკემბერი 28, 1991  ინდონეზია იტალია იაპონია იორდანია დეკემბერი 29, 1991  ბანგლადეში დეკემბერი 30, 1991  ფინეთი სამხრეთი კორეა ლიბანი მაროკო დეკემბერი 31, 1991  ბელგია დანია საბერძნეთი ლუქსემბურგი ნიდერლანდები პაკისტანი ესპანეთი დიდი ბრიტანეთი იანვარი 1, 1992  ერაყი იანვარი 2, 1992  ეთიოპია ლაოსი არაბთა გაერთიანებული საამიროები იანვარი 3, 1992  ეგვიპტე ლიბია პანამა იანვარი 4, 1992  უზბეკეთი იანვარი 5, 1992 ბაჰრეინი იანვარი 7, 1992  პორტუგალია იანვარი 8, 1992  რუმინეთი იანვარი 10, 1992  გვინეა იანვარი 17, 1992  მონღოლეთი იანვარი 19, 1992  ისლანდია იანვარი 22, 1992  ფილიპინები იანვარი 24, 1992  ნეპალი თებერვალი 6, 1992  აზერბაიჯანი თებერვალი 11, 1992  ბოცვანა თებერვალი 14, 1992  სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა მარტი 3, 1992  მალაიზია მარტი 4, 1992  მადაგასკარი მაისი 7, 1992  რუანდა ივნისი 2, 1992  სენეგალი ივნისი 8, 1992  ტანზინია ივლისი 23, 1993  ჩრდილოეთი მაკედონია

 დამოუკიდებლობის აქტის ტექსტი 

 რესურსები ინტერნეტში 

 (უკრაინულად) Act of Declaration of Independence of Ukraine – Official Verkhovna Rada website
 (ინგლისურად) Act of Declaration of Independence of Ukraine – Official Verkhovna Rada website
 Act of Declaration of the Independence of Ukraine – The Ukrainian Weekly, translation by The Ukrainian Weekly
 Declaration of Independence of Ukraine – The Windsor Viter, Volume 12, Number 1, July, 2001 Part 2, translation by Andrew Gregorovich
 "Great Saturday" – an interview with writer and parliament deputy Stepan Pushyk on the events of August 24, 1991.

სქოლიო

კატეგორია:სსრკ-ის დაშლა
კატეგორია:უკრაინის მთავრობა
კატეგორია:დამოუკიდებლობის გამოცხადება
კატეგორია:XX საუკუნე ევროპაში