სმპად პიურადი

სმპად პიურადი (; დ. 3 მარტი, 1862 წელი, ზეიტუნი, ოსმალეთის იმპერია - გარდაიცვალა 1915 წელს, აიასი, ოსმალეთის იმპერია) — სომეხი ინტელექტუალი, მწერალი და საზოგადო მოღვაწე. მოკლეს სომეხთა გენოციდის დროს. 

 ცხოვრება და მოღვაწეობა 
პიურადი დაიბადა 1862 წლის 3 მარტს ზეიტუნში. 1871 წელს გაემგზავრა იერუსალიმში და შევიდა ჯარანკავორაცის  სკოლაში, სადაც სწავლა 1880 წელს დაასრულა. სკოლის დასრულებისთანავე სწავლა განაგრძო სორბონის უნივერსიტეტში. 1885 წელს დაინიშნა კილიკიის 36 სომხური სკოლისგან შემდგარი თემის ზედამხედველად. ამავე პერიოდში გამოაქვეყნა თავისი პირველი ლექსები იეგია დემირჯიბაშიანის ფილოსოფიურ ჟურნალში ,,დედამიწა" (Yergrakount). 

1885 წელს პიურადმა გახსნა სკოლა სომხებით დასახლებულ სოფელ სისში (დღევანდელი კოზანი).

როგორც პოლიტიკური აქტივისტი, პიურადი დააპატიმრეს მეუღლესთან (რომელიც თურქულ ციხეში დაბრმავდა) ერთად. მან მარაშისა და ალეპოს ციხეებში 5 წელი დაჰყო. ზეიტუნელების მიერ ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრის უილიამ გლადსტონისთვის მიწერილ  წერილში დეტალურადაა აღწერილი პიურადის დაპატიმრება და ციხის პირობები. ,,ამ დროს მათ დააპატიმრეს სემპად პიურადი და სასტიკი ცემითა და ყოველგვარი არასათანადო მოპყრობით მიიყვანეს მარაშის ციხეში. აქ მყოფი ერთადერთი პოეტი, ინტელექტუალური და განათლებული ახალგაზრდა, რომელიც ყველა თავის თანამედროვეს უყვარდა და რომელიც მშობლებისგან 20 წლიანი განშორების შემდეგ მათვე სანახავად დაბრუნდა, ვინაიდან 9 წლის ასაკში განათლების მისაღებად დატოვა სახლიც და მშობლებიც. საწყალი კაცი მშობლიურ სახლში მისვლამდე დააპატიმრეს, როგორც მაწანწალა, მიუხედავად იმისა რომ თან ახლდა ცოლი და ორი ვაჟი. ისინი 36 საათის განმავლობაში სასტიკად იტანჯებოდნენ შიმშილითა და სხვა მიზეზთა გამო. ალბეატადან მარაშამდე მიმავალ გზაზე ყოველგვარი მოწყალების გარეშე ბავშვებსაც კი წამებით  კლავდნენ და წყლის მიღებას სასტიკად უკრძალავდნენ."

1985 წელს  პიურადი ციხიდან გაათავისუფლეს. მალევე აქედან ის პირდაპირ კაიროში წავიდა, სადაც დააფუძნა სომხური ცენტრალური კოლეჯი და გაზეთი ,,ნორ ორ". ახალგაზრდა თურქი რევოლუციონერების მიერ წამოწყებული რევოლუციის შემდეგ დაბრუნდა თურქეთში, სადაც იყო რედაქტორი გაზეთების ,,პიუნიკი" და "გაღაფარი". 

მან შექმნა არაერთი ნაწარმოები, მათ შორისაა: ,,ელდიზიდან სასუნამდე" (1910), ,,ავარაირის არწივი" (1909), ,,თავისუფლებისთვის" (1911) და მრავალი სხვა. მან გახსნა საკუთარი გამომცემლობაც და მალევე აირჩიეს ეროვნულ დეპუტატად.

 გარდაცვალება 
პიურადი მეორედ დააპატიმრეს და გადაასახლეს 1815 წელს სხვა სომეხ ინტელექტუალებთან ერთად. დააპატიმრეს აიასიში, ხოლო საბოლოოდ ანკარაში მოკლეს კიდეც.

 წერის სტილი 
პიურადი ითვლება გვიანდელ რომანტიკოს მწერლად. მისი ნაწერების უმრავლესობა ეხება თურქეთის მთავრობის მიერ სომეხთა რასის დევნას, გმირულ ზღაპრებსა და რევოლუციური ჟინით გაჟღენთილი სომხური საზოგადოების ყოფა-ცხოვრებას. ზოგიერთ რომანში მოქმედების არეალი თავად პიურადის მშობლიურ მხარე ზეიტუნშია გაშლილი. რევოლუციური მოძრაობით აღსავსე ნაწარმოებებმა სომეხი მკითხველის  ყურადღებაც მიიპყრო, რამაც ის მეოცე საუკუნის დასაწყისის ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ მწერლად აქცია. 

 მემკვიდრეობა 
სომხეთში პიურადის სახელს ატარებს დაწყებითი სკოლა. 

 რესურსები ინტერნეტში 
 ბიურატის სახელობის № 125 სკოლა 
 ბიურატის ბიოგრაფია

 სქოლიო 

კატეგორია:დაბადებული 3 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1962
კატეგორია:გარდაცვლილი 1915
კატეგორია:სომეხი მწერლები
კატეგორია:სომეხი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:სომეხი ინტელექტუალები