თრდატ არშაკუნიანი

თრდატ არშაკუნიანი () — სომხეთის უფლისწული არშაკუნიანთა სამეფო დინასტიიდან. მეფე ტიგრან VII-ის ძე და არშაკ II-ის ძმა. დედოფალ ფარანძემის პირველი ქმრის, გნელ არშაკუნიანის მამა.

 ბიოგრაფია 
თრდატის დაბადების თარიღი უცნობია. იგი იყო სომხეთის მეფე ტიგრან VII-ისა და მისი უცნობი სახელის მქონე მეუღლის რიგით მესამე ძეMovses Khorenatsi’ History of Armenia, 5th Century, Book III, Chapter 13. მამამისი სომხეთში 339-დან 350 წლამდე მეფობდა. თრდატის რიგით მეორე უფროსი ძმა, არშაკ II გახდა მამის მემკვიდრე, რომელიც სომხეთში 350-დან 368 წლამდე მეფობდა, როგორც რომაელთა ვასალი. თავად თრდატს სახელი დაარქვეს მისი დიდი პაპის, სომხეთის გამაქრისტიანებელი მეფის, თრდატ III-ის ხსოვნის პატივსაცემად. როგორც წესი ეს სახელი სომხეთის პართიული წარმომავლობის მეფეებს ერქვათ ხოლმე.
მარცხნივ|მინი|284x284პქ|შაპურ II
ერთობ აგრესიული პოლიტიკის გამტარებელმა სასანიანთა ირანის შაჰმა შაპურ II-მ რომის იმპერიასა და მის მოკავშირეებს ომი გამოუცხადა, რის გამოც, პირველ რიგში მთელ სპარსეთსა და მესოპოტამიაში დაიწყო ქრისტიანების საშინელი დევნა და შევიწროვება, რადგან მათ ავტომატურად რომაელთა ჯაშუშებად აღიქვამდათ. შაპურ II-ის ამგვარმა ქმედებებმა მძიმე დარტყმა მიაყენა რომის პრესტიჟსა და ავტორიტეტს ახლო აღმოსავლეთში. ჯერ კიდევ თრდატის მმამის მეფობის დროს, შაპური თავისი ჯარებით შეიჭრა სომხეთში, რომელიც რომის ვასალი, ქრისტიანი მოკავშირე და მისი ერთ-ერთი მთავარი დასაყრდენი იყო კავკასიაში. ამ შემოჭრისას შაპურმა მოახერხა და უფლისწული თრდატ არშაკუნიანი მისი ცოლ-შვილითურთ ტყვეებად აიყვანა. მიუხედავად მრჩეველთა მოწოდებისა, რომ გაეთავისუფლებინა ისინი, შაპურმა სომხეთის სამეფო ოჯახის წევრები ირანში პოლიტპატიმრებად წაიყვანაKurkjian, A History of Armenia, p.103. ტყვეობის დროს შაპურმა თრდატის მამას, მეფე ტიგრანს თვალები დასთხარა და დილეგში ჩააგდო, რომთან მოკავშირეობისა და შეთქმულების მოწყობისათვის.

შაპურ II-ის სისასტიკემ და სამეფო ოჯახის წევრებთან მოპყრობამ განარისხა სომეხი დიდებულები, რის გამოც მათ მასობრივი აჯანყება წამოიწყეს და რომაელებს მიმართეს დასახმარებლად, რათა არშაკუნიანები გამოეხსნათ. მათ მოახერხეს, და წარმატებით განდევნეს შაპურის ჯარები სომხეთიდან. დამარცხების შემდეგ შაპურმა ხელი მოაწერა სომხეთის სამეფო ოჯახის წევრების გათავისუფლებასთან დაკავშირებულ დოკუმენტებს. ისინი მართლაც გაათავისუფლა და სომხეთში დააბრუნა. დაბრმავებულმა და ამის გამო ღრმად დეპრესიაში ჩავარდნილმა მეფე ტიგრანმა უარი თქვა ქვეყნის მართვაზე და 350 წელს ტახტიდან გადადგა თავისი ძის, არშაკ II-ის სასარგებლოდKurkjian, A History of Armenia, p.103. 

თრდატისა და არშაკის ურთიერთობის შესახებ ბევრი არაფერია ცნობილი. ცნობილია, რომ უფლისწული თრდატი ძმამ რომის იმპერატორ ვალენტინიანე I-ს გაუგზავნა პოლიტიკურ მძევლად, რომელსაც იგი საპატიო ტყვეობაში ჰყავდა კონსტანტინოპოლში. მას შემდეგ, რაც არშაკი სასანიანთა მხარეს გადასვლაში ამხილეს, იმპერატორის ბრძანებით თრდატი მოკლეს. 

ცნობილია, რომ თრდატი დაქორწინებული იყო, თუმცა მისი ცოლის ვინაობა უცნობია. მას ერთადერთი ძე ჰყავდა, უფლისწული გნელი, რომელიც ასევე არშაკის სამეფო კარის ინტრიგებს ემსხვერპლა. იგი არშაკმა მოაკვლევინა და შემდეგ მის ქვრივ ფარანძემზე იქორწინაGibbon, The History of the Decline and Fall of the Roman Empire.

 ლიტერატურა 

 Encyclopaedia Iranica: Armenia and Iran II. The pre-Islamic period
 Movses Khorenatsi’ History of Armenia, 5th Century
 V.M. Kurkjian, A History of Armenia, Indo-European Publishing, 2008
 E. Gibbon, The History of the Decline and Fall of the Roman Empire (Google eBook), MobileReference, 2009

 სქოლიო 

კატეგორია:არშაკუნიანების დინასტია
კატეგორია:გარდაცვლილი 360-იანები
კატეგორია:გარდაცვლილი 370-იანები