უკრაინა რუსეთის ფედერაციის წინააღმდეგ (2022)

გენოციდის შესახებ ბრალდებები, გენოციდის დანაშაულის აღკვეთისა და დასჯის შესახებ კონვენციის მიხედვით (უკრაინა რუსეთის ფედერაციის წინააღმდეგ) (2022) — მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოში (ICJ, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ძირითადი სასამართლო ორგანო) მიმდინარე საქმე. უკრაინამ რუსეთის ფედერაციის წინააღმდეგ სარჩელი შეიტანა  2022 წლის 26 თებერვალს მართლსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოში უკრაინაში რუსეთის შეჭრის გამო, სარჩელი კი ეფუძნებოდა გენოციდის კონვენციას. სარჩელში უკრაინა, ასევე, მოითხოვდა სასამართლოს დროებითი ღონისძიებების შესახებ გადაწყვეტილება მიეღო. 2022 წლის 16 მარტს სასამართლომ დააკმაყოფილა უკრაინის მოთხოვნა და გამოიტანა დროებითი ღონისძიებების შესახებ გადაყწვეტილება, სადაც მიუთითება, რომ „რუსეთმა დაუყოვნებლივ უნდა შეაჩეროს სამხედრო ოპერაციები“ უკრაინაში.

ბრალდებები
უკრაინამ წარმოადგინა ორი არგუმენტი. პირველი არგუმენტი შეეხებოდა რუსეთის მტკიცებას, რომ ლუგანსკისა და დონეცკის ოლქებში მიმდინარეობდა გენოციდი და ამით ამართლებდა უკრაინაში შეჭრას, კერძოდ, გენოციდის დანაშაულებრივი ქმედებები არ მიმდინარეობა არც ერთ რეგიონში, შესაბამისად რუსეთის შეჭრა უკრაინაში საფუძველშივე უკანანოა. უკრაინამ განაცხადა, რომ სასამართლოს მიერ ამის დადასტურებით, ის „დაადგენს, რომ რუსეთს არ აქვს კანონიერი საფუძველი, მიიღოს ზომები უკრაინის წინააღმდეგ ნებისმიერი სავარაუდო გენოციდის აღკვეთისა და დასჯის მიზნით“.

მეორე პუნქტი ეხებოდა ბრალდებებს იმის თაობაზე, რომ რუსეთის მთავრობა გეგმავდა გენოციდს უკრაინაში და ამტკიცებდა, რომ შეჭრის დროს რუსეთის შეიარაღებული ძალები „განზრახ კლავენ და სერიოზულ ზიანს აყენებენ უკრაინული ერის წარმომადგენლებს (გენოციდის დანაშაული, II მუხლის მიხედვით)“.

დროებითი დაცვის ზომების მოთხოვნა
დროებითი დაცვის ზომების მიღების შესახებ გადაწყვეტილების მისაღებად საქმის პირველი მოსმენა გაიმართა 2022 წლის 7 მარტს მშვიდობის სასახლეში, ჰააგაში, ნიდერლანდებში. რუსეთის დელეგაცია არ გამოცხადდა ამ პროცესზე, მაგრამ წარადგინა წერილობითი განცხადება.

2022 წლის 16 მარტს, სასამართლომ დაადგინა, 13 მომხე და 2 მოწინააღმდეგე, რომ რუსეთმა „დაუყოვნებლივ უნდა შეაჩეროს სამხედრო ოპერაციები“, რომელიც დაიწყო 2022 წლის 24 თებერვალს უკრაინაში, რუსეთის ვიცე-პრეზიდენტი კირილ გევორგიანი და ჩინეთის მოსამართლე ქსუე ჰანკინი შეეწინააღმდეგნენ დებულებას. სასამართლომ ასევე ერთხმად მოუწოდა ორივე მხარეს თავი შეიკავონ ნებისმიერი ქმედებისგან, რომელმაც შეიძლება გაამწვავოს ან გააგრძელოს დავა სასამართლოს წინაშე ან გაართულოს მისი გადაწყვეტა.

გარდა გადაწყვეტილების მოკლე შინაარსისა, ICJ-მ გამოსცა 20-გვერდიანი ბრძანება, სადაც განმარტა თავისი მსჯელობა. ექვსმა მოსამართლემ წარადგინა ცალკეული ჩვენებები, სადაც განმარტეს თავიანთი ინდივიდუალური შეხედულებები საქმეზე, მათ შორის ვიცე-პრეზიდენტმა გევორგიანმა და მოსამართლე ქსუემ.

მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილებები სავალდებულოა წევრი ქვეყნებისთვის, სასამართლოს არ გააჩნია მისი ბრძანებების უშუალოდ აღსრულების საშუალება. იშვიათ შემთხვევებში, ქვეყნები წარსულში უგულებელყოფდნენ სასამართლოს გადაწყვეტილებებს.

სასამართლოს მოსაზრებები
სასამართლომ ჯერ დაადგინა, რომ მას ჰქონდა იურისდიქცია გამოეთხოვა დროებითი შეღავათი გენოციდის კონვენციის IX მუხლის შესაბამისად, რომელიც უფლებამოსილებას ანიჭებს ICJ-ს გადაწყვიტოს დავები კონვენციის ინტერპრეტაციის შესახებ. სასამართლომ განმარტა, რომ IX მუხლი გამოიყენება იმის გამო, რომ რუსეთსა და უკრაინას აქვთ დავა იმის თაობაზე, ხდება თუ არა გენოციდი დონეცკსა და ლუჰანსკში.

შემდეგ სასამართლომ დაადგინა, რომ არსებობდა დამაჯერებელი კავშირი უკრაინის მიერ გენოციდის კონვენციით დამტკიცებულ უფლებებსა და მის მიერ მოთხოვნილ მთავარ დროებით შემსუბუქებას შორის (რუსეთის სამხედრო ოპერაციების შეჩერება), თუმცა სასამართლომ დაადგინა, რომ ასეთი კავშირი არ იყო მოთხოვნილი დახმარების ორ სხვადასხვა ფორმას შორის. უკრაინის მიერ მოთხოვნილი ორი უფლება იყო: უფლება „არ დაექვემდებაროს ცრუ პრეტენზიას გენოციდის შესახებ“ და უფლება „არ დაექვემდებაროს სხვა სახელმწიფოს სამხედრო ოპერაციებს მის ტერიტორიაზე გენოციდის კონვენციის (ბოროტად გამოყენების) საფუძველზე.“ სასამართლომ განაცხადა, რომ უკრაინას აქვს „უფლება არ დაექვემდებაროს სამხედრო ოპერაციებს რუსეთის ფედერაციის მიერ სავარაუდო გენოციდის აღკვეთისა და დასჯის მიზნით“ თავის ტერიტორიაზე.

საბოლოოდ, სასამართლომ დაადგინა, რომ უკრაინაში არსებული ვითარება გადაუდებელი იყო დროებითი შემსუბუქების გარანტიისთვის. ამ თვალსაზრისით, სასამართლომ დაადგინა, რომ „ამჟამინდელი კონფლიქტის შედეგად დაზარალებული მშვიდობიანი მოსახლეობა უკიდურესად დაუცველია. რუსეთის ფედერაციის მიერ ჩატარებულ „სპეციალურ სამხედრო ოპერაციას“ მოჰყვა მრავალი მშვიდობიანი მოქალაქის დაღუპვა და დაშავება. მას ასევე მიაყენა მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი, მათ შორის შენობებისა და ინფრასტრუქტურის დანგრევა. თავდასხმები გრძელდება და სულ უფრო რთულ საცხოვრებელ პირობებს ქმნის მშვიდობიანი მოსახლეობისთვის. ბევრ ადამიანს არ აქვს წვდომა საკვებზე, სასმელ წყალზე, ელექტროენერგიაზე, აუცილებელ მედიკამენტებსა და გათბობაზე. ადამიანების ძალიან დიდი რაოდენობა ცდილობს გაქცევას ყველაზე დაზარალებული ქალაქებიდან უკიდურესად დაუცველ პირობებში.“

ცალკე განცხადებები
ვიცე-პრეზიდენტი გევორგიანი და მოსამართლე ქსუე არ დაეთანხმნენ, რომ ICJ-ს ჰქონდა იურისდიქცია და წერდნენ, რომ უკრაინა ნამდვილად ითხოვდა გადაწყვეტილების მიღებას რუსეთის შემოჭრის კანონიერების შესახებ და, რომ ეს არ წარმოშობს ნამდვილ დავას გენოციდის კონვენციის მიხედვით. მოსამართლე მოჰამედ ბენოუნამ ასევე გამოთქვა ეჭვი გენოციდის კონვენციის გამოყენებასთან დაკავშირებით, მაგრამ თქვა, რომ „მე ხმა მივეცი ბრძანებას, რომელიც ითვალისწინებდა დროებით ზომებს ამ საქმეში, რადგან თავს იძულებულად ვგრძნობდი ამ ტრაგიკული სიტუაციის გამო, რომელშიც საშინელი ტანჯვაა მიყენებული უკრაინელებისთვის. ხალხო, შეუერთდით (ICJ-ს) მოწოდებას ომის დასრულების შესახებ“.

მოსამართლე ად ჰოქ ივ დოდემ ცალკე გააკრიტიკა ICJ, რადგან უკრაინას და რუსეთს უბრძანა „თავი შეეკავებინათ ნებისმიერი ქმედებისგან, რომელმაც შეიძლება გაამწვავოს ან გააფართოოს დავა“, და ამტკიცებდა, რომ „დავის არ გამწვავების ეს ღონისძიება მიმართული უნდა ყოფილიყო მხოლოდ რუსეთის ფედერაციაზე, რომელიც, მახსოვს, გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ დაასახელა უკრაინის წინააღმდეგ აგრესიაში დამნაშავედ“. დანარჩენი ორი მოსამართლის ცალ-ცალკე დასკვნა იძლევა დამატებით დასაბუთებას სასამართლოს ბრძანებისთვის.

რეაქციები გადაწყვეტილებაზე
გადაწყვეტილების გამოქვეყნებიდან მალევე, უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკი მიესალმა გადაწყვეტილებას, როგორც თავისი ქვეყნის გამარჯვებას და თქვა, რომ ბრძანების უგულებელყოფა რუსეთს კიდევ უფრო მტკიცე იზოლაციაში მოახვედრებს. გაეროს გენერალურმა მდივანმა ანტონიო გუტერეშმა თქვა, რომ გადაწყვეტილებამ გააძლიერა თავისი მოწოდება მშვიდობისთვის.

მეორე დღეს საგარეო საქმეთა მინისტრების დიდი შვიდეულის ჯგუფმა გამოაქვეყნა ერთობლივი განცხადება, რომელშიც რუსეთი დაადანაშაულა „არაპროვოცირებული და სამარცხვინო ომის“ წარმოებაში და მოუწოდა ქვეყანას დაემორჩილოს სასამართლოს გადაწყვეტილებას. რუსეთის პრეზიდენტის პრესმდივანმა დიმიტრი პესკოვმა უარყო ეს გადაწყვეტილება და განაცხადა, რომ რუსეთს არ შეუძლია „ამ გადაწყვეტილების გათვალისწინება“ და, რომ ორივე მხარის თანხმობის გარეშე გადაწყვეტილება არ იყო ძალაში.

იხილეთ აგრეთვე
 რუსეთ-უკრაინის ომი
 რუსეთის შეჭრა უკრაინაში (2022)

 რესურსები ინტერნეტში 
 გენოციდის შესახებ ბრალდებები გენოციდის დანაშაულის აღკვეთისა და დასჯის შესახებ კონვენციით (უკრაინა რუსეთის ფედერაციის წინააღმდეგ) 

სქოლიო

კატეგორია:საერთაშორისო სისხლის სამართალი
კატეგორია:ომის სამართალი
კატეგორია:რუსეთის შეჭრა უკრაინაში (2022)
კატეგორია:2022 წელი უკრაინაში