გატჩინის სასახლე

დიდი გატჩინას სასახლე () - ააშენა 1766-1781 წლებში გატჩინაში იტალიელმა არქიტექტორმა ანტონიო რინალდიმ კლასიციზმის სტილში ეკატერინე II- ის ფავორიტ გრაფ გრიგორი გრიგორიევიჩ ორლოვისთვის. სასახლის ინტერიერი მე –18 –19 საუკუნეების მიჯნაზე რუსული კლასიციზმის მაგალითია. სასახლე იყო სამეფო ოჯახის ერთ-ერთი საყვარელი დასასვენებელი ადგილი.

 ისტორია 
1765 წელს ეკატერინე მეორემ პრინც ბორის ალექსანდროვიჩ კურაკინისაგან შეიძინა გატჩინას მამული (მომავალი ქალაქი გატჩინა) და საჩუქრად გადასცა თავის რჩეულს გრაფ გრიგორი გრიგორიევიჩ ორლოვს, სასახლის გადატრიალების ორგანიზებისთვის მადლობის ნიშნად, რის შედეგადაც იგი გახდა იმპერატრიცა. 1766 წლის 30 მაისს მამულის ტერიტორიაზე დაიწყო გატჩინას სასახლის მშენებლობა.Макаров В. К.  Петров А. Н. Дворцово-парковый ансамбль Гатчины. Исторический очерк // Гатчина. — 2-е изд., испр. и доп. — СПб.: Издательство Сергея Ходова, 2005. — С. 12, 13. — 304 с. — 3000 экз. — ISBN 5-984-56018-6.

სასახლის პროექტის შემუშავების მიზნით, გრიგორი ორლოვმა ეკატერინე მეორესთან ერთად მიიწვია იტალიელი არქიტექტორი ანტონიო რინალდი. მისმა პროექტმა წარმატებით გააერთიანა რუსული ქონების ელემენტები და ინგლისური სანადირო ციხე. შედეგად, გატჩინას სასახლე გახდა ერთადერთი ციხე პეტერბურგის გარეუბნებში.Кючарианц Д. А.,  Раскин А. Г. Гатчинский дворец // Гатчина: Художественные памятники. — Лениздат, 1990. — С. 30. მშენებლობა ნელა მიმდინარეობდა, 1768 წლის ბოლოს სასახლე კარნიზამდე მიიყვანეს, 1770 წელს დაიწყო ექსტერიერზე მუშაობა, რომელიც გაგრძელდა 1772 წლამდე. ინტერიერის გაფორმება გაგრძელდა 1770 -იანი წლების ბოლომდე.

მშენებლობის დასრულების შემდეგ, ახალი სასახლე იყო შენობა, რომელიც სამი ურთიერთდაკავშირებული ნაწილისგან შედგებოდა. ძირითადი ნაწილი არის ცენტრალური სამსართულიანი შენობა, რომელსაც ორი პენტაედრული კოშკი აქვს მის მიმდებარედ. სამხრეთით იყო საათი, ჩრდილოეთით - მეხამრიდი. მთავარ შენობას უკავშირდებოდა ორი ნახევარწრიული გალერეა ერთსართულიანი მომსახურების მოედნებით - სამზარეულო და კონიუშენი, რომლებიც დახურული იყო ოთხკუთხედი ეზოებით, რომელთა კუთხეებში იყო რვაკუთხა კოშკი. გარეთ, შენობა დაფარული იყო პარიცას კირქვით, რომელიც დანაღმულ იქნა გატჩინას მახლობლად, სოფელ პარიციში. ვესტიბულის მოსაპირკეთებელი და კარნიზის ზემოთ მდებარე პარაპეტი დამზადებული იყო პუდოსტის ქვისგან. ამ წლებში სასახლის ინტერიერის შესახებ ინფორმაცია პრაქტიკულად არ შემორჩა, ვინაიდან გრაფი ორლოვის ქონების ინვენტარიზაცია დაიკარგა.Макаров В. К.,  Петров А. Н. Дворцово-парковый ансамбль Гатчины. Исторический очерк // Гатчина. — 2-е изд., испр. и доп. — СПб.: Издательство Сергея Ходова, 2005. — С. 15. — 304 с. — 3000 экз. — ISBN 5-984-56018-6.

ორლოვი დიდხანს არ ცხოვრობდა ახალ სასახლეში. მისი გარდაცვალების შემდეგ, 1783 წლის დასაწყისში, ეკატერინე II- მ გაყიდა გატჩინა და იმავე წლის 6 აგვისტოს გადასცა დიდ ჰერცოგ პაველ პეტროვიჩს (მომავალი იმპერატორი პავლე I)Указ Екатерины II о пожаловании Гатчины Павлу Петровичу. 1783 год // Дворец и парк Гатчины в документах, письмах и воспоминаниях. XVIII век / Руководитель проекта Н. С. Батенин. — СПб.: Издательство Сергея Ходова, 2006. — С. 98. — 288 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-984-56027-6., სადაც ახალი მფლობელი სექტემბერში გადავიდა საცხოვრებლად ... ამ დროს პაველ პეტროვიჩი დაკავებული იყო თავისი რეზიდენციის მშენებლობით, რომელსაც მისი სახელი დაერქვა (პავლოვსკი).

 სასახლის არქიტექტურა 
გატჩინას სასახლე არის ცენტრი, სასახლისა და პარკის ანსამბლის არქიტექტურული და სტილისტური სიმბოლო. არქიტექტორმა რინალდიმ, რომელიც მონაწილეობდა სასახლის დიზაინსა და მშენებლობაში, მოახდინა ასეთი შენობების ტიპოლოგიური მახასიათებლების სინთეზირება, საბოლოოდ შექმნა ერთგვარი არქიტექტურული ფანტაზია რაინდული სანადირო ციხის თემაზე. სასახლის რამდენიმე შემდგომმა დიდმა რეკონსტრუქციამ დიდად არ იმოქმედა თავდაპირველად ჩაფიქრებულ თემაზე.

სასახლის შენობა მდებარეობს გორაკზე. შენობის ჩრდილოეთ ფასადი დგას პარკისკენ და იხსნება ფერდობზე, რომელიც ჩამოდის ვერცხლის ტბისკენ, რომლის იქითაც სასახლის პარკი უზარმაზარი თეთრი ტბითაა წარმოდგენილი. სასახლის სამხრეთ ფასადი ფარავს პარკის ხედს თავისი მასივით და აქცენტს აკეთებს შენობის არქიტექტურულ იერსახეზე.

სასახლის გენერალური გეგმის დათვალიერებისას შეიძლება განვასხვავოთ სამი ძირითადი ნაწილი. ცენტრალური შენობა არის წაგრძელებული ოთხკუთხედი, რომლის კუთხეებში პარკის მხრიდან არის ორი ხუთსართულიანი კოშკი. პარკის მოპირდაპირედ, ცენტრალური შენობის სამხრეთ მხარეს, არის შესასვლელი  კარი სამი თაღით და აივნით. შენობას უკავშირდება გალერეის ორი ნახევარწრე ორი სამსართულიანი მოედნით, გეგმით თითქმის კვადრატული. მოედნის კუთხეები მონიშნულია რვაწახნაგა სამსართულიანი კოშკებით, რომელთაგან ორი, გალერეების მიმდებარედ, გუმბათებით არის დასრულებული. სასახლის განლაგება ქმნის როგორც შენობის, ისე მისი თითოეული ელემენტის პლასტიურობისა და მთლიანობის განცდას, რაც გაძლიერებულია გაფართოებული მოცულობების მონაცვლეობით და წინ წამოწეული კოშკებით.

 ინტერიერი 
სასახლის ორიგინალური ინტერიერის გაფორმება შეიქმნა 1770–1780 – იან წლებში, სასახლის მთავარი არქიტექტორის - ანტონიო რინალდის დიზაინის მიხედვით. იმ დროს შექმნილი სასახლის დეკორაციების გამორჩეული თვისება იყო დელიკატური და დახვეწილი ჩამოსხმა, ასევე პარკეტის იატაკი ხის ძვირფასი ხის სახეობებისგან იყო დამზადებული. შენობის კედლები მორთული იყო სტილიზებული ყვავილებით, ხილით და მცენარეებით. ჩამოსხმა განხორციელდა გამოცდილი, ძირითადად იტალიელი, ხელოსნების მიერ.

 ლიტერატურა 

 Гатчинский дворец и парк. Фотолетопись. До 1917 года / И. Э. Рыженко, А. Н. Фарафонова. — СПб : Лики России, 2016. — 400 с. — ISBN 978-5-87417-513-9.
 Ёлкина А. С. Гатчина. Мой дворец. — М.: Издательский Дом ТОНЧУ, 2014. — 304 с. — 600 экз. — ISBN 978-5-912-15-098-2.
 Макаров В. К., Петров А. Н. Гатчина. — 2-е изд., испр. и доп. — СПб.: Издательство Сергея Ходова, 2005. — 304 с. — 3000 экз. — ISBN 5-984-56018-6.
 Родионова Т. Ф. Гатчина: Страницы истории. — 2-е изд., испр. и доп. — Гатчина: Изд. СЦДБ, 2006. — 240 с. — 3000 экз. — ISBN 5-943-31111-4.
 Кючарианц Д. А., Раскин А. Г. Гатчинский дворец // Гатчина: Художественные памятники. — СПб.: Лениздат, 2001. — 318 с. — (Петербургская коллекция). — 5000 экз. — ISBN 5-289-02007-1.
 Балаева С. Н. Записки хранителя Гатчинского дворца 1924—1956. Дневники. Статьи. — СПб.: Искусство России, 2005. — 646 с. — ISBN 5-983-61018-X.
 Пирютко Ю. М. Гатчина. Художественные памятники города и окрестностей. — 2-е изд., испр. и доп. — Л.: Лениздат, 1979. — 144 с. — 50 000 экз.
 Спащанский А. Н. Переход Гатчины в Великокняжеское владение. Её состояние в 1783 г. // Императорская Гатчина: Материалы научной конференции / Ред. С. А. Миронова. — СПб.: ООО «Фортэкс групп», 2003. — С. 4-8. — 224 с. — 500 экз.
 Лансере Н. Е. Работы Бренны в Гатчине // Винченцо Бренна. — СПб.: Коло, 2006. — С. 53-96. — 288 с. — 1500 экз. — ISBN 5-901-84134-4.
 Дворец и парк Гатчины в документах, письмах и воспоминаниях. XVIII век / Сост. А. Н. Спащанский, А. Н. Фарафонова, С. Ю. Явушкин. — СПб.: Издательство Сергея Ходова, 2006. — 288 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-984-56027-6.
 Дворец и парк Гатчины в документах, письмах и воспоминаниях. 1801—1881 / Сост. А. Н. Спащанский, А. Н. Фарафонова. — СПб.: Союз-Дизайн, 2007. — 432 с. — 2000 экз. — ISBN 5-858-71207-X.

 რესურსები ინტერნეტში 

 Большой Гатчинский дворец на сайте «Гатчина. Государственный музей-заповедник»
 Большой Гатчинский дворец
 Культурные ценности — жертвы войны. Том 5 Государственный музей-заповедник «Гатчина»
 Гатчинский дворец

 სქოლიო 

კატეგორია:რუსეთის მუზეუმები