ტიგრან IV

ტიგრან IV (დ. ძვ. წ. 30-იანები ― გ. ჩვ. წ. 1Sayles, Ancient Coin Collecting IV: Roman Provincial Coins, p.62) ― რომის ვასალი სომხეთის მეფე ძვ. წ. 8 წლიდან გარდაცვალებამდეLang, David M. “Iran, Armenia and Georgia.” In: Cambridge History of Iran, Vol. III, Part I, p. 513. არტაშესიანთა დინასტიიდან. მეფე ტიგრან III-ის ვაჟი. ცოლად ჰყავდა თავისი და, დედოფალი ერატო, რომელთან ერთადაც მართავდა სამეფოს.

 ოჯახი და ადრეული ცხოვრება 
ტიგრანი ძვ. წ. 30-იან წლებში დაიბადა. იგი სომხეთის უფლისწულ ტიგრანისა და მისი უცნობი სახელის მქონე ცოლის უფროსი ძე იყოKurkjian, A History of Armenia, p.73. მას მამის მხრიდან ასევე ჰყავდა უმცროსი ნახევარ-და, სახელად ერატოKurkjian, A History of Armenia, p.73. თავად ტიგრანს სახელი მამის პატივსაცემად დაარქვეს, მას კი ბაბუამისის, რამაც ეს სახელი არტაშესიანთა დინასტიის მეფეების მთავარ სახელად აქციაHovannisian, The Armenian People From Ancient to Modern Times, Volume I: The Dynastic Periods: From Antiquity to the Fourteenth Century, p.48. ტიგრანი რომში დაიბადა და გაიზარდა, რამეთუ მამამისი ძვ. წ. 34 წლიდან მოყოლებული რომაელთა ტყვეობაში იმყოფებოდაNaroll, Military Deterrence in History: A Pilot Cross-Historical Survey, p.161. მისი დაბადებიდან დაახლოებით ათ წელში, ძვ. წ. 20 წელს მისი ძმის, მეფე არტაშეს II-ის მკვლელობის შემდეგ, ტიგრანის მამა, მეფე ტიგრან III-მ ტახტი დაიკავა და ოჯახთან ერთად სომხეთში დაბრუნდაLang, David M. “Iran, Armenia and Georgia.” In: Cambridge History of Iran, Vol. III, Part I, p. 513..

 სომხეთის მეფე 
მარცხნივ|მინი|285x285პქ|ტიგრანის და, ცოლი და თანამმართველი, დედოფალი ერატო
ძვ. წ. 8 წელს ტიგრან III გარდაიცვალაSwan, The Augustan Succession: An Historical Commentary on Cassius Dio’s Roman History, Books 55-56 (9 B.C.-A.D. 14), p.114 და ტახტი მისმა ძემ, ტიგრან IV-მ დაიკავაSayles, Ancient Coin Collecting IV: Roman Provincial Coins, p.62. აღმოსავლეთში დამკვიდრებული ელინისტური ჩვეულებისა და ტახტის გამყარების გამო, მალევე ტიგრანმა ცოლად თავისი ნახევარ-და, ერატო შეირთო და მეტიც, იგი თავის თანამმართველად დაინიშნაSwan, The Augustan Succession: An Historical Commentary on Cassius Dio’s Roman History, Books 55-56 (9 B.C.-A.D. 14), p.130. იმდროინდელი ჩვეულებით, გახდა ტიგრანის და-ცოლი და ასევე მისი დედოფალი. ტიგრანსა და ერატოს მხოლოდ ერთი გოგონა გაუჩნდათ, რომლის სახელიც უცნობია, თუმცა ცნობილია, რომ იგი ცოლად იბერიის მეფე ფარსმან I-ს შერთეს. მოგვიანებით, სწორედ ცოლის მემკვიდრული ხაზის წყალობით გაამეფა ფარსმანმა სომხეთში თავისი ძე, რადამისტი. 

მიუხედავად იმისა, რომ ტიგრანი და ერატო რომის ვასალი მონარქები იყვნენ, ისინი ძლიერად ანტირომაულ განწყობას ატარებდნენ და პართიისაკენ იხრებოდნენ, რასაც, ცხადია, რომაული მხრიდან და განსაკუთრებით იმპერატორ ოქტავიანე ავგუსტუსის მხრიდანBunson, Encyclopedia of the Roman Empire, p.p.199-200, მოწონება არ ჰქონდა. რომი და პართია ერთმანეთს გამუდმებით ეჯიბრებოდნენ პირველობაში და კავკასია, უმეტესად კი სომხეთი, ამ ბრძოლის მთავარი სამიზნე იყოEhrlich, Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture, Volume 1, p.1111. 

რომის ვასლობით უკმაყოფილო არტაშესიანებმა და მათმა თანამოაზრე სომეხმა დიდებულებმა პართიის მეფე ფრაატ V-ის მხარდაჭერით იმპერიას ომი გამოუცხადეს. რომის იმპერიასთან სრულმასშტაბიანი ომის თავიდან ასარიდებლად ფრაატმა მალევე შეწყვიტა მათი მხარდაჭერა. იქიდან გამომდინარე, რომ მარტო დარჩენილი სომხეთი ფიზიკურად ვერ მოიგერიებდა რომის შემოსევებს, მეფე ტიგრანმა და დედოფალმა ერატომ სასწრაფოდ დიდი ძღვენი გაუგზავნეს იმპერატორს და კვლავ მორჩილება აღუთქვესBunson, Encyclopedia of the Roman Empire, p.200. ავგუსტუსმა მიიღო მათი ძღვენი და მორჩილება, რითაც სომხეთი ისევ რომის ვასალად დარჩაBunson, Encyclopedia of the Roman Empire, p.200.

ავგუსტუსის ნებართვით ტიგრანმა თავისი გამოსახულების ვერცხლის მონეტები მოაჭრევინა, წარწერით „ახალი მეფე ტიგრან დიდი“. ასევე გამოუშვა დედოფალ ერატოს გამოსახულებიანი მონეტები წარწერით „ერატო, მეფე ტიგრანის და“Swan, The Augustan Succession: An Historical Commentary on Cassius Dio’s Roman History, Books 55-56 (9 B.C.-A.D. 14), p.120. ცნობილია, რომ ამ და კიდევ სხვა ჟესტებით, ტიგრანი თავის დიდ ბაბუასთან, მეფე ტიგრან II დიდთან ცდილობდა თავის გაიგივებას.

უკვე ჩვ. წ. 1 წელს ტიგრან IV სომხეთის შიდა აჯანყებისას ბრძოლაში მოკლესBunson, Encyclopedia of the Roman Empire, p.36. შემდეგში უფრო გამძვინვარებული ომისა და ქაოსის გამო დედოფალი ერატო ტახტიდან გადადგა, რამაც დაასრულა მათი მმართველობაSwan, The Augustan Succession: An Historical Commentary on Cassius Dio’s Roman History, Books 55-56 (9 B.C.-A.D. 14), p.128. 

 ლიტერატურა 

 R. Naroll, V.L. Bullough & F. Naroll, Military Deterrence in History: A Pilot Cross-Historical Survey, SUNY Press, 1974
 E. Yarshater, The Cambridge History of Iran, Vol. III, Part I, Cambridge University Press, 1983
 W.G. Sayles, Ancient Coin Collecting IV: Roman Provincial Coins (Google eBook), F+W Media, Inc, 1998
 R.G. Hovannisian, The Armenian People from Ancient to Modern Times, Volume 1: The Dynastic Periods: From Antiquity to the Fourteenth Century, Palgrave Macmillan, 2004
 P.M. Swan, The Augustan Succession: An Historical Commentary on Cassius Dio's Roman History, Books 55-56 (9 B.C.-A.D. 14) (Google eBook), Oxford University Press, 2004
 V.M. Kurkjian, A History of Armenia, Indo-European Publishing, 2008
 M. Bunsen, Encyclopedia of the Roman Empire, Infobase Printing, 2009
 M.A. Ehrlich, Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture, Volume 1 (Google eBook), ABC-CLIO, 2009

 სქოლიო 

კატეგორია:გარდაცვლილი 1
კატეგორია:არტაშესიანთა დინასტია
კატეგორია:სომხეთის მეფეები
კატეგორია:I საუკუნის მმართველები