ანა დიბო

ანა დიბო (; დ. 4 ივნისი, 1959, მოსკოვი) —— საბჭოთა და რუსი ლინგვისტი, აღმოსავლეთმცოდნე, თურქოლოგი, კომპარატივისტი. შედარებით-ისტორიული ენათმეცნიერების ერთ-ერთი წამყვანი სპეციალისტი თურქულ ენათა მიმართულებით. ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1992 წ.), რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი 2008 წლის 29 მაისიდან ისტორიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტის განხრით (ენათმეცნიერება). ანა დიბო არის მოსკოვის კომპარატივისტიკული სკოლის წარმომადგენელი. 

 აკადემიური და კვლევითი გზა  

ანა დიბომ 1981 წელს დაამთავრა მოსკოვის მ. ვ. ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტის თეორიული და გამოყენებითი ლინგვისტიკის განყოფილება სადიპლომო ნაშრომით თემაზე „XIII-ХIV საუკუნეების ნოვგოროდის დიალექტებში არსებული დეკლინაციური განსხვავებები და წერილობითი ძეგლების ლოკალიზაციის პრობლემა“ () გაიარა ასპირანტურის დაუსწრებელი კურსი სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ვიქტორ ვლ. ვინოგრადოვის სახელობის რუსული ენის ინსტიტუტში. 

რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ურალურ-ალთაური ენების განყოფილების უფროსი ხელმძღვანელი.   

რუსეთის სახელმწიფო ჰუმანიტარული უნივერსიტეტის აღმოსავლურ კულტურათა ინსტიტუტის კომპარატივისტიკის ცენტრის წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი. 
ანა დიბოს კალამს ეკუთვნის მნიშვნელოვანი შრომები პრაენის და პროკულტურის სემანტიკური რეკონსტრუქციის დარგში (ალათაურ მასალაზე დაყრდნობით).

ანა დიბოს ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორის სახელი მიენიჭა 1991 წელს საკანდიდატო დისერტაციის წარმატებით დაცვის გამო თემაზე „სემანტიკური რეკონსტრუქცია ალთაურ ეტიმოლოგიაში“ (). 

2013—2018 წწ. იგი არის რუსეთის ფედერაციის უმაღლესი საატესტაციო კომისიის საექსპერტო საბჭოს წევრი ფილოლოგიისა და ხელოვნებათმცოდნეობის დარგებში, ხოლო 2019 წლიდან მოყოლებული კი უმაღლესი საატესტაციო კომისიის წევრი. 

ანა დიბო არის თანაავტორი 1984—2006 მოსკოვში წლებში ექვსტომეული გამოცემის „თურქულ ენათა ისტორიულ-შედარებითი გრამატიკისა“ () მნიშვნელოვანია ანა დიბოს წვლილი მრავალტომეულ გამოცემაში სახელწოდებით „თურქულ ენათა ეტიმოლოგიური ლექსიკონი“ (). 

ანა დიბო მონაწილეობს ევროპის ლინგვისტურ ატლასზე მუშაობაში.

ანა დიბოს არის თურქულენოვანი პოეზიის თარგმანების საერთაშორისო კონკურსის „აკ ტორნა“-ს (;   - (2012 წელი)) ჟიურის წევრი. 

ანა დიბო შედის რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის უწყებანის ლიტერატურისა და ენის სერიის () სარედაქციო კოლეგიის შემადგენლობაში. 

ანა დიბო 2019 წლიდან რუსეთის ფედერაციის ხალხთა მშობლიური ენების შესწავლის და შენახვის ფონდის ხელმძღვანელობაში  შედის.

 საინტერესო ფაქტები მკვლევრის შესახებ  

 ანა დიბო არის ცნობილი რუსი ლინგვისტების, ვლადიმირ დიბოსა () და ვალერია ჩურგანოვას () ქალიშვილი.
 ანა დიბოს პირველი ქმარი — ლინგვისტი სერგეი კრილოვი ().
 ანა დიბოს ჰყავს ოჯახი და სამი შვილი.

 მონოგრაფიები 

 Семантическая реконструкция в алтайской этимологии. Соматические термины (плечевой пояс). М.: Гнозис, 1995. გვერდი 385.
 An Etymological dictionary of the Altaic languages (совм. со С. А. Старостиным и О. А. Мудраком). Vol. 1-3. Leiden, 2003. — 2096 p.
 Лингвистические контакты ранних тюрков: лексический фонд: пратюркский период. М., Вост. лит. 2007. გვერდი 223.

 სტატიები 

 Деклинационные различия новгородских диалектов XIII—XIV вв. и их локализация // Балтославянские исследования. 1986—1987. М., 1987—1988. ნაწილი 1-2.
 Инлаутные гуттуральные в тунгусо-маньчжурском и праалтайском // Сравнительно-историческое языкознание на современном этапе. М., 1990. გვერდები 51-53.
 Иранские названия пядей // Вопросы иранистики и алановедения. Владикавказ, 1990. გვერდები 13-15.
 Тюрк. *t-, *d- // Славистика. Индоевропеистика. Ностратика. М., 1991. გვერდები 50-65.
 Die Namen des Zeigefingers in den turk- und den altaischen Sprachen // Turkologica. 26. Laut- und Wortgeschichichte der Turksprachen. Wiesbaden, 1995. S. 17-41.
 Мир поздних пратюрков (Wörter und Sachen) // Гуманитарная наука в России: Соросовские лауреаты. (Т. 3): Филология. Литературоведение. Культурология. Лингвистика. Искусствознание: Материалы Всерос. конкурса науч.-исслед. проектов в области гуманит. наук 1994 г. М., 1996. გვერდები 196—204.
 К культурной лексике праалтайского языка // Балтославянские исследования, 1988—1996: Сб. науч. тр. М., 1997. გვერდები 164—177.
 Место сравнительно-исторического языкознания среди исторических наук. // Размышления о современной педагогике: Материалы семинара. М., 1997. გვერდები  79-98.
 Дентальные взрывные в пратюркском. // Аспекты компаративистики 1. М., РГГУ. 2005. გვერდები 49-82.

 გამოსვლები სამეცნიერო კონფერენციებზე, საჯარო გამოსვლები  

''ანა დიბოს საჯარო გამოსვლებისა და სატელევიზიო ჩანაწერები თემების მიხედვით.

   „ალთაური ენათმეცნიერების საფუძვლები“ - (ნაწილი I)
   „ალთაური ენათმეცნიერების საფუძვლები“ - (ნაწილი II) 
   „ალთაური ენათმეცნიერების საფუძვლები“ - (ნაწილი III) 
   „რუსეთის ხალხთა ენები წარმოშობა და თანამედროვე მდგომარეობა“ 
   „რუსეთის ხალხთა ენების ნათესაური კავშირები“ 
   „კომპიუტერული მეთოდები შედარებით-ისტორიულ ენათმეცნიერებაში“ 
   „პრათურქული ნასესხობანი პრასამოდურსა და პრაენისეის ენებში“ 
   „ნოსტრატული ლინგვისტიკა“
   „პროტოთურქული ენების კონტაქტები“
   „ჰუნების ენის შესახებ“
   „სჲუნნა-ჰუნები“
   „ბულღარული ნასესხობანი სლავურ ენებში“
   „ბულღარული ნასესხობანი უნგრულ ენაში“
   „დიალექტები გენეალოგიური ხე თურქული დიალექტების z-ჯგუფის მასალაზე დაყრდნობით“
   „ჩუვაშებისა და სხვა ხალხთა ენების შესახებ“
   „ხაკასური ენა“
   „ტელეუტური ენები“
   „პირაჰა და არანტა: აღწერების ტიპოლოგია“
   „კავკასიური ენები“
   „მეცნიერების აწმყო და მომავალი რუსეთში. რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის ადგილი და როლი.“
   „სიახლეები ხაკასურ-შორულ დიალექტოლოგიაში“
   ანა დიბო გავლილი სამეცნიერო გზის შესახებ

 ლიტერატურა 

 Кормушин, И. В.: Член-корреспондент РАН А. В. Дыбо (50 წლისთავთან დაკავშირებით) // Известия РАН. Серия литературы и языка. 2009 წელი. ტომი 68. № 3.

 რესურსები ინტერნეტში 

 რუსეთის მეცნიერებათა აკადემია
 ენათმეცნიერებათა ინსტიტუტი
 მოსკოვის უნივერსიტეტის მატიანე 

კატეგორია:რუსი ენათმეცნიერები
კატეგორია:რუსი ფილოლოგები
კატეგორია:რუსი აღმოსავლეთმცოდნეები
კატეგორია:დაბადებული 1959
კატეგორია:დაბადებული 4 ივნისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები