ოქროსფერი ქერცლოვანა

ოქროსფერი ქერცლოვანა () — ქერცლოვანას გვარის სოკო სტროფარიასებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, ჩრდილოეთ აზიას, ჩრდილოეთ ამერიკას, ჩრდილოეთ აფრიკასა და ახალ ზელანდიას.

დაბალი ხარისხის საჭმელი სოკოა. ზოგიერთი სახელმძღვანელო მას არასაჭმელ სოკოდ მიიჩნევს. იზრდება ჯგუფებად დამპალ და ცოცხალ ფოთლოვან, იშვიათად წიწვოვან ხეებზე.

სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა მიკოლოგმა ავგუსტ ბაჩმა 1786 წელს როგორც Agaricus aurivellus. მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა პაულ კუმერმა 1871 წელს.

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 15 სმ, ხორციანი, წებოვანი, ზოგჯერ სრიალა, გაშრობისას პრიალა, თავიდან ნახევარსფეროსებრი, შემდგომში რამდენადმე ბრტყელი, ზედაპირი დაფარულია მურა ქერცლებით, შუაში ხშირად ბორცვაკით. კიდეები ბოჭკოვან-ქერცლოვანია. ნორჩობაში კიდეებთან გააჩნია კერძო საბურველის ნარჩენები, რომელიც წვიმის შემდეგ სცილდება. ოქროსფერ-ყვითელი ან მურა-ყვითელია.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები შეზრდილი, განიერი. თავიდან მოყვითალოა, შემოდგომში — ყავისფერ-მურა. 

ფეხის სიგრძე — 7-10 სმ, სისქე — 1.5 სმ, ქერცლოვანი ზედაპირით, ყვითელი, ახასიათებს ბოჭკოვანი საყელო, რომელიც მალევე ქვრება.

რბილობი — მოთეთროა, გადატეხვისას მოყვითალო-მურა ფერს იღებს, განსაკუთრებული სუნის გარეშე.

სპორები — ელიფსისებრი. ანაბეჭდი — ყავისფერ-ჟანგისფერი, გლუვი,Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda, Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, ISBN 83-09-00714-0. 8-9x5-6 მკმ.

გავრცელება და ეკოლოგია
გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, ჩრდილოეთ აზიას, ჩრდილოეთ ამერიკას (განსაკუთრებით კანადას), ჩრდილოეთ აფრიკასა და ახალ ზელანდიას.

საპროტროფი და პარაზიტია. Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1. იზრდება ჯგუფებად დამპალ და ცოცხალ ფოთლოვან (უპირატესად ევროპულ წიფელზე), იშვიათად წიწვოვან ხეებზე. სოკო უმეტასად გავრცელებულია ბარში, ვიდრე მაღალ მთიან ადგილებში.Ewald Gerhardt: BLV Handbuch Pilze. 4. Auflage. BLV, München 2006, ISBN 3-8354-0053-3, S. 640 Seiten.

სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

კვებითი ღირებულება
დაბალი ხარისხის საჭმელი სოკოა.Alina Skirgiełło, Nasze grzyby, 1990. ზოგიერთი სახელმძღვანელო მას არასაჭმელ სოკოდ მიიჩნევს. ერთი წყარო კი იტყობინება, რომ სოკო შეიცავს ტოქსინს, რომელიც იწვევს კუჭის მომნელებელი სისტემის მოშლას.Miller Jr., Orson K.; Miller, Hope H. (2006). North American Mushrooms: A Field Guide to Edible and Inedible Fungi. Guilford, CN: FalconGuide. p. 265. ISBN 978-0-7627-3109-1.

გამოიყენება ახალი და დამარინადებული. 
აგრეთვე იხმარება სოკოებისაგან მომზადეულ შერეულ კერძებშიც.Ewald Gerhardt: Pilze. Treffsicher bestimmen mit dem 3er-Check. BLV, München 2004, ISBN 3-405-16128-2 (238 Seiten).

მსგავსი სახეობები
Hemipholiota populnea — იზრდება უპირატესად ვერხვზე, ნაყოფსხეული მასიურია. გააჩნია მსხვილი მოთეთრო ქერცლები.
Pholiota lucifera — ზომით პატარაა, ღია ფერის.
Pholiota astragalina — იზრდება მთებში ფოთლოვან ხეებზე, გააჩნია მცირე ზომის ქუდი და უფრო გრძელი ფეხი, ხოლო დაზიანების შემდეგ რბილობი მუქდება.

გალერეა

ლიტერატურა

რესურსები ინტერნეტში

ოქროსფერი ქერცლოვანა — NCBI 

სქოლიო

კატეგორია:საჭმელი სოკოები
კატეგორია:ქერცლოვანა