საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი

საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი — საპატიო სპორტული წოდება საბჭოთა კავშირში. 1983 წლამდე, წოდების ოფიციალური სახელწოდება იყო „სპორტის დამსახურებული ოსტატი“, მაგრამ ოფიციალურ დოკუმენტებში — მაგალითად, სსრ კავშირის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის დადგენილებაში და სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებებში ორდენებისა და მედლების მინიჭების შესახებ — გამოიყენებოდა სახელწოდება „სსრ კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი“. სტანდარტულ აბრევიატურად სპორტულ საცნობარო ლიტერატურაში გამოიყენებოდა — სსრკ სდო.

წოდება დაწესებულია სსრ კავშირის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის 1934 წლის 27 მაისის დადგენილებით „სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდების დაწესების შესახებ“, რომელიც გადაეცემა „საბჭოთა ფიზიკური კულტურის აქტიურ მშენებლობაში ჩართულ გამოჩენილ ოსტატებს“.ცვლილება შეტანილია სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1983 წლის 21 სექტემბრის განკარგულებით „ჯანმრთელობის, ფიზიკური კულტურისა და სპორტის, სახალხო განათლებისა და კულტურის საკითხებთან დაკავშირებულ სსრ კავშირის ზოგიერთ საკანონმდებლო აქტში ცვლილებათა შეტანის შესახებ“ (გამოქვეყნდა: Ведомости Верховного Совета СССР. — 1983, № 39. — გვ. 583).

წოდების მინიჭების უფლებამოსილება გააჩნდა სსრ კავშირში სპორტის მმართველ უმაღლეს ორგანოს, რომელიც სხვადასხვა დროს სხვადასხვა სახელწოდებითა და სტატუსით ფუნქციონირებდა.

 სპორტის პირველი დამსახურებული ოსტატები 
1934 წლის 5 ივნისს წოდება 22 სპორტსმენს მიენიჭა, რომელთა სია გაზეთ „პრავდაში“ იმავე წლის 17 ივნისს გამოქვეყნდა. სპორტის დამსახურებული ოსტატის პირველი სამკერდე ნიშანი ჩქაროსნულ მოციგურავე იაკობ მელნიკოვს გადაეცა. 

ამ სიიდან ათ-ათი ადამიანი მოსკოვისა და ლენინგრადის, ხოლო თითო-თითო — კიევისა და ხარკივის წარმომადგენელი იყო. სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდების პირველ მფლობელთა უმრავლესობა მოქმედ სპორტსმენს წარმოადგენდა, ხოლო ნაწილს ახალი დამთავრებული ჰქონდა სპორტული მოღვაწეობა.

№სპორტსმენისპორტის სახეობაქალაქისპორტსაზოგადოება 1   იაკობ მელნიკოვი  ჩქაროსნული ციგურაობა  მოსკოვი  „ტორპედო“ 2  პლატონ იპოლიტოვი  ჩქაროსნული ციგურაობა  მოსკოვი  „დინამო“ 3  ვლადიმერ კალინინი  ჩქაროსნული ციგურაობა  ლენინგრადი    4  მიხეილ ბუტუსოვი  ფეხბურთი  ლენინგრადი  „დინამო“ 5  პაველ ბატირევი  ფეხბურთი  ლენინგრადი  „სპარტაკი“ 6  ნიკოლაი სტაროსტინი  ფეხბურთი  მოსკოვი  „სპარტაკი“ 7  ფიოდორ სელინი  ფეხბურთი  მოსკოვი  „დინამო“ 8  პიოტრ ისაკოვი  ფეხბურთი  მოსკოვი  „სპარტაკი“ 9  ალექსანდრე ბეზრუკოვი  მძლეოსნობა  კიევი  სამხედრო ოლქი   10  ნიკოლაი სოკოლოვი  ფეხბურთი  ლენინგრადი  „დინამო“ 11  ალექსანდრე დიომინი  მძლეოსნობა  მოსკოვი   ცდკა  12  ალექსეი მაკსუნოვი  მძლეოსნობა  ლენინგრადი  „დინამო“  13  ივან პრივალოვი  ფეხბურთი  ხარკივი  „ლოკომოტივი“   14  მარია შამანოვა  მძლეოსნობა  მოსკოვი   „მედიკი“  15  ალექსანდრე ბუხაროვი  ძალოსნობა  მოსკოვი  „დინამო“ 16  ალექსანდრე შუმინი  ცურვა  ლენინგრადი  პროფკავშირები  17  ვლადიმერ ვონოგი  ფეხბურთი  ლენინგრადი  პროფკავშირები  18  დიმიტრი ვასილიევი  თხილამურებით რბოლა  მოსკოვი   ცდკა 19  ალექსანდრე რიჟოვი  ტყვიის სროლა  ლენინგრადი  „დინამო“  20  ევგენი კუდრიავცევი  ჩოგბურთი  ლენინგრადი  „დინამო“  21  პეტრე რომანოვსკი  ჭადრაკი  ლენინგრადი  „ისკრა“  22  ალექსანდრე მალიაევი  მძლეოსნობა  მოსკოვი   „დინამო“ 

იაკობ მელნიკოვს სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდების დამადასტურებელი მოწმობა სტალინის სახელობის საავტომობილო ქარხნის კულტურის სასახლეში, რამდენიმე ათასი ადამიანის თანდასწრებით საზეიმოდ გადაეცა. დანარჩენ სპორტსმენთათვის აღნიშნულ მოწმობათა გადაცემის ცერემონია ფიზიკური კულტურის საკავშირო საბჭოს შენობაში შედგა.

 სამკერდე ნიშანი სსრკ სდო 

სპორტის დამსახურებული ოსტატის სამკერდე ნიშანი 1935 წელს დამტკიცდა. სამკერდე ნიშანზე —  საბჭოთა სიმბოლოების ფონზე (წითელი ვარსკვლავი, წითელი დროშა წარწერით „სსრკ“, ნამგალი და ურო) — გამოსახული იყო მორბენალი ფინიშის ლენტით. სამკერდე ნიშნის ესკიზის ავტორია ალექსანდრე ნემუხინი — მხატვარი-პლაკატისტი და სათხილამურო სპორტის ერთ-ერთი პიონერი რუსეთში, 1939 წელს მას თავად მიენიჭა სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება.

სულ მოხდა 4500-ზე მეტი სამკერდე ნიშნის გადაცემა. გადაცემული სამკერდე ნიშნების რაოდენობა აღემატება სპორტის დამსახურებული ოსტატების რაოდენობას: სპორტსმენებს, რომლებსაც წოდება ჩამოერთვათ, მაგრამ მოგვიანებით აღუდგინეს ან ხელახლა მიანიჭეს (იხ. ქვემოთ), მიენიჭათ ახალი სამკერდე ნიშანი; დუბლიკატებს ასევე ჰქონდათ საკუთარი ნომერი — ასე რომ, პირველი 22 სპორტის დამსახურებული ოსტატიდან — დუბლიკატები გადაეცათ მიხეილ ბუტუსოვსა (№ 1012) და პეტრე რომანოვსკის (№ 1009).

 წოდების შემდგომი ისტორია 

 1936–1941 წლები 

წოდების მინიჭება 1936 წლიდან რეგულარულად ხდებოდა. მეორე მსოფლიო ომამდე აღნიშნული წოდება სულ 150-ზე ოდნავ მეტ ადამიანს მიენიჭა. ძირითადად, წოდება ენიჭებოდათ სპორტული მიღწევებისა და სხვა დამსახურებათა ჯამური მაჩვენებლების საფუძველზე; გამონაკლისს წარმოადგენდნენ:

 კონსტანტინე კუდრიავცევი (1940) — ჩქაროსნული ციგურაობა — 500 მ მანძილზე ისტორიაში მეორე საუკეთესო შედეგით სსრ კავშირის ჩემპიონობის მოიპოვებისთვის;Кудрявцев Константин Константинович // Выдающиеся вологжане: Биографические очерки. — Вологда: ВГПУ, издательство «Русь», 2005. — ISBN 5-87822-271-X
 ანატოლი აკიმოვი, სერგეი ილინი, ანდრეი სტაროსტინი, გრიგორი ფედოტოვი და მიხეილ იაკუშინი (1940) — ფეხბურთი — წოდება მიენიჭათ სოფიაში გამართულ ამხანაგურ მატჩებში მოსკოვის სხვა კლუბების მოთამაშეებით გაძლიერებული მოსკოვის „სპარტაკის“ (ფაქტობრივად — მოსკოვის ნაკრების) წარმატებული ასპარეზობისთვის.Владимир Пахомов. Мог ли Пеле стать ЗМС? // «Футбольный курьер». — 1993. — № 27 (28 июля — 3 августа). — С. 14—15.

 დიდი სამამულო ომი 

დიდი სამამულო ომის დაწყებასთან ერთად წოდების მინიჭება დროებით შეწყდა, ხოლო 1942 წელს გამოცემული ბრძანების თანახმად, „სპორტის დამსახურებული ოსტატის“ წოდება ენიჭებოდათ სპორტის ოსტატებს, რომლებმაც დამპყრობლებთან ბრძოლაში თავი გამოიჩინეს. მათ შორის:

 1942 წლის 18 ივნისს, „წითელი არმიისა და სამხედრო-საზღვაო ფლოტისთვის რეზერვების მომზადების საქმეში გაწეული განსაკუთრებული საზოგადოებრივი და პედაგოგიური ღვაწლისა და საუკეთესო სპორტული მიღწევებისთვის“ წოდება მიენიჭა 22 სპორტსმენს, მწვრთნელსა და მასწავლებელს, რომელთა შორის იყო ცნობილი მძლეოსანი და მოგვიანებით ცნობილი მწვრთნელი ვიქტორ ალექსეევი — ბლოკადაში მოქცეულ ლენინგრადში მოქმედ „სპორტსმენ-ათასოვანთა“ მოძრაობის წევრი.

 1942 წლის 23 სექტემბერს, „თვალსაჩინო სპორტული მიღწევებისა და წითელი არმიისთვის რეზერვების მომზადების საქმეში გაწეული შრომისა და ნაყოფიერი საზოგადოებრივი და პედაგოგიური მოღვაწეობისათვის“ წოდება მიენიჭა თეოდოსი ვანინს (), რომელმაც ისტორიაში ერთ-ერთი საუკეთესო შედეგი აჩვენა მსოფლიო რეკორდის გაუმჯობესების მიზნით გამართულ სპეციალურ გარბენში 20 000 მ-ზე.

 1943 წლის 17 ივლისს, მათ შორის, რომელთაც წოდება მიენიჭათ იყვნენ ბლოკადაში მოქცეულ ლენინგრადში 1942 წელს გამართული საფეხბურთო მატჩების მონაწილეები — ლენინგრადის „დინამოს“ კაპიტანი ვალენტინ ფიოდოროვი და მსაჯი ნიკოლაი უსოვი. უსოვი ერთადერთია ისტორიაში, ვინც სპორტის დამსახურებული ოსტატი გახდა, როგორც სპორტული შეჯიბრების მსაჯი.

 მათ შორის, რომელთაც 1943 წლის შემოდგომაზე სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება მიენიჭათ იყვნენ ძალოსნები — ეფიმ ხოტიმსკი, მოისეი კასიანიკი და არკადი ავაქიანი.

მათ შორის, რომელთაც სიკვდილის შემდეგ წოდება მიენიჭათ იყვნენ:
 მოკრივე ევგენი შერონინი — საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (1940); ლესგაფტის სახელობის ფიზიკური კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტის (ГОЛИФК) პარტიზანული რაზმის დაზვერვის მეთაური, დაიღუპა 1941 წლის 14 სექტემბერს (წოდება მიენიჭა 1943 წელს);

 მოჭიდავე გრიგორი პილნოვი — საბჭოთა კავშირის 7-გზის ჩემპიონი (1933, 1935, 1937–1941); საბჭოთა კავშირის შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის სპეციალური დანიშნულების ცალკეული მოტომსროლელი ბრიგადის (ОМСБОН) ოპერატიული დანაყოფის მეთაური, დაიღუპა 1942 წლის 22 იანვარს (წოდება მიენიჭა 1942 წელს);

 მოთხილამურე ლიუბოვ კულაკოვა — საბჭოთა კავშირის 3-გზის ჩემპიონი სათხილამურო რბოლაში (1938, 1941), საკავშირო შეჯიბრებების გამარჯვებული სამთო-სათხილამურო სპორტში (1941); საბჭოთა კავშირის შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის სპეციალური დანიშნულების ცალკეული მოტომსროლელი ბრიგადის (ОМСБОН) რაზმის დაზვერვის ოფიცერი, დაიღუპა მიღებული ჭრილობების შედეგად 1942 წლის 23 აპრილს (წოდება მიენიჭა 1942 წელს, 1943 წელს მიენიჭა სამამულო ომის II ხარისხის ორდენი);

 მოჭიდავე ალექსეი ჟელნინი — საბჭოთა კავშირის 2-გზის ჩემპიონი (1924, 1926); პოდპოლკოვნიკი, დაიღუპა 1942 წლის 7 დეკემბერს (წოდება მიენიჭა 1943 წელს).

ომისშემდგომ პირველ წლებში წოდება ენიჭებოდათ სპორტსმენებს, რომელთაც გააჩნდათ საბრძოლო დამსახურება და მიღებული მძიმე ტრავმებისა თუ ჭრილობების მიუხედავად დიდ სპორტს დაუბრუნდნენ. მათ შორის იყვნენ:

 მძლეოსანი გავრილ რაევსკი (1947) — საბჭოთა კავშირის 2-გზის ჩემპიონი (1935, 1937) და საბჭოთა კავშირის 5-გზის რეკორდსმენი (1935) ჭოკით ხტომაში, საბჭოთა კავშირის რეკორდსმენი ათჭიდში (1937);მრავალჭიდი — სპორტული შეჯიბრება, რომელიც მოიცავს რამდენიმე აუცილებელ დისციპლინას. იყოფა ორ ძირითად ჯგუფად: 1. მრავალჭიდი, რომელშიც შედის ერთგვაროვანი დისციპლინები, მაგ.: ტანვარჯიშული, საციგურაო, ძალოსნური. 2. მრავალჭიდი, რომელიც აერთიანებს სხვადასხვაგვაროვან დისციპლინებს, მაგ.: თანამედროვე ხუთჭიდი, ბიათლონი, სათხილამურო მრავალჭიდი. მრავალჭიდის უძველეს ნაირსახეობად აღიარებულია ძველბერძნული ხუთჭიდი — პენტატლონი (სტადიოდრომი, სიგრძეზე ხტომა, ჭიდაობა, შუბისა და ბადროს ტყორცნა), რომელიც ანტიკური ოლიმპიადების პროგრამაში შედიოდა. მრავალჭიდში გამარჯვებულს, როგორც უნივერსალურ ათლეტს, განსაკუთრებულ პატივს მიაგებდნენ. ამჟამად მრავალჭიდის ყველაზე გავრცელებული ფორმებია: 1. კაცთა მძლეოსნური ათჭიდი (რბენა 100, 400, 1500 მ, თარჯრბენი 110 მ, სიგრძეზე, სიმაღლეზე და ჭოკით ხტომა, ბადროს და შუბის ტყორცნა, ბირთვის კვრა) და ქალთა მძლეოსნური შვიდჭიდი (რბენა 200, 800 მ, თარჯრბენი 100 მ, სიგრძეზე და სიმაღლეზე ხტომა, ბადროს ტყორცნა, ბირთვის კვრა); 2. თანამედროვე ხუთჭიდი (ფარიკაობა, ტყვიის სროლა, ცხენოსნობა, ცურვა, რბენა); 3. ტანვარჯიშული მრავალჭიდი (ქალები: ბჯენითი ხტომა, ნაირსიმაღლის ორძელი, დვირი, თავისუფალი ვარჯიში; კაცები: თავისუფალი ვარჯიში, ტაიჭი, რგოლები, ბჯენითი ხტომა, ორძელი, ღერძი); 4. საციგურაო ოთხჭიდი (ქალები: 500, 1000, 1500, 3000 მ. კაცები: 500, 1000, 1500, 5000, 10000 მ); 5. ბიათლონი (თხილამურებით რბოლა, შაშხანით სროლა); 6. საცხენოსნო სამჭიდი (სამანეჟო სვლა, საველე გამოცდა, დაბრკოლებათა გადალახვა); 7. სათხილამურო ორჭიდი (თხილამურებით რბოლა, ტრამპლინიდან ხტომა); 8. სამთო-სათხილამურო კომბინაცია (სწრაფდაშვება, სლალომი); 9. მხატვრულტანვარჯიშული მრავალჭიდი (სახტუნებელი, რგოლი, გურზები, ბურთი, ლენტი) და ჯგუფური ორჭიდი (ვარჯიში ბურთით და შერეული საგნებით). თავის არეში მიყენებული მძიმე ჭრილობის შემდეგ, რის შედეგადაც მან მარცხენა თვალი დაკარგა, დაუბრუნდა სპორტს და 1947 წელს უკრაინის სსრ ჩემპიონის წოდება მოიპოვა ჭოკით ხტომაში;

 მოკრივე ვიაჩესლავ შჩერბაკოვი (1948) — რომელმაც ბრძოლაში ხელი დაკარგა, ომის შემდეგ ცნობილი მწვრთნელი გახდა.

წოდების მინიჭება რევოლუციამდელი პერიოდის სპორტსმენებისთვის

ომამდე, იმ სპორტსმენებიდან, რომლებმაც ჯერ კიდევ რევოლუციამდე მიაღწიეს წარმატებას, წოდება მხოლოდ მათ ენიჭებოდათ, რომელთაც სპორტში 1930-იან წლებშიც გააჩნდათ რაიმე მიღწევა ან გარკვეული დამსახურება. მათ შორის იყვნენ:

 პლატონ იპოლიტოვი, რუსეთის 3-გზის ჩემპიონი ჩქაროსნულ ციგურაობაში — 1934 — სპორტული ჟურნალისტი და სპორტის პოპულარიზატორი, ფიზიკური კულტურისა და სპორტის საკავშირო კომიტეტის განყოფილების ხელმძღვანელი.

 ვასილი იპოლიტოვი, ევროპის ჩემპიონი (1913) ჩქაროსნულ ციგურაობაში — 1938 — მწვრთნელი, რომელმაც საბჭოთა კავშირის ორი ჩემპიონი მოამზადა (პირველი გამარჯვება — 1935).

 ნიკოლაი პანინ-კოლომენკინი, ოლიმპიური ჩემპიონი (1908) ფიგურულ სრიალში — 1940 — ფიგურული სრიალის პირველი სახელმძღვანელოს ავტორი საბჭოთა კავშირში (1938).

ჩქაროსნულ ციგურაობაში 1910 და 1911 წლების მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონ ნიკოლაი სტრუნიკოვს, რომელმაც მწვრთნელის რანგში მნიშვნელოვან წარმატებებს ვერ მიაღწია, ხოლო მოგვიანებით მთლიანად ჩამოშორდა სპორტულ საქმიანობას, წოდება არ მინიჭებია (გარდაიცვალა 1940 წელს).
ომის შემდეგ სიტუაცია შეიცვალა. 1945 წელს სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება მიენიჭა რამდენიმე ვეტერან სპორტსმენს, რომელთაც პოპულარობა ჯერ კიდევ რევოლუციამდე მოიპოვეს. მათ შორის იყვნენ: ცირკის მოჭიდავეები ივან პოდუბნი და კლემენს ბული, რომლთაც არასდროს უასპარეზიათ როგორც მოყვარულ სპორტსმენებს, რუსული მძლეოსნობის პიონერი პიოტრ მოსკვინი და ოლიმპიური თამაშების (1900) ერთ-ერთი პირველი მონაწილე რუსეთიდან მოფარიკავე პიოტრ ზაკოვოროტი.

1951 წელს წოდება მიენიჭა მიხეილ დიაკოვს — მსოფლიოს მრავალგზის რეკორდსმენს (1896–1897), 1898 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის პრიზიორს; წოდება მიენიჭა მას შემდეგ, რაც დიაკოვმა დაწერა წერილი სტალინის სახელზე, თხოვნით მისთვის პერსონალური პენსიის მინიჭების შესახებ — „სპორტში ჩემს საყვარელ სამშობლოში გაწეული შრომისთვის, რომელსაც მივუძღვენი ჩემი ცხოვრების ათწლეულები 1917 წლიდან“ (მას ასევე დაენიშნა ადგილობრივი მნიშვნელობის პერსონალური პენსია).

1940-იანი წლების შუა და 1950-იანი წლების დასაწყისი

უკვე ომის მიმდინარეობის პერიოდშივე განახლდა წოდების მინიჭება მხოლოდ სპორტული დამსახურებებისთვის.

1940-იანი წლების მეორე ნახევარში და 1950-იანი წლების დასაწყისში წოდების მინიჭების რაოდენობა მკვეთრად გაიზარდა. საიუბილეო და სადღესასწაულო თარიღებთან დაკავშირებით შედგა რამდენიმე დაჯილდოება, მათ შორის ყველაზე მასშტაბური იყო 1948 წლის 5 აგვისტოს, რომელიც „დინამოს“ საზოგადოების 25 წლის იუბილესთან დაკავშირებით მოეწყო. სპორტული ჟურნალისტი ვლადიმერ პახომოვი გაზეთ „Футбольный курьер“-ის 1993 წლის 27-ე ნომერში გამოქვეყნებულ თავის სტატიაში აღნიშნავს, რომ ზემდგომი ინსტანციებიდან წამოსული ინიციატივისა და გაცემული დირექტივების საფუძველზე, წოდება მიენიჭათ მათ შორის იმ სპორტსმენებსაც, რომელთაც მნიშვნელოვანი სპორტული მიღწევები არ ჰქონიათ, რის თაობაზეც მოჰყავს ფეხბურთელების მაგალითები:

 1948 წლის 5 აგვისტოს წოდება მიენიჭა მიხეილ სუშკოვს, როგორც კიევის „დინამოს“ წარმომადგენელს, რომელიც სულ ახლად დანიშნული იყო გუნდის მწვრთნელად და არასდროს უთამაშია „დინამოს“ შემადგენლობაში; ამასთან, როგორც ფეხბურთელი, ის არასდროს ყოფილა საბჭოთა კავშირის, რსფსრ-ს ან მოსკოვის საფეხბურთო ნაკრებების წევრი.

 1950 წლის 27 ივლისს, რკინიგზელის დღესთან დაკავშირებით, წოდება მიენიჭათ მოსკოვის „ლოკომოტივის“ მწვრთნელსა და კლუბის სამ მოთამაშეს. მიმდინარე სეზონის იმ პერიოდისთვის „ლოკომოტივი“ საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატში მე-11 ადგილს იკავებდა,Чемпионат СССР 1950. 30 июля. Чемпионат СССР 1950.  ხოლო კლუბის დაჯილდოებული მოთამაშეები — მიხეილ ანტონევიჩი, ვიქტორ ლახონინი და ვასილი პანფილოვი — არანაირი მნიშვნელოვანი სპორტული მიღწევებით არ გამოირჩეოდნენ.

1950-იანი წლების პირველ ნახევარში, საბჭოთა სპორტსმენების საერთაშორისო ასპარეზზე გასვლასთან დაკავშირებით, გადაწყდა სპორტსმენებისთვის წოდება დიდ საერთაშორისო შეჯიბრებებში მიღწეული თვალსაჩინო შედეგებიდან გამომდინარე მიენიჭებინათ.

1950-იანი წლების შუა პერიოდამდე წოდებას არცთუ იშვიათად ანიჭებდნენ სამწვრთნელო მიღწევებისა და პედაგოგიური დამსახურებებისთვის. 1956 წელს ამგვარი პრაქტიკა შეწყდა „საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელის“ წოდების დაწესებასთან დაკავშირებით.

1950 წლიდან
1950-იანი წლების შუა პერიოდისთვის, სპორტის სახეობათა უმეტესობაში წოდებას, როგორც წესი, მხოლოდ დიდი საერთაშორისო მიღწევებისთვის ანიჭებდნენ. 

1969 წლის აგვისტოში, წოდების მინიჭებასთან დაკავშირებული საკითხების მოწესრიგებისა და დარეგულირების მიზნით, საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო სპორტკომიტეტის კოლეგიამ მიიღო დებულება, რომლის თანახმადაც სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება შეიძლებოდა მინიჭებოდათ მხოლოდ ოლიმპიურ ჩემპიონებს, მსოფლიო ჩემპიონებს, ევროპის ორგზის ჩემპიონებს ან დიდ საერთაშორისო შეჯიბრებებში მიღწეული თვალსაჩინო შედეგებიდან გამომდინარე. თუმცა, პრაქტიკაში აღნიშნულ დებულებას ყოველთვის განუხრელად არ მისდევდნენ.

როგორც წესი, წოდება ენიჭებოდათ:

 ოლიმპიურ ჩემპიონებს. ამასთან, ოლიმპიურ თამაშებში გამარჯვებების შემდეგ, წოდება არ მიენიჭა რამდენიმე ჩემპიონს სპორტის გუნდურ სახეობებში (წყალბურთი, ფრენბურთი, ხელბურთი, ჰოკეი), გუნდურ შეჯიბრებებში (მხატვრული ტანვარჯიში, ფარიკაობა) და მათ, ვისაც მონაწილეობა არ მიუღია ფინალურ გუნდურ რბოლასა (ველოსპორტი) და ესტაფეტაში (მძლეოსნობა, ცურვა). ამ სპორტსმენთაგან უმეტესობას მოგვიანებით მიენიჭა საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება შემდგომ წლებში მიღწეული წარმატებისა თუ სხვა სპორტული დამსახურებისთვის ან 1989–1991 წლებში, — წოდების სპორტის ვეტერანებისთვის მინიჭებისას. საბჭოთა პერიოდის ოლიმპიური ჩემპიონებიდან, საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები არ გამხდარან ფრენბურთელები: ტატიანა ვეინბერგა (1968), ვასილიუს მატუშევასი (1968 — გარდაიცვალა 1989 წელს) და ლუდმილა ჟიგილიი (1972 — რუსეთის სპორტის დამსახურებული ოსტატი, 2003), ხელბურთელი ნატალია ლუკიანენკო (1980), ჰოკეისტები: ვიქტორ ნიკიფოროვი (1956 — გარდაიცვალა 1989 წელს), ბორის ალექსანდროვი (1976) და ევგენი ბელოშეიკინი (1988, ასევე მსოფლიო ჩემპიონი 1986), ტანმოვარჯიშე დიმიტრი ლეონკინი (1952, ასევე ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს მედალოსანი რგოლებით ვარჯიშებში — გარდაიცვალა 1980 წელს). ლუდმილა შიშოვა (1960).

 სპორტის ოლიმპიურ სახეობებში: ინდივიდუალურ შეჯიბრებებში, წყვილებში, ეკიპაჟებში, საესტაფეტო გუნდებში და ა.შ., წოდება ენიჭებოდათ მსოფლიო ჩემპიონებს, ხოლო სპორტის იმ სახეობებში, რომელშიც მსოფლიო ჩემპიონატები დიდი ხნის განმავლობაში არ ტარდებოდა (1970–1980-იან წლებამდე: ცურვა და წყალში ხტომა, აკადემიური ნიჩბოსნობა, კრივი, მძლეოსნობა), წოდება შესაძლებელი იყო მიენიჭებინათ ევროპის ჩემპიონატში გამარჯვებისთვის. სათამაშო სპორტის გუნდურ სახეობებში კრიტერიუმები შეიძლებოდა მნიშვნელოვნად განსხვავებული ყოფილიყო: ფეხბურთში წოდება მასიურად ენიჭებოდათ ევროპის თასების მფლობელთა თასის მოპოვებისათვის — ხოლო ჰოკეიში, იშვიათი გამონაკლისის გარდა, წოდება მხოლოდ მსოფლიო ჩემპიონებს ენიჭებოდათ, ამასთან, ზოგიერთს — მხოლოდ მეორედ ან მესამედ მიღწეული გამარჯვების შემდეგ.

 სპორტის არაოლიმპიურ სახეობებში წოდება ჩვეულებრივ ენიჭებოდათ მსოფლიოს მრავალგზის ან აბსოლუტურ ჩემპიონებს.

 ასევე, წოდება შეიძლებოდა მიენიჭებინათ მსოფლიო დონის პირველი მიღწევისათვის სპორტის ნებისმიერ სახეობასა ან დისციპლინაში ან სპორტულ მიღწევათა ჯამური მაჩვენებლებიდან გამომდინარე.

სპორტის ოლიმპიურ სახეობებში ზოგიერთ სპორტსმენს წოდება მიენიჭა საკავშირო მასშტაბით მოპოვებული მიღწევებისთვის, კერძოდ:

 1970-იანი წლების შუა პერიოდამდე ფეხბურთში წოდების მინიჭება ხდებოდა რაიმე კონკრეტული სპორტული მიღწევების გარეშეც (მოგვიანებით, მოქმედი მოთამაშეებიდან, ერთადერთი, ვისაც ამგვარად მიენიჭა წოდება იყო ფიოდორ ჩერენკოვი 1988 წელს).

 ჰოკეიში წოდება მიენიჭა სამ მოთამაშეს, რომლებიც მრავალი სეზონის განმავლობაში თავიანთი კლუბების წამყვან წევრთა შორის იყვნენ, რომელთაგან ორს — იური მოროზოვსა („ხიმიკი“, 1970) და იგორ დმიტრიევს („კრილია სოვეტოვი“, 1974) — არასდროს უთამაშიათ საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ოფიციალურ მატჩებში. სპორტულმა ჟურნალისტმა ლევ როსოშიკმა ამგვარი არჩევანი საკამათოდ მიიჩნია — მისი აზრით, წოდებას არანაკლებ იმსახურებდა იგორ ჩისტოვსკი გორკის „ტორპედოდან“.

 ზოგჯერ წოდება ენიჭებოდათ საბჭოთა კავშირის მრავალგზის ჩემპიონებს. განსაკუთრებით ბევრი ამგვარი მინიჭება მოხდა 1965–1966 წლებში: მოთხილამურე ივან უტრობინი (1966) — საბჭოთა კავშირის 10-გზის ჩემპიონი (1960–1966), 1964 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშებისა და 1962 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი ესტაფეტაში (4x10 კმ); მძლეოსანი ვასილი ანისიმოვი (1966) — საბჭოთა კავშირის 11-გზის ჩემპიონი (1961–1966), რომელსაც არ მოუპოვებია მედლები დიდ საერთაშორისო შეჯიბრებებზე; მოკრივე ვლადიმერ სტოლნიკოვი (1965, დიდი სპორტის დატოვების შემდეგ) — საბჭოთა კავშირის 5-გზის ჩემპიონი (1955–1961), 1959 და 1961 წლების ევროპის ჩემპიონატის პრიზიორი; იახტსმენი ევგენი კანსკი (1965) — საბჭოთა კავშირის 16-გზის ჩემპიონი (1951–1965), რომელსაც საზღვარგარეთ გასვლის უფლება ჩამორთმეული ჰქონდა. ამგვარი სახით წოდების მინიჭების შემთხვევები მოგვიანებითაც იყო — მაგალითად, კლასიკური სტილის მოჭიდავე ვასილი მერკულოვი (1979, დიდი სპორტიდან წასვლის შემდეგ) — საბჭოთა კავშირის 5-გზის ჩემპიონი (1966–1975), 1967 წლის ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი.

იყო სხვა ამგვარი სახით წოდების მინიჭების შემთხვევებიც სპორტსმენებისთვის, რომელთაც არ მოუპოვებიათ მედლები დიდ საერთაშორისო შეჯიბრებებზე, კერძოდ:
 1968 — აბდისალან ნურმახანოვი — მძიმეწონოსანი მოკრივე; საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატების 4-გზის პრიზიორი (1957–1967), GANEFO-ს გამარჯვებული (1963). პირველი კრივში და ერთ-ერთი პირველი სპორტის დამსახურებული ოსტატი ყაზახეთის სსრ-დან.

 1973 — ვიქტორ ბოლშოვი — მძლეოსანი; 1960 წლის საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი, 1960 წლის ოლიმპიური თამაშებისა და 1962 წლის ევროპის ჩემპიონატის მე-4 ადგილოსანი სიმაღლეზე ხტომაში. ერთ-ერთი პირველი სპორტის დამსახურებული ოსტატი მოლდოვის სსრ-დან.

წოდება ენიჭებოდათ ასევე სპორტის იმ სახეობებში, რომელშიც საერთაშორისო შეჯიბრებები არ ტარდებოდა:

 აკრობატიკაში წოდების მინიჭება პირველად 1963 წელს მოხდა და მას შემდეგ კიდევ რამდენჯერმე, სპორტის ამ სახეობაში მსოფლიო ჩემპიონატის გამართვამდე (ტარდება 1974 წლიდან);

 მხატვრულ ტანვარჯიშში 1964 წელს, მსოფლიოს პირველ აბსოლუტურ ჩემპიონთან ერთად (1963), წოდება მიენიჭა საბჭოთა კავშირის ორ 4-გზის აბსოლუტურ ჩემპიონს;

 ქალაქობანაში (Городки) 1949 წლიდან 1981 წლამდე წოდება მიენიჭა 10 სპორტსმენს;

 1977 წელს წოდება მიენიჭა ნატალია ბოგოსლოვსკაიას, საბჭოთა კავშირის 4-გზის ჩემპიონს მრავალჭიდში (Многоборье ГТО);

 ალპინიზმში წოდება ენიჭებოდათ სპორტული მიღწევების ჯამური მაჩვენებლების მიხედვით; გამონაკლისს წარმოადგენდა პირველ (1982) და მეორე (1989) საბჭოთა ჰიმალაის ექსპედიციებში მონაწილეობისთვის წოდების მინიჭება;

 სპორტულ ტურიზმში მიღწევებისთვის წოდება მიენიჭათ დიმიტრი შპაროს ხელმძღვანელობით მოწყობილი შემდეგი სათხილამურო ექსპედიციების მონაწილეებს: ჩრდილოეთ პოლუსზე (1979) და საბჭოთა კავშირი — ჩრდილოეთი პოლუსი — კანადა (1988, წოდებები მიენიჭათ 1989 წელს).

სპორტსმენების გარდა, სპორტის დამსახურებული ოსტატები გახდნენ მათ შორის ისინი, რომლებიც მართალია ამყარებდნენ საერთაშორისო საავიაციო ფედერაციის (FAI) მიერ ფიქსირებულ ოფიციალურ მსოფლიო რეკორდებს, მაგრამ სპორტსმენებად არ ითვლებოდნენ — იყვნენ კოსმონავტები და  მფრინავი-გამომცდელები (კოსმონავტებს შორის მხოლოდ სვეტლანა სავიცკაია, ჯერ კიდევ მის პირველ კოსმოსურ ფრენამდე გახდა სპორტის დამსახურებული ოსტატი, როგორც მსოფლიოს აბსოლუტური ჩემპიონი სათვითმფრინავო სპორტში).

უცხო ქვეყნის მოქალაქეების საიუბილეო დაჯილდოებები
1972 წელი — საბჭოთა კავშირის 50 წლის იუბილე

1972 წლის დეკემბერში, საბჭოთა კავშირის 50 წლისთავის აღსანიშნავად, წოდება მიენიჭათ რიგი სოციალისტური ქვეყნების საუკეთესო სპორტსმენებს (იხ. ქვემოთ).
სპორტსმენი, ქვეყანა,სპორტის სახეობასურათი სპორტსმენი, ქვეყანა,სპორტის სახეობასურათი სპორტსმენი, ქვეყანა,სპორტის სახეობასურათი ვლოძიმეჟლიუბანსკი()ფეხბურთიframeless|100 პქხორლოოგიინბაიანმუნხი()თავისუფალი ჭიდაობაკარინ იანცი() გდრსპორტული ტანვარჯიში frameless|100 პქანდრაშ ბალცო()თანამედროვე ხუთჭიდიframeless|100 პქმარია გიგოვა()მხატვრული ტანვარჯიშიframeless|100 პქლი ჰო ჯუნი()სპორტული სროლაframeless|100 პქნიკოლაემარტინესკუ()კლასიკური ჭიდაობაframeless|100 პქტეოფილოსტივენსონი()კრივიframeless|100 პქონდრეი ნეპელა()ფიგურული სრიალიframeless|100 პქ

დაჯილდოებულთა შორის ყველას მოპოვებული ჰქონდა 1972 წლის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონის ტიტული, გარდა ორი მათგანისა: ხორლოოგიინ ბაიანმუნხი იყო ოლიმპიური თამაშების ვერცხლის პრიზიორი (მონღოლეთში ოლიმპიური ჩემპიონები არ იყვნენ), ხოლო მარია გიგოვა ასპარეზობდა არაოლიმპიური სპორტის სახეობაში, რომელშიც იმ დროისთვის მსოფლიოს ორგზის აბსოლუტური ჩემპიონის ტიტულს ფლობდა.

1985 წელი — გამარჯვების 40 წლისთავი

1985 წლის 23 აპრილს, დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 40 წლისთავთან დაკავშირებით, წოდება მიენიჭა სპორტსმენთა ჯგუფს, რომელთა შორის იყო პოლონეთის მოქალაქე.

 ივან ანტონოვიჩი (მოსკოვი) — საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1941), საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი (1965); მთამსვლელი და ორგანიზატორი, სპორტული ცოცვის ფუძემდებელი; ომის დროს მეთაურობდა 346-ე სამთო-მსროლელი პოლკის ოცეულს.

 ჰუსეინ ზალიხანოვი (ნალჩიკი) — საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1956), საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი (1964); მთამსვლელი და ორგანიზატორი; ომის დროს ასრულებდა კავკასიის სამთო-სამაშველო სამსახურის მთავარი ინსპექტორის მოვალეობას.

 იური ნირკოვი (მოსკოვი) — საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი ფეხბურთში, თამაშობდა ცნობილ „ლეიტენანტთა გუნდში“ და საბჭოთა კავშირის ნაკრებში 1952 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე; ომი თვითმავალი საარტილერიო დანადგარის ოცეულის მეთაურად დაასრულა; მიაღწია გენერალ-მაიორის წოდებამდე (1980).

 სტანისლავ მარუსაჟი — 1938 წლის მსოფლიო თასის ვერცხლის პრიზიორი, მსოფლიო რეკორდსმენი (1935), ოთხგზის ზამთრის ოლიმპიური თამაშების მონაწილე (1932–1952) თხილამურებით ტრამპლინიდან ხტომაში; ომის დროს ასრულებდა პოლონეთის წინააღმდეგობის სამთო კურიერის მოვალეობას.

1989–1992: წოდების მინიჭება სპორტის ვეტერანებისთვის
1989 წლის 26 აგვისტოს გაზეთ „საბჭოთა სპორტში“, სათაურით „სუბიექტური ხედვა“, გამოქვეყნდა ლევ როსოშიკის სტატია „Сочтёмся славою?“, რომელიც შეიქმნა მკითხველთა წერილების წყალობით და რომელშიც მას მოჰყავდა იმ სპორტსმენების მაგალითები, რომელთაც წოდება რაიმე მნიშვნელოვანი სპორტული მიღწევების გარეშე მიიღეს და აგრეთვე, იმ სპორტსმენების მაგალითებიც, რომელთაც დაუმსახურებლად აუარეს გვერდი წოდების მინიჭებისას. როგორც როსოშიკი აღნიშნავს, გაზეთის ამ პუბლიკაციამ ხელი შეუწყო სამართლიანობის აღდგენას: ბევრ სხვა სპორტსმენთან ერთად წოდება მიიღეს მოცურავეებმა — სემიონ ბელიც-გეიმანმა, ვლადიმერ კოსინსკიმ, ვიქტორ მაზანოვმა და ვლადიმერ სტრუჟანოვმა.

სპორტის ვეტერანებისთვის წოდების მინიჭება გრძელდებოდა 1992 წლამდე, ხოლო 1990-იანების ბოლოს და 2000-იანების დასაწყისში სპორტსმენთა გარკვეულ ნაწილს საბჭოთა პერიოდის მიღწევებისთვის „რუსეთის სპორტის დამსახურებული ოსტატის“ წოდება მიენიჭა.

მინიჭებათა სტატისტიკა
1960 წლის 1 იანვრისთვის წოდება მიიღო 1102-მა, 1975 წლის 1 იანვრისთვის — 2022-მა, 1980 წლისთვის — 2700-მა, ხოლო 1988 წლისთვის — 3 ათასზე მეტმა ადამიანმა.Источники данных по количеству присвоений:
 Заслуженный мастер спорта СССР // Энциклопедический словарь по физической культуре и спорту. — М.: «Физкультура и спорт», 1961. — Т. 1. — С. 298.
 Спортивные звания — статья из Большой советской энциклопедии.
 Союз Советских Социалистических Республик // Олимпийская энциклопедия. — М.: «Советская энциклопедия», 1980. — С. 330.
 Мастер спорта // Советский энциклопедический словарь. — М.: «Советская энциклопедия», 1989. — ISBN 5-85270-001-0. — С. 781.

 სპორტსმენები, რომელთაც წოდება ჩამოერთვათ 
იყო შემთხვევები, როდესაც სპორტის არაერთ დამსახურებულ ოსტატს ეს წოდება ჩამოერთვა. მიზეზები განსხვავებული იყო — მათ შორის პოლიტიკური, სკანდალებში მონაწილეობა (სისხლის სამართლის დანაშაულისათვის მსჯავრდებიდან ცენტრალურ გაზეთში გამოქვეყნებულ ფელეტონამდე, რომელში მოყვანილი ფაქტებიც, მოგვიანებით შესაძლოა არც დადასტურებულიყო), არასპორტული საქციელი, „სპორტული რეჟიმის დარღვევა“ და სხვ. ზოგს მოგვიანებით წოდება აღუდგინეს, ზოგს — არა; რამდენიმე სპორტსმენმა განმეორებით მიიღო წოდება ახალი მიღწევებისთვის.
საზღვარგარეთ მუდმივად საცხოვრებლად დარჩენას ან საბჭოთა კავშირში დაბრუნებაზე უარის თქმას, როგორც წესი წოდების ჩამორთმევა მოსდევდა. მათ შორის, ვისაც წოდება ამგვარად ჩამოართვეს იყვნენ — მოჭადრაკე ალა კუშნირი (1974), მოშაშე ისერ კუპერმანი (1978), მოჭადრაკე ვიქტორ კორჩნოი (1976), მოციგურავეები ლიუდმილა ბელოუსოვა და ოლეგ პროტოპოპოვი (1979), ჰოკეისტი ალექსანდრე მოგილნი (1989). გამონაკლისს წარმოადგენდა ფეხბურთელი აგუსტინ გომესი, რომელიც ესპანელ რესპუბლიკელთა ბავშვებს შორის საბჭოთა კავშირში მოზარდობისას მოხვდა, — იგი 1956 წელს ესპანეთში დაბრუნდა და ადგილობრივი კომუნისტური პარტიის ხაზით განაგრძო საქმიანობა.

იყო წოდების ჩამორთმევის სხვა, შედარებით უფრო გახმაურებული შემთხვევებიც, მათ შორის:

 რიგ რეპრესირებულ სპორტსმენებს ასევე ჩამოერთვათ სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება, მათ შორის იყვნენ ფეხბურთელი ძმები — ალექსანდრე, ანდრეი და ნიკოლაი სტაროსტინები, რომელთაც 1943 წელს ჩამოართვეს წოდება (აღუდგინეს 1955 წელს).11 футболистов, которых лишали «Заслуженного мастера спорта СССР»

 1952 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე იუგოსლავიის ნაკრებთან საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ნაკრების დამარცხების შემდეგ, წოდება ჩამოართვეს ნაკრების მთავარ მწვრთნელ ბორის არკადიევს და ნაკრების მოთამაშეებს — კონსტანტინე ბესკოვს და ვალენტინ ნიკოლაევს (მოგვიანებით წოდება აღუდგინეს).

 1958 წელს ფეხბურთში სამი ოლიმპიური ჩემპიონისთვის — ედუარდ სტრელცოვის, მიხაილ ოგონკოვისა და ბორის ტატუშინისთვის წვეულება სისხლის სამართლის ბრალდებით დასრულდა; წოდება სამივე ფეხბურთელს ჩამოართვეს. ოგონკოვისა და ტატუშინის მიმართ სისხლის სამართლის ბრალდება მოხსნილი იქნა, მაგრამ მათ სამუდამო დისკვალიფიკაცია მისცეს; 1962 წელს მათ მოუხსნეს დისკვალიფიკაცია და დაუბრუნეს „საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატის“ წოდება. ტატუშინს სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება აღუდგინეს, ოგონკოვს წოდების აღდგენამ ვერ მოუსწრო (გარდაიცვალა 1979 წელს). სტრელცოვი, რომელიც გაასამართლეს, სასჯელის მოხდის შემდეგ დიდ სპორტს დაუბრუნდა და 1967 წელს მას კვლავ მიანიჭეს სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება.

 ხუთჭიდელ ბორის ონიშჩენკოს ჩამოართვეს წოდება 1976 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე მომხდარი სკანდალისა და ამის შედეგად მიცემული სამუდამო დისკვალიფიკაციის შემდეგ: მან თავისი შპაგა აღჭურვა მექანიზმით, რომელიც ელექტრონულად აფიქსირებდა ჩხვლეტას მისი ფაქტობრივად მიყენების გარეშე.

 1985 წლის დასაწყისში, კანადის საბაჟოზე ანაბოლური სტეროიდების აღმოჩენის შემდეგ სამუდამო დისკვალიფიკაცია მისცეს (2 წლის შემდეგ დისკვალიფიკაცია მოიხსნა) და წოდება ჩამოერთვათ ძალოსნებს — ალექსანდრე კურლოვიჩს (1988 წელს მან კვლავ მიიღო წოდება) და ანატოლი პისარენკოს.

არცთუ იშვიათად წოდების ჩამორთმევის მიზეზს საბჭოთა საზღვარზე „საბაჟო რეჟიმის დარღვევა“ წარმოადგენდა.

 1964 წლის გაზაფხულზე, საბჭოთა ნაკრების იუგოსლავიიდან დაბრუნების შემდგომ ჩატარებული შემოწმებისას, მოთამაშეთა უმეტესობას აღმოაჩნდა ქვეყნიდან გამგზავრებისას დეკლარირებულ თანხაზე ბევრად მეტი ღირებულების იმპორტული ნივთები; 11 სპორტსმენიდან 10-ს ჩამოერთვა სპორტული წოდება (ხოლო 9 მათგანს დისკვალიფიკაცია მისცეს ერთი წლით, რის შედეგადაც მათ ოლიმპიური თამაშების გამოტოვება მოუწიათ), მათ შორის იყო ვიაჩესლავ კურენოი, რომელსაც სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება ჩამოერთვა (აღუდგა 1965 წელს); ამ დრომდე უცნობი რჩება, ვისი ინიციატივით და რა მიზნით განხორციელდა აღნიშნული აქცია.

 1971 წელს რობერტ ფიშერთან 0:6 დამარცხების შემდეგ, მოჭადრაკე მარკ ტაიმანოვს საბაჟო შემოწმებისას აღმოაჩნდა სოლჟენიცინის წიგნი „В круге первом“, რის შემდეგაც მას ჩამოერთვა წოდება (აღუდგა 20 წლის შემდეგ).

 1973 წელს, ამერიკული ტურნედან დაბრუნებული საბჭოთა კავშირის ეროვნული საკალათბურთო ნაკრების საბაჟო შემოწმების შემდეგ, წოდება ჩამოართვეს 1972 წლის ოლიმპიურ ჩემპიონებს — ალჟან ჟარმუხამედოვს, რომელსაც ჩანთაში ცეცხლსასროლი იარაღი აღმოაჩნდა და ივან დვორნის, რომელიც მალევე დააკავეს და „სპეკულაციის“ ბრალდებით გაასამართლეს. ჟარმუხამედოვს 1979 წელს ევროპის ჩემპიონატის მოგების შემდეგ წოდება კვლავ მიანიჭეს; ხოლო დვორნის 1999 წელს „რუსეთის სპორტის დამსახურებული ოსტატის“ წოდება მიენიჭა.

 1977 წლის 23 იანვარს, საზღვარგარეთ გასვლისას ჩატარებული შემოწმების დროს საბჭოთა კავშირის ეროვნული საკალათბურთო ნაკრების წევრს ალექსანდრე ბელოვს ხატები აღმოუჩინეს, რომლებიც მას მისივე თქმით, სხვა მოთამაშის თხოვნით გაჰქონდა; ბელოვს დისკვალიფიკაცია მიეცა და წოდება ჩამოერთვა; მოგვიანებით დისკვალიფიკაცია მოუხსნეს, მაგრამ 1978 წლის 3 ოქტომბერს ალექსანდრე ბელოვი გარდაიცვალა. აღნიშნული ინციდენტის გარშემო არსებული ერთი ვერსიით, პროვოკაციის მიზანი იყო ერთ-ერთი მოთამაშის მხრიდან ეროვნული ნაკრების სასტარტო ხუთეულში მოხვედრის მცდელობა, მეორე ვერსიის მიხედვით, პროვოკაციის მოწყობა მოსკოვში იყო ჩაფიქრებული, რათა ბელოვი ლენინგრადის „სპარტაკიდან“ მოსკოვის ცსკა-ში გადასვლაზე დაეყოლიებინათ.

 + სპორტსმენები, რომელთაც ორჯერ მიენიჭათ სსრკ სდო-ს წოდება  სპორტსმენი
  სპორტის სახეობა
  თარიღი
  მიღწევები მინიჭებისას / ჩამორთმევის მიზეზები  წოდების ჩამორთმევის შესახებ მონაცემები მონიშნულია ნაცრისფრად   ალექსანდრე ლუკიანოვი
  აკადემიურინიჩბოსნობა
  1976
  ოლიმპიური ჩემპიონი 1976, მსოფლიო ჩემპიონი 1974, 1975  19…
   1984
  „Дружба-84“-ის გამარჯვებული  frameless|150 პქ ვიქტორ კუზკინი
  ჰოკეი
  1963
  მსოფლიო ჩემპიონი 1963  1966
  დებოშსა და ხულიგნობაში ბრალდებით  1967
  მსოფლიო ჩემპიონი 1967  frameless|150 პქ ედუარდ სტრელცოვი
  ფეხბურთი
  16.02.1957
  ოლიმპიური ჩემპიონი 1956  18.02.1958
  გაუპატიურების ბრალდებით  05.11.1967
  აღიარებულია საბჭოთა კავშირის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად 1967   ალჟან ჟარმუხამედოვი
  კალათბურთი
  1972
  ოლიმპიური ჩემპიონი 1972  1973
  „საბაჟო რეჟიმის დარღვევა“  1979
  ევროპის ჩემპიონი 1979  frameless|150 პქ ალექსანდრე კურლოვიჩი
  ძალოსნობა
  1984
  „Дружба-84“-ის გამარჯვებული ატაცში,  ვერცხლის პრიზიორი ორჭიდსა და აკვრაში, მსოფლიო რეკორდსმენი  1985
  კანადის საბაჟოზე ანაბოლური სტეროიდების აღმოჩენა  1988
 ოლიმპიური ჩემპიონი 1988, მსოფლიო ჩემპიონი 1987

 სპორტის დამსახურებული ოსტატები ფეხბურთში 
პირველ 22 სპორტსმენს შორის, რომელთაც 1934 წლის 5 ივნისს წოდება მიენიჭათ იყვნენ ფეხბურთელებიც, სულ რვა მათგანი: მიხეილ ბუტუსოვი, პაველ ბატირევი, ნიკოლაი სტაროსტინი, ფიოდორ სელინი, პიოტრ ისაკოვი, ნიკოლაი სოკოლოვი, ივან პრივალოვი და ვლადიმერ ვონოგი. თავიდან წოდების მინიჭება ხდებოდა ორ წელიწადში ერთხელ (1934, 1936, 1938, 1940). 1941 წლიდან კი — ყოველწლიურად, თუმცა დაჯილდოებულთა სიაში 1956, 1958, 1966, 1968, 1971, 1972, 1974, 1976–1980, 1983, 1984 და 1987 წლებში ფეხბურთელები არ იყვნენ წარმოდგენილნი. წოდების მინიჭების მხრივ, ყველაზე „საფეხბურთო“ წელი იყო 1948 წელი, როდესაც წოდება 31 ფეხბურთელს მიენიჭა. 20 ფეხბურთელს მიენიჭა წოდება 1989 წელს, ხოლო 17 ფეხბურთელს — 1946 წელს. 

ათწლეულების მიხედვით ყველაზე „უხმოსავლიანად“ ითვლება 1940-იანები — 88 ფეხბურთელი, 1980-იანები — 52 და 1950-იანები — 44. თუკი პირველი წოდება მიენიჭა და შესაბამისად დაჯილდოებულთა სიას სათავეში ჩაუდგა ჩქაროსნული მოციგურავე (ნიშნით № 1), არსებული მონაცემებით, როგორც ჩანს დაჯილდოებულთა სია ფეხბურთელით დაიხურა. 1992 წლის 25 თებერვალს წოდებით დაჯილდოვდა იური ისტომინი, რომელსაც გადაეცა სპორტის დამსახურებული ოსტატის ნიშანი № 4402. 

სულ, 58 წლის განმავლობაში წოდება 254-მა ფეხბურთელმა მიიღო. ფეხბურთელთა შორის ყველაზე ახლგაზრდა სპორტის დამსახურებული ოსტატი გახდა ედუარდ სტრელცოვი, ხოლო ყველაზე ასაკოვანი — იოჟეფ ბეცა. ფეხბურთელები, რომელთაც წოდება მიიღეს წარმოადგენენ 18 ქალაქს, რომელთაგან ყველაზე შთამბეჭდავად წარმოდგენილნი არიან მოსკოვი — 128, კიევი — 44, თბილისი — 33 და ლენინგრადი — 19. უწყებრივი კუთვნილების მიხედვით ლიდერობენ დინამოელები — 128 ადამიანი. 95 — პროფკავშირების, ხოლო 27 — საბჭოთა არმიისა და სამხედრო-საზღვაო ფლოტის წარმომადგენელია. 4 დაჯილდოებული ფეხბურთელის უწყებრივი კუთვნილების დადგენა ამ დრომდე ვერ მოხერხდა.

კლუბების ჩამონათვალი, რომელთაც ყველაზე მეტი სპორტის დამსახურებული ოსტატი მოამზადეს, ასე გამოიყურება: „დინამო“ კიევი (43), „დინამო“ მოსკოვი (40), „დინამო“ თბილისი (32), „სპარტაკი“ მოსკოვი (30), ცდკა-ცსკა (25), „ტორპედო“ მოსკოვი (14), „ლოკომოტივი“ მოსკოვი (8).

საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები ფეხბურთში
შემოკლებანი: სა — საბჭოთა არმია; სსფ — სამხედრო-საზღვაო ფლოტი; პროფკავშირების სნფსს — პროფკავშირების საკავშირო ნებაყოფლობითი ფიზკულტურულ-სპორტული საზოგადოება.პროფკავშირების საკავშირო ნებაყოფლობითი ფიზკულტურულ-სპორტული საზოგადოება () 

გვარი, სახელი, მამის სახელიდაბ. წელიქალაქისპორტსაზოგადოებაბრძანების №მიენიჭანიშნის №შენიშვნაწყარო 1. აკიმოვი ანატოლი მიხეილის ძე  1915  მოსკოვი  „სპარტაკი“  247  19.08.1940  147     2. ალეინიკოვი სერგეი ევგენის ძე  1961  მინსკი  „დინამო“  7/2A  08.09.1988  3423    3. ანთაძე გიორგი სამსონის ძე  1920  თბილისი  „დინამო“  217  17.03.1951  769    4. ანტონევიჩი მიხეილ მოსეს ძე  1912  მოსკოვი  „ლოკომოტივი“  571  27.07.1950  720      5. არკადიევი ბორის ანდრეის ძე  1899  მოსკოვი  „ლოკომოტივი“  62м  18.06.1942  274  წოდება ჩამოერთვა 1952 წლის 18 აგვისტოს (ბრძანება № 793); წოდება აღუდგა 1955 წლის 30 აგვისტოს (ბრძანება № 467).   6. აფანასიევი ბორის ივანეს ძე  1913  მოსკოვი  ცდსა  968  11.10.1948  598    7. აფონინი ვალენტინ ივანეს ძე  1939  მოსკოვი  ცსკა  −  17.12.1970  1939    8. ბალტაჩა სერგეი პავლეს ძე  1958  კიევი  „დინამო“  −  19.05.1986  3208   9. ბალი ანდრეი მიხეილის ძე  1958  კიევი  „დინამო“  −  19.05.1986  3209     10. ბანიშევსკი ანატოლი ანდრეის ძე  1946  ბაქო  პროფკავშირების სნფსს  43-Н  10.09.1991  4115    11. ბანიკოვი ვიქტორ მაქსიმეს ძე  1938  კიევი  „დინამო“  43-Н  10.09.1991  4113   12. ბატირევი პაველ ვასილის ძე  1897  ლენინგრადი  „სპარტაკი“  −  05.06.1934  5   13. ბაშაშკინი ანატოლი ვასილის ძე  1924  მოსკოვი  საბჭოთა არმია  199  06.05.1955  1000    14. ბელანოვი იგორ ივანეს ძე  1960  კიევი  „დინამო“  −  19.05.1986  3210    15. ბელიაევი იური ივანეს ძე  1934  მოსკოვი  სა და სსფ  43-Н  10.09.1991  4109    16. ბერძენიშვილი მიხეილ ირაკლის ძე  1914  თბილისი  „დინამო“  104  11.03.1946  348    17. ბესკოვი კონსტანტინე ივანეს ძე  1920  მოსკოვი  „დინამო“  743  05.08.1948  564  წოდება ჩამოერთვა 1952 წლის 2 სექტემბერს (ბრძანება № 808); წოდება აღუდგა 1953 წლის 7 სექტემბერს (ბრძანება № 340).  18. ბესონოვი ვლადიმერ ვასილის ძე  1958  კიევი  „დინამო“  −  19.05.1986  3211   19. ბეცა იოჟეფ იოჟეფის ძე  1929  ზაპოროჟიე  სა და სსფ  26-Н  28.02.1991  3822   20. ბიბა ანდრეი ანდრეის ძე  1937  კიევი  „დინამო“  −  02.10.1967  1672    21. ბლინკოვი ვსევოლოდ კონსტანტინეს ძე  1918  მოსკოვი  „დინამო“  434  17.12.1945  268   22. ბლინკოვი კონსტანტინე გიორგის ძე  1896  მოსკოვი  −  47  19.03.1936  26   23. ბლოხინი ოლეგ ვლადიმერის ძე  1952  კიევი  „დინამო“  −  30.05.1975  2252    24. ბობროვი ვსევოლოდ მიხეილის ძე  1922  მოსკოვი  ცდსა  65  21.01.1948  596    25. ბოროდიუკი ალექსანდრე გენრიხის ძე  1962  მოსკოვი  „დინამო“  3/7-A  29.03.1989  3611   26. ბუბუკინი ვალენტინ ბორისის ძე  1933  მოსკოვი  „ლოკომოტივი“  917  21.07.1960  1238      27. ბურიაკი ლეონიდ იოსების ძე  1953  კიევი  „დინამო“  −  30.05.1975  2264   28. ბუტუსოვი მიხეილ პავლეს ძე  1899  ლენინგრადი  „დინამო“  −  05.06.1934  4   29. ბიშოვეცი ანატოლი ფიოდორის ძე  1946  მოსკოვი  პროფკავშირების სნფსს  43-Н  10.09.1991  4110    30. ვერემეევი ვლადიმერ გრიგორის ძე  1948  კიევი  „დინამო“  −  30.05.1975  2254   31. ვინოგრადოვი ალექსანდრე ნიკოლაის ძე  1918  მოსკოვი  საბჭოთა არმია  82  27.02.1946  425    32. ვოდიაგინი ალექსი ალექსის ძე  1925  მოსკოვი  ცდსა  216  17.03.1951  758    33. ვოინოვი იური ნიკოლაის ძე  1931  კიევი  „დინამო“  −  26.09.1959  1189   34. ვონოგი ვლადიმერ დონატის ძე  1899  ლენინგრადი  სკ „პუტილოვსკი“  −  05.06.1934  17    35. ვორონინი ვალერი ივანეს ძე  1939  მოსკოვი  „ტორპედო“  −  25.12.1964  1479    36. ვოროშილოვი ვიქტორ ფიოდორის ძე  1926  კუიბიშევი  „კრილია სოვეტოვი“  408  05.07.1955  1030    37. გაბელია ოთარ ამბროსის ძე  1953  თბილისი  „დინამო“  −  15.05.1981  2722   38. გაგუა გრიგოლ ათანასეს ძე  1915  თბილისი  „დინამო“  696  22.07.1948  555   39. გალპერინი ასირ მარკოზის ძე  1898  თბილისი  −  212  12.11.1943  249   40. გლაზკოვი გიორგი ფიოდორის ძე  1911  ვილნიუსი  „სპარტაკი“  1072  04.11.1948  639   41. ღოღობერიძე ავთანდილ ნიკოლოზის ძე  1922  თბილისი  „დინამო“  217  17.03.1951  770   42. გომესი აგუსტინ პაგოლა  1922  მოსკოვი  „ტორპედო“  27  17.01.1952  833    43. გორლუკოვიჩი სერგეი ვადიმის ძე  1961  მოსკოვი  პროფკავშირების სნფსს  3/7-A  29.03.1989  3624    44. გოსტევი გიორგი ფიოდორის ძე  1897  ლენინგრადი  −  99  07.03.1946  430   45. გრანატკინი ვალენტინ ალექსანდრეს ძე  1908  მოსკოვი  „სპარტაკი“  33  23.02.1943  200   46. გრიგორიევი პიოტრ გრიგორის ძე  1899  ლენინგრადი  „კრასნაია ზარია“  47  19.03.1936  25   47. გრინინი ალექსი გრიგორის ძე  1919  მოსკოვი  ცდკა  82  27.02.1946  424   48. გუცაევი ვლადიმერ გაბრიელის ძე  1952  თბილისი  „დინამო“  4  15.05.1981  2730   49. დანგულოვი აბრამ ქრისტეფორეს ძე  1900  მოსკოვი  „კრილია სოვეტოვი“  43  16.01.1948  512    50. დარასელია ვიტალი კუხინის ძე  1957  თბილისი  „დინამო“  4  15.05.1981  2727   51. დასაევი რინატ ფაიზრახმანის ძე  1957  მოსკოვი  პროფკავშირების სნფსს  7/2A  08.09.1988  3424    52. დემენტიევი ნიკოლაი ტიმოფეის ძე  1915  მოსკოვი  „სპარტაკი“  759  22.12.1947  671   53. დემენტიევი პიოტრ ტიმოფეის ძე  1913  ლენინგრადი  „დინამო“  130  20.03.1946  286   54. დიომინი ვლადიმერ ტიმოფეის ძე  1921  მოსკოვი  ცდკა  968  11.10.1948  597   55. დემიანენკო ანატოლი ვასილის ძე  1958  კიევი  „დინამო“  −  19.05.1986  3212   56. ჯეჯელავა გაიოზ ივანეს ძე  1914  თბილისი  „დინამო“  104  11.03.1946  352   57. ძიაპშიპა ნიაზ ალექსანდრეს ძე  1927  თბილისი  „დინამო“  234  26.03.1952  855   58. დობროვოლსკი იგორ ივანეს ძე  1967  მოსკოვი  „დინამო“  3/7A  29.03.1989  3606   59. დუბინინი ვიქტორ ივანეს ძე  1907  მოსკოვი  „დინამო“  288  24.03.1948  534   60. დუბინსკი ედუარდ ისააკის ძე  1935  მოსკოვი  საბჭოთა არმია  328  21.03.1969  1769   61. ევტუშენკო ვადიმ ანატოლის ძე  1958  კიევი  „დინამო“  −  19.05.1986  3213   62. ეგერსი ალფონს ფრიცის ძე  1919  რიგა  „დაუგავა“  333  18.04.1951  775   63. ეგოროვი ვლადიმერ კუზმას ძე  1911  მოსკოვი  „კრილია სოვეტოვი“  1347  29.12.1947  490    64. ეჟოვი პიოტრ ივანეს ძე  1900  მოსკოვი  პროფკავშირები  47  19.03.1936  24    65. ელისეევი ევგენი ივანეს ძე  1909  რიგა  „დაუგავა“  356  23.07.1946  288   66. ჟიბოედოვი კონსტანტინე მიხეილის ძე  1899  მოსკოვი  „კრილია სოვეტოვი“  1067  04.11.1948  627    67. ჟორდანია ანდრო დიმიტრის ძე  1904  თბილისი  „დინამო“  224  24.03.1947  354   68. ზავაროვი ალექსანდრე ანატოლის ძე  1961  კიევი  „დინამო“  −  19.05.1986  3214    69. ზაზროევი ანდრო ივანეს ძე  1925  კიევი  „დინამო“  67  14.02.1955  989    70. ივანოვი ვალენტინ კოზმას ძე  1934  მოსკოვი  „ტორპედო“  24  16.02.1957  1128   71. ივანოვი ლეონიდ გრიგორის ძე  1921  ლენინგრადი  „ზენიტი“  27  17.01.1952  832   72. იძკოვსკი ანტონ ლეონარდის ძე  1907  კიევი  „დინამო“  331  10.10.1945  404    73. ილინი ანატოლი მიხეილის ძე  1931  მოსკოვი  „სპარტაკი“  24  16.02.1957  1139    74. ილინი ნიკოლაი ივანეს ძე  1911  მოსკოვი  „ტორპედო“  19  14.07.1944  252    75. ილინი სერგეი სერგეის ძე  1906  მოსკოვი  „დინამო“  247  19.08.1940  146   76. ისაევი ანატოლი კონსტანტინეს ძე  1932  მოსკოვი  „სპარტაკი“  24  16.02.1957  1127   77. ისაკოვი პიოტრ ეფიმის ძე  1900  მოსკოვი  „სპარტაკი“  −  05.06.1934  8   78. ისტომინი იური ვასილის ძე  1944  მოსკოვი  სა და სსფ  83-Н  25.02.1992  4402    79. კავაზაშვილი ანზორ ამბერკის ძე  1940  მოსკოვი  „ტორპედო“  −  05.11.1967  1682   80. კალოევი ზაურ გრიგოლის ძე  1931  თბილისი  „დინამო“  −  18.01.1963  1373   81. კანუნიკოვი პაველ ალექსანდრეს ძე  1898  მოსკოვი  „ლოკომოტივი“  47  19.03.1936  31    82. კარპოვი ვიქტორ ივანეს ძე  1927  კუიბიშევი  „ზენიტი“  408  05.07.1955  1031   83. კარცევი ვასილი მიხეილის ძე  1920  მოსკოვი  „დინამო“  743  05.08.1948  567     84. კაჩალინი გავრილ დიმიტრის ძე  1911  მოსკოვი  „ლოკომოტივი“  571  27.07.1950  721   85. კვაშნინი კონსტანტინე პავლეს ძე  1899  მოსკოვი  „დინამო“  36  19.03.1936  30  წოდება ჩამოერთვა 1944 წელს; წოდება აღუდგა 1946 წლის 2 აგვისტოს (ბრძანება № 373). წოდება ხელმეორედ ჩამოერთვა 1946 წლის 22 ოქტომბერს (ბრძანება № 594); წოდება ხელმეორედ აღუდგა 1969 წლის 21 მარტს (ბრძანება № 327).   86. კეგეიანი არუთიუნ ლევონის ძე  1930  ერევანი  „სპარტაკი“  −  09.12.1960  1288    87. კესარევი ვლადიმერ პეტრეს ძე  1920  მოსკოვი  „დინამო“  −  21.07.1960  1235    88. კეტაშვილი გელა გიორგის ძე  1965  თბილისი  „დინამო“  3/7A  29.03.1989  3621   89. კიკნაძე არჩილ სამუილის ძე  1915  თბილისი  „დინამო“  743  05.08.1948  568   90. ყიფიანი დავით დავითის ძე  1951  თბილისი  „დინამო“  4  15.05.1981  2729   91. კოზლოვი მიხეილ სტეფანეს ძე  1895  მოსკოვი  „ბოლშევიკი“  19  14.07.1944  257   92. კოლოტოვი ვიქტორ მიხეილის ძე  1949  მოსკოვი  „დინამო“  −  30.05.1975  2256    93. კონკოვი ანატოლი დიმიტრის ძე  1949  მოსკოვი  „დინამო“  2  31.03.1982  2810    94. კოროვინი ივან ვასილის ძე  1908  გორკი  „ტორპედო“  1224  29.11.1947  477   95. კორჩებოკოვი ლევ ნიკოლაის ძე  1907  მოსკოვი  „დინამო“  −  24.03.1948  533   96. კოსტავა თამაზ გივის ძე  1956  თბილისი  „დინამო“  4  15.05.1981  2723   97. კოტრიკაძე სერგო პარმენის ძე  1935  თბილისი  „დინამო“  329  21.03.1969  1772   98. კოჩეტკოვი ივან ალექსანდრეს ძე  1914  მოსკოვი  ცდკა  968  11.10.1948  594   99. კოჩეტოვი ბორის სერგეის ძე  1914  მინსკი  „დინამო“  1279  27.12.1948  646   100. კრიჟევსკი კონსტანტინე სტანისლავის ძე  1926  მოსკოვი  „დინამო“  127  26.01.1954  941    101. კროტოვი ნიკოლაი ფიოდორის ძე  1898  ხარკივი  „ლოკომოტივი“  997  07.10.1947  467      102. კრუტიკოვი ანატოლი ფიოდორის ძე  1933  მოსკოვი  „სპარტაკი“  −  25.09.1967  1676    103. კუზნეცოვი ბორის დიმიტრის ძე  1928  მოსკოვი  „დინამო“  24  16.02.1957  1135   104. კუზნეცოვი ევგენი ბორისის ძე  1961  მოსკოვი  პროფკავშირების სნფსს  3/7A  29.03.1989  3609   105. კუზნეცოვი ოლეგ ვლადიმერის ძე  1963  კიევი  „დინამო“  −  19.05.1986  3215    106. კუზნეცოვი იური კონსტანტინეს ძე  1931  ბაქო  „ნეფტიანიკი“  −  25.10.1962  1361    107. კუსკოვი ვლადიმერ აპოლონის ძე  1898  ლენინგრადი  „სუდოსტროიტელი“  1066  04.11.1948  621   108. ლაპშინი ალექსეი პლატონის ძე  1909  მოსკოვი  „დინამო“  214  22.03.1947  297   109. ლახონინი ვიქტორ ტიმოფეის ძე  1914  მოსკოვი  „ლოკომოტივი“  575  27.07.1950  722     110. ლემეშევი ვლადიმერ ივანეს ძე  1911  ლენინგრადი  „დინამო“  346  26.04.1947  339    111. ლემეშევი კონსტანტინე ივანეს ძე  1907  ლენინგრადი  „ბოლშევიკი“  696  22.07.1948  556   112. ლიტოვჩენკო გენადი ვლადიმერის ძე  1963  კიევი  „დინამო“  7/2A  08.09.1988  3425    113. ლოსევი ვიქტორ ვასილის ძე  1959  მოსკოვი  „დინამო“  3/7A  29.03.1989  3626   114. ლიუტი ვლადიმერ ნიკოლაის ძე  1962  დნეპროპეტროვსკი  „დნეპრი“  3/7A  29.03.1989  −   115. ლიასკოვსკი კონსტანტინე პავლეს ძე  1908  მოსკოვი  ცდკა  82  27.02.1946  423    116. მაკაროვი ოლეგ ალექსანდრეს ძე  1929  კიევი  „დინამო“  −  16.12.1961  1323   117. მალოფეევი ედუარდ ვასილის ძე  1942  მინსკი  „დინამო“  −  05.11.1967  1684   118. მალინინი კონსტანტინე ივანეს ძე  1915  მოსკოვი  „სპარტაკი“  198  08.05.1946  306  წოდება ჩამოერთვა 1950 წლის 18 ნოემბერს (ბრძანება № 263с); წოდება აღუდგა 1991 წლის 30 იანვარს (ბრძანების ნომერი მითითებული არ არის).  119. მალიავკინი ალექსანდრე თომას ძე  1918  მოსკოვი  „დინამო“  743  05.08.1948  591   120. მამედოვი ალეკპერ ამირის ძე  1930  ბაქო  „ნეფტიანიკი“  −  13.10.1960  1255    121. მარღანია ვლადიმერ ჩიჩინოს ძე  1928  თბილისი  „დინამო“  234  26.03.1952  856    122. მარქაროვი ედუარდ არტემის ძე  1942  ბაქო  „აშხატანკი“  −  31.10.1973  2156    123. მარიუტინი ფრიდრიხ მიხეილის ძე  1924  ლენინგრადი  „ზენიტი“  127  26.01.1954  944   124. მასლაჩენკო ვლადიმერ ნიკიტას ძე  1937  მოსკოვი  „სპარტაკი“  329  21.03.1969  1778   125. მასლიონკინი ანატოლი ევსტიგნის ძე  1930  მოსკოვი  „სპარტაკი“  −  16.02.1957  1142   126. მატვიენკო ვიქტორ ანტონის ძე  1948  კიევი  „დინამო“  −  30.05.1975  2259   127. მახინია ნიკოლაი ბორისის ძე  1912  კიევი  „დინამო“  356  23.07.1946  359   128. მესხი მიხეილ შალვას ძე  1937  თბილისი  „დინამო“  −  16.02.1965  1486    129. მეტრეველი სლავა კალისტრატეს ძე  1936  მოსკოვი  „ტორპედო“  −  21.07.1960  1237   130. მინაევი მიხეილ პეტრეს ძე  1911  თბილისი  „დინამო“  217  17.03.1951  772     131. მიხაილიჩენკო ალექსეი ალექსანდრეს ძე  1963  კიევი  „დინამო“  7/2A  08.09.1988  3426   132. მიხაილოვი მიხეილ ლეონიდეს ძე  1959  კიევი  „დინამო“  −  19.05.1986  3216   133. მიხალინა მიხეილ მიხეილის ძე  1924  კიევი  „დინამო“  67  14.02.1955  990   134. მოროზოვი ნიკოლაი პეტრეს ძე  1916  მოსკოვი  „ტორპედო“  83  27.02.1946  426   135. მოშკარკინი ვლადიმერ ვასილის ძე  1914  მოსკოვი  „ტორპედო“  83  27.02.1946  427   136. მუნტიანი ვლადიმერ ფიოდორის ძე  1946  კიევი  „დინამო“  −  30.05.1975  2258   137. ნარბეკოვასი არმინას ანდრეის ძე  1965  ვილნიუსი  პროფკავშირების სნფსს  3/7A  29.03.1989  3620   138. ნეტო იგორ ალექსანდრეს ძე  1930  მოსკოვი  „სპარტაკი“  127  26.01.1954  940   139. ნიკანოროვი ვლადიმერ ნიკოლაის ძე  1917  მოსკოვი  ცდკა  968  11.10.1948  593   140. ნიკიშკინი ევგენი პროკოფის ძე  1904  მოსკოვი  ცდკა  26  18.03.1938  71   141. ნიკოლაევი ვალენტინ ალექსანდრეს ძე  1921  მოსკოვი  ცდკა  968  11.10.1948  595  წოდება ჩამოერთვა 1952 წლის 2 სექტემბერს (ბრძანება № 808); წოდება აღუდგა 1959 წლის 7 სექტემბერს (ბრძანება № 340).  142. ნოვიკოვი ვიქტორ ივანეს ძე  1912  სტალინო  „შახტიორი“  752  07.09.1951  812   143. ნირკოვი იური ალექსანდრეს ძე  1924  მოსკოვი  სა და სსფ  −  23.04.1985  3168    144. ოგონკოვი მიხეილ პავლეს ძე  1932  მოსკოვი  „სპარტაკი“  24  16.02.1957  1140  წოდება ჩამოერთვა 1958 წლის 18 თებერვალს (ბრძანება № 53).  145. ოკუნი მიხეილ ოსიპის ძე  1898  ლენინგრადი  „დინამო“  347  26.04.1947  340   146. ონიშჩენკო ვლადიმერ ივანეს ძე  1949  კიევი  „დინამო“  −  30.05.1975  2260   147. ორეშკინი ბორის სტეფანეს ძე  1912  ლენინგრადი  „დინამო“  434  17.12.1945  272   148. ოსტროვსკი ლეონიდ ალფონსის ძე  1936  კიევი  „დინამო“  57-H  29.11.1991  4196   149. ოშენკოვი ოლეგ ალექსანდრეს ძე  1911  კიევი  „დინამო“  48  17.01.1953  894   150. პავლოვი ვასილი სერგეის ძე  1907  მოსკოვი  „დინამო“  356  23.07.1946  315   151. პაიჭაძე ბორის სოლომონის ძე  1915  თბილისი  „დინამო“  19  14.07.1944  253    152. პანფილოვი ვასილი სერგეის ძე  1915  მოსკოვი  „ლოკომოტივი“  575  29.07.1950  726   153. პანიუკოვი ვიქტორ პორფირეს ძე  1917  თბილისი  „დინამო“  743  05.08.1948  575     154. პარამონოვი ალექსეი ალექსანდრეს ძე  1925  მოსკოვი  „სპარტაკი“  127  26.01.1954  939    155. ფარსადანოვი ფარუირ გერასიმეს ძე  1897  ბაქო  „ისკრა“  605  06.07.1947  451    156. ფაჩულია გრიგოლ ალექსის ძე  1904  თბილისი  „დინამო“  54  24.02.1941  155  წოდება ჩამოერთვა 1950 წლის 27 აგვისტოს (ბრძანება № 323).    157. პეტროვი პიოტრ ივანეს ძე  1910  მოსკოვი  „ტორპედო“  1186  28.11.1949  692   158. პონედელნიკი ვიქტორ ვლადიმერის ძე  1937  დონის როსტოვი  სკა  −  16.02.1965  1487   159. პონომარიოვი ალექსანდრე სემიონის ძე  1918  მოსკოვი  „ტორპედო“  103  09.03.1946  436    160. პონომარიოვი ალექსეი სტეფანეს ძე  1913  მოსკოვი  „დინამო“  743  05.08.1948  578   161. პონომარიოვი ვლადიმერ ალექსეის ძე  1940  მოსკოვი  სა და სსფ  −  21.03.1969  578   162. პონომარიოვი იგორ ანატოლის ძე  1960  ბაქო  პროფკავშირების სნფსს  3/7A  29.03.1989  3601   163. პოსტავნინი ნიკოლაი ვასილის ძე  1916  მოსკოვი  „დინამო“  496  31.05.1951  792   164. პორკუიანი ვალერი სემიონის ძე  1944  კიევი  „დინამო“  43-Н  10.09.1991  4114   165. პრივალოვი ივან ვასილის ძე  1902  ხარკივი  „ლოკომოტივი“  −  05.06.1934  13  წოდება ჩამოერთვა (თარიღი და ბრძანების ნომერი მითითებული არ არის); წოდება აღუდგა 1958 წლის 1 თებერვალს (ბრძანება № 27; ნიშნის № 1169).  166. პროტასოვი ოლეგ ვალერის ძე  1964  კიევი  „დინამო“  −  08.09.1988  3440   167. პრუდნიკოვი ალექსეი პავლეს ძე  1960  მოსკოვი  პროფკავშირების სნფსს  3/7A  29.03.1989  3608   168. პშენიჩნი ალექსეი ვასილის ძე  1912  ლენინგრადი  „ზენიტი“  749  15.09.1950  735   169. რადიკორსკი ვსევოლოდ კონსტანტინეს ძე  1915  მოსკოვი  „დინამო“  743  05.08.1948  592   170. რაზინსკი ბორის დავითის ძე  1933  მოსკოვი  სა და სსფ  6/15  29.09.1989  3608   171. რაცი ვასილი კარლოს ძე  1961  კიევი  „დინამო“  −  19.05.1986  3217   172. რეშკო სტეპან მიხეილის ძე  1947  კიევი  „დინამო“  −  30.05.1975  2261   173. რომანენკო სტეპან დიმიტრის ძე  1891  კიევი  „ბოლშევიკი“  348  26.05.1947  361   174. რუდაკოვი ევგენი ვასილის ძე  1942  კიევი  „დინამო“  −  24.01.1973  2098   175. რიჟკინი ვლადიმერ ალექსეის ძე  1930  მოსკოვი  „დინამო“  24  16.02.1957  1129   176. რიაზანცევი კონსტანტინე მატვეის ძე  1912  მოსკოვი  „სპარტაკი“  82  09.02.1950  687   177. საბო იოჟეფ იოჟეფის ძე  1940  კიევი  „დინამო“  −  26.01.1967  1656   178. სავდუნინი ვლადიმერ გრიგორის ძე  1924  მოსკოვი  „დინამო“  127  26.01.1954  943   179. სავიჩევი იური ნიკოლაის ძე  1965  მოსკოვი  პროფკავშირების სნფსს  3/7A  29.03.1989  3623   180. სავოსტიანოვი პაველ ალექსანდრეს ძე  1904  მოსკოვი  „შრომითი რეზერვები“  1065  04.11.1948  610   181. სალნიკოვი სერგეი სერგეის ძე  1925  მოსკოვი  „სპარტაკი“  127  26.01.1954  992  წოდება ჩამოერთვა 1955 წლის 10 აპრილს (ბრძანება № 170); წოდება აღუდგა 1955 წლის 16 ივლისს (ბრძანება № 299).  182. საპრონოვი ვალენტინ გავრილის ძე  1932  დონეცკი  „შახტიორი“  −  29.08.1963  1427   183. სელინი ფიოდორ ილიას ძე  1899  მოსკოვი  „პიშჩევიკი“  −  05.06.1934  7   184. სემიჩასტნი მიხეილ ვასილის ძე  1910  მოსკოვი  „დინამო“  434  17.12.1945  266   185. სერებრიანიკოვი ვიქტორ პეტრეს ძე  1940  კიევი  „დინამო“  −  02.10.1967  1673   186. სიმონიანი ნიკიტა პოღოსის ძე  1926  მოსკოვი  „სპარტაკი“  127  26.01.1954  938   187. სკლიაროვი იგორ ევგენის ძე  1966  მოსკოვი  „დინამო“  3/7A  29.03.1989  3622   188. სმირნოვი ვასილი პავლეს ძე  1908  მოსკოვი  „დინამო“  1222  29.11.1947  471   189. სოკოლოვი ალექსეი ანდრეის ძე  1904  მოსკოვი  „დინამო“  607  10.07.1947  395   190. სოკოლოვი ალექსეი გენადის ძე  1912  მოსკოვი  „სპარტაკი“  1065  04.11.1948  611   191. სოკოლოვი ვასილი ნიკოლაის ძე  1912  მოსკოვი  „სპარტაკი“  198  08.05.1946  324   192. სოკოლოვი ვიქტორ ივანეს ძე  1911  რიაზანი  „სპარტაკი“  198  08.05.1946  323   193. სოკოლოვი ნიკოლაი ევგრაფის ძე  1897  ლენინგრადი  „დინამო“  −  05.06.1934  10   194. სოლოვიოვი ლეონიდ კონსტანტინეს ძე  1917  მოსკოვი  „დინამო“  434  17.12.1945  271   195. სოლოვიოვი სერგეი ალექსანდრეს ძე  1915  მოსკოვი  „დინამო“  434  17.12.1945  269   196. სტანკევიჩი ივანე ივანეს ძე  1914  მოსკოვი  „დინამო“  743  05.08.1948  571   197. სტაროსტინი ალექსანდრე პეტრეს ძე  1903  მოსკოვი  „სპარტაკი“  45  10.12.1936  46  წოდება ჩამოერთვა 1941 წელს (ბრძანების ნომერი მითითებული არ არის); წოდება აღუდგა 1955 წლის 26 აპრილს (ბრძანება № 187; ნიშნის № 1025).  198. სტაროსტინი ანდრეი პეტრეს ძე  1906  მოსკოვი  „სპარტაკი“  247  19.08.1940  143  წოდება ჩამოერთვა 1941 წელს (ბრძანების ნომერი მითითებული არ არის); წოდება აღუდგა 1955 წლის 26 აპრილს (ბრძანება № 187; ნიშნის № 1023).  199. სტაროსტინი ნიკოლაი პეტრეს ძე  1902  მოსკოვი  „სპარტაკი“  −  05.06.1934  6  წოდება ჩამოერთვა 1941 წელს (ბრძანების ნომერი მითითებული არ არის); წოდება აღუდგა 1955 წლის 26 აპრილს (ბრძანება № 187; ნიშნის № 1024).  200. სტეპანოვი ვლადიმერ ალექსანდრეს ძე  1910  მოსკოვი  „სპარტაკი“  288  24.03.1948  535   201. სულაქველიძე თენგიზ გრიგოლის ძე  1956  თბილისი  „დინამო“  4  15.05.1981  2728   202. სტრელცოვი ედუარდ ანატოლის ძე  1937  მოსკოვი  „ტორპედო“  24  16.02.1957  1137  წოდება ჩამოერთვა 1958 წლის 18 თებერვალს (ბრძანება № 53); წოდება აღუდგა 1967 წლის 5 ნოემბერს (ბრძანების ნომერი მითითებული არ არის; ნიშნის № 1683).  203. სუშკოვი მიხეილ პავლეს ძე  1899  მოსკოვი  „დინამო“  743  05.08.1948  581   204. ტატარჩუკი ვლადიმერ იოსების ძე  1966  მოსკოვი  სა და სსფ  3/7A  29.03.1989  3610   205. ტატუშინი ბორის გიორგის ძე  1933  მოსკოვი  „სპარტაკი“  24  16.02.1957  1138  წოდება ჩამოერთვა 1958 წლის 18 თებერვალს (ბრძანება № 53); წოდება აღუდგა 1991 წლის 30 ნოემბერს (ბრძანება № 67-H; ნიშნის № 4243).  206. ტეტერინი ვიქტორ სერგეის ძე  1906  მოსკოვი  „დინამო“  356  26.01.1947  326   207. ტიმაკოვი ოლეგ მიხეილის ძე  1920  მოსკოვი  „სპარტაკი“  34  18.01.1952  841   208. ტიშჩენკო ვადიმ ნიკოლაის ძე  1963  დნეპროპეტროვსკი  „დნეპრი“  3/7A  29.03.1989  −   209. ტიშჩენკო ნიკოლაი ივანეს ძე  1926  მოსკოვი  „სპარტაკი“  24  16.02.1957  1136   210. ტოვაროვსკი მიხეილ დავითის ძე  1903  მოსკოვი  „ისკრა“  993  07.10.1947  394   211. ტროფიმოვი ვასილი დიმიტრის ძე  1919  მოსკოვი  „დინამო“  434  17.12.1945  270   212. ტროშკინი ვლადიმერ ნიკოლაის ძე  1947  კიევი  „დინამო“  −  30.05.1975  2262   213. ტურიანჩიკი ვასილი იურის ძე  1935  კიევი  „დინამო“  −  02.10.1967  1674   214. უსოვი ნიკოლაი ხარიტონის ძე  1904  ლენინგრადი  −  138  17.07.1943  233   215. ფიოდოროვი ვალენტინ ვასილის ძე  1911  ლენინგრადი  „დინამო“  138  17.07.1943  214   216. ფედოტოვი გრიგორი ივანეს ძე  1916  მოსკოვი  ცდკა  247  19.08.1940  144   217. ფილიპოვი პიოტრ პავლეს ძე  1893  ლენინგრადი  „დინამო“  564  10.10.1946  343   218. ფოკინი ევგენი ვასილის ძე  1909  მოსკოვი  „დინამო“  434  17.12.1945  267   219. ფოკინი სერგეი ალექსანდრეს ძე  1961  მოსკოვი  სა და სსფ  3/7A  29.03.1989  3626   220. ფომენკო მიხეილ ივანეს ძე  1948  კიევი  „დინამო“  −  30.05.1975  2263   221. ფომინი ვლადიმერ ვასილის ძე  1905  ხარკივი  „დინამო“  47  19.03.1936  27     222. ფომინი კონსტანტინე ვასილის ძე  1903  მოსკოვი  „დინამო“  47  19.03.1936  28     223. ხალკიოპოვი პაველ ვასილის ძე  1899  მოსკოვი  ცდკა  49  27.01.1947  364   224. ხარინი დიმიტრი ვიქტორის ძე  1968  მოსკოვი  „დინამო“  3/7A  29.03.1989  3619   225. ხიზანიშვილი ნოდარ გიორგის ძე  1953  თბილისი  „დინამო“  4  15.05.1981  2725   226. ხიდიატულინი ვაგიზ ნაზირის ძე  1959  მოსკოვი  „სპარტაკი“  2/7A  08.09.1988  3441   227. ხინჩაგაშვილი შოთა იურის ძე  1951  თბილისი  „დინამო“  4  15.05.1981  2726   228. ხომიჩი ალექსეი პეტრეს ძე  1920  მოსკოვი  „დინამო“  743  05.08.1948  587   229. ხურცილავა მურთაზ კალისტრატეს ძე  1943  თბილისი  „დინამო“  10  30.10.1969  1833   230. ხუსაინოვი გალიმზიან სალიხის ძე  1937  მოსკოვი  „სპარტაკი“  −  26.01.1967  1657   231. ცარიოვი ვიქტორ გრიგორის ძე  1931  მოსკოვი  „დინამო“  −  25.02.1960  1219   232. ჩანოვი ვიქტორ ვიქტორის ძე  1959  კიევი  „დინამო“  −  19.05.1986  3218   233. ჩერედნიკი ალექსეი ვალენტინის ძე  1960  დნეპროპეტროვსკი  „დნეპრი“  3/7A  29.03.1989  −   234. ჩერენკოვი ფიოდორ ფიოდორის ძე  1959  მოსკოვი  „სპარტაკი“  8/10  23.12.1988  3447   235. ჩერნიშიოვი არკადი ივანეს ძე  1914  მოსკოვი  „დინამო“  288  24.03.1948  530   236. ჩივაძე ალექსანდრე გაბრიელის ძე  1955  თბილისი  „დინამო“  4  15.05.1981  2724   237. ჩისლენკო იგორ ლეონიდეს ძე  1939  მოსკოვი  „დინამო“  23-H  30.12.1990  3832   238. ჩისტოხვალოვი ვიქტორ ალექსანდრეს ძე  1921  მოსკოვი  ცდსა  216  17.03.1951  765   239. ჩოხელი გივი დიმიტრის ძე  1937  თბილისი  „დინამო“  −  16.02.1965  1488   240. შავგულიძე შოთა იოსების ძე  1912  თბილისი  „დინამო“  54  24.02.1941  153   241. შაპოშნიკოვი ალექსეი ნიკოლაის ძე  1899  მოსკოვი  „ზენიტი“  1348  29.12.1947  491    242. შენგელია რამაზ ალექსანდრეს ძე  1957  თბილისი  „დინამო“  4  15.05.1981  2731   243. შესტერნიოვი ალბერტ ალექსეის ძე  1941  მოსკოვი  საბჭოთა არმია  −  26.01.1967  1658   244. შორეცი გიორგი ვასილის ძე  1911  ლენინგრადი  „დინამო“  286  24.03.1948  527   245. შუდრა სერგო პეტრეს ძე  1913  თბილისი  „დინამო“  743  05.08.1948  590   246. შუსტიკოვი ვიქტორ მიხეილის ძე  1939  მოსკოვი  „ტორპედო“  328  21.03.1969  1779    247. შჩეგოლკოვი ვლადიმერ ნიკოლაის ძე  1937  კიევი  „დინამო“  −  02.10.1967  1675   248. იაკოვენკო პაველ ალექსანდრეს ძე  1964  კიევი  „დინამო“  −  19.05.1986  3219   249. იაკუშინი მიხეილ იოსების ძე  1910  მოსკოვი  „დინამო“  247  19.08.1940  145   250. იამანიძე შოთა დავითის ძე  1937  თბილისი  „დინამო“  329  21.03.1969  1779   251. იანონისი არვიდას ალექსანდრეს ძე  1960  ვილნიუსი  პროფკავშირების სნფსს  3/7A  29.03.1989  3629   252. იარემჩუკი ივანე ივანეს ძე  1962  კიევი  „დინამო“  −  19.05.1986  3220   253. იაროვენკო ევგენი ვიქტორის ძე  1963  ალმა-ათა  პროფკავშირების სნფსს  3/7A  29.03.1989  3630   254. იაშინი ლევ ივანეს ძე  1929  მოსკოვი  „დინამო“  24  16.02.1957  1141  

სპორტის დამსახურებული ოსტატები საქართველოდან

სპორტსმენის სახელისა და გვარის შემდეგ მითითებულია წოდების მინიჭების თარიღი, ნიშნის ნომერი და შესაბამისი სპორტის სახეობა.

ა
 როსტომ აბაშიძე (1962, ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)
 გიორგი ავალიშვილი (1955, კალათბურთი)Указ о награждении Орденом «Знак Почёта» Авалишвили Георгия Ивановича — заслуженного тренера СССР, гор. Тбилиси. 
 ნანა ალექსანდრია (1971, ჭადრაკი)
 ვაჟა ამბროლიძე (1991, სპორტული აკრობატიკა)
 გიორგი ანთაძე (17.03.1951, № 769, ფეხბურთი)
 ალექსანდრე ანპილოგოვი (04.09.1976, ხელბურთი)
 ნუგზარ ასათიანი (1964, ფარიკაობა)
 იოსებ ასლანიშვილი (1946, ალპინიზმი)
 ვლადიმერ აფციაური (1984, ფარიკაობა)
 თეიმურაზ აფხაზავა (1982, ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)
 გივი ახვლედიანი (1951, ფრენბურთი)
 ლევან ახვლედიანი (1966, ალპინიზმი)

ბ
 გიორგი ბაბილოძე (1948, სპორტული ტანვარჯიში)
 ვახტანგ ბალავაძე (1955, თავისუფალი ჭიდაობა)
 არჩილ ბაქრაძე (1943, სპორტული ტანვარჯიში)
 ზარბეგ ბერიაშვილი (1969, თავისუფალი ჭიდაობა)
 მიხეილ ბერძენიშვილი (11.03.1946, № 348, ფეხბურთი)
 გურამ ბიგანიშვილი (1984, აფროსნობა)
 ვახტანგ ბლაგიძე (1978, ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)

გ
 ოთარ გაბელია (15.05.1981, № 2722, ფეხბურთი)
 გრიგოლ გაგუა (22.07.1948, № 555, ფეხბურთი)
 ასირ გალპერინი (12.11.1943, № 249, ფეხბურთი)
 ნონა გაფრინდაშვილი (1964, ჭადრაკი)
 გურამ გედეხაური (1987, ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)
 დავით გვანცელაძე (1971, ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)
 მაქსიმე გვარლიანი (1951, ალპინიზმი)
 ნოდარ გვახარია (1960, წყალბურთი)
 მიხეილ გიორგაძე (1982, წყალბურთი)
 დავით გობეჯიშვილი (1986, თავისუფალი ჭიდაობა)
 ვიქტორ გოგლიძე (1941, ჭადრაკი)
 გურამ გოგოლაური (1974, ძიუდო)
 ვლადიმერ გოგოლაძე (1988, სპორტული ტანვარჯიში)
 ელენე გოკიელი (1946, მძლეოსნობა, თარჯრბენი, სიგრძეზე ხტომა)
 ალექსანდრე გოლდშტეინი (1939, კრივი)
 შალვა გორგასლიძე (1951, კრივი)
 პავლე გუმაშიანი (1952, ძალოსნობა)
 ვლადიმერ გუცაევი (15.05.1981, № 2730, ფეხბურთი)

დ
 ვიტალი დარასელია (15.05.1981, № 2727, ფეხბურთი)
 ნიკოლოზ დერიუგინი (1982, კალათბურთი)
 ნადეჟდა დვალიშვილი-ხნიკინა (1953, სპრინტი, სიგრძეზე ხტომა)
 ბორის დიაჩკოვი (1940, მძლეოსნობა, თარჯრბენი, სიგრძეზე ხტომა)Дьячков Борис Михайлович // Большая олимпийская энциклопедия: В 2 т. / Автор-составитель В. Л. Штейнбах. — М.: Олимпия Пресс, 2006.
 ვლადიმერ დიაჩკოვი (1939,  მძლეოსნობა, თარჯრბენი, ჭოკით ხტომა)Дьячков Владимир Михайлович // Большая олимпийская энциклопедия: В 2 т. / Автор-составитель В. Л. Штейнбах. — М.: Олимпия Пресс, 2006.
 ნინო დუმბაძე (1943, ბადროს ტყორცნა)

ე
 ომარ ეგაძე (1971, ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)
 გიორგი ეგნატაშვილი (1936, სპორტული ტანვარჯიში)

ვ
 გიორგი ვართანოვი (1948, კრივი)К. В. Градополов. Бокс. — М.: Физкультура и Спорт, 1951. — стр. 38-39.Вартанов Георгий Амазаспович (1913–1984), Тбилиси, "Спартак", с 1941 "Динамо". ЗМС 1948). Чемпион СССР !938-1940 в п/легк.в., судья ВК-1939. Разносторонний спортсмен. Занимался спортивной гимнастикой и выступал однократно в соревнованиях по программе мастеров спорта, но предпочтение отдавал боксу. Закончив выступления на ринге, работал тренером по боксу Груз. совета "Д".

ზ
 რაისა ზაალიშვილი (1947, სპორტ. ტანვარჯიში)Заалишвили (Коган) Раиса Семеновна — Род. 1918, Одесса (Украина). Заслуженный мастер спорта. "Динамо", Тбилиси (Грузия).
Чемпионка СССР в опорных прыжках (1945), в упражнениях на брусьях (1945) и перекладине (1944, 1946), серебряный призер в упражнениях на брусьях (1949), кольцах (1944) и перекладине (1948), бронзовый призер в многоборье (1945, 1947), в упражнениях на коне (1945) и кольцах (1945, 1950).
 ანდრო ზაზროევი (14.02.1955, № 989, ფეხბურთი)
 გოჯი ზურებიანი (1950, ალპინიზმი)

თ
 ნიკოლოზ თაყაიშვილი (1948, სპ. ტანვარჯიში)Такайшвили Николай Ираклиевич — Род. 1916. Умер 1985, Тбилиси (Грузия). Заслуженный мастер спорта. "Динамо", Тбилиси. Чемпион СССР в упражнениях на кольцах (1948), брусьях (1946) и в опорных прыжках (1939), серебряный призер в многоборье (1947), в упражнениях на кольцах (1947) и в опорных прыжках (1947, 1951), бронзовый призер в упражнениях на кольцах (1946), брусьях (1948) и перекладине (1950).
 ლევან თედიაშვილი (1971, თავისუფალი ჭიდაობა)

ი
 ვახტანგ იაგორაშვილი (1990, თანამედროვე ხუთჭიდი)
 შოთა იამანიძე (21.03.1969, № 1779, ფეხბურთი)
 თამაზ იმნაიშვილი (1981, სასტენდო და ტყვიის სროლა)
 ლევან ინწკირველი (1962, კალათბურთი)
 დიმიტრი იოსელიანი (1936, მძლეოსნობა)
 ვლადიმერ ისელიძე (1981, წყალბურთი)

კ
 ანზორ კავაზაშვილი (05.11.1967, № 1682, ფეხბურთი)
 თეიმურაზ კაკულია (1977, ჩოგბურთი)
 ზაურ კალოევი (18.01.1963, № 1373, ფეხბურთი)
 გივი კარტოზია (1953, ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)
 მოისეი კასიანიკი (1943, ძალოსნობა)
 ვაჟა კაჭარავა (1965, ფრენბურთი)
 იოსებ კახიანი (1961, ალპინიზმი)
 გელა კეტაშვილი (29.03.1989, № 3621, ფეხბურთი)
 დავით კვაჭაძე (1981, კრივი)
 ისააკ კიზირია (1943, ცხენოსნობა)ღია წერილი რედაქციას // „ლელო“, 29 ივლისი, 1964, № 148 (2511), გვ. 2. 
 ანზორ კიკნაძე (1964, ძიუდო)
 არჩილ კიკნაძე (05.08.1948, № 568, ფეხბურთი)
 ალექსანდრე კილაძე (1962, კალათბურთი)
 კონსტანტინე კობერიძე (1943, ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)
 გაიოზ კოპლატაძე (1947, სპორტული ტანვარჯიში)
 გურამ კოსტავა (1967, ფარიკაობა)
 თამაზ კოსტავა (15.05.1981, № 2723, ფეხბურთი)
 სერგო კოტრიკაძე (21.03.1969, № 1777, ფეხბურთი)
 ვიქტორ კრატასიუკი (1972, ნიჩბოსნობა)
 კობა კურტანიძე (1990, ძიუდო)
 ვახტანგ კუხიანიძე (1951, თავისუფალი ჭიდაობა)ვახტანგ მელიტონის ძე კუხიანიძე (1914–1985).Кукианидзе Вахтанг Мелитонович, змс (1951).„ლელო“, № 31 (837), გვ. 3. // 17.04.1955Указ о награждении Орденом «Знак Почёта» Кухианидзе Вахтанга Мелитоновича — заслуженного мастера спорта СССР, гор. Тбилиси. 

ლ
 შოთა ლომიძე (1969, თავისუფალი ჭიდაობა)
 ქეთევან ლოსაბერიძე (1980, მშვილდოსნობა)

მ
 ვლადიმერ მარღანია (26.03.1952, № 856, ფეხბურთი)
 ნიკოლოზ მეიფარიანი (1944, სპორტული ტანვარჯიში)
 არსენ მეკოკიშვილი (1951, თავისუფალი ჭიდაობა)
 გიორგი მერკვილაძე (1943, სპორტული ტანვარჯიში)
 მიხეილ მესხი (16.02.1965, № 1486, ფეხბურთი)
 ალექსანდრე მეტრეველი (1966, ჩოგბურთი)
 სლავა მეტრეველი (21.07.1960, № 1237, ფეხბურთი)
 მიხეილ მინაევი (17.03.1951, № 772, ფეხბურთი)
 გურამ მინაშვილი (1965, კალათბურთი)
 ლევან მოსეშვილი (1965, კალათბურთი)
 პეტრე მშვენიერაძე (1956, წყალბურთი)
 გიორგი მშვენიერაძე (1980, წყალბურთი)

 ნ
 ანდრო ნავასარდოვი (1948, კრივი)

ო
 დიმიტრი ობოლაძე (1965, ალპინიზმი)
 სურენ ოგანეზოვი (1948, კალათბურთი)სურენ სერგოს ძე ოგანეზოვი (1909–1976) — საბჭოთა კალათბურთელი და კალათბურთის მწვრთნელი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1948). საქართველოს სსრ დამსახურებული მწვრთნელი (1966). სათამაშო კარიერა თბილისის საბჭოთა ვაჭრობის მუშაკთა გუნდში დაიწყო (1924–1929). 1930 წლიდან თამაშობდა თბილისის „სტროიტელში“ (1930–1934). 1935 წლიდან ომის დაწყებამდე იყო თბილისის „დინამოს“ მოთამაშე (1935–1941). დიდი სამამულო ომის მონაწილე. 1944 წელს დაბრუნდა მოქმედი არმიიდან და თბილისის არმიის სპორტული კლუბის (ასკ თბილისი) გუნდში განაგრძო თამაში (1944–1949). მის შემადგენლობაში ორჯერ საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (1944, 1946) და ერთხელ საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი (1945) გახდა. 1948 წელს მიენიჭა საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება. სათამაშო კარიერის დასრულების შემდეგ თბილისის ერთ-ერთ ახალგაზრდულ სპორტულ სკოლაში კალათბურთის მწვრთნელად მუშაობდა.
 გივი ონაშვილი (29.12.1976, ძიუდო)

პ
 ბორის პაიჭაძე (14.07.1944, № 253, ფეხბურთი)
 ვიქტორ პანიუკოვი (05.08.1948, № 575, ფეხბურთი)
 ტიგრან პეტროსიანი (1960, ჭადრაკი)

ჟ
 ანდრო ჟორდანია (1947, ფეხბურთი)
 მამია ჟღენტი (1951, ძალოსნობა)„ლელო“, № 12 (818), გვ. 4. // 09.02.1955
 ტარიელ ჟღენტი (1973, სასტენდო და ტყვიის სროლა)

რ
 ვლადიმერ რუბაშვილი (1961, თავისუფალი ჭიდაობა)
 რომან რურუა (1966, ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)
 გიორგი რცხილაძე (1936, სპორტული ტანვარჯიში)

ს
 ზურაბ საკანდელიძე (1967, კალათბურთი)
 მიხეილ სალაძე (1981, ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)
 ნინო სალუქვაძე (1988, სასტენდო და ტყვიის სროლა)
 ლევან სანაძე (1957, მძლეოსნობა)
 ვიქტორ სანეევი (1968, მძლეოსნობა, სამხტომი)
 გურამ საღარაძე (1965, თავისუფალი ჭიდაობა)
 ვლადიმერ სვეტილკო (1950, ძალოსნობა)
 თენგიზ სულაქველიძე (15.05.1981, № 2728, ფეხბურთი)
 გიორგი სხირტლაძე (1960, თავისუფალი ჭიდაობა)

 ტ
 ამირან ტოტიკაშვილი (1990, ძიუდო)

 უ
 ვლადიმერ უგრეხელიძე (1964, კალათბურთი)

ფ
 ლევან ფალავანდიშვილი (1946, კალათბურთი)„ლელო“, № 60 (866), გვ. 3. // 27.07.1955
 ჭიჭიკო (გრიგოლ) ფაჩულია (24.02.1941, № 155, ფეხბურთი)წოდება ჩამოერთვა (27.08.1950, ბრძანების № 323).
 ომარ ფხაკაძე (1965, ველოსპორტი)

 ქ
 შოთა ქველიაშვილი (1967, სასტენდო და ტყვიის სროლა)
 ანზორ ქიბროწაშვილი (1969, ძიუდო)
 ავთანდილ ქორიძე (1960, ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)
 მიხეილ ქორქია (1972, კალათბურთი)
 ოთარ ქორქია (1950, კალათბურთი)

ღ
 ავთანდილ ღოღობერიძე (17.03.1951, № 770, ფეხბურთი)
 ლევან ღუდუშაური (1951, კრივი)

ყ
 თემურ ყაზარაშვილი (1982, ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)
 ლევან ყანჩაველი (1938, სპორტული ტანვარჯიში)
 დავით ყიფიანი (15.05.1981, № 2729, ფეხბურთი)

შ
 შოთა შავგულიძე (24.02.1941, № 153, ფეხბურთი)
 რობერტ შავლაყაძე (1960, მძლეოსნობა, სიმაღლეზე ხტომა)
 დიმიტრი შანიძე (1973, ძალოსნობა)
 გალინა შარაბიძე (1952, სპორტული ტანვარჯიში)
 რამაზ შენგელია (15.05.1981, № 2731, ფეხბურთი)
 სერგო შუდრა (05.08.1948, № 590, ფეხბურთი)

ჩ
 ჭიჭიკო ჩართოლანი (1951, ალპინიზმი)
 გიორგი ჩიკვაიძე (1943, ძალოსნობა)
 დიმიტრი (დავით) ჩიკვაიძე (1943, სპორტული ტანვარჯიში)
 მაია ჩიბურდანიძე (1978, ჭადრაკი)
 ალექსანდრე ჩივაძე (15.05.1981, № 2724, ფეხბურთი)
 ფარნაოზ ჩიკვილაძე (1965, ძიუდო)
 რაფაელ ჩიმიშკიანი (1952, ძალოსნობა)
 შალვა ჩიხლაძე (1952, ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)შალვა კონსტანტინეს ძე ჩიხლაძე (1912–1997). // ქართული სპორტი
 გიორგი ჩოგოვაძე (1988, წყალში ხტომა)
 შოთა ჩოჩიშვილი (1972, ძიუდო)
 გივი ჩოხელი (16.02.1965, № 1488, ფეხბურთი)

ც
 მირიან ცალქალამანიძე (1957, თავისუფალი ჭიდაობა)
 დავით ციმაკურიძე (1951, თავისუფალი ჭიდაობა)
 ანდრო ცხოვრებოვი (1968, თავისუფალი ჭიდაობა)

ძ 
 ლევ ძეკონსკი (1947, კალათბურთი)
 ნიაზ ძიაპშიპა (1952, ფეხბურთი)
 რომან ძნელაძე (1956, ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)

წ
 კობა წაქაძე (1966, სათხილამურო სპორტი)
 არჩილ წერეთელი (1943, კალათბურთი)

ჭ 

ხ
 შოთა ხაბარელი (1980, ძიუდო)
 ლერი ხაბელოვი (1986, თავისუფალი ჭიდაობა)
 რამაზ ხარშილაძე (1981, ძიუდო)
 დავით ხახალეიშვილი (1992, ძიუდო)
 აკაკი ხერგიანი (1982, ალპინიზმი)
 ბექნუ ხერგიანი (1951, ალპინიზმი)
 მიხეილ ხერგიანი (1963, ალპინიზმი)
 ნოდარ ხიზანიშვილი (15.05.1981, № 2725, ფეხბურთი)
 შოთა ხინჩაგაშვილი (15.05.1981, № 2726, ფეხბურთი)
 ნოდარ ხოხაშვილი (1972, თავისუფალი ჭიდაობა)
 თემურ ხუბულური (1980, ძიუდო)
 მურთაზ ხურცილავა (30.10.1969, № 1833, ფეხბურთი)

 ჯ
 სერგო ჯაიანი (1954, სპორტული ტანვარჯიში)
 ალექსანდრა ჯაფარიძე (1945, ალპინიზმი)
 ალექსანდრე ჯაფარიძე (1941, ალპინიზმი)
 გაიოზ ჯეჯელავა (1946, ფეხბურთი)
 ალექსანდრე ჯორჯაძე (1938, სპ. ტანვარჯიში)ძველი ფოტოსურათები მოგვითხრობენ. ალექსანდრე ჯორჯაძე, გიორგი ბაბილოძე და კოტე ზაალიშვილი // „ლელო“, 26 მაისი, 1964, № 102 (2465), გვ. 4.Джорджадзе Александр Иванович (1913–1989) — род. 15.10.1913, Тбилиси (Грузия). Умер 25.10.1989, Тбилиси (Грузия). Заслуженный мастер спорта. Кандидат педагогических наук. "Динамо", Тбилиси (Грузия). Чемпион III Рабочей Олимпиады в командном первенстве (1937), бронзовый призер в многоборье (1937). Чемпион СССР в упражнениях на перекладине (1939, 1943, 1949), серебряный призер в упражнениях на кольцах (1945), бруьях (1939) и перекладине (1946), бронзовый призер в многоборье (1939) и в опорных прыжках (1939).
 ნოდარ ჯორჯიკია (1952, კალათბურთი)
 მედეა ჯუღელი (1952, სპორტული ტანვარჯიში)

ლიტერატურა





 პერიოდიკა   



რესურსები ინტერნეტში

 ქართული სპორტი · მემატიანე
 საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი
 საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი 
 საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
 ქართველი სპორტსმენები: ბიოგრაფიული ლექსიკონი
 99 Заслуженных Мастеров Спорта · ДСО · Список Баскетболисты СССР · Списки заслуженных мастеров спорта СССР · Энциклопедия бокса
 ჰელსინკი 1952 · მელბურნი 1956 · რომი 1960 · ტოკიო 1964 · მეხიკო 1968 · მიუნხენი 1972 · მონრეალი 1976 · მოსკოვი 1980 · სეული 1988

კომენტარები

სქოლიო

კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტული წოდებები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი
კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით