პარიზის შეთანხმება

პარიზის შეთანხმება (; ასევე ცნობილი, როგორც პარიზის ჩანაწერები ან პარიზის კლიმატის ჩანაწერები) ― საერთაშორისო ხელშეკრულება გლობალური დათბობის შესახებ. მოიცავს გლობალური დათბობის შერბილების, კლიმატის ცვლილებებთან ადაპტაციისა და კლიმატის ფინანსებთან დაკავშირებულ საკითხებს. შეთანხმების შემუშავების პროცესი 2015 წელს, პარიზში, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კლიმატის ცვლილებისადმი მიძღვნილ კონფერენციაზე დაიწყო, რომელშიც 196 მხარე მონაწილეობდა.  

პარიზის შეთანხმება ხელმოსაწერად 2016 წლის 22 აპრილს (დედამიწის დღე) გაიხსნა, ნიუ-იორკში გამართულ ცერემონიაზე. ევროპის კავშირის მიერ შეთანხმების რატიფიცირების შემდეგ, ქვეყნების საკმარისმა რაოდენობამ მიიღო შეთანხმება, რომელიც ძალაში 2016 წლის 4 ნოემბერს შევიდა. 2021 წლის ნოემბრისთვის ხელშეკრულების წევრია გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კლიმატის ცვლილების შესახებ კონვენციის 193 სახელმწიფო. კონვენციის მონაწილე 4 სახელმწიფო, რომლებსაც შეთანხმება არ აქვთ რატიფიცირებული, ირანი, ლიბია, იემენი და ერიტრეა არიან. 2020 წელს ამერიკის შეერთებული შტატები შეთანხმებას ჩამოშორდა, მაგრამ მომდევნო წელს კვლავ დაუბრუნდა. 

პარიზის შეთანხმების გრძელვადიანი პერიოდის მიზანი წინაინდუსტრიულ დონეზე გლობალური ტემპერატურის ზრდის საშუალო მაჩვენებელის 2°C-მდე შენარჩუნება, ხოლო ზრდის სასურველი ზღვრული მაჩვენებელი 1.5°C-ია, რაც სავარაუდოდ, კლიმატის ცვლილების ეფექტებს არსებითად შეამცირებს. მავნე ნივთიერებების გამოყოფა რაც შეიძლება მალე უნდა შემცირდეს და ნულოვან მაჩვენებელს XXI საუკუნის შუა პერიოდამდე უნდა მიაღწიოს. გლობალური დათბობის 1.5°C-მდე შესანარჩუნებლად, 2030 წლამდე მავნე ნივთიერებების გამოყოფა 50%-ით უნდა შემცირდეს.

შეთანხმების მიზანია მონაწილე მხარეების მიერ კლიმატის ცვლილებით გამოწვეულ ეფექტებთან ადაპტირების ხელშეწყობა და საკმარისი ფინანსური რესურსების მობილიზება. შეთანხმების ფარგლებში ყოველმა სახელმწიფომ უნდა განსაზღვროს, დაგეგმოს და რეგულარულად მიაწოდოს ინფორმაცია საკუთარი წვლილის შესახებ. არ არის შემუშავებული მექანიზმები, რომლებიც სახელმწიფოებს მავნე ნივთიერებების გამოყოფის სპეციფიკური მიზნობრივი მაჩვენებლის განსაზღვრას დაავალდებულებს, მაგრამ ყოველი მიზნობრივი მაჩვენებელი წინა მიზნობრივ მაჩვენებელს უნდა აღემატებოდეს. 1997 წლის კიოტოს ოქმის საპირისპიროდ, განვითარებულ და განვითარებად ქვეყნებს შორის სხვაობა ბუნდოვანია, ამიტომ განვითარებადმა სახელმწიფოებმაც უნდა შეიმუშაონ გეგმები მავნე ნივთიერებების გამოყოფის შესამცირებლად. 

განვითარება

წინაპირობები
გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კონვენცია კლიმატის ცვლილების შესახებ, რომელიც 1992 წელს დედამიწის სამიტზე მიიღეს, ამ თემასთან დაკავშირებით მიღებული ერთ-ერთი პირველი საერთაშორისო ხელშეკრულება იყო. კონვენციის მიხედვით, მხარეები რეგულარულად უნდა შეხვდნენ კლიმატის ცვლილებასთან დაკავშირებული საკითხების განსახილველად. კონვენციის მიღებით კლიმატის შესახებ სამომავლო შეთანხმებებს ჩაეუარა საფუძველი.

1997 წელს მიღებული კიოტოს ოქმი ატმოსფეროში სათბურის აირების კონცენტრაციის დარეგულირებას უწყობდა ხელს. ოქმი 2012 წელს მიღებული დოჰის შეთანხმებით 2020 წლამდე გაგრძელდა. აშშ-მა ოქმის რატიფიცირებაზე უარი თქვა, მისი სავალდებულო იურიდიული ბუნების გამო. ამ და სხვა კონფლიქტების გამო კლიმატის შესახებ მომდევნო საერთაშორისო მოლაპარაკებები შეფერხდა. 2009 წლის მოლაპარაკებები კიოტოს ოქმის მემკვიდრის მიღებას ისახავდა მიზნად, მაგრამ ჩაიშალა და კოპენჰაგენის ჩანაწერები იურიდიულად სავალდებულო არ ყოფილა, რის გამოც უნივერსალური ხასიათი არ მიუღია.

კოპენჰაგენის შეთანხმებამ პარიზის შეთანხმების ჩარჩოს ჩაუყარა საფუძველი. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კლიმატის ცვლილების შესახებ კონვენციის აღმასრულებელი მდივნის, ქრისტიანა ფიგერესის ხელმძღვანელობით, კოპენჰაგენის წარუმატებლობის შემდეგ მოლაპარაკებები კვლავ აღდგა. 2011 წელს გაეროს კლიმატის ცვლილების კონფერენციაზე დურბანის პლატფორმა შეიქმნა.

მოლაპარაკებები და მიღება
upright=1.35|thumb|ლორან ფაბიუსი აცხადებს პარიზის შეთანხმების მიღებას
მოლაპარაკებები პარიზში ორი კვირის მანძილზე მიმდინარეობდა. ჯერ კიდევ წინა წელს, სხვადასხვა პროექტი და ინიციატივა შეიმუშავეს, ხოლო ერთ-ერთი კომენტატორის აზრით, მოლაპარაკებებამდე ფრანგებმა წარმატებას ორი მიმართულებით მიაღწიეს: პირველი, დარწმუნდნენ, რომ ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წილი მოლაპარაკებებამდე დასრულდა და მეორე, ლიდერები კონფერენციის დაწყებისას მოიწვიეს.

მოლაპარაკებები თითქმის ჩაიშალა ერთი სიტყვის გამო, როდესაც აშშ-ის იურიდიულმა გუნდმა ბოლო წუთს გააცნობიერა, რომ სიტყვა „shall“ დამტკიცდა „should“-ის მაგივრად. ეს იმას ნიშნავდა, რომ განვითარებული ქვეყნები იურიდიულად ვალდებული იქნებოდნენ, ემისია შეემცირებინათ, მაგრამ პრობლემა „ტიპოგრაფიულ ხარვეზად“ ჩათვალეს და გამოასწორეს.  2015 წლის 12 დეკემბერს, მხარეთა 21-ე კონფერენციაზე, კლიმატის ცვლილების შესახებ გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კონვენციის სახელმწიფოთა და ევროპის კავშირის კონსენსუსის საფუძველზე, შეთანხმება მიიღეს. ნიკარაგუამ აღნიშნა, რომ შეთანხმების მიღების წინააღმდეგ გამოსვლა სურდათ, რადგანაც შეთანხმება სუსტი იყო, მაგრამ შესაძლებლლობა არ მიეცათ. შეთანხმების ფარგლებში, წევრები თანხმდებიან, რომ „რაც შეიძლება მალე“ ნახშირბადის „ანაბეჭდს“ შეამცირებენ და მაქსიმუმს გააკეთებენ გლობალური დათბობის „2°C-ზე დაბლა“ შესანარჩუნებლად.

ხელმოწერა და ძალაში შესვლა
პარიზის შეთანხმება ხელმოსაწერად ღია იყო გაეროს კლიმატის კონვენციის მხარეების სახელმწიფოებისა და რეგიონული ეკონომიკური ინტეგრაციის ორგანიზაციებისთვის 2016 წლის 22 აპრილიდან 2017 წლის 21 აპრილამდე, გაერთიანებული ერების შტაბ-ბინაში, ნიუ-იორკში. შეთანხმების ხელმოწერა პირველი ნაბიჯია რატიფიკაციისკენ, თუმცა მისი მიღება ხელმოწერის გარეშეც შესაძლებელია. ხელშეკრულება მხარეებს ავალდებულებს, საერთაშორისო ხელშეკრულების მიზნის საწინააღმდეგოდ არ იმოქმედონ.  2016 წლის 1-ელ აპრილს, აშშ-მ და ჩინეთმა, რომლებზეც გლობალური ემისიის თითქმის 40% მოდის, დაადასტურეს, რომ პარიზის კლიმატის შეთანხმებას ხელს მოაწერდნენ. გახსნიდან პირველივე დღეს შეთანხმებას 175-მა მხარემ მოაწერა ხელი (174 სახელმწიფო და ევროპის კავშირი). 2021 წლის მარტისთვის, ხელშეკრულების ხელისმომწერია 194 სახელმწიფო და ევროპის კავშირი.

შეთანხმება ძალაში შევიდოდა, თუკი მას 55 ისეთი სახელმწიფო მოაწერდა ხელს, რატიფიცირებას მოახდენდა ან სხვაგვარად შეუერთდებოდა ხელშეკრულებას, რომლებზეც სათბურის აირების გლობალური ემისიის მინიმუმ 55% მოდიოდა (2015 წლის მონაცემების მიხედვით).Article 21(1) ევროპის კავშირის მიერ ხელშეკრულების რატიფიცირების შემდეგ, ძალაში შესასვლელად შეთანხმებამ 2016 წლის 4 ნოემბრისთვის მხარეთა საკმარისი რაოდენობა დააგროვა..

მხარეები
ევროპის კავშირმა და 192 სახელმწიფომ, რომლებზეც ანთროპოგენური ემისიის 98% მოდის, ხელშეკრულება მიიღო ან რატიფიცირება მოახდინა."Paris climate deal: US and China formally join pact" , BBC News, 3 September 2016 (page visited on 4 September 2016). სახელმწიფოები, რომლებმაც ხელშეკრულების რატიფიცირება არ მოახდინეს, არიან: ირანი, რომელზეც სათბურის აირების ემისიის 2% მოდის, ერიტრეა, იემენი და ლიბია.  ერაყი ბოლო ქვეყანა იყო, რომელმაც ხელშეკრულების რატიფიცირება მოახდინა 2021 წლის 1-ელ ნოემბერს. 

ხელშეკრულების 28-ე მუხლის თანახმად, მხარეებს უფლება აქვთ, ხელშეკრულებიდან გავიდნენ დეპოზიტარისთვის წერილობითი შეტყობინების საფუძველზე, არა უადრეს მხარისათვის შეთანხმების ძალაში შესვლიდან სამი წლისა. მხარის შეთანხმებიდან გასვლა ძალში შედის დეპოზიტარის მიერ შეთანხმებიდან გასვლის შესახებს შეტყობინების მიღების თარიღიდან ერთი წლის შემდეგ. 

აშშ-ის გასვლა და დაბრუნება
2017 წლის 4 აგვისტოს ტრამპის ადმინისტრაციამ გაეროს შეტყობინება გაუგზავნა, რომ აშშ-ს, რომელიც მსოფლიოში მეორეა სათბურის აირების ემისიით,World Resources Institute, 10 December 2010 "This Interactive Chart Shows Changes in the World's Top 10 Emitters"  რაც შეიძლება მალე სურდა შეთანხმებიდან გასვლა. შეთანხმებიდან გასვლის შეტყობინება აშშ-ის მიერ პარიზის შეთანხმებასთან მიერთებიდან სამი წლის შემდეგ შეიძლება განეხილათ, 2019 წლის 4 ნოემბერს. აშშ შეთანხმებიდან ოფიციალურად გავიდა 1 წლის შემდეგ, 2020 წლის 4 ნოემბერს. პრეზიდენტმა ჯო ბაიდენმა აღმასრულებელ ბრძანებას საპრეზიდენტო უფლებამოსილების დაწყების პირველივე დღეს მოაწერა ხელი, 2021 წლის 20 იანვარს, რათა აშშ პარიზის შეთანხმებას კვლავ მიერთებოდა. შეთანხმების 21-ე მუხლის შესაბამისად, 30 დღის შემდეგ აშშ შეთანხმებას კვლავ მიუერთდა. გაეროს გენერალური მდივანი ანტონიო გუტერეში მიესალმა აშშ-ის შეთანხმებასთან დაბრუნებას.

შინაარსი
პარიზის შეთანხმება მოკლე შეთანხმებაა და 16 შესავალი აბზაცისა და 29 მუხლისგან შედგება. მოიცავს პროცედურულ (მაგალითად, ძალაში შესვლის კრიტერიუმები) და ოპერაციულ (შერბილება, ადაპტაცია, ფინანსები) მუხლებს. იგი სავალდებულო შეთანხმებაა, მაგრამ ბევრი მუხლი საერთაშორისო კოლაბორაციას არ ითვალისწინებს. შეთანხმებაში მოცემულია მუხლები სათბურის აირების ემისიის შესახებ, მაგრამ არ ეხება საერთაშორისო ავიაციასა და საზღვაო გადაზიდვებს, რომლებიც სამოქალაქო ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაციისა და საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციის პასუხისმგებლობაშია, შესაბამისად.

მიზნები
ხელშეკრულების მიზანი მეორე მუხლშია მოცემული. შეთანხმება გაეროს კლიმატის ცვლილების შესახებ ჩარჩო კონვენციის გნხორციელების მეშვეობით კლიმატის ცვლილების  საფრთხეზე გლობალური რეაგირების გაძლიერებას უზრუნველყოფს მდგრადი განვითარების და სიღარიბის აღმოფხვრისკენ მიმართული ძალისხმევის კონტექსტში სხვადასხვა გზით:

 გლობალური საშუალო ტემპერატურის ზრდის 2 გრადუს ცელსიუსამდე შეზღუდვა, პრეინდუსტრიულ დონესთან შედარებით და ტემპერატურის ზრდის 1.5 გრადუს ცელსიუსამდე შეზღუდვი მცდელობა, პრეინდუსტრულ დონესთან შედარებით.
 კლიმატის ცვლილების უარყოფით შედეგებთან ადაპტაციის უნარის გაზრდა და კლიმატის ცვლილების მიმართ მედეგობის და სათბურის აირების დაბალემისიიანი განვითარების უზრუნველყოფის ხელშეწყობა ისეთი გზით, რომელიც საფრთხეს არ შეუქმნის საკვების წარმოებას;
 ფინანსური ნაკადების შესაბამისობის უზრუნველყოფა სათბურის აირების დაბალემისიიანი და კლიმატისადმი მედეგი განვითარების გზებთან.

ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილი
მხარეები განსაზღვრავენ ქვეყნის შესაბამის წვლილს, რომლითაც შეთანხმებით გათვალისწინებული მიზნების მიღწევა იქნება შესაძლებელი. აღნიშნულ წვლილს ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილი ეწოდება.Article 3, Paris Agreement (2015) შეთანხმების მესამე მუხლი ყველა მხარისაგან „ამბიციურ ძალისხმევას“ და წვლილის შეტყობინებას მოითხოვს შეთანხმებით გათვალისწინებული მიზნის მისაღწევად. შეთანხმების მხარეების ძალისხმევა „დროთა განმავლობაში მიღწეულ“ პროგრესს უნდა წარმოადგენდეს. შეთანხმების თითოეული მხარე ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილის შესახებ ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ ატყობინებს მხარეთა კონფერენციას.Article 4(9), Paris Agreement (2015) „პროგრესის“ პრინციპის შესაბამისად, მხარეთა მიერ დაწესებული ყოველი „ამბიცია“ წინა ამბიციას უნდა აღემატებოდეს.Articles 3, 9(3), Paris Agreement (2015) მხარეებს ურთიერთთანამშრომლობა და ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილის შეცვლა შეუძლიათ. კონკრეტული სახელმწიფოს ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილი 2015 წლის კლიმატი ცვლილების კონფერენციაზე მიღებული წვლილია, სანამ მხარეები არ განაახლებენ.

პარიზის შეთანხმებაში ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილის ზუსტი ბუნება არ არის მოცემული. ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილი მინიმუმ შერბილების შესახებ დებულებებს უნდა შეიცავდეს, მაგრამ ასევე შეიძლება მოიცავდეს ადაპტაციის, ფინანსების, ტექნოლოგიური გადაცემის, კომპეტენციის მასშტაბისა და გამჭვირვალობის შესახებ. ზოგიერთი პირობა არ არის პირობითი, ზოგიერთი კი პირობითია გარე გაქტორებთან დაკავშირებით, როგორიცაა ფინანსების მიღება და ტექნიკური მხარდაჭერა, სხვა მხარეთა ამბიციები ან სხვა დეტალების პარიზის შეთანხმების წესებთან დაკავიშრებით, რომლებიც ჯერ არ არის მიღებული.

ეროვნულ დონეზე განსაზღვრულ წვლილს სავალდებულო ხასიათი არ აქვს, მაგრამ მასთან დაკავშირებული პროცედურები სავალდებულოა. ამგვარ პროცედურებს შორისაა ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული თანმიმდევრული წვლილის მომზადების, კომუნიკაციისა და შენარჩუნების ვალდებულებას, ყოველ ხუთ წელიწადში ახალი სახით ჩამოყალიბებისა და განხორციელების შესახებ ინფორმაციის უზრუნველყოფის ვალდებულება. არ არსებობს მექანიზმი, რომელიც მხარეს ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილის კონკრეტულ ვადამდე დადგენას ან სამიზნე ნიშნულთან შესაბამისობას დაავალდებულებს. შეთანხმებასთან მიმართებით მხოლოდ „სახელისა და სირცხვილის“ ან როგორც იანოშ პასტორმა, გაეროს კლიმატის ცვლილების გენერალური მდივნის ყოფილმა ასისტენტმა, აღნიშნა, „სახელისა და წახალისების“ სისტემა იქნება.

იხილეთ აგრეთვე
კიოტოს ოქმი
კლიმატის ცვლილების პოლიტიკა

დამატებითი ლიტერატურა

რესურსები ინტერნეტში

Text of the Paris Agreement

სქოლიო

კატეგორია:ავღანეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ალბანეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ალჟირის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ანდორის  საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ანტიგუა და ბარბუდის  საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:არგენტინის  საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სომხეთის  საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ავსტრალიის  საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ავსტრიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:აზერბაიჯანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბაჰამის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბაჰრეინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბანგლადეშის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბარბადოსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბელარუსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბელგიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბელიზის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბენინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბჰუტანის  საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბოლივიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბოტსვანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბრაზილიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბრუნეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბულგარეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბურკინა-ფასოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კამბოჯის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კამერუნის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კანადის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კაბო-ვერდეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჩადის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჩილეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჩინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კოლომბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კომორის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კუკის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კოსტა-რიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ხორვატიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კუბის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კვიპროსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჩეხეთის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:დანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჯიბუტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:დომინიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:აღმოსავლეთ ტიმორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ეკვადორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ეგვიპტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ეთიოპიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ესვატინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ესტონეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ეკვატორული გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სალვადორის  საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ფიჯის  საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ფინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:საფრანგეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გაბონის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გამბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გერმანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:განის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:საბერძნეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გრენადის  საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გვატემალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გვინეა-ბისაუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გაიანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჰაიტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჰონდურასის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:უნგრეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ისლანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ირლანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ინდოეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ინდონეზიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ირანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ერაყის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ისრაელის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:იტალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კოტ-დ'ივუარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:იამაიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:იაპონიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:იორდანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ყაზახეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კენიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კირიბატის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ქუვეითის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ყირგიზეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ლაოსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ლატვიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ლიბანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ლესოთოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ლიბერიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ლიხტენშტაინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ლიეტუვის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ლუქსემბურგის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მადაგასკარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მალაიზიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მალდივის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მალის  საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მალტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მარშალის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მავრიტანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მავრიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მექსიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მოლდოვის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მონაკოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მონღოლეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მონტენეგროს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მაროკოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მოზამბიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მიანმარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნამიბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნაურუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნეპალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნიდერლანდების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ახალი ზელანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნიკარაგუის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნიგერის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნიგერიის  საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნიუეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჩრდილოეთ კორეის  საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნორვეგიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ომანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პაკისტანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პალაუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პალესტინის ტერიტორიების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პარაგვაის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პანამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პერუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ფილიპინების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პოლონეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პორტუგალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კატარის  საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:რუმინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:რუსეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:რუანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სენტ-კიტსი და ნევისის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სენტ-ლუსიას საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სენტ-ვინსენტი და გრენადინების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სამოის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სან-მარინოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სან-ტომე და პრინსიპის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:საუდის არაბეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სენეგალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სერბეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სეიშელის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სიერა-ლეონეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სინგაპურის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სლოვაკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სლოვენიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ესპანეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სოლომონის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სომალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სამხრეთ კორეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:შრი-ლანკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სუდანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სურინამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:შვედეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:შვეიცარიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ტაჯიკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ტანზანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ტაილანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ტოგოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ტონგის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ტრინიდადი და ტობაგოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ტუნისის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:თურქეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:თურქმენეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ტუვალუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:უგანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:უკრაინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:არაბთა გაერთიანებული საამიროების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:აშშ-ის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ურუგვაის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:უზბეკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ვანუატუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ვენესუელის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ვიეტნამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ზამბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ზიმბაბვეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ანგოლის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სამხრეთ სუდანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:დომინიკელთა რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გარემოსდაცვითი ხელშეკრულებები