მიწისეული ბოჭკოვანა

მიწისეული ბოჭკოვანა () — სოკოს სახეობა ბოჭკოვანას გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, აზიას, ჩრდილოეთ ამერიკას, ჩრდილოეთ აფრიკას, ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიას.

შხამიანი სოკოა. შეიცავს მომწამვლელ ნივთიერება მუსკარინს. მოწამვლის სიმპტომები იწყება მიღებიდან 15-30 წუთის შემდეგ. იზრდება ერთეულებად ან დიდ ჯგუფებად წიწვოვან, ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში, ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სოკო პირველად აღწერა ფრანგმა მიკოლოგმა პიერ ბიულიარმა 1791 წელს როგორც Agaricus geophyllus.Pierre Bulliard: „Histoire des champignons de la France”, vol. 2, Editura Barrois le jeune, Belin, Croullebois, Bazan, Paris 1791, tab. 522 (fasc. 127-132) მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა გერმანელმა მიკოლოგმა პაულ კუმერმა 1871 წელს.

სამეცნიერო სინონიმები:

 Agaricus geophyllus  Bull. (1791)
 Agaricus geophyllus  Sowerby (1798)
 Agaricus candidus  Fr. (1815)
 Gymnopus geophyllus  (Bull.) Gray (1821)
 Agaricus pleoceps  Pers. (1828)
 Agaricus clarkii  Berk. & Broome (1873)
 Inocybe geophylla var. lilacina  (Peck) Gillet (1878)
 Inocybe geophylla var. lutescens  Gillet (1878)
 Inocybe clarkii  (Berk. & Broome) Sacc. (1887)

 აღწერა 
ქუდის დიამეტრი — 1-3 სმ-მდე, თავიდან კონუსურ-ზარისებრი, შემდეგ — რამდენადმე გაშლილი, სიმწიფეში ახასიათებს ბორცვაკი, აბრეშუმისებრ-ბოჭკოვანია. თავიდან თეთრია, ასაკთან ერთად ოდნავ ვარდისფერი ან იისფერი ელფერით, იშვიათად მოყვითალო, კიდეებთან დახეთქილი. ზედაპირი რადიალურად ბოჭკოვანია. ბუნებაში მიწისეული ბოჭკოვანას რამდენიმე ვარიაცია არსებობს, თეთრი ფერით დაწყებული, ღია-იისფერით დამთავრებული.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიეტბი თხელი და ხშირი, შეზრდილი ფეხთან, თეთრი დაშვებული კიდეებით. თავიდან ნაცრისფერია, მოთეთრო, ან ყავისფერი, ასაკთან ერთად მურა ფერს იღებს. მოგვიანებით ყავისფერდება.

ფეხის სიგრძე — 2-5 სმ, სისქე — 0,2-0,5 სმ, ცილინდრული, მთლიანი, სიგრძივ-ბოჭკოვანი, მკვრივი, ძირისკენ გამსხვილებული, გლუვბოჭკოვანი, მოთეთრო, ზედა მხარეს ახასიათებს ფქვილისებრი ნაფიფქი. სიბერეში ფუყეა, თეთრი ან მოყავისფრო. საყელოს გარეშე. დაზიანებისას ფერს არ იცვლის.

რბილობი — თხელი, თეთრი, მყიფე, არასასიამოვნი გემოთი და ფქვილის ან მიწის სუნით.Sven Nilson, Olle Persson (Coauthor), Bo Mossberg (Illustrator): Fungi of Northern Europe 2: Gill-Fungi. Penguin, 1978, ISBN 978-0-14-063006-0, S. 98 (englisch).

სპორების ფხვნილი — მოყვითალო-მომურო ან მურა. სპორები — 8-10x4-5 მკმ, ელიფსოიდური, არათანაბარი, ღია-მომურო.

 გავრცელება და ეკოლოგია 
სოკო ფართოდაა გავრცელებული ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში.Roger Phillips: Mushrooms and Other Fungi of Great Britain and Europe. MacMillan, London 1981, ISBN 978-0-330-26441-9, S. 220 (englisch).David Arora: Mushrooms Demystified. a Comprehensive Guide to the Fleshy Fungi. Ten Speed Press, Berkeley, Kalifornien 1986, ISBN 0-89815-169-4, S. 460 (englisch). გავრცელების არეალი აგრეთვე მოიცავს, აზიას, ჩრდილოეთ აფრიკას, ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიას.

იზრდება ნიადაგზე, ერთეულებად ან დიდ ჯგუფებად წიწვოვან, ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში, ბალახიან ადგილებში, ტყის პირებში, გზის პირებზე,Thomas Laessoe: Mushrooms. The visual guide to over 500 species of mushroom from around the world. Dorling Kindersley Publishers Ltd., 1998, ISBN 978-0-7513-1070-2 (englisch). პარკებში და ა.შ.

სეზონი — ივლისიდან შემოდგომამდე.

 მსგავსი სახეობები 

 ტოქსიკურობა 
შხამიანი სოკოა. ბოჭკოვანას ბევრი სხვა სახეობის მსგავსად, დიდი რაოდენობით მუსკარინს შეიცავს.Bruno Cetto: „Der große Pilzführer”, vol. 3, Editura BLV Verlagsgesellschaft, München, Berna, Viena 1980, p. 342-343Hans E. Laux: „Der große Pilzführer, Editura Kosmos, Halberstadt 2001, p. 180-181, ISBN 978-3-440-14530-2 მოწამვლის სიმპტომები იწყება მიღებიდან 15-30 წუთის შემდეგ და იწვევს ძლიერ ნერწყვდენას, ოფლიანობას, ცრემლდენას. დიდი რაოდენობით მიღების შემთხვევაში შეიძლება გამოიწვიოს მუცლის ტკივილი, ძლიერი ღებინება, დიარეა, სუნთქვის გაძნელება, მხედველობის დაქვეითება და უკიდურეს შემთხვევაში სიკვიდილიც კი.David Pegler: Grzyby Polski i Europy. Warszawa: Hachette Livre Polska, 2008. ISBN 978-83-7575-636-4. როგორც წესი გამოჯანმრთელება იწყება 2 საათის შემდეგ.North, Pamela (1967). Poisonous Plants and Fungi in colour. Blandford Press & Pharmacological Society of Great Britain. p. 111. ავადმყოფს მკურნალობენ ატროპინით.  დღემდე სოკოთი გარდაცვალების არცერთი ფაქტი არაა დაფიქსირებული.

გალერეა

 რესურსები ინტერნეტში 

სქოლიო

კატეგორია:შხამიანი სოკოები
კატეგორია:ბოჭკოვანა