ფირიდუნ-ბექ კოჩარლინსკი

ფირიდუნ-ბექ ახმედ-ბექ ოღლი კოჩარლინსკიАзимова С. Педагогическая деятельность педагогического взгляда Фиридунбека Кочарлинского. — Баку, 1977. ან კოჩარლიРугия Ганбар кызы. Подготовка научного текста, текстологическое исследование и комментария труда Фиридун бека Кочарли. Азербайджанская литература. — Баку, 1981. (; 26 იანვარი 1863, შუშა — 1920, გიანჯა) — აზერბაიჯენელი ფილოლოგი, მწერალი, ლიტერატურული კრიტიკოსი,პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე.

 ცხოვრება და სამეცნიერო მოღვაწეობა 
ფირიდუნ-ბექ კოჩარლინსკი 1863 წელს ქალაქ შუშაში დაიბადა. ოჯახში ის ერთადერთი ბავშვი იყო. ადგილობრივი რუსულ-მუსულმანური სკოლის დასრულების შემდეგ გორში ამიერკავკასიის მასწავლებელთა მომზადების სემინარიაში ჩააბარა. 1885 წელს, დიპლომის მიღების შემდეგ, მან ერივანის რუსულ-მუსულმანურ სკოლაში ღვთისმეტყველებისა და აზერბაიჯანული ენის მასწავლებლის რანგში პედაგოგიური მოღვაწეობა დაიწყო.Литературная критика . Шамс Руфуллаева (на азерб. языке) 1895 წელს ის მიწვეულ იქნა სამუშაოდ გორში მასწავლებელთა მომზადების სემინარიაშიФиридунбек Кочарли: народный учитель и замечательный литературовед . Галина Микеладзе. Азербайджанские известия
200px|მინი|მარჯვნივ|ნათესავებთან ერთად შუშაში. 1915 წელი
კოჩარლინსკი იყო ერთ-ერთი პირველი აზერბაიჯანელ მეცნიერთა შორის, რომელმაც აზერბაიჯანული ლიტერატურული ენის სტანდარტიზაციის საკითხი დააყენა. 1895 წელს კოჩარლინსკიმ გამოაქვეყნა თავისი პირველი სტატია — "თათრული კომედიები", 1904 წელს— "წერილები ჩვენს ლიტერატურაზე". 1903 წელს დღის შუქი იხილა მისმა პირველმა სამეცნიერო ნაშრომმა — "აზერბაიჯანელი თათრების ლიტერატურა" (რევოლუციამდე აზერბეიჯანული თათრები იწოდებოდნენ აზერბაიჯანელებად), 130 აზერბაიჯანელი პოეტისა და მწერლის ნამუშევართა კრიტიკული მიმოხილვა. ბოლო წლებში გამოცემულ იქნა მისი უფრო მცირე ზომის ნამუშევრები: "მირზა ფატალი ახუნდოვი" (1911) და "საჩუქარი ბავშვებს" (1912). ამასთან ერთად, კოჩარლინსკი დაკავებული იყო რუსი და ევროპელი ავტორების ნაწარმოებთა აზერბაიჯანულ ენაზე თარგმნით. მისი ყველაზე დიდი ნაშრომია — "მასალები აზერბაიჯანული ლიტერატურის ისტორიის შესახებ" — გამოქვეყნდა მხოლოდ 1925 წელს, უკვე მეცნიერის გარდაცვალების შემდეგ. ეს წიგნი არის აზერბაიჯანული ლიტერატურის ისტორიისა და განვითარების, თავისი დროის პირობაზე, შედარებით უფრო ზუსტი და ინფორმაციული წყარო.

კოჩარლინსკი 1918 წლის თებერვალში არჩეული ამიერკავკასიის სეიმის წევრი იყო, შედიოდა ამიერკავკასიის ცენტრალური მუსულმანური საბჭოს (მოგვიანებით — აზერბაიჯანის ეროვნული საბჭო) შემადგენლობაში, რომელმაც 28 მაისს აზერბაიჯანი დამოუკიდებელ სახელმწიფოდПротоколы заседаний мусульманских фракций Закавказского сейма и Азербайджанского национального совета 1918 г. / Под ред. А. А. Пашаева. — Б.: Adiloğlu, 2006, с. 123—125 გამოაცხადა. ამ დროისათვის მას ქალაქ ყაზანში ახლადშექმნილი მასწავლებლების მოსამზადებელი სემინარიის დირექტორის ადგილი ეკავა.Адрес-календарь Азербайджанской Республики. — Баку, 1920. — С. 314 სოვეტიზაციით გამოწვეულ პოლიტიკურ და საზოგადოებრივ აურზაურში კოჩარლინსკი დააპატიმრეს და გიანჯაში გააგზავნეს. სარქის დანელიანის მიერ ლიბერმანისთვის კარნახით დაწერილი ცრუ მოწმეობის საფუძველზე, რომლის თანახმადაც ფირიდუნ-ბექი დადანაშაულებულ იქნა კონტრრევოლუციურ საქმიანობაში და ახალი ხელისუფლების კანონმდებლობის დაუმორჩილებლობაში, მას სიკვდილი მიუსაჯეს. განაჩენი აღსრულდა განსაკუთრებული სამმართველო № 7-ის უფროსის ლიბერმანის ხელმოწერის საფუძველზე. მოგვიანებით კოჩარლის შემოქმედების დიდად დამფასებელმა ნარიმან ნარიმანოვმა ბრძანა ეპოვათ და დაესაჯათ კოჩარლის დახვრეტის მოთავე.

კოჩარლი დაქორწინებული იყო ყაზახეთში დაბადებულ ბადისაბახ კოჩარლინსკზე (ქალიშვილობის გვარი ვეკილოვაზე), რომელიც მოგვიანებით ასწავლიდა ბაქოს, ზაქათალისა და ნუხის სკოლებში. ბავშვები მათ არ ჰყავდათ.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 26 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1863
კატეგორია:გარდაცვლილი 1920
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ფილოლოგები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ლიტერატურათმცოდნეები
კატეგორია:აზერბაიჯანული არისტოკრატია
კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მწერლები