კოკლე

კოკლე () — ლატვიური ნაკვეთი სიმებიანი საკრავი (აკორდოფონი). პირველად ეს საკრავუ ლატვიაში არქეოლოგთა აზრით მე -13 საუკუნეში გაჩნდა, ხოლო პირველი წერილობითი ინფორმაცია კოკლების შესახებ გვხვდება მხოლოდ მე -17 საუკუნის დასაწყისში. საკრავის მელოდია პირველად ჩაიწერა 1891 წელს, მაგრამ მელოდია გრამაფონის დისკებზე და ფილმებში პირველად გაკეთდა 1930-იან წლებში. 

 ეტიმოლოგია 
მინი|243x243პქ|ლატვიური კოკლების ანსამბლი
ფინელი ენათმეცნიერის ეინო ნიემინენის თანახმად, ინსტრუმენტის სახელწოდება, შესაძლოა წარმოიშვა პრო-ბალტიური ფორმისგან* kantlīs / * kantlēs , რაც თავდაპირველად ნიშნავდა "სიმღერის ხეს", საბოლოოდ პროტოევროპული ფესვიდან * qan- ("სიმღერა, ჟღერა"). ამასთან, ლიეტიველი ეთნოლოგი რომუალდას აპანავიჩიუსი მიიჩნევს, რომ კოკლები შეიძლება წარმოიშვა პრო-ევროპული ფუძიდან * gan (dh) - რაც ნიშნავს "ჭურჭელს"; ჰეფტი (ხმლის) ”, ის ასევე ვარაუდობს, რომ სახელი შეიძლება დაკავშირებული იყოს რუსულ სიტყვასთან gusli.

 კეთება 
კოკლს აქვს ღრმა ტრაპეციული სხეული (ķermenis ან korpuss), რომელიც ჩვეულებრივ გამოჭრილია ერთი ხის (vienkocis) ნაჭერიდან, რომელსაც თავზე ადევს წვრილი გაფორმებული ხის ბორდი (skaņgaldiņš). მკაფიო თვისება, რომელიც კოკლებს გამოყოფს სხვა სიმებიანი ინსტრუმენტებისგან, არის ის, რომ სიმები არ არის ჯორიკაზე (სხვანაირად ხიდი), რაც ხმას უფრო წყნარს ხდის, მაგრამ ტემბრით საკრავი მდიდარია. ხის (ან ზოგჯერ ლითონის) სამაგრები (tapas) მოთავსებულია სხეულის ფართო წვერში, ხოლო ვიწრო წვერზე არის ლითონის ჯოხი (stīgturis), რომელზეც მავთულებია დამაგრებული. სიმები შეიძლება იყოს სპილენძის ან ფოლადის. ტრადიციულად, საკრავი იყო 6-9 სიმებიანი, რომლებიც შემდეგ გაიზარდა 10-მდე.

 ტიპები 
ლატვიელ ეთნომუსიკოლოგ ვალდის მუკტუპველსს თავის წიგნში "ბალტიის ფსალმუნი და საკრავთა ტრადიციები ლატვიაში" განხილულია კოკლის 3 ტიპი - კურზემის კოკლები, ლატგალეს კოკლები და ზითერ კოკლები და 3 ტიპის მოდერნიზებული კოკლა - 15 სიმებიანი კრასნოპიოროვს-კირპისის დიატონური კოკლები, ისევე როგორც ეგრეთ წოდებული 13 სიმებიანი ლინაუტ-დრავნიკი-ჯანსონის კოკები (ლინაუტა-დრავნიკი-იანსონსის კოკლები), რომლებიც გაჩნდა ლატვიის ამერიკულ საზოგადოებაში 1960-იან წლებში.

 კურზემის კოკლები 
ამ სახის კოკლა ტრადიციულად უფრო მცირე ზომის და "ფრთის" გარეშეა გაკეთებული, მაგრამ უფრო მორთულია ჩუქურთმებით და ორნამენტებით. მას, როგორც წესი, აქვს ნაკლები სიმები, ვიდრე ლატგალე კოკლებს, 5-დან 6 სიმამდე. 2015 წლის 17 მაისს, ლატვიის ევროკავშირის საბჭოს პრეზიდენტობის დროს, კრაზმეს კოკლები, რომელიც გაკეთებული იყო ხელოსნის იონ როზენბერგის მიერ, გადაეცა ბრიუსელის მუსიკალური ინსტრუმენტების მუზეუმს. 

 ლატგალეს კოკლები 
ლატვიის მეტწილად კათოლიკურ ლატგალეს რეგიონში კოკლები კეთდებოდა კორპუსის ხაზის მიღმა, რომელსაც ფრთა ეწოდება, რაც აძლიერებს ინსტრუმენტის ხმას და ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც მხრის საყრდენი. ესტონელი ეთნოლოგი იგორ ტუნურისტი მიიჩნევს, რომ ფრთა შეიძლება გაითვალოს როგორც ბოლოდროინდელი ინოვაცია, რომელიც XIV საუკუნემდე შეიქმნა ლატვიაში, ის შემდეგ გადაიღეს მეზობელმა ქვეყნებმა. კურზემის კოკლებთან შედარებით ლატგალეს კოკლები უფრო დიდი და მძიმეა, უფრო მეტი სიმით (ზოგჯერ 12-მდეც და მხოლოდ იშვიათ შემთხვევებში 9-ზე ნაკლები) დახიასთდება და უფრო სადა დეკორაცია აქვს.  

 კონცერტის კოკლები 
პირველი "საკონცერტო კოკლე" სამ-ნახევარი ოქტავის დიაპაზონით და 25 სიმით 1951 წელს შექმნა რომან შირპისმა ლატვიის ხალხური მუსიკის ორკესტრის სოლისტის ჰელინა კლავა-ბირგმაისტერესთვის. ეს იყო პირველი, ვისაც ჰქონდა კლავიშების შეცვლის მიზნით სტრიქონების სიბრტყის შეცვლის მოწყობილობები. რამდენიმე წლის შემდეგ საკონცერტო კოკლებმა კიდევ რამდენიმე ინოვაცია განიცადეს და ახალი დიზაინი თანდათან გავრცელდა ლატვიის კონსერვატორიასა და მუსიკალურ სკოლებში, ასევე კოკლების სამოყვარულო ანსამბლებში. დიდი ხნის განმავლობაში საკონცერტო კოკლები მზადდებოდა რიგის მუსიკალური ინსტრუმენტების ქარხანაში, ძირითადად პიანინოსთვის გამოყენებული მასალებისგან. ლატვიის დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ ქარხანა დაიხურა. მალე იმანტ რობჟნიექსმა, რომელიც ადრე ქარხანაში მუშაობდა, კოკლებზე შემსრულებელთაგან მრავალი თხოვნის მიღების შემდეგ კვლავ დაიწყო კოკლების დამზადება. მას შემდეგ იგი საკონცერტო კოკლების ერთადერთი ოსტატია ლატვიაში.

 ლიტერატურა 

 Muktupāvels, Valdis. On some relations between kokles styles and contexts in the twentieth century . Journal of Baltic Studies, Vol. XXXI, No 4, Winter of 2000, pp.388–405

 რესურსები ინტერნეტში 

 კოკლე  (ინგლისურად) The Stringdom. 2017 წლის 15 ნოემბერი
 კოკლების დაკვრის მეთოდების და სტილის ვიდეოები (ლატვიურად)

 სქოლიო 

კატეგორია:ინსტრუმენტები
კატეგორია:ინსტრუმენტალური მუსიკა
კატეგორია:ლატვიური ინსტრუმენტები
კატეგორია:ინსტრუმენტები ევროპაში
კატეგორია:ინსტრუმენტები ქვეყნების მიხედვით