ალისა ბატენბერგელი

პრინცესა ალისა ბატენბერგელი (), სრული სახელია პრინცესა ვიქტორია ალისა ელიზაბეთ იულია მარია ფონ ბატენბერგი (; დ. 25 თებერვალი, 1885, უინძორის სასახლე, ბერკშირი, ინგლისი, გაერთიანებული სამეფო ― გ. 5 დეკემბერი, 1969, ბაკინგემის სასახლე, ლონდონი, ინგლისი, გაერთიანებული სამეფო) — ბატენბერგების დინასტიის წარმომადგენელი. საბერძნეთისა და დანიის პრინც ანდრეასის მეუღლე 1903-1944 წლებში, მეფე გეორგიოს I-ის რძალი. ედინბურგის ჰერცოგ ფილიპეს დედა, დიდი ბრიტანეთის დედოფალ ელისაბედ II-ის დედამთილი, უელსის პრინც ჩარლზის ბებია და კემბრიჯის ჰერცოგ უილიამის დიდი ბებია, დედოფალ ვიქტორიას შვილთაშვილი. 

 ბიოგრაფია 

 ადრეული ცხოვრება 
პრინცესა ალისა დაიბადა 1885 წლის 25 თებერვალს უინძორის სასახლეში, დიდ ბრიტანეთში. იგი იყო წარმოშობით ჰესენელი პრინცის, ლუდვიგ ბატენბერგელისა და მისი ცოლის, პრინცესა ვიქტორია ჰესენელის ქალიშვილი. მას სახელი დედის დედის, პრინცესა ალისა ბრიტანელის (იგი მის დაბადებამდე 7 წლით ადრე გარდაიცვალა) პატივსაცემად დაარქვეს. მისი დედმამიშვილები იყვნენ შვედეთის დედოფალი ლუიზა, მილფორდ-ჰევენის მარკიზი გეორგი და ერლი მონბატენი ლუდვიგი.

იგი 1885 წლის 25 აპრილს მოინათლა ლუთერანად დარმშტადტში. მას სულ ექვსი ნათლია ჰყავდა: ჰესენის დიდი ჰერცოგი ლუდვიგ IV (დედამისის მამა), პრინცი ალექსანდრე ჰესენელი (მამის მამა), ბატენბერგის პრინცესა იულია (მამის დედა), რუსეთის დიდი მთავარი ელიზაბეტა ფეოდოროვნა (დეიდამისი), პრინცესა მარია ერბახ-შონბერგელი (მამიდამისი) და დიდი ბრიტანეთის დედოფალი ვიქტორია (მისი დიდი ბებია დედის ხაზით).

ალისამ თავისი ბავშვობა ლონდონში, დარმშტადტში, მალტასა და იუგენჰაიმში გაატარა. აღსანიშნავია, რომ თავდაპირველად, როცა იგი დაიბადა, ეგონათ, რომ ყრუ იყო, თუმცა დროთა განმავლობაში ამ დეფექტმა გაუარა. იგი თავისუფლად საუბრობდა ინგლისურ, გერმანულ, ფრანგულ და ბერძნულ ენებზე. 1893 წელს პრინცესა ალისა იყო შემდეგში დიდი ბრიტანეთის დედოფალ მარია ტეკელის მეჯვარე, როდესაც იგი ჯორჯ V-ს მიჰყვებოდა ცოლად. 

 ქორწინება 
მარცხნივ|მინი|322x322პქ|პრინცესა ალისა 1907 წელს
1902 წელს მეფე ედუარდ VII-ის კორონაციაზე ალისამ გაიცნო თავისი მომავალი მეუღლე, საბერძნეთისა და დანიის პრინცი ანდრეასი, საბერძნეთის მეფე გეორგიოს I-ისა და დედოფალ ოლღა კონსტანტინოვნა რომანოვას შუათანა ვაჟი. ამ ამბიდან მალევე, 1903 წლის 6 ოქტომბერს დარმშტადტში ალისა და ანდრეასი დაქორწინდნენ, რის შემდეგაც მას საბერძნეთისა და დანიის პრინცესის წოდება მიენიჭა. ცნობილია, რომ ქორწინებამდე ცოტა ხნით ადრე დარმშტადტში მდებარე რუსულ ეკლესიაში ალისა მართლმადიდებლად მოინათლა.

ქორწინების შემდეგ წყვილი საბერძნეთში გადავიდა, სადაც ანდრეასი სამხედრო კარიერას დაუბრუნდა, ალისამ კი საქველმოქმედო საქმიანობას მიჰყო ხელი. 1908 წელს იგი რუსეთში ჩავიდა რათა დასწრებოდა თავისი მულის შვილის, დიდ მთავარ მარია პავლოვნა რომანოვასა და შვედეთის პრინც ვილჰელმის ქორწინებას. 

1913 წელს სალონიკში ალისას მამამთილი, მეფე გეორგიოს I მოკლეს, ტახტს კი მისი მაზლი, კონსტანტინოს I იკავებს. 1914 წელს იწყება პირველი მსოფლიო ომიც, ინტერესთა კონფლიქტში მოყოლილი საბერძნეთი კი რთულ სიტუაციაში ვარდება, რის გამოც 1917 წელს პრემიერ-მინისტრმა ვენიზელოსმა დაამხო მეფე კონსტანტინოსი და სამეფო ოჯახის ყველა წევრი გააძევა ქვეყნიდან. ამის გამო ალისა თავის ქმარ-შვილთან ერთად ემიგრაციაში ბრიტანეთში წავიდა, სადაც ისინი მეფე ჯორჯ V-მ შეიფარათ. 1920 წელს კონსტანტინოსმა მოახერხა ტახტის დაბრუნება, ამიტომაც ალისა და მისი ქმარ-შვილი ათენში დაბრუნდა. 
მინი|278x278პქ|პრინცესა ალისა და პრინცი ანდრეასი 1922 წელს
1922 წელს საბერძნეთი თურქეთთან ომში სასტიკად დამარცხდა, რასაც დიდი უკმაყოფილება მოჰყვა ხალხის მხრიდან და მეფე კონსტანტინოსი კვლავ დაამხეს, სამეფო ოჯახი კი ისევ აიძულეს ემიგრაციაში წასულიყო. ამჯერად ალისამ ოჯახთან ერთად თავი საფრანგეთს შეაფარა, სადაც ისინი სენ-კლოდის სასახლეში დაბინავდნენ, რომელსაც მისი მაზლის ცოლი, მარი ბონაპარტი ფლობდა. აღსანიშნავია, რომ მეორე გაძევება განსაკუთრებით რთული გადასატანი იყო ალისასთვის, რომელიც 1930 წლისათვის შვეიცარიაში გააგზავნეს ფსიქიკური აშლილობისაგან განსაკურნებლად. როგორც ცნობილია მისი თერაპია საკმაოდ უხეშ მეთოდებს შეიცავდა, მათ შორის ელექტრო შოკით მკურნალობას. მისი მკურნალობის პროცესში თავად ზიგმუნდ ფროიდი იყო ჩართული, რომლის მტკიცებითაც პრინცესის ფსიქიკური პრობლემები „სექსუალურ დაუკმაყოფილებლობასთან“ იყო დაკავშირებული, რაც მისმა ქმარმა, პრინცმა ანდრეასმა უარყო და მას საჯაროდ უწოდა „შეშლილი“. 

1937 წელს მისი ორსული ქალიშვილი სესილია 26 წლის ასაკში თავის ქმართან და შვილებთან ერთად ბელგიაში გარდაიცვალა აეროკატასტროფის შედეგად, რამაც კიდევ უფრო საშინლად იმოქმედა ალისას ჯანმრთელობაზე. როგორც ცნობილია, ამის შემდეგ ალისამ საბოლოოდ გაწყვიტა ურთიერთობა მთელს ოჯახთან. ალისას აღარც თავისი ქმარი უნახავს, რომელიც 1939 წლიდან მოყოლებული მონტე-კარლოში თავის ფრანგ საყვარელთან ერთად ცხოვრობდა. 1938 წელს თავად პრინცესა ალისა დაბრუნდა ათენში, იგი სამეფო კარზე აღარ დაბრუნებულა, ამის შემდეგ კი ხელი საქველმოქმედო საქმიანობას მიჰყო. 1944 წელს მისი ქმარი, პრინცი ანდრეასი გარდაიცვალა, 62 წლის, მონტე-კარლოში.
მარცხნივ|მინი|1922 წელს შესრულებული ალისას პორტრეტი, რომელიც ინახება ედინბურგის ჰერცოგის პირად კოლექციაში

 დარჩენილი წლები 
1947 წელს ალისას ვაჟი, პრინცი ფილიპე დაქორწინდა დიდი ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ VI-ის უფროს ქალიშვილ ელისაბედზე, რის შემდეგაც მას ედინბურგის ჰერცოგის წოდება ენიჭება. აღსანიშნავია, რომ მათ ქორწინებას არ დასწრებია არც ალისა და არც მისი ქალიშვილები, რამეთუ ისინი გერმანულ მახრესთან მეტისმეტად იყვნენ დაახლოვებულები, მეორე მსოფლიო ომი ახალი დასრულებული იყო და გერმანელთა მოკავშირეების დაპატიჟება ბრიტანელებმა არ ისურვეს. აღსანიშნავია, რომ ეს იდეა პატარძლის დედის, დედოფალ ელისაბედ ბოუზ-ლაიონისა და მისი დედამთილის, დედა-დედოფალ მარია ტეკელის იდეა იყო.

1949 წლის იანვარში პრინცესა ალისა მონაზვნად აღიკვეცა და დააარსა ბერძენი ორთოდოქსი მონაზვნების საექთნო ორდენი. ისინი ძირითადად ათენსა და კუნძულ ტიროსზე ეწეოდნენ ქველმოქმედებას, 1950 და 1952 წლებში კი აშშ-შიც მოაწყვეს ორი ტური. უკვე 1952 წელს ჯორჯ VI გარდაიცვალა და დიდი ბრიტანეთის დედოფალი ალისას რძალი, ელისაბედ II გახდა. აღსანიშნავია, რომ 1953 წლის ივნისში ალისას ნება დართეს დასწრებოდა მის კორონაციას. ამ ღონისძიებაზე იგი უბრალო, ნაცრისფერი, მონაზვნის სამოსით იყო წარმოდგენილი, რის გამოც ბევრს გაუჭირდა კიდეც მისი ცნობა. 

1960 წლიდან დაიწყო პრინცესა ალისას ჯანმრთელობის მდგომარეობის სერიოზული გაუარესება. უკვე 1967 წელს საბერძნეთში კიდევ ერთი სახელმწიფო გადატრიალება მოხდა და ათენში სამხედრო ხუნტის მმართველობა დამყარდა, რაც ალისას, როგორც სამეფო ოჯახის წევრის მდგომარეობას არასტაბილურსა და სახიფათოს ხდიდა. ამის გამო დედოფალ ელისაბედ II-ის ბრძანებით ალისას დაატოვებინეს საბერძნეთი და იგი ბრიტანეთში, ბაკინგემის სასახლეში გადაიყვანეს. მას ემიგრაციაში მალევე გაჰყვნენ საბერძნეთის მეფე კონსტანტინოს II და მისი ცოლი, დედოფალი ანა მარია დანიელი. 

ალისამ უკანასკნელი წლები ბაკინგინგემის სასახლეში, ზრუნვასა და ფუფუნებაში გაატარა და გარდაიცვალა 1969 წლის 5 დეკემბერს, 84 წლის ასაკში. იგი დაკრძალეს 1969 წლის 10 დეკემბერს უინძრის სასახლის სამლოცველოში, თუმცაღა მოგვიანებით, 1988 წლის 3 აგვისტოს იგი გადაასვენეს და დაკრძალეს იერუსალიმში მდებარე წმინდა მარიამ მაგდალინელის სახელობის მართლმადიდებლურ ეკლესიაში.

 შვილები 
+სახელისურათიდაიბადაგარდაიცვალაქორწინებაშვილებითარიღიმეუღლემარგარიტაframeless|174x174პქ18 აპრილი, 1905
ათენი, საბერძნეთი24 აპრილი, 1981
ლანგენბურგი, გერმანია

(76 წლის)20 აპრილი, 
1931გოტფრიდი, 
ჰოენლოჰ-

ლანგენბურგის

პრინციკრაფტი, ჰოენლოჰ-ლანგენბურგის პრინცი
პრინცესა ბეატრიქსი

პრინცი გეორგი

პრინცი რუპრეხტი

პრინცი ალბრეხტითეოდორაframeless|152x152პქ30 მაისი, 1906
ათენი, საბერძნეთი16 ოქტომბერი, 1969
ბიუდინგენი, გერმანია

(63 წლის)17 აგვისტო, 
1931ბერტოლდი, 
ბადენის 

მარკგრაფიმარგარიტა, იუგოსლავიის პრინცესა
მაქსიმილიანი, ბადენის მარკგრაფი

პრინცი ლუდვიგისესილიაframeless|164x164პქ22 ივნისი, 1911
ათენი, საბერძნეთი16 ნოემბერი, 1937
ოსტენდე, ბელგია

(26 წლის)2 თებერვალი,
1931გეორგ დონატუსი,
ჰესენის დიდი

ჰერცოგიპრინცი ლუდვიგი
პრინცი ალექსანდრე

პრინცესა იოჰანასოფია26 ივნისი, 1914
კორფუ, საბერძნეთი24 ნოემბერი, 2001
მიუნხენი, გერმანია

(87 წლის)15 დეკემბერი, 
1930კრისტოფერი, 
ჰესენის პრინციკრისტინა, იუგოსლავიის პრინცესა
პრინცესა დოროთეა

პრინცი კარლი

პრინცი რაინერი

პრინცესა კლარისა23 აპრილი, 
1946გეორგ ვილჰელმი,
ჰანოვერის პრინციპრინცი ველფ ერნესტი
პრინცი გეორგი

პრინცესა ფრედერიკაფილიპეframeless|120x120პქ10 ივნისი, 1921
კორფუ, საბერძნეთი9 აპრილი, 2021
უინძორი, დიდი

ბრიტანეთი

(99 წლის)20 ნოემბერი,
1947ელისაბედ II, 
დიდი ბრიტანეთის

დედოფალიჩარლზი, უელსის პრინცი
ანა, სამეფო პრინცესა

ენდრიუ, იორკის ჰერცოგი

ედუარდი, უესექსის ერლი
 ლიტერატურა 
 Bradford, Sarah (1989), King George VI, London: Weidenfeld and Nicolson, ISBN 0-297-79667-4
 Clogg, Richard (1979), A Short History of Modern Greece, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0-521-22479-9
 Eilers, Marlene A. (1987), Queen Victoria's Descendants, Baltimore, Maryland: Genealogical Publishing Co.
 Macmillan, Harold (1984), War Diaries, London: Macmillan, ISBN 0-333-39404-6
 Ruvigny, Marquis of (1914), The Titled Nobility of Europe, London: Harrison and Sons
 Van der Kiste, John (1994), Kings of the Hellenes, Stroud, Gloucestershire, England: Alan Sutton Publishing, ISBN 0-7509-0525-5
 Vickers, Hugo (2000), Alice, Princess Andrew of Greece, London: Hamish Hamilton, ISBN 0-241-13686-5
 Woodhouse, C. M. (1968), The Story of Modern Greece, London: Faber and Faber
 Ziegler, Philip (1985), Mountbatten, London: Collins, ISBN 0-00-216543-0

კატეგორია:დაბადებული 25 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1969
კატეგორია:საბერძნეთის პრინცესები
კატეგორია:დანიის პრინცესები
კატეგორია:XX საუკუნის ბრიტანელი ქალები
კატეგორია:დედოფალ მარია ლუიზას ორდენის კავალრები