მარტიო

მარტიო () — საჭმელი სოკოს სახეობა ჰიდნანგიუმისებრთა ოჯახისა, რომელიც ფართოდაა გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყლებში.

საჭმელი სოკოა. იხმარება ახალი. იზრდება ნესტიან ნიადაგზე წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში, ზაფხულ შემოდგომით. 

სოკო პირველად აღწერა ავსტრიელმა ბუნებისმეტყველმა ჯოვანი ანტონიო სკოპოლიმ 1772 წელს როგორც Agaricus laccatus. მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა ინგლისელმა ბოტანიკოსმა და მიკოლოგმა მორდეკაი კუბიტ კუკმა 1884 წელს.Cooke, M.C. (1884) , In: Grevillea 12(no. 63):70.

სამეცნიერო სინონიმები
 Agaricus janthinus Batsch (1783)  
 Agaricus amethysteus  Bull. (1785) 
 Omphalia rosella  (Batsch) Gray (1821)  
 Clitocybe laccata   (Scop.) P.Kumm. (1871) 
 Collybia laccata  Quél. (1888)  
 Laccaria affinis   (Singer) Bon (1983) 

აღწერა
ქუდის დიამეტრი 6 სმ-მდე აღწევს. თავდაპირველად ამობურცულია, შემდეგ — გაშლილი, შუაში ჩაღრმავებული, ტიტველი ან წვრილბოჭკოვანი ზედაპირით. ქუდის ფერი ამინდის მიხედვით იცვლება: ჰაერის საშუალო ტენიანობის დროს
მოწითალო-მოვარსისფრო-ხორცისფერი ხდება, მშრალ ამინდში კი — მოყვითალო.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები სქელი, განიერი, მეჩხერი, ცვილისებრი, ფეხთან შეზრდილი ან სუსტად დაღმავალი მასზე, ხორცისფერი თეთრი ნაფიფქით.

ფეხის სიგრძე — 3-10 სმ, სისქე — 0,2-1 სმ, თანაბარია, მოგრეხილი, ბოჭკოვანი ზედაპირით, ძირში თეთრფიფქოვანია, ქუდისფერი.

რბილობი — ქუდისფერი, თხელი, ფეხში ბოჭკოვანია. მკვეთრად გამოხატული სუნის გარეშე.Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3. გემოზე მოტკბოა.

სპორების მტვერი — თეთრი. სპორები — სფეროსებრი, ხორკლიანი ზედაპირით, 8-11 მკმ. ბაზიდიუმი — ოთხსპორიანი.
Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 158. ISBN 83-7404-513-2.

გავრცელება და ეკოლოგია
ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყლებში — ჩრდილოეთ ამერიკა, აზია, ევროპა, ჩრდილოეთ აფრიკა. აგრეთვე გვხვდება ავსტრალიასაAlbert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977. და ახალ ზელანდიაში. საქართველოში გავრცელებულია ყველა რეგიონში.ნახუცრიშვილი, ი., ყანჩაველი, ქ. და სხვ. (1986) საქართველოს სპოროვან მცენარეთა ფლორა (კონსპექტი). საქ. სსრ მეცნ. აკად., ნ. კეცხოველის სახ. ბოტანიკის ინ-ტი. – თბილისი: მეცნიერება (რუსულად).

იზრდება ნიადაგზე სხვადასხვა ტიპის წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში, აგრეთვე ტყის პირებსა და პარკებში. მიკორიზას ქმნის ფიჭვთან, წიფელთან, არყთან და სხვ.

სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

კვებითი ღირებულება
მიუხედავად მცირე ზომებისა, მარტიო საკმაოდ გემრიელ სოკოდ მიიჩნევა. იჭმევა ახალი, შემწვარი სახით. აგრეთვე გამოიყენებენ სხვადასხვა წვნიან კერძებში. როგორც წესი ფეხი უხეშია და არ ჭამენ. გემოზე მოტკბოა.

ზოგიერთი სახელმძღვანელო ურჩევს გამოუცდელ მესოკოვეებს თავი შეიკავონ მისი შეგროვებისაგან, რადგანაც იგი მეტად წააგავს რამდენიმე შხამიან სახეობას ინოციბეს, კლიტოციბესა და აბლაბუდიანი სოკოების გვარიდან.

მსგავსი სახეობები

ლიტერატურა

რესურსები ინტერნეტში

მარტიო — საქართველოს სოკოებისა და ლიქენების ეთნობიოლოგია
 Laccaria laccata — Field Museum of Natural History

სქოლიო

კატეგორია:საჭმელი სოკოები
კატეგორია:ჰიდნანგიუმისებრნი