ფრენსის ჰარპერი

ფრენსის ელენ უოტკინს ჰარპერი (დ. 24 სექტემბერი, 1825 — გ. 22 თებერვალი, 1911 — ამერიკელი პოეტი, მწერალი  და პედაგოგი, აგრეთვე საზოგადო მოღვაწე, რომელიც  მონათა გათავისუფლებისთვის და ქალებისთვის ხმის მიცემის უფლების მოპოვებისთვის იბრძოდა. იგი ერთ-ერთი პირველი აფრო-ამერიკელი ქალია, რომლის წიგნიც აშშ-ში გამოქვეყნდა.

ჰარპერი მერილენდის ქალაქ ბალტიმორში დაიბადა. იგი ლიტერატურულ ასპარეზზე ხანგრძლივი დროის მანძილზე აქტიურად მოღვაწეობა. 20 წლის ასაკში მან პირველი პოეტური კრებული გამოაქვეყნა. კომერციული წარმატება მოიპოვა მისმა 1854 წელს გამოცემულმა პოეტურმა კრებულმა „Poems on Miscellaneous Subjects“, რის შემდეგაც იგი პოლ დუნბარის შემდეგ ყველაზე ცნობილი აფრო-ამერიკელი პოეტი გახდა. ჰარპერის 1859 წლის მოთხრობა „ორი შეთავაზება“ შავკანიანი ქალის მიერ გამოქვეყნებულ პირველ მოთხრობად ითვლება. 1892 წელს გამოიცა მისი რომანი „Iola Leroy“, რომელმაც საყოველთაო აღიარება დაიმსახურა. ამის შედეგად იგი ერთ-ერთი პირველი შავკანიანი ქალი გახდა, რომელმაც რომანი გამოაქვეყნა.  

1851 წელს ჰარპერი პენსილვანიის განმათავისუფლებელი საზოგადოების კლერკს, უილიამ სტილის, მიწისქვეშა რკინიგზის საშუალებით გაქცეული მონების კანადაში გადაყვანაში ეხმარებოდა. ამ პერიოდში ჰარპერმა მონობის საწინააღმდეგო ლიტერატურის წერა დაიწყო. 1953 წელს იგი ამერიკის მონობის საწინააღმდეგო საზოგადოებას შეუერთდა, რის შემდეგაც პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე გახდა.

ჰარპერი არაერთი პროგრესული ორგანიზაცის დამაარსებელი და მხარდამჭერი იყო. 1886 წელს იგი ქალთა ქრისტიანული თავშეკავების გაერთიანების ფილადელფიისა და პენსილვანიის შავკანიანთა განყოფილების ხელმძღვანელი გახდა. 1896 წელს ჰარპერი ფერადკანიან ქალთა ეროვნული ასოციაციის ერთ-ერთი თანადამაარსებელი იყო. ამ ორგანიზაციაში იგი ვიცე-პრეზიდენტის პოზიციას იკავებდა. 

ჰარპერი 85 წლის ასაკში 1911 წელს  გარდაიცვალა, ცხრა წლით ადრე, სანამ აშშ-ში ქალები ხმის მიცემის უფლებას მოიპოვებდნენ.

ადრეული ცხოვრება და საქმიანობა
ფრენსის ელენ უოტკინსი 1825 წელს მერილენდის ქალაქ ბალტიმორში დაიბადა. მისი მშობლები, რომელთა სახელებიც უცნობია, 1828 წელს გარდაიცვალნენ. სამი წლის ასაკში დაობლებული ფრენსისი დედის დამ და მისმა მეუღლემ, ჰენრიეტა და უილიამ უოტკინსებმა, გაზარდეს, რომლებმაც გოგონას თავიანთი გვარი მისცეს.

ფრენსისმა განათლება შავკანიანი ახალგაზრდობის უოტკინსის აკადემიაში მიიღო, რომელიც მისმა ბიძამ 1820 წელს დააარსა. უილიამ უოტკინსი აფრიკის მეთოდისტური ეპისკოპალური ეკლესიის მოძღვარი იყო. მან, როგორც სამოქალაქო უფლებების აქტივისტმა და მონათა გათავისუფლებისთვის მებრძოლმა, ფრენსისის ცხოვრებასა და საქმიანობაზე უდიდესი გავლენა მოახდინა.Robbins, Hollis (ed.), "Introduction," Iola Leroy, or, Shadows Uplifted, Penguin Classics, 2010. 

13 წლის ასაკში ფრენსისმა მკერავად დაიწყო მუშაობა. იგი აგრეთვე ძიძად მუშაობდა თეთრკანიანთა ოჯახში, რომელიც წიგნების მაღაზიას ფლობდა.Logan, Shirley Wilson. With Pen and Voice: A Critical Anthology of Nineteenth-Century African-American Women. Southern Illinois University Press, 1995. თავისუფალ დროს ფრენსისი წიგნებს კითხულობდა და თავადაც წერდა. 21 წლის ასაკში მან პოეტური კრებული „ტყის ფოთლები“ გამოაქვეყნდა. ეს წიგნი დაკარგულად მიიჩნეოდა, თუმცა 2010-იან წლებში მერილენდის ისტორიული საზოგადოების სტუდენტმა, ჯოანა ორტნერმა, აღმოაჩინა.

სამწერლო კარიერა
ჰარპერის სამწერლო კარიერა 1839 წელს დაიწყო, როცა იგი თავის ნაშრომებს მონობის საწინააღმდეგო ჟურნალებში აქვეყნებდა. მისი პირველი პოეტური კრებული „ტყის ფოთლები“ 1845 წელს გამოქვეყნდა. ფართო ცნობადობა მოიპოვა ჰარპერის მომდევნო წიგნმა „ლექსები სხვადასხვა საგნებზე“, რომელიც 1854 წელს გამოიცა და მომდევნო წლებში ახალი ტირაჟით რამდენჯერმე დაიბეჭდა. 

1958 წელს ჰარპერმა მონობის საწინააღმდეგო ჟურნალში The Anti-Slavery Bugle ლექსი „დამასაფლავე თავისუფალ მიწაზე“ გამოაქვეყნა, რომელიც მისი ერთ-ერთი ყველაზე გახმაურებული ნაშრომი გახდა. 

1959 წელს ჟურნალში The Anglo-African Newspaper ჰარპერის მოთხრობა „ორი შეთავაზება“ გამოქვეყნდა, რომელიც აფრო-ამერიკელი ქალის მიერ გამოქვეყნებულ პირველ მოთხრობად ითვლება. იმავე წელს ჟურნალში Anglo-African Magazine დაიბეჭდა ჰარპერის ესე „ჩვენი უდიდესი საწუხარი“, რომელშიც იგი აფრო-ამერიკელთა რელიგიურ შევიწროებას ეგვიპტელთა მონობაში მყოფ ებრაელთა შევიწროებას ადარებს.

1872 წელს ჰარპერმა ანთოლოგია „სამხრეთული ცხოვრების სკეჩები“Sketches of Southern Life გამოაქვეყნა, რომელშიც აშშ-ის სამხრეთში თავისი მოგზაურობის გამოცდილება და ახლადგათავისუფლებულ შავკანიანებთან შეხვედრა აღწერა. ამ ლექსებში ჰარერმა როგორც მონობის, ასევე რეკონსტრუქციის პერიოდში, შავკანიან ქალთა ცხოვრების რთული პირობები ასახა. 

დიდი ცნობადობით სარგებლობს ჰარპერის 1892 წლის რომანი „Iola Leroy“, რომელშიც მწერალი არაერთ აქტუალურ სოციალურ საკითხს შეეხო, მათ შორისაა ქალთა განათლების უფლება, თეთრკანიანი და შერეული რასის ადამიანების სოციალური დაყოფა, მეტისაცია, მონათა გათავისუფლება, რეკონსტრუქცია, ტოლერანტობა და სოციალური პასუხისმგებლობა.
რესურსები ინტერნეტში
ფრენსის ელენ უოტკინს ჰარპერი. Enlightened Motherhood: An Address/by Mrs. Frances E. W. Harper; before the Brooklyn Literary Society, November 15th, 1892. Published 1892. 
ფრენსის ელენ უოტკინს ჰარპერი. Idylls of the Bible. Philadelphia, 1901.
ფრენსის ელენ უოტკინს ჰარპერი. Light Beyond the Darkness. Chicago: Donohue and Henneberry
ფრენსის ელენ უოტკინს ჰარპერი. Poems on Miscellaneous Subjects. Boston: J.B. Yerrinton & Son, Printers, 1854.



Frances Ellen Watkins Harper Poems at Poets.org
Frances Ellen Watkins Harper, "Free Labor", Wisconsin Curriculum guidelines
 NEH's EDSITEment lesson Frances Ellen Watkins Harper's "Learning to Read"


სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1825
კატეგორია:დაბადებული 24 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1911
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 თებერვალი
კატეგორია:ამერიკელი სუფრაჟისტები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი რომანისტები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი პოეტები
კატეგორია:აფრო-ამერიკელი ქალი მწერლები
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი ქალი მწერლები
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი რომანისტები
კატეგორია:აფრო-ამერიკელი რომანისტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით