შავფეხა ღორისსოკო

შავფეხა ღორისსოკო () — სოკოს სახეობა ტაპინელას გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკას (კოსტა-რიკა), ევროპასა და აზიას.

არასაჭმელ სოკოდაა მიჩნეული, მიუხედავად ამისა, მას საკვებად გამოიყენებენ აღმოსავლეთ ევროპაში.

სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა ავგუსტ ბაჩმა 1783 წელს როგორც Agaricus atrotomentosus.

სამეცნიერო სინონიმები

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 5-15 (30) სმ, ამოზნექილი, ნახევარსფეროსებრი, შემდგომში — ენისებრი ან ნიჩბისებრი, ცენტრში ჩაზნექილი, შემოკეცილი კუთხეებით, ხორციანი. ზედაპირი მშრალია, ხშირად ხავერდოვანი, ჟანგისფერ-ყავისფერი ან ჟანგმიწისფერ-მურა.

ჰიმენოფორი — ფირფიტოვანი, ფირფიტები ხშირი, დაღმავალი. ახალგაზრდა სოკოებს კრემისფერიდან ღია-ჟანგმიწისფრამდე, ასაკთან ერთად მუქდება.

ფეხის სიგრძე 2-7 (12,5) სმ, სიგანე — 1,5-3,5 (5) სმ, გვერდითი ან ექსცენტრული, ხშირად ჩაფლულია სუბსტრატში, ცილინდრულია ან ძირში გაგანიერებული, ხაოიან-ხავერდოვანი, მუქ-ყავისფერი ან თითქმის შავი.

რბილობი მოთეთროდან ჟანგმიწისფრამდე, ჰაერზე მუქდება, განსაკუთრებული სუნის გარეშე, ზოგჯერ მომწარო გემოთი.

სპორების ფხვნილი ყვითელი-მომურო ფერისაა. სპორები 3-5 (6)×3—4 (5) მკმ, კვერცხისებრ-ელიფსისებური.

გავრცელება და ეკოლოგია
საპროტროფია. გავრცელებულია ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკაში (კოსტა-რიკა), ევროპასა და აზიაში.

იზრდება ჯირკებზე, გადანაჭრებზე და მათთან ახლოს, ერთეულებად ან ჯგუფებად, წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში, განსაკუთრებით ფიჭვზე.

სეზონი — ივლისი-ოქტომბერი.

მსგავსი სახეობები

გამოყენება
შავფეხა ღორისსოკო არასაჭმელ სოკოდაა მიჩნეული, მიუხედავად ამისა, მას მიირთმევენ აღმოსავლეთ ევროპაში. კვლევამ აჩვენა, რომ სოკოს ქიმიური შემადგენლობა და თავისუფალი ამინომჟავების დონე დიდად არ განსხვავდება ისეთი საჭმელი სოკოსაგან როგორიცაა მანჭკვალა (). ლინუს ზეიტლმაირი აცხადებს, რომ ნორჩობაში შავფეხა ღორისსოკო საკვებად ვარგისია, ხოლო გადამწიფებულ ეგზემპლარებს აქვთ მწარე ან მელნის გემო და შეასაძლოა მომწავლაც კი გამოიწვიოს. მწარე გემოს გასანეიტრალებლად სათანადოდ უნდა მოიხარშოს, ნახარში კი გადაიღვაროს. თუმცა ზოგიერთ ადამიანს შესაძლებელია მისი გადამუშავება გაუჭირდეს. ევროპულ ლიტერატურაში შავფეხა ღორისსოკოსგან მოწამვლის ბევრი შემთხვევაა აღწერილი.

გალერეა

ლიტერატურა




რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:არასაჭმელი სოკოები
კატეგორია:ბოლეტუსისნაირნი