ბასტერ კიტონი

ჯოზეფ ფრენკ კიტონი (; დ. 4 ოქტომბერი, 1895 — გ. 1 თებერვალი, 1966), სასცენო სახელით ცნობილი როგორც ბასტერ კიტონი () — ამერიკელი მსახიობი, კომიკოსი, კინორეჟისორი, პროდიუსერი, სცენარისტი და კასკადიორი.Obituary Variety, February 2, 1966, page 63. ცნობილი გახდა მუნჯ ფილმეში მონაწილეობით. მუდმივად სტოიკური, უემოციო გამომეტყველების წყალობით მიიღო ზედმეტსახელი „დიდებული ქვის სახე“.

ჯოზეფ ფრენკ კიტონი დაიბადა 1895 წლის 4 ოქტომბერს, მსახიობების — ჯო და მაირა კიტონების ოჯახში. ღრმა ბავშვობიდან მშობლების ვოდევილის წარმოდგენებში ჩნდებოდა. 1917 წლიდან მუშაობა დამოუკიდებელ პროდიუსერ ჯონ მ. შენკთან და რეჟისორ ედვარდ ფ. კლაინთან დაიწყო. მისი დებიუტი კინოში იმავე წელს, ფილმ „ყასაბის დამხმარეში“ შედგა. ამას მოჰყვა კიდევ რამდენიმე როლი. შემდეგ რეჟისორის დამხმარედ მუშაობდა, პარალელურად იყო სცენარისტი და სპეცეფექტების დამდგმელი. 1918 წლის ივნისში ფრონტზე გაიწვიეს, სადაც 9 თვე გაატარა საფრანგეთში, მე-40 ქვეითი დივიზიის შემადგენლობაში. ფრონტზე ყოფნისას ყურის ინფექცია შეეყარა, რამაც სამუდამოდ დაუქვეითა სმენა. ომიდან დაბრუნების შემდეგ რეჟისორობას მიჰყო ხელი. საყოველთაო აღიარება მოიპოვა პირველივე მოკლემეტრაჟიანი ფილმით „ერთი კვირა“ (1920). ამას მოჰყვა იმავე ფორმატის „სათამაშო სახლი“ (1921), „პოლიციელები“ (1922) და „ელექტრული სახლი“ (1922). შემდეგ გადავიდა სრულმეტრაჟიან ფილმებზე, რომელთა შორისაც მოხვდა მისი საუკეთესო ნამუშევრებიც - „შერლოკ ჯუნიორი“ (1924), „გენერალი“ (1926), „ორთქლის გემი ბილი, ჯუნიორი" (1928) და „ოპერატორი“ (1928). „გენერალი“ შესაძლოა მის საუკეთესო ნამუშევრად ჩაითვალოს. მსახიობ ორსონ უელსის თქმით — „გენერალი“, ეს იყო კინემატოგრაფიის უმაღლესი მწვერვალი კომედიის სფეროში, და შესაძლოა, უდიადესი ფილმი, რაც კი ოდესმე შექმნილა“.Orson Welles interview, from the Kino November 10, 2009 Blu-Ray edition of The General

1928 წლიდან რეჟისორის კარიერამ დაღმასვლა განიცადა, მას შემდეგ, რაც მან MGM-თან კონტრაქტი გააფორმა და არტისტული თავისუფლება დაკარგა. მისმა პირველმა ცოლმა მალევე მიატოვა და კიტონი ალკოჰოლს მიეძალა. 1933 წელს MGM-იდანაც დაითხოვეს, რის შემდეგაც მთავარი როლი აღარცერთ ფილმში აღარ ჰქონია. 1940-იანებში ცოლად მოიყვანა ელეანორ ნორისი და ალკოჰოლიზმისაგან გამოჯანმრთელდა, დაიწყო პატივსაცემ კომიკოსად მუშაობა, რასაც ცხოვრების ბოლომდე აკეთებდა. ამ პერიოდში გამოჩნდა ეპიზოდურ როლებში, ბილი უაილდერის „სანსეტ ბულვარსა“ (1950) და ჩარლი ჩაპლინის „რამპის ჩირაღდნებში“ (1952), ასევე მრავალ სატელევიზიო პროგრამაში. 1959 წელს კინემატოგრაფიაში შეტანილი წვლილისათვის საპატიო ოსკარი გადაეცა.

კრიტიკოსი როჯერ ებერტი წერდა: „1920 წლიდან 1929 წლამდე კიტონი შეუსვენებლად მუშაობდა რიგი ფილმების სერიებზე, რამაც აქცია იგი უდიდეს მსახიობ-რეჟისორად კინოს ისტორიაში.“ 1996 წელს ჟურნალმა Entertainment Weekly ბასტერ კიტონს ყველა დროის საუკეთესო კინორეჟისორებს შორის მეშვიდე ადგილი მიუჩინა. 1999 წელს ამერიკის კინოინსტიტუტმა იგი   
კლასიკური ჰოლივუდის ოცდამეერთე საუკეთესო მამაკაც კინომსახიობად დაასახელა. 

ლიტერატურა
 Agee, James, "Comedy's Greatest Era" from Life Magazine (September 5, 1949),reprinted in Agee on Film (1958) McDowell, Obolensky, (2000) Modern Library
 Keaton, Buster (with Charles Samuels), My Wonderful World of Slapstick (1960) Doubleday

 Lahue, Kalton C., World of Laughter: The Motion Picture Comedy Short, 1910–1930 (1966) University of Oklahoma Press

რესურსები ინტერნეტში



 The International Buster Keaton Society 

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 4 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1895
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1966
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი კომიკოსები
კატეგორია:საპატიო ოსკარის კავალრები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კომიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კომიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი თეატრის მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ტელემსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი კასკადიორები
კატეგორია:ჰოლივუდ-ჰილზში დაკრძალულები
კატეგორია:Metro-Goldwyn-Mayer-ის კონტრაქტორები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით