საქართველოს მუნიციპალიტეტები

საქართველოს მუნიციპალიტეტები — თვითმმართველი ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ერთეულები საქართველოში. 

მუნიციპალიტეტი არის ერთადერთი ერთეული საქართველოში, სადაც ხორციელდება ადგილობრივი თვითმმართველობა. საქართველოში 2020 წლის მდგომარეობით 69 მუნიციპალიტეტია. მუნიციპალიტეტები ერთიანდებიან 9 მხარეში, რომლებიც წარმოადგენენ დე-ფაქტო ერთეულებს. 

საქართველოს 69 მუნიციპალიტეტიდან 64 სასოფლო (თვითმმართველი თემი) და 5 საქალაქო (თვითმმართველი ქალაქი) მუნიციპალიტეტია, თუმცა მათ შორის იურიდიული განსხვავება არ არსებობს. მუნიციპალიტეტი საჯარო სამართლის იურიდიული პირია, გააჩნია არჩევითი წარმომადგენლობითი და აღმასრულებელი ორგანოები, რეგისტრირებული მოსახლეობა და აქვს საკუთარი ქონება, ბიუჯეტი, შემოსულობები. მართვის ოპტიმიზაციის მიზნით მუნიციპალიტეტი იყოფა ადმინისტრაციულ ერთეულებად. თვითმმართველ თემში ადმინისტრაციული ერთეულის ტერიტორია ერთი ან რამდენიმე დასახლების ტერიტორიას ემთხვევა, თვითმმართველ ქალაქში კი ის დასახლების ნაწილია. 

მოსახლეობის მიხედვით ყველაზე დიდი მუნიციპალიტეტია დედაქალაქი თბილისი. ხუთი მუნიციპალიტეტი 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის მიერ. საქართველოში ერთ მუნიციპალიტეტში მცხოვრებთა საშუალო რაოდენობა შეადგენს 58 ათას ადამიანს, რაც ევროპის მასშტაბით ერთ-ერთი მსხვილი მაჩვენებელია. მუნიციპალიტეტი დამოუკიდებელი საჯარო სამართლის იურიდიული პირია. მისი წარმომადგენლობითი ორგანოა საკრებულო, ხოლო აღმასრულებელ შტოს ხელმძღვანელობს მერი. მერი და საკრებულო ირჩევა მოსახლეობის მიერ 4 წლის ვადით.

ისტორია
რაიონები შეიქმნა 1929-1930 წლებში საქართველოს სსრ-ის ტერიტორიაზე მანამდე არსებული მაზრების დაშლის შედეგად. 1991-2006 წლებში საქართველოს რაიონები იმართებოდა საქართველოს პრეზიდენტის მიერ დანიშნული პირის, ჯერ პრეფექტის, შემდეგში გამგებლის მეშვეობით. რაიონის ფარგლებში 1998-2006 წლებში არსებობდა კიდევ ერთი სუბ-ნაციონალური დონე, სადაც ადგილობრივი თვითმმართველობა ხორციელდებოდა. თვითმმართველ ერთეულებს წარმოადგენდნენ სოფელი, თემი, დაბა და ქალაქი (გარდა ხუთი ე.წ. რესპუბლიკური დაქვემდებარების ქალაქისა) და მათი რაოდენობა შეადგენდა 1004 ერთეულს. 2005 წელს საზოგადოებრივი ორგანიზაციების მიერ მომზადებული იყო პროექტი, რომელიც საქართველოში ორდონიანი თვითმმართველობის შემოღებას ითვალისწინებდა. პროექტის მიხედვით უნდა შექმნილიყო 298 ქალაქი და თემი და 13 მხარე. შერგელაშვილი, თ. საქართველოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მოწყობის კონცეპტუალური მოდელი, თბილისი, 2005 პროექტი არ იქნა მიღებული, მის ნაცვლად განხორციელდა არსებული ერთეულების გამსხვილება, გაუქმდა ქვედა დონე, რაიონებს ეწოდა მუნიციპალიტეტი და ადგილობრივი თვითმმართველობა შემოღებულ იქნა მუნიციპალიტეტის დონეზე. 2006 წელს ჩატარდა ადგილობრივი არჩევნები მუნიციპალურ დონეზე, სადაც არჩეულ იქნენ მუნიციპალიტეტების საკრებულოები. 2010 წელს ჩატარდა თბილისის მერის პირდაპირი არჩევნები. 2013 წელს საქართველოს მთავრობამ მოამზადა კანონპროექტი, რომელიც ითვალისწინებდა მინიმუმ 59 ახალი მუნიციპალიტეტის შექმნას, თუმცა საბოლოოდ შეიქმნა მხოლოდ შვიდი ახალი მუნიციპალიტეტი, ქალაქები თელავი, მცხეთა, გორი, ახალციხე, ამბროლაური, ოზურგეთი და ზუგდიდი. 2014 წელს ჩატარებულ მუნიციპალურ არჩევნებში პირველად იქნენ არჩეული მუნიციპალიტეტების მერები პირდაპირი წესით. 2017 წელს ახლადშექმნილი 7 მუნიციპალიტეტი გაუქმდა.2014 – 2017 წლებში მუნიციპალიტეტების ტერიტორიული ცვლილებების შედეგები.

მუნიციპალიტეტები ოკუპირებულ ტერიტორიებზე
2006 წელს, რაიონების მუნიციპალიტეტებად ჩამოყალიბების დროს, საქართველოს იურისდიქცია ფაქტობრივად ვრცელდებოდა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკისა და ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ტერიტორიების მხოლოდ მცირე ნაწილზე. ამ ტერიტორიებზე შეიქმნა აჟარის, ერედვის, თიღვისა და ქურთის მუნიციპალიტეტები.საქართველოს ორგანული კანონი „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“, მუხლი 64, პუნქტი 1, ქვეპუნქტი „გ“. საქართველოს იურისდიქციის მიღმა მყოფი ყოფილი რაიონების (გაგრის, გალის, გუდაუთის, გულრიფშის, ოჩამჩირის, სოხუმის, ზნაურის, ცხინვალისა და ჯავის) დანარჩენ ტერიტორიებზე საკითხის გადაწყვეტა გადაიდო საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენის შემდგომი მომენტისთვის.საქართველოს ორგანული კანონი „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“, მუხლი 64, პუნქტი 3. 

2008 წელს რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ რუსეთმა მოახდინა თიღვის, ქურთის, ერედვის და ახალგორის მუნიციპალიტეტების,საქართველოს შეცვლილი საზღვრები ოკუპაციის შემდეგ — idfi.ge: ასევე აჟარის მუნიციპალიტეტის ოკუპაცია. ამჟამად 5 ოკუპირებული მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაცია ფუნქციონირებს თბილისში.

მუნიციპალიტეტების სია

სახელწოდებაადმინისტრაციულიცენტრიფართობი(კმ²) მოსახლეობა (ადამიანი)  (აღწერა 2014)მოსახლეობა (ათასი ადამიანი)  (შეფასება, 2020)  მოსახლეობის სიმჭიდროვე(ადამ/კმ², 2014)თვითმმართველი ქალაქებითბილისითბილისი504,21108717 1184,8  2198,8ბათუმიბათუმი82,3152839 189,1 1857,1ქუთაისიქუთაისი67,7147635135,22180,7რუსთავი რუსთავი60,6125103128,72064,4ფოთიფოთი65,84146541,5630,2თვითმმართველი თემებიგორის მუნიციპალიტეტიგორი1352,2125692121,193ზუგდიდის მუნიციპალიტეტიზუგდიდი692,0105509100,2152,5მარნეულის მუნიციპალიტეტიმარნეული935,5104300107,2111,5გარდაბნის მუნიციპალიტეტიგარდაბანი1212,28187680,467,5ქობულეთის მუნიციპალიტეტიქობულეთი711,37479472,2105,2ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი ოზურგეთი675,06286359,993,13თელავის მუნიციპალიტეტითელავი1094,558350‬55,360ზესტაფონის მუნიციპალიტეტიზესტაფონი423,75762855,5136წყალტუბოს მუნიციპალიტეტიწყალტუბო700,15688347,981,2მცხეთის მუნიციპალიტეტიმცხეთა636,555651‬53,287,4გურჯაანის მუნიციპალიტეტიგურჯაანი846,05433752,164,2ბოლნისის მუნიციპალიტეტიბოლნისი804,05359055,666,7ხაშურის მუნიციპალიტეტიხაშური585,25260351,389,9საგარეჯოს მუნიციპალიტეტისაგარეჯო1553,75176152,233,3ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი ბათუმი356,45118952,6143,6სამტრედიის მუნიციპალიტეტისამტრედია364,14856244,0133,4ახალქალაქის მუნიციპალიტეტიახალქალაქი1235,04507041,536,5კასპის მუნიციპალიტეტიკასპი803,24377142,054,5ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი ლაგოდეხი890,24167841,1 46,8ქარელის მუნიციპალიტეტიქარელი687,74131640,860,1ჭიათურის მუნიციპალიტეტიჭიათურა540,03988438,673,9სენაკის მუნიციპალიტეტისენაკი520,73965235,076,2ახალციხის მუნიციპალიტეტიახალციხე1010,33889539,438,5საჩხერის მუნიციპალიტეტი საჩხერე768,53777535,349,2თერჯოლის მუნიციპალიტეტითერჯოლა357,03556331,999,4მარტვილის მუნიციპალიტეტიმარტვილი880,63346331,838ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტილანჩხუთი533,13148630,259,1ახმეტის მუნიციპალიტეტიახმეტა2207,63146128,914,3ხობის მუნიციპალიტეტიხობი676,03054828,245,2სიღნაღის მუნიციპალიტეტისიღნაღი1251,02994829,323,9ყვარლის მუნიციპალიტეტი ყვარელი1000,02982730,329,8წალენჯიხის მუნიციპალიტეტიწალენჯიხა646,72615823,740,4დუშეთის მუნიციპალიტეტიდუშეთი2981,52565926,28,6ბორჯომის მუნიციპალიტეტიბორჯომი1189,02521425,021,2ვანის მუნიციპალიტეტივანი557,02451221,644ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტინინოწმინდა1354,02449119,618,1ხონის მუნიციპალიტეტიხონი428,52357021,455ხულოს მუნიციპალიტეტიხულო710,02332726,332,9აბაშის მუნიციპალიტეტიაბაშა322,52234119,969,3ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტიჩხოროწყუ619,42230921,536ბაღდათის მუნიციპალიტეტიბაღდათი815,42158218,726,5დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტიდედოფლისწყარო2532,02122120,88,4თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტითეთრიწყარო1174,52112722,218ტყიბულის მუნიციპალიტეტიტყიბული478,82083918,243,5ხარაგაულის მუნიციპალიტეტიხარაგაული913,91947318,721,3დმანისის მუნიციპალიტეტიდმანისი1198,81914120,616ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტიჩოხატაური825,11900118,023წალკის მუნიციპალიტეტი წალკა1050,61884919,517,9ქედის მუნიციპალიტეტიქედა452,01676016,837,1ადიგენის მუნიციპალიტეტიადიგენი799,61646216,120,6შუახევის მუნიციპალიტეტიშუახევი588,01504415,025,6ამბროლაურის მუნიციპალიტეტიამბროლაური1142,01118610,59,8ცაგერის მუნიციპალიტეტიცაგერი754,0103878,813,8ასპინძის მუნიციპალიტეტიასპინძა825,010372 10,512,6თიანეთის მუნიციპალიტეტითიანეთი906,3946810,210,4მესტიის მუნიციპალიტეტიმესტია3044,593169,43,1 ონის მუნიციპალიტეტიონი1360,061305,74,5ლენტეხის მუნიციპალიტეტილენტეხი1344,043864,13,3ყაზბეგის მუნიციპალიტეტისტეფანწმინდა1081,737953,83,5 რუსეთის მიერ ოკუპირებული მუნიციპალიტეტები სახელწოდებაადმინისტრაციული ცენტრიფართობი (კმ²) მოსახლეობა (2002) მოსახლეობა (ბოლო)მოსახლეობის სიმჭიდროვე
(ადამ/კმ²)აჟარის მუნიციპალიტეტიაჟარა87,719561962,2ახალგორის მუნიციპალიტეტიახალგორი101177034,24,1თიღვის მუნიციპალიტეტიავნევი40615914,511,1ერედვის მუნიციპალიტეტიერედვი83343,8ქურთის მუნიციპალიტეტიქურთა73234,0
 შენიშვნები 

იხილეთ აგრეთვე
საქართველოს ტერიტორიული მოწყობა

 ლიტერატურა 
 „ადგილობრივი თვითმმართველობა საქართველოში 1991-2014“, თბილისი, 2015

რესურსები ინტერნეტში

საქართველოს მუნიციპალიტეტების რეესტრი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო
საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი

სქოლიო