იისფერა

იისფერა () — ლეპისტას გვარის სოკო ტრიქოლომასებრთა ოჯახისა. ბოლო პერიოდში მიაკუთვნებენ კლიტოციბეს გვარს.Moncalvo J.M. et al. 2000. Phylogenetic relationships of agaric fungi based on nuclear large subunit ribosomal DNA sequences. Syst Biol 49:278-305.

კარგი ხარისხის პირობითად საჭმელი სოკოა, მოხმარებამდე აუცილებელია მისი თერმულად დამუშავება. საპროტროფია, რომელიც ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყლებში. ინტროდუცირებულია ავსტრალიაში. იზრდება წიწვოვან და შერეულ ტყეებში, ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სოკო პირველად აღწერა ფრანგმა მიკოლოგმა პიერ ბიულიარმა 1790 წელს როგორც Agaricus nudus. 

სამეცნიერო სინონიმები:







აღწერა
მინი|მარჯვნივ|
ქუდის დიამეტრი — 6-15 (20) სმ, ხორციანი, ნორჩობაში ნახევარსფეროსებრი, ამოზნექილი, მოგვიანებით ბრტყლად ამოზნექილი ან ჭაჭყლეტილიც კი, თხელი კიდეებით. ქუდის კანი გლუვი და მბზინავი. ნორჩობაში ღია იისფერი, სიმწიფეში ხუნდება და იღებს მომურო ან ჟანგმიწისფერ შეფერილობას.

რბილობი — ხორციანი, მკვრივი, ღია იისფერი, მოგვიანებით უფრო რბილი და ჟანგმიწისფერ-კრემისფერი, სუსტი, მაგრამ სასიამოვნო სუნითა და გემოთი. 

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტების სისქე — 0,6-1 სმ, ხშირი, შეზრდილი კბილით ან თითქმის თავისუფალი, იისფერი, მოგვიანებით უფერული, მოყავისფრო შეფერილობით.

ფეხი — 4-8 (10) სმ, სისქე — 1,2-3 სმ, მკვრივი, ცილინდრული, ძირში ოდნავ გასქელებული (იშვიათ შემთხვევაში გურზისებრი), გლუვი, სიგრძივ-ბოჭკოვანი. თავიდან ხასხასა იისფერი, შემდგომში ნაცრისფერ-იისფერი, სიმწიფეში უფრო ღია და მოწაბლისფრო.

სპორები — 6-8×4—5 მკმ, ელიფსისებრი, მცირედ ხორკლიანი, მოვარდისფრო. სპორების ფხვნილი — მკრთალ-მოვარდისფრო ან მოვარდისფრო-ყვითელი.«Грибы. Справочник-определитель. Более 120 видов» / Автор-составитель Н. Е. Макарова — М.: АСТ, Минск: Харвест, 2005. — 320 с. С. 224..

გავრცელება და ეკოლოგია
საპროტროფია. იზრდება, ნიადაგზე, ერთეულებად ან ჯგუფებად. ძირნაყარი დამპალი ფოთლების, წიწვებისა და ფიჩხების გროვებზე. წიწვოვან და (წიფელი, ნაძვი) შერეულ (მუხა, ნაძვი) ტყეებში, ასევე ბაღებში, კომპოსტურ გროვებზე. კარგად იტანს მცირე ყინვებს. ზოგჯერ ქმნის „ქაჯის წრეს“. ხშირად იზრდება მინდვრის სოკოსთან ერთად.

ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყლებში. ინტროდუცირებულია ავსტრალიაში.

სეზონი — ზაფხულიდან გვიან შემოდგომამდე.

მსგავსი სახეობები

კვებითი ღირებულება
კარგი ხარისხის პირობითად საჭმელი სოკოა, თუმცა ზოგიერთი ადამიანის შემთხვევაში შესაძლოა ალერგიული რეაქცია გამოიწვიოს. მოხმარებამდე საჭიროა მისი თერმულად დამუშავება (უნდა მოიხარშოს 10-20 წუთის განმავლობაში), რათა თავიდან იქნას აცილებული საჭმლის მომნელებელი სისტემის მოშლა. განსაკუთრებით ფასობს შემწვარი სახით ძმარში ან ცხიმში დაკონსერვებული.Linus Zeitlmayr: „Knaurs Pilzbuch”, Editura Droemer Knaur, München-Zürich 1976, p. 141, ISBN 3-426-00312-0 აგრეთვე იყენებენ სოუზებსა და სალათებში.

გალერეა

ლიტერატურა
 Аурел Дермек. Грибы. — Братислава: Словарт, 1989. — стр. 76.
 З. А. Клепинина и Е. В. Клепинина. Справочник грибника. — М.: АСТ-ПРЕСС, 2006. — 256 с (стр. 70)
 „Грибы“. Справочник. / пер. с итал. Ф. Двин — М.: АСТ. Астрель, 2004. — 303 с (стр. 99)
 „Грибы. Справочник-определитель. Более 120 видов“ / Автор-составитель Н. Е. Макарова — М.: АСТ, Минск: Харвест, 2005—320 с (стр. 224)
 Лессо, Томас. Грибы. Определитель. / пер. с англ. — М.: АСТ, 2007. — 304 с (стр. 57)
 Корхонен Маури. 100 грибов // Пер. с финского. — М.: Лесная промышленность, 1981.

რესურსები ინტერნეტში

იისფერა  — საქართველოს სოკოებისა და ლიქენების ეთნობიოლოგია

სქოლიო

კატეგორია:საჭმელი სოკოები
კატეგორია:ლეპისტა