ლურჯფეხა

ლურჯფეხა () — ლეპისტას გვარის სოკო ტრიქოლომასებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია ევროპის მთელ კონტინენტზე. 

კარგი ხარისხის პირობითად საჭმელი სოკოა. მოხმარებამდე საჭიროა მისი თერმულად დამუშავება. იზრდება მდელოებზე, საძოვრებზე, პარკებში, ველობებსა და ტყის პირებში, ზაფხულიდან ზამთრის დასაწყისამდე.

სოკო პირველად აღწერა შვედმა მიკოლოგმა ელიას მაგნუს ფრისმა 1818 წელს როგორც Agaricus personatus.Elias Fries: „Observationes mycologicae”, vol. 2, Editura Gerhard Bonnier, Havniae 1818, p. 89 მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა ბრიტანელმა მიკოლოგმა და ბოტანიკოსმა მორდეკაი კუბიტ კუკმა 1871 წელს.Mordecai Cubitt Cooke, Miles Joseph Berkeley: „Handbook of British Fungi, with full descriptions of all the species and illustrations of the genera”, vol. 1, Editura Macmillan & Co., Londra & New York 1871, p. 193 

სამეცნიერო სინონიმები:


 Tricholoma personatum var. anserinum (Fr.) Sacc. (1887)







აღწერა
საკმაოდ დიდი ზომის სოკოა. ქუდის დიამეტრი — 6-15 (20—25-მდე) სმ, ხორციანია, ბალიშისებრი,  ბრტყლად ამოზნექილი, გლუვი. ქუდის ფერი — მოყვითალო, კრემისფერი ან ღია ყავისფერი, იისფერი ელფერით. კიდეები შეკეცილი, ზრდასთან ერთად სწორდება.

რბილობი — მკვრივი, ნაცრისფერ-იისფერი, ზოგჯერ — ნაცრისფერი, ნაცრისფერ-ყავისფერი, თეთრი. ხილის სუნითა და სასიამოვნო მოტკბო გემოთი.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ხშირი, განიერი, ფეხთან შეზრდილი კბილისებურად. ღია ყვითელი ან კრემისფერი შეფერილობის.

ფეხის სიგრძე — 10 სმ, სისქე —  2-3 სმ, მკრივი, ცილინდრული, ძირისკენ ოდნავ გამსხვილებული (იშვიათ შემთხვევაში გურზისებრი), გლუვი, სიგრძივ-ბოჭკოვანი. ნორჩობაში ზედაპირი დაფარულია ფანტელებით (საბურველის ნარჩენები). ფეხის ფერი — მონაცრისფრო-იისფერი, ზოგჯერ მოცისფრო. საყელოს გარეშე.

სპორების ფხვნილი — მკრთალ-ვარდისფერი.«Грибы. Справочник-определитель. Более 120 видов» / Автор-составитель Н. Е. Макарова — М.: АСТ, Минск: Харвест, 2005. — 320 с. С. 224. სპორები — 6-8×4-5 მკმ, ელიფსისებრი, მცირედ ხორკლებიანი, მოვარდისფრო.

გავრცელება და ეკოლოგია
გავრცელებულია ევროპის მთელ კონტინენტზე. არსებობს ცნობები, რომ სოკო აღმოჩენილია ჩრდილოეთ ამერიკაში, კერძოდ აშშ-ში, კალიფორნიის შტატში.David Arora (1986). Mushrooms Demystified. Berkeley, CA: Ten Speed Press. ISBN 0-89815-169-4

იისფერასგან განსხვავებით, ლურჯფეხა იზრდება არა ტყეებში, არამედ მდელოებზე, საძოვრებზე, პარკებში, ველობებსა და ტყის პირებში, როგორც წესი ჯგუფებად. ზოგჯერ ქმნის „ქაჯის წრეს“.

სეზონი — ზაფხულიდან ზამთრის დასაწყისამდე.

მსგავსი სახეობები

კვებითი ღირებულება
კარგი ხარისხის პირობითად საჭმელი სოკოა, თუმცა ზოგიერთი ადამიანის შემთხვევაში შესაძლოა ალერგიული რეაქცია გამოიწვიოს. მოხმარებამდე საჭიროა მისი თერმულად დამუშავებაEwald Gerhardt: BLV Handbuch Pilze, 3. Aufl. BLV Verlag, München. 2002. S. 402. ISBN 3-405-14737-9. (უნდა მოიხარშოს 10-20 წუთის განმავლობაში), რათა თავიდან იქნას აცილებული საჭმლის მომნელებელი სისტემის მოშლა. განსაკუთრებით ფასობს შემწვარი სახით ძმარში ან ცხიმში დაკონსერვებული.Linus Zeitlmayr: „Knaurs Pilzbuch”, Editura Droemer Knaur, München-Zürich 1976, p. 141, ISBN 3-426-00312-0 აგრეთვე იყენებენ სოუზებსა და სალათებში. ზოგიერთი სახელმძღვანელო ახალბედა მესოკოვეებს ურჩევს თავი შეიკავონ მისი შეგროვებისაგან, რადგანაც იგი მეტად წააგავს აბლაბუდიანი სოკოების გვარის ბევრ შხამიან წარმომადგენელს.

გალერეა

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:საჭმელი სოკოები
კატეგორია:ლეპისტა