ქალები ავღანეთში

ქალთა უფლებები ავღანეთში — მრავალფეროვანი მთელი ისტორიის განმავლობაში ქალებმა ოფიციალურად მოიპოვეს თანასწორობა 1964 წლის კონსტიტუციით.  ამასთან, ეს უფლებები 90-იან წლებში ჩამოერთვათ სხვადასხვა დროებითი მმართველების საშუალებით, მაგალითად, თალიბანის მხრიდან სამოქალაქო ომის დროს. განსაკუთრებით ამ უკანასკნელის მმართველობის პერიოდში, ქალებს ძალიან ცოტა თავისუფლება ჰქონდათ, განსაკუთრებით სამოქალაქო თავისუფლებების თვალსაზრისით. 2001 წლის ბოლოს თალიბანის რეჟიმის მოხსნის შემდეგ , ავღანეთის ისლამური რესპუბლიკის პირობებში ქალთა უფლებები თანდათან გაუმჯობესდა.        ქალები კვლავ მამაკაცების  თანასწორი არიან  2004 წლის კონსტიტუციის თანახმად.  მათი უფლებები რთულდება გარკვეული ფენის მიხედვით, განსაკუთრებით სოფლის მოსახლეობის მხრიდან ქალების მიმართ რეაქციული შეხედულებით,  რომლებიც საერთაშორისო შეშფოთებას იწვევს. 

 მიმოხილვა 
მარცხნივ|მინი| ავღანელი ქალები ქაბულში, ავტობუსში, 1950-იანი წლების განმავლობაში

ავღანეთის მოსახლეობა დაახლოებით 34 მილიონია.  აქედან 15 მილიონი მამაკაცი და 14,2 მილიონი ქალია.  ავღანელი ხალხის 22% ქალაქში ცხოვრობს, ხოლო დანარჩენი 78% სოფლად.  ადგილობრივი ტრადიციის მიხედვით, ქალთა უმეტესობა ქორწინდება საშუალო სკოლის დასრულებისთანავე. ბევრი სიცოცხლის ბოლომდე დიასახლისად ცხოვრობს. 

ავღანეთის ზოგიერთი მმართველი მუდმივად ცდილობდა ქალთა თავისუფლების გაზრდას. უმეტესწილად, ეს მცდელობები წარუმატებელი აღმოჩნდა. ამასთან, იყო რამდენიმე ლიდერი, რომლებმაც შეძლეს მნიშვნელოვანი ცვლილებების შეტანა. მათ შორის იყო მეფე ამანულა, რომელიც 1919–1929 წლებში მართავდა ქვეყანას.  მან, მის მიმდევარ სხვა მმართველებთან ერთად, ხელი შეუწყო ქალთა თავისუფლებას საზოგადოებრივ სფეროში, რათა შეემცირებინა კონტროლი, რომელსაც პატრიარქალური ოჯახები ახორციელებდნენ ქალებზე. მეფე ამანულამ ხაზი გაუსვა ქალის განათლების მნიშვნელობას. ოჯახების წახალისებასთან ერთად ქალიშვილების სკოლაში გაგზავნის მიზნით, მან ხელი შეუწყო ქალების გამოვლენას და დაარწმუნა ისინი, რომ ჩაცმის დასავლური სტილი მიეღოთ.  1921 წელს მან შექმნა კანონი, რომლითაც გაუქმდა იძულებითი ქორწინება, ბავშვთა ქორწინება და პატარძლის ფასი და დაწესდა პოლიგამიის შეზღუდვები, რაც ავღანეთის რეგიონის შინამეურნეობებში გავრცელებული პრაქტიკაა. დროთა განმავლობაში ამ შეზღუდვების განხორციელება თითქმის შეუძლებელი გახდა.

თანამედროვე სოციალური რეფორმა ავღანელი ქალებისათვის მაშინ დაიწყო, როდესაც დედოფალმა სორაიამ, მეფე ამანულას მეუღლემ, სწრაფი რეფორმები გაატარა ქალთა ცხოვრების გასაუმჯობესებლად. ის ერთადერთი ქალი იყო, ვინც ავღანეთში მმართველთა სიაში მოხვდა და დამსახურებულად ითვლებოდა, რომ იგი იყო ერთ–ერთი პირველი და ყველაზე ძლიერი ავღანელი და მუსლიმი ქალი აქტივისტი. სორაია და ამანულა ტახტიდან 1929 წელს გადადგნენ. 

ავღანეთის 1964 წლის კონსტიტუციამ ქალებს მიანიჭა თანაბარი უფლებები საყოველთაო საარჩევნო უფლების ჩათვლით და არჩევნებში მონაწილეობის უფლებით.   სოფელი ღრმად პატრიარქალური, ტომობრივი საზოგადოება იყო. 

1977 წელს დააფუძნდა ავღანეთის ქალთა რევოლუციური ასოციაცია (RAWA). ოფისი  დღემდე მუშაობს ავღანეთ-პაკისტანის რეგიონში. 

 მოჯაჰედებისა და თალიბების ეპოქა 
1992 წელს მოჰამედ ნაჯიბულას მთავრობამ ავღანეთის ისლამურ სახელმწიფოში გადაინაცვლა .  ავღანეთის ომი ახალ ფაზაში გადავიდა, როდესაც გულბედინ ჰექმათიარმა ქაბულში დაიწყო ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ დაბომბვის კამპანია. 

ისლამური სახელმწიფოს შექმნისას დაწესებული შეზღუდვები იყო „ალკოჰოლის აკრძალვა”.  ქალების შეზღუდვა დაიწყო 1996 წლიდან. მან მოითხოვა სამსახურიდან გათავისუფლება ქალებისთვის, რომლებიც ტელევიზიით ჩნდებოდნენ. ძალადობრივი ოთხწლიანი სამოქალაქო ომის დროს უამრავი ქალი გაიტაცეს და ზოგი მათგანი გააუპატიურეს. 
მინი| თალიბების რელიგიური პოლიცია ქაბულში სცემს ქალს, 2001 წლის 26 აგვისტო.
თალიბანის ხუთწლიანი მმართველობის დროს, ავღანეთში ქალები ძირითადად შინაპატიმრობაში იყვნენ და ხშირად აიძულებდნენ ფანჯრების დახატვას ისე, რომ ვერავის შეეხედა შიგნით და გარეთ.  ზოგი ქალი, რომლებსაც ერთ დროს პატივსაცემი თანამდებობები ეკავათ, იძულებული გახდნენ თავიანთი ბურკებით გაეყიდათ ქუჩაში ყველაფერი რაც ეკუთვნოდათ ან მათხოვრობდნენ. გაერომ უარი თქვა თალიბანის მთავრობის აღიარებაზე, შეერთებულმა შტატებმა დააწესა მძიმე სანქციები, რამაც გამოიწვია უკიდურესი ეკონომიკური სიდუხჭირე.

იმის გამო, რომ მასწავლებლების უმეტესობა ქალი იყო თალიბანის რეჟიმამდე, ქალთა დასაქმების ახალმა შეზღუდვებმა განდევნა ქალი პედაგოგები. დევნამ უარყოფითად იმოქმედა განათლებაზე. მიუხედავად იმისა, რომ ქალებს ეკრძალებოდათ სამუშაოების უმეტესობა, მათ შორის მასწავლებლობა, სამედიცინო სფეროს ზოგიერთ ქალს მუშაობის უფლება ჰქონდათ.  ეს იმიტომ, რომ თალიბები მოითხოვდნენ ქალების მკურნალობას მხოლოდ ქალი ექიმების მიერ. 

 XXI საუკუნე 
მინი| ავღანელი ქალების ჯგუფი ქაბულში ბაბურის ბაღებს ეწვივნენ
მინი|217x217პქ| საჰრაა კარიმი დაინიშნა ავღანეთის ფილმის პირველ გენერალურ დირექტორად 2019 წელს.
ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ავღანელი ქალების საერთო მდგომარეობა გაუმჯობესდა, განსაკუთრებით დიდ ქალაქებში, მაგრამ ქვეყნის სოფლად მცხოვრები ქალები კვლავ ბევრ პრობლემას განიცდიან. 2013 წელს, ინდოელი ქალი ავტორი სუშმიტა ბანერჯი მოკლეს ფაქთიკის პროვინციაში, თალიბანის დიქტატების ეჭვის გამო. იგი დაქორწინებული იყო ავღანელ ბიზნესმენზე და საცხოვრებლად ავღანეთში გადავიდა. მანამდე იგი 1995 წელს ორჯერ გადაურჩა თალიბანის მიერ სიკვდილით დასჯას, შემდეგ კი ინდოეთში გაიქცა. მისი  გაქცევის შესახებ გადაიღეს ბოლივუდის ფილმი, გაქცევა თალიბანისგან . 

2013 წელს გაერომ გამოაქვეყნა სტატისტიკა, სადაც ნაჩვენებია ქალთა მიმართ ძალადობის 20% -იანი ზრდა, რაც ხშირად ხდება ოჯახური ძალადობის გამო, რომელსაც ამართლებს კონსერვატიული რელიგია და კულტურა. 

ავღანეთის პრეზიდენტის, აშრაფ ღანის მიერ ხელმოწერილი ახალი კანონის თანახმად, ავღანელ ქალებს უფლება აქვთ თავიანთი შვილების დაბადების მოწმობებსა და პირადობის მოწმობებში შეიტანონ თავიანთი სახელები. ეს კანონი ავღანელი ქალთა უფლებების დამცველების დიდ გამარჯვებას ემსახურებოდა, რომლებიც რამდენიმე წლის განმავლობაში აწარმოებდნენ კამპანიას სოციალური მედიის ჰეშთეგით # სად არის ჩემი სახელი (WhereIsMyNamm,) 

 ძალადობა ავღანელი ქალების მიმართ 
ავღანეთში ბევრი ქალი განიცდის გარკვეული სახის ძალადობას. ზოგს აპატიმრებენ მცირე დანაშაულის გამო.  

ავღანეთში მრავალი საუკუნის პატრიარქალური წესების გავლენის ქვეშ მყოფი ჩვეულებები და ტრადიციები ჭარბობს, შესაბამისად, მწვავდება ქალთა მიმართ ძალადობის საკითხი. გაუნათლებლობის მაღალი დონე მოსახლეობაში კიდევ უფრო ღრმავდება. ავღანეთის ქალებს მიაჩნიათ, რომ მისაღებია ქმრების მხრიდან მათზე ძალადობა.  

2018 წელს Amnesty International–მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ქალთა მიმართ ძალადობა ხორციელდებოდა როგორც სახელმწიფო, ისე არასახელმწიფო აქტორების მიერ. 

2020 წლის აპრილში Human Rights Watch–მა განაცხადა, რომ ავღანეთში სპეციალური საჭიროების მქონე ქალები განიცდიან ყველანაირ დისკრიმინაციას და სექსუალურ შევიწროებას მთავრობის დახმარების, ჯანდაცვისა და სკოლების გამოყენებისას. მოხსენებაში ასევე მოცემულია ყოველდღიური ბარიერები, რომელთა წინაშეც დგანან ქალები და გოგონები მსოფლიოს ერთ-ერთ ღარიბ ქვეყანაში. 

33 წლის ავღანელ ქალებს სამსახურიდან სახლში მიმავალს სამი ადამიანი დაესხა თავს. მას ცეცხლი გაუხსნეს და თვალებში დათხარეს. ქალი გადარჩა, მაგრამ მხედველობა დაკარგა. თალიბებმა უარყვეს ბრალდებები და თქვეს, რომ თავდასხმა მამის დაკვეთით განხორციელდა, რადგან იგი სასტიკად ეწინააღმდეგებოდა შვილის სახლის გარეთ მუშაობას. 

 ღირსების მკვლელობა 
2012 წელს ავღანეთში დაფიქსირდა ღირსების  მკვლელობის 240 შემთხვევა. მკვლელობებიდან 21% ჩაიდინეს მსხვერპლის ქმრებმა, 7% მათმა ძმებმა, 4% მამამ, ხოლო დანარჩენმა სხვა ნათესავებმა. 

 აგრეთვე იხილეთ 

 ადამიანის უფლებები ავღანეთში

სქოლიო

კატეგორია:ქალთა უფლებები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ავღანეთი
კატეგორია:ავღანეთის საზოგადოება