ზიანის პრინციპი

ზიანის პრინციპი — პრინციპი, რომელიც მოიაზრებს, რომ  პიროვნებათა ქმედებები შეზღუდული უნდა იყოს მხოლოდ იმ მიზნით, რომ თავიდან იქნას აცილებული სხვა პიროვნებათა ზიანი.  ჯონ სტიუარტ მილმა ეს პრინციპი გაახმოვანა თავის ნაშრომში თავისუფლების შესახებ, სადაც ის ამტკიცებდა, რომ „ერთადერთი მიზანი, რომლისთვისაც უფლებამოსილება შეიძლება განხორციელდეს ცივილიზებული საზოგადოების ნებისმიერ წევრზე, მისი სურვილის საწინააღმდეგოდ, არის სხვებისადმი ზიანის მიყენების პრევენცია“." ამ უკანასკნელის ექვივალენტური პრინციპი მანამდე განცადებული იყო 1789 წელს მიღებულ საფრანგეთის ადამიანისა და მოქალაქის უფლებათა დეკლარაციაში, „ თავისუფლება მოიცავს, გააკეთო ყველაფერი, რაც არავის სხვას არ აზიანებს; აქედან გამომდინარე, თითოეული ადამიანის ბუნებითი უფლებების გამოყენებას არ აქვს საზღვრები, გარდა იმ შეზღუდვებისა, რომლებიც საზოგადოების სხვა წევრებს უქმნიან  ამავე უფლებებით სარგებლობას გარანტიას. შეზღუდვები დაწესებული უნდა იყოს მხოლოდ კანონის საფუძველზე."

 განმარტება 
რწმენა, რომ „ არავინ არ უნდა იქნას ძალისმიერად შეზღუდული იმის გაკეთებისაგან, რაც მას სურს, თუკი ეს ქმედება არ ზღუდავს სხვა ადამიანების თავისუფალ მოქმედებას“ გახდა ლიბერტარიანული პოლიტიკის ერთ-ერთი ფუნდამენტური პრინციპი. 

ზიანის პრინციპი პირველად გახმოვანებულ იქნა ინგლისელი ფილოსოფოსის ჯონ სტიუარტ მილის მიერ (1806-1873) ნაშრომის „თავისუფლების შესახებ“ პირველ თავში, სადაც ის ამტკიცებდა:   .}}

მაშინაც კი, თუ თვითნებური მოქმედება დააზიანებს თავად ამ ადამიანს, ეს მაინც სახელმწიფოს მართლმსაჯულების იძულების სფეროს მიღმა იქნება.

ზიანი თავისთავად არ არის ამორალური ცნება. სხვა ადამიანისთვის ზიანის მიყენება არის ის, რაც მოქმედებას არასწორს ხდის.

ზიანი ასევე შეიძლება მოჰყვეს ვალდებულების შეუსრულებლობას.მორალი წარმოშობს ვალდებულებებს. მოვალეობა შეიძლება, დაეკისროს ადამიანს ისევე, როგორც დავალიანება, და ეს არის მოვალეობის ცნების ნაწილი, რომ ადამიანი შეიძლება სამართლიანად აიძულოს შეასრულოს იგი.

 ზიანის უფრო ფართო განმარტებები 
ამავე ესეში მილი უფრო ვრცლად განმარტაცს ამ პრინციპს, როგორც ორი მაქსიმუმის ფუნქცია: 

ამ მაქსიმუმიდან მეორე ცნობილი გახდა, როგორც სოციალური ავტორიტეტის პრინციპი.

ამასთან, მეორე მაქსიმუმი ასევე ხსნის ზიანის უფრო ფართო განმარტებების საკითხს, საზოგადოებისათვის ზიანის მიყენებით. ზიანის კონცეფცია არ შემოიფარგლება სხვა ადამიანისთვის ზიანის მიყენებით, მაგრამ შეიძლება ზიანი მიაყენოს ინდივიდებს მრავალჯერადად, ამ ინდივიდების სპეციფიკური განმარტების გარეშე.

ეს მნიშვნელოვანი პრინციპია ზიანის დადგენის მიზნით, რომელიც მხოლოდ თანდათანობით ვლინდება დროთა განმავლობაში - ისეთი, რომ შედეგად გამოწვეული ზიანი შეიძლება მოსალოდნელი იყოს, მაგრამ ზიანის გამომწვევი მოქმედების განხორციელების დროს ჯერ არ არსებობს. იგი ასევე ვრცელდება სხვა საკითხებზე - რომლებიც მოიცავს სუბიექტის უფლებას მოათავსოს სრულად დაბინძურებული ნარჩენები კერძო საკუთრებაში, გამოიწვიოს კითხვები ლიცენზიის შესახებ და აგრეთვე ვრცელდება აჯანყების უფლებაზე.

 თანამედროვე მაგალითები 
ლიბერტარიანიზმი თანამედროვე ამრიკაში
  ლიბერტარიანული პარტია (ამერიკის შეერთებული შტატების) მოიცავს ზიანის პრინციპის ვერსიას, როგორც ოფიცილაური პარტიის პლათფორმის ნაწილს. ის ამტკიცებს: „კრიმინალური სამართალი უნდა იყოს შეზღუდული დარღვევებზე მათ მიმართვაში

 ზიანის პრინციპის კრიტიკა 
მეცნიერები ამტკიცებენ, რომ ზიანის პრინციპი არ იძლევა იმ ვიწრო ფარგლებს, რომელიც განსაზღვრავს თუ რომელი ქმედება შეიძლება, ჩაითვალოს საზიანოდ პირის ანდა საზოგადოების მიმართ, შესაბამისად, ის არ შეიძლება გამოყენებულ იქნას იმის დასადგენად, შესაძლებელია თუ არა ხალხის დასჯა მათი ქმედებების გამო სახელმწიფოს მიერ. სახელმწიფოს შეუძლია დაადგინოს ისჯება თუ არა ქმედება, იმის განსაზღვრით, თუ რა ზიანს იწვევს მოქმედება. თუ მორალურად უსამართლო შემთხვევა მოხდება, მაგრამ არ ტოვებს ზიანის უდავო ფორმას, სახელმწიფოს არ აქვს არანაირი ბერკეტი, რომ დასაჯოს დამნაშავეები თავიანთი ქმედებებისდა გამო. ზიანის პირნციპს აქვს ორაზროვანი მნიშვნელობა იმისა, თუ ზუსტად რა არის ზიანი და რა ამართლებს სახელმწიფოს ჩარევას.

მეცნიერებმა ასევე თქვეს, რომ ზიანის პრინციპი არ განსაზღვრავს, არის თუ არა გამართლებული სახელმწიფო ინტერვენციული ტაქტიკით. ამ ბუნდოვანებამ შესაძლება, გამოიწვიოს სახელმწიფოს, რომელიც განსაზღვრავს რა არის საზიანო და რა - არა, საკუთარი შეხედულებისამებრ მავნე თვითშემოქმედება. ამ თავისუფლებამ შესაძლოა საფრთხე შეუქმნას პროვნებათა თავისუფლებასა და უფლებებს. სარწმუნო არ იქნებოდა, რომ სახელმწიფო ჩაერიოს ქმედებაში, რომელიც უარყოფითად აისახება უფრო მეტად მოსახლეობაზე, ვიდრე ინდივიდზე   ზიანის პრინციპი გამოყენების არეალი არის აჭრერილი ძალიან ფართოდ იმისათვის, რომ უშუალოდ დაიცვას და განახორციელოს სახელმწიფოს მხრიდან შესაძლო სასჯელი.

 იხილეეთ აგრეთვე 

 Ahimsa
 Classical liberalism
 Primum non nocere - "first, to do no harm."
 Law of equal liberty
 Libertarianism
 Non-aggression principle
 Wiccan Rede

 სქოლიო 

 წყაროები 



 გარე ბმულები 

 Baselines , at Legal Theory Blog.