იფუგაო

იფუგაო (; ილოკ: Probinsia ti Ifugao) — ზღვაზე გასასვლელის არმქონე პროვინცია ფილიპინებში. მდებარეობს კორდილიერის ადმინისტრაციულ რეგიონში, კუნძულ ლუსონზე. პროვინციის დედაქალაქია ლაგავე. დასავლეთიდან ბენგეტი ესაზღვრება, ჩრდილოეთიდან — მთის პროვინცია, აღმოსავლეთიდან — ისაბელა, ხოლო სამხრეთიდან — ნუევა-ვისკაია. 

პროვინციის მთავარი ტურისტული ღირსშესანიშნაობებია ფილიპინების კორდილიერის მთიანეთის ბრინჯის ტერასები და ბანაუს ბრინჯის ტერასები. გადმოცემის მიხედვით, აღნიშნული ტერასები 2 000 წლის წინ ადამიანებმა  ცარიელი ხელით გაიყვანეს ბრინჯის მოსაყვანად, თუმცა ბოლოდროინდელმა კვლევებმა ცხადყო, რომ ისინი უფრო გვიანაა გაკეთებული. 1995 წელს ფილიპინების კორდილიერის ბრინჯის ტერასები იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა ნუსხაში შეიტანეს. 2008 და 2015 წელს იფუგაოს გალობა და ტუგინგის რიტუალები და თამაშები იუნესკომ არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.http://www.unesco.org/archives/multimedia/?pg=33&s=films_details&id=1735

ეტიმოლოგია
იფუგაოს სახელწოდება წარმოდგება i-pugo-დან, რომელიც ითარგმნება როგორც „ბორცვის ხალხი“. სხვა ვერსიით, პროვინციის სახელწოდება შეიძლება მომდინარეობდეს სიტყვიდან 'pugaw, რაც „კოსმიურ მიწას“ ნიშნავს ან სიტყვიდან ipugaw, რაც „მოკვდავებს“ ნიშნავს. კიდევ ერთი ვერსიით, პროვინციის სახელწოდება შეიძლება დაკავშირებული იყოს სიტყვასთან ipugo, რაც ადგილობრივთა მითოლოგიაში მარცვალს აღნიშნავს, რომელიც მარცვლეულის ღმერთმა მატუნგულანმა ადამიანებს მისცა.

ისტორია
ამერიკული ხანა
1908 წლის 18 აგვისტოს ფილიპინების კომიის მიერ 1876-ე აქტის ამოქმედების შემდეგ იფუგაო ნუევა-ვისკაიას გამოეყო და ამბურაიანთან, აპაიაოსთან, ბენგეტთან, ბონტოკთან, კალინგასთან და ლეპანტოსთან ერთად ახლად შექმნილ მთის პროვიცნიას შეუერთდა.Act No. 1876., August 18, 1908 Supreme Court E-Library

მეორე მსოფლიო ომი
მეორე მსოფლიო ომის ბოლო წელს იფუგაო ომის ცენტრად იქცა, როდესაც გენერალმა ტომოიუკი იამაშიტამ ამერიკელებისა და ფილიპინელების თანამეგობრობის შეიარაღებული ძალების წინააღმდეგ საკუთარი ჯარები ნაპულავანის მთასთან გაამაგრა. საბოლოოდ 1945 წლის 3 სექტემბერს იამაშიტა ჯონ ჰეის საჰაერო სადგურზე ამერიკელებს დანებდა.

ომის შემდგომი პერიოდი
1966 წლის 18 ივნისს 4695-ე რესპუბლიკური აქტის მიღების შემდეგ, როდესაც მთის პროვინცია ოთხ პროვნციად (ბენგეტი, მთის პროვინცია, კალინგა-აპაიაო, იფუგაო) გაიყო, იფუგაო რეგულარულ პროვინციად გამოცხადდა.  იფუგაო და კალინგა-აპაიაო კაგაიანის ხეობის რეგიონის იურისდიქციის ქვეშ აღმოჩნდა. კიანგანის რთული რელიეფის გამო, პროვინციის დედაქალაქი კიანგანიდან ლაგავეში გადაიტანეს. 

1987 წლის 15 ივლისს პრეზიდენტმა კორასონ აკინომ 220-ე აღმასრულებელ ბრძანებას მოაწერა ხელი, რის შემდეგაც კორდილიერის ადმინისტრაციული რეგიონი შეიქმნა და იფუგაო ახლად შექმნილი რეგიონის შემადგენლობაში შევიდა.

გეოგრაფია
იფუგაოს ფართობი 2 628.21 კმ²-ია. პროვინცია ლუსონზე, კორდილიერის ადმინისტრაციული რეგიონის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს. იფუგაოს დასავლეთიდან ბენგეტი, აღმოსავლეთიდან — ისაბელა, ჩრდილოეთიდან — მთის პროვინცია, ხოლო სამხრეთიდან — ნუევა-ვისკაია ესაზღვრება. პროვინცია ცენტრალური კორდილიერის მთიანეთის ტერიტორიაზე მდებარეობს. პროვინცია მასიური ტყეებით, მდინარეთა ხეობებითა და ბორცვებითაა დაფარული. 

იფუგაო 11 მუნიციპალიტეტს მოიცავს, რომლებიც 1 საკანონმდებლო რაიონში ერთიანდება. პროვინცია 175 ბარანგაის მოიცავს. 2010 წლის მონაცემებით, ყველაზე მეტი მოსახლეობა სანტა-მარიის ბარანგაის ჰყავ, ხოლო ყველაზე მცირე — ლეგავეში მდებარე ბანგის ბარანგაის. 

იფუგაოში წვიმების სეზონი ივლისიდან იანვრამდე გრძელდება. 

დემოგრაფია
2015 წლის აღწერით პროვინციის მოსახლეობა 202 802 ადამიანს შეადგენს. მოსახლეობის სიმჭიდროვის მაჩვენებელი 77 ადამიანია 1 კვ. კმ-ზე. 

2000 წლის მონაცემებით, იფუგაოს ხალხი პროვინციის მოსახლეობსი 67.91%-ს შეადგენდნენ. სხვა ეთნიკურ ჯგუფებს იყვნენ: ილოკანოები — 13.73% (22 171 ადამიანი), კალაგანები — 8.64% (13 946 ადამიანი), აიანგანები — 6.15% (9 935 დამიანი) და კენკანაები — 0.46% (1 037 ადამიანი). 

მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იფუგაოში
2008 და 2015 წლებში იუნესკომ არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში იფუგაოს ორი ძეგლი შეიტანა. 1995 წელს იუნესკომ იფუგაოს ერთი ძეგლი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა. 

ბანაუს ბრინჯის ტერასები
1995 წელს იუნესკომ ბანაუს ბრინჯის ტერასები მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ბრინჯის ტერასები ადგილობრივმა უძველესმა მოსახლეობამ შექმნა. ვარაუდობენ, რომ ტერასები მინიმალური აღჭრვილობით, მეტწილად ცარიელი ხელებით იქნა გაჭრილი. ბრინჯის ტერასები ზღვის დონიდან 1500 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. იგი დაახლოებით 10 360 კმ² ტერიტორიას მოიცავს. ტერასები აღჭურვილია საირიგაციო სისტემით, რომელსაც წყალი მაღლა მდებარე ტროპიკული ტყეებიდან ჩამოაქვს. პროვინციის მოსახლეობა დღემდე იყენებს ამ ტერასებს ბრინჯისა და სხვა კულტურების მოსაყვანად. 

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:იფუგაო
კატეგორია:ფილიპინების პროვინციები
კატეგორია:1966 წელს დაარსებული ქვეყნები და ტერიტორიები
კატეგორია:კორდილიერის ადმინისტრაციული რეგიონის პროვინციები
კატეგორია:ფილიპინების ყოფილი ქვეპროვინციები
კატეგორია:1966 წელს დაარსებულები ფილიპინებში