კოტაბატოს პროვინცია

კოტაბატოს პროვინცია (ოფიციალურად კოტაბატოს პროვინცია, ყოფილი ჩრდილოეთი კოტაბატო; ჰილ: Aminhan Cotabato; სებ: Amihanang Cotabato; მაგ: Pangutaran Kutawatu; ილოკ: Amianan nga Cotabato; ფილ: Hilagang Cotabato) — ზღვაზე გასასვლელის არმქონე პროვინცია ფილიპინებში. მდებარეობს სოსკსარგენის რეგიონში, კუნძულ მინდანაოზე. პროვინციის დედაქალაქია კიდაპავანი. კოტაბატოს პროვინციის ზოგიერთი ბარანგაი მუსლიმურ მინდანაოში ბანგსამოროს ავტონომიური რეგიონის იურისდიქციის ქვეშაა. 

ისტორია
ადრეული ისტორია
კოტაბატოს სახელწოდება წარმოდგება მაგინდანაოს ენიდა, kuta wato (მალაიურ ენაზე Kota Batu), რაც „ქვის ფორტს“ ნიშნავს და დღევანდელ ქალაქ კოტაბატოზე მიანიშნებს, სადაც ქვის ფორტი მდებარეობდა, რომელშიც სულთან მუჰამად კუდარათის რეზიდენტია იყო განთავსებული. 

ქვეყნის ამ ნაწილში ისლამი XV საუკუნიდან გავრცელდა, მუჰამად კაბუნგსუვანის ხელმძღვანელობით არაბულ-მალაიური მუსლიმანი მისიონერების მიერ. შრიფ კაბუნგსუვანი მალაბანგში 1475 წელს შეიჭრა და ადგილობრივი არამუსლიმანი მოსახლეობის წინააღმდეგობას წააწყდა, თუმცა საბოლოოდ ადგილობრივები ისლამზე მოაქცია.

ესპანური კოლონიური ხანა
პროვინციაში ქრისტიანობა 1596 წლიდან გავრცელდა, თუმცა ესპანელებმა რეგიონის დაქვემდებარება XIX საუკუნის მეორე ნახევრამდე ვერ შეძლეს. კოტაბატოს რაიონი 1860 წელს შეიქმნა და დღევანდელი კოტაბატოს, მაგინდანაოსა და სულთან-კუდარათის პროვინციებს მოიცავდა, დედაქალაქ ტამონტაკასთან ერთად. პიკითის ფორტი ესპანელებმა 1893 წელს ააგეს, რადგანაც მაგინდანაოს სასულთნოს ნარჩენების დაპყრობას კვლავ აგრძელებდნენ. 

ამერიკული კოლონიური ხანა
ამერიკელების ჩამოსვლის შემდეგ, 1903 წლის 15 ივლისს, ფილიპინების კომისიამ 787-ე აქტი მიიღო, რომლის საფუძველზე მოროს პროვინცია შეიქმნა. კოტაბატო, რომელიც დღევანდელი პროვინციის, მაგინდანაოს, სულთან-კუდარათის, სამხრეთ კოტაბატოსა და სარანგანის ტერიტორიებს მოიცავდა, მოროს პროვინციის რაიონი გახდა. ამერიკული პერიოდის დროს კოტაბატოში მსხვილი კომპანიები დაფუძნდნენ, რომლებმაც რეგიონში ხე-ტყის რესურსების მოპოვება დაიწყეს. 1930-იან წლებში კოტაბატოში ლუსონიდან და ვისაიასიდან მიგრანტები გადასახლდნენ.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ
კოტაბატს პროვინციაში დასახლების ტემპი 1950–1960-იან წლებში გაიზარდა. 1914–1976 წლებში კოტაბატოს ყოფილი პროვინცია ერთ პერიოდში ფილიპინების უდიდესი პროვინცია იყო. 1966 წელს პროვინციას სამხრეთი კოტაბატო გამოეყო.  1950-იან წლებსა და 1960-იანი წლების შუა ხანებამდე მინდანაო მშვიდი რეგიონი იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ეთნიკური კონფლიქტები გაღრმავდა, ამ პერიოდში მინდანაოში სეცესიონისტური ჯგუფები არ შექმნილა.

საომარი მდგომარეობის ხანა
მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი შედარებით მშვიდობიანი ხანა ფერდინანდ მარკოსის პირველი საპრეზიდენტო ვადის დროს დასრულდა. მოროს ეთნიკური ჯგუფების ხოცვა-ჟლეტას ეთნიკური კონფლიქტები მოჰყვა, რის შემდეგადაც სეცესიონისტური მოძრაობები ჩამოყალიბდა. საომარი მდგომარეობის გამოცხადებამდე ამ ჯგუფებს შედეგიანი წინააღმდეგობის გასაწევად საკმარისი წევრები არ ჰყავდათ, თუმცა 1972 წლის სექტემბერში სამხედრო მდგომარეობის გამოცხადების შედეგად პოლიტიკური პარტიების აკრძალვასთან ერთად შეიარაღებული სეცესიონისტური ჯგუფი, მოროს ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტი ჩამოყალიბდა, რასაც ათწლიანი კონფლიქტი მოჰყვა.

საომარი მდგომარეობის დროს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მოვლენა 1971 წლის 19 ივნისს, მანილის ერთ-ერთ მეჩეთში მომხდარი ხოცვა-ჟლეტა იყო, რომლის დროსაც მოროს ეთნიკური ჯგუფის 70-დან 79-მდე წარმომადგენელი მოკლეს, მათ შორის ქალები და ბავშვები. მუსლიმი მოსახლეობა ქრისტიანებთან სამშვიდობო მოლაპარაკების თაობაზე მეჩეთში შეიკრიბა, როდესაც ილაგის სამხედრო ჯგუფის შეიარაღებულმა წარმომადგენლებმა მათ ცეცხლი გაუხსნეს.

1973 წლის 22 ნოემბერს, 341-ე საპრეზიდენტო დეკრეტის საფუძველზე ძველი კოტაბატო ჩრდილოეთ კოტაბატოს, მაგინდანაოსა და სულთან-კუდარათის პროვინციებად გაიყო.  1984 წლის 7 მარტს ჩრდილოეთ კოტაბატოს კოტაბატო ეწოდა.

უახლესი ისტორია
1992 წელს სამხრეთ კოტაბატოს სარანგანის პროვინცია გამოეყო. ამჟამად კოტაბატოს პროვინცია დედაქალაქის, კიდაპავანისა და 17 მუნიციპალიტეტისგან შედგება. 

2019 წლის თებერვალში ჩატარებული პლებისციტის შემდეგ კოტაბატოს პროვინციის დასავლეთ მუნიციპალიტეტების 63 ბარანგაი, რომლებშიც მოსახლეობის დიდი ნაწილი ისლამის მიმდევარია, ახლად ჩამოყალიბებულ რეგიონს შეურთდა. ამის გამო 2019 წლის 13 მაისს გამართული ეროვნული შუალედური არჩევნების დროს პროვინციის მოხელეების რაოდენობაც შემცირდა.

გეოგრაფია
კოტაბატოს ფართობი 9 008.9 კმ²-ია. ის XII რეგიონის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მინდანაოს ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს. ჩრდილოეთიდან სამხრეთ ლაანოს პროვინცია ესაზღვრება, აღმოსავლეთიდან — დანაო და ჩრდილოეთი დანაო, დასავლეთიდან — მაგინდანაო, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან — სულთან-კუდარათი და სამხრეთი დავაო.

კოტაბატო აღმოსავლეთიდან, აპოს მთიდან, რომელიც პროვინციას დავაოსგან გამოყოფს, პიაპაიუნგნაის ქედის გასწვრივ დასავლეთით ლანაოს საზღვრამდეა გადაჭიმული. მაღალმთიანეთებს შორის პულანგისა და რიო-გრანდე-დე-მინდანაოს აუზი მდებარეობს. მდინარე პულანგი ბუკიდნონის პროვინციაში იღებს სათავეს და სამხრეთით მაგინდანაოს გავლით ილანის ყურესი ჩაედინება.

პროვინცია ტაიფუნების ჯაჭვს მიღმა მდებარეობს, რის გამოც კოტაბატოში ტაიფუნები იშვიათია.

რესურსები ინტერნეტში
 კოტაბატოს პროვინცია
 Philippine Standard Geographic Code

სქოლიო

კატეგორია:კოტაბატო
კატეგორია:ფილიპინების პროვინციები
კატეგორია:1914 წელს დაარსებული ქვეყნები და ტერიტორიები