ბენჟამენ ფონდანი

ბენჯამინ ფონდანი (Benjamin Fondane, დ. 14 ნოემბერი 1898 წელი, იასი ― გ. 3 ოქტომბერი, 1944, ოსვენციმი) ― რუმინელი და ფრანგი მწერალი, დრამატურგი, სცენარისტი, ფილოსოფოსი, ესეისტი.

 ბიოგრაფია 
დაიბადა იასში ებრაულ ოჯახში. მას ჰყავდა უფროსი და უმცროსი დები.მამამისი ვაჭარი იყო, რომლის მშობლები წარმოშვებით რუმინული მოლდოვის ჩრდილოეთით მდებარე სოფელიდან იყვნენ. დედამისი ებრაელი ინტელექტუალების ოჯახს ეკუთვნოდა. ბაბუამისი ბენჟამენი შვარცფელდი, გალიციელი, პედაგოგი, რომელმაც დააარსა პირველი ებრაული სკოლა იასში.

რუმინეთში იგი ავანგარდული მხატვრების ჯგუფს ეკუთვნოდა. 15 წლის ასაკიდან ქვეყნდებოდა ფსევდონიმით ბარბუ ფონდოიანუ. სკოლის დასრულების შემდეგ იგი ბუქარესტში გადავიდა საცხოვრებლად. საფრანგეთში ცხოვრობდა 1923 წლიდან, მიიღო მოქალაქეობა 1938 წელს, წერდა ფრანგულად 1925 წლიდან.

მეგობრობდა ლევ შესტოვთან (ერთმანეთს შეხვდნენ 1924 ჟულ დე გოტიესთან სტუმრობისას), ემილ ჩორანთან, არტიურ ადამოვთან, ტრისტან ცარასთან, კონსტანტის ბრინკუშისთან . 1928 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ავანგარდული ლიტერატურული ჯგუფის "უფსკრული" ( ადამოვი და სხვები) საქმიანობაში. კრიტიკულად აფასებდა ჰეგელის, ჰაიდეგერის, ჰუსერლის, ვალერის, უოლის, ბრეტონი შემოქმედებას.

1931 წლის 28 ივლისს, ბენჟამენი დაქორწინდა ჟენევიევა ტისიეზე, ლევ შესტოვი იყო მათი ქორწინების მოწმე.

1929 წელს, ვიქტორია ოკამპოს მოწვევით, იგი ეწვია ბუენოს-აირესს, ლექციებს კითხულობდა საფრანგეთის კინოავანგარდზე, შემდეგ კი თანამშრომლობდა ბუენოს-აირესის გავლენიან ჟურნალ "Sur" - თან (გამოაქვეყნა ესე ჰაიდეგერზე). 1936 წელს მან დაწერა და გადაიღო ფილმი Tararira არგენტინაში. გემზე, უკან დაბრუნებისას, ებრაელი-ათეისტი ბენჟამენი დაუმეგობრდა კათოლიკ-ნეოტომისტს ჟაკ მარიტენს. შესტოვის გარდაცვალების შემდეგ, ფონდან გახდა ცნობილი, როგორც მისი მოსწავლე და მიმდევარი.

საფრანგეთის დაცემის დროს იგი ტყვედ აიყვანეს, საიდანაც იგი გაიქცა, რის შემდეგაც იგი მწვავე აპენდიციტით მოათავსეს ვალ-დე-გრასში, შემდეგ ქვეყნდებოდა მიწისქვეშა ანთოლოგიაში "პოეტების პატივი" ფსევდონიმით ისააკ ლაკედემი (აგასფერას ფრანგული სახელი). 1944 წელს 7 მარტს მის დასთან ერთად იგი დააპატიმრა საფრანგეთის პარაფაშისტური პოლიციამ. მისმა მეგობრებმა მოახერხეს მისი გათავისუფლება, მაგრამ არა მისი დის, რის გამოც მან გადაწყვიტა არ დაეტოვებინა საკანი. ის 30 მაისს  ბობინიის სადგურიდან ოსვენციმში გადაიყვანეს დასთან ერთად, საიდანაც ის აღარ დაბრუნებულა.

 მემკვიდრეობა 
ბოლო ათწლეულების მანძილზე ფონდანის  ფიგურისა და მემკვიდრეობისადმი ინტერესი იზრდება: 1979 წლის შემდეგ საფრანგეთში ქვეყნდებოდა ძირითადი მისი ნამუშევრები, 1993 წელს ისრაელში შეიქმნა მისი ნამუშევრების შემსწავლელი საზოგადოება, ხოლო 1997 წელს საფრანგეთში, გამოიცა ალმანახის "ფონდანის ბლოკნოტების" რამდენიმე გამოცემა. 

 ლიტერატურა მწერალზე 

 Jutrin M. Benjamin Fondane, ou, Le périple d’Ulysse. Paris: A.-G. Nizet, 1989
 Sevenant A. van. Il filosofo dei poeti: l’estetica di Benjamin Fondane. Milano: Mimesis, 1994
 Farina G. Benjamin Fondane e le gouffre: un emigrante nella metafisica dell’esistenza. Roma: Artemide, 2003
 Lucescu Boutcher A. Rediscovering Benjamin Fondane. New York: P. Lang, 2003
 Beary P. Benjamin Fondane, au temps du poème. Lagrasse: Verdier/Les Amis de L'Éther Vague, 2006.
 Grün E. La route chez Tristan Tzara, Benjamin Fondane et Ilarie Voronca. Cordes-sur-Ciel: R. de Surtis, 2006.
 Thélot J. Ou l’irrésignation. Benjamin Fondane. Montpellier: Éditions Fissile, 2009
 Benjamin Fondane, poète, essayiste, cinéaste et philosophe. Paris: Mémorial de la Shoah, 2009
 Beray P., Janover L. Retrouver Fondane. Arles: Les Éditions de La Nuit, 2010
 Jutrin M. Avec Benjamin Fondane au-delà de l’histoire, ou, Les carnets d’Ulysse, 1924—1944. Paris: Parole et silence, 2011

 სქოლიო 

კატეგორია:რუმინელი მწერლები
კატეგორია:ფრანგი მწერლები
კატეგორია:ჰოლოკოსტის მსხვერპლნი
კატეგორია:XX საუკუნის ბიოგრაფები
კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი ესეისტები
კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი დრამატურგები
კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი ისტორიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი ფილოსოფოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი პოეტები
კატეგორია:XX საუკუნის რუმინელი დრამატურგები
კატეგორია:XX საუკუნის რუმინელი ისტორიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის რუმინელი პოეტები
კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი მთარგმნელები
კატეგორია:ეგზისტენციალისტები
კატეგორია:ექსპრესიონისტი პოეტები
კატეგორია:ფრანგი ბიოგრაფები
კატეგორია:ფრანგი ლიტერატურის კრიტიკოსები
კატეგორია:ფრანგი მამაკაცი დრამატურგები
კატეგორია:ფრანგი მამაკაცი პოეტები
კატეგორია:გერმანულენოვანი მწერლები
კატეგორია:ებრაელი პოეტები
კატეგორია:მამაკაცი ბიოგრაფები
კატეგორია:ფრანგი მამაკაცი ესეისტები
კატეგორია:რუმინელი ბიოგრაფები
კატეგორია:რუმინელი ესეისტები
კატეგორია:რუმინელი კინორეჟისორები
კატეგორია:რუმინელი ლიტერატურის კრიტიკოსები
კატეგორია:რუმინელი მამაკაცი პოეტები
კატეგორია:რუმინელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:რუმინელი სცენარისტები
კატეგორია:რუმინელი სიურრეალისტი მწერლები
კატეგორია:რუმინულენოვანი მწერლები
კატეგორია:სიურრეალისტი პოეტები
კატეგორია:სიმბოლისტი პოეტები
კატეგორია:XX საუკუნის მემუარისტები
კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის სცენარისტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით