მოსკოვის ხელშეკრულება (1921)

მოსკოვის ხელშეკრულება (; )  — ხელშეკრულება საბჭოთა რუსეთსა და თურქეთის დიდ ეროვნულ ასამბლეას შორის. აღნიშნული ხელშეკრულებით მოხდა ამიერკავკასიაში თურქეთის თანამედროვე საზღვრების ფორმირება საქართველოსთან და სომხეთთან. 

მოლაპარაკებები
26 თებერვალს მოსკოვში, საბჭოთა რუსეთის საგარეო საქმეთა კომისრის გიორგი ჩიჩერინის, თავმჯდომარეობით გაიხსნა
რუსულ-თურქული კონფერენცია. კონფერენციაში მონაწილე არცერთი მხარე არ იყო აღიარებული სხვა სახელმწიფოების მიერ და არ წარმოადგენდა ლეგიტიმურ მთავრობას. კონფერენციის საგანი იყო რუსეთის და თურქეთის მიერ საქართველოსა და სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკების ტერიტორიების განაწილება. კონფერენციის გახსნის მომენტისთვის საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა წარმოადგენდა დე-იურედ აღიარებულ სახელმწიფოს, რომელიც ჯერ კიდევ აკონტროლებდა ქვეყნის მნიშვნელოვან ნაწილს და აგრძელებდა რუსეთის შეჭრის წინააღმდეგ ბრძოლას.

მოლაპარაკებები თითქმის 3 კვირას გაგრძელდა. კრემლის წარმომადგენლები თურქეთის მოთხოვნების უმეტესობას დაეთანხმნენ. 

ხელშეკრულება
ხელშეკრულებას ხელი მოეწერა 1921 წლის 16 მარტს, საქართველოს მთავრობისა და სამხედრო ხელმძღვანელობის მიერ ქვეყნის დატოვებამდე ერთი დღით ადრე. 

1-ლი მუხლით, თურქეთს გადაეცა ყოფილი ართვინის ოკრუგი და ოლთისის ოკრუგი მთლიანად,  არტაანის ოკრუგის საქართველოს მიერ კონტროლირებადი ნაწილი და ბათუმის ოკრუგის სამხრეთ ნახევარი. მე-2 მუხლით თურქეთი უარს აცხადებდა ბათუმზე პრეტენზიაზე აღნიშნულ ტერიტორიაზე მცხოვრები მუსლიმი მოსახლეობისთვის ავტონომიიის მინიჭების პირობით.

მოსკოვის ხელშეკრულების პირობები დადასტურდა 1921 წლის 13 ოქტომბერს ყარსის ხელშეკრულებით.

ლიტერატურა

К истории советско-турецких отношений. — М.: Госполитиздат, 1958.
СССР и Турция: 1917—1979. — М., 1981.
Густерин П. В. Советская дипломатия на мусульманском Востоке в 1917—1921 годах. — Саарбрюккен, 2014. — ISBN 978-3-659-17980-8.

რესურსები ინტერნეტში
 Текст советско-турецкого договора о дружбе и братстве 1921 года
 Московский договор 1921 года в Энциклопедии Геноцид.ру
 Павел Густерин. Обстоятельства заключения Советско-турецкого договора 1921 года

კატეგორია:ამიერკავკასიის ისტორია
კატეგორია:თურქეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:რუსეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:1921 წლის საერთაშორისო ხელშეკრულებები