მეჰმედ I გირეი

მეჰმედ I გირეი (; დ. 30 ნოემბერი, 1465, ყირიმის სახანო — გ. ასტრახანი, 1523) — ყირიმის ხანი 1515–1523 წლებში, მენლი I გირეის უფროსი ვაჟი და კალგა.

ბიოგრაფია
მეჰმედ გირეი მამამისის მმართველობის პერიოდში აქტიურად იყო ჩართული საგარეო თუ საშინაო პოლიტიკაში. 1507 წელს ის დაინიშნა კალგად ანუ ტახტის მემკვიდრედ. მეჰმედი მეთაურობდა ყირიმელების არმიას ნოღაის ურდოს წინააღმდეგ გამართულ ბრძოლებში. 1509 წელს თანამედროვე ბელორუსის მიწები დალაშქრა. ის ასევე მონაწილეობდა ოსმალეთის სამოქალაქო ომში, საკუთარი სიძის, სელიმ I-ის მხარეს.

მამის გარდაცვალებიდან 2 კვირაში მეჰმედმა ხანის ტიტული მიიღო. მან აქცენტი გააკეთა აქტიურ დამპყრობლურ პოლიტიკაზე. ამისათვის სჭირდებოდა თათრებისა და განადგურებული ოქროს ურდოს შემორჩენილ მოსახლეთა მხარდაჭერა. ამის გამო მან შეიფარა ვოლგის პირას მცხოვრები თათრები და ნოღაელები. 1519 წელს ყაზანიდან რუსები განდევნა და დაიკავა ის, მის დროებით მმართველად საკუთარი ძმა და მომავალი ხანი, საჰიბ I გირეი დანიშნა. 1522 წელს კავშირი შეკრა მის მფარველობაში მყოფ ნოღაის ურდოსთან და მათი დახმარებით აიღო ასტრახანი, რომლის ხანად საკუთარი ვაჟი, ბაჰადირ გირეი დაასახელა და ყირიმში დაბრუნება განიზრახა. მაგრამ მეჰმედს და მის რაზმს ნოღაელებმა უღალატეს. ის ვერაგულად მოკლეს მის ვაჟ ბაჰადირთნ ერთად. მეჰმედის ორმა შვილმა, გაზიმ და ბაბამ თავს ყირიმში გაქცევით უშველეს. ასტრახანის დაპყრობის შედეგად მეჰმედ I-ს ჰქონდა შანსი ოქროს ურდოს ერთგვარი აღდგენისა, თუმცა მისი მკვლელობა ნოღაელებმა სათავისოდ გამოიყენეს და მიითვისეს ქალაქი. ყირიმის ხანი კი გახდა მეჰმედის ვაჟი, გაზი I გირეი.

იხილეთ აგრეთვე
 ყირიმის სახანო
 გირეის დინასტია
 ყირიმის ხანების სია

ლიტერატურა
 Олекса Гайворонский «Повелители двух материков», том 1, Киев-Бахчисарай, 2007 г. ISBN 978-966-96917-1-2
Oleksa Gaivoronsky «Повелители двух материков», Kiev-Bakhchisarai, 2007, , pages 119–145

სქოლიო

კატეგორია:ყირიმის ხანები
კატეგორია:გირეის დინასტია
კატეგორია:დაბადებული 1465
კატეგორია:დაბადებული 30 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1523
კატეგორია:მოკლული მონარქები