რუხი მელა

რუხი მელა (Urocyon cinereoargenteus), ან ნაცრისფერი მელა – ნაირმჭამელი ძუძუმწოვარი, ძაღლისებრთა ოჯახიდან. გავრცელებულია მთელ ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკაში.რუხი მელა და კუნძულის მელა (Urocyon littoralis) წარმოადგენენ Urocyon-თა გვარი-ს ერთადერთ ცოცხალ სახეობებს. მიუხედავად იმისა რომ ის წარმოადგენდა ამერიკის შეერთებული შტატებში ყველაზე გავრცელებულ მელას, ადამიანის ზემოქმედების გამო მას  ჩვეულებრივმა მელამ გადაუსწრო. წყნარი ოკეანისპირა შტატებში კი ის ისევ ლიდერობს. რუხი მელა ამერიკულ ძაღლისებრთა შორის ერთადერთია, რომელსაც ხეზე აძრომა შეუძლია. 

 აღწერა 
რუხი მელა სხვა ტიპებისგან უმეტესად გამოირჩევა ნაცრისფერი ზედა ნაწილებით, შავი ზოლით მის კუდსა და ძლიერ კისრზე, ხოლო თავის ქალა ადვილად შეიძლება განვასხვაოთ ჩრდილოეთ ამერიკის ყველა ძაღლისებრთადან მისი ფართოდ გამოყოფილი ნაწილებით, რომლებიც ქმნიან U- ფორმას.სქესობრივი დიმორფიზმი ძალიან მცირეა და გამოიხატება იმით, რომ მდედრი მამრთან შედარებით ცოტათი პატარაა.რუხი მელას მთლიანი სიგრძე 76 დან 112.5 სმ-მდე მერყეობს.კუდის ზომაა 27.5 დან 44.3 სმ-მდე, ხოლო უკანა ფეხების სიგრძეა 100 დან 150 მმ-მდე. რუხი მელა ჩვეულებრივ იწონის 3.7 დან 7 კგ-მდე, თუმცა ყოფილა შემთხვევა 9 კგ-იანის დაფიქსირებისა. რუხ მელას ახასიათებს სითეთრე ყურებზე, ყელზე, მკერდზე, მუცელსა და უკანა ფეხებზე.    

 წარმოშობა და გენეტიკა 
მინი| რუხი მელა 
რუხი მელა ჩრდილოეთ ამერიკაში გაჩნდა პლიოცენის ეპოქის შუა  ეპოქაში 3.6 მილიონი წლის წინ.Paleobiology database, Collection 19656, Graham County, Arizona . Authority by the Dr. John Alroy, 18 February 1993. მელას მსგავსი ძაღლისებრთა გენეტიკურმა ანალიზმა დაადასტურა, რომ რუხი და წითელი მელა განსხვავებული გვარებია ( Vulpes spp.). გენეტიკური თვალსაზრისით, რუხი მელა ხშირად ჯგუფდება ორ სხვა უძველეს ხაზთან, აღმოსავლეთ აზიის ენოტისმსგავს ძაღლთან ( Nyctereutes procyonoides ) და აფრიკულ ღამურასყურებიან მელასთან( Otocyon megalotis ). Geffen, E.; Mercure, A.; Girman, D. J.; MacDonald, D. W.; Wayne, R. K. (September 1992). "Phylogenetic relationships of the fox-like canids: mitochondrial DNA restriction fragment, site and cytochrome b sequence analyses". Journal of Zoology, London. 228: 27–39. doi:10.1111/j.1469-7998.1992.tb04430.x. ქრომოსომისრაოდენობაა 66 (დიპლოიდი), რომლის ფუნდამენტური რიცხვია 70. Fritzell, Erik K.; Haroldson, Kurt J. (1982). "Urocyon cinereoargenteus" (PDF). Mammalian Species. 189 (189): 1–8. doi:10.2307/3503957. JSTOR 3503957. Archived from the original (PDF) on 22 January 2012. Retrieved 27 November 2011.   გენეტიკურმა ანალიზმა აჩვენა, რომ რუხი მელა გადაადგილდა ჩრდილო-აღმოსავლეთ შეერთებული შტატებში, პოსტ-პლეისტოცენში, შუასაუკუნეების კლიმატის ანომალიის დათბობის ტენდენციასთან ერთად.

რუხი მელას ჯუჯა ნათესავი,კუნძულის მელა, სავარაუდოდ, წარმოიშვა მატერიკული რუხი მელიებიდან. Fuller, T.K.; Cypher, B. L. (2004). C. Sillero-Zubiri; M. Hoffman; D. W. Macdonald (eds.). Gray fox Urocyon cinereoargenteus. pp. 92–97 in Canids: foxes, wolves, jackals, and dogs. Status survey and conservation action plan (PDF). Cambridge, United Kingdom: IUCN Publications. Retrieved 27 November 2011. ეს მელა ადამიანებს  აშკარად გადაყავდათ კუნძულიდან და კუნძულებზე. 

 განაწილება და ჰაბიტატი 
სახეობა გვხვდება ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთ ნახევრის ყველაზე კლდოვან, ტყიან, ბუჩქიან რეგიონებში სამხრეთ კანადადან ( მანიტობა სამხრეთ-აღმოსავლეთ კვებეკის გავლით)  სამხრეთ ამერიკის ჩრდილოეთ ნაწილამდე ( ვენესუელა და კოლუმბია ), სამხრეთ – დასავლეთის შეერთებული შტატების მთების გამოკლებით.  Wozencraft, W.C. (2005). "Order Carnivora". In Wilson, D.E.; Reeder, D.M (eds.). Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. p. 582. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494. ეს ერთადერთი ძაღლისებრია, რომლის ბუნებრივი განსახლების არეალი მოიცავს ჩრდილოეთსაც და სამხრეთ ამერიკასაც.   

 ქცევა 
მინი|რუხი მელას ყეფა, ჩრდილოეთ ფლორიდა
ძაღლისებრთა შორის ხეზე ძრომის უნარი მხოლოდ რუხ მელას და ენოტისმსგავს ძაღლს აქვთ. მისი ძლიერი, კაუჭის მსგავსი კლანჭები საშუალებას აძლევს აძვრეს ხეზე და გაექცეს მრავალ მტაცებელს, მაგალითად, შინაურ ძაღლს ან კოიოტს, Fedriani, J. M.; Fuller, T. K.; Sauvajot, R. M.; York, E. C. (2000). "Competition and intraguild predation among three sympatric carnivores". Oecologia. 125 (2): 258–270. doi:10.1007/s004420000448. hdl:10261/54628. PMID 24595837. ან მიაღწიოს ხეზე დაფარულ საკვებს. მას შეუძლია ასვლა, ვერტიკალურ საყრდენზე 18 მეტრის სიმაღლეზე და გადახტომა ტოტიდან ტოტზე. Sillero-Zubiri, Claudio; Hoffman, Michael; and MacDonald David W. (2004) Canids: Foxes, Wolves, Jackals, and Dogs: Status Survey and Conservation Action Plan. Gland, Switzerland and Cambridge, UK: IUCN. p. 95 იგი ძირითადად გადაადგილდება ტოტიდან ტოტზე გადახტომით, ან ნელა მოძრაობს უკან, როგორც შინაური კატა . 

 რეპროდუქცია 
მინი|320x320პქ| ნაცრისფერი მელა, რომელიც აჩვენებს კუდის შავ ზოლს, სიერა ნევადა 
რუხ მელას ახასიათებს მონოგამიურობა . რუხი მელას გამრავლების სეზონი გეოგრაფიულად განსხვავებულლია; მიჩიგანში, რუხი მელა  მარტის დასაწყისში მრავლდება, ალაბამაში, თებერვალში. ფეხმძიმობის პერიოდი დაახლოებით 53 დღე გრძელდება. მდედრი სქესობრივად მომწიფებული დაახლოებით 10 თვის ასაკშია. ახალდაბადებულები მშობლებთან ერთად ნადირობას იწყებენ 3 თვის ასაკში. როცა 4 თვეს აღწევს ძვლევანი სისტემა ჩამოყალიბებულია და უკვე შეუძლია თავისით ნადირობა. ოჯახი  ერთად რჩება შემოდგომამდე, სანამ ახალგაზრდა მამრი აღწევს სქესობრივ მომწიფებას, შემდეგ კი იფანტებიან. მოზრდილებში რუხი მელა არ აჩვენებს რაიმე სქესის დისპერსიის ნიშნებს. Follmann, 1973     

 კვება 
რუხი მელა არის ნაირმჭამელი, მარტოხელა მონადირე. იგი ხშირად ნადირობს აღმოსავლურ cottontail  (Sylvilagus floridanus) აღმოსავლეთ აშშ, მიუხედავად იმისა, რომ ადვილად დაჭერდა ვოლის, ბიგასებრნებს და ფრინველებს . კალიფორნიაში, რუხი მელა უპირატესად ჭამს მღრღნელებს.  დასავლეთ შეერთებული შტატების ზოგიერთ ნაწილში (მაგალითად, იუტას სიონის ეროვნულ პარკში), რუხი მელა ძირითადად მწერებით და ბალახოვანი საკვებით ცხოვრობს. Alderton, p. 124. ხილი არის რუხი მელის კვების მნიშვნელოვანი კომპონენტი ამიტომ ეძებს ადვილად ხელმისაწვდომ ხილს. ჭამს ჩვეულებრივ მელაზე მეტ ბოსტნეულს ( Vulpes vulpes ). "Urocyon cinereoargenteus". Animal Diversity Web. Retrieved 19 August 2007. 

 ქვესახეობები 
რუხ მელას აქვს ჩვენთვის ნაცნობი 16 ქვესახეობა  

 Urocyon cinereoargenteus borealis (ახალი ინგლისი) 
 Urocyon cinereoargenteus californiaicus (სამხრეთ კალიფორნია) 
 Urocyon cinereoargenteus cinereoargenteus (აღმოსავლეთ შეერთებული შტატები) 
 Urocyon cinereoargenteus costaricensis (კოსტა რიკა) 
 Urocyon cinereoargenteus floridanus (ყურის შტატები) 
 Urocyon cinereoargenteus fraterculus ( იუკატანის ნახევარკუნძული ) 
 Urocyon cinereoargenteus furvus (პანამა) 
 Urocyon cinereoargenteus guatemalae (მექსიკის უკიდურესი სამხრეთიდან ნიკარაგუამდე) 
 Urocyon cinereoargenteus madrensis (სამხრეთ სონორა, სამხრეთ-დასავლეთ ჩიხუუა და ჩრდილო-დასავლეთი დურანგო) 
 Urocyon cinereoargenteus nigrirostris (სამხრეთ-დასავლეთი მექსიკა) 
 Urocyon cinereoargenteus ocythous (ცენტრალური შტატები) 
 Urocyon cinereoargenteus orinomus (სამხრეთ მექსიკა) 
 Urocyon cinereoargenteus peninsularis (კალიფორნია) 
 Urocyon cinereoargenteus scottii (სამხრეთ-დასავლეთი შეერთებული შტატები და ჩრდილოეთ მექსიკა) 
 Urocyon cinereoargenteus townsendi (ჩრდილოეთ კალიფორნია და ორეგონი) 
 Urocyon cinereoargenteus venezuelae (კოლუმბია და ვენესუელა)

 პარაზიტები 
რუხი მელას პარაზიტებს მოიცავს Metorchis conjunctus   .  


 ლიტერატურა

 ალდერტონი, დევიდ (1998). მელა, მგლები, ლომები და მსოფლიოს გარეული ძაღლები . ლონდონი: ბენდფორდი     

 რესურსები ინტერნეტში 

 რუხი მელა ვიდეო კოლორადოში

 სქოლიო

კატეგორია:მელა
კატეგორია:კოლომბიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ვენესუელის ძუძუმწოვრები