სომხების გენოციდის უარყოფა

სომხეთის გენოციდის უარყოფა — პირველი მსოფლიო ომის დროს 1,5 მილიონ სომეხზე მიზანმიმართულად დაგეგმილი გენოციდის უარყოფა, რომელსაც ოსმალეთის მთავრობა ახორციელებდა. თურქეთი დღესაც ანალოგიურად უარყოფს ასევე ადგილობრივ მკვიდრ ასურელთა და ბერძნების მიმართ ჩადენილ გენოციდებს იმავე პერიოდში. როგორც უარყოფის ფორმა, იგი შეიძლება შევადაროთ ისეთ ნეგატიურ ისტორიულ რევიზიებს, როგორიცაა ჰოლოკოსტის უარყოფა და ნანკინგის ხოცვა-ჟლეტა.

სომეხთა გენოციდი თითქმის ერთხმად არის აღიარებული, როგორც ისტორიული ფაქტი ისტორიკოსებისა და გენოციდის მკვლევარების მიერ. ასევე ითვლება, რომ ეს იყო პირველი თანამედროვე გენოციდი, . რომლის აღსაწერადაც თვითონ სიტყვა გენოციდი იქნა გამოგონილი რაფაელ ლემკინის მიერ, რათა აღწერილიყო სომეხთა სისტემატიურად განადგურების მიზნით ორგანიზებული გეგმის ცალკეული მასშტაბები.

სომხეთის გენოციდის უარყოფა ოფიციალურად არის არაკანონიერი ქმედება რიგ ქვეყნებში, როგორებიცაა: შვეიცარია, საბერძნეთი,  კვიპროსი და სლოვაკეთი.

ამჟამად მხოლოდ თურქეთისა და აზერბაიჯანის მთავრობები უარყოფენ სომხების გენოციდს, ხოლო პაკისტანი საერთოდ არ ცნობს სომხეთს, როგორც ქვეყანას. სხვა ბევრმა ქვეყანამ, ყველაზე სადავოდ შეერთებულმა შტატებმა,"The 1915 Armenian Genocide – Why Is It Still Denied By Turkey (And The U.S.)?" , TheBlaze"Israel and the Jewish People can't ignore the Armenian Holocaust" , The Jerusalem Post  განზრახ თავიდან აირიდა ოფიციალურად მისი აღიარება თურქეთთან ურთიერთობის გამწვავების თავიდან ასაცილებლად. გასულ ათწლეულში თურქეთის მთავრობამ მილიონობით დოლარი დახარჯა ვაშინგტონის ლობირებაზე, რომლის უმეტესი ნაწილი ფოკუსირებულია სომხების გენოციდის საკითხზე."Armenia-Turkey dispute over genocide label sets off lobbying frenzy ". The Washington Post. 3 March 2010. თურქეთის რესპუბლიკას ასევე ბრალად ედება უცხოელი საგამოძიებო ჟურნალისტების და გენოციდის მკვლევრების დაშინება.

თურქეთის მთავრობის დამოკიდებულება
2016 წელს თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა თქვა: „ჩვენი დამოკიდებულება ამ საკითხის შესახებ თავიდანვე ნათელი იყო. ჩვენ არასდროს მივიღებთ ბრალდებას გენოციდის შესახებ“. თურქეთის მთავრობა არ უარყოფს, რომ ბევრი სომეხი დაიღუპა ოსმალეთის ჯარის მიერ, მაგრამ ამცირებს დაღუპულთა რაოდენობას და ხაზს უსვამს იმას, რომ პირველი მსოფლიო ომის დროს ორივე მხრიდან დიდი დანაკარგები იყო.

მეცნიერები თურქეთის მთავრობის უარყოფის რამდენიმე მიზეზს ასახელებენ, მათ შორის ეროვნული თვითმყოფადობის შენარჩუნებასა და დანაკარგის ანაზღაურების მოთხოვნას სომხეთის მხრიდან. ბოლო წლების განმავლობაში სომხური დიასპორული ჯგუფები უფრო მეტად ფოკუსირდნენ ფინანსურ ანაზღაურებაზე. სომხეთის გენოციდის რეპრესიების შემსწავლელმა ჯგუფმა გამოაქვეყნა კვლევა, რომელიც ნაწილობრივ დაფინანსდა სომხური ორგანიზაციების მიერ, რომელიც მოიცავს სხვადასხვა რეკომენდაციებს, თუ როგორ უნდა გამოიანგარიშონ დანაკარგის ანაზღაურების პაკეტი. თურქეთის მთავრობის პოზიცია მგომარეობს იმაში, რომ ანაზღაურება არ უნდა გადაიხადოს თურქეთმა 1915 წლის მოვლენებისთვის.

ლიტერატურა
 Güçlü, Yücel. Armenians and the Allies in Cicilia, 1914–1923. University of Utah Press: Salt Lake City, 2010. .
 Güçlü, Yücel. The Holocaust and the Armenian Case in Comparative Perspective., Lanham, Boulder, New York, Toronto, Plymouth: University Press of America, 2012. .
 McCarthy, Justin A. The Armenian Rebellion at Van. University of Utah Press: Salt Lake City, 2006. .
 McCarthy, Justin A. Death and Exile: The Ethnic Cleansing of Ottoman Muslims, 1821–1922. Darwin Press, Incorporated, 1996. .
 Özdemir, Hikmet. The Ottoman Army, 1914–1918: Disease and Death on the Battlefield. University of Utah Press: Salt Lake City, 2008. .
 Lewy, Guenter. The Armenian Massacres in Ottoman Turkey: A Disputed Genocide. University of Utah Press, 2005. .
 The Banality of Denial, by Yair Auron, Rutgers University Press, New Brunswick, 2003, , 338 p.
 Investigation into the negation of a genocide, by Yves Ternon, Brackets, 1989
 Revolution and Genocide, by Robert Melson, 1992, 386 p.
 Encyclopedia of Genocide, ed. by Israel Charny, 1999.
 The History and Sociology of Genocide: Analyses and Case Studies, by Kurt Jonassohn, 1990, 480 p.
 A Little Matter of Genocide: Holocaust and Denial in the Americas, by Ward Churchill, 1997, City Lights Books, 
 The Crime of Destruction and the Law of Genocide, by Caroline Fournet, 2007, Ashgate Publishing, 182 p., 

რესურსები ინტერნეტში
 Denial of the Armenian Genocide, Armenian Genocide Resource Library for Teachers
 , Genocide Watch
 A source of news and information on the No Place for Hate/Anti-Defamation League Armenian Genocide denial issue
 Armenian Genocide Denial and Free Speech, by FacingHistory.ORG, 2008 
 Selected Bibliography on Denial of the Armenian Genocide, Zoryan Institute, 2001.
 The Armenian Genocide at the German Bundestag (Parliament)
 The Armenian Genocide Museum-Institute
 France's Armenian genocide bill Radio France International in English
 Armenian Genocide Denial 
 Official Website of Armenian Genocide Centennial
 "The long denied Armenian Genocide: Turkey's carefully forgotten history," by Taner Akçam, Le Monde Diplomatique, 2000
 U.S. Denial of the Armenian Genocide, by Stephen Zunes, "Foreign Policy in Focus", 22 October 2007
  - Published 11 October 2012
  - Posted at the University of Southern California (USC)

სქოლიო

კატეგორია:სომხები