კეროლ გრეიდერი

კეროლინ უიდნი (კეროლ) გრეიდერი (; დ. 15 აპრილი, 1961, სან-დიეგო, კალიფორნია, აშშ) — ამერიკელი მოლეკულური ბიოლოგი. 2009 წელს ელიზაბეტ ბლეკბერნთან და ჯეკ შოსტაკთან ერთად ქრომოსომების სტაბილურობის დაცვაში ტელომერებისა და ფერმენტ ტელომერაზას როლის კვლევისთვის მიიღო ნობელის პრემია ფიზიოლოგიის და მედიცინის დარგში.
 ბიოგრაფია 
გრეიდერი დაიბადა სან-დიეგოში (კალიფორნია) 1961 წელს. მამამისი იყო ფიზიკის პროფესორი. გრეიდერს აქვს დისლექსიის პრობლემა, რომლის დაძლევას ის დიდი შრომით ცდილობდა. 

1983 წელს გრეიდერმა ბიოლოგიის ბაკალავრის ხარისხით დაამთავრა კალიფორნიის უნივერსიტეტი სანტა-ბარბარაში. მომდევნო წელს ჩაირიცხა ბერკლიში კალიფორნიის უნივერსიტეტის სადოქტორო პროგრამაში და შეუერთდა ელიზაბეტ ბლეკბერნის გუნდს. გრეიდერი და ბლეკბერნი ერთობლივად მუშაობდნენ უჯრედებში ქრომოსომების სტაბილურობის დაცვის მექანიზმებზე და აღმოაჩინეს ფერმენტი ტელომერაზა, რომელიც მათ თავდაპირველად მტკნარი წყლების უმარტივესი ტეტრაჰიმენას ორგანიზმიდან გამოყვეს. მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ ტელომერაზა დნმ ფრაგმენტებს ამატებს ტელომერს და ამგვარად უნარჩუნებს ქრომოსომას ფუნქციურ მდგრადობას. 1987 წელს გრეიდერმა მიიღო დოქტორის ხარისხი მოლეკულურ ბიოლოგიაში და შემდგომი სამეცნიერო მუშაობისთვის ნიუ იორკის ქოლდ-სპრინგ-ჰარბორის ლაბორატორიაში გადავიდა. იქ მან გააგრძელა ტელომერაზას კვლევა და 1994 წელს ლაბორატორიის მთავარ მკვლევარად დაინიშნა.Carol W. Greider, Encyclopædia Britannica. 2019. ნანახია 16 თებერვალი, 2020.Carol W. Greider, Nobel Media AB. ნანახია 16 თებერვალი, 2020.

1990-იანი წლების შუა ხანებში გრეიდერის კვლევების ძირითად საგანი ტელომერების სიგრძე და უჯრედის სიკვდილში მისი როლი გახდა. გრეიდერი ეჭვობდა, რომ ტელომერაზას ნორმალური რეგულირების დარღვევა ხელს უწყობდა გარკვეული სიმსივნეების განვითარებას. მან დაადგინა, რომ ტელომერაზას აქტიურობის ინჰიბირება დისფუნქციური ტელომერების შემცველ სიმსივნურ უჯრედებში ხელს უწყობდა უჯრედის სიკვდილს და, ამგვარად, აფერხებდა სიმსივნის ზრდას. ამ აღმოჩენამ ტელომერაზა ანტისიმსივნური პრეპარატების პოტენციურ სამიზნედ აქცია. 

1997 წელს გრეიდერი გახდა ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტის მედიცინის სკოლის მოლეკულური ბიოლოგიისა და გენეტიკის ასოცირებული პროფესორი, 1999 წელს — სრული პროფესორი, ხოლო 2001 წელს — ონკოლოგიის პროფესორი. 2003 წელს მიიღო დანიელ ნათანზის სახელობის პროფესორის პოზიცია და დაინიშნა ჯონს ჰოპკინზის მოლეკულური ბიოლოგიისა და გენეტიკის დეპარტამენტის დირექტორად. შემდგომ წლებშიც განაგრძობდა ტელომერებისა და ტელომერაზის როლის კვლევას კიბოს განვითარებაში, ასევე სწავლობდა ტელომერების დამოკლების გავლენას დაბერებასა და მასთან დაკავშირებულ დაავადებებზე. მიღებული აქვს არაერთი საპატიო წოდება და პრიზი, მათ შორის, გაირდნერის ფონდის საერთაშორისო პრემია (1998, ბლეკბერნთან ერთად), ლუის როზენშტილის პრემია ბაზისურ სამედიცინო მეცნიერებებში გამორჩეული შრომისთვის (1998, ბლეკბერნთან ერთად), ალბერტ ლასკერის პრემია ბაზისურ სამედიცინო მეცნიერებებში (2006, ბლეკბერნთან და შოსტაკთან ერთად), უილის პრემია ბიოსამედიცინო მეცნიერებებში (2006, ბლეკბერნთან ერთად). 2009 წელს ელიზაბეტ ბლეკბერნთან და ჯეკ შოსტაკთან ერთად გახდა ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიოლოგიის და მედიცინის დარგში. 2014 წელს მიენიჭა ბლუმბერგის სახელობის გამორჩეული პროფესორის წოდება ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტში.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1961
კატეგორია:დაბადებული 15 აპრილი
კატეგორია:ამერიკელი ბიოლოგები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ქალი ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები