თურქები აზერბაიჯანში

აზერბაიჯანში მცხოვრები თურქები წარმოადგენენ ეთნიკურ ჯგუფს აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში. აქ მცხოვრები თურქი მოსახლეობა უმეტესწილად ოსმალეთიდან ჩამოსულთა შთამომავლები, მუსლიმი მესხები და თურქეთიდან ბოლოდროინდელი მიგრანტებისგან შედგება.

ისტორია
ოსმალეთიდან მიგრაცია
ოსმალეთიდან თურქებმა მიგრირება და აზერბაიჯანში აზერბაიჯანში დასახლება დაიწყეს, როდესაც რეგიონი ოსმალეთის იმპერიის მმართველობის ქვეშ მოექცა 1578-1603 წლებში, შემდეგ კვლავ 1724 წლიდან პირველი მსოფლიო ომის დასრულებამდე. პირველი აღწერილობა საბჭოთა კავშირმა 1926 წელს ჩაატარა ამ დროს რეგიონში 8570 თურქი ცხოვრობდა. ოსმალები აღარ არიან ჩამოთვლილნი ცალკეულ აღწერებში; სავარაუდოდ, ისინი ვინც აზერბაიჯანში ცხოვრობდა, ან ასიმილაცია განიცადა აზერბაიჯანულ საზოგადოებასთან, ან დატოვა ქვეყანა.. დღესდღეობით, ოსმალეთითიდან მიგრირებული თურქების შთამომავლები დაახლოებით 19 000-ს შეადგენენ.

მუსლიმი მესხების მიგრაცია
მუსლიმი მესხები („თურქი მესხები“) აზერბაიჯანში პირველად XIX საუკუნის ბოლოსა და 1918-1920 წლებში დასახლდნენ.. ამასთან, აზერბაიჯანში მიგრაცია მკვეთრად გაიზარდა მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდში. საბჭოთა კავშირის მაშინდელმა საგარეო საქმეთა მინისტრმა ვიაჩესლავ მოლოტოვმა მოითხოვა ანატოლიის სამი პროვინციის (ყარსის, არტაანისა და ართვინის) დაქვემდებარება. ასევე სტალინს სურდა მესხეთში მდებარე სტრატეგიული ტერიტორიების თურქი მოსახლეობისგან გაწმენდა.. 

1950-იანი წლების ბოლოდან 1970-იანი წლების ჩათვლით, აზერბაიჯანში დაახლოებით დასახლდა  25 000-დან 30 000 თურქი. ვინაიდან უზბეკეთში მცხოვრები თურქები აჯანყების მსხვერპლი გახდნენ ფერღანის ხეობაში ეთნიკური უზბეკების მხრიდან, რამაც ასამდე ადამიანის დაიღუპვა გამოიწვია..  ფერღანას ველიდან წამოსული თურქი ლტოლვილების პირველი ტალღის უმეტესობა დასახლდა, საათლში, საბირაბადში, ბეილაგანსა და ბაქოში. რამდენიმე ასეული თურქი მთიანი ყარაბაღიდან აზერბაიჯანში ჩავიდა 1991-1994 წლებში ომის დროს..

დემოგრაფია

 თურქები აზერბაიჯანში, აზერბაიჯანის აღწერის მიხედვით  წელი  რაოდენობა % 1959  200  0% 1970  8500  0.2% 1979  7900  0.2% 1989  17 700  0.2% 1999  43 400  0.5% 2009  38 000  0.4%

2009 წლის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მოსახლეობის აღწერის თანახმად, აზერბაიჯანში თურქების რაოდენობა 38 000-ს შეადგენდა. ამასთან, თურქული მოსახლეობის შესახებ ოფიციალური მონაცემები ნაკლებად ზუსტია, იმისათვის რომ მოსახლეობის აღწერაში მიეთითოს, ვინაიდან საზოგადოების უმეტესობა ოფიციალურად რეგისტრირებულია, როგორც „აზერბაიჯანელი“. გარდა ამისა, არცერთ აღწერაში არ ხდება განსხვავება მესხეთის თურქებსა და თურქეთიდან ჩამოსულ თურქებს შორის, რომლებიც აზერბაიჯანის მოქალაქეები გახდნენ, ორივე ჯგუფი ოფიციალურ აღწერაში კლასიფიცირდება როგორც „თურქები“ ან „აზერბაიჯანელები“.

ოსმალეთიდან ჩამოსულ მიგრანტთა დაახლოებით 19 000 შთამომავალი დღესაც ცხოვრობს აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე.  თუმცა, მეოცე საუკუნიდან მოყოლებული, თურქი მიგრანტების ახალი ტალღა ჩამოვიდა საქართველოდან და თურქეთიდან. გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის თანახმად, 1999 წელს აზერბაიჯანში 100 000 მესხი თურქი ცხოვრობდა. ამასთან, 2009 წლის მონაცემებით, აზერბაიჯანში ცხოვრობდა დაახლოებით 17 577 თურქი.

ლიტერატურა

.

.
.
.
.
 .


 .

სქოლიო

კატეგორია:აზერბაიჯანის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:თურქები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები