ბალხი

ბალხი, ვაზირაბადი (, , ბალხ) — ქალაქი ავღანეთში, ამავე დასახელების პროვინციაში. მდებარეობს მდინარე ბალხის მარჯვენა ნაპირზე. 77 ათ. მცხოვრები (2006).Afghanistan — largest cities (per geographical entity)  // World Gazetteer

 ისტორია 
დღევანდელ ქალაქთან ახლოს მდებარეობს ისტორიული ქალაქი ბაქტრა () — ბაქტრიის დედაქალაქი. წარმოიქმნა ძვ. წ. I ათასწლეულის 1-ლ ნახევარში, როდესაც ბაქტრია აქემენიანთა იმპერიაში შედიოდა, შემდეგ კი — ალექსანდრე მაკედონელისაში. ძვ. წ. III–II საუკუნეში ბერძნულ-ბაქტრიული სამეფოს დედაქალაქი იყო, მოგვიანებით — ქუშანის. გადმოცემით, ზოროასტრიზმის გავრცელების თავდაპირველი ცენტრი, უფრო გვიან — ბუდიზმის მსხვილი ცენტრი შუა აზიაში. ახ. წ. VIII საუკუნეში ქალაქი არაბებმა დაანგრიეს, შემდეგ აბასიდების დროს აღდგა და სამანიდების დროს მოიხვეჭა „ქალაქების დედის“ სახელი, როგორც ისტორიული ოლქის — ხორასნის — ცენტრი. თამაშობდა საერთაშორისო ვაჭრობის მნიშვნელოვანი ცენტრის როლს, აქ გადიოდა აღმოსავლეთიდან ესპანეთისკენ მიმავალი საქონელი, აქედან სანაოსნო გზებით უკავშირდებოდნენ ბულგარეთს, ნოვგოროდსა და ვიკინგთა მიწებს, ხოლო კავკასიის გავლით — შავიზღვისპირა ქალაქებს. XI–XII საუკუნეებში შედიოდა ღაზნევიდების, სელჩუკების, ღურიდების სახელმწიფოთა შემადგენლობაში. 1220 წელს ჩინგიზ-ყაენმა გაანადგურა. აღდგა XIV საუკუნეში. მონღოლთა შემოსევების შემდეგ ამუდარიის სამხრეთით მდებარე ოლქს მთავარი ქალაქის მიხედვით ბალხი ეწოდა. 1850 წელს ბალხი ავღანეთს შეუერთდა.

 არქიტექტურა 
XV–XVI საუკუნეებს განეკუთვნება რიგი არქიტექტურული ძეგლები: ბალა-ხისარის ციხესიმაგრის ნანგრევები, ქალაქის კედელი, მეჩეთები, მედრესე, აბანო; ხოჯა აბუ ნასრ სპარსის მეჩეთ-მავზოლეუმი.

 ლიტერატურა 
 Дьяконов М. М. Сложение классового общества в Северной Бактрии // Советская археология. 1954. [Т.] 19;
 Бартольд В. В. Соч. М., 1963. Т. 1: Туркестан в эпоху монгольского нашествия;


 სქოლიო 

კატეგორია:ავღანეთის ქალაქები
კატეგორია:ირანის უძველესი ქალაქები