დაღესტნის აზერბაიჯანელები

დაღესტნის აზერბაიჯანელები — აზერბაიჯანელები, რომლებიც ცხოვრობენ რუსეთის ფედერაციის დაღესტნის რესპუბლიკაში. მათ აქვთ ეთნიკური უმცირესობის სტატუსი.

 განსახლება 
2010 წელს მონაცემებით, ოფიციალური რიცხვებია 130,919. არაოფიციალური შეფასებით, 200,000.Ayna qəzetinin internet versiyası - Ayna.az: Azərbaycan Milli Strateji Təhqiqatlar Mərkəzinin eksperti Ənvər Börüsoy :Dərbənddəki varlığımıza qarşı mənhus planlar --yayınlanma tarixi 03.10.2009. 
ოფიციალურად, ისინი დაღესტნის მოსახლეობის 4.50% -ს შეადგენენ.
 დარუბანდის რეგიონი: რეგიონში 38 სოფელი და 2 დასახლებული პუნქტია. აზერბაიჯანელები ცხოვრობენ თითოეულ მათგანში. სოფლებიდან 16 არის მთლიანად აზერბაიჯანული და აქვს მონო-ეთნიკური შემადგენლობა. ამ სოფლების გარდა, კიდევ რვა სოფელში მოსახლეობის ნახევარზე მეტი ეთნიკური აზერბაიჯანელია. 

 ტაბასარანის რეგიონი: რაიონის მოსახლეობა მთლიანად სოფლისაა, რადგან რაიონში არ არის ქალაქები. უბანში 74 სოფელია. აზერბაიჯანელები ტაბასარანის რაიონის შემადგენლობაში მყოფ ბევრ სოფელში ცხოვრობენ.Официальный сайт администрации Табасаранского района :Населенные пункты Журнал научных публикаций – Этнокультурный потенциал дагестанских азербайджанцев и пути его использования в преемственности межпоколенных отношений (на примере субэтнической группы терекеменцы)

 რელიგია 
რელიგიის თანახმად, დაღესტნის აზერბაიჯანელები არიან შიიტი მუსულმანები, ნაწილი სუნიტი მუსულმანები. დაღესტნის ტერეკემი ასევე სუნიტებს ეკუთვნოდა. XIX საუკუნის დასასრულს ალკადარი, ჰასანმა აღნიშნა, რომ დერბენტის მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი და ულუს მაგალის რამდენიმე სოფელი მიმდევარია შიიზმის, ხოლო თერეკემის რამდენიმე სოფლის მკვიდრი მიეკუთვნება სუნიზმის.

 კულტურა 
აზერბაიჯანის სახელმწიფო დრამატული თეატრი გაიხსნა 1935 წელს დერბენტში.

 ლიტერატურა 

დაღესტნის აზერბაიჯანელებს შორის განვითარდა ადგილობრივი მხატვრული შემოქმედება. შემონახულია ინფორმაცია მე-16-ე საუკუნის პოეტის ბაათ აბასის, ისევე როგორც მე-17-ე საუკუნის დერბენტ პოეტების მაჰსუმე დერბენდისა და დილიაფრუზ პერიის შესახებ. 
XVIII-XIX საუკუნეებში, წერილობითი ტრადიციები ტერეკლემში დაიწყეს.

 მუსიკა 
ქართველმა ისტორიკოსმა და არქეოლოგმა პ. იოსელიანმა, რომელიც 1861 წელს სამხრეთ დაღესტანში იმყოფებოდა ახტიანელებთან, ლეზგის აშუღების შესახებ შემდეგი ჩანაწერი დატოვა: „სიმღერაზე მონადირე, თან ახლავს ჩუნგურისა და ბალაბანის თამაში (კლარნეტის მსგავსი მილის). მომღერლები (აშუღი) ზოგჯერ აწყობენ კონკურსებს. სიმღერებს მღერიან ლეზგიში, უფრო ხშირად კი აზერბაიჯანულს. 

 ტრადიციული საქმიანობა 
დაღესტნის სანაპირო დაბლობზე მცხოვრები აზერბაიჯანელების წამყვანი საქმიანობა იყო სოფლის მეურნეობა, რომელსაც ჰქონდა დივერსიფიცირებული ხასიათი. ძირითადი მოსავალი იყო მარცვლეული და უპირველეს ყოვლისა, ხორბალი. ფართოდ გამოიყენებოდა ხელოვნური მორწყვა, მათ შორის ბრინჯის ველები. სოფლებში წყლის განაწილების განვითარებული სისტემა შეიქმნა  სარწყავი მოწყობილობებით. დაღესტნის ბრინჯისა და ხორბლის ჯიშებში შექმნილი ეროვნული შერჩევა. 
ცნობილი იყო მაღალხარისხოვანი ხორბალი ``ტერეკემე ბუდაი`` (თერეკემი ხორბალი). ფართოდ გაიზარდა ზაფრანა. ინტენსიურად განვითარდა მე-19-ე საუკუნის მეორე ნახევარში, მადნის საღებავი, რომელიც შედიოდა საღებავების წარმოებაში აბრეშუმის, მატყლისა და ბამბის ქსოვილები. აქ მეცხოველეობა და მეურნეობა იყო უძველესი პროფესიები, რომლებიც ამარაგებდა პროდუქციას საგარეო ვაჭრობისთვის.

მნიშვნელოვანი ინდუსტრია იყო აგრეთვე პირუტყვის მოშენება, ხორცისა და რძის ინდუსტრიები. ადგილობრივი სოფლის მეურნეობის თავისებურება იყო ბუფალო როგორც ძალის შემუშავება.

მნიშვნელოვანი იყო მათ მიერ მარილისა და ზეთის მოპოვება და რეალიზაცია, ძირითადად მაღალმთიან ადგილებზე.

ასევე დაღესტანში აზერბაიჯანელთა ტრადიციული საქმიანობაა ხალიჩის ქსოვა, ოქრომჭედლობის და სამკაულების წარმოება, ხის და ქვის დამუშავება და ა.შ.НАРОДЫ ДАГЕСТАНА. Lakia.net. Проверено 15 сентября 2006. 1920-იანი წლებიდან რეგიონის ინდუსტრიალიზაციამ დაღესტნის მოსახლეობისთვის ახალი შესაძლებლობები გახსნა.

დაღესტნის ადმინისტრაციულ ერთეულებში აზერბაიჯანელთა რაოდენობა აღწერის მიხედვითვ
Dagestan Statistics, Федеральная Служба Государственной Статистики РФ «Всероссийская перепись населения. Национальный состав и владение языками, гражданство. Книга 1, том 4», г. Москва, 2004 :Население Дагестана (2002 г.)Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа :Население Дагестана (2010 г.) 

 ადმინისტრაციულიერთეული ფართობი 2002 წელი 2010 წელი საერთო აზერბაიჯანელი % საერთო აზერბაიჯანელი % დაღესტნის რესპუბლიკა 50,278 კმ² 2 576 531 111 6564.33% 2 910 249 130 9194.50% დარუბანდის რეგიონი 821Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Дербентский район კმ² 86 494 50 24758.09% 99 054 57 476 58.02%  დარუბანდის ქალაქი 69,6Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Дербент კმ² 101 031 32 06431.74%  119 200 38 52332.32%  ტაბასარანის რეგიონი 801 კმ² 54 732 8 896 16.25% 52 886 9 73118.40%  ქალაქი დაღესტნის იშიღლარი 9,3Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Дагестанские Огни კმ² 26 346 6 91726.25% 27 923 6 46523.15% ქალაქი მაჰაჩქალა 498Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Махачкала კმ² 545 258 6 7501.24% 696 885 6 3330.91%  ყიზილიარის რეგიონი 3047 კმ² 57 748 1 5062.61% 67 287 1 5842.35%  ქალაქი ყიზილიარი 32,3Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Кизляр კმ² 51 024 8921.75% 51 707 8041.55%  ქალაქი კასპისკი 32,9Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Каспийск კმ² 77 650 6760.87% 100 129 7970.80%  ქალაქი ხასავიურდი 38,5Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Хасавюрт კმ² 121 817 7650.63% 131 187 7950.61%  ქალაქი ბუინაკსკი 20,95Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Буйнакск  კმ² 61 437 4030.66% 62 623 3440.55%  ქალაქი იზბერბაში 22,9Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Избербаш  კმ² 40 987 3950.96% 55 646 2740.49%  ტარუმოვის რეგიონი 3020 კმ ² 28 587 2660.93% 31 683 2250.71%  ქალაქი ყიზილიურდი 23,7Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Кизилюрт კმ² 47 679 94 0.20% 43 421 1280.29%  ყაიაქანდის რეგიონი 640 km² 52 739 570.11% 54 089 880.16%  კუმტოყალას რეგიონი 1270 კმ² 21 053 830.39% 24 848 600.24%  ქალაქი იუჟნო-სუხოკუმსკი 91,7Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Южно-Сухокумск  კმ² 9 777 520.53% 10 035 560.56%  ყაითაგის რეგიონი 678,24Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Кайтагский район  კმ² 26 870 230.09% 31 368 370.12%  ხასავიურდის რეგიონი 1425 კმ² 125 454 420.03% 141 232 330.02%  ბაბაიურდის რეგიონ] 3262,3Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Бабаюртовский район კმ² 41 331 240.06% 45 701 240.05%  სულეიმან-სითალის რეგიონი 666,3 კმ² 54 036 80.01% 58 835 230.04%  სერგოყალას რეგიონი 528,4 კმ²29 665 120.04% 27 133 220.08%  ყიზილიურდის რეგიონი 524 კმ²70 440 360.05% 61 876 200.03%  ხივის რეგიონი 620 კმ² 20 747 170.08% 22 753 180.08%  ლევაშის რეგიონი 830 კმ² 64 371 80.01% 70 704 180.03%  ბუინასკის რეგიონი 1842,09 კმ²65 018 100.02% 73 402 180.02%  ნოყაის რეგიონი 9000 კმ² 21 685 120.06% 22 472 150.07%  ნოვოლოყის რეგიონი 218,2 კმ² 22 019 70.03% 28 556 150.05%  ყაზბეკის რეგიონი 583,8Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Казбековский район  კმ² 33 140 10.01% 42 752 150.04%  ბოტლიხის რეგიონი 687,9Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Ботлихский район  კმ² 50 469 30.01% 54 322 140.03%  დაჰადაიევის რეგიონი 760,4Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Дахадаевский район  კმ² 38 359 40.01% 36 709 70.02%  ლაკის რეგიონი 750 კმ² 12 382 40.03% 12 161 30.02%  არგულის რეგიონი 793,5Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Агульский район კმ² 11 290 30.03% 11 204 20.02%  ჩაროდას რეგიონი 1010 კმ² 11 792 00.0% 11 777 20.02%  თიარატინის რეგიონი 1611,5 კმ² 22 108 90.04% 22 165 20.01%  კულის რეგიონი 649 კმ² 10 760 00.00% 11 174 10.01%  გერგებილის რეგიონი 341,9Правительство РД: Муниципальные районы и городские округа » Список районов » :Гергебильский район კმ² 18 366 10.01% 19 910 10.01%  შამილის რეგიონი 920 კმ² 26 053 10.01% 28 122 10.01%  ხუნზახის რეგიონი 551,91 კმ² 30 203 20.01% 31 691 10.01%  აკუშას რეგიონი 622,8 კმ² 52 455 00.00% 53 558 10.01%

კატეგორია:ეთნიკური უმცირესობები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები