ჰომოსექსუალობა აზერბაიჯანში

ჰომოსექსუალობა აზერბაიჯანში — მოიცავს ინფორმაციას ჰომოსექსუალობის შესახებ სხვადასხვა დროს აზერბაიჯანულ საზოგადოებაში (მათ შორის ირანის აზერბაიჯანსა და არანში). იმის მიუხედავად, რომ უძველესი და შუა საუკუნეების დროს არსებული ინფორმაცია ძირითადად მმართველ კლასსა და სასახლეებს მოიცავს, არსებობს იმის მტკიცებულება, რომ ამგვარი ურთიერთობები არსებობდა ფართო მასებშიც.

 ანტიკური ხანა 
აზერბაიჯანში არ არის მოპოვებული უძველესი ინფორმაცია ერთსქესიანთა ურთიერთობებთან დაკავშირებით. აზერბაიჯანი იყო ზოროასტრიზმის ერთ – ერთი ყველაზე გავრცელებული კერა. ცნობილია, რომ ზოროასტრიზმის დროს ჰომოსექსუალობა ისჯებოდა სიკვდილით.THE ZOROASTRIAN FAITH AND HOMOSEXUALITY , religioustolerance.org, İstifadə tarixi: 21 aprel 2015

 შუა საუკუნეები 
 კავკასიის ალბანეთში 

ქრისტიანობა მე-4-ე საუკუნიდან ოფიციალურად გამოცხადდა რელიგიად კავკასიის ალბანეთში. ქვეყნის ზოგიერთ ნაწილში ზოროასტრიელები იწყებენ ბატონობას. იმისდა მიუხედავად, რომ ორივე რელიგიამ აკრძალა ჰომოსექსუალობა, ზოგიერთ საზოგადოებას ჯერ კიდევ ჰქონდა ასეთი სახის ურთიერთობა. ამის შესახებ ინფორმაციას გვაწვდის მოისეი კალანკატლიმ თავის ნაშრომში   ალბანეთის ისტორია :"ალბანეთის ქვეყნის ისტორიაში" მოვლენები, რომლებიც წინ უძღოდა ჯავანშირის სიკვდილით დასჯას მე -7 საუკუნის ალბანეთში, შემდეგნაირად იყო აღწერილი:

 არაბი ხალიფების ხანა 

200px|მინიthumb|მარცხნივ|Dörd adam yaraşıqlı gəncə baxarkən. I Yassar dövrü
VIII საუკუნეში აზერბაიჯანი და არანი შევიდა არაბულ ხალიპატში, გავრცელდა ისლამური რელიგია ამ მხარეებში. მიუხედავად იმისა, რომ ისლამი ცალსახად კრძალავს ერთსქესიანთა ურთიერთობებს, არსებობს გარკვეული მტკიცებულება, რომ ამგვარი ურთიერთობა საიდუმლოებას ინარჩუნებს მმართველ წრეებსა და სასახლეებში. იმ პერიოდის ცნობილი ისტორიკოსის ალექსანდრე თავის ნაშრომში "Mirror for the Prince" -ში წერდა, „იქნება ეს ქალი ან ახალგაზრდა ბიჭი მნიშვნელობა არ აქვს. გაატარეთ ზამთარი ბიჭებთან და ზაფხული ქალებთან".Eşcinselliğin Toplumsal Tarihi” – Halit Erdem Oksaçan, İstanbul, 2012, səh. 148

იუდეველი მეცნიერის სამუელ იბნ იაჰი წერდა: „ის რომ ექიმები კაცებს ეუბნებიან, რომ ქალებთან ურთიერთობა იწვევს ნაადრევ დაბერებას და სხვა დაავადებებს, ეს იწვევს კაცებში ახალგაზრდა ბიჭების მიმართ მიდრეკილებას.”Homosexuality and Islam , religionfacts.com, İstifadə tarixi: 27 aprel 2015 ხურემისტულმა მოძრაობამ, რომელიც მიმართული იყო არაბული მმართველობის წინააღმდეგ, შეძლო გავლენა მოახდინოს უფრო დიდ მასაზე, რომელიც თავის თავდაპირველ პრინციპებს იღებდა მაზდაკისტური მოძრაობიდან. ასევე შერჩა სხვადასხვა ცხოვრების სტილი. ამ საზოგადოებაში, არაბ ისტორიკოსთა უმეტესობის ცნობებში არის ინფორმაცია, რომ დალევა და ჯგუფური სექსი თავისუფალი იყო.C. Bayramlı - Babək və Hürrəmilik (yalanlar və gerçəklər), Bakı, Kitab aləmi, 2011, səh. 209-211, 248-254N. Vəlixanlı – Ərəb Xilafəti və Azərbaycan, Bakı, 1992, səh. 71-73 ასეთ შემთხვევებში ერთსქესიანი ურთიერთობების არსებობაც შესაძლებელი იყო.Arthur Goldschmidt, Lawrence Davidson, “A concise history of the Middle East”, Westview Press; Eighth Edition (July 21, 2005), pp. 245-248

 მონღოლების მმართველობის დროს, თურქმენთა დინასტიები და საფავიდები 

თურქულ – მონღოლური დინასტიების მასობრივი დასახლება აზერბაიჯანში X საუკუნეში იწყება.V. Ömərov -Azərbaycan dövləti ərəb xilafəti tərkibində, Səs qəzeti, 12 sentyabr 2012[[მონღოლეთის მონღოლთა დიდი ინპერიის, ჩინგიზ ყაენის მიერ შექმნა "იასას" 48-ე მუხლი, რომელიც ასევე მოიცავს ერთსქესიან ურთიერთობებს. .Genghis Khan’s constitutional ban on homosexuality revealed, pinknews.co.uk, İstifadə tarixi: 28 aprel 2015

საავიაციო მმართველობის პერიოდს აღნიშნავენ სასახლეებიდან ჰომოსექსუალობის გამორიცხვა.Willem Floor - A Social History of Sexual Relations in Iran, 2008, səh. 322საფაბად– ის ადრეულ ხანაში დიდ ქალაქებში სპეციალური ადგილები იყო ხელმისაწვდომი მეძავებისთვის. ამ სახლების ზოგიერთი ნაწილი იურიდიულად ფუნქციონირებდა და იბეგრებოდა.Willem Floor - A Social History of Sexual Relations in Iran, 2008, səh. 341-342 დოქტორი შამსი თავის წიგნში წერს ნაყოფიერებას სპარსულ ლიტერატურაში: “საფაბის შაჰი ისმაილი, თაბრიზში მეორედ მოსვლისას 8 ლამაზი ბიჭი ჰაშთ-ბეჰიშთის სასახლეში წაიყვანა და სასირცხვილო მოქმედებები შეასრულა. შემდეგ კი ბრძანა კიდევ 10 ასეთი ახალგაზრდა ბიჭის მოყვანა”S.Shamisā - Shāhedbāzi dar adabiyāt-e fārsi , Enteshārā t-e Ferdous, Tehran,  1381 (2002), səh.217

 ახალი ხანა 

მარცხნივ|200px|მინი|Mütribin portreti. Əzim Əzimzadə, çəkildiyi il bilinmir

ჰომოსექსუალები, რომლებიც შუა საუკუნეებიდან საიდუმლოდ ცხოვრობდნენ ცარისტული რუსეთის დროს, დაიწყეს ინტენსიფიკაცია ეკლესიის შესუსტების გამოყენებით. პეტრემ, რომელმაც რამდენჯერმე იმოგზაურა აზერბაიჯანში, 1716 წელს პირველად მოაწერა  ხელი ჰომოსექსუალობის შესახებ კანონს. კანონი კრძალავს ჰომოსექსუალობას ჯარში.

რუსეთის იმპერიის აზერბაიჯანული ხანატების მემკვიდრეობის შემდეგ, ცარმა I ნიკოლოზმა ხელი მოაწერა 995-ე კანონს, რომლითაც გააუქმებს მამაკაცებს შორის ჰომოსექსუალობას. კანონი კრძალავს სქესობრივ კავშირს ორ ბიჭს შორის. ვინც დაარღვია კანონი, უნდა გადაეყვანათ ციმბირში 3-5 წლის განმავლობაში. ის ფაქტი, რომ ჰომოსექსუალები ქმნიან ღონისძიების მახლობლად უამრავ ადამიანს, განსაკუთრებით ხელოვნების სპეციალისტებს, უბრალოდ ინახავდა ამ კანონის წესს. მიუხედავად იმისა, რომ ჰომოსექსუალიზმი იმ დროს ლიტერატურის ერთ-ერთი მთავარი თემა იყო, სახელმწიფოს მოწინააღმდეგეები ჰომოსექსუალური მარკებით ისჯებოდნენ.. დიდმა აჯანყებებმა, რომლებიც დაიწყო ცარისტულ რუსეთში, გამოიწვია იმპერიის მნიშვნელოვანი რეფორმები 1905-1907 წლებში. მიუხედავად იმისა, რომ ეს პერიოდი განიხილება, როგორც რუსეთის ვერცხლის ხანა, ჰომოსექსუალობა შეიძლება ჩაითვალოს რუსეთის ოქროს ხანად. უამრავი მეცნიერი, ხელოვნების მოღვაწე და მწერლები, რომლებმაც ნათლად აჩვენეს თავიანთი ორიენტაცია, ამ პერიოდში შექმნეს შესანიშნავი ნამუშევრები.

თუმცა, მიუხედავად ყველა აკრძალვისა, XIX საუკუნეში ჰომოსექსუალობის შესახებ გარკვეული ინფორმაცია ხელმისაწვდომი გახდა იმდროინდელი პრესის საშუალებით. გამოქვეყნდა 1906 -ში, ჟურნალი მოლა ნასადრინი . ჟურნალის 37-ე ნომერში, რომელიც გამოქვეყნდა 1907 წლის 2 ოქტომბერს, ცხადყოფს, რომ ბიჭობა ამ პერიოდში იყო გავრცელებული: … ჩვენ მხოლოდ მაჰმადიანური ხალხი ვიცით და სხვა ვერ ვხედავთ. როდესაც სამყარო ზემოდან გამოიყურება, იგი ხედავს ყველა ერს ქვეცნობიერად და რა თქმა უნდა, მათ ეს კარგად იციან. და ქალღმერთი ხედავს, რომ არც ერთ ერში არ არის ჩვეულებრივი ქორწინება, გარდა იმისა, რომ ჩვენ მაჰმადიანი ვართ."Molla nəzrəddin, XXXVII nömrə , 2 okyabr 1907

ყარაბაღის კავშირის ანსამბლეის დიფაი პროგრამის მე -19 მუხლის თანახმად, რომელიც არსებობდა 1905-1917 წლებში, ჰომოსექსუალები მკაცრად დაისჯებოდნენ.Əzizov Eldar Əziz oğlu - Difai: XX əsrin əvvəllərində.

 აზერბაიჯანი საბჭოთა კავშირის დროს 

1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ჩამოყალიბდა ლენინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, ხოლო 1920 წლის 28 აპრილს აზერბაიჯანი შეუერთდა ახლად შექმნილ კავშირს.Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, Bakı, 2007 ლენინმა გააუქმა ნიკოლოზ I-ის 1832 წლის კანონი, რომელიც კრძალავდა ჰომოსექსუალობას. თუმცა, აზერბაიჯანში კანონი არ შეცვლილა და 1923 წელს აკრძალვა დაემატა ქვეყნის კონსტიტუციას.İqor Kon - Soviet Homophobia, gay.ru, İstifadə tarixi: 29 aprel 2015Dan Healey GLQ 8:3 Homosexual Existence and Existing Socialism New Light on the Repression of Male Homosexuality in Stalin's Russia p. 349–378 2002 სტალინი, რომელიც ლენინის გარდაცვალების შემდეგ მოვიდა ხელისუფლებაში, 1934 წელს აკრძალა მამრობითი სქესის ჰომოსექსუალობას მთელ სსრკ-ში. საბჭოთა სისხლის სამართლის კოდექსის 121-ე მუხლი ითვალისწინებს ჰომოსექსუალობას, როგორც სახელმწიფოს წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულს, ისჯებოდა ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთით და იძულებითი შრომით იმავე პირობებით. სოციალისტებმა განაცხადეს, რომ ეს არის დასავლეთის ქმედება და კაპიტალიზმი. ჰომოსექსუალური ასოციაციები და მცირე ლობივები, რომლებიც აქტიურად მოქმედებენ ევროპასა და ამერიკაში 1968 წლიდან, ასევე დაიწყეს სსრკ-ში ადამიანის უფლებების პრობლემების გაშუქება მსოფლიო მედიაში.Resource Information Center about Soviet and Russia, Official Website of the US Department of Homeland Security, İstifadə tarixi: 29 aprel 2015

 თანამედროვე პერიოდი 
აზერბაიჯანში რესპუბლიკის გამოცხადების შემდეგ, ქვეყნის კონსტიტუციის 113-ე მუხლი ჰომოსექსუალობას კრძალავდა. თუმცა, 2001 წელს ჰომოსექსუალიზმის ამკრძალველი კანონი ჰეიდარ ალიევის მიერ, სისხლის სამართლის კოდექსიდან ამოღებულ იქნა. ამან კი თავის მხრივ ქვეყანას საშუალება მისცა ევროპის საბჭოში გაწევრიანებულიყო.

2007 წელს აზერბაიჯანში პირველად შეიქმნა "გენდერი და განვითარების" სოციალური კავშირი ლესბოსელი, ბისექსუალი ქალებისა და ტრანსსექსუალების მიმართ დისკრიმინაციის წინააღმდეგ. როდესაც ის დაარსდა, ქალთა უფლებების ორგანიზაციამ კიდევ უფრო გააფართოვა თავისი შესაძლებლობები გეი და ბისექსუალ მამაკაცებს შორის.DISCRIMINATION AND VIOLENCE AGAINST LESBIANS, BISEXUAL WOMEN AND TRANSGENDER PEOPLE IN AZERBAIJAN REPUBLIC შემდეგ წლებში შეიქმნა 3-ზე მეტი LGBT ორგანიზაცია სხვადასხვა თარიღით.Eurovision 2012: Azerbaijan's gays not welcome at home, Dina Newman, BBC, 15 September 2011, İstifadə tarixi: 29 aprel 2015Iran's "gay" Eurovision jibes strain Azerbaijan ties , Margarita Antidze, Reuters, May 22, 2012, İstifadə tarixi:29 aprel 2015

აზერბაიჯანელმა ჰომოსექსუალმა მხატვარმა ბაბი ბადალოვმა 2008 წელს მოინდომა ინგლისში ემიგრანტად წასვლა, მაგრამ ბაბი ითვლებოდა თავშესაფრისთვის არასაკმარისად, რადგან ჰომოსექსუალობა არ არღვევდა კანონს აზერბაიჯანში.

22 იანვარს 2014 წელს „თავისუგალი ლგბტ" ორგანიზაციის ლიდერმა, ლგბტ აქტივისტმა ისა შაჰმარლიმ, თავი მოიკლა იმ ოფისში, სადაც ის მუშაობდა. ეს ღონისძიება განხილვის საგნად იქცა ლგბტ უფლებების დამცველთა მიერ აზერბაიჯანში,  როგორც ეროვნულ, ისე მის ფარგლებს გარეთ. ისა შაჰმარლის გარდაცვალების ისტორია მიღებულ იქნა აზერბაიჯანში ლგბტ თემის მიერ და  ჰომოფობიის დღე  'მიერ შემწყნარებელი ხალხის მიერ..Mersinliler Pazar akşamı İsa Şahmarlı için elele Bakü’ye yürüyor , Alper Tolga Akkuş,  25/01/2014, İstifadə tarixi:29 aprel 2015Azerbaycan’da LGBT aktivisti intihar etti, CNN Türk, 23.01.2014, İstifadə tarixi:29 aprel 2015

 კულტურაში 

მკვლევარი, რომელიც მეტწილად ისტორიის სფეროს გამოკვლევით არის ცნობილი მურატ ბარდაქჩიმ დაწერა მრავალი წიგნი და ენციკლოპედია (მაგალითად, ენციკლოპედია ირანკა).) 
აბაზისტების დროს დატყვევებული თურქი ბიჭები ერთგულების წყარო წარმოადგენდნენ სპარსულ ლიტერატურაში ჰომოსექსუალური სიყვარულის გამოსახულებას. მსგავსი მიდგომა შეინიშნება."Murat Bardakçı- ’Gay’ler eskiden esnaftan sayılır ve padişahın huzurunda yapılan resmigeçitlere bile katılırlardı, Hürriyet qəzeti, 27 Ağustos 2006, İstifadə tarixi:28 aprel 2015 ფუზულიმ თავის სააბაზანოს აჩრდილი მოუწოდა თავის პარიკმახერს და თქვა: "მე ისევ არ გავიქცევი მაშინაც კი, თუ სისხლს ვასხამ იატაკზე მოაჯირის დანით.".S. O Murray, “Corporealizing Medieval Persian and Turkish Tropes,” in Islamic Homosexualities,ed. S. Murray and W. Roscoe, New York, 1997, pp. 132-141 ერთ-ერთი თემა, რომელმაც მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა სპარსულენოვან ლიტერატურაში, არის სულთან მაჰმუდ ღაზნალის სიყვარული მონისადმი, სახელად აიაზ. ეს მოვლენა, რომელიც ფარუკინის დივანზე სპეციალური ნაკვეთით არის გამოსახული, ასევე იმოქმედა ეპიკური სიყვარულის ლეგენდებზე, როგორებიცაა „ხოსროვი და შირინი" და „ლეილი და მაჯუნუნი ”.. აჰვადი მურაგაიმ ერთ-ერთ მის ნაწარმოებში დაწერა მისი სიყვარული და ვნება ახალგაზრდა ბიჭის მიმართ.Encyclopædia Iranica, HOMOSEXUALITY IN PERSIAN LITERATURE, İstifadə tarixi: 28 aprel 2015

ზოგი  მკვლევარი აზერბაიჯანს მიიჩნევს, როგორც სუფიზმის ერთ-ერთ ცენტრად. სუფიური ნაწარმოებები დამახასიათებელია XII-XVIII საუკუნეების მრავალი პოეტის ნაწარმოებებისთვის. ამასთან, მკვლევართა უმეტესობა ხაზს უსვამს სუფიური ლიტერატურის საერო და რელიგიურ დიდებას. სუფიელები ჰომოსექსუალურ ან ჰეტეროსექსუალურ სიყვარულს უწოდებენ „ფიგურალურ სიყვარულს"  და ამტკიცებენ, რომ ნამდვილი სიყვარული ღმერთია. რიჩარდ ფრენსის ბურტონი წერს, რომ სუფიებს ერთსა და იმავე საწოლში ეძინა ახალ ქრისტიანებთან, რომლებიც სასადილო ოთახებში ღვინოს ამარაგებდნენ ''.

2009 წელს მწერალ ალი აქბარის ნაწარმოებმა, რომელიც მოგვითხრობს ორი ჰომოსექსუალი ბიჭის სიყვარულზე (არტუში და ზაური), ხალხის დიდი რეაქცია გამოიწვია აზერბაიჯანში.Mina Muradova: Artush and Zaur Causing Public Scandal . CentrAsia. 6 March 2009, İstifadə tarixi: 29 aprel 2015 ერთ-ერთი გმირი იყო სომეხი, რამაც კიდევ უფრო გაზარდა რეაქცია და აიკრძალა წიგნი.Artush and Zaur Withdrawn from Sales . 10 March 2009, İstifadə tarixi: 29 aprel 2015

ინტერნეტ რესურსები 

კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია