შპინელები

შპინელები (), შპინელიდები — ჟანგეულების კლასის მინერალთა ჯგუფი. ზოგადი ქიმიური ფორმულაა AB2O4, სადაც A — Mg^{2+}, Zn^{2+}, Mn^{2+}, Fe^{2+}, Co^{2+} , Ni^{2+}, B - Al^{3+}, Fe^{3+}, Cr^{3+}, Mn^{4+}, Ti^{4+}, V^{3+}, B კატიონის მიხედვით შპინელებში გამოყოფენ ალუმინშპინელებს [საკუთრივ შპინელი — MgAl2O4, პერცინიტი — FeAl2O4, გალაქსიტი — (Mn, Fe,) Al2O4, განიტი — ZnAl2O4]; ფერიშპინელებს (მაგნეტიტი, ფრანკლინიტი — ZnFe2O4 , მაგნიუმფერიტი — MgFe2O4, იაკობსიტი — MnFe2O4, ტრევორიტი — NiFe2O4); ქრომშპინელიდები ქრომიტი — FeCr2O4, აგნიუმქრომიტი — (Mg, Fe) Cr2O4, ქრომპიკოტიტი — (Mg, Fe) (Cr, Al)_2O4 და ალუმინქრომიტი — Fe(Cr, Al)_2O4]; ტიტანშპინელებს (ულვოშპინელი Fe2TiO4 და მისი მაგნიუმიანი ანალოგი — Mg2TiO4); ვანადიუმშპინელებს (კულსონიტი — FeV2O4) და მანგანშპინელებს (ჰაუსმანიტი, ჰეტეროლითი — ZnMn2O4 და სხვა).

შპინელებში ხშირია იზომორფიზმის მოვლენები. კრისტალდება კუბურ სინგონიაში. აქვს ოქტაედრული კრისტალები, ცვალებადი ფერისაა (დამოკიდებულია კატიონზე). სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 5–8, სიმკვრივე 2500–8500 კგ/მ³ წამოიქმნება მაღალტემპერატურული პროცესების დროს. გამოფიტვისადმი მდგრადია — გროვდება ქვიშრობებში. შპინელებს იყენებენ როგორც Cr-ის, Fe-ის, Mn-ის, Ti-ის, Zn-ის მადნებს, აგრეთვე კერამიკულ წარმოებაში. წითელი შპინელი — ლალი პირველი კლასის ძვირფასი ქვაა. შპინელებს განეკუთვნება აგრეთვე ხელოვნურად მიღებული ფერიტები. 

 ლიტერატურა 

კატეგორია:მინერალები