იუჯინი კლარკი

იუჯინი კლარკი  () ასევე ცნობილი როგორც ქალი-ზვიგენი  (დ. 4 მაისი, 1922 — გ. 25 თებერვალი, 2015) —  ამერიკელი იქთიოლოგი, ცნობილი ზვიგენების ქცევის შესწავლითა და შეზრდილყბიანების კვლევით. კლარკი აკვალანგით ყვინთვის საკვლევი მიზნებით გამოყენების პიონერია. საზღვაო ბიოლოგიაში კლარკს დიდი ავტორიტეტი ჰქონდა და ფართოდ იყო ცნობილი. მეცნიერი თავის პოპულარობას საზღვაო კონსერვაციის ხელშეწყობისთვის იყენებდა.

ადრეული წლები და განათლება
იუჯინი კლარკი ნიუ-იორკში დაიბადა. მამამისი, ჩარლზ კლარკი ორი წლის ასაკში დაკარგა. დედა იუმიკო მოტომი მოგვიანებით იაპონელ რესტორნის მეპატრონეს, მასატომო ნობუს გაჰყვა ცოლად.

სწავლობდა ლონგ აილენდზე, ვუდსაიდში, შემდეგ კი ქვინსში ბრაიანის უმაღლეს სკოლაში მოეწყო. 

კლარკი ადრეული ასაკიდანვე საზღვაო მეცნიერებით იყო დაინტერესებული. სასკოლო მოხსენებების დიდი ნაწილი საზღვაო ბიოლოგიის თემებს მოიცავს. ნიუ-იორკის აკვარიუმში პირველი სტუმრობის შემდეგ ოკეანის ცხოველებით აღფრთოვანებული კლარკი ამ ადგილას ყოველ შაბათს ბრუნდებოდა. კლარკის ოკეანოგრაფად ქცევაში დიდი გავლენა იქონია ბუნებისმეტყველ უილიამ ბიიბის ნაშრომმა.

აკადემიური და სამეცნიერო მოღვაწეობა
1942 წელს კლარკმა ზოოლოგიაში ხელოვნების ბაკალავრის წოდება მიიღო ჰანტერის კოლეჯისაგან. ზაფხულის განმავლობაში ის მიჩიგანის ბიოლოგიის უნივერსიტეტში სწავლობდა და კომპანიაში Celanese ქიმიკოსად მუშაობდა. მაგისტრისა და ფილოსოფიის დოქტორანტის ხარისხი კლარკმა ნიუ-იორკის უნივერსიტეტისგან მიიღო. სწავლის დროს კლარკი კალიფორნიაში ოკეანოგრაფიის ინსტიტუტში, ნიუ-იორკში ბუნების ისტორიის ამერიკის მუზეუმში, მასაჩუსეტსში საზღვაო ბიოლოგიურ  ლაბორატორიასა და ბიმინში ლერნერის საზღვაო ლაბორატორიაში მკვლევარად მუშაობდა.

1949 წელს საზღვაო კვლევების ოფისის პროგრამის შესაბამისად კლარკი გუამში, მარშალის კუნძულებზე, პალაუში, ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულებსა და კაროლინის კუნძულებზე თევზების პოპულაციას შეისწავლიდა. სადოქტორო კვლევის შემდეგ კლარკმა ფულბრაითის  გაცვლითი პროგრამით იქთიოლოგიური კვლევების გასაგრძელებლად ეგვიპტეში, წითელი ზღვის ჩრდილოეთ სანაპიროზე, ჰურგადაში, საზღვაო ბიოლოგიურ სადგურში გადაინაცვლა. სწორედ ეს გამოცდილება აღწერა კლარკმა თავის პირველ წიგნში, Lady with a Spear  (1953). ავტორისთვის წიგნი წარმატებული აღმოჩნდა.

1954 წელს ვანდერბილტების ოჯახმა (რომლებიც კლარკის პირველი წიგნის მოყვარულები იყვნენ) მეცნიერი ფლორიდაში მიიწვიეს. წითელი ზღვის თევზების შესახებ მოხსენების წაკითხვის შემდეგ დამსწრეებმა აღმოაჩინეს, რომ ადგილობრივ წყლებში მსგავსი სახეობის ბევრი არსება ბინადრობდა და კვლევების გაგრძელებით დაინტერესდნენ. ვანდერბილტებმა ფლორიდაში კლარკისთვის ლაბორატორია ააგეს, რომელსაც 1955 წელს ჰეიზის კონცხის საზღვაო ლაბორატორია ეწოდა.

ჰეიზის კონცხის საზღვაო ლაბორატორიაში კლარკი ადგილობრივ მეთევზესთან, ბერილ ჩედუიკთან ერთად მუშაობდა, რომელიც ზვიგენების დაჭერაში დახელოვნებული იყო. ლაბორატორიის დაარსებისას ჩედუიკი კლარკის ერთადერთი თანაშემწე იყო. ზვიგენების გამოკვლევის პირველი თხოვნა ახალი ინგლისის სამედიცინო კვლევის ინსტიტუტის დირექტორისგან, ჯონ ჰელენისგან, მიიღეს. სამეცნიერო ჟურნალებში ლაბორატორიის მუშაობის შესახებ გამოქვეყნებული სტატიების შემდეგ ლაბორატორიაში მკვლევართა მრავალი თხოვნა მიიღეს. მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან მკვლევრებმა ჰეიზის კონცხს მიაშურეს. ჰეიზის კონცხის ვიზიტორ მკვლევართა შორის იყო სილვია ირლიც, რომელიც დიუკის უნივერსიტეტისთვის წყალმცენარეებზე დისერტაციას წერდა. ირლი კლარკს ჰერბარიუმის შექმნაში დაეხმარა.

ჰეიზის კონცხზე მუშაობისას კლარკმა ზვიგენებსა და სხვა თევზებზე არაერთი ქცევითი, რეპროდუქციული და ანატომიური ექსპერიმენტი ჩაატარა. მეცნიერი ადგილობრივ წყლებში ხშირად ყვინთავდა და სხვადასხვა ორგანიზმს შეისწავლიდა. წყალქვეშ ყვინთვის დროს კლარკი ოკეანოგრაფიის ინსტიტუტის მთავარი მყვინთავის, კონი ლიმბოს მიერ გამოგონებულ მინის ფლაკონს იყენებდა, რომლითაც უცნობი სახეობები სამომავლო შესწავლისთვის ლაბორატორიაში მიჰყავდა.

1960 წელს ჰეიზის კონცხის ლაბორატორია ფლორიდაში გადაიტანეს. 1962 წელს კლარკმა ისრაელის სამხრეთ წითელი ზღვის ექსპედიციაში მიიღო მონაწილეობა, რომლის მონაწილეებიც დაჰლაკის არქიპელაგის ერთ-ერთ კუნძულზე დაბანაკდნენ. მეცნიერი არა მხოლოდ ზვიგენებს, არამედ ღია ზღვის დიდ თევზებსაც შეისწავლიდა.1966 წელს კლარკმა ჰეიზის კონცხის ლაბორატორია დატოვა და ნიუ-იორკის უნივერსიტეტში გადაინაცვლა. 1968 წელს მერილენდის უნივერსიტეტის ინსტრუქტორი გახდა.

2000 წელს კლარკი ჰეიზის კონცხის ლაბორატორიას დაუბრუნდა, რომელსაც ამჟამად Mote Marine Laboratory ჰქვია. კლარკი უფროსი მეცნიერი იყო. გარდაიცვალა 2015 წლის 25 თებერვალს სარასოტაში. 

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:გარდაცვლილი 2015
კატეგორია:ამერიკელი იქთიოლოგები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი ბიოლოგები