დუბნიუმი

დუბნიუმიდოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 78დუბნიუმი — ტექნიკური ლექსიკონი (; ქიმიური სიმბოლო — Db), ნილსბორიუმი (; ქიმიური სიმბოლო — Ns), უნნილპენტიუმი (; ქიმიური სიმბოლო — Unp), ეკა-ტანტალი (Eka-tantalum) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეშვიდე პერიოდის, მეხუთე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მეხუთე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, Vბ) ხელოვნურად მიღებული რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი. მისი ატომური ნომერია — 105, სიმკვრივე — 21.6 გ/სმ3. შედარებით მდგრადი იზოტოპია ^{262}Db (T1/2=40 წმ).

 ისტორია 
105-ე ელემენტი პირველად ამაჩქარებელში მიღებულ იქნა ქალაქ დუბნაში 1970 წელს გიორგი ფლიოროვის ჯგუფის მიერ  243Am-ის ბირთვების დაბომბვით 22Ne-ის იონებით და მათგან დამოუკიდებლად ბერკლიში (აშშ-ში) რეაქციით 249Cf + 15N→ 260Db + 4n. თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირის  სამუშაო ჯგუფმა 1993 წელს დაასკვნა, რომ 105-ე ელემენტის აღმოჩენის პატივი გაყოფილი უნდა იყოს დუბნისა და ბერკლის ჯგუფებს შორის.

 სახელწოდების წარმომავლობა 
საბჭოთა მეცნიერებმა წამოაყენეს წინადადება ახალი ელემენტისათვის დაერქვათ სახელწოდება - ნილსბორიუმი (Ns) ნილს ბორის პატივსაცემადიხ., მაგალითად, , ამერიკელებმა — ჰანიუმი (Ha), ოტო ჰანის საპატივცემლოდ, ურანის სპონტანური დაშლის აღმოჩენის ერთ ერთი ავტორისა. 1994 წელს თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირის კომისიამ წამოაყენა სახელწოდება ჟოლიოტიუმი (Jl), ჟოლიო-კიურის საპატივცემლოდ; აქამდე ელემენტს ოფიციალურად ეწოდებოდა ლათინურად მისი რიცხობრივი აბრევიატურა  — უნნილპენტიუმი (Unp), ანუ უბრალოდ 105. სიმბოლების Ns, На, Jl ნახვა სხვა და სხვა წლებში გამოცემულ  ელემენტების ცხრილებში შეიძლებოდა. თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირის საბოლოო გადაწყვეტილებით 1997 წელს ელემენტს ეწოდა დუბნიუმი — ქალაქ დუბნაში რუსეთის ბირთვული ფიზიკის კვლევთი ცენტრის საპატივცემლოდ.

 ცნობილი იზოტოპები 

 იზოტოპი მასა ნახევარდაშლის პერიოდიNudat 2.3 დაშლის ტიპი 255Db 255  წმ α-დაშლა  251Lr (80 %);სპონტანური დაყოფა 256Db 256  წმ α-დაშლა  252Lr (64 %);β-დაშლა в 256Rf (36 %);სპონტანური დაყოფა (0,02 %) 257Db 257  წმ α-დაშლა в 253Lr 258Db 258 4,0 ± 1,0 წმ α-დაშლა  254Lr (67 %);β-დაშლა  258Rf 259Db 259 0,51 ± 0,16 წმ α-დაშლა  255Lr 260Db 260 1,52 ± 0,13 წმ α-დაშლა  256Lr 261Db 261 1,8 ± 0,4 წმ α-დაშლა  257Lr 262Db 262 35 ± 5 წმ α-დაშლა  258Lr (67 %);სპონტანური დაყოფა 263Db 263  წმ სპონტანური დაყოფა (55 %);α-დაშლა  259Lr (41 %);β-დაშლა  263Rf (3 %) 267Db 267  წთ. სპონტანური დაყოფა 268Db 268  სთ. სპონტანური დაყოფა

რესურსები ინტერნეტში
 დუბნიუმი Webelements-ზე
 დუბნიუმი ქიმიური ელემენტების პოპულარულ ბიბლიოთეკაში 
 ელემენტების სინთეზის შესახებ საიტზე - ОИЯИ 

 სქოლიო