პიერ ოჟე

პიერ ოჟე (; დ. 14 მაისი, 1899, პარიზი — გ. 25 დეკემბერი, 1993, იქვე) — ფრანგი ფიზიკოსი. ცნობილი როგორც ოჟეს ეფექტის აღმომჩენი, რომელსაც ეს სახელი მის პატივსაცემად ეწოდა. 

ბიოგრაფია
პიერ ოჟე დაიბადა 1899 წლის 14 მაისს პარიზში. მან საშუალო განათლების მიღების შემდეგ დაამთავრა სორბონის უნივერსიტეტის საბუნებიმეტყველო-მათემატიკური ფაკულტეტი. ამავე უნივერსიტეტში დაიწყო მუშოაობა 1927 წელს, ხოლო 10 წლის შემდგომ იგი ფიზიკა-მათემატიკურ მეცნიერებათა დოქტორი და პროფესორია. 1941-1945 წლებში იგი სამუშაოდ მიწვეული იყო აშშ-ში, კანადასა და დიდ ბრიტანეთში. 

მოღვაწეობა
როდესაც ომი დასრულდა იგი დაბრუნდა საფრანგეთში და მონაწილეობა მიიღო ატომური ენერგიის კომისარიატის ორგანიზაციაში. 1960-1964 წლებში ოჟემ აქტიური მონაწილეობა მიიღო კოსმოსური კვლევის ევროპის ცენტრის ორგანიზაციაში. 1922 წლიდა ოჟე დაინტერესდა ინგლისელი ფიზიკოსის ვილსონის მიერ 1912 წელს შექმნილი ბუშტოვანი კამერის მეთოდიკით (ამ კამერას შემდგომში ეწოდა „ვილსონის კამერა“). მან ეს მეთოდი გამოიყენა აირის ატომებზე რენტგენის სხივებით მოქმედების შედეგად წარმოშობილი ფოტოელექტრული ეფექტის შესწავლისათვის. ოჟემ შემდგომში ამ მეთოდის გამარტივება გადაწვიტა. ვილსონის კამერაში ჰაერი და მასში შერეული წყლის ორთქლი შედიოდა, ხოლო ოჟემ გადაწყვიტა ერთ აირის შეყვანა და ამ აირით ფოტოელექტრული ეფექტის მიღება. მან კამერაში წყალბადი (წყალბადს რენტგენის სხივების გარჩევის დაბალი კოეფიზიენტი გააჩნდა) შეიყვანა და შეურია რენტგენის სხივების დიდი კოეფიციენტის მქონე აირის მცირე რაოდენობა, კრიპტონი. ამით მან შეძლო და დაინახა გამოსხივებული ფოტოელექტრონების მიმართულება. მან აღმოაჩინა, რომ ელექტრონების განსახილველი ტრაექტორია იმავე წერტილში იწყებოდა, საიდანაც იწყებოდა პირველად დაკავშირებული ელექტრონული ტრაექტორია (ესეიგი ორივე კვალი იწყებოდა ერთი და იმავე დადებითი იონისაგან). მრავალი ექსპერიმენტის ჩატარების შედეგად ოჟე დარწმუნდა, რომ ეს მოვლენა იყო საერთო და ვლონდებოდა დაიონებულ ატომების ღრმა ელექტრონების ეგრეთ წოდებულ „გამოუსხივარ გადასვლებში“.

1932 წელს ჩადვიკის მიერ ნეიტრონის აღმოჩენის შემდეგ, ოჟემ აღმოაჩინა ჯგუფები, რომლებიც ქმნიდნენ დაბალი ენერგეტიკული დონეების ზონას. მანვე ახსნა, რომ ასეთი ნეიტრონების გამოსხივება წარმოადგენს α-ნაწილაკების მოქმედების შედეგად ბერილიუმის ბირთვის დაშლის გარკვეული მექანიზმის შედეგს, და ამ დროს α-ნაწილაკები არ ჩაიტაცება. 

მომდევნო წლებში ოჟე სწავლობდა კოსმოსურ ღვარებს, რომელსაც ფოტოელექტრული კასკადის სახე ჰქონდა. თანმთხვეული მრიცხველის დახმარებით ოჟემ აღმოაჩინა კოსმოსური სხივების უზარმაზარი ატმოსფერული ღვარები და მაღ უწოდა „დიდი ღვარები“. ზოგჯერ შემოკლებით ამ ღვარებს უწოდებენ „ოჟეს ღვარებს“.  ამ ღვარების ენერგია მილიარდჯერ აღემატება იმ ენერგიას, რომელიც ყველაზე მძლავრი ამაჩქარებლის პროტონებს გააჩნიათ. 

აღსანიშნავია, რომ 1936 წლიდან კოსმოსური სხივების ფართო ატმოსფერული ღვარების შესწავლა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტშიც დაიწყო. ამ საქმეს იმ დროისთვის სათავეში საბჭოთა ფიზიკოსი ბორის ყიზილბაში ედგა. ასევე აღსანიშნავია, რომ ოჟეს მიერ ჩამოყალიბებულ ორგანიზაციაში 1965-1967 წლებში სამეცნიერო მრჩევლად მუშაობდა ცნობილი ქართველი ფიზიკოსი — გიორგი ჩიქოვანი.

ოჟეს ნაშრომების დიდი ნაწილი კოსმოსური სხივების შესწავლას ეძღვნება. მის აღმოჩენებს მიეკუთვნება შემდეგი ფაქტი: ზოგიერთმა ნაწილაკმა ტყვიის ერთი მეტრის სისქის ფენაში გასვლის შემდეგ სილვონის ორმაგ კამერაშიც გააღწია. ამგვარად 1935 წელს აღმოაჩინა ამ ნაწილაკების არაელექტრული ბუნება. 

პიერ ოჟე გარდაიცვალა 1993 წლის 25 დეკემბერს, პარიზში. 

ლიტერატურა
 პარკაძე ვ., „პიერ ოჟე“ ː კრ. „ფიზიკოსების შესახებ“, ტ. IV, თბ., 1980, გვ. 244-247
Scienziati e tecnologi. Contemporanei. V. 1, Milano, 1974.

სქოლიო

კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსები