ნახშირბადის ტეტრაქლორიდი

ნახშირბადის ტეტრაქლორიდი  — ორგანული ნივთიერება ქიმიური ფორმულით CCl4. არის უფერო სითხე. არ არის ცეცხლსაშიში, მაგრამ სახიფათოა ჯამრთელობისათვის. დიდი რაოდენობა ნახშირბადის ტეტრაქლორიდის სასუნთქი გზებით ორგანიზმში მოხვედრა იწვევს ცენტრალური ნერვული სისტემის დეგენერაციას.

სინთეზი
ნახშირბადის ტეტრაქლორიდის მიღება ხდება მეთანის და ქლორის ურთიერთქმედებით იმისათვის, რომ რეაქცია წარიმართოს საჭირო არის ულტრაიისფერი დასხივება, რათა ორი ქლორის ატომი ერთმანეტს დაშორდეს და ატომური ქლორის რადიკალმა შეუტიოს მეთანის მოლეკულას ნახშირბადის ტეტრაქლორიდი არის ამ რეაქციის პროდუქტი რეაქცია მიმდინარეობს 4 ეტაპად და მიიღება სხვა მეთანის ქლორნაწარმებიც, როგორებიცაა მონოქლორმეთანი, დიქლორმეთანი და ტრიქლორმეთანი (ქლოროფორმი). რეაქცია პირველად 1839 წელს ჩატარდა, მაშინ საწყის პროდუქტად გამოიყენეს ქლოროფორმიV. Regnault (1839) "Sur les chlorures de carbone CCl et CCl2" (On the chlorides of carbon CCl and CCl2 ), Annales de Chimie et de Physique, vol. 70, pages 104-107.  Reprinted in German as:  მეთანის ნაცვლად, ამიტომაც რეაქცია ერთ ეტაპად წარიმართა.
 CH4 + 4 Cl2 → CCl4 + 4 HCl
ჰექსაქლორ ეთანში ხდება ნახშირბად ატომებს შორის ბმის გახლეჩა და ორი ატომი ქლორის მიერთება. მიიღება ორი მოლი ნახშირბადის ტეტრაქლორიდი.
 C2Cl6 + Cl2 → 2 CCl4
ნახშირბადის დისულფიდის და ქლორის ურთიერთქმედებით მიიღება ნახშირბადის ტეტრაქლორიდი და დიგოგირდის დიქლორიდი. რეაქცია უნდა მიმდინაეობდეს 105-დან 130 °C-მდე ტემპერატურის ფარგლებში. ამ რეაქცია მიმართავდნენ 1950 წლის შემდეგ.Manfred Rossberg, Wilhelm Lendle, Gerhard Pfleiderer, Adolf Tögel, Eberhard-Ludwig Dreher, Ernst Langer, Heinz Jaerts, Peter Kleinschmidt, Heinz Strack, Richard Cook, Uwe Beck, Karl-August Lipper, Theodore R. Torkelson, Eckhard Löser, Klaus K. Beutel, "Chlorinated Hydrocarbons" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, 2006 Wiley-VCH, Weinheim. 
 CS2 + 3Cl2 → CCl4 + S2Cl2

გამოყენება
ორგანულ ქიმიაში გამოიყენება აპელის რეაქციისთვის.http://careerchem.com/CAREER-INFO-ACADEMIC/top-cited.pdf
წარსულში გამოიყენებოდა მაცივარ აგენტად და ლავა ლამპებში. 1910 წელს წარმოებული იქნა, რათა გამოეყენათ როგორც ცეცხლმაქრი., filed April 5, 1910. მაღალი ხარისხის ნახშირბადის ტეტრაქლორიდი გამოიყენება ქლორფტორორგანული ნაერთების, მაცივარ აგენტ R-11 (ტრიქლორფტორმეთანის) და R-12 (დიქლორდიფტორმეთანის) მისაღებად. ეს უკანასკნელი ნივთიერებები ბუნებაში მოხვედრისთანავე იწვევენ ოზონის მოლეკულების დაშლას.

უსაფრთხოება
ნახშირბადის ტეტრაქლორიდი არის ძლიერი ჰეპატოტოქსინი (ანუ ტოქსიკურია ღვიძლისთვის). მისი შესუნთქვა იწვევს ცენტრალური ნერვული სისტემის დაზიანებას, ამას მოყვება ღვიძლის და თირკმელების დეგენერაცია, რამაც შესაბამის ორგანოებზე შესაძლოა სიმსივნე გამოიწვიოს. ატმოსფეროში მოხვედის შემდეგ საჭიროა 85 წელი, რათა ნახშირბადის ტეტრაქლორიდი განაგურდესThe Atlas of Climate Change (2006) by Kirstin Dow and Thomas E. Downing . ჰაერში, მაღალი ტემპერატურის პირობებში, გარდაიქმნება მომწამლავ ნივთიერება ფოსგენად.

სქოლიო

კატეგორია:ჰეპატოტოქსინები
კატეგორია:ქლორალკანები
კატეგორია:ჰალომეთანები
კატეგორია:ნახშირბადის ნაერთები
კატეგორია:მაცივარ აგენტები
კატეგორია:ფრეონები
კატეგორია:ქლორორგანული ნაერთები