რობერტ ბროუნი

რობერტ ბრაუნი (; დ. 21 დეკემბერი, 1773, მონტროზი — გ. 10 ივნისი, 1858, ლონდონი) — ინგლისელი ფიზიკოსი და ბოტანიკოსი. ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი.

ბიოგრაფია
რობერტ ბრაუნი დაიბადა დიდ ბრიტანეთში შოტლანდიის ქალაქ მონტროზში. 1773 წლის 21 დეკემბერს, ოჯახში, რომელიც დამოუკიდებელი აზროვნების დევიზით ცხოვრობდა. საშუალო სასწავლებელი მან ებერდინში დაამთავრა, რის შემდეგ ედინბურგის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი დაასრულა. 5 წელი იმუშავა ბროუნმა ჯარში ფერშლის თანამდებობაზე. 25 წლის ბრაუნი ლონდონშია და კვალიფიკაციას იმაღლებს, თან ბოტანიკის საკითხებით ინტერესდება.

რობერტ ბრაუნის შრომები
1801 წელს მიემგზავრება ექსპედიციაში, ავსტრალიის მცენარეულობის შესასწავლად. ამის შემდეგ ბრაუნი მთლიანად ბოტანიკოსი გახდა. მას დიდი დამსახურება მიუძღვის ამ მეცნიერების განვითარებაში: მის მორფოლოგიურ-ემბრიოლოგიურ გამოკვლევებს დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა მცენარეულობის ბუნებრივი სისტემის აგებაში.

1827 წელს რომერტ ბროუნმა მიკროსკოპის სასარკე მინაზე წყალი დააწვეთა და ზევიდან ყვავილის მტვრიანა მოაბნია. დაკვირვების დროს მან შენიშნა , რომ მტვრიანას ნაწილაკი განუწყვეტლივ და ქაოსურად მოძრაობდნენ. შემდეგ მან იგივე ცდა სხვადასხვა ყვავილების მტვრიანებზე გაიმეორა. შედეგი იგივე მიიღო. ამან ბროუნს საფიქრალი გაუჩინა: რა თვისება ექნებამკვდარი მცენარის მტვრიანას? ამ მიზნით მან ერთი წლის წინათ შენახული ჰერბარიუმის ყვავილი ამოიღო და მისი მტვრიანა მოათავსა ანალოგიურ პირობებში. შედეგი კვლავ იგივე იყო. ბროუნმა ცდები ჩაატარა ნახშირის, მინის, სხვადასხვა მინერალებისა და ლითონის ფქვილზე. ყველა შემთხვევაში ეს ნაწილაკი სითხის ზედაპირზე განუწყვეტლივ და ქაოსურად მოძრაობდნენ. ერთი წლის შემდეგ მან გამოაქვეყნა თავისი დაკვირვებები სათაურით: „ორგანულ და არაორგანულ ნივთიერებებში არსებული აქტიური ნაწილაკების შესახებ“. ამ ნაშრომში მან მოიხსენია ორი ბუნებისმეტყველი - ნიდჰემი და გლეიქენი, რომლებმაც ანალოგიუი მოვლენა მტვრიანაზე ბუნდოვანად შენიშნეს ბროუნზე უფრო ადრე, მაგრამ ბროუნმა შენიშნა ნაწილაკების მოძრაობა , როგორც ორგანულ ისე არაორგანულ ნივთიერებებში. „მაშ ყოველი ნივთიერების ნაწილაკების დამახასიათებელი თვისება წყვეტილი აგებულება და ქაოსური მოძრაობაა“- წერდა ბრაუნი. ამ მოძრაობას „ბრაუნის მოძრაობა “ეწოდა. 

შემდეგში გამოირკვა, რომ ბრაუნის მოძრაობა იყო და არის მოლეკულურ-კინეტიკური თეორიის სისწორის ერთ-ერთი ძირითადი დამამტკიცებელი მოვლენა. ამ მოვლენის შედარებით სწორი ახსნა პირველად ო. ვინერმა მოგვცა 1863 წელს. იგი თითქმის თანამედროვე ახსნას შეესაბამება, ოღონდ სითხისა და მტვრიანას მოლეკულებს გარდა მან თავის ჰიპოთეზაში „ეთერის მოლეკულებიც“ შეიტანა და ამით გაართულა საქმის ვითარება. 

1876 წელს ვ. რამზაიამ, 1887 წელს ი. დელსონმა, გ. კარბონელმა, ჟ. ტისონმა და განსაკუთრებით 1888 წელს ლ. გუიმ, სავსებით სწორი ახსნა გამოუძებნას ბრაუნის მოძრაობას: მათ დაამტკიცეს, რომ საკმაოდ მცირე შუალედში სითხის მოლეკულებისაგან ბრაუნის ნაწილაკებისათვის გადაცემულმა იმპულსებმა შეიძლება არ გააბათილოს ერთმანეთი, რაც გამოიწვევს ნაწილაკის გადანაცვლებას ერთი გარკვეული მიმართულებით. ბრაუნის მოძრაობის გამომწვევი მიზეზი სითხის მოლეკულების დაჯახებაა, დაამტკიცა ქ. აინშტაინის, მ. სმოლუხოვსკისა და ჟ. პერენის შრომებით, თეორიულადაც და ექსპერიმენტულადაც.

რობერტ ბრაუნი გარდაიცვალა 1858 წლის 10 იანვარს, 84 წლის ასაკში, ლონდონში.

ლიტერატურა
 პარკაძე ვ., პარკაძე მ., „რობერტ ბროუნი“ ː კრ. „ფიზიკოსების შესახებ“, ტ. IV, თბ., 1980, გვ. 92-94



რესურსები ინტერნეტში
 Classic papers by Robert Brown  PDFs of several original papers by Robert Brown are available from this webpage.
 Robert Brown’s Australian Botanical Specimens, 1801–1805 at the British Museum (BM)  A comprehensive database.
 Robert Brown's work on orchids. 
 Robert Brown on Ask.com

სქოლიო

კატეგორია:ბრიტანელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ბრიტანელი ბოტანიკოსები