მარიული ენა

მარიული ენა, ჩერემისული ენა — ურალური ოჯახის, ფინურ-უნგრული ჯგუფის ენა. გავრცელებულია მარეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ასევე ბაშკირეთის, უდმურტის და თათარსტანის რესპუბლიკებში, კიროვის, გორკის, პერმისა და სვერდლოვსკის ოლქებში. მარიულ ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 540 ათ. კაცი (1979). ადრინდელი წერილობითი ძეგლები — სასულიერო ხასიათის ლიტერატურული თარგმანები XVIII საუკუნის მიწურულით თარიღდება. დამწერლობა ემყარება რუსულ გრაფიკას.  მარიულ ენაში დაცულია ხმოვანთა ჰარმონია. მორფოლოგიური მოდელი აგლუტინაციურია. ზმნას ასპექტი არ გააჩნია. მსაზღვრელი პრეპოზიციურია საზღვრულისადმი. წინადადება ნომინატიური კონსტრუქციისაა. ჭარბადაა ნასესხები სიტყვები თურქული, ირანული და რუსული ენებიდან.

დამწერლობა

აღმოსავლურ-დაბლობის მარიული ანბანი
ბარის მარიული დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მოიცავს 36 ასო–ნიშანს (გრაფემას).

 #  დიდი ასო  პატარა ასო  სახელი  გამოქმა(IPA)  გამოთქმა(ქართულად)  ტრანსლიტერაცია (ISO 9)  Unicode 1А  a  ა  [a] აaU+0410 / U+0430 2Б  б  ბე  [b]  ბ  b U+0411 / U+0431 3В  в  ვე  [v] ვ vU+0412 / U+0432 4Г  г  ჰე  [h]  ჰ h  U+0413 / U+0433 5 Д  д  დე  [d]  დ  dU+0414 / U+0434 6 Е  е  იე  [jie]  იე  e  U+0415 / U+0435 7 Ё  ё  jo  [ʲo] იო  ë  U+0401 / U+0451 8 Ж  ж  ჟე  [ʒ]  ჟ  ž  U+0416 / U+0436 9 З  з  ზე  [z] [zʲ]  ზ  z  U+0417 / U+0437 10 И  и  ი  [ɪ]  ი  i U+0418 / U+0438 11 Й  й  ი ნესკლადოვაიე и нескладовае || [j] || იი || j || U+0419 / U+0439
|- 
| 12|| align="center" style="font-size:large" | К || align="center" style="font-size:large" | к || კა || [k] || კ|| k || U+041A / U+043A
|-
| 13|| align="center" style="font-size:large" | Л || align="center" style="font-size:large" | л || ელ || [ɫ] ||ლ|| l || U+041B / U+043B
|-
| 14|| align="center" style="font-size:large" | М || align="center" style="font-size:large" | м || em || [m] || მ|| m ||U+041C / U+043C
|-
| 15|| align="center" style="font-size:large" | Н || align="center" style="font-size:large" | н || ენ || [n] ~ [nʲ] || ნ || n|| U+041D / U+043D
|-
| 16|| align="center" style="font-size:large" | Ҥ || align="center" style="font-size:large" | ҥ || ენ || [n] ~ [nʲ] || ნ || n|| U+041D / U+043D
|-
| 17|| align="center" style="font-size:large" | О || align="center" style="font-size:large" | о || ო || [o] || ო || o || U+041E / U+043E
|-
| 18|| align="center" style="font-size:large" | Ӧ || align="center" style="font-size:large" | ӧ || ო || [o] || ო || o || U+041E / U+043E
|-
| 19|| align="center" style="font-size:large" | П || align="center" style="font-size:large" | п || პე || [p] ~ [pʲ] || პ|| p || U+041F / U+043F
|-
| 20|| align="center" style="font-size:large" | Р || align="center" style="font-size:large" | р || ერ || [r] ~ [rʲ] || რ || r ||U+0420 / U+0440
|-
| 21|| align="center" style="font-size:large" | С || align="center" style="font-size:large" | с || ეს || [s] ~ [sʲ] || ს || s || U+0421 / U+0441
|-
| 22|| align="center" style="font-size:large" | Т || align="center" style="font-size:large" | т || ტე || [t] ~ [tʲ] ||ტ|| t || U+0422 / U+0442
|-
| 23|| align="center" style="font-size:large" | У || align="center" style="font-size:large" | у || უ || [u] || უ || u || U+0423 / U+0443
|-
| 24|| align="center" style="font-size:large" | Ӱ || align="center" style="font-size:large" | ӱ || უ || [u] || უ || u || U+0423 / U+0443
|-
| 25|| align="center" style="font-size:large" | Ф || align="center" style="font-size:large" | ф || ეფ || [f] ~ [fʲ] || ფ || f || U+0424 / U+0444 
|-
| 26|| align="center" style="font-size:large" | Х || align="center" style="font-size:large" | х || ხა || [x] ~ [xʲ] || ხ|| h || U+0425 / U+0445
|-
| 27|| align="center" style="font-size:large" | Ц || align="center" style="font-size:large" | ц || ცე || [ʦ] || ც || c || U+0426 / U+0446
|-
| 28|| align="center" style="font-size:large" | Ч || align="center" style="font-size:large" | ч || ჩე || [ʧʲ] || ჩ|| č || U+0427 / U+0447 
|-
| 29|| align="center" style="font-size:large" | Ш || align="center" style="font-size:large" | ш || შა || [ʃ] || შ || š  || U+0428 / U+0448 
|-
| 30|| align="center" style="font-size:large" | Щ || align="center" style="font-size:large" | щ || შჩა || [ʃ] || შჩ || šč  || U+0429 / U+0449
|-
| 31|| align="center" style="font-size:large" | Ъ || align="center" style="font-size:large" | ъ || მიაკი ზნაკი мяккі знак || [ʲ] || || ’ || U+042C / U+044C
|-
| 32|| align="center" style="font-size:large" | Ы || align="center" style="font-size:large" | ы || y || [ɨ] || გაგრძელებული ი || y || U+042B / U+044B
|-
| 33|| align="center" style="font-size:large" | Ь || align="center" style="font-size:large" | ь || მიაკი ზნაკი мяккі знак || [ʲ] || || ’ || U+042C / U+044C
|-
| 34|| align="center" style="font-size:large" | Э || align="center" style="font-size:large" | э || ე || [ɛ] || ე || è || U+042D / U+044D
|-
| 35|| align="center" style="font-size:large" | Ю || align="center" style="font-size:large" | ю || იუ || [ʲu] || იუ || û || U+042E / U+044E
|-
| 36|| align="center" style="font-size:large" | Я || align="center" style="font-size:large" | я || ია''  [ʲa]  ია  â  U+042F / U+044F

მთის მარიული ანბანი
მთის მარიული დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მოიცავს 37 ასო–ნიშანს (გრაფემას).

 #  დიდი ასო  პატარა ასო  სახელი  გამოქმა(IPA)  გამოთქმა(ქართულად)  ტრანსლიტერაცია (ISO 9)  Unicode 1А  a  ა  [a] აaU+0410 / U+0430 2Ӓ  ӓ  ა  [a] აaU+0410 / U+0430 3Б  б  ბე  [b]  ბ  b U+0411 / U+0431 4В  в  ვე  [v] ვ vU+0412 / U+0432 5Г  г  ჰე  [h]  ჰ h  U+0413 / U+0433 6 Д  д  დე  [d]  დ  dU+0414 / U+0434 7 Е  е  იე  [jie]  იე  e  U+0415 / U+0435 8 Ё  ё  jo  [ʲo] იო  ë  U+0401 / U+0451 9 Ж  ж  ჟე  [ʒ]  ჟ  ž  U+0416 / U+0436 10 З  з  ზე  [z] [zʲ]  ზ  z  U+0417 / U+0437 11 И  и  ი  [ɪ]  ი  i U+0418 / U+0438 12 Й  й  ი ნესკლადოვაიე и нескладовае || [j] || იი || j || U+0419 / U+0439
|- 
| 13|| align="center" style="font-size:large" | К || align="center" style="font-size:large" | к || კა || [k] || კ|| k || U+041A / U+043A
|-
| 14|| align="center" style="font-size:large" | Л || align="center" style="font-size:large" | л || ელ || [ɫ] ||ლ|| l || U+041B / U+043B
|-
| 15|| align="center" style="font-size:large" | М || align="center" style="font-size:large" | м || em || [m] || მ|| m ||U+041C / U+043C
|-
| 16|| align="center" style="font-size:large" | Н || align="center" style="font-size:large" | н || ენ || [n] ~ [nʲ] || ნ || n|| U+041D / U+043D
|-
| 17|| align="center" style="font-size:large" | О || align="center" style="font-size:large" | о || ო || [o] || ო || o || U+041E / U+043E
|-
| 18|| align="center" style="font-size:large" | Ӧ || align="center" style="font-size:large" | ӧ || ო || [o] || ო || o || U+041E / U+043E
|-
| 19|| align="center" style="font-size:large" | П || align="center" style="font-size:large" | п || პე || [p] ~ [pʲ] || პ|| p || U+041F / U+043F
|-
| 20|| align="center" style="font-size:large" | Р || align="center" style="font-size:large" | р || ერ || [r] ~ [rʲ] || რ || r ||U+0420 / U+0440
|-
| 21|| align="center" style="font-size:large" | С || align="center" style="font-size:large" | с || ეს || [s] ~ [sʲ] || ს || s || U+0421 / U+0441
|-
| 22|| align="center" style="font-size:large" | Т || align="center" style="font-size:large" | т || ტე || [t] ~ [tʲ] ||ტ|| t || U+0422 / U+0442
|-
| 23|| align="center" style="font-size:large" | У || align="center" style="font-size:large" | у || უ || [u] || უ || u || U+0423 / U+0443
|-
| 24|| align="center" style="font-size:large" | Ӱ || align="center" style="font-size:large" | ӱ || უ || [u] || უ || u || U+0423 / U+0443
|-
| 25|| align="center" style="font-size:large" | Ф || align="center" style="font-size:large" | ф || ეფ || [f] ~ [fʲ] || ფ || f || U+0424 / U+0444 
|-
| 26|| align="center" style="font-size:large" | Х || align="center" style="font-size:large" | х || ხა || [x] ~ [xʲ] || ხ|| h || U+0425 / U+0445
|-
| 27|| align="center" style="font-size:large" | Ц || align="center" style="font-size:large" | ц || ცე || [ʦ] || ც || c || U+0426 / U+0446
|-
| 28|| align="center" style="font-size:large" | Ч || align="center" style="font-size:large" | ч || ჩე || [ʧʲ] || ჩ|| č || U+0427 / U+0447 
|-
| 29|| align="center" style="font-size:large" | Ш || align="center" style="font-size:large" | ш || შა || [ʃ] || შ || š  || U+0428 / U+0448 
|-
| 30|| align="center" style="font-size:large" | Щ || align="center" style="font-size:large" | щ || შჩა || [ʃ] || შჩ || šč  || U+0429 / U+0449
|-
| 31|| align="center" style="font-size:large" | Ъ || align="center" style="font-size:large" | ъ || მიაკი ზნაკი мяккі знак || [ʲ] || || ’ || U+042C / U+044C
|-
| 32|| align="center" style="font-size:large" | Ы || align="center" style="font-size:large" | ы || y || [ɨ] || გაგრძელებული ი || y || U+042B / U+044B
|-
| 33|| align="center" style="font-size:large" | Ӹ || align="center" style="font-size:large" | ӹ || y || [ɨ] || გაგრძელებული ი || y || U+042B / U+044B
|-
| 34|| align="center" style="font-size:large" | Ь || align="center" style="font-size:large" | ь || მიაკი ზნაკი мяккі знак || [ʲ] || || ’ || U+042C / U+044C
|-
| 35|| align="center" style="font-size:large" | Э || align="center" style="font-size:large" | э || ე || [ɛ] || ე || è || U+042D / U+044D
|-
| 36|| align="center" style="font-size:large" | Ю || align="center" style="font-size:large" | ю || იუ || [ʲu] || იუ || û || U+042E / U+044E
|-
| 37|| align="center" style="font-size:large" | Я || align="center" style="font-size:large" | я || ია''  [ʲa]  ია  â  U+042F / U+044F

ჩრდილო-დასავლური მარიული ანბანი
ჩრდილო-დასავლური მარიული დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მოიცავს 40 ასო–ნიშანს (გრაფემას).

 #  დიდი ასო  პატარა ასო  სახელი  გამოქმა(IPA)  გამოთქმა(ქართულად)  ტრანსლიტერაცია (ISO 9)  Unicode 1А  a  ა  [a] აaU+0410 / U+0430 2Ӓ  ӓ  ა  [a] აaU+0410 / U+0430 3Б  б  ბე  [b]  ბ  b U+0411 / U+0431 4В  в  ვე  [v] ვ vU+0412 / U+0432 5Г  г  ჰე  [h]  ჰ h  U+0413 / U+0433 6 Д  д  დე  [d]  დ  dU+0414 / U+0434 7 Е  е  იე  [jie]  იე  e  U+0415 / U+0435 8 Ё  ё  jo  [ʲo] იო  ë  U+0401 / U+0451 9 Ж  ж  ჟე  [ʒ]  ჟ  ž  U+0416 / U+0436 10 З  з  ზე  [z] [zʲ]  ზ  z  U+0417 / U+0437 11 И  и  ი  [ɪ]  ი  i U+0418 / U+0438 12 Й  й  ი ნესკლადოვაიე и нескладовае || [j] || იი || j || U+0419 / U+0439
|- 
| 13|| align="center" style="font-size:large" | К || align="center" style="font-size:large" | к || კა || [k] || კ|| k || U+041A / U+043A
|-
| 14|| align="center" style="font-size:large" | Л || align="center" style="font-size:large" | л || ელ || [ɫ] ||ლ|| l || U+041B / U+043B
|-
| 15|| align="center" style="font-size:large" | М || align="center" style="font-size:large" | м || em || [m] || მ|| m ||U+041C / U+043C
|-
| 16|| align="center" style="font-size:large" | Н || align="center" style="font-size:large" | н || ენ || [n] ~ [nʲ] || ნ || n|| U+041D / U+043D
|-
| 17|| align="center" style="font-size:large" | Ҥ || align="center" style="font-size:large" | ҥ || ენ || [n] ~ [nʲ] || ნ || n|| U+041D / U+043D
|-
| 18|| align="center" style="font-size:large" | О || align="center" style="font-size:large" | о || ო || [o] || ო || o || U+041E / U+043E
|-
| 19|| align="center" style="font-size:large" | Ӧ || align="center" style="font-size:large" | ӧ || ო || [o] || ო || o || U+041E / U+043E
|-
| 20|| align="center" style="font-size:large" | Ө || align="center" style="font-size:large" | ө || ო || [o] || ო || o || U+041E / U+043E
|-
| 21|| align="center" style="font-size:large" | Ӫ || align="center" style="font-size:large" | ӫ || ო || [o] || ო || o || U+041E / U+043E
|-
| 22|| align="center" style="font-size:large" | П || align="center" style="font-size:large" | п || პე || [p] ~ [pʲ] || პ|| p || U+041F / U+043F
|-
| 23|| align="center" style="font-size:large" | Р || align="center" style="font-size:large" | р || ერ || [r] ~ [rʲ] || რ || r ||U+0420 / U+0440
|-
| 24|| align="center" style="font-size:large" | С || align="center" style="font-size:large" | с || ეს || [s] ~ [sʲ] || ს || s || U+0421 / U+0441
|-
| 25|| align="center" style="font-size:large" | Т || align="center" style="font-size:large" | т || ტე || [t] ~ [tʲ] ||ტ|| t || U+0422 / U+0442
|-
| 26|| align="center" style="font-size:large" | У || align="center" style="font-size:large" | у || უ || [u] || უ || u || U+0423 / U+0443
|-
| 27|| align="center" style="font-size:large" | Ӱ || align="center" style="font-size:large" | ӱ || უ || [u] || უ || u || U+0423 / U+0443
|-
| 28|| align="center" style="font-size:large" | Ф || align="center" style="font-size:large" | ф || ეფ || [f] ~ [fʲ] || ფ || f || U+0424 / U+0444 
|-
| 29|| align="center" style="font-size:large" | Х || align="center" style="font-size:large" | х || ხა || [x] ~ [xʲ] || ხ|| h || U+0425 / U+0445
|-
| 30|| align="center" style="font-size:large" | Ц || align="center" style="font-size:large" | ц || ცე || [ʦ] || ც || c || U+0426 / U+0446
|-
| 31|| align="center" style="font-size:large" | Ч || align="center" style="font-size:large" | ч || ჩე || [ʧʲ] || ჩ|| č || U+0427 / U+0447 
|-
| 32|| align="center" style="font-size:large" | Ш || align="center" style="font-size:large" | ш || შა || [ʃ] || შ || š  || U+0428 / U+0448 
|-
| 33|| align="center" style="font-size:large" | Щ || align="center" style="font-size:large" | щ || შჩა || [ʃ] || შჩ || šč  || U+0429 / U+0449
|-
| 34|| align="center" style="font-size:large" | Ъ || align="center" style="font-size:large" | ъ || მიაკი ზნაკი мяккі знак || [ʲ] || || ’ || U+042C / U+044C
|-
| 35|| align="center" style="font-size:large" | Ы || align="center" style="font-size:large" | ы || y || [ɨ] || გაგრძელებული ი || y || U+042B / U+044B
|-
| 36|| align="center" style="font-size:large" | Ӹ || align="center" style="font-size:large" | ӹ || y || [ɨ] || გაგრძელებული ი || y || U+042B / U+044B
|-
| 37|| align="center" style="font-size:large" | Ь || align="center" style="font-size:large" | ь || მიაკი ზნაკი мяккі знак || [ʲ] || || ’ || U+042C / U+044C
|-
| 38|| align="center" style="font-size:large" | Э || align="center" style="font-size:large" | э || ე || [ɛ] || ე || è || U+042D / U+044D
|-
| 39|| align="center" style="font-size:large" | Ю || align="center" style="font-size:large" | ю || იუ || [ʲu] || იუ || û || U+042E / U+044E
|-
| 40|| align="center" style="font-size:large" | Я || align="center" style="font-size:large" | я || ია''  [ʲa]  ია  â  U+042F / U+044F

ლიტერატურა

კატეგორია:მარიული ენა