ხანტი ენა

ხანტი ენა, ოსტიაკური ენა () — ურალურ ენათა ოჯახის, ფინურ-უნგრული ჯგუფის, ობურ-უნგრული შტო. გავრცელებულია ჩრდილო-დასავლეთ ციმბირში მდინარე ობის ნაპირებზე ხანტი-მასისა და იამალ-ნენთა ავტონომიურ ოკრუგებში. ხანტი ენაზე მოლაპარაკეთა რიცხვი 14.000-ს აღემატება. ენაში მრავლადაა დიალექტები. აქვს სახელთა 3 რიცხვი: მხოლობითი, ორობითი და მრავლობითი. ბევრია კუთვნილების აღმნიშვნელი ფორმა. ლექსიკაში გვხვდება კომი-ზირიანული, ნენური, თურქული და რუსული ენებიდან ნასესხები სიტყვები. 

დამწერლობა
ხანტიური დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მისი 4 დიალექტის გაერთიანებული ანბანი მოიცავს 52 ასო–ნიშანს (გრაფემას). დამწერლობა შემოიღეს ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ჯერ ლათინური (1930), შემდეგ რუსული (1937) ანბანის საფუძველზე.

 #  დიდი ასო  პატარა ასო  სახელი  გამოქმა(IPA)  გამოთქმა(ქართულად)  ტრანსლიტერაცია (ISO 9)  Unicode 1А  a  ა  [a] აaU+0410 / U+0430 2Ӓ  ӓ  ა  [a] აaU+0410 / U+0430 3Ӑ  ӑ  ა  [a] აaU+0410 / U+0430 4Б  б  ბე  [b]  ბ  b U+0411 / U+0431 5В  в  ვე  [v] ვ vU+0412 / U+0432 6Г  г  ჰე  [h]  ჰ h  U+0413 / U+0433 7 Д  д  დე  [d]  დ  dU+0414 / U+0434 8 Е  е  იე  [jie]  იე  e  U+0415 / U+0435 9 Ё  ё  jo  [ʲo] იო  ë  U+0401 / U+0451 10 Ә  ә  jo  [ʲo] იო  ë  U+0401 / U+0451 11 Ӛ  ӛ  jo  [ʲo] იო  ë  U+0401 / U+0451 12 Ж  ж  ჟე  [ʒ]  ჟ  ž  U+0416 / U+0436 13 З  з  ზე  [z] [zʲ]  ზ  z  U+0417 / U+0437 14 И  и  ი  [ɪ]  ი  i U+0418 / U+0438 15 Й  й  ი ნესკლადოვაიე и нескладовае || [j] || იი || j || U+0419 / U+0439
|- 
| 16|| align="center" style="font-size:large" | К || align="center" style="font-size:large" | к || კა || [k] || კ|| k || U+041A / U+043A
|- 
| 17|| align="center" style="font-size:large" | Қ (Ӄ) || align="center" style="font-size:large" | қ (ӄ) || კა || [k] || კ|| k || U+041A / U+043A
|-
| 18|| align="center" style="font-size:large" | Л || align="center" style="font-size:large" | л || ელ || [ɫ] ||ლ|| l || U+041B / U+043B
|-
| 19|| align="center" style="font-size:large" | Ӆ (Ԓ) || align="center" style="font-size:large" | ӆ (ԓ) || ელ || [ɫ] ||ლ|| l || U+041B / U+043B
|-
| 20|| align="center" style="font-size:large" | М || align="center" style="font-size:large" | м || em || [m] || მ|| m ||U+041C / U+043C
|-
| 21|| align="center" style="font-size:large" | Н || align="center" style="font-size:large" | н || ენ || [n] ~ [nʲ] || ნ || n|| U+041D / U+043D
|-
| 22|| align="center" style="font-size:large" | Ң (Ӈ) || align="center" style="font-size:large" | ң (ӈ) || ენ || [n] ~ [nʲ] || ნ || n|| U+041D / U+043D
|-
| 23|| align="center" style="font-size:large" | Н’ || align="center" style="font-size:large" | н' || ენ || [n] ~ [nʲ] || ნ || n|| U+041D / U+043D
|-
| 24|| align="center" style="font-size:large" | О || align="center" style="font-size:large" | о || ო || [o] || ო || o || U+041E / U+043E
|-
| 25|| align="center" style="font-size:large" | Ӧ (Ŏ) || align="center" style="font-size:large" | ӧ (ŏ) || ო || [o] || ო || o || U+041E / U+043E
|-
| 26|| align="center" style="font-size:large" | Ө || align="center" style="font-size:large" | ө || ო || [o] || ო || o || U+041E / U+043E
|-
| 27|| align="center" style="font-size:large" | Ӫ || align="center" style="font-size:large" | ӫ || ო || [o] || ო || o || U+041E / U+043E
|-
| 28|| align="center" style="font-size:large" | П || align="center" style="font-size:large" | п || პე || [p] ~ [pʲ] || პ|| p || U+041F / U+043F
|-
| 29|| align="center" style="font-size:large" | Р || align="center" style="font-size:large" | р || ერ || [r] ~ [rʲ] || რ || r ||U+0420 / U+0440
|-
| 30|| align="center" style="font-size:large" | С || align="center" style="font-size:large" | с || ეს || [s] ~ [sʲ] || ს || s || U+0421 / U+0441
|-
| 31|| align="center" style="font-size:large" | Т || align="center" style="font-size:large" | т || ტე || [t] ~ [tʲ] ||ტ|| t || U+0422 / U+0442
|-
| 32|| align="center" style="font-size:large" | У || align="center" style="font-size:large" | у || უ || [u] || უ || u || U+0423 / U+0443
|-
| 33|| align="center" style="font-size:large" | Ӱ || align="center" style="font-size:large" | ӱ || უ || [u] || უ || u || U+0423 / U+0443
|-
| 34|| align="center" style="font-size:large" | Ў || align="center" style="font-size:large" | ў || უ || [u] || უ || u || U+0423 / U+0443
|-
| 35|| align="center" style="font-size:large" | Ф || align="center" style="font-size:large" | ф || ეფ || [f] ~ [fʲ] || ფ || f || U+0424 / U+0444 
|-
| 36|| align="center" style="font-size:large" | Х || align="center" style="font-size:large" | х || ხა || [x] ~ [xʲ] || ხ|| h || U+0425 / U+0445
|-
| 37|| align="center" style="font-size:large" | Ҳ (Ӽ) || align="center" style="font-size:large" | ҳ (ӽ) || ხა || [x] ~ [xʲ] || ხ|| h || U+0425 / U+0445
|-
| 38|| align="center" style="font-size:large" | Ц || align="center" style="font-size:large" | ц || ცე || [ʦ] || ც || c || U+0426 / U+0446
|-
| 39|| align="center" style="font-size:large" | Ч || align="center" style="font-size:large" | ч || ჩე || [ʧʲ] || ჩ|| č || U+0427 / U+0447 
|-
| 40|| align="center" style="font-size:large" | Ҷ || align="center" style="font-size:large" | ҷ || ჩე || [ʧʲ] || ჩ|| č || U+0427 / U+0447 
|-
| 41|| align="center" style="font-size:large" | Ш || align="center" style="font-size:large" | ш || შა || [ʃ] || შ || š  || U+0428 / U+0448 
|-
| 42|| align="center" style="font-size:large" | Щ || align="center" style="font-size:large" | щ || შჩა || [ʃ] || შჩ || šč  || U+0429 / U+0449
|-
| 43|| align="center" style="font-size:large" | Ъ || align="center" style="font-size:large" | ъ || მიაკი ზნაკი мяккі знак || [ʲ] || || ’ || U+042C / U+044C
|-
| 44|| align="center" style="font-size:large" | Ы || align="center" style="font-size:large" | ы || y || [ɨ] || გაგრძელებული ი || y || U+042B / U+044B
|-
| 45|| align="center" style="font-size:large" | Ь || align="center" style="font-size:large" | ь || მიაკი ზნაკი мяккі знак || [ʲ] || || ’ || U+042C / U+044C
|-
| 46|| align="center" style="font-size:large" | Э || align="center" style="font-size:large" | э || ე || [ɛ] || ე || è || U+042D / U+044D
|-
| 47|| align="center" style="font-size:large" | Є || align="center" style="font-size:large" | є || ე || [ɛ] || ე || è || U+042D / U+044D
|-
| 48|| align="center" style="font-size:large" | Є̈ || align="center" style="font-size:large" | є̈ || ე || [ɛ] || ე || è || U+042D / U+044D
|-
| 49|| align="center" style="font-size:large" | Ю || align="center" style="font-size:large" | ю || იუ || [ʲu] || იუ || û || U+042E / U+044E
|-
| 50|| align="center" style="font-size:large" | Ю̆ || align="center" style="font-size:large" | ю̆ || იუ || [ʲu] || იუ || û || U+042E / U+044E
|-
| 51|| align="center" style="font-size:large" | Я || align="center" style="font-size:large" | я || ია || [ʲa] || ია || â || U+042F / U+044F
|-
| 52|| align="center" style="font-size:large" | Я̆ || align="center" style="font-size:large" | я̆ || ია''  [ʲa]  ია  â  U+042F / U+044F

 #  ფინურ-უნგრულიტრანსლიტერაცია  ლატინიცა1936  კირილიცა1937  კირილიცა1940  კირილიცა1961  კირილიცა2000 1  [a]  a  а, я  а, я  а, я  а, я 2  [ă]  a  а, я  а, я  ӓ, я  ӑ, я 3  [w]  v  в  в  в  в 4  [e]  e  э, е  э, е  э, е  э, е, є 5  [i]  i  и  и, ы  и, ы  и, ы 6  [j]  j  й, (йот.гл.)  й, (йот.гл.)  й, (йот.гл.)  й, (йот.гл.) 7  [k]  k  к  к  к  к 8  [l]  l  л  л  л  л 9  [λ]  ł  л'  л  л'  ԓ 10  [λ']  ļ  л’ь, л'+йот.гл.  ль, л+йот.гл.  ль, л+йот.гл.  ԓь, ԓ+йот.гл. 11  [m]  m  м  м  м  м 12  [n]  n  н  н  н  н 13  [ń]  ņ  нь, н+йот.гл.  нь, н+йот.гл.  нь, н+йот.гл.  нь, н+йот.гл. 14  [ŋ]  ŋ  нг  нг  ӈ  ӈ 15  [ɔ]  o  оо, ёо  о, ё  о, ё  о, ё 16  [ŏ]  ө  о, ё  у, ю  ө, ӫ  у, ю 17  [ǫ]  ә  уу, ю  ә, йә, ё  ә, ӛ  ә, ӛ 18  [p]  p  п  п  п  п 19  [r]  r  р  р  р  р 20  [s]  s  с  с  с  с 21  [ś]  ș  сь, с+йот.гл.  сь, с+йот.гл.  сь, с+йот.гл.  сь, с+йот.гл. 22  [š]  ꞩ  ш  ш  ш  ш 23  [t]  t  т  т  т  т 24  [ŭ]  u  у, ю  у, ю  у, ю  ў, ю̆ 25  [χ]  h  х  х  х  х 26  [ә]  ь  ы  а, ы, и, ә  ы, ө, я  ӑ, я̆, ы, ў

ლიტერატურა

კატეგორია:ხანტი ენა