ხაჩმაზის რაიონი

ხაჩმაზის რაიონი (, ) — აზერბაიჯანის ადმინისტრაციული ერთეული. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ხაჩმაზი.

 გეოგრაფია 
ხაჩმაზის რაიონი ესაზღვრება შაბრანის, ყუბის, გუსარის რაიონებს და რუსეთის ფედერაციას, ასევე რაიონის საზღვარი გადის კასპიის ზღვაზე.

რაიონი მდებარეობს აზერბაიჯანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ზოგიერთი ავტორიტეტული წყარო აზერბაიჯანს მთლიანად აზიას მიაკუთვნებსРусское географическое общество. А. А. Чибилёв. Евро-Азиатская граница: история вопроса и современные представления. Феномен Евразии: две части света на одном материкеEurope  — ბრიტანიკის ენციკლოპედიაშიЕвропа // Словари и энциклопедии на Академике, მაგრამ დასავლური წყაროებიCIA Factbook 2011   «Europe» (pp. 68-9); «Asia» (pp. 90-1): «A commonly accepted division between Asia and Europe … is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles.»კავკასიონის ჩრდილოეთით მდებარეობენ აზერბაიჯანის რაიონები: შაბრანი (1739 კმ²), გუსარი (1542 კმ²), ხაჩმაზი (1063 კმ²), სიაზანი (759 კმ²), ყუბა (2610 კმ²) და ხიზის რაიონის ჩრდილოეთი ნაწილი (მთელი რაიონი — 1711 კმ²). ჯამური ფართობი: 9424 კმ² (ხიზის რაიონთან ერთად, ნაწილობრივ — დაახლოებით 8600 კმ² ანუ აზერბაიჯანის საერთო ფართობის დაახლოებით 10 % (86 600 კმ², მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ჩათვლით) ევროპა-აზიის საზღვრად თვლიან კავკასიონს და ნაწილობრივ ან მთლიანად აკუთვნებენ ევროპას, ამ ვარიანტის გათვალისწინებით ხაჩმაზის რაიონის საზღვრები, რომელიც მდებარეობს ამ ქედის ჩრდილოეთით, შედის აზერბაიჯანის ევროპული ნაწილის შემადგენლობაშიკავკასიონზე საზღვრის გატარების შემთხვევაში აზერბაიჯანის ევროპულ ნაწილში მოხვდებიან შემდეგი რაიონები: შაბრანი, გუსარი, ხაჩმაზი, სიაზანი, ყუბა და ხიზის რაიონის ჩრდილოეთი ნაწილი.

 ისტორია 
ხაჩმაზის რაიონის ტერიტორია ადრე შედიოდა ისტორიულ შირვანში და სამხრეთ დაღესტანის ისტორიულ ნაწილშიСИМОНОВИЧ Ф. Ф. ОПИСАНИЕ ЮЖНОГО ДАГЕСТАНА 1796 г.Б. Г. Алиев, Магомед-Салам Курбанович Умаханов. Историческая география Дагестана, XVII-нач. XIX в: Историческая география Южного Дагестана. Дагестанский научный центр, Ин-т истории, археологии и этнографии РАН, 2001.

ხაჩმაზის რაიონი შეიქმნა 1930 წელს. 1963 წელს რაიონი გაუქმდა და მისი ტერიტორია შევიდა ყუბის და გუსარის რაიონების შემადგენლობაში. 1965 წელს რაიონი კვლავ აღადგინეს.

1954 წელს დაღესტანის ავტონომიურ საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკას აზერბაიჯანისაგან დროებით სარგებლობაში ზამთრის საძოვრებზე გადასარეკი საქონლის გასაჩერებლად გადაეცა მცირე ტერიტორია. 2010 წელს ამ მიწებზე შექმნილი დაღესტნის მაგარამკენტის რაიონის ორი სოფელი ხრახ-უბა და ურიან-უბა გადაეცა აზერბაიჯანის ხაჩმაზის რაიონს რუსეთის ფედერაციის მოქალაქე 600 ლეზგებთან ერთად. ამას გარდა, თუ ადრე აზერბაიჯანს მიჰქონდა მდინარე სამურის მდინარეული ჩამონადენის 90 %-მდე, სახელმწიფო საზღვრის შესახებ შეთანხმების თანახმად, რომელსაც 2010 წლის 3 სექტემბერს ბაქოში მოეწერა ხელი რუსეთის და აზერბაიჯანის პრეზიდენტების დიმიტრი მედვედევის და ილჰამ ალიევის მიერ, დადგინდა პროპორცია 50 % 50 %-ზეГосдума ратифицировала договор о границе с Азербайджаном.

 მოსახლეობა 
მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 1 კმ²-ზე 159 ადამიანამდე (2014 წელი). მოსახლეობის რაოდენობა 2014 წლის 1 იანვრისათვის შეადგენს 169 ათას ადამიანს.

რესურსები ინტერნეტში
 საიტზე Azerbaijan 

სქოლიო

კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები