ვახჯირის უღელტეხილი

ვახჯირის უღელტეხილი (, ) — მდებარეობს ვახანის დერეფნის აღმოსავლეთ ბოლოში ჰინდუქუშზე. ის ავღანეთსა და ჩინეთს შორის არსებული ერთადერთი უღელტეხილია, აკავშირებს ვახანს ტახკორგი-ტაჯიკის ავტონომიურ ოლქთან სინძიანში. უღელტეხილის სიმაღლეა 4,923 მეტრი, თუმცა არ წარმოადგენს საზღვრის გადაკვეთის ოფიციალურ წერტილს. ჩინეთი მას ვახჯირის სამხრეთ უღელტეხილს (南瓦根基达坂) უწოდებს, რადგან ჩინეთის მხარეს ასევე ჩრდილოეთი უღელტეხილიც არსებობს.

 მიმოხილვა 

ვახჯირის უღელტეხილს სამანქანო გზა არ კვეთს. ჩინეთის მხრიდან მიმდებარე რეგიონში შესვლა მხოლოდ სამხედრო პირებისთვისაა ნებადარტული. ჩინეთმა მთელი საზღვრის გასწვრივ, 92 კილომეტრის სიგრძეზე მავრთულ ხლართის ღობე გაავლო. ურელტეხილიდან 20 კილომეტში აღმოსავლეთით მდებარეობს სასაზღვრო საგუშაგო. 2009 წელს ჩინეთის სახლახო რესპუბლიკის თავდაცვის სამინისტრომ მესაზღვრეებისთვის საზღვრიდან 10 კილომეტრში სამხედრო გზის მშენებლობა დაიწყო. გზა ტაღდუმბაშ პამირის ხეობას მიუყვება და 80 კილომეტრში ყარაყორუმის გზატკეცილს უერთდება. ვახჯირის უღელტეხილის აღმოსავლეთით ჩინეთის მხარეს მდებარე მთლიანი ხეობა ვიზიტორებისთვის დაკეტილია, თუმცა ადგილობრივ მაცხოვრებლებს და მწყემსებს ტერიტორიაზე გადაადგილების უფლება აქვთ.

ავღანეთის მხარეს უახლოეს გზას სარჰადისკენ მიმავალი გრუნტის გზა წარმოადგენს, რომელიც უღელტეხილს დაახლოებით 100 კილომეტრის სიგრძის ბილიკებით უკავშირდება.J. Mock and K. O'Neil (2004): Expedition Report უღელტეხილთან ახლოს 4,554 მეტრზე არის ყინულის გამოქვაბული, საიდანაც მდინარე ვახჯირი იღებს სათავეს და საბოლოოდ ამუდარიაში ჩედინება. ამიტომ ამ გამოქვაბულს ხანდახან ამუდარიას სათავედაც მიიჩნევენ. დაახლოებით 20 კილომეტრის მოშორებით არის პაკისტანისკენ მიმავალი უღელტეხილი დილისანგი.

 ისტორია 
ვახჯირის უღელტეხილი ისტორიული აბრეშუმის დიდი გზის ნაწილია. ითვლება, რომ ამ გზით დაახლოებით 649 წელს დაბრუნდა ჩინეთში დიდი ბუდისტი პილიგრიმი სუანცზანი.

ძირითადად უღელტეხილი წელიწადის განმავლობაში 5 თვე მიუწვდომელია, და დანარჩენი დროის განმავლობაშიც ხანდახან იკეტება. რელიეფი არის ძალიან რთული, თუმცა აურელ სტეინის ჩანაწერების მიხედვით უღელტეხილის მისადგომი ძალიან მარტივია.  უღელტეხილის უცხოელების მიერ გავლის რამდენიმე ჩანაწერი არსებობს. 

ისტორიულად უღელტეხილი ბადახშანსა და იარკენდს შორის სავაჭრო გზას წარმოადგენდა, რომელსაც ბაჯაურის ვაჭრები იყენებდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ მარკო პოლო უღელტეხილს სახელით არ მოიხსენიებს სავარაუდოდ მანაც გაიარა ამ მარშუტით. შემდეგი ევროპელი ვინც 1602-1606 წლებში უღელტეხილი გადაკვეთა იყო იეზუიტი პორტუგალიელი მღვდელი ბენტო დი გიოში. შემდგომი ჩანაწერები უკვე XIX საუკუნის ბოლოს დიდი თამაშის სახელით ცნობილი პოლიტიკური მოვლენების დროს ჩნდება.Shahrani, M. Nazif. (1979) The Kirghiz and Wakhi of Afghanistan: Adaptation to Closed Frontiers and War University of Washington Press, Seattle, ; 1st paperback edition with new preface and epilogue (2002),  p.27 1868 წელს ინდოეთის დიდი ტრიგონომეტრიული გამოკვლევის თანამშრომელმა პანდიტმა (მზვერავი) სახელად მირზა გაიარა.Shahrani, M. Nazif. (1979 and 2002) p.31 შემდეგ იყვნენ ბრიტანელი სამხედრო პირები 1874, 1891, 1894 და 1906 წლებში. ბოლო ევროპელი რომელმაც აღნიშნულ მარშრუტზე 1947 წელს გაიარა იყო ინგლისელი მკვლევარი ბილ ტილმანი.Mock and O'Neil 2004 Shipton Tilman Grant Application

 რესურსები ინტერნეტში 
 Wakhan & the Afghan Pamir - In the footsteps of Marco Polo

სქოლიო

კატეგორია:ავღანეთის უღელტეხილები
კატეგორია:ჩინეთის უღელტეხილები