ნიკოლას ვიტსენი

ნიკოლას ვიტსენი (; თანამედროვე ნიდ.: Nicolaas Witsen; დ. 8 მაისი, 1641, ამსტერდამი — გ. 10 აგვისტო, 1717, ამსტერდამი) — ნიდერლანდელი მოღვაწე, კარტოგრაფი, გემთმშენებელი, ექსპერტი რუსეთის საკითხებში. რამდენიმეჯერ იქნა არჩეული ამსტერდამის მერად 1682-1706 წლებში. იყო ერთ-ერთი პირველი, რომელმაც აღწერა ციმბირი, შორეული აღმოსავლეთი და ცენტრალური აზია თავის წიგნში: „ჩრდილო და აღმოსავლეთ თათრეთი“ (Noord en Oost Tartarye).

 ჩრდილო და აღმოსავლეთ თათრეთი 
მინი|მარცხნივ|არჩილ II-ის წერილი ნიკოლას ვიტსენს, ჩრდილო და აღმოსავლეთ თათრეთი, 1705, გვ. 524
ვიტსენმა 1692 წელს გამოსცა ენციკლოპედიური ხასიათის წიგნი სახელწოდებით: „ჩრდილო და აღმოსავლეთ თათრეთი“ (Noord en Oost Tartarye), რომელიც შედგება 660 გვერდისგან და მეგზურობას უწევს დაინტერესებულ პირებს. ამ წიგნის შევსებული რედაქცია (984 გვერდი) ორ ტომად გამოიცა 1705 წელსWitsen N., Noord en Oost Tartarye. François Halma, Amsterdam 1705 (2de druk)http://www.dbnl.org/tekst/wits008noor02_01/colofon.php (თავიდან დაიბეჭდა 1785 წელს), რომლის გვერდების რაოდენობაც ათასს აჭარბებს. თხზულების სახელწოდების მიუხედავად, ვიტსენი სცდება თათრეთის აღწერას და გვაძლევს ვრცელ ინფორმაციას ციმბირის, მონღოლეთის, ცენტრალური აზიის, მანჯურიის, იაპონიის კუნძულ ჰონსიუს ჩრდილოეთით მდებარე კუნძულებს, კორეის, სპარსეთის, ყირიმის, კავკასიის, ვოლგისპირეთისა და ურალის მთიანი ნაწილის შესახებ.

თხზულებაში აღწერილია ქვეყნებისა და მხარეების გეოგრაფია, სახელმწიფო სტრუქტურა, ისტორია და კულტურა, ტრადიციები, ენობრივი მონაცემები, ფლორა, ფაუნა და ა.შ. მასში ასევე შესულია ჰოლანდიურ-ქართული (900 სიტყვა) და ჰოლანდიურ-ყალმუხური (700 სიტყვა) ლექსიკონები. შეტანილი აქვს  25-მდე ენის მონაცემებიGraaf, T. de, & B. Naarden. 2007. Description of the Border Areas of Russia with Japan and Their Inhabitants in Witsen's North and East Tartary. In: Acta Slavica Iaponica 24, pp. 205–220.. იძლევა ქართული, ტიბეტური, მანჯურიული და მონღოლური ენების წერითი სისტემების ილუსტრაციებს.

 ცნობები საქართველოს შესახებ 
მინი|მარცხნივ|Artschillus Bagarationus. Koningh van Iberia en Melita & Nicolaes Davidszoon. Georgiaens Koningh, 1705, p. 524
მინი|ქართული ბეჭდური ანბანი, ჩრდილო და აღმოსავლეთ თათრეთი, 1705, გვ. 507
ვიტსენი საქართველოსა და ქართული ენის შესახებ ცნობებს გვაწვდის თხზულებაში: „ჩრდილო და აღმოსავლეთ თათრეთი“ (Noord en Oost Tartarye)D. L. Vateishvili, "Nicolaas Witsen and his information about Georgia" in: Georgia and the European countries, Book 2, 348. როგორც ჩანს, იგი კონსულტაციებს იღებს არჩილ მეფის მოსკოვის ქართული კოლონიის წარმომადგენელთაგანხინთიბიძე ე., ქართული ლიტერატურა ევროპულ მეცნიერებაში, გამომცემლობა „ქართველოლოგი“, თბილისი, 2003.

ვიტსენი საქართველოზე საუბარს იწყებს გეოგრაფიისა და კულტურული გავლენების მიმოხილვით. აღწერს, რომ ძირითადი მოსახლეობა ძირითადად ქრისტიანია, თუმცა, მისდა სამწუხაროდ, მრავალი ადამიანი გახდა ისლამის მიმდევარი ბოლო პერიოდებში, განასაკუთრებით მას მერე, რაც ზოგიერთმა დიდებულმა მაჰმადიანობა აღიარა საკუთარ რელიგიადWitsen N., Noord en Oost Tartarye, François Halma, Amsterdam 1705 (2de druk), © 2014 dbnl http://www.dbnl.org/tekst/wits008noor02_01/wits008noor02_01.pdf.

ვრცელი მიმოხილვის შემდეგ იძლევა რიგზე გაწყობილ ქართულ მხედრულ ანბანს, ჯამში 37 გრაფემას, რომელსაც თან აქვს დართული ლათინური ტრანსკრიფცია. აქედან ორი: „ეჲ“ (8) და „ჟან“ (17) ორნაირი დაწერილობით აქვს შეტანილი. მიმდევრობაში გამორჩენილია „ტარი“ და ბოლოს აქვს დართული 37-ე ნომრად. ამას გარდა, შეტანილი აქვს ორი განსხვავებული გრაფემა: „ენა“ (35) და „ლანა“ (36).

ამავე გამოცემას ერთვის არჩილ მეფისა და ირაკლი I-ის (Nicolas Davidsson) პორტრეტი, თუმცა გრავიურის ორიგინალი დაკარგულია და ზუსტად უცნობია, ვინ და როდის შეასრულა იგი.

ამავე გამოცემაშია გამოქვეყნებული არჩილ მეფის წერილი ნიკოლას ვიტსენისადმი, მიწერილი 1686 წელს, რომელშიც მას მადლობას უხდის ამსტერდამში ქართული საგამომცემლო საქმის წამოწყებისთვის.

 შრომები 
 N. Witsen, Aeloude en hedendaegsche scheepsbouw en bestier (1671)
 N. Witsen, Architectura navalis et regimen nauticum (მეორე გამოცემა, 1690)
 N. Witsen, Noord en Oost Tartarye, ამსტერდამი MDCCV. (პირველი გამოცემა: ამსტერდამი, 1692; მეორე გამოცემა (ვრცელი რედაქცია): ამსტერდამი, 1705. ხელახალი გამოცემა 1785)
ლიტერატურა
 ვათეიშვილი ჯ., ნიკოლაას ვიტსენი და მისი ცნობები საქართველოს შესახებ, თბ., 1977.
 Ватейшвили Д. Л., Грузия и европейские страны, т. 1, кн. 2, М., 2003.

 იხილეთ აგრეთვე 
 არჩილ II 
 კიშ მიკოლოში
 სალომონ შვაიგერი

რესურსები ინტერნეტში
 ვიტსენის რუკები 
 ვიტსენის ბიოგრაფია 

 სქოლიო 

კატეგორია:ნიდერლანდელი გეოგრაფები
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ