თურქეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი (2017)

საკონსტიტუციო რეფერენდუმი თურქეთში, გაიმართა 2017 წლის 16 აპრილს, კვირა დღეს.http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/02/20170211M1-1.pdf ამომრჩევლებს ხმა უნდა მიეცათ თურქეთის კონსტიტუციაში შემოთავაზებულ 18 ცვლილებას. ცვლილებები შემოსთავაზა მმართველმა სამართლიანობისა და განვითარების პარტიამ და მისმა დამფუძნებელმა, პრეზიდენტმა ერდოღანმა, რომელიც შეთანხმდა ოპოზიციურ ნაციონალისტური მოძრაობის პარტიასთან (ნმპ). ცვლილებები მოიცავს ქვეყნის საპარლამენტო სისტემიდან საპრეზიდენტოზე გადასვლას, პრემიერ-მინისტრის თანამდებობის გაუქმდებას, ასევე საპარლამენტო მანდატთა რაოდენობის 550-დან 600-მდე გაზრდას და თურქეთის უზენაესი სასამართლოსა და პროკურორების კოლეგიის (HSYK) რეფორმირებას.

თავდაპირველად საკონსტიტუციო რეფორმაზე საუბარი სგპ-მ, 2011 წლის არჩევნების გამარჯვების შემდეგ დაიწყო, მაგრამ პარლამენტში საკონსტიტუციო კომიტეტის შექმნაზე კონსენსუს ვერ მიაღწიეს, რაც ოპოზიციური პარტიების ბოიკოტის შედეგად მოხდა. 2014 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ, სადაც რეჯეფ თაიფ ერდოღანი პრეზიდენტი გახდა, საკონსტიტუციო რეფორმის აუცილებლობა გაიზარდა, ხოლო 2015 წლის ორივე არჩევნებზე სგპ-ს წინაპირობა ამ ცვლილების შესრულება იყო. 2016 წლის 24 მაისს, პრემიერ-მინისტრის პოსტზე აჰმეთ დავუთოღლუ ბინალი ილდირიმმა შეცვალა, როდესაც დავუთოღლუ გადადგა, სავარაუდოდ, იმის გამო, რომ მას უთანხმოება მოუვიდა ერდოღანთან საკონსტიტუციო ცვლილებებთან დაკავშირებით, რომელიც შეამცირებს უფლებამოსილებას ან საერთოდ გააუქმებს პრემიერ-მინისტრის თანამდებობას. 2015 წლის ოქტომბერში, ოპოზიციურმა პარტია ნმპ-მ, რომელიც ისტორიულად ეწინააღმდეგებოდა აღმასრულებელი ხელისუფლების სათავეში პრეზიდენტის მოქცევას, მთავრობას მოუწოდა, რომ ისინი საკონსტიტუციო ცვლილებების პაკეტი პარლამენტს წარუდგინონ, ხოლო პარტიის ლიდერი დევლეთ ბაჰჩელი განაცხადა, რომ ითანამშრომლებს ცვლილებების შემუშავების პროცესში სგპ-სთან. ერთი თვის შემდეგ, 8 დეკემბერს სგპ-მ და ნმპ-მ მიაღწიეს შეთანხმებას ახალ კონსტიტუციასთან დაკავშირებით და დაიწყეს მოლაპარაკებები, საპარლამენტო პროწესისა და რეფერენდუმის შესახებ.

2017 წლის 20 იანვარს, პარლამენტმა კენჭი უყარა შემოთავაზებულ ცვლილებების, სადაც რეფერენდუმისთვის საჭირო 330 ხმის ნაცვლად 339 ხმა მოგროვდა. ამის საპასუხოდ, მთავარმა ოპოზიციურმა პარტიამ, სახალხო რესპუბლიკურმა პარტიამ (სრპ) განაცხადა, რომ ისინი შეეცდებიან გააუქმონ საპარლამენტო კენჭისყრა, საკონსტიტუციო სასამართლოს მეშვეობით, იმ მოტივით, რომ ხმის მიცემის დროს იყო დარღვევები, როგორიცაა ღია კენჭისყრა და დეპუტატების დაშინება კენჭისყრის პროცესში. თებერვალში, პრეზიდენტმა ერდოღანმა განაცხადა, რომ რეფერენდუმი ჩატარდება 2017 წლის 16 აპრილს.

 წინარეისტორია 
პირველად საპრეზიდენტო სისტემაზე გადასვლა, 2005 წელს, იუსტიციის ყოფილმა მინისტრმა, ჯემილ ჩიჩექმა შემოსთავაზა, ვისაც მხარი მაშინდელმა პრემიერ-მინისტრმა ერდოღანმა დაუჭირა. მას შემდეგ, საპრეზიდენტო სისტემას უკვე ღიად უჭერდნენ მხარს სგპ-ს ლიდერები, „ახალი კონსტიტუციის“ იდეასთან ერთად. სგპ-ს ვიცე-პრეზიდენტმა, ჰაიათი იაზიჯიმ, რეფერენდუმის ჩატარების თარიღად, 2017 წლის აპრილი შესთავაზა.

 საკონსტიტუციო ცვლილებები 

 პირველადი ინიციატივები 
2016 წლის 10 დეკემბერს, სგპ-მ და ნმპ-მ ერთობლივად შემოსთავაზეს 21 ცვლილება კონსტიტუციაში და დაიწყეს ხელმოწერების შეგროვება დეპუტატებისგან, რომ დაეწყოთ საპარლამენტო პროცედურები რეფერენდუმისთვის. საკონსტიტუციო კომისიის სხდომის შემდეგ, ცვლილებებიდან 3 წინადადება ამოიღეს, შესაბამისად, დარჩა 18 ცვლილება.

 შემოთავაზებული ცვლილებების აღწერა ცვლილება №  მუხლი  ცვლილების აღწერა 1  მუხლი 9  სასამართლო ვალდებულია იყოს მიუკერძოებული. 2  მუხლი 75  პარლამენტის წევრების 550-დან 600-მდე გაზრდა. 3  მუხლი 76  პარლამენტის წევრად გახდომის ასაკობრივი ცენზი 25-დან 18 წლამდე შემცირება, ხოლო სამხედრო სავალდებულო სამსახურის გავლის აუცილებლობა ამოიღეს. პირი, რომელსაც აქვს კავშირი სამხედრო სტრუქტურასთან, არ აქვს უფლება არჩეული იყოს. 4  მუხლი 77  პარლამენტის ვადა ოთხიდან ხუთ წლამდე გაიზარდა. საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები ჩატარდება ყოველ ხუთ წელიწადში ერთ და იმავე დღეს. თუ საპრეზიდენტო არჩევნებში კანდიდატმა ვერ გაიმარჯვა პირველ ტურში უბრალო უმრავლესობით, უნდა ჩატარდეს მეორე ტური. 5  მუხლი 87  პარლამენტის უფლებამოსილებებაა დეტალურად შეისწავლოს მინისტრების საქმიანობა და მოითხოვოს მთავრობისგან მისი საქმიანობის ანგარიში, აგრეთვე უქმდება მინისტრების ბრძანებულების გამოცემის უფლება რაიმე საკითხზე. 6  მუხლი 98  ახლა პარლამენტს შეუძლია შეამოწმოს მთავრობა და ვიცე პრეზიდენტი: საპარლამენტო გამოკვლევით, საპარლამენტო გამოძიებით, საჯარო დისკუსიით და წერილობითი შეკითხვით. ვიცე პრეზიდენტი ვალდებულია წერილობით შეკითხვას 15 დღის განმავლობაში უპასუხოს. 7  მუხლი 101  პრეზიდენტობის კანდიდატს, რომ მონაწილეობა მიიღო არჩევნებში, მხარი უნდა დაუჭიროს ერთმა ან მეტმა პარტიამ, რომელიც ბოლო საპარლამენტო არჩევნებში მოიპოვა 5% ან მეტი ხმა, ასევე საჭიროა 100000 ამომრჩევლის ხელმოწერა. არჩეულ პრეზიდენტს, შეუძლია შეინარჩუნოს პარტიული კუთვნილება, თუ რომელიმე პარტიის წევრია. 8  მუხლი 104  პრეზიდენტი ხდება, როგორც სახელმწიფოს, ისე მთავრობის მეთაური. მას გააჩნია ძალა, დანიშნოს მინისტრები და ვიცე-პრეზიდენტი. პრეზიდენტს შეუძლია გასცეს აღმასრულებელი განკარგულებები. თუ პარლამენტმა იგივე აღმასრულებელი განკარგულება გამოსცა, მაშინ პრეზიდებტის განკარგულება ბათილად ცხადდება. 9  მუხლი 105  საპარლამენტო გამოძიება, რომელიც ეხება პრეზიდენტის მიერ შესაძლო ჩადენილ დანაშაულებს, შეიძლება დაიწყოს პარლამენტს 3/5 ხმით. გამოძიების დასრულების შემდეგ, პარლამენტს შეუძლია დაადანაშაულოს პრეზიდენტი წევრთა 2/3 ხმით. 10  მუხლი 106  პრეზიდენტს შეუძლია დანიშნოს ერთი ან მეტი ვიცე-პრეზიდენტი. იმ შემთხვევაში, თუ პრეზიდენტის თანამდებობა ვაკანტურია, მაშინ ახალი საპრეზიდენტო არჩევნები უნდა ჩატარდეს 45 დღის განმავლობაში. თუ საპარლამენტო არჩევნებამდე ერთ წელზე ნაკლები დროა დარჩენილი, მაშინ საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნები ერთდროულად ტარდება. იმ შემთხვევაში, თუ პარლამენტის ვადის ამოწურვამდე ერთ წელზე მეტი აქვს დარჩენილი, მაშინ ახლად არჩეული პრეზიდენტი საპარლამენტო ვადის ამოწურვამდე მუშაობს, რის შემდეგაც ორივე, საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნები ტარდება. მას არ თვლიან პრეზიდენტის მეორე ვადათ. საპარლამენტო გამოძიება, რომელიც ეხება ვიცე-პრეზიდენტების და მინისტრების მიერ ჩადენილი დანაშაულების შესახებ, შეიძლება დაიწყოს პარლამენტს 3/5 ხმით. გამოძიების დასრულების შემდეგ, პარლამენტს შეუძლია დაადანაშაულოს ვიცე-პრეზიდენტები და მინისტრები, დეპუტატთა 2/3 ხმით. ბრალის დამტკიცების შემთხვევაში, ვიცე-პრეზიდენტი ან მინისტრი, ტოვებს თანამდებობას. თუ პარლამენტის წევრი დაინიშნა მინისტრად ან ვიცე-პრეზიდენტად, მათი საპარლამენტო მანდატი წყდება.  11  მუხლი 116  პრეზიდენტი და პარლამენტის 5/3 შეუძლია გადაწყვიტოს არჩევნების განახლება. ამ შემთხვევაში, საკანონმდობლო ორგანო იშლება. 12  მუხლი 119  საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადების უფლება ენიჭება პრეზიდენტს, ხოლო ძალაში შედის პარლამენტის დამთკიცების შემდეგ. საგანგებო მდგომარეობა შეიძლება გაგრძელდეს ოთხ თვემდე, ხოლო საომარ მდგომარეობაში, საგანგებო მდგომარეობა ვადა განუსაზღვრელია. ამ დროს, პრეზიდენტის მიერ გაცემული ყველა ბრძანებას სჭირდება პარლამენტის დამთკიცება. 13  მუხლი 142  სამხედრო სასამართლოები უქმდება. მათი განახლება შესაძლებელია, როდესაც ომის დროს ჯარისკაცების მიერ ჩადენილი დანაშაულებია გამოსაძიებელი.  14  მუხლი 159 მოსამართლეთა და პროკურორთა უმაღლესი საბჭო გადაირქმევა „მოსამართლეთა და პროკურორთა საბჭოთ“, წევრების რაოდენობა მცირდება 22-დან 13-მდე, დეპარტამენტები მცირდება 3-დან 2-მდე. 4 წევრს ნიშნავს პრეზიდენტი, 7 ნიშნავს პარლამენტი. მოსამართლეთა და პროკურორთა უმაღლესი საბჭოს (HSYK) წევრობის კანდიდატმა უნდა მიიღოს პარლამენტის 2/3 (400) წევრის ხმა პირველ ტურში და 3/5 (360) წევრის ხმა მეორე ტურში, რომ გახდეს საბჭოს წევრი. (სხვა 2 წევრი არის იუსტიციის მინისტრი და იუსტიციის მინისტრის მოადგილე, რომელიც უცვლელია) 15  მუხლი 161  პრეზიდენტი წარადგენს ბიუჯეტს პარლამენტს, ახალი საფინანსო წლამდე 75 დღით ადრე. პარლამენტის წევრებს არ შეუძლიათ შეიტანონ ცვლილებები სახელმწიფო ხარჯების ნაწილში. თუ ბიუჯეტი ვერ დამტკიცდა, მაშინ დროებითი ბიუჯეტი იქნება შემოთავაზებული. თუ დროებითი ბიუჯეტიც ვერ დატკიცდა, წინა წლის ბიუჯეტი იქნება გამოყენებული, წინა წლის მონაცემებით. 16  რამდენიმე მუხლი  კონსტიტუციის რამდენიმე მუხლის ადაპტაცია, რომელიც მინისტრთა კაბინეტის უფლებამოსილებას გადასცემს პრეზიდენტს. 17  დროებითი მუხლი 21  მომავალი საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნები გაიმართება 2019 წლის 3 ნოემბერს. თუ პარლამენტმა გადაწყვიტა ვადამდელი არჩევნები, მაშინ ორივე არჩევნები გაიმართება იმავე დღეს. მოსამართლეთა და პროკურორთა საბჭოს არჩევნების გაიმართება ამ კანონის მიღებიდან 30 დღის განმავლობაში. სამხედრო სასამართლოები გაუქმდა მას შემდეგ, რაც ეს კანონი ძალაში შევა. 18  რამდენიმე მუხლი  ცვლილებები (2, 4 და 7) ძალაში შევა მას შემდეგ, რაც ჩატარდება ახალი არჩევნები, ხოლო სხვა ცვლილებები (გარდა დროებითი მუხლისა) ძალაში შევა ახლად არჩეული პრეზიდენტის ფიცის დადების მომენტიდან. უქმდება ის მუხლი, რომელიც კრძალავს არჩეულ პრეზიდენტს პოლიტიკური პარტიის წევრობას.

 საკონსტიტუციო კომისია 
230px|thumb|right|სგპ გადასცემს პარლამენტის თავმკდომარეს ისმაილ ქაჰრამანს, საკონსტიტუციო ცვლილებების პაკეტს. 2016 წლის დეკემბერი
230px|thumb|right|საკონსტიტუციო კომისიის სხდომა
მას შემდეგ, რაც ცვლილებებს სგპ-ს 316 პარლამენტის წევრმა ხელი მოაწერა, 21 შემოთავაზებული ცვლილება წარედგინა პარლამენტის თავმჯდომარეს, რომელიც შემდეგ გადაეცა საპარლამენტო საკონსტიტუციო კომისიას. საპარლამენტო საკონსტიტუციო კომისია, რომელსაც სგპ-ს დეპუტატი მუსტაფა შენთოფი ხელმძღვანელობდა, დაიწყო ცვლილებების განხილვა 2016 წლის დეკემბერში, რომელიც 2017 წლის იანვრისთვის იყო დაგეგმილი. საკონსტიტუციო კომისია შეიქმნა 25 წევრის შემადგენლობით, სადაც 15 წევრი სგპ-დან, 5 წევრი სრპ-დან, 3 წევრი ხდპ-დან და 2 წევრი ნმპ-დან იყო წარმოდგენილი, პარლამენტის შემადგენლობის შესაბამისად. იქიდან გამომდინარე, რომ კომისიის წევრთა უმრავლესობას სგპ-ს დეპუტატები წარმოადგენდნენ, ამიტომ არ იყო მოსალოდნელი მინიმალური მოულოდნელი მოვლენებიც კი, შესწავლის ეტაფზე. დებატები კომისიის სხდომებზე წხარე იყო, დეპუტატებს შორის მცირე შეხლა-შემოხლაც მოხდა.

საკონსტიტუციო კომისიას უფლება აქვს შეცვალოს ან უარყოს შემოთავაზებული ცვლიბება, სანამ პლენარულ სხდომაზე კენჭისყრაზე გავა. კომისიამ უმნიშვნელო ცვლილებები შეიტანა მრავალრიცხოვან წინადადებებში, როგორიცაა მოსამართლეთა და პროკურორთა უზენაესი საბჭოს წევრების 12-დან 13-მდე გაზრდას ეხებოდა. კომისიამ არ დააკმაყოფილა სამი ცვლილება შემოთავაზებული 21-დან, რაც საკონსტიტუციო პაკეტი 21-დან 18-მდე შეამცირა. მე-5 ცვლილება, რომელიც სარეზერვო დეპუტატების მიერ, საპარლამენტო ადგილების დაკავებას გულისხმობდა, არჩევნებს შორის დროში, უარყვეს. სგპ-მ წევრბმა შეეწინააღმდეგეს სარეზერვო დეპუტატების ინიციატივას იმ მიზეზით, რომ ეს ემუქრება უსაფრთხოების ზომებს. მე-15 ცვლილება, რომელიც პრეზიდენტს უფლებას აძლევდა, სამოქალაქო და სახელმწიფო ინსტიტუტების სტრუქტურირებას აღმასრულებელი განკარგულებებით, ასევე არ დაკმაყოფილდა. ერთი დღის შემდეგ, 29 დეკემბერს, 14 ცვლილება, რომელიც პრეზიდენტს უფლებას აძლევდა, უფროსი ბიუროკრატიული მოხელეების დანიშვნას, აგრეთვე არ დაკმაყოფილდა.

კომისიამ დაასრულა დამტკიცების პროცესი 30 დეკემბერს, სადაც ჯამში 21 ცვლილებიდან 3 უარყო.
 საპარლამენტო კომისიის შედეგები ცვლილება  1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  19  20  21  შედეგი                                          

 საპარლამენტო კენჭისყრა 
ცვლილებებზე საკონსტიტუციო კომისიის მსჯელობის შემდეგ, ცვლილებათა პაკეტის 18 მუხლი რატიფიცირებისთვის პლენარულ სხდომაზე გავიდა. საკონსტიტუციო ცვლილებების რეფერენდუმზე გატანისთვის პარლამენტის 3/5 (330) ხმაა საჭიროა, ხოლო პირდაპირ რატიფიზირებისთვის 2/3 (367) ხმაა საჭირო. კენჭისყრამდე, სგპ-ს წარმომადგენლები აცხადებდნენ, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ცვლილებები 367 დეპუტატის ხმას მიიღებს, მთავრობა არ მოახდენს ცვლილებების რატიფიცირებას რეფერენდუმის გარეშე.

პარლამენტმა ხმა მისცა თითოეულ 18 წინადადებებას ცალკე, ორ ტურად. პირველი რაუნდი გათვლილი იყო იმისთვის, შეაგროვებს თუ არა ცვლილებები საკმარის მხარდაჭერას. მეორე ტურში, პარტიებს აღარ ჰქონდათ ცვლილებების შეტანის უფლება. საბოლოო კენჭისყრაზე, ცვლილებემა 330 ხმა მოაგროვა, რომელიც საკმარისია რეფერენდუმზე გასატანად.

პარლამენტის 550 წევრიდან, ხმის მიცემის უფლება 537 წევრს ჰქონდა. ხდპ-ს 11 დეპუტატი დაპატიმრებულია ტერორიზმის ბრალდებით, რომლებიც ვერ მიიღეს მონაწილეობა კენჭისყრაში, ხოლო დარჩენილმა 48 დეპუტატმა, ბოიკოტი გამოუცხადა კენჭისყრას. პარლამენტის თავმჯდომარე ისმაილ ქაჰრამანი, კენჭისყრის დროს ცუდად გახდა და საავადმყოფოში გადაიყვანეს, ხოლო სხდომა სგპ-ს ვიცე-სპიკერმა, აჰმეთ აიდინმა გაუძღო.

ხმის მიცემის უფლების მქონე 537 დეპუტატიდან, სგპ-ს 315 წევრი, სრპ-ს 133 წევრი, ნმპ-ს 39 წევრი, ხდპ-ს 48 და 2 დამოუკიდებელი წევრი იყო. ნმპ-ს 39 დეპუტატიდან, 6 წევრმა ღიად განაცხადა, რომ ისინი ხმას ცვლილებების წინააღმდეგ გამოიყენებენ, რის გამოც დეპუტატდა საერთო რაოდენობა, რომელიც ხმას სავარაუდოდ ცვლილებების სასარგებლოდ გამოიყენებენ, 348 დეპუტატი შეადგინა. სრპ-ს 133 დეპუტატი და ორი დამოუკიდებელი დეპუტატი, აილინ ნაზლიაქა და იუმით იოზდაღი, ხმა ცვლილებების საწინააღმდეგ გამოიყენეს, ხოლო ხდპ-მ ბოიკოტი გამოუცხადა.

ხმათა თეორიული განაწილება პარტიების მიხედვით პარტიალიდერიპარტიის პოზიციაწევრთა რაოდენობახმის მიცემის უფლებადიახარაგრაფიკული წარმომადგენლობა  სგპ  სამართლიანობისა და განვითარების პარტია ბინალი ილდირიმი  დიახ 317 315 315 0 340px  სრპ  სახალხო რესპუბლიკური პარტია  ქემალ ქილიჩდაროღლუ  არა 133 133 0 133  ნმპ  ნაციონალისტური მოძრაობის პარტია დევლეთ ბაჰჩელი  დიახ 39 39 33 6  ხდპ  ხალხების დემოკრატიული პარტია სელაჰათინ დემირთაში / ფიგენ იუქსექდაღი  არა 59 48    დამოუკიდებელი   No  2 2 0 2  ჯამში 550 537 348 141  რეფერენდუმი

საპარლამენტო კენჭისყრა 9 იანვარს დაიწყო და პირველი ტური 15 იანვარს დასრულდა. ამავე დროს. ოპოზიციონერი პოლიტიკოსები ხმების გაყალბების ბრალდება წამოაყენეს. ხმის მიცემის პროცესში დაფიქსირდა მრავალი დარღვევა, მაგალითად, სრპ-ს წევრები გადაიღეს, თუ როგორ სგპ-ს დეპუტატები ღიად აძლევენ ხმას ან აშინებენ გაურკვეველ დეპუტატებს „დიახ“ ხმის მიცემისთვის. ვიდეო მასალაში მოხცდა ჯანდაცვის მინისტრი რეჯეფ აქდაღიც, რომელიც ღიად აძლევდა ხმას, რაც კონსტიტუციის მიხედვით არ არის ნებადართული, შემდგომში მან აღიარა ჩადენილი დანაშაული. სგპ-ს დეპუტატებმა გამოეხმაურნენ მათი გადაღების მცდელობას მტრულად, ზოგჯერ ეს მცდელობა ჩხუბში გადადიოდა. ერთ-ერთი განცხადების თანახმად, სრპ-ს წევრს ფათმა კაპლან ჰიურიეთს, თითქოს სგპ-ს საპარლამენტო ჯგუფის ლიდერი მუსტაფა ელითაში ახშობდა, მას შემდეგ, რაც ის გადაიღო, თუ როგორ ელითაში და პრემიერ-მინისტრი ბინალი ილდირიმი, ხმას ღიად აძლევდა. შედეგად, რამდენიმე დეპუტატი საავადმყოფოში გადაიყვანეს, ხოლო პოდიუმი, სადაც დეპუტატები სიტყვით გამოდიოდნენ, გადაიყვანეს სხვა ადგილას და €15,000 ღირებულების მიკროფონები კი დაიკარგა. მეორე ტური 20 იანვარს დასრულდა, სადაც ყველა შემოთავაზებული ცვლილებება დამტკიცდა. საბოლოოდ, ცვლილებები დამტკიცდა 339 ხმით, რაც რეფერენდუმისთვის საჭირო 330 ხმას, 9 ხმით აღემატებოდა.

 კენჭისყრა მუხლების მიხედვით 
ცვლილებასაკითხიპირველი ტურიმეორე ტურიშედეგიდეპუტატთა აქტივობადიახარასხვადეპუტატთა აქტივობადიახარასხვახმის მიცემის პროცესის დაწყება48033813431სასამართლოს ნეიტრალიტეტი484347132548634514012პარლამენტის წევრთა რაოდენობის 550-დან 600-მდე გაზრდა480343133348534213943კანდიდატის მონაწილეობის უფლება საპარლამენტო არჩევნებზე485341139548634213764ყოველ ხუთ წელიწადში საპარლამენტო და საპრეზიდენტო არჩევნების ჩატარება486343139448634213865პარლამენტის უფლებამოსილება და მოვალეობა3543437448634214046პარლამენტის აუდიტის ორგანოები483343137348534213857პრეზიდენტის არჩევნები48234013664843401368 8  პრეზიდენტის მოვალეობები  481  340  135  6  483  339  138  6   9  პრეზიდენტის სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა  485  343  137  5  483  341  137  5   10  ვიცე-პრეზიდენტი და მინისტრები  483  343  135  5  481  340  136  5   11  არჩევნების განახლება  483  341  134  8  481  342  135  4   12  საგანგებო მდგომარეობა  482  344  133  5  484  342  138  4   13  სამხედრო სასამართლოების გაუქმება  482  343  133  6  484  343  136  5   14  მოსამართლეებისა და პროკურორების უმაღლესი საბჭო  483  341  133  9  487  342  139  6   15  ბიუჯეტის რეგულირება  483  341  134  8  486  342  141  3   16  სხვა მუხლების მიღება  482  341  134  7  486  342  141  3   17  დროებითი მუხლი ახალ სისტემაზე გადასვლისთვის  484  342  135  7  485  341  139  5   18  პრეზიდენტს შეუძლია პარტიული კუთვნილება დაიტოვოს  481  344  131  6  488  343  142  3    ცვლილებები მიიღეს (330 რეფერენდუმი, 367 პირდაპირი ამოქმედება) 488  339  142  7  

სგპ-ს რამდენიმე დეპუტატმა ღიად დაუჭირა მხარი ცვლილებებს, რაც არღვევს საკონსტიტუციო მოთხოვნას, ფარული კენჭისყრის თაობაზე.

 რეაქცია 
 უარყოფითი რეაქცია 
230px|thumb|right|ნმპ-ს დეპუტატები ოზჯან იენიჩერი, იუმით იოზდაღი და იუსუფ ჰალჩოღლუ, აცხადებს მათ პოზიციას, საკონსტიტუციო ცვლილებებთან დაკავშირებით
230px|thumb|right|სრპ-ს საპარლამენტო ჯგუფის ლიდერი იოზგიურ იოზელი აცხადებს მისი პარტიის პოზიციას
ცვლილებები გააკრიტიკის ოპოზიციურმა პარტიებმა და არასამთავრობო ორგანიზაციებმა, სადაც განსაკუთრებული კრიტიკა დაიმსახურა ძალაუფლების განაწილების და საპარლამენტო ანგარიშვალდებულების გაუქმებამ. საკონსტიტუციო სამართლის ექსპერტებმა, როგორიცაა ქემალ გიოზლერი და იბრაჰიმ ქაბაოღლუ, განაცხადა, რომ ცვლილებები გამოიწვევს პარლამენტის უძლურობას, ხოლო პრეზიდენტს ექნება კონტროლი აღმასრულებელ, საკანონმდებლო და სასამართლო სისტემაზე. 4 დეკემბერს, „ათათურქის მეაზროვნე ასოციაცია“ (ADD), „თანამედროვე ცხოვრების მხარდაჭერთა ასოციაცია“ (ÇYDD) და „მევაჭრეთა პროფკავშირების გაერთიანებამ“, ანკარაში აქცია გამართა, სადაც მოუწოდეს აღმასრულებელი საპრეზიდენტო სისტემაზე გადასვლაზე უარისკენ, იმ მიზეზით, რომ ეს სისტემა ემუქრება მართლმსაჯულების დამოუკიდებლობასა და სეკულარულ დემოკრატიულ ღირებულებებს.

თავდაპირველად სრპ-მ არაერთგვარი პოზიცია დაიკავა ცვლილებების მიმართ, რომელიც უკვე დიდი ხანია აკრიტიკებდა სგპ-ს საკონსტიტუციო გეგმებს. მას შემდეგ, რაც წინადადებები საჯარო გახდა და 10 დეკემბერს წარადგინეს პარლამენტში, პრემიერ-მინისტრმა ბინალი ილდირიმმა განაცხადა, რომ სრპ დათანხმდა ხუთ შემოთავაზებულ ცვლილებას. თუმცა, სრპ-მ რეაქცია ნეგატიური იყო, ხოლო პარტიის ლიდერის მოადგილმ, სელინ საიეკ ბიოქემ განაცხადა, რომ ცვლილებები არსებითად „სულთანათი“ შექმნა. სრპ-ს საპარლამენტო ჯგუფის ლიდერმა, ლევენთ გიოქმა, ერთ-ერთმა პირველმა განაცხადა, რომ შემოთავაზებული ცვლილებები, თურქულ საპარლამენტო დემოკრატიას დააბრუნებს 140 წლის წინ და მოუწოდა ყველა მხარეს, უარი უთხრან ცვლილებებს. სრპ-ს საპარლამენტო ჯგუფის კიდევ ერთმა ლიდერმა, იოზგიურ იოზელმა, ცვლილებები შეაფასა „რეჟიმის შეცვლის“ მცდელობათ, სადაც პარლამენტი დარჩება არსებითად უძლური, მინისტრების კონტროლის მხრივ. იოზელმა ასევე განაცხადა, რომ სგპ რეფერენდუმისთვის საჭირო 330 ხმას ვერც მოიპოვებს და გაუკვერდებოდა, თუ მომხრე დეპუტატთა რაოდენობა მიახწევს 275. სრპ-ს დეპუტატმა, სელინა დოღანმა განაცხადა, რომ ცვლილებების ავტორიტარული ბუნება, დაასრულებს თურქეთის ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესს, ცვლილებების ევროპულ ღირებულებებთან შეუსატყვისობის გამო. სრპ-ს დეპუტატმა, ჯემალ ოქტან იუქსელმა განაცხადა, რომ ცვლილებები ასადის სირიის კონსტიტუციას ჰგავს, რომელიც არ იქნება ეროვნული კონსტიტუცია, არამედ „სირიის კონსტიტუციიდან ნათარგმნია“.

მიუხედავად იმისა, რომ ნმპ ოფიციალურად მხარს უჭერდა ცვლილებებს, გავრცელდა ინფორმაცია, რომ თურქი ნაციონალისტები ასევე უაღრესად კრიტიკულად აფასებდნენ ცვლილებებს და მათი პარტიის ჩართულობას მის შემუშავებაში. ბაჰჩელი, რომელიც ისტორიულად მხარს უჭერდა სგპ-ს საკამათო სიტუაციებში, ყველა ძირითადმა პარტიამ გააკრიტიკა, მისი საკონსტიტუციო ცვლილებების მხარდაჭერის გამო, ხოლო კრიტიკოსებმა ბაჰჩელი მოიხსენიეს, როგორც სგპ-ს „უკანა ბაღი“, „ცხოვრების ხაზი“ ან „სათადარიგო საბურავი“. 2016 წლის 24 ოქტომბერს, ნმპ-ს 40 საპარლამენტო წევრებიდან ხუთმა უარი განაცხადა საკონსტიტუციო ცვლილებების მხარდაჭერაზე, მათი პარტიის წინააღმდეგ. იუმით იოზდაღი, რომელიც ბაჰჩელის წინააღმდეგ მოძრაობას ხელმძღვანელობდა და ერთ-ერთია იმ 5 დეპუტატიდან, რომლებიც აკრიტიკებენ ცვლილებების, პარტიამ მისი წევრობა ნოემბერში გააუქმა. გამოკითხვა, რომელიც „Gezici“-ის მიერ დეკემბერში გამოქვეყნდა, აჩვენა, რომ ნმპ-ს მხარდამჭერთა 2/3 შემოთავაზებული ცვლილებების წინააღმდეგ იყვნენ. 2016 წლის 27 დეკემბერს, ნმპ-ს საპარლამენტო დეპუტატი ქადირ ქოჩდემირი, პარტიის მეხუთე დეპუტატი გახდა, რომელიც ცვლილებების წინააღმდეგ გამოვიდა.

ცვლილებების გამოქვეყნებიდან ცოტა ხნის შემდეგ, ხდპ-დ პრესსპიკერმა, აიჰან ბილგენმა გააკრიტიკა შემოთავაზებული ცვლილებები, მისი ანტი-დემოკრატიული და მოსამართლის დამოუკიდებლობის პრინციპის დარღვევის გამო. საკონსტიტუციო ცვლილებებზე ხმის მიცემის დროს, ხდპ-მ ბოიკოტი გამოუცხადა მას.

 პოზიციები 
მმართველი პარტია სგპ და ოპოზიციური პარტია ნმპ, ცვლილებებზე ხელმომწერნი არიან. ნმპ-მ უზრუნველყო მათი პირობითი მხარდაჭერა, სანამ მათი პირობები არ დაკმაყოფილდა. მთავარი ოპოზიციური პარტიის, სრპ-ს თავდაპირველი პოზიცია, ცვლილებების დასრულების ლოდინი იყო. სრპ-ს ლიდერმა, ქილიჩდაროღლუმ ერთხელ აღნიშნა, რომ ელოდებიან ცვლილებების შემოტანას პარლამენტში. მოგვიანებით, სრპ-მ ცვლილებების წინააღმდეგი გახდა და დაიწყო კამპანის სახელად „Türkiye'yi Böldürmeyeceğiz“ (თურქეთის დაშლის უფლებას არ მივცემთ). პარლამენტის მეოთხე პარტია ხდპ ცვლილებების წინააღმდეგია.

 პოლიტიკური პარტიები 
 ძირითადი პარტიები, წარმოდგენილები ბოლო საპარლამენტო არჩევნებზეარჩევანი პარტიალიდერიპოლიტიკური ორიენტაციასქ. დიახ  სგპ  სამართლიანობისა და განვითარების პარტია ბინალი ილდირიმი მემარჯვენე   ნმპ  ნაციონალისტური მოძრაობის პარტია დევლეთ ბაჰჩელი ნაციონალიზმი   HAK-PAR  უფლებათა და თავისუფლებათა პარტია რეფიკ ქარაქოჩი პრო-ქურთული  არა  სრპ  სახალხო რესპუბლიკური პარტია  ქემალ ქილიჩდაროღლუ ქემალიზმი   ხდპ  ხალხების დემოკრატიული პარტია სელაჰათინ დემირთაში & ფიგენ იუქსექდაღი მემარცხენე   Saadet  კეთილდღეობის პარტია  თემელ ქარამოლაოღლუ მემარჯვენე   Vatan  პატრიოტული პარტია  დოღუ ფერინჩეკი ქემალიზმი   HKP  სახალხო განმათავისუფლებელი პარტია  ნურულაჰ ანკუთი კომუნიზმი   DP  დემოკრატიული პარტია  გიულთექინ უისალი მემარჯვენე-ცენტრისტები   DSP  დემოკრატიული მემარცხენე პარტია  იონდერ აქსაქალი მემარცხენე-ცენტრისტები   TKP  კომუნისტური პარტია კოლექტიური ხელმძღვანელობა კომუნიზმი   LDP  ლიბერალ-დემოკრატიული პარტია  ჯემ თოქერი ლიბერალიზმი   DYP  ჭეშმარიტი გზის პარტია ჩეთინ იოზაჩიქგიოზი მემარჯვენე-ცენტრისტები   MP  ერის პარტია  აიქუთ ედიბალი ნაციონალიზმი ნეიტრალური  BTP  დამოუკიდებელი თურქეთის პარტია  ჰაიდარ ბაში ცენტრისტები არ გადაუწყვეტია  BBP  დიდი ერთობის პარტია  მუსტაფა დესტიჯი მემარჯვენე 

 სხვა პარტიები დიახ  Yeni Dünya  ახალი სამყაროს პარტია ემანულაჰ გიუნდიუზი მემარჯვენე   HÜDA PAR  თავისუფალი გამოწვევის პარტია ზექერია იაფიჯიოღლუ ისლამიზმი  არა  TSİP  მუშათა სოციალისტური პარტია თურგუთ ქოჩაქი სოციალიზმი   ÖDP  თავისუფლებისა და სოლიდარობის პარტია  კოლექტიური ხელმძღვანელობა მემარცხენე   EMEP  ლეიბორისტული პარტია  სელმა გიურქანი კომუნიზმი   DSİP  მუშათა რევოლუციური სოციალისტური პარტია  მელთემ ორალი & შენოლი ქარაქაში მემარცხენე   YP  სამშობლოს პარტია სადეთინ თანთანი ნაციონალიზმი   AYP  ნახევარმთვარისა და ვარსკვლავის პარტია სერაფ გიულჰანი ქემალიზმი   EHP  ლეიბორისტული მოძრაობის პარტია სიბელ უზუნი მემარცხენე   İKP  მშრომელთა სოლიდარობის პარტია მეჰმეთ შადი ოზანსიუ მემარცხენე   DİP  მუშათა რევოლუციური პარტია იომერ სუნგურ სავრანი სოციალიზმი   DBP  დემოკრატიული რეგიონების პარტია ემინე აინა პრო-ქურთული   HEPAR  უფლებებისა და თანასწორობის პარტია ოსმანჯან თექეშინი ნაციონალიზმი   ESP  ჩაგრულთა სოციალისტური პარტია  სულთან ულუსოი ულტრამემარცხენე   ANAP  სამშობლოს პარტია  იბრაჰიმ ჩელები მემარჯვენე-ცენტრისტები   Dev-Parti  სახალხო რევოლუციური პარტია ჯელალ იოზჯანი მემარცხენე   MTP  თურქეთის ნაციონალისტური პარტია აჰმეთ ილმაზ ბუიუქექმექჩი ნაციონალიზმი   ÖSP  თავისუფლებისა და სოციალიზმის პარტია სინან ჩიფთიურექი ულტრამემარცხენე   1920 TKP  სოციალისტურ-განმათავისუფლებელი პარტია  შენერ ათაში კომუნიზმი   Yeşil Sol  მწვანეთა და მომავალ მემარცხენეთა პარტია  ნაჯი სიონმეზი მწვანეები   TİVEP  თურქეთის უმუშევართა და მუშათა პარტია რიფათ დერია სერჯანი მემარცხენე-ცენტრისტები   SYKP  გარდაქმნის სოციალისტური პარტია თიულაჰ ჰათიმოღლულარი ორუჩი ულტრამემარცხენე   KP  ქალთა პარტია ბენალ იაზგანი ფემინიზმი   TURAN  დიდი თურანის მოძრაობის პარტია ვაროლ ესენი ულტრანაციონალიზმი   HHP  უფლებათა და მშვიდობის პარტია გიურსელ ილდიზი ცენტრისტები   HTKP  თურქეთის სახალხო კომუნისტური პარტია ემრე იაღანი კომუნიზმი   CİHAP  სამყაროს პარტია ქიურშად ემრე იოღრეთმექ ცენტრისტები   Anayol  მთავარი გზის პარტია ზაფერ მადენი მემარჯვენე-ცენტრისტები https://www.facebook.com/groups/1668835663391047/permalink/1807076266233652/  TÜHAP  თურქეთის სახალხო პარტია მეჰმეთ ჩეთინი ცენტრისტები   MMP  ეროვნული ბრძოლის პარტია  აჰმეთ ქაია ნაციონალიზმი   ASP  AS პარტია ჯავით ქაიქჩი ნაციონალიზმი http://ckayikci.blogspot.com/2017/01/as-parti-yeni-yil-mesaji.html  İDP  მშრომელთა დემოკრატიული პარტია ოკტაი ჩელიქი მემარცხენე   TKH  თურქეთის კომუნისტური მოძრაობა  ერქან ფინარბაში კომუნიზმი   Devrimci  გაერთიანებული რევოლუციონერების პარტია უფუკ გიოლიუ მემარცხენე   AP  სამართლიანობის პარტია  ვეჯდეთ იოზი მემარჯვენე-ცენტრისტები   TBP  თურქეთის ერთიანობის პარტია ჰიუსეინ ექიჯი ქემალიზმი   SEP  სოციალისტური შრომის პარტია  გიოქჩე შენთურქი სოციალიზმი   EYP  უნივერსალური გზის პარტია მეთინ გიულერი ალევიზმი   Büyük  დიდი თურქეთის პარტია თევფიკ დიქერი მემარჯვენე-ცენტრისტები   DGP  ახალგაზრდა დემოკრატიული პარტია ერქინ ჩიოზელი ცენტრისტები https://www.facebook.com/demokratikgencparti/photos/a.192527341215079.1073741828.192522261215587/205032099964603/ნეიტრალური  Hak Parti  უფლებათა და სიმართლის პარტია დურსუნ გიუნეში & სერქან ასლანი ისლამიზმი 

 არასამთავრობო ორგანიზაციები და სხვა ჯგუფები 
არჩევანიორგანიზაციატიპიპოლიტ. ორიენტაციასქ. დიახ ოსმანოღლუს ოჯახი ყოფილი ოსმალეთის დინასტია -  დამოუკიდებელ მრეწველთა და ბიზნესმენთა ასოციაცია (MÜSİAD) ბიზნეს ორგანიზაცია მემარჯვენე  ოსმალეთის კერები ორგანიზაცია მემარჯვენე  საჯარო მოსამსახურეთა პროფკავშირების კონფედერაცია (Memur-Sen) პროფკავშირი მემარჯვენე-ცენტრისტები  არა თურქეთის ინჟინერთა და არქიტექტორთა სამრეწველო კავშირის პალატა  (TMMOB) პროფკავშირი მემარცხენე-ცენტრისტები  თურქეთის სამედიცინო ასოციაცია (TTB) მედიკოსთა კავშირი მემარცხენე-ცენტრისტები  ნმპ-ს დისიდენტები შიდაპარტიული ოპოზიცია ნაციონალიზმი  თურქეთის საჯარო მუშაკთა კონფედერაცია (Türkiye Kamu-Sen) პროფკავშირი მემარჯვენე-ცენტრისტები  საჯარო მუშაკთა კონფედერაცია (KESK) პროფკავშირი მემარცხენე-ცენტრისტები  თურქეთის პროგრესული პროფკავშირების კონფედერაცია (DİSK) პროფკავშირი მემარცხენე-ცენტრისტები  გაერთიანებული საჯარო მოსამსახურეთა კავშირის კონფედერაცია (Birleşik Kamu-İş) პროფკავშირი ქემალიზმი  ათათურქის მოაზრონევთა ასოციაცია (ADD)  ქემალიზმი  თურქეთის ახალგაზრდული კავშირი (TGB) ახალგაზრდული ორგანიზაცია ქემალიზმი  რესპუბლიკელ ქალთა ასოციაცია (CKD) ქალთა ორგანიზაცია ქემალიზმი  თურქეთის გადამდგარი სამხედროების ასოციაცია (TESUD) სამხედრო ვეტერანთა ორგანიზაცია ქემალიზმი  თურქეთის მხატვართა კავშირი (TSB) მხატვართა ორგანიზაცია ქემალიზმი  მხატვართა ინიციატივა მხატვართა ორგანიზაცია მემარცხენე  თურქული სამართლის დაწესებულება დაწესებულება ქემალიზმი  ეროვნული საკონსტიტუციო მოძრაობა კვლევითი ორგანიზაცია ქემალიზმი  ინტელექტუალთა კერა  ნაციონალიზმი  თურქული ტომების კონფედერაცია (TÜRKBOY)  ნაციონალიზმი http://aa.com.tr/tr/politika/kilicdaroglu-hayir-platformu-uyelerini-kabul-etti/752813 სოციოლოგიური აზროვნების ასოციაცია (TDD)  ნაციონალიზმი http://toplumsaldd.blogspot.com.tr/2017/02/tek-adam-yonetimine-ve-sultanliga-hayir.htmlნეიტრალური თურქული უძრავი პროფკავშირების კონფედერაცია (HAK-İŞ) პროფკავშირი მემარჯვენე 

 საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვა 

 ჩატარებისთარიღიკვლევის ორგანიზაცია/კლიენტი შერჩევის ზომა გადაუწყვეტელთა გათვალისწინებით  დიახ/არა ხმის გათვალისწინებით დიახარა არ გადაუწყვეტია დიახარა 11–13 აპრ. 2017  ORC   3.980 49.4  49.6  –  59.4  40.6 11–13 აპრ. 2017  Qriously   ? 44.1  30.6  25.3  37.0  53..0 8–13 აპრ. 2017  A&G  6,048 52.9  34.1  13.0 60.8  39.2 8–12 აპრ. 2017  THEMİS  –  46.1  53.9  –  46.1  53.9  7–10 აპრ. 2017  KONDA   3,462 46.9  44.1  9.0 51.5  48.5 5–10 აპრ. 2017  AKAM  8,160  39.3  45.7  15.0  46.2  53.8  5–10 აპრ. 2017  MAK  5,500 54.6  41.4  4.0 56.5  43.5 5–10 აპრ. 2017  ANAR  4,189 52.0  48.0  – 52.0  48.0 8–9 აპრ. 2017  Gezici  1,399 46.6  43.5  9.9 51.3  48.7 9 აპრ. 2017  საზღვარგარეთ თურქეთის მოქალაქეებისთვის ხმის მიცემა დასრულდა 2–8 აპრ. 2017  Konsensus  2,000 49.0  46.7  4.3  51.2  48.8 1–8 აპრ. 2017  THEMİS  600  41.7  47.3  11.0  46.9  53.1  4–6 აპრ. 2017  Qriously   2,593 43.5  31.1  25.4 58.3  41.7 1–4 აპრ. 2017  NET  2,700  45.9  47.3  6.8  49.2  50.8  1–2 აპრ. 2017  Gezici  – 53.3  46.7  – 53.3  46.7 15 მარ.–2 აპრ. 2017  CHP  4,681  33.2  43.0  22.7  43.6  56.4  28–30 მარ. 2017  Qriously   3,418 43.6  27.4  29.0 61.4  38.6 24–27 მარ. 2017  ORC   2,740 55.4  44.6  – 55.4  44.6 27 მარ. 2017  Konsensus  1,555  43.1  45.2  11.8  48.8  51.2  27 მარ. 2017  ხმის მიცემა თურქებისთვის საზღვარგარეთ იწყება 112 სხვადასხვა წარმომადგენლობაში, მსოფლოს 54 ქვეყანაში, ისევე როგორც საბაჟო კარიბჭესთან. 10–24 მარ. 2017  Sonar  5,000 43.34  43.30  13.36   48.8  51.2  18–22 მარ. 2017  AKAM  2,032  37.0  46.2  16.8  44.5  55.5  17 მარ. 2017  Gezici  –  43.5  45.5  11.0  48.9  51.1  17 მარ. 2017  CHP  –  42.0  46.0  12.0  47.7  52.3  8–15 მარ. 2017  Times  2,000  42.3  51.7  6.0  44.3  55.7  10–15 მარ. 2017  CHP  5,000  40.2  54.8  5.0  42.3  57.7  6–13 მარ. 2017  Politic's  2,753 46.2  36.9  16.9 55.7  44.3 12 მარ. 2017  თურქეთსა და ნიდერლანდებს შორის დიპლომატიური კრიზისი მოხდა, მას შემდეგ, რაც ნიდერლანდებმა აუკრძალა თურქ მინისტრებს სააგიტაციო კამპანია როტერდამში. 3–9 მარ. 2017  AKAM   8,120  35.6  48.2  16.2   42.4  57.6 1–7 მარ. 2017  ORC   3,140 51.6  38.7  9.7 57.2  42.8 25 თებ. – 2 მარ. 2017  MAK  5,400 53.0  37.0  10.0 58.9  41.1 1 მარ. 2017  გავრცელებული ცნობით, პრეზიდენტი რეჯეფ თაიფ ერდოღანი სთხოვს პრო-სამთავრობო სოციოლოგებს, შეაჩერონ გამოკითხვები მარტის ბოლომდე.http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/688490/Erdogan_dan_sirketlere__anket__talimati___Durdurun_.html 16–21 თებ. 2017  AKAM  4,060  34.9  45.2  19.9   43.6  56.4 10–18 თებ. 2017  THEMİS  1,985  36.2  45.3  14.5  42.4  57.6 7–12 თებ. 2017  SAMER   1,112  25.1  57.4  17.5  30.4  69.6 10 თებ. 2017  პრეზიდენტი, რეჯეფ თაიფ ერდოღანი ასახელებს რეფერენდუმის თარიღს, 2017 წლის 16 აპრილი, კვირა დღე 8 თებ. 2017  CHP  –  41.0  48.0  11.0   46.1  53.9 4–5 თებ. 2017  Gezici  2,860  43.7  45.7  10.6   48.9  51.1 26 იან.–1 თებ. 2017  MAK   5,400 52.0  35.0  13.0 58.5  41.5 24–29 იან. 2017  Konsensus  1,499  44.2  41.1  14.7  51.8  48.2 26 იან. 2017  Gezici  –  41.8  58.2  –   41.8  58.2 21 იან. 2017  პარლამენტი მხარს უჭერს ყველა 18 საკონსტიტუციო ცვლილებებას რეფერენდუმისთვის 6–19 იან. 2017  MetroPoll   2,000  42.4  44.0  13.6   49.1  50.9 11–17 იან. 2017  AKAM   2,240  42.4  57.6  –  42.4  57.6 1–11 იან. 2017  ORC  2,340  62.0  38.0  –   62.0  38.0 3–10 იან. 2017  Optimar   2,043  46.3  40.0  13.7  53.6  46.4 1–25 დეკ. 2016  Sonar  5,000  42.3  44.6  13.1  48.7  51.3 7–16 დეკ. 2016  KHAS   1,000  36.9  42.2  20.9  46.6  53.4 15 დეკ. 2016  ORC   2,450  61.0  39.0  –  61.0  39.0 25 ნოემ. –3 დეკ. 2016  Gezici  –  42.0  58.0  –  42.0  58.0 1–8 დეკ. 2016  სგპ-მ და ნმპ-მ შეთანხმდა საკონსტიტუციო ცვლილებებზეhttp://www.dw.com/tr/başkanlık-sistemi-haftaya-meclise-geliyor/a-36604491 30 ნოემ. 2016  MetroPoll  –  49.0   51.0  -   43.3   56.7 26–27 ნოემ. 2016  A&G  3,010  45.7  41.6  12.7  52.4  47.6 15–17 ნოემ. 2016  Andy-AR  1,516  47.1  41.3''  8.5  53.3  46.7 31 ოქტ. 2016  სგპ-მ წარმოადგინა თავისი საკონსტიტუციო ცვლილებები ნმპ-ს, დაიწყო მოლაპარაკებები მხარეებს შორის 10–16 ოქტ. 2016  ORC  21,980  55.9  36.2  7.9   60.7  39.3 11–12 ოქტ. 2016  პრემიერ-მინისტრი ბინალი ილდირიმი იღებს ნმპ-ს მოწოდებს, რომ სგპ-მ წარადგინოს ცვლილებები პარლამენტს 15–16 ივლ. 2016  სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობა 5–12 ივნ. 2016  ORC  2,240  58.9  41.1  –    58.9  41.1 1 ივნ. 2016  MetroPoll  1,200  41.9   47.5  10.5  46.9   53.1  30 მაისი 2016  Optimar  1,508  49.3  41.6  9.1  54.2  45.8 5–6 მაისი 2016  ORC  1,265  58.4  41.6  –  58.4  41.6 25–29 აპრ. 2016  MAK   5,500  57.0  33.0  10.0  63.3  36.7 25 აპრ. 2016  AKAM   1,214  35.0   45.7  19.3  43.4   56.6  19 აპრ. 2016  Gezici  –   55.2  35.5  9.3   60.9  39.1 2–6 მარ. 2016  ORC  4,176  57.0  43.0  –  57.0  43.0 27 იან. – 3 თებ. 2016  ORC  8,329  56.1  43.9  –  56.1  43.9 1 იან. 2016  GENAR  4,900  55.0  40.8  4.2  57.4  42.6 18 მაისი 2015  Gezici   4,860  23.8   76.2  –  23.8   76.2 23 თებ. 2015  Gezici  3,840  23.2   76.8  –  23.2   76.8  3 თებ. 2015  MetroPoll   –  34.3   42.2  23.5  44.8   55.2 

 შედეგები 
 საერთო შედეგები 

 პროვინციის შედეგები 

 საზღვარგარეთის შედეგები 

იხილეთ აგრეთვე

 საპრეზიდენტო სისტემა
 თურქეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი (2007)
 თურქეთის საკონსტიტუციო რეფერენდუმი (2010)

სქოლიო

კატეგორია:2017 წლის რეფერენდუმები
კატეგორია:თურქეთის რეფერენდუმები