ვენეციური ჯვაროსნული ლაშქრობა

ვენეციური ჯვაროსნული ლაშქრობა — სამხედრო ექსპედიცია ვენეციის რესპუბლიკის მონაწილეობით, რომლის ძირითადი შედეგი იყო ტვიროსის დაპყრობა. მიმდინარეობდა 1122-24 წლებში. ეს იყო ჯვაროსნების მნიშვნელოვანი გამარჯვება იერუსალიმის სამეფოს ტერიტორიული გაფართოების დროს, რომლის მეფე ბალდუინ II იყო. ამ ლაშქრობის შემდეგ ვენეციელებმა მიიღეს სავაჭრო პრივილეგიები ტვიროსში. ვენეციელებმა ბიზანტიის ტერიტორიაზე შეტევებით იმპერატორი აიძულეს მიენიჭებინა პრივილეგიები ვენეციელი ვაჭრებისთვის იმპერიის ტერიტორიაზე.

წინაპირობა
ბალდუინ ბურგი იყო იერუსალიმის მეფის ბალდუინ I-ის ბიძაშვილი და 1118 წელს, მისი გარდაცვალების შემდეგ დაიკავა იერუსალიმის ტახტი.Snell 1911. 1119 წლის 28 ივნისს ჯვაროსნები სასტიკად დამარცხდნენ სარმადის ბრძოლაში. ერთი წლის შემდეგ ფრანკებმა შეძლეს ძალაუფლების აღდგენა ზოგიერთ დაკარგულ ტერიტორიაზე, მაგრამ მათი ძალაუფლება საგრძნობლად შესუსტდა.Smail 1995, p. 79ff. ბალდუინმა დახმარება პაპ კალიქსტუს II-ს სთხოვა, რომელმაც ვენეციელებს სთხოვა ბალდუინის დახმარება.Madden 2005, p. 44.

ბალდუინ II და ვენეციის დოჟი ელჩების შუამავლობით წინასწარ შეთანხმდნენ. რომის პაპმა ვენეციელებს გაუგზავნა ლატერანის პირველი საბჭოს მიერ დამტკიცებული დოკუმენტი, რომლის მიხედვითაც ვენეციელ ჯვაროსნებს მიენიჭათ პრივილეგიები, მათ შორის ცოდვების მიტევება.Blincoe 2008, p. 198. ეკლესია აგრეთვე კისრულობდა ჯვაროსანთა ოჯახების და ქონების დაცვას.Blincoe 2008, p. 199.

1122 წელს, ვენეციის დოჟი — დომენიკო მიქელე გაეშურა ჯვაროსნულ ლაშქრობაში.Riley-Smith 1986. 120-მა ვენეციურმა გემმა და 15 000-ზე მეტმა ჯარისკაცმა დატოვა ვენეცია 1122 წლის 8 აგვისტოს. როგორც ჩანს ეს იყო პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა, რომელშიც ჯარისკაცებმა პირველად წაიყვანეს საკუთარი ცხენები.Riley-Smith 1995, p. 61. ვენეციელები პირველად კუნძულ კერკირაზე გაჩერდნენ, მათ სურდათ ბიზანტიისთვის წაერთვათ კუნძული და ალყა შემოარტყეს ქალაქს, მაგრამ როდესაც ბალდუინის დატყვევების შესახებ შეიტყვეს მაშინვე პალესტინისკენ გაეშურნენ. იერუსალიმის რეგენტი გახდა ევსტასი გრენირი. ვენეციელები წმინდა მიწას 1123 წლის მაისში მიადგნენ.

იაფის ბრძოლა
მინი|მარცხნივ|ახლო აღმოსავლეთი 1100 წელს
ვენეციური ფლოტი აკრას მაისის ბოლოს მიადგა.Runciman 1951. იქ მათ შეიტყვეს ფატიმიანთა ფლოტის შესახებ, დაახლოებით 100 გემი მიცურავდა ასკალონისკენ,Hazlitt 1860. რათა დახმარებოდნენ ემირა ბალაკს მის აღებაში. ვენეციელებიც ასკალონისკენ გაემართნენ. დოჟმა ფლოტი ორად გაყო. უფრო სუსტი წინ გაუშვა, რომელსაც თვითონ მეთაურობდა, ხოლო ძლიერი მათ უკან მიაყოლა. მისი განზრახვა იყო ფლოტის მიყვანა ასკალონის დასასრულთან. ეგვიპტელები ხაფანგში მოექცნენ ორ ფლოტს შორის. დაახლოებით 4000 სარაცინი დაიღუპა,Richard 1998. მათ შორის ადმირალი, დაატყვევეს 9 გემი.Hopf 1865. ამის გარდა აკრისკენ მიმავალმა ვენეციელებმა ხელში ჩაიგდეს ათი სავაჭრო ხომალდი.

ტვიროსის ალყა
1124 წლის 15 თებერვალს ვენეციელებმა და ჯვაროსნებმა დაიწყეს ტვიროსის ბლოკადა.  ტვიროსი ამ დროს ეკუთვნოდა დამასკოს ათაბაგ თოღთექინს. ალყას ხელმძღვანელობდნენ ანტიოქიის პატრიარქი, ვენეციის დოჟი, პონს ტრიპოლელი და მეფის კონსტებლი გიიომ დე ბარი. Shatzmiller 1993, p. 206.

ვენეციელებმა და ფრანგებმა ააგეს საალყო კოშკები და მანქანები, რათა მათი დახმარებით ქალაქის კედლები ჩამოეშალათ. ტვიროსის დამცველებმაც ააშენეს საალყო მანქანები კოშკებზე. ალყის გაჭიანურებასთან ერთად, ქალაქში შეიქმნა საკვების პრობლემა. მოქალაქეები დახმარების თხოვნებს გზავნიდნენ მუსლიმებთან. მაგრამ ალეპოს ემირა ბალაკ არმინელი ჰიერაპოლისის ალყისას გარდაიცვალა.Lebanon and The Crusades: Cedarland. თოღთექინი დაიძრა ტვიროსისკენ, მაგრამ როდესაც პონს ტრიპოლელის და კონსტემბლ გიიომის ჯარებს გადააწყდა უბრძოლველად დაიხია უკან.Knox 2013. 1124 წლის ივნისში თოღთექინმა გააგზავნა ელჩები მოსალაპარაკებლად. ხანგრძლივი დისკუსიების შედეგად შეთანხმდნენ: ქალაქის მოსახლეებს შეეძლოთ თავისუფლად წასულიყვნენ ოჯახებით და ქონებით, ხოლო დარჩენის მსურვებლებს შეეძლოთ დარჩენილიყვნენ. ეს შეთანხმება ზოგიერთ ჯვაროსანს არ მოეწონა, რადგან ბევრს სურდა ქალაქის გაძარცვა.

ტვიროსი 1124 წლის 29 ივნისს ჩაბარდა ჯვაროსნებს. გიიომ ტვიროსელი აღტაცებით გადმოსცემს ტვიროსის მასიურ კედლებს, მაღალ კოშკებს მიუვალ ნავსადგურს. იგი წერს „მიუხედავად საშინელი შიმშილის, ზეწოლისა და მარაგის სიმწირისა, მათ შეძლეს დიდხანს გაეძლოთ ალყაში. როდესაც ჩვენი ჯარები დაეუფლნენ ქალაქს, მათ მხოლოდ ხუთი მინსურა ხორბალი ჰქონდათ დარჩენილი“.

შემდგომ
ბალდუინ II ტვიროსის დაპყრობის შემდეგაც ტყვეობაში დარჩა, მაგრამ იმავე წელს გაათავისუფლეს. Madden 2005, p. 45. მან ვენეციელებს მიანიჭა ფართო სავაჭრო და კომერციული პრივილეგიები, რითაც უზრუნველყო საზღვაო ფლოტის არსებობა და პირველობა ლათინურ აღმოსავლეთში. პრივილეგიები მიენიჭათ იმ ჯარისკაცების მემკვიდრეებსაც, რომლებიც ბრძოლისას დაიღუპნენ.Laiou 2001, p. 182.

ტვიროსის დაპყრობის შემდეგ, ვენეციელემბა უკან დაბრუნებისას გაძარცვეს ბერძნული კუნძულები. რამაც აიძულა ბიზანტიელები ეცნოთ ვენეციელთა კომერციული პრივილეგიები.

უამრავი მუსლიმი რომელმაც დატოვა ტვიროსი, გადავიდა დამასკოში. გათავისუფლების თანავე ბალდუინმა დაიწყო ომი ალეპოს და დამასკის წინააღმდეგ და ხარკი დაადო მათ. ამ დროს იერუსალიმის სამეფომ მიაღწია მაქსიმალურ საზღვრებს. ტვიროსი შევიდა იერუსალიმის სამეფოს შემადგენლობაში. 1187 წელს, იერუსალიმის დაპყრობის შემდეგ, სალადინმა ალყა შემოარტყა ტვიროსს, მაგრამ ვერ შეძლო აღება. ფრიდრიხ I ბარბაროსა მესამე ჯვაროსნულ ლაშქრობაში დაღუპვის შემდეგ ტვიროსის საკათედრო ტაძარში დამარხეს. 1291 წელს ქალაქი მამლუქებმა დაიპყრეს.Tyre: Lebanese Dental Association.

 ლიტერატურა 
 Blincoe, Mark E. (2008). Angevin Society and the Early Crusades, 1095–1145 . ProQuest. ISBN 978-0-549-80857-2. Retrieved 2013-11-28.
 Hazlitt, William (1860). History of the Venetian Republic. I. London.
 Hopf, Georg Wilhelm (1865). Die Hauptmomente der Handelsgeschichte des Freistaates Venedig. Nuremberg.
 Knox, E. L. Skip (2013). "Capture of Tyre". History of the Crusades . Boise State University. Retrieved 2013-11-29.
 Laiou, Angeliki E. (2001). "Byzantine Trade with Christians and Muslims and the Crusades". The Crusades from the Perspective of Byzantium and the Muslim World  (PDF). Washington, D.C.: Dumbarton Oaks Research Library and Collection. Retrieved 2011-11-28.
 Madden, Thomas F. (2005-01-01). The New Concise History of the Crusades. Rowman & Littlefield. ISBN 978-0-7425-3822-1. Retrieved 2013-11-28.
 Richard, Jean (1998). Les bases maritimes des Fatimides. Leuven.
 Riley-Smith, Jonathan Simon Christopher (1995). The Oxford Illustrated History of the Crusades. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-820435-0. Retrieved 2013-11-28.
 Riley-Smith, Jonathan (1986). "The Venetian Crusade of 1122–1124". In Gabriella Airaldi; Benjamin Z. Kedar. I Comuni Italiani nel Regno Crociato di Gerusalemme / The Italian Communes in the Crusading Kingdom of Jerusalem. Genoa.
 Runciman, Steven (1951). A History of the Crusades. Cambridge.
 Shatzmiller, Maya (1993). Crusaders and Muslims in Twelfth-Century Syria. BRILL. ISBN 978-90-04-09777-3. Retrieved 2013-11-29.
 Smail, R. C. (1995). Crusading Warfare 1097–1193. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-48029-9.
 Snell, Melissa (1911). "Baldwin II of Edessa". 1911 Encyclopædia Britannica . Retrieved 2013-11-29.
 "Tyre" . Lebanese Dental Association. Retrieved 2013-11-29.
 Wornum, Ralph Nicholson (1869). Analysis of Ornament, the Characteristics of Style: An Introduction to the Study of the History of Ornamental Art. Chapman and Hall. Retrieved 2013-11-28.

სქოლიო

კატეგორია:ჯვაროსნული ლაშქრობები