იერუსალიმის ალყა (1099)

იერუსალიმის ალყა — პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობის ერთ-ერთი უკანასკნელი მოქმედება. მიმდინარეობდა 1099 წლის 7 ივნისიდან 15 ივლისამდე, ჯვაროსნებსა და ფატიმიანებს შორის. იერუსალიმის აღებით ასრულდა რომის პაპის მოწოდებაურბან II-ის მოწოდება კლერმონის საეკლესიო კრებაზე — ქრისტეს საფლავი გათავისუფლებული იქნა მუსლიმებისგან.

 წინაპირობა 

ანტიოქიის აღების შემდეგ პაპის ლეგატი ადემარ დე მონტილი გარდაიცვალა. ბოემონდ I-მა ანტიოქია მის სამფლობელოდ გამოაცხადა, ბალდუინ ბულონელი ედესაში დარჩა. რაიმუნდ IV ამით უკმაყოფილო იყო და სურდა გზის გაგრძელება, ამიტომაც 1098 წლის მიწურულს გაემართა სამხრეთით და ალყა შემოარტყა მაარს. იმავე წლის ბოლოს რაინდების და ქვეითების მცირე რაოდენობა გაემართა იერუსალიმისკენ. საბოლოოდ 1099 წლის 13 იანვარს დაიწყო სვლა იერუსალიმისკენ, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროს გაყოლებით. მათ მეთაურობდნენ რობერტ II ნორმანდიელი და ტანკრედ გალილეელი.

გზაში ჯვაროსნებმა ალყა შემოარტყეს არქას, მაგრამ აღება ვერ შეძლეს და 13 მაისს გზა გააგრძელეს. იერუსალიმის მმართველმა იფთიკარ ად-დავლამ, იცოდა მათი მიზანი და ჯვაროსნებს მშვიდობა შესთავაზა იმ პირობით, რომ ისინი არ გააგრძელებდნენ გზას იერუსალიმისკენ. მაგრამ ეს შეთავაზება იგნორირებული იქნა. აქედან გამომდინარე მან იერუსალიმის ყველა ქრისტიანი მოსახლე ქალაქიდან გააძევა.Thomas F. Madden, The New Concise History of the Crusades at 33 (Rowman & Littlefield Pub., Inc., 2005). The Syriac Chronicle to 1234 is one source claiming that Christians were expelled from Jerusalem before the crusaders' arrival . Presumably this was done to prevent their collusion with the crusaders. ამის შემდეგ ჯვაროსნებს არავითარი წინააღმდეგობა არ შეხვედრიათ იერუსალიმის მიმართულებით მსვლელობისას.

 ალყა 
მინი|200პქ|მარცხნივ|იერუსალიმის აღება. ჟოფრუა ბულონელის მიერ კედლებზე გადასვლა საალყო კოშკით (XIV საუკუნის მინიატურა)
7 ივნისს ჯვაროსნებმა იერუსალიმს მიაღწიეს, რომელიც სულ ერთი წლის დაპყრობილი იყო ფატიმიანთა მიერ. ბევრი ჯვაროსანი ატირდა იმ ქალაქის დანახვით, რომლისთვისაც ამხელა გზა გაიარეს.. მათ, როგორც ანტიოქიის ალყისას, აქაც ააგეს ხის კოშკები, რათა ადვილად გადასულიყვნენ ქალაქში. ჯვაროსნებს საკვები და წყალი ცოტა ჰქონდათ, ამიტომ მოსალოდნელი იყო ალყის სწრაფად  დამთავრება. ქალაქი კარგად იყო ალყისთვის მომზადებული, თანაც ქალაქიდან გაძევებული იყო ქრისტიანი მოსახლეობა და ჯვაროსნებისთვის შიგნიდან დახმარების არანაირი იმედი არ არსებობდა. მათი მთლიანი არმია დაახლოებით 12 000 კაცს შეადგენდა. ამ დროს, ლაშქრობის ერთ-ერთი მეთაური — პაპის ლეგატი გარდაცვლილი იყო. ჯვაროსნები ქალაქის გარშემო გაიფანტნენ და სხვადასხვა მხრიდან შემოარტყეს ალყა. ენთუზიაზმის და მორალის გაზრდის მიზნით ჯვაროსანმა რაინდებმა მოინახულეს ზეთისხილის მთა, გეთსიმანიის ბაღი და ქრისტიანებისთვის წმინდა სხვა ადგილები. ჟოფრუა, რობერტ ფლანდრიელი და რობერტ ნორმანდიელი ჩრდილოეთის და დასავლეთის მხრიდან მოექცნენ ქალაქს, ხოლო რაიმუნდი დასავლეთიდან სამხრეთისკენ, ასევე სიონის მთიდან.

13 ივნისის შეტევა მარცხით დამთავრდა. მოიმატა წყურვილისა და შიმშილისაგან გამოწვეულმა პრობლემებმა. ამ დროს ორი გენუის გემიJean Rchards "The Crusades 1071–1291" p 65 შევიდა იაფის პორტში. ჯვაროსნებმა ააგეს საალყო მანქანები და მოემზადნენ საბოლოო შეტევისთვის, რადგან შეიტყვეს იერუსალიმისკენ მომავალი ფატიმიანთა არმიის შესახებ და საკვებიც მალე ამოიწურებოდა.

 უკასასკნელი შეტევა 
მინი|400პქ|მარცხნივ|იერუსალიმის აღება. XIX საუკუნის ნახატი.
ჯვაროსანთა მთავარ საჭიროებას წარმოადგენდა საალყო კოშკების ნაკლებობა, იერუსალიმის შემოგარენიც მთლიანად გაჩეხილი იყო, ამიტომაც საჭირო გახდა 400 ერთეული ხის სამარიიდან ჩამოტანა. ამ მასალის საშუალებით აშენდა 50 ფუტის სიმაღლის ორი კოშკი და სხვადასხვა საალყო მანქანა (ტრებუშეები, კატაპულტები და სხვ.). გილერმო ემბრიაკოს მეთაურობით იაფაში ჩასული გემებიც დაშალეს და ახალი მანქანები ააგეს.

ჯვაროსნებმა შეტევა 14 ივლისის ღამეს დაიწყეს. პირველი კოშკი ქალაქს სამხრთიდან მიადგა, ხოლო მეორე ჩრდილო-დასავლეთიდან. მუსლიმებმა იციდნენ, რომ თუ ერთი კოშკი მაინც მიაღწევდა კედლებამდე, ქალაქი დაეცემოდა. პირველ კოშკს ესროლეს ცეცხლოვანი ისრები და ზეთის ქოთნები, სანამ იგი ბოლომდე არ დაიწვა. ერთადერთ დარჩენილ კოშკს და მასში მჯდომ ჯარისკაცებს მეთაურობდა ჰერცოგი გოტფრიდი. გოტფრიდის კოშკი ორი საათის შემდეგ მიადგა ქალაქის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში მდებარე კედლის სუსტ ადგილს. გესტას გადმოცემით ქალაქში პირველები შეიჭრნენ ფლანდრიელი ძმები ქალაქ ტურნედან, სახელად ლეთალდი და ენგელბერტი. მათ მიჰყვა გოტფრიდი, მისი ძმა ევსტასი, ტანკრედი და მათი ჯარისკაცები. მალე ქალაქში რაიმონდის არმიაც შევიდა.

 შედეგები 
მინი|250პქ|მარჯვნივ
იერუსალიმის აღების შემდეგ, გოტფრიდმა უარყო მეფის წოდება და მიიღო „ქრისტეს საფლავის მცველი“-ს () ტიტული.

რაიმონს გადასცეს დავითის კოშკი. 1 აგვისტოს აირჩიეს იერუსალიმის პირველი ლათინი პატრიარქი. 5 აგვისტოს აღმოჩენილი იქნა „სიცოცხლის ძელი“ ანუ ჯვარი, რომელზეც ქრისტე აწამეს. 12 აგვისტოს გოტფრიდმა ასკალონის ბრძოლაში დაამარცხა ფატიმიანები, რითაც საბოლოოდ იქნა აცილებული იერუსალიმის დაკარგვა.

 ლიტერატურა 

 Rodney Stark, God's Battalions: The Case for the Crusades, New York, 2009.
 Hans E. Mayer, The Crusades, Oxford, 1965.
 Jonathan Riley-Smith, The First Crusade and the Idea of Crusading, Philadelphia, 1999.
 Frederic Duncalf, Parallel source problems in medieval history, New York, London : Harper & Brothers, 1912. via Internet Archive. See Chapter III for background, sources and problems related to the siege of Jerusalem.
 Sir Archibald Alison, Essays, Political, Historical, and Miscellaneous – vol. II, London, 1850.
 The Siege and Capture of Jerusalem: Collected Accounts  Primary sources from the Internet Medieval Sourcebook.
 Climax of the First Crusade  Detailed examanination by J. Arthur McFall originally appeared in Military History magazine.

 სქოლიო 

კატეგორია:პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობის ბრძოლები
კატეგორია:XI საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1099 წლის ბრძოლები