სომხები თბილისში

თბილისელი სომხები () — ეროვნული უმცირესობა თბილისში.

შუა საუკუნეები
მარკო პოლო, „წიგნი მსოფლიო საოცრებებზე“, XIII საუკუნე:„...ამ სამყაროში არის შესანიშნიშნავი ქალაქი სახელად ტიფლისი...მაცხოვრებლები: სომხები და ქართველები - ქრისტიანები, და ასევე ებრალების რაღაც ოდენობა თუმცა ამ ბოლო დროში არც ისე ბევრი“
თბილისში სომეხი მოსახლეობის გამოჩენა ადრეული პერიოდიდანვე იწყება. დავით IV აღმაშენებლის (1089—1125) მიერ თბილისის გათავისუფლების შემდეგ, აქ სომხეთის ძველი დედაქალაქი ანისიდან და მიმდებარე რაიონებიდან აქტიურად ჩამოდიან სომეხი მოსახლეობა. XIII საუკუნის მეორე ნახევარში მარკო პოლო თბილისში სომეხი მოსახლეობის არსებობას აღნიშნავს. XIV საუკუნეში მომთაბარე თურქმანული ტომებისაგან შევიწროვებული სომეხის კიდევ ერთი ტალღა სახლდება თბილისში.

თბილისის ეთნიკური სტატისტიკა XIX საუკუნეში
XIX საუკუნის დასაწყისში თბილისის მოსახლეობის მნიშვნელოვან ნაწილს წარმოადგენდნენ სომხები. XIX საუკუნის განმავლობაში ქალაქის მოსახლეობის საშუალო ციფრი სწრაფად იზრდებოდა, მიუხედავად იმისა, რომ მნიშვნელოვანი ცვლილებები იყო ეთნიკური ჯგუფების პროცენტულობაში. სტაბილურად იზრდებოდა რუსებისა და ქართველების წილი.
მეცხრამეტე საუკუნეში მნიშვნელოვნად შემცირდა სომხების წილი თბილისის მოსახლეობაში.
  წელი
  საშუალო მოსახლეობა
  სომხები
  ქართველები
  აზერბაიჯანელები
  ბერძნები
  რუსები
   1846
  11 906
  8982
  2621
  235
  65
  3
   1864
  60 085
  28 488
  14 878
  1119
  ?
  12 302
   1865
  71 051
  31 914
  14 787
  1213
  ?
  12142
   1876
  104 024
  37 610
  22 233
  2502
  417
  30 823
   1897
  159 590
  47 133
  42 200
  5577
  1238
  44 823


ავლაბარი 

ავლაბარი — თბილისის ერთ-ერთი უძველესი რაიონი. XIX საუკუნეში უპერატესად სომხებით იყო დასახლებულიТифлисъ в историческом и этнографическом отношениях Дмитрий Бакрадзе, Николай Берзенов Издание Густава Беренштама Санкт Петербург, 1870, стр. 131—133. ავლაბარი მიეკუთვნება ისანი-სამგორის რაიონის ადმინისტრაციულ შემადგენლობაში, ასევე ავლაბარი ნაწილობრივ ძველი თბილისის ადმინისტრაციული რაიონის შემადგენლობაშიც შედის. ავლაბარი წარმოადგენს ისანი-სამგორისა და თბილისის ცენტრალური რაიონის დმაკავშირებელ ტერიტორიას. ავლაბარი წარმოადგენდა სომხური ინტელიგენციის ცეტრს საქართველოს ტერიტორიაზე.

სომხური ტაძრები თბილისში

 წმინდა წინამორბედის ავლაბრის ეკლესია ("სურბ კარაპეტ"), თბილისი — გადაკეთებულია ქართულად.
 ვანქის ტაძარი (თბილისი), თბილისი — დანგრეული.Статья про собор в Английской Википедии
 ვერის წმინდა წინამორბედის ეკლესია ("სურბ კარაპეტ"), თბილისი — გადაკეთებულია ქართულად.
 წმინდა გიორგის ძორაბაშის ეკლესია, თბილისი — დანგრეული, მის ადგილას აშენდა მეტეხის აღმართზე დავით მეფსალმუნის ქართული ეკლესია.
 ჯიგრაშენის ხარების ეკლესია, თბილისი  — დანგრეული.
 წმინდა გიორგის კამოაანთ ("კამოიანც") ეკლესია, თბილისი — დანგრეული.
 წმინდა გიორგის ეკლესია „ქარაფი“/კლდისუბანი, თბილისი — გადაკეთებულია ქართულად.
 ნავთლუღის წმინდა გიორგის ეკლესია, თბილისი — დანგრეული.
 ნორაშენის ეკლესია, თბილისი — არ მოქმედებს.
 ფეთხაინის ღვთისმშობლის ეკლესია (ზემო ბეთლემი), თბილისი — გადაკეთებულია ქართულად..

ცნობილი აზრები

 გამოთქმები თბილისის სომხების შესახებ
 1821 წლის აღრიცხვის მიხედვით თბილისის სახლების მნიშვნელოვან ნაწილს სომხური წარმოადგენდა.

საიათნოვა
thumb

საიათნოვა (; ; ), ჰარუთიუნ საიადიანის ფსევდონიმი () (1712—1795) — სომეხი პოეტი, მუსიკოსი, აშუღი, სასიყვარულო ლირიკის ოსტატი. პოეტის ცხოვრების მნიშვნელოვანი გარემოებები და დეტალები დღემდე არ არის ბოლომდე განმარტებული და შესწავლილი. რაც ბევრ რამეში თვითონ პოეტის ბრალია — ლიტერატურული მისტიფიკაციების დიდოსტატის, თავისი განუმეორებელი კოდირებული ენის ავტორის. არ არის საკმაო სანდო ინფორმაცია — არსებობს შემთხვევითი ფაქტები სიმღერებიდან, ხელნაწერთა კრებულების გვერდები, რომელიც შექმნა მან თავის შვილთან ოგანთან ერთად, ხელნაწერები გადაწერილი მის მიერ, ქართული წერილობითი წყაროები, თანამედროვეების მოგონებები რომლებიც მას პირადად იცნობნდნენ და უთხრობდნენ. პოეტი ლექსებს რამდენიმე ენაზე წერდა — სომხურად, ქართულად და
Britannica. Sayat-Nova. «Most of his extant songs are in Azeri Turkish; the rest are in Armenian and Georgian» აზერბაიჯანულად.

 გაბრიელ სუნდუკიანი 
thumb

გაბრიელ სუნდუკიან მკრტიჩევის ძე (11 ივლისი 1825, თბილისი — 29 მარტი 1912, თბილისი) — სომხური მწერალი, დრამატურგი.

დაიბადა თბილისში მდიდარი ვაჭრების ოჯახში.
 1846—1850 — სწავლება ისტორია-ფილოლოგიური ფაკულტეტის პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლეთ ნაწილში, მიიღო აღმოსავლურ ენათა მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი და თანამდებობა თარჯიმნის სახით კავკასიური კანცელარიაში
 1850—1853 — მუშაობდა თარჯიმნად და თბილისის ეკნომიკური დეპარტამენტის ერთ-ერთ თანამშორმლად.
 1853—1858 — პროგრესიული აზრების გამო იგი დაითხოვეს სამსახურიდან და გაგზავნეს დარუბანდში
 1858 — ბრუნდება თბილისში

 ალექსანდრე მანთაშევი 

ალექსანდრე მანთაშევი (; დ. 1842, თბილისი — გ.  19 აპრილი 1911, სანქტ-პეტერბურგი) — უმსხვილესი ნავთობის მაგნატი და ფილანტროპი. იყო თავისი დროის ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი ადმაიანი.

მანთაშევი დაიბადა თბილისში სომხურ ოჯახში. ბავშვობის დიდი ნაწილი გაატარა თავრიზში, სადაც მისი ოჯახი დაკავებული იყო ბამბის და ტექსილის გაყიდვებით. იმის გამო, რომ იგი იყო ერთადერთი შვილი ოჯახში აქტიურად ერთვებოდა მამის კომერციულ საქმეებში.

1869 წელს გადავიდა მანჩესტერში.

1872 წელს დაბრუნდა მამასთან თბილისში, მალევე სასტუმრო „კავკასიის“ პირველ სართულზე მათ გახსნეს ბამბის მაღაზია.

1887 წელს მამის გარდაცვალეის შემდეგ მან მიიღო თბილისის ცენტრალური კომერციული ბანკის უმრავლესობა აქცია.

არმაის არუტიუნოვი

არმაის არუტიუნოვი (21 ივნისი 1893, თბილისი — თებერვალი 1978) — გამომგონებელი რუსეთში, ბიზნესმენი ამერიკაში.

დაიბადა თბილისში და გაიზარდა ერევანში. სომეხი. მამამის ეკუთვნოდა საპნის ფაქრიკა, ხოლო ბაბუა ბეწვით ვაჭრობდა. XX საუკუნის დასაწყისში გააუმჯობესა ნავთობის ამოსატუმბი ხელსაწყო. 1923 წელს ემიგრანტად გადავიდა ამერიკაში და 1928 წელს გადავიდა ქალაქ Bartlesville-ში და კომპანია ფილიპს პეტროლეუმის მხარდაჭერით დააფუძნა ფირმა Bart Manufacturing Company რომელიც 1930 წელს გადაარქვეს სახელად „REDA Pump“ (აბრევიატურა Russian Electrical Dynamo of Arutunoff-დან).

მიხეილ ტარიელის ძე ლორის-მელიქიშვილი

მიხეილ ტარიელის ძე ლორის-მელიქიშვილი (; 1825—1888) — რუსეთის სამხედრო მეთაური და სახელმწიფო მოღვაწე; კავალერიის გენერალი (17 აპრილი 1875), გენერალ-ადიუტანტი, გრაფი (16 აპრილი 1878). სახელმწიფო საბჭოს წევრი (11 თებერვალი 1880 წელი).

იმპერატორ ალექსანდრე მეორეს მოღვაწეობის ბოლო თვეს იკავებდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს მდივანი თანამდებობას გაფართოებული უფლებამოსილებით, საშინაო პოლიტიკაში ატარებდა ლიბერალურ ხაზს, რის შედეგადაც იმპერატორის მოკვლის მცდელობა წარმატებულად დასრულდა.

რესურსები ინტერნეტში
 Портал Армян Грузии 
 Процессы огрузинивания в Грузии. Фонд Нораванк
 О памятниках, стукачах и человеческом достоинстве 

სქოლიო

კატეგორია:სომხები
კატეგორია:თბილისი
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები