კარუსი

კარუსი (;კლასიკურ ლათინურში კარუსის სახელი დაიწერებოდა შემდეგნაირად: MARCVS AVRELIVS CARVS AVGVSTVS.Jones, pg. 183 დ. დაახლ. 222Canduci, pg. 105 — გ. ივლისი ან აგვისტო, 283) — რომის იმპერატორი 282–283 წლებში. ტახტზე ავიდა 60 წლის ასაკში. თავისი ხანმოკლე მმართველობის პერიოდში კარუსი წარმატებით ებრძოდა გერმანულ ტომებსა და სარმატებს დუნაის გასწვრივ მდებარე საზღვრებზე.   სასანიდთა იმპერიის  წინააღმდეგ წარმოებული ომისას მან მისი დედაქალაქის, ქტესიფონის აღებაც შეძლო, თუმცა ამის შემდეგ მალევე გარდაიცვალა. იგი ტახტზე შვილებმა, კარინუსმა და ნუმერიანემ შეცვალეს.

 ბიოგრაფია 
კარუსი, რომლის სახელიც ტახტზე ასვლამდე შესაძლოა მარკუს ნუმერიუს კარუსი ყოფილიყო,Jones, pg. 183 დიდი ალბათობით ნარბონში, გალიაში დაიბადა,Victor, 38:1The tradition that he was one of the so-called "Illyrian Emperors", based on the unreliable vita Cari embedded in the Augustan History, was accepted uncritically by Joseph Scaliger, who assumed the other sources were wrong, and followed by Edward Gibbon in The Decline and Fall of the Roman Empire. (Tom B. Jones, "A Note on Marcus Aurelius Carus" Classical Philology 37.2 (April 1942), pp. 193–194). თუმცა განათლება რომში მიიღო.Historia Augusta, "Vita Cari", 4:2 იგი იყო სენატორიHistoria Augusta, "Vita Cari", 5:4 და მრავალი სამოქალაქო და სამხედრო თანამდებობა ეკავა სანამ იმპერატორი პრობუსი 282 წელს მას პრეტორიანელთა გვარდიის პრეფექტად დანიშნავდა.Canduci, pg.105

პრობუსის სირმიუმში მკვლელობის შემდეგ, კარუსი ჯარისკაცებმა იმპერატორად გამოაცხადეს.Zonaras, 12:29 მიუხედავად იმისა, რომ მან მკაცრად იძია შური პრობუსის სიკვდილის გამო, არსებობდა ეჭვები, რომ იგი დანაშაულის თანამონაწილე იყო.Historia Augusta, "Vita Cari", 6:1 როგორც ჩანს, კარუსი ტახტზე ასვლის შემდეგ რომში არ დაბრუნებულა, რათა სენატისათვის განცხადებით მიემართა.Southern, pg. 132

 ლაშქრობა სასანიდების წინააღმდეგ და გარდაცვალება 
კარუსმა თავის ვაჟებს, კარინუსსა და ნუმერიანეს კეისრის ტიტულები უბოძა,Zonaras, 12:30Victor 38:2 კარინუსს იმპერიის დასავლეთი ნაწილი ჩააბარა, ნუმერიანე კი თან წაიყვანა სპარსეთის წინააღმდეგ სალაშქროდ, რომლის მოწყობასაც პრობუსი ფიქრობდა.Historia Augusta, "Vita Cari", 7:1 დუნაიზე ქვადებისა და სარმატების დამარცხების შემდეგ,Canduci, pg. 105 რისთვისაც გერმანიკუს მაქსიმუსის ტიტული მიიღო,Leadbetter, www.roman-emperors.org/carus.htm კარუსი თრაკიისა და მცირე აზიის გავლით სპარსეთისაკენ დაიძრა, დაიკავა მესოპოტამია, შეუტია სელევკიასა და ქტესიფონს და თავისი ჯარისკაცები ტიგრის მიმართულებით წაიყვანა.Zonaras, 12:30

სასანიდმა მეფემ, ბაჰრამ III-მ, რომელიც შიდა წინააღმდეგობებით იყო შეზღუდული და მისი ძალები დღევანდელი ავღანეთის ტერიტორიაზე მიმდინარე ლაშქრობაში იყვნენ დაკავებულები, თავისი ტერიტორიების ეფექტურად დაცვა ვერ შეძლო.Leadbetter, www.roman-emperors.org/carus.htm თავისი გამარჯვებებით კარუსმა შური იძია რომაელთა მიერ სპარსეთის წინააღმდეგ მანამდე მოწყობილი მარცხიანი ლაშქრობებისათვის და პერსიკუს მაქსიმუსის ტიტულიც მიიღო.Southern, pg. 133

ლაშქრობის გაგრძელების კარუსისეულ იმედებს წერტილი მისმა სიკვდილმა დაუსვა, რომელიც მძვინვარე ქარიშხლის შემდეგ გამოაცხადეს.Historia Augusta, "Vita Cari", 8:3 მის სიკვდილის მიაწერდნენ დაავადებას,Historia Augusta, "Vita Cari", 8:2 მეხის დაცემასVictor, 38:3 ან სპარსელებთან ბრძოლისას მიღებულ ჭრილობას.Zonaras, 12:30 ფაქტი, რომ იგი წარმატებულ ლაშქრობას ხელმძღვანელობდა და მისმა შვილმა, ნუმერიანემაც წინააღმდეგობების გარეშე ჩაანაცვლა მამა ტახტზე, იმას უნდა ადასტურებდეს, რომ კარუსის სიკვდილი ბუნებრივი მიზეზებით იყო გამოწვეული.Leadbetter, www.roman-emperors.org/carus.htm

 იხილეთ აგრეთვე 
მესამე საუკუნის კრიზისი

 ლიტერატურა 
 პირველადი წყაროები 
 Aurelius Victor, Epitome de Caesaribus 
 Eutropius, Breviarium ab urbe condita
 Historia Augusta, Life of Carus, Carinus and Numerian
 Joannes Zonaras, Compendium of History extract: Zonaras: Alexander Severus to Diocletian: 222–284 

 მეორეული წყაროები 
Leadbetter, William, "Carus (282–283 A.D.)", DIR
 Jones, A.H.M., Martindale, J.R. The Prosopography of the Later Roman Empire, Vol. I: AD260-395, Cambridge University Press, 1971
 Southern, Pat. The Roman Empire from Severus to Constantine, Routledge, 2001

Gibbon. Edward Decline & Fall of the Roman Empire (1888)

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 222
კატეგორია:გარდაცვლილი 283
კატეგორია:რომის იმპერიის კონსულები
კატეგორია:მესამე საუკუნის კრიზისი
კატეგორია:რომის იმპერატორები