პრიმავერა (ბოტიჩელის ნახატი)

პრიმავერა () — დაფაზე, ტემპერით შესრულებული ნახატი, რომლის ავტორია იტალიელი რენესანსის მხატვარი სანდრო ბოტიჩელი. ნამუშევარი ასევე ცნობილია გაზაფხულის ალეგორიის (Allegory of Spring) სახელით. შესრულებულია 1482 წელს. Culture & Values-ში (2009) აღწერილია როგორც ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ნახატი დასავლურ ხელოვნებაში. ის ასევე Botticelli, Primavera-ს (1998) თანახმად, არის ნამუშევარი, რომელზეც ყველაზე მეტია დაწერილი, და ითვლება ყველაზე საკამათო ნამუშევრად მსოფლიოში.

კრიტიკოსების უმრავლესობა ეთანხმება აზრს, რომლის მიხედვითაც ბაღში მდგომი მითოლოგიური პერსონაჟები გაზაფხულის, ბუნების გაღვიძების ალეგორიული გამოსახულებებია. არსებობს განსხვავებული მოსაზრებებიც, მათ შორის ის, რომ ნამუშევარი არის ილუსტრაცია ნეოპლატონისტური სიყვარულის იდეალისა. ასევე საკამათოა ნახატის სახელი. პირველად მას „ლა პრიმაველა“, ხელოვნების ისტორიკოსმა, ჯორჯო ვაზარიმ უწოდა. მან ნახატი კასტელოს ვილაში (Villa di Castello), ფლორენციის მახლობლად, 1550 წელს იხილა.

მიუხედავად იმისა, რომ ამჟამად ცნობილია, რომ ეს ორი წყვილი არ არის, ნახატი აუცილებლად განიხილება ბოტიჩელის სხვა ძალიან დიდ მითოლოგიურ ნახატთან, „ვენერას დაბადებასთან“ ერთად, რომელიც ასევე უფიზის მუზეუმშია. ისინი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნახატია და იტალიური რენესანსის სიმბოლოა; ამ ორიდან „დაბადება“ უფრო ცნობილია, ვიდრე „პრიმავერა“. როგორც კლასიკური მითოლოგიის სუბიექტების ძალიან დიდი მასშტაბის გამოსახულებები, ისინი პრაქტიკულად უპრეცედენტო იყო დასავლურ ხელოვნებაში კლასიკური ანტიკურობის შემდეგ.

ნახატის ისტორია დანამდვილებით არ არის ცნობილი; შესაძლოა, ის მედიჩების ოჯახის ერთ-ერთმა წევრმა შეუკვეთა, მაგრამ მისი შეკვეთის დანამდვილებით დადგენა უცნობია. ის ეფუძნება კლასიკურ და რენესანსულ ლიტერატურულ წყაროებს, მათ შორის ძველი რომაელი პოეტის, ოვიდიუსის და, ნაკლებად დანამდვილებით, ლუკრეციუსის ნაშრომებს და შესაძლოა, ასევე მიანიშნებდეს პოლიციანოს, მედიჩების სახლის პოეტის, ლექსზე, რომელმაც შესაძლოა ბოტიჩელის დაეხმარა კომპოზიციის შექმნაში. 1919 წლიდან ნახატი იტალიაში, ფლორენციაში, უფიზის გალერეის კოლექციის ნაწილია.

 კომპოზიცია 

ვენერა თავის თაღში დგას.

ნახატში გამოსახულია ექვსი ქალის და ორი მამაკაცის ფიგურა, კუპიდონთან ერთად, ფორთოხლის ბაღში. კომპოზიციის მოძრაობა მარჯვნიდან მარცხნივ არის, ამიტომ ამ მიმართულებით ფიგურების სტანდარტული იდენტიფიკაცია შემდეგია: უკიდურეს მარჯვენა კუთხეში, „ზეფიროსი, მარტის მძვინვარე ქარი, იტაცებს და იპყრობს ნიმფა ქლორისს, რომელსაც მოგვიანებით ცოლად გაჰყვება და ღვთაებად გარდაქმნის; ის გაზაფხულის ქალღმერთი ხდება, სიცოცხლის მარადიული მატარებელი და ჩანს, როგორ ფანტავს ვარდებს მიწაზე“. ტრანსფორმაცია ქლორისის პირიდან გამოსული ყვავილებით არის მითითებული.

ცენტრში (თუმცა არა ზუსტად ასე) და სხვა ფიგურებისგან გარკვეულწილად დაშორებული, დგას ვენერა, ლურჯ სამოსში გამოწყობილი წითლად ჩაცმული ქალი. მის უკან ხეები გატეხილ თაღს ქმნიან თვალის მისაპყრობად. ჰაერში, მის ზემოთ, თვალდახუჭული კუპიდონი მშვილდს მარცხნივ მიმართავს. ნახატის მარცხენა მხარეს, სამი გრეისი, სამი ქალის ჯგუფი, რომლებიც ასევე გამჭვირვალე თეთრებში არიან გამოწყობილნი, ხელჩაკიდებულები ცეკვავენ. უკიდურეს მარცხენა მხარეს, მერკური, წითელ სამოსში, ხმლითა და მუზარადით შემოსილი, თავის კადუცეუსს ანუ ხის ჯოხს თხელი ნაცრისფერი ღრუბლებისკენ ასწევს.

ფიგურებს შორის ურთიერთქმედება ენიგმატურია. ზეფიროსი და ქლორისი ერთმანეთს უყურებენ. ფლორა და ვენერა სურათიდან იყურებიან, ვენერა კი მნახველის მზერას აბრუნებს. კუპიდონს თვალდახუჭული აქვს, მერკური კი სხვებს ზურგს აქცევს და ღრუბლებს უყურებს. ცენტრალური გრეისი მისკენ იყურება, ხოლო დანარჩენი ორი ერთმანეთს უყურებს. ფლორას ღიმილი ამ დროის მხატვრობაში ძალიან უჩვეულო იყო.

პასტორალური პეიზაჟები დახვეწილია. ნახატში გამოსახულია მცენარის 500 სახეობა, დაახლოებით 190 სხვადასხვა ყვავილით, რომელთაგან სულ მცირე 130-ის კონკრეტულად იდენტიფიცირება შესაძლებელია. ნახატის საერთო გარეგნობა და ზომა მსგავსია მილფლერის („ათასი ყვავილის“) ფლამანდიური გობელენებისა, რომლებიც იმ დროს სასახლეების პოპულარული დეკორაციები იყო.

ეს გობელენები 1480-იანი წლებისთვის იტალიური რენესანსის მხატვრულ განვითარებას ვერ დაეწია და ნახატის კომპოზიციას ამ ჯერ კიდევ გოთური სტილისთვის დამახასიათებელი ასპექტები აქვს. ფიგურები სურათის სივრცის წინა მხარეს უხეში ხაზით არიან განაწილებულნი, „გვერდით განლაგებული, როგორც მარგალიტები ძაფზე“. ამჟამად ცნობილია, რომ იმ გარემოში, რომლისთვისაც ნახატი შეიქმნა, ქვედა ნაწილი დაახლოებით თვალის დონეზე იყო, ან ოდნავ ზემოთ, რაც ნაწილობრივ ხსნის „ნაზად აწევად სიბრტყეს“, რომელზეც ფიგურები დგანან.

ვენერას ტერფები მნიშვნელოვნად მაღალია, ვიდრე სხვების, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ის მათ უკან დგას, მაგრამ ის იმავე მასშტაბისაა, თუ არა უფრო დიდი, ვიდრე სხვა ფიგურები. სხვა ფიგურების გადაფარვა მერკურის ხმლით და ქლორისის ხელებით აჩვენებს, რომ ისინი შესაბამისად მარცხენა გრეისისა და ფლორას ოდნავ წინ დგანან, რაც სხვა შემთხვევაში, მაგალითად, მათი ფეხებიდან შეიძლება აშკარა არ იყოს. ამტკიცებენ, რომ ყვავილები სურათის სივრცის უკანა მხარეს არ პატარავდებიან, რაც ნამდვილად მილფლერის გობელენების მახასიათებელია.

ლიტერატურა

სქოლიო

კატეგორია:ბოტიჩელის ნახატები