კოტა-კინაბალუ

კოტა-კინაბალუ ( , ) ადრე ცნობილი როგორც ჯესელტონი — ქალაქი მალაიზიაში. საბაჰის შტატისადა დასავლეთი სანაპიროს რაიონის დედაქალაქი. ქალაქი მდებარეობს კუნძულ კალიმანტანის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე, სამხრეთ ჩინეთის ზღვის ნაპირზე. ქალაქის დასავლეთით ტუნკუ აბდულ რაჰმანის ეროვნული პარკი მდებარეობს, ხოლო მეორე მხარეს მთა კინაბალუ მდებარეობს, რომელმაც მისცა დასახელება ქალაქს. კოტა-კინაბალუს მოსახლეობის რაოდენობაა 452 058 კაცი, ხოლო აგლომერაციის ჩათვლით — 628 725 კაცი. ამ მაჩვენებლებით იგი პირველი ქალაქია საბაჰის პროვინციაში და მეექვსე მალაიზიაში.

ეტიმოლოგია 
ქალაქს სახელი ეწოდა მთა კინაბალუს მიხედვით, რომელიც მდებარეობს 50 კმ. დაშორებით მისგან ჩრდილო-აღმოსავლეთით. თავად სახელი კინაბალუ წარმოსდგება სიტყვისაგან Aki Nabalu, რომელიც ნიშნავს “ადგილს სადაც მიცვალებულებს მიაგებენ პატივს“. Aki ნიშნავს წინაპარს, ხოლო Nabalu მთას დუსუნის ენაზე. არსებობს სხვა წყარო, რომლის მიხედვითაც Ki ნიშნავს „ცხოვრებას“, ხოლო  Nabalu „მიცვალებულთა სულს“.

Kota მალაიური სიტყვაა და ნიშნავს „ციხესიმაგრეს“ ან „ქალაქს“.

ისტორია 
XV საუკუნის შემდეგ ჯესელტონის მიმდებარე ტერიტორია ბრუნეის იმპერიის გავლენის ქვეშაა. 1800-იანი წლების შემდეგ კალიმანტანზე მოღვაწეობას იწყებს ბრიტანეთის ჩრდილოეთ ბორნეოს კომპანია, რომელმაც კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში დააარსა კოლონია ჩრდილოეთი ბორნეო.  სწორედ ამ პერიოდში 1882 წელს  ბრიტანეთის ჩრდილოეთ ბორნეოს კომპანიამ დააარსა პატარა დასახლება დღევანდელი ქალაქის ადგილზე. 1899 წელს აქ არსებობდა მეთევზეთა სოფელი აპი-აპი.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ქალაქი და მთლიანად კუნძული მთლიანად იაპონელებმა დაიპყრეს. 1945 წელს ქალაქი დაბომბეს მოკავშირეებმა, რის შედეგადაც იგი პრაქტიკულად განადგურდა. იაპონელთა ოკუპაციის შემდეგ მას კვლავ აპი უწოდეს. იაპონელთა ოკუპაციის პერიოდში ქალაქ აპში რამდენიმე აჯანყებას ჰქონდა ადგილი ოკუპანტების წინააღმდეგ. ერთ-ერთი ძლიერი აჯანყება მოხდა 1943 წლის 10 ოქტომბერს. აჯანყების სათავეში იდგა ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ დაკომპლექტებული დაჯგუფება. იაპონელებმა სასტიკად ჩაახშეს აჯანყება, მისი ლიდერი ალბერტ კოუკი დააპატიმრეს და სიკვდილით დასაჯეს 1944 წელს.

ომის შემდეგ, 1946 წელს ჩრდილოეთ ბორნეოში ბრიტანეთის სამეფო კოლონია დაარსდა. ახალმა კოლონიურმა მთავრობამ გადაწყვიტა სანდაკანის მაგივრად დედაქალაქი გადაეტანათ ჯესელტონში, რომელიც ასევე მნიშვნელოვნად იყო დაზარალებული ომის დროს. 1963 წელს  ჩრდილოეთი ბორნეო მალაიზიის შემადგენლობაში შევიდა, ეწოდა საბაჰი, ხოლო მისი ადმინისტრაციული ცენტრი გახდა ჯესელტონი. 1967 წელს ეწოდა კოტა-კინაბალუ. ქალაქის სტატუსი აღუდგა 2000 წლის 2 თებერვალს.

მოსახლეობა 
2010 წლის მონაცემებით კოტა-კინაბალუს მოსახლეობა შეადგენს 452 058 ადამიანს. არა-მალაიზიელი მოსახლეობის წილია 24,5 % (110 556), ჩინელები — 20.7% (93 429), ბაჯო — 16.13% (72 931).

მოსახლეობა ძირითადად ლაპარაკობს მალაიურ ენაზე, ასევე ფართოდაა გავრცელებული ჩინური ენა.

2010 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობა შედგება შემდეგი ძირითადი ეთნიკური ჯგუფებისგან:
 კოტა-კინაბალუს ეთნიკური ჯგუფები, 2010 ეთნოსი  რაოდენობა პროცენტულობა მალაიზიელი ჩინელები  93,429  20.7% ბაჯო  72,931  16.13% კადაზან-დუსუნი  69,993  15.5% სხვა ბუმიპუტრები  59,607  13.2% ბრუნეელი მალაიზიელები  35,835  7.9% მურუტები  2,518  0.6% მალაიზიელი ინდოელები  2,207  0.5% სხვა 5,482  1.21% არა-მალაიზიელები 110,556  24.5%

 დამეგობრებული ქალაქები 
  როკინგჰემი, ავსტრალია.
  ჰანჟუ, ჩინეთი.
  ჰიუანი, ჩინეთი.
  ციანმინი, ჩინეთი.
  უხანი, ჩინეთი.  ჯანცზიაგანგი, ჩინეთი.
  აომორი, იაპონია.
  პუერტო-პრინცესა, ფილიპინები.
  ვლადივოსტოკი, რუსეთი.
  იონინი, სამხრეთი კორეა.  იოსუ, სამხრეთი კორეა.
  ტაოიუანი, ტაივანი.
  რატჩაბური, ტაილანდი.
  პორტლენდი, აშშ.
  ნიაჩანგი, ვიეტნამი.

რესურსები ინტერნეტში
 Kota Kinabalu City Hall
 Kota Kinabalu  by abcSabah.com
 Discover Kota Kinabalu  by www.discoverkotakinabalu.com

სქოლიო

კატეგორია:მალაიზიის ქალაქები