ბანტუს ენები

ბანტუს ენები (ტექნიკურად ვიწრო ბანტუს ენები რადგან ფართო ბანტუს ენები ბანტოიდურ ენებსაც მოიცავს) — ნიგერი-კონგოს ენების ტრადიციული განშტოება. თავისმხრივ მოიცავს დაახლოებით 250 ენას, რომლებსაც გააჩნიათ საერთო მეტყველების გარკვეულობის ზღურბლი.Derek Nurse, 2006, "Bantu Languages", in the Encyclopedia of Language and Linguistics Ethnologue-ს (მსოფლიო ენების ონლაინ კატალოგი) მიხედვით ბანტუ მოიცავს 535 ენასა და დიალექტს (მათ შორის 13 მბამ ენები რომელიც გასრის კლასიფიკაციით ბანტუს ენებს არის მიკუთვნებული), რომელთა შორისაც ხშირად გასხვავების დადგენა რთულია.Ethnologue report for Southern Bantoid. ბანტუს ენები გავრცელებულია მთელს სუბსაჰარული აფრიკაში.

ბანტუს ენებიდან ყველაზე მრავალრიცხოვანი მოლაპარაკე ჰყავს სუაჰილს, თუმცა ამ სუაჰილზე მოსაუბრეების უმეტესობისთვის ის მეორე ენაა. Ethnologue-ის მიხედვით სუაჰილზე საუბრობს დაახლოებით 180 მილიონი ადამიანი, თუმცა მშობლიური მხოლოდ 2 მილიონისთვისაა. ასევე Ethnologue-ის მიხედვით, ყველაზე გავრცელებული როგორც მშობლიური ენა არის შონა, რომელზეც საუბრობს დაახლოებით 10.8 მილიონი ადამიანი (ხოლო მანიკას და ნდაუს დიალექტების ჩთვლით 14.2 მილიონი). მას მოსდევს ზულუ 10.3 მილიონი ადამიანით, ხოლო მასთან ყველაზე ახლოს მყოფ ენებთან კინიარვანდასა და კირუნდისთან ერთად მასზე მოსაუბრეთა რაოდენობა შეადგენს 12.4 მილიონს.

 წარმოშობა 
მინი|ბანტუს ენების დაყოფა გასრის კლასიფიკაციის მიხედვით.
ბანტუს ენები წარმოიშვა პროტო-ბანტუ ენებისგან. მიიჩნევა, რომ ამ ენებზე საუბრობდნენ დასავლეთ აფრიკაში.Philip J. Adler, Randall L. Pouwels, World Civilizations: To 1700 Volume 1 of World Civilizations, (Cengage Learning: 2007), p.169. ბანტუს ენების გავრცელება მოხდა დაახლოებით 3000 წლის წინ.Genetic and Demographic Implications of the Bantu Expansion: Insights from Human Paternal Lineages  Gemma Berniell-Lee et al. ბანტუს მიგრაცია მოხდა სამხრეთით სუბსაჰარულ რეგიონში, სადაც დღეისთვის ბანტუს ხალხი აბსოლუტურ უმრავლესობას წარმოადგენს.Toyin Falola, Aribidesi Adisa Usman, Movements, borders, and identities in Africa, (University Rochester Press: 2009), p.4.

ტექნიკურად ტერმინი ბანტუ, რომელიც აღნიშნავს „ადამიანს“ ან „ხალხს“, პირველად გამოიყენა ვილჰელმ ბლიკმა (1827–1875). ბანტუს ენების საერთო მახასიათებელია ისეთი სიტყვების გამოყენება როგორიცაა, მუნტუ ან მუტუ - ადამიანი. ვილჰელმა და შემდგომში კარლ მეინჰოფმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ბანტუს ენების გრამატიკის სტრუქტურის კვლევაში.

 გეოგრაფიული არეალი 
ნიგერი-კონგოს ენების გავრცელების არეალი:

 ბანტუს ენების ცნობილი სიტყვები 
შიმპანზე
იმპალა
მამბა
საფარი
უბუნტუ

 დამწერლობა 
ბანტუს ენებში ლათინურთან და არაბულთან ერთად არის ასევე აგამოიყენება დგილობრივი წარმოშობის დამწერლობებიც:
 მუანგვეგოს დამწერლობა - სეგმენტური დამწერლობა (აბუგიდა), რომელიც მალავიში გავრცელებული ჩევას ენისთვის გამოიყენება.
 მანდომბე - სეგმენტური დამწერლობა (აბუგიდა). გამოიყენება კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკაში გავრცელებული ბანტუს ენებისთვის, ძირითადად კიმბანგიზმში.
 დიტემა ცა დინოკო - მარცვლოვანი ანბანი, გამოიყენება სამხრეთი ბანტუს ენების ჩასაწერად.

 იხილეთ აგრეთვე 
ბანტუს ხალხი

 ლიტერატურა 
Maho, Jouni F. 2002. Bantu lineup: comparative overview of three Bantu classifications. Göteborg University: Department of Oriental and African Languages.
Nurse, Derek, & Gérard Philippson. 2006. The Bantu Languages.  Routledge. 
Piron, Pascale. 1995. Identification lexicostatistique des groupes Bantoïdes stables.  Journal of West African Languages, 25(2): 3–39.

რესურსები ინტერნეტში 
List of Bantu language names with synonyms ordered by Guthrie number.
Introduction to the languages of South Africa
 Bantu Languages of Uganda 
The art of the language of Angola, author Father Pedro Dias, published in 1697

 სქოლიო 

კატეგორია:ბანტუს ენები
კატეგორია:ენათმეცნიერული ტიპოლოგია