ურალ-ბატირი

ურალ-ბატირი (; წარმოსდგება: ურალ + თურქული: ბატირ - "გმირი, მამაციადამიანი") — ბაშკირების ყველაზე ცნობილი ეპოსი. ეპოსში აღწერილია ლეგენდარულ ქმნილებები და საგმირო საქმეები. ის არის სკანდინავიული ბეოვულფის, გერმანული ნიბელუნგების და მესოპოტამიური გილგამეშის მსგავსი ნაწარმოები. პოემა ნაციის მუდმივობის და ადამიანის მიერ ეშმაკიდ დამარცხების შესაძლებლობის იდეას უსვამს ხაზს.

ურალ-ბატირის მოტივები გვხვდება სხვა ისეთ ბაშკირულ ეპოსებში როგორიცაა მაგალითად - ალპამისი, ხოლო აკბუზატი და ბაბსაკი და კუსეკი ურალ-ბატირის სიუჟეტს აგრძელებენ.

 სიუჟეტი 
თურქული, ირანული და სემიტური სასიმღერო ტრადიციების მსგავსად პოემა ყვება ურალ-ბატორის გმირული საქმეებს. ურალი ხანში შესული მშობლებისგან იანბიკესა და იანბიროესგან დაიბადა.Türk Söylence Sözlüğü (Turkish Mythological Dictionary), Deniz Karakurt, (OTRS: CC BY-SA 3.0) იან (جان) - სპარსულად აღნიშნავს სულს, იანბიროე სულის მიცემას, ხოლო იანბიკე სულის ქალს. ურალი ბავშვობიდანვე ავლენს გმირულ ხასიათებსა და თვისებებს. მისი ცბიერი ძმა შულგანისგან განსხვავებით ის თავიდანვე ეშმაკის დაუძინებელი მტერი იყო. მოწიფული ურალი გადაწყვეტს მოძებნოს და გაანადგუროს სიკვდილი. თავის გზაზე ის ხვდება უამრავ ლეგენდარულ დამიანს და არსებას. ყოველი მისი მოქმედება ემსახურება სიცოცხლის გადარჩენას. თავის ფრთოსანი ულაყის აკბუთატის (თეთრ-ნაცრისფერი ცხენი)Kafkas Nart Destanlarında At Motifi, Ufuk Tavkul დახმარებით ტირანი შახ ხატილის სასიკვდილო მსხვერპლთშეწირვისგან იხსნა ახალგაზრდა კაცი და ქალი. ის ანადგურებს უამრავ დევს, ქოწინდება ლეგენდარულ ჩიტ ჰუმაიზე და ბოლოს ამარცხებს მთავარ დევ აზრაკას. რომლის სხეულისგანაც სამხრეთ ურალში წარმოიქმნა მთა იამან-ტაუ. ურალი დევებთან ბოლო ბრძოლაში მარცხდება, რადგან ის იძულებული იყო დაელია მთელი ტბა სადაც ისინი იმალებოდნენ. თუმცა ურალი ტოვებს ვაჟებს, რომლების მის საქმეს გააგრძელებენ.

 ისტორია 
პოემა არსებობდა მხოლოდ ზეპირსიტყვიერად სიმღერის ფორმით, ის პირველად 1910 წელს ხალხურმა მოლექსემ მუხამედშა ბურანგულოვმა ჩიწერა.  პოემაში ნახსენებია პრე-ბაბილონური ისტორიები. პოემაში იკვეთება ირანული და თათრული კულტურების კავშირები.

 თარგმანები 
ურალ-ბატირის ინგლისურად სრულად 1999 წელს ბაშკირეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორმა საგიკ საფიკოვმა თარგმნა. ტარგმანის გაუმჯობესებული ვერსია 2001 წელს გამოიცა. პოემის საბოლოო ვარიანტი, ბაშკირულ და ინგლისურ ენებზე 2003 წელს სასაჩუქრე ფორმატით გამოსცეს. 2013 წელს ახალი თარგმანი შეასრულეს დავით და ანასტასია ანდრესენებმა და გამოსცეს ამერიკის შეერთებულ შტატებში „ურალ მამაცის“ (Ural the Brave) სახელით.

 რესურსები ინტერნეტში 
  «Ural-batir» (ორიგინალი) ლათინური ანბანით, ბაშკირულად
 «Ural-batir» კირილიცაზე 
 «Ural-batir» აკადემიური ვერსია
 «Ural-batir» პოეტური ვერსია 
  «Ural-batir»  პროზა (რუსულად)
 «Ural-batir» ინგლისური ვერსია
 «Ural-batir» ხალხური ვერსია ბაშკირულად 
 Ural-batyr კონგრესის ბიბლიოთეკაში, აშშ.

 სქოლიო 

კატეგორია:ბაშკირეთი