ჯეჰან-შაჰი

მუზაფარ ად-დინ ჯეჰან-შაჰ-ხანი (; დ. 1397, ხოი, ირანი — გ. 1467, მუში, ყარა-ყოიუნლუ) — ყარა-ყოიუნლუს სულთანი 1435-1467 წლებში, პოეტი. წერდა ლირიკულ პოემებს აზერბაიჯანულ ენაზე, ფსევდონიმით „ჰაგიგი“V. Minorsky. Jihān-Shāh Qara-Qoyunlu and His Poetry (Turkmenica, 9). Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London. — Published by: Cambridge University Press on behalf of School of Oriental and African Studies, 1954. — V.16, p . 272, 283.

 მმართველობა 
1447 წელს, მას შემდეგ, რაც გარდაიცვალა თემურ-ლენგის შვილი შაჰრუჰი, ჯეჰან-შაჰი დაპყრობილი მიწების ერთპიროვნული მმართველი გახდა. მან ისარგებლა თემურიდების სახელმწიფოში არეულობებით და 1453 წლისთვის დაიპყრო დასავლეთი ირანი, დაამხო თემურიდი მმართველის მირზა-იბრაჰიმის მმართველობა. 1458 წელს კი დაიპყრო თემურიდი სულთნების დედაქალაქი ჰერათი. საზღვარი თავის სახელმწიფოსა და თემურიდებს შორის გაატარა დაშთე-ქევირის უდაბნოზე. თუმცა თემურიდმა მმართველმა მირზა აბუ საიდმა, მას მოსთხოვა დაპყრობილი მიწების დაბრუნება. ამავდროულად ჯეჰან-შაჰმა მიიღო ცნობები აზერბაიჯანში მისი შვილის, ჰასან-ალის, აჯანყების შესახებ. ამ ამბებმა განაპირობა ზავის დადება აბუ-საიდთან, რომლის მიხედვითაც სპარსეთის ერაყზე და ფარსისტანზე უარი განაცხადა. ჯეჰან-შაჰი წავიდა აზერბაიჯანში და ჩაახშო ჰასან-ალის აჯანყება. 

ყარა-ყოიუნლუს სახელმწიფო ჯეჰან-შაჰის მმართველობის დროს მუდმივ მტრობაში იმყოფებოდა აყ-ყოიუნლუს სახელმწიფოსთან. დასავლეთის საზღვრებთან ხშირად მიმდინარეობდა სამხედრო დაპირისპირებები. XV საუკუნის 50-იან წლების ბოლოს ყარა-ყოიუნლუმ დაკარგა ტერიტორიის მნიშვნელობანი ნაწილი ქურთისტანში და სომხეთში. აყ-ყოიუნლუს ძალების გაძლიერება უზუნ-ჰასანის მმართველობის პერიოდში, გახდა ამ ორი თურქმნული სახელმწიფოს დაპირისპირების ძირითადი მიზეზი. 1467 წელს მუშის ხეობაში მათ შორის გაიმართა გადამწყვეტი ბრძოლა, რომელიც დასრულდა ყარა-ყოიუნლუს ჯარების სრული მარცხით. უკან დახევის დროს ჯეჰან-შაჰი დაატყვევეს და თავი მოჰკვეთეს.

ლიტერატურა
 Рыжов К. В. Все монархи мира. Мусульманский Восток. VII—XV вв. — М. : Вече, 2004. — ISBN 5-94538-301-5.

სქოლიო

კატეგორია:ყარა-ყოიუნლუს მმართველები
კატეგორია:დაბადებული 1397
კატეგორია:გარდაცვლილი 1467
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია