შავთა

შავთა, შავნი — ისტორიული სოფელი ქვემო ქართლში, მდინარე ვერის ხეობის სათავეებში, ახლანდელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე.

სოფელი აღნიშნულია XVIII საუკუნის ქართველი სწავლულის ვახუშტი ბატონიშვილის მიერ შედგენილ რუკაზე და „შავთას“ სახელწოდებით მოხსენიებულია ქვემო ქართლის სოფლების სიაში. ისტორიულ საბუთებში სხვადასხვა ფორმით (შავნი, შავთა, შამთა, ზემო შავნი) მოხსენიებულია XVII საუკუნიდან, როგორც საბარათიანოს სოფელი. 1635 წლის საბუთის მიხედვით ზემო შავნის ნაოხარი და ნასოფლარი ტერიტორია როსტომ მეფის კარის მდივანმწიგნობარმა მერაბ ყორღანაშვილმა გოსტაშაბ ბარათაშვილისაგან იყიდა და ხელახლა გააშენა. აქვე იყო მონასტერიც, რომელიც როსტომ მეფემ ყორღანაშვილებს დაუმტკიცა. სოფელი ადრეც უნდა არსებულიყო, რასაც მოწმობს აქ შემორჩენილი სამების დარბაზული ეკლესიის ნანგრევი და საფლავის ქვები. 1721 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში იყო 1 მებატონე (ყორღანაშვილი), 4 გამომღები და 2 ბოგანო ყმა. 

XIX საუკუნეში ვერის ხეობის ამ ნაწილში ჩასახლდნენ მთიულები და გუდამაყრელები, რომელთა სოფლებს სხვადასხვა დროს ეწოდებოდა დიდი შამთა, პირველი შამთა, მეორე შამთა და მესამე შამთა, 2002 წლისთვის — შამთა და მესამე შამთა, 2015 წლისთვის — პირველი შამთა და მეორე შამთა (ორივეს განესაზღვრა მაღალმთიანი დასახლების სტატუსი).საქართველოს მთავრობის დადგენილება №671 მაღალმთიან დასახლებათა ნუსხის დამტკიცების შესახებ, 2015 წლის 30 დეკემბერი. დღეს ეს სოფლები პრაქტიკულად დაცლილია.

ლიტერატურა
 ლორთქიფანიძე ი., ქვემო ქართლი XVIII საუკუნის პირველ მეოთხედში, ნაწ. 1–2, თბ., 1935. — გვ. 363.
 თოფჩიშვილი რ., საქართველოს ისტორიული დემოგრაფიისათვის (შიდა ქართლის მთის მოსახლეობის მიგრაციის ეთნოისტორიული საკითხები), თბ., 2002. — გვ. 53–54. 

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები