აბელის პრემია

აბელის პრემია () — ნორვეგიელი მათემატიკოსის ნილს ჰენრიკ აბელის სახელობის პრემია მათემატიკაში. დააარსა ნორვეგიის მთავრობამ 2002 წელს და გაიცემა 2003 წლიდან. პრემია გაიცემა ყოველწლიურად ჩვენი დროის გამოჩენილ მათემატიკოსებზე. პრემიამ დაარსებისთანავე მიიღო სახელწოდება „ნობელის პრემია მათემატიკაში“Cipra, Barry (26 March 2009). «Russian Mathematician Wins Abel Prize» . ScienceNOW.«Geometer wins maths 'Nobel'». Nature Publishing Group. 26 March 2009Lisa W. Foderaro. «In N.Y.U.'s Tally of Abel Prizes for Mathematics, Gromov Makes Three». The New York Times, 31.05.2009 და გახდა ყველაზე პრესტიჟული ჯილდო მათემატიკის სფეროში. 

პრემიის ფულადი ჯილდოა 6 მლნ ნორვეგიული კრონი (€ 750 ათ. ან $1,06 მლნ).. 

პრემიის ლაურეატს ყოველწლიურად ირჩევს საერთაშორისო კომიტეტი, რომელიც შედგება ხუთი მათემატიკოსისაგან, რომელსაც ნიშნავენ საერთაშორისო მათემატიკური კავშირი და ევროპის მათემატიკოსთა გაერთიანება. კომიტეტს ხელმძღვანელობს ნორვეგიელი მათემატიკოსი რაგნი პიენე.

 ლაურეატები 
აბელის პრემიის ლაურეატების ცხრილი:

 წელი ლაურეატ(ებ)ი მოქალაქეობა ინსტიტუტიციტატა სქოლიო 2003 ჟან პიერ სერი  ფრანგი კოლეჟ-დე-ფრანსი „მნიშვნელოვანი როლის შესრულებისათვის მათემატიკის რამდენიმე დარგის, ტოპოლოგიის, ალგებრული გეომეტრიისა და რიცხვთა თეორიის თანამედროვე სახით ჩამოყალიბებაში“.  2004 მაიკლ ფრენსის ატია;იზადორ ზინგერი  ბრიტანელი;   ამერიკელი ედინბურგის უნივერსიტეტი;მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიების უნივერსიტეტი „მათი წვლილისათვის ინდექსის თეორიაში, რომელთანაც დაკავშირებულია ტოპოლოგია, გეომეტრია და მათემატიკური ანალიზი, ასევე ახალი დამაკავშირებელი ხიდებისათვის მათემატიკასა და თეორიულ ფიზიკას შორის“.   2005 პიტერ ლაქსი  უნგრელი   ამერიკელი ნიუ-იორკის უნივერსიტეტი „მისი ინოვაციური წვლილისთვის ნაწილობრივი დიფერენციალური განტოლების თეორიასა და მის გამოყენებაში, მათი ამოხსნის გამოანგარიშებაში.“ 2006 ლენარტ კარლესონი  შვედი ტექნოლოგიების სამეფო ინსტიტუტი „მისი სიღრმისეული და გარდამტეხი წვლილისთვის გლუვი დინამიური სისტემების ჰარმონიულ ანალიზსა და თეორიაში.“ 2007 სრინივასა ვარადჰანი  ინდოეთი   ამერიკელი  ნიუ-იორკის უნივერსიტეტი „მისი ძირითადი წვლილისთვის ალბათობის თეორიაში, კერძოდ, დიდი გადახრის ერთიან თეორიაში.“ 2008 ჯონ ტომპსონი;  ჟაკ ტიტსი  ამერიკელი;   ბელგიელი  ფრანგი ფლორიდის უნივერსიტეტი;კოლეჟ-დე-ფრანსი „მათი მიღწევისათვის ალგებრასა და ჯგუფთა თეორიის თანამედროვე სახით ჩამოყალიბებაში“.   2009 მიხეილ გრომოვი  რუსი  ფრანგი უმაღლესი სამეცნიერო კვლევების ინსტიტუტი ნიუ-იორკის უნივერსიტეტი „მისი რევოლუციური წვლილისათვის გეომეტრიაში“  2010 ჯონ ტეიტი  ამერიკელი ტეხასის უნივერსიტეტი „მისი ვრცელი და ხანგრძლივი გავლენისთვის რიცხვთა თეორიაზე.“ 2011 ჯონ მილნორი  ამერიკელი სტონი ბრუკის უნივერსიტეტი„ინოვაციური აღმოჩენებისთვის ტოპოლოგიაში, გეომეტრიასა და ალგებრაში.“ 2012 ენდრე სემერედი   უნგრელი  ამერიკელი რატგერსის უნივერსიტეტი„მისი ძირითადი წვლილისთვის დისკრეტულ მათემატიკასა და თეორიულ კომპიუტერულ მეცნიერებაში; ამ წვლილის და მასთან დამატებით, რიცხვთა თეორიისა და ერგოდულობის თეორიის  სიღრმისეული და ხანგრძლივი გავლენის აღიარებაში.“ 2013 პიერ დელინი  ბელგიელი პერსპექტიული კვლევების ინსტიტუტი „მისი გარდამტეხი წვლილისთვის ალგებრულ გეომეტრიაში და მისი ტრანსფორმაციული გავლენისთვის რიცხვთა თეორიაზე, წარმომადგენლობის თეორიასა და მათ მონათესავე სფეროებზე.“ 2014 იაკობ სინაი  რუსი  ამერიკელი ლანდაუს თეორიული ფიზიკის ინსტიტუტი და პრინსტონის უნივერსიტეტი „მისი ძირითადი წვლილისთვის დინამიურ სისტემებში, ერგოდულობის თეორიასა და მათემატიკურ ფიზიკაში.“ 2015 ჯონ ფორბს ნეში;  ლუის ნირენბერგი    ამერიკელი;    კანადელი/ამერიკელი პრინსტონის უნივერსიტეტინიუ-იორკის უნივერსიტეტი „განსაცვიფრებელი და გარდამტეხი წვლილისთვის არაწრფივ ნაწილობრივ დიფერენციალურ განტოლებათა თეორიასა და გეომეტრიულ ანალიზში მისი გამოყენებისთვის.“  2016 ენდრიუ უაილზი  ბრიტანელი ოქსფორდის უნივერსიტეტი, კემბრიჯის უნივერსიტეტი   და პრინსტონის უნივერსიტეტი „მისი განმაცვიფრებელი მტკიცებულებისთვის ფერმას ბოლო თეორემაში მოდულარობის ვარაუდით ნახევრად სტაბილურ  ელიფსურ მრუდებში, რიცხვთა თეორიაში ახალი ეპოქის დაწყებისთვის.“  2017 ივ მეიერი  ფრანგი პარიზ-დოფინის უნივერსიტეტი „ტალღების მათემატიკური თეორიის შემუშავებაში მისი გადამწყვეტი როლისთვის.“  2018 რობერტ ლენგლენდსი  კანადელი პერსპექტიული კვლევების ინსტიტუტი „მისი ვიზუალური პროგრამისთვის, რომელიც აკავშირებს წარმოდგენის თეორიას რიცხვების თეორიასთან.“  2019 კარენ ულენბეკი  ამერიკელი ტეხასის ოსტინის უნივერსიტეტი „მისი პიონერული მიღწევებისთვის გეომეტრიულ ნაწილობრივ დიფერენციალურ განტოლებებში, ინტეგრირებად სისტემებში და მისი მუშაობის ფუნდამენტური ზემოქმედებისთვის ანალიზზე, გეომეტრიასა და მათემატიკურ ფიზიკაზე“  2020 ჰილელ ფიურსტენბერგი  ებრაელი იერუსალიმის ებრაული უნივერსიტეტი „ალბათობისა და დინამიკის მეთოდების გამოყენების ნოვატორად ჯგუფის თეორიაში, რიცხვთა თეორიასა და კომბინატორიკაში.“  გრიგორი მანგულისი  რუსი  ამერიკელიიელის უნივერსიტეტი 2021 ლასლო ლოვასი  უნგრელი ბუდაპეშტის უნივერსიტეტი „თეორიულ კომპიუტერულ მეცნიერებაში და დისკრეტულ მათემატიკაში მათი ფუნდამენტური წვლილისთვის და წამყვანი როლისთვის მათ მიერ თანამედროვე მათემატიკის ცენტრალური სფეროების ჩამოყალიბებაში.“  ავი ვიგდერზონი  ებრაელიპერსპექტიული კვლევების ინსტიტუტი 2022 დენის სალივანი  ამერიკელი სტოუნი-ბრუკის უნივერსიტეტი Graduate Center, CUNY „ტოპოლოგიაში მისი ფართო და განსაკუთრებით ალგებრული, გეომეტრიული და დინამიკური ასპექტებისთვის მისი მნიშვნელოვანი წვლილისთვის.“  2023 ლუის კაფარელი  /   არგენტინელი / ამერიკელი ტეხასის უნივერსიტეტი ოსტინში „მისი ფუნდამენტური წვლილისთვის არაწრფივი კერძოწარმოებულიანი დიფერენციალური განტოლებების რეგულარობის თეორიაში, თავისუფალი საზღვრის პრობლემებისა და მონჟ-ამპერის განტოლების ჩათვლით.“  2024 მიშელ ტალაგრანი   ფრანგი სამეცნიერო კვლევების ეროვნული ცენტრი   „მისი რევოლუციური წვლილისთვის ალბათობის თეორიასა და ფუნქციონალურ ანალიზში, გამორჩეული გამოყენებებით მათემატიკურ ფიზიკასა და სტატისტიკაში.“  2025 მასაკი კასივარა   იაპონელი კიოტოს მათემატიკური მეცნიერებების ინსტიტუტი   „მისი ფუნდამენტური წვლილისთვის ალგებრულ ანალიზსა და წარმოდგენათა თეორიაში, განსაკუთრებით D-მოდულების თეორიის განვითარებასა და კრისტალური ბაზისების აღმოჩენაში.“ 

სქოლიო

რესურსები ინტერნეტში
 ოფიციალური საიტი
 Official website of the Abel Symposium

კატეგორია:საერთაშორისო პრემიები
კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით