ფირალის ეპოსი

ფირალის ეპოსი   — ქართული ფოლკლორული ძეგლები; თვითმპყობელობის წინააღმდეგ მშრომელთა ინტერესებისათვის მებრძოლი გმირების თავგადასავლის ამსახველი თხზულებანი (XIX საუკუნის მიწურული — XX საუკუნის დასაწყისი). ხალხური პოემები და ლექსები ეძღვნება სიმონა დოლიძეს, სისონა დარჩიას, დათიკო შევარდნაძეს, ნიკოლოზ მეხუზლას, კიკია მამულაშვილს, ერასტი ჯორბენაძეს, პროკოფი ჭყონიას, ა. მერკვილაძეს, მ. ჭუჭულაშვილს, ლ. ოზანელს, ს. არაბულს, მ. გოგოჭურს და სხვებს.

ფირალების შესახებ მრავალი ლექსი შეიქმნა. რომელთაც ჩვეულებრივ გიტარაზე ამღერებდნენ, მაგოამ თითქმის ყველა ამ ლექსისათვის
მელოდია ერთი და იგივე იყო.

ლექსი სიმონა დოლიძეზე

ძმაბიჭებში დაჩაგრული
მე ვარ სიმონა დოლიძე
შვიდი წელი შემისრულდა
არ მძინებია ლოგინზე

უბედურად დადგა ჩემთვის
1911 წელი
გამიწყდაი ბედის ძაფი
გადარჩენას აღარ ველი

წუხელ ძილში დამესიზმრა
ვითომ წელს მეხვია გველი
ვეცადე, ვერ მოვიშორე
ისე შემეშალა ხელი

პოლიციამ შემიძულა
ოცი წლის რომ შევიქენი
ხალხი ჩემგან იტანჯოდა,
მაგრამ კარგიც ბევრი ვქენი

მოღალატეს თვალებს ვთხრიდი
მძულდა ხუცესი და ბერი
არსად აღარ გამიშვია
სადაც შემხვდა მუშის მტერი

რაც ყაჩაღად გადავედი
სულ ვიცოცხლე ექვსი წელი
მოღალატე-გაიძვერა
მოვაშორე ხალხსა ბევრი

ამოდიოდნენ სტრაჟები
მეძებდნენ მაღლა გორებზე
დაბრუნებული ხალხს სცემდნენ
მკლავებს იცდიდნენ ღონეზე

გავიგე ვერ მოვითმინე
უბრალო ხალხის ცემაზე
ვინც შემხვდა ყველა დავგლიჯე
სისხლი გადვივლე ენაზე

მინდოდა რომ დავსთხოვოდი
ღვინით და ოტკით თრობასა,
დავლევდი, ის მე მავნებდა
გზებში ავსტეხთი სროლასა.

ნატანებში გავემგზავრე
ცოტა მუხლები მტკიოდა
ცოცხალი ვერ დავბრუნდები
გული ასე მიჩიოდა

იქ შევედი ნალიაში
ეს მხოლოდ ანდრომ იცოდა
ჩემთან იყო ბურჭულაძე,
ის ვინც ჩემთან იფიცოდა

გზაში მეტად დავიღალე
თან დამისუსტდა გულია
ანდროს ვთხოვე გამეგზავნე
მიყიდე ცოტა პურია

ამოვიღე და მივეცი
რაც რომ მშიოდა ფულია
არ ველოდი მისგან ღალატს
ძმად მყავდა შეფიცულია

ჯაფარიძე ურიადნიკი
ცნობილია გურიაში
ამ ჩემს ანდროს შეხვთენოდა
სტრაჟნიკებით მერიაში.

მაშინვე მათ მოახსენა
ყაჩაღი მყავს ყანაშიო,
ეხლა არის ნალიაში
ვერ გადიან დღე კარშიო

[ანდრომ უთხრა თურმე მაშინ
ფირალი მყავს ნალიაში
აუცილებლად დაიჭერთ
დღე ვერ გამოდიან კარში]

ვუყურეთ აღარ გამოჩნდა
დაგვიგვიანდა სადილი
ბურჭულაძე მეუბნება
გამოვიცვალოთ ადგილი

თურმე ანდრომ აისრულა
დიდი ხნის გულის წადილი
ღალატს თუ გამიკეთებდა
მე არ ვიცოდი ნამდვილი

გავიხედეთ მოდიოდა
გულზე დაგვესო ნემსია
სადილად დავჯექით თვარა
სტრაჟები შემოგვესია

[გავიხედეთ, თავს დაგვესხა
ჩაფრები შემოგვესია]

ისე დაგვაყარეს ტყვია
როგორც წვიმა და მეხია
გადმოხტომის ხანს მესროლეს
მომტეხეს ორივ ფეხია

უცებ აზრი მოვიკრიფე
მასთან ძალა შევიძინე:
ერთი ტყვია გავისროლე
თან გემოზე გავიცინე

ჯაფარიძე ურიადნიკი
ამ ჩემ გვერდზედ მოვიწვინე
მგელივით ავაღრიალე
ოფიცრობის მოლოდინე

აწ მშვიდობით ძმაბიჭებო
ნუ იქნებით ჩემს ლოდინზე
სირცხვილჭმული არ მოვმკვდარვარ
მე ვარ სიმონა დოლიძე

ჩემს მტერს პასუხი გაეცით
ფეხი არ დამადგათ გულზე
ლექსს გიტოვებთ სამახსოვროდ
დაამღერეთ ის ჩონგურზე.

ვასილა ლომინაძის ლექსი 

ჩვიდმეტი წლის რომ შევიქენ
იარაღი შევიყვარე;
მაუზერი და ლაგანა
ჯიბანებს ამოვიფარე.

სალდათობამ მომიწია
პოლიციას დავემალე
დედ-მამას დავემშვიდობე 
რუსეთისკენ გავემგზავრე

სახარჯო შემომელია
უფულობა არ ვიკადრე
აზოვის ბანკი გავტეხე
ფული ბლომათ გავიტანე.

იხილეთ აგრეთვე
ფირალი

ლიტერატურა

რესურსები ინტერნეტში
სიმღერა სისონა დარჩიაზე
სიმღერა ფირალ მეხუზლაზე

სქოლიო

კატეგორია:ქართული ფოლკლორი
*