სომხეთის ბუნების ძეგლები

სომხეთის ბუნების ძეგლების სახელმწიფოს მიერ დამტკიცებულ სიაში შედის 230 ბუნების ძეგლი. 

„განსაკუთრებულად დაცული ტერიტორიების შესახებ“ კანონის (1991 წ.) მიხედვით სომხეთში ბუნების ძეგლის სტატუსი აქვს ძეგლებს, რომლებსაც აქვთ დაცული ტერიტორიების სტატუსი და წარმოადგენენ ბუნების ობიექტებს, ასევე გამოირჩევიან სამეცნიერო და ისტორიულ-კულტურული მნიშვნელობით.

ქვეყნის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა გენეტიკური, ასაკობრივი, მორფოლოგიური და სხვა ნიშნებით განსხვავებული ცოცხალი და არაცოცხალი ბუნებრივი ძეგლები. მათგან უდიდეს ნაწილს აქვს საერთაშორისო მნიშვნელობა და ითვლება საერთაშორისო ეტალონად. 

მდინარე აზატის, არფისა და რაზდანის ხეობაში გვხვდება უახლესი ვულკანური წარმონაქმნები, გეღამისა და ვარდენისის ქედებზე გვხვდება იშვიათი რელიეფური წარმონაქმნები, ასევე აღსანიშნავია მთის ტბები, მინერალური და მტკნარი წყაროებიDocumentView.

 სომხეთის ბუნების ძეგლები 

სომხეთის 230 ბუნების ძეგლი ქვეყნის ტერიტორიაზე შემდეგნაირადაა გადანაწილებული:
 პროვინცია (მარზი)  რაოდენობა ერევანი  2 შირაკი  17 ლორე  4 ტავუში  17 არაგაწოტნი  25 კოტაიქი  34 გეღარქუნიქი  12 არმავირი  3 არარატი  11 ვაიოცძორი  49 სიუნიქი  56

ქვემოთ მოყვანილია სახელმწიფო ჩამონათვალში არსებული სომხეთის ბუნების ძეგლთა სია.

 ერევანი 
ქართული სახელისომხური სახელიადგილმდებარეობაადგილმდებარეობა რუკაზეთანამგზავრული გამოსახულებაფიზიკური რუკაუსახელო სვეტური ბაზალტები«Անանուն» սյունաձև բազալտներმდინარე რაზდანის ხეობაში, ახტანაკის ხიდიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 200 მეტრში.ბმულიბმულიუსახელო სვეტური ბაზალტები«Անանուն» սյունաձև բազալտներმდინარე რაზდანის ხეობაში, საბავშვო პარკიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 200 მეტრში.ბმულიბმული

 შირაკის პროვინცია 
ქართული სახელისომხური სახელიადგილმდებარეობაადგილმდებარეობა რუკაზეთანამგზავრული გამოსახულებაფიზიკური რუკაКовыльная степь«Փետրախոտային տափաստան»სოფელ ამასიიდან ჩრდილო-დასავლეთით 2,2 კილომეტრში.ბმულიბმულიОсиновая роща«Դողդոջուն կաղամախու ծառուտներ»სოფელ ამასიიდან დასავლეთით 2,5 კილომეტრში.ბმულიბმულიკუს ბუნებრივი ქანდაკება«Կրիա» քարե բնական քանդակერევანი-გიუმრის გზატკეცილის მარცხნივ; სოფლებს, ლანჩიკსა და მარალიკს შორის.მღვიმე ამასია«Ամասիայի» քարանձավსოფელ ამასიიდან აღმოსავლეთით 1,5 კილომეტრში; მდინარე ახურიანის ხეობის მარჯვენა ნაპირზე. ტბა ტაკავორი«Թագավորական» լիճВершина Арагаца, в 1 км к западу от реки Амберд на участке до впадения в Манташское водохранилищеბმულიბმულიБезымянное зеро«Անանուն» լիճართიკის ოლქი; მდინარე ახურიანის აუზში; ზღვის დონიდან 3200 მეტრის სიმაღლეზე.ბმულიბმულიჩანჩქერი თრკჩანი«Թռչկան» ջրվեժმდინარე ჩიჩხანზე; სოფელ სარალანჯიდან ჩრდილოეთით 5 კილომეტრში.ბმულიბმულიჩანჩქერი ამასია«Ամասիայի» ջրվեժმდინარე ახურიანის მარჯვენა შენაკადზე; სოფელ ამასიიდან აღმოსავლეთით.ჩანჩქერი მდინარე მანთაშზე«Մանթաշի ջրվեժներ»სოფელ მეც-მანთაშთან მიმდინარე მდინარიდან სამხრეთ-დასავლეთით 16 კილომეტრში.წყარო ლუსაღბიური«Լուսաղբյուր» աղբյուրსოფელ არტაშენიდან აღმოსავლეთით 1,2 კილომეტრში.წყარო ზუგაღბიური«Զուգաղբյուր» աղբյուրსოფელ ზუგაღბიურიდან დასავლეთით 200 მეტრში; მდინარე აშოცქის მარჯვენა ნაპირზე. წყარო გომერი ტაკი«Գոմերի տակի» աղբյուրსოფელ აშოცქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მისადგომებთან.წყარო აჩკასარი«Աչքասար» աղբյուրსოფელ ბავრიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 5 კილომეტრში.წყარო ამასია«Ամասիայի աղբյուր»სოფელ ამასიიდან სამხრეთ-დასავლეთით 1,5 კილომეტრში; ზღვის დონიდან 1735 მეტრ სიმაღლეზე.წყარო ამასია«Ամասիայի աղբյուր»სოფელ ამასიიდან სამხრეთ-დასავლეთით 1,5 კილომეტრში; ზღვის დონიდან 1750 მეტრ სიმაღლეზე.წყარო ამასია«Ամասիայի աղբյուր»სოფელ ამასიიდან სამხრეთ-დასავლეთით 1,8 კილომეტრში; ზღვის დონიდან 1745 მეტრ სიმაღლეზე.უსახელო წყარო«Անանուն» աղբյուրსოფელ არტაშენის სკოლიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1,2 კილომეტრში.

 ლორეს პროვინცია 
ქართული სახელისომხური სახელიადგილმდებარეობაადგილმდებარეობა რუკაზეთანამგზავრული გამოსახულებაფიზიკური რუკაუსახელო დაიკები«Անանուն» զոլավոր դայկաներმდინარე ლალვარის ხეობაში.დაიკათა კომპლექსი«Անանուն» դայկաների համակարգპუშკინის უღელტეხილზე, სოფელი გარგარიდან სამხრეთით 5 კილომეტრში.მიწისქვეშა გვირაბი-მღვიმე გეტნაძავი«Գետնանձավ» անձավային թունելლორიბერდის ციხესიმაგრიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 2 კილომეტრში.ბმულიბმულიკავკასიური როდოდენდრონი (Rhododendron caucasica)«Մրտավարդ կովկասյան»პუშკინის უღელტეხილზე.ბმულიბმული

 ტავუშის პროვინცია 
ქართული სახელისომხური სახელიადგილმდებარეობაადგილმდებარეობა რუკაზეთანამგზავრული გამოსახულებაფიზიკური რუკაკლდე მოლაკარი«Մոլլաքար» ժայռიჯევანიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 10 კილომეტრზე; იჯევანი-ერევნის გზის მარცხენა ნაპირზე.მთა კალაკარი«Կալաքար» լեռსოფელ ცაღკავანიდან სამხრეთით 1,5 კილომეტრზე.ოცაკარეს ქედი«Օձաքար» լեռնագագաթსოფელ პარავაქარიდან ჩრდილოეთით 1 კილომეტრზე.ბმულიბმულიუსახელო პლაგიოგრანიტები«Անանուն» պլագիոգրանիտներქალაქ ბერდიდან სამხრეთ-დასავლეთით 6,5 კილომეტრზე.უსახელო დაიკური სხეული«Անանուն» դայկայանման մարմիններქალაქ ბერდის ჩრდილო-დასავლეთ მისადგომებთან.უსახელო მეტამორფოზული ფიქლები«Անանուն» փոխակերպարային (մետամորֆիզացված) թերթաքարերმდინარე აღუმის ზემო წელი; ქალაქ ბერდიდან სამხრეთ-დასავლეთით დაახლოებით 20 კილომეტრზე.ნეკი«Անանուն» սյունաձև էքստրուզիվ մարմին` նեկկსოფელ ცაღკავანიდან სამხრეთით 2 კილომეტრზე.უსახელო დაიკური სხეული«Անանուն» դայկայանման մարմիններქალაქ ბერდიდან სამხრეთით 2 კილომეტრზე.მღვიმეთა კომპლექსი ფაიტასარი«Փայտասար» քարանձավների համալիրსოფელ ბოღბიდან სამხრეთით 4 კილომეტრზე.უსახელო კვარცული დიორიტები და გაბრო-დიორიტები«Անանուն» կվարցային դիորիտներ և գաբրո-դիորիտներ.სოფელ ნავურიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1,5 კილომეტრზე; მდინარე ტავუშის მარჯვენა ნაპირზე.უსახელო სტრატიგრაფიული მოშიშვლება«Անանուն» շերտագրական մերկացումსოფელ ჩინჩინის სამხრეთ-აღმოსავლეთი მისადგომები.Безымянные каменистые россыпи«Անանուն» սանդղափուլ քարափներსოფელ ჩინჩინიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2 კილომეტრზე.ბმულიბმულინოემბერიანის ჭადარი«Նոյեմբերյանի սոսի»ქალაქი ნოემბერიანი; მდინარე კოღბის გასწვრივ;ვარდან მამიკონიანის მუხა«Վարդան Մամիկոնյանի կաղնի»სოფელი ყარაბულახისარიგიუღის ჭადარი«Սարիգյուղի սոսի»სოფელი სარიგიუღი; ერევანი-ნოემბერიანის გზატკეცილის მარჯვნივ.ხავსით დაფარული კლდე გეტაოვიტეში«Գետահովիտի մամռապատ ժայռ»სოფელ გეტაჰოვიტის მახლობლად; მდინარე სარნაჯურის მარჯვენა ნაპირზე.მსხლის კორომი«Տանձուտ»სოფელ აღავნავანქის სამხრეთით.

 არაგაწოტნის პროვინცია 
ქართული სახელისომხური სახელიადგილმდებარეობაადგილმდებარეობა რუკაზეთანამგზავრული გამოსახულებაფიზიკური რუკაКоролевский шлаковый конусԹագավորանիստ խարամային կոնეღვარდიდან სამხრეთით 3 კილომეტრში.Контакт шлакового конуса и пемзыԹագավորանիստ խարամային կոնի պեմզաների և խարամների կոնտակտეღვარდიდან სამხრეთით 3,5 კილომეტრში.Липаритовый купол «Тапак Блур» (Плоский холм)«Տափակ Բլուր» լիպարիտային գմբեթსოფელ არეგიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2 კილომეტრში.Радиальная столбчатость «Базальтовое солнце»«Բազալտե արև», եզակի ճառագայթաձև անջատումსოფელ ბიურაკანიდან ჩრდილოეთით 7 კილომეტრში.Природная скульптура «Татик» (Бабушка)«Տատիկ» քարե բնական քանդակდაშტადემის სამხრეთ-აღმოსავლეთი მისადგომები.Текстурные петрологические образования «Каменный град»«Քարե կարկուտ» տեքստուրային առանձնահատուկ ներփակումներსოფელ სარალანჯიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 3 კილომეტრში.Скопление камней «Чингиловое поле»«Չինգիլային դաշտ» քարե կուտակումներსოფელ ქუჩაკიდან ჩრდილო-დასავლეთით 1,5 კილომეტრში.Террасы Касаха«Քասաղի դարավանդներ»ოჰანავანის აღმოსავლეთი მისადგომები.СсылкаСсылкаПриродно-исторический комплекс «Ущелье Касаха»«Քասաղի կիրճ» բնապատմական համալիրსოფელი საღმოსავანიПриродно-исторический комплекс «Арташаван»«Արտաշավան» բնապատմական համալիրსოფელ არტაშავანის აღმოსავლეთი მისადგომები.Безымянные скалы-останцы«Անանուն» ժայռ-մնացուկներსოფელ სარალანჯიდან სამხრეთ-დასავლეთით 4 კილომეტრში.უსახელო ეროზიული კოშკი«Անանուն» էրոզիոն աշտարակსოფელ სარალანჯიდან დასავლეთით 4 კილომეტრში.ვულკანი მცირე არტენი«Փոքր Արտենի» հրաբուխსოფელ დაშტადემიდან დასავლეთით 6 კილომეტრში.ბმულიბმულივულკან არა-ლერის კრატერიԱրայի լեռան խառնարանըმთა არა-ლერიბმულიბმულიЭкструзивный конус вулкана Большой Артени«Մեծ Արտենի» էքստրուզիվ կոնსოფელ არეგიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2,5 კილომეტრში.ბმულიბმულიАрхеологические памятники каменного века на склоне вулкана АртениՄեծ Արտենի քարեդարյան հնագիտական հուշարձաններსოფელ არეგიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2,5 კილომეტრში.Вулканические туфы «Астацэнкал»«Աստվածընկալ» հրաբխային տուֆերի ստվարաշերտარტავანიდან აღმოსავლეთით 4 კილომეტრში, მდინარე კასაღის ხეობის მარჯვენა ნაპირი.ტბა ამბერდი (ქარი)«Ամբերդ» լիճըმთა არაგაწის სამხრეთი მწვერვალიდან აღმოსავლეთით 3,5 კილომეტრში.ბმულიბმულიტბა ლესინგი«Լեսինգ» լիճმთა არაგაწის ჩრდილოეთი მწვერვალიდან აღმოსავლეთით 3,5 კილომეტრში.ბმულიბმულიტბა უმროი«Ումրոյ» լիճმთა არაგაწის ჩრდილოეთი მწვერვალიდან აღმოსავლეთით 5,5 კილომეტრში.ბმულიბმულიჩანჩქერი გეღაროტი«Գեղարոտի» ջրվեժმდინარე გეღაროტი; სოფელ წაღკაშენიდან ჩრდილო-დასავლეთით 11 კილომეტრში, მთა არაგაწის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ფერდობი.წყარო სურბი (ქარასუნი)«Սրբի» կամ «Քառասուն» աղբյուրქალაქ აპარანის ტერიტორია.წყარო ჯაგაცი«Ջաղացի» աղբյուրგაზარავანის სამხრეთ-აღმოსავლეთი მისადგომები.წყარო გეგაძორი«Գեղաձոր» աղբյուրსოფელ გეღაძორიდან სამხრეთ-დასავლეთით 7,5 კილომეტრში.წყარო კიაღრიზი«Քյահրիզ» աղբյուրსოფელ გეღაძორიდან სამხრეთ-დასავლეთით 8,5 კილომეტრში.

[[სურათი:Jezero Kari.jpg|thumb|center|800px|ტბა ქარი (ამბერდი)]]

 კოტაიქის პროვინცია 
ქართული სახელისომხური სახელიადგილმდებარეობაადგილმდებარეობა რუკაზეთანამგზავრული გამოსახულებაფიზიკური რუკაБезымянные разломы«Անանուն» խզվածքներქალაქ ეღვარდიდან სამხრეთით 850 მეტრში.ბუნებრივი ქანდაკება პერლიტის სპილო«Պեռլիտե փիղ» քարե քանդակსოფელ კარენისიდან აღმოსავლეთით 1,8 კილომეტრში.Контакт кристаллических сланцев и известняков верхнего мела«Անանուն» բյուրեղային թերթաքարերի ու վերին կավճի կրաքարերի կոնտակտსოფელ ბჯნის სამხრეთი ნაწილის დასავლეთი მისადგომები.ბმულიბმულიბუნებრივი გვირაბი ცაკ-კარი«Ծակ քար» բնական թունելსოფელ ალაფარსიდან ჩრდილოეთით 950 მეტრში.Колоновидные базальты «Каменный орга́н»«Բազալտե երգեհոն» սյունաձև բազալտներგარნის წარმართული ტაძრიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1 კილომეტრში.Безымянная пещера в колоновидных базальтах«Անանուն» քարայր սյունաձև բազալտներումგარნის წარმართული ტაძრიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1,1 კილომეტრში.Безымянная береговая эрозия«Անանուն» լանջային էրոզիաგარნის წარმართული ტაძრიდან აღმოსავლეთით 710 მეტრში.Потоки застывшей лавы«Անանուն» լավային ծալքերსოფელ გარნისიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1 კილომეტრში; მდინარე აზატის ნაპირზე.ვულკანი აჟდააკი«Աժդահակ» հրաբուխ Гегамское нагорье; 16 км к северо-западу от крайней точки села Гохтბმულიბმულივულკანი ატისი«Հատիս» հրաբուխსოფელ კაპუტანიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 2,5 კილომეტრში.ბმულიბმულივულკანი გუთანასარი«Գութանասար» հրաբուխსოფელ ფანტანიდან სამხრეთით 2,5 კილომეტრში.ბმულიბმულივულკანი სევკატარი«Սևկատար» հրաբուխ ტბა აკნადან ჩრდილოეთით 7 კილომეტრში.ბმულიბმულიВулканический купол «Авазан»«Ավազան» հրաբխային գմբեթსოფელ ქარენისიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1,5 კილომეტრში.ბმულიბმულიВулканический купол «Гюмуш»«Գյումուշ» հրաբխային գմբեթსოფელ ქარენისიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 0,5 კილომეტრში.ბმულიბმულიПриродно-исторический комплекс «Вохчаберд»«Ողջաբերդ» բնապատմական համալիրსოფელ ვოღჩაბერდის ჩრდილო-აღმოსავლეთი მისადგომები.Безымянные обнажения коренных пород«Անանուն» ապարների բնորոշ մերկացումსოფელ ნურნუსსა და გიუმუშის ჰიდროელექტროსადგურს შორის; მდინარე რაზდანის მარცხენა ნაპირზე.ბმულიბმულიБезымянные выходы (проявления) обсидиана«Անանուն» օբսիդիանի ելքերსოფელ ჯრაბერიდან ჩრდილო-დასავლეთით 1,5 კილომეტრში.ბმულიბმულიБезымянные гроты«Անանուն» խորշերსოფელ გოღთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 3 კილომეტრში.ბმულიბმულიБезымянные скопления камней«Անանուն» քարե կուտակումներსოფელ სოლაკიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 750 მეტრში.ბმულიბმულიСкопления камней «Лернаовит»«Լեռնահովիտ» քարային կուտակումներსოფელ ფანტანიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 4 კილომეტრში.ბმულიბმულიИскопаемая флора ДзорахбюраՁորաղբյուրի բրածո ֆլորաსოფელი ძორაღბიურიРеликтовый цирк на горе Артаваз«Ռելիկտային կրկես Արտավազ լեռան մոտ»Вершина Артаваз Памбакского хребтаბმულიბმულიАльпийский ковер«Ալպյան գորգ»Северный склон Памбакского хребта; участок Памбакского хребта, примыкающий к Агстевской котловинеბმულიბმულიБузина Тиграна (Sambucus tigranii)«Թանթրվենի, Տիգրանի»Возле здравницы Арзни; მდინარე რაზდანის სანაპირობმულიბმულიტბა აკნა«Ակնա» լիճГегамское нагорье, кратер вулкана Лчайн; 6,5 км к северу от вершины Аждаакბმულიბმულიტბა ვიშაპი«Վիշապա» լիճგეღარდის მონასტრიდან აღმოსავლეთით 8 კილომეტრში.ბმულიბმულიტბა ბიშარი«Բիշար» լիճსოფელ სარაბერდიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 3 კილომეტრში.ტბა ზეინალი«Զեյնալ» լիճსოფელ სარაბერდიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით დაახლოებით 7 კილომეტრში.ტბა ღაზი«Ղազ» լիճსოფელ გეღარდიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 4 კილომეტრში.წყარო აღპრტანკი«Հաղպրտանք» աղբյուրქალაქი რაზდანი.წყარო ამოვი«Համով» աղբյուրსოფელ აკუნქის სამხრეთ-დასავლეთი მისადგომები.წყარო კახცრი«Քաղցր» աղբյուրსოფელ არზნიდან სამხრეთ-დასავლეთით 150 მეტრში; მდინარე რაზდანის მარცხენა ნაპირზე.წყარო ძორი«Ձորի» աղբյուրსოფელ გოღთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 300 მეტრში; მდინარე გოღთის მარჯვენა ნაპირზე.წყარო ავაზანი«Աուզի» աղբյուրსოფელ კათნაღბიურიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 300 მეტრში.

 გეღარქუნიქის პროვინცია 
ქართული სახელისომხური სახელიადგილმდებარეობაადგილმდებარეობა რუკაზეთანამგზავრული გამოსახულებაფიზიკური რუკაБезымянная складчатость«Անանուն» ծալքավորումსევანის ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთი სანაპირო.ბმულიბმულიКаменистые россыпи «Каменное море»«Քարե ծով» քարացրոններ (չինգիլներ)   სოფელ ლჭაშენის გვერდით 1 კილომეტრშიბმულიბმულიБезымянное вулканическое слойчатое обнажение«Անանուն» հրաբխային արտահայտված շերտավորությունსოფელ ლჭაშენიდან სამხრეთით 1 კილომეტრში.ვულკანი არმაღანი«Արմաղան» հրաբուխ სოფელ მადინიდან დასავლეთით 3 კილომეტრში.ბმულიბმულიაირავანქის წიაღისეული ფაუნა«Հայրավանք» բրածո ֆաունաსოფელ აირავანქიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 კილომეტრში.სუბალპური მდელოԵնթալպյան մարգագետին სოფელ დრახტიკის მახლობლადწყარო სარანცი«Սարանց» աղբյուրქალაქ გავარის აცამატის რაიონი.წყარო ხაჩერი«Խաչերի» աղբյուրქალაქ გავარის დასავლეთი მისადგომები.უსახელო წყარო«Անանուն» աղբյուրსოფელ აკუნქის ტერიტორიაუსახელო წყარო«Անանուն» աղբյուրსოფელ ლჭავანის ტერიტორიაუსახელო წყარო«Անանուն» աղբյուրსოფელ კარჩაღბიურის სამხრეთ-აღმოსავლეთი მისადგომები.წყაროთა ჯგუფი „ვანქი აღბიური“«Վանքի աղբյուր» աղբյուրների խումբსოფელ სარუხანის სამხრეთი მისადგომები.

 არმავირის პროვინცია 
ქართული სახელისომხური სახელიადგილმდებარეობაადგილმდებარეობა რუკაზეთანამგზავრული გამოსახულებაფიზიკური რუკაპსამოფილური მცენარეების თანასაზოგადოება«Ավազասեր (պսամոֆիլ) բուսականություն» ზვართნოცის ტაძრიდან სამხრეთით, მის მახლობლად.ბმულიბმულიტბა აიღრი«Այղր լիճ»სოფელ აკნალიჩიდან აღმოსავლეთით 150 მეტრში.ბმულიბმულიაიღრის ტბის წყლისა და ჭაობის მცენარეულობის ბიოცენოზი«Ջրաճահճային բուսականություն»აიღრის ტბის სანაპიროზე.

 არარატის პროვინცია 
ქართული სახელისომხური სახელიადგილმდებარეობაადგილმდებარეობა რუკაზეთანამგზავრული გამოსახულებაფიზიკური რუკაПещера «Яхшхан»«Յախշխան» քարանձավОколо 20 км к северо-востоку от города Веди; правый берег реки Ухтуакунк; 0,8 км вверх по течению от места слияния реки Ухтуакунк с рекой Дарбандн/дн/дПещера «Даштакар»«Դաշտաքար» քարանձավ0,2 км к югу от села Даштакар; северный склон горы Анааваткар, на высоте 400 метров от подножия.н/дн/дКомплекс пещер «Хор ор»«Խոր հոր» անձավային համակարգ 3 км к северо-востоку от села Шагапн/дн/дБезымянные слоистые осадочные породы«Անանուն» շերտավոր նստվածքներ17-й км пути Тигранашен-Паруйр Севакн/дн/дБезымянная антиклинальная складка«Անանուն» անտիկլինալ ծալք81-й км пути Ереван-Мегри; 15-й км пути Тигранашен-Паруйр Севакн/дн/дБезымянная складчатая структура«Անանուն» ծալքավոր ստրուկտուրա81-й км пути Ереван-Мегри; 15-й км пути Тигранашен-Паруйр Севакн/дн/дБезымянное складчатое обнажение«Անանուն» ծալքագոյացման մերկացում4,5 км к северу села Урцадзор; правый берег реки Ведин/дн/дЗасоленные болота«Աղակալած ճահճուտ»Город Арарат; близ природных источниковн/дн/дИскопаемая флора «Гортуни»«Հորթունի» բրածո ֆլորա 8 км к северо-востоку от села Зангакатунн/дн/дИскопаемая флора «Джерманис»«Ջերմանիսի» բրածո ֆլորա20 км вверх по течению реки Веди от села Урцадзор; возле заброшеного селения Джерманисн/дн/дИскопаемая фауна бассейна реки Веди«Վեդի գետի ավազանի» բրածո ֆաունա Бассейн реки Веди; 15 км к северо-востоку от села Урцадзорн/дн/д

 ვაიოცძორის პროვინცია 
ქართული სახელისომხური სახელიადგილმდებარეობაადგილმდებარეობა რუკაზეთანამგზავრული გამოსახულებაფიზიკური რუკაБезымянные каменные скульптуры«Անանուն» քարե քանդակներ2 км к северо-востоку от села Хндзорут; по обе стороны от автодороги Заритап-Хндзорутн/дн/дСтолбчатые базальты «Аштарак сатаны»«Սատանայի աշտարակ» սյունաձև բազալտներСтарая дорога Вайк-Джермук; ущелье реки Арпан/дн/дБезымянные колонновидные базальты«Անանուն» սյունաձև անջատմամբ բազալտներСеверо-восточная часть села Гомкн/дн/дБезымянные каменные скульптуры«Անանուն» որմնաքանդակներС левой стороны от автотрассы Ереван-Горис; 44 м в сторону Гориса от ведущей в Джермук автодорогин/дн/дСкала «Цицкар»«Ցիցքար» ժայռագագաթ0,5 км к северо-западу от города Вайкн/дн/дКаменная скульптура «Торк Ангех» (Силач)«Տորք Անգեղ» քարե քանդակ1,5 к юго-востоку от села Агаракадзорн/дн/дПриродная каменная скульптура «Сфинкс»«Սֆինքս» քարե քանդակСело Агаракадзор; ущелье реки Гравн/дн/дБезымянный тектонический разлом«Անանուն» տեկտոնական խախտումВосточная часть села Арени; левый берег реки АрпаСсылкаСсылкаБезымянный разлом«Անանուն» խզվածքային կառուցվածքЗападная окраина села ЕлпинСсылкаСсылкаСкала-останец «Спитак кар-жайр» (Белая скала)«Սպիտակ քար ժայռ» մնացուկ3 км к северо-западу от села Агавнадзор; на правой стороне пути Агавнадзор-Елпинн/дн/дПриродный туннель «Бахти камар» (Арка судьбы)«Բախտի կամար» բնական քարե թունելГород Джермук; ущелье реки Арпан/дн/дПриродная каменная скульптура «Вардан Мамиконян»«Վարդան Մամիկոնյան» քարե քանդակ2 км к югу от Кечутского водохранилища; ущелье реки Арпа; старая дорога Вайк-Джермукн/дн/дБезымянные дайки«Անանուն» դայկաներ4 км к северо-востоку от села Гндеваз; ущелье реки Арпа; старая дорога Вайк-Джермукн/дн/дБезымянная дайка«Անանուն» դայկա1 км к северо-востоку от села Гндеваз; ущелье реки Арпа; на старом пути Вайк-ДжермукСсылкаСсылкаБезымянное дайкообразное тело«Անանուն» դայկայանման մարմինК северу от села Вернашенн/дн/дБезымянная дайка«Անանուն» դայկաЮжная окраина села Елпинн/дн/дМыс замка «Берди глух»«Բերդի գլուխ» ամրոցի հրվանդանСеверо-западная окраина села Гндевазн/дн/дСторожевая башня«Պահակային աշտարակНа старом пути Вайк-Джермук; ущелье реки Арпа; напротив села Гндевазн/дн/дИскопаемая флора «Азатек»«Ազատեկի» բրածո ֆլորաВозле села Азатэкн/дн/дИскопаемая флора «Готурван»«Ղոթուրվանի» բրածո ֆլորա3 км к северо-востоку от села Гетикванкн/дн/дПриродно-исторический комплекс села Мартирос«Մարտիրոս» գյուղի բնապատմական համալիր2 км к юго-востоку от села Мартирос; западный склон горы Нзарн/дн/дПриродно-исторический компелкс «Смбатасар»«Սմբատասար» բնապատմական համալիր0,75 км к востоку от села Артабуйнкн/дн/дПриродно-исторический комплекс «Прошаберд»«Պռոշաբերդի» բնապատկերներ6 км к северу от села Гладзорн/дн/дВулканический конус «Блраберд»«Բլրաբերդ» հրաբխային գմբեթПравая сторона от автодороги Ехегнадзор-Вайкн/дн/дБезымянные лавовые потоки«Անանուն» լավային ծալքեր5 км к юго-востоку от города Джермукн/дн/дВулкан «Вайоцсар» (Далик)«Վայոցսար» (Դալիկ) հրաբուխ3 км к юго-западу от села КармрашенСсылкаСсылкаЛавовый поток села Шатин«Շատինի լավային հոսք»0,5 км к востоку от села Шатин СсылкаСсылкаОзеро «Дзобан»«Չոբան» լիճ14,2 км к северу от города ДжермукСсылкаСсылкаОзеро «Барцруни»«Բարձրունի» լիճСеверо-западный склон Айоцдзорского хребета; 3,3 км к северо-востоку от крайней точки села БарцруниСсылкаСсылкаОзеро «Неркин Мартирос»«Մարտիրոս ներքին» լիճСеверное подножие Айоцдзорского хребета; 300 м к северу от села МартиросСсылкаСсылкаОзеро «Србалич»«Սրբալիճ» լիճСеверное подножие Айоцдзорского хребета; 2 км к востоку от села МартиросСсылкаСсылкаОзеро «Мартирос» (Верин)«Մարտիրոս» (Վերին) լիճСеверное подножие Айоцдзорского хребета; 3 км к востоку от села МартиросСсылкаСсылкаОзеро «Капуйт»«Կապույտ» լիճСеверное подножие Айоцдзорского хребета; 4,5 км к юго-востоку от села ГомкСсылкаСсылкаОзеро «Айли» (Ала)«Հայելի» (Ալա) լիճСеверное подножие Айоцдзорского хребета; 2,5 км к северо-востоку от села АртаванСсылкаСсылкаКомплекс озера Варданэс«Վարդանես լճի համալիր»Подножие Севкарской горной цепи; 3 км к северо-востоку от села ЕлпинСсылкаСсылкаВодопад «Гетикванк»«Գետիկվանք» ջրվեժНа правом притоке реки Ехегис; 0,5 км к западу от села Вардахбюрн/дн/дВодопад «Караваз»«Քարավազ» ջրվեժНа правом притоке реки Гергер; 2 км к востоку от села Кармрашенн/дн/дВодопад «Гергер»«Հեր-Հեր» ջրվեժНа реке Гергер; 2,5 км к северу от села Гергерн/дн/дВодопад «Джермук» (Цопк)«Ջերմուկ» (Ցոլք) ջրվեժНа реке Джермукн/дн/дИсточник «Ётахбьюр»«Յոթաղբյուր» աղբյուր10 км к северо-востоку от города Джермук по направлению дороги, ведущей к озёрам "Ахи лич"; на вулканическом плато н/дн/дИсточник «Арнети»«Առնետի» աղբյուր3 км к северо-востоку от села Хачикн/дн/дИсточник «Моз»«Մոզ» աղբյուր2,5 км к востоку от села Малишкан/дн/дИсточник «Джрованк»«Ջրովանք» աղբյուր3 км к юго-востоку от села Арпи; исток левого притока река Арпа - реки Джрованкн/дн/дИсточник «Паруйр Севак»«Պարույր Սևակ» աղբյուրВерхнее течение реки Агавнадзорн/дн/дИсточник «Артахбьюр»«Արտաղբյուր» աղբյուր2,7 км к северо-востоку от села Ехегис; правый берег реки Ехегисн/дн/дИсточник «Джермук»«Ջերմուկի» աղբյուրТерритория Джермукской здравницын/дн/дИсточник «Грав»«Գրավի» աղբյուր5 км к югу от села Агавнадзор; долина реки Гравн/дн/дГруппа источников «Сурб Геворг»«Սուրբ Գևորգ» աղբյուրների խումբЮжная часть села Гергер; правый берег реки Гергерн/дн/д«Կորնգան եղջյուրավոր»«Կորնգան եղջյուրավոր»Селимский перевал; 3 км к северо-западу от села Ахнджадзорн/дн/д

 სიუნიქის პროვინცია 
ქართული სახელისომხური სახელიადგილმდებარეობაადგილმდებარეობა რუკაზეთანამგზავრული გამოსახულებაფიზიკური რუკასატანის ბუნებრივი სკულპტურა«Սատանա» բնական քանդակქალაქ გორისიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე; გორისი-სტეფანაკერტის გზატკეცილის მარცხენა მხარეს. უსახელო სვეტოვანი კლდეები«Անանուն» ժայռ-մնացուկներըქალაქ გორისის მიდამოებიბმულიბმულირელიეფის უსახელო მცირე ფორმები «Անանուն» ռելիեֆի փոքր ձևերქალაქ სისიანის ჩრდილო-აღმოსავლეთი მისადგომები რელიეფის უსახელო მცირე ფორმები «Անանուն» ռելիեֆի փոքր ձևերქაჯარანის მინერალური წყლებიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით; მდინარე ვოღჯის მარცხენა ნაპირზე.Интрузия Малева«Մալևի ինտրուզիա» ներժայթուկქალაქ მეგრიდან აღმოსავლეთით 9 კილომეტრში; სოფელ ალდარიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 1-1,5 კილომეტრზე; უსახელო გაშიშვლებული ქანი«Անանուն» ապարների մերկացումներერევანი-სისიანის გზის 180-ე კმ; გზის ორივე მხარეს.V-ს ფორმის ხეობა ჰორძორი«Խորձոր» V-աձև կիրճსოფელ ხნაცახიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1,5-2 კილომეტრში.ბმულიბმულიუსახელო ეროზიული რელიეფი«Անանուն» էրոզիոն ռելիեֆსოფელ ხნაცახიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2,5 კილომეტრში.ბმულიბმულიუსახელო სვეტური ბაზალტები«Անանուն» սյունաձև բազալտներ     სოფელ გალინძორიდან დასავლეთით 2,5 კილომეტრში; მდინარე ვოროტანის ხეობაში.Безымянные аплитовые дайки«Անանուն» ապլիտային դայկաներქალაქ კაპანიდან სამხრეთით 30-35 კილომეტრში.ბუნებრივი სკულპტურა ეტკი (კვალი)«Հերթ» որմնաքանդակ   ქალაქ სისიანიდან ჩრდილო-დასავლეთით 4 კილომეტრში; შაქის ჩანჩქერის მახლობლად.ბუნებრივი სკულპტურა ფღი ჭტერი (სპლიყვი)«Փղի ճտեր» որմնաքանդակქალაქ კაპანიდან სამხრეთით დაახლოებით 25 კილომეტრში; სოფელ შვანიძორიდან ჩრდილოეთით.უსახელო სვეტური ბაზალტები«Անանուն» սյունաձև բազալտներსოფელ ვოროტანიდან სამხრეთ-დასავლეთით.უსახელო სვეტური ბაზალტები«Անանուն» սյունաձև բազալտներსოფელ ვოროტანიდან სამხრეთ-დასავლეთ მისადგომებთან.დაიკი შიშკარი (ბაგაკარი)«Շիշքար ( Բաղաքար)» դայկաმდინარე ბაგაკარის ორივე ნაპირზე.უსახელო პირამიდული კლდეები«Անանուն» բուրգանման մնացուկներსოფელ ვერიშენიდან ჩრდილოეთით 2 კილომეტრში; გორისი-ხოზნავარის გზის მარცხენა ნაპირზე.ბუნებრივი ხიდი „სატანი კამურჯი“ (სატანის ხიდი)«Սատանի կամուրջ» բնական կամուրջ      სოფელ ტათევიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1,5 კილომეტრშიბმულიბმულიბუნებრივი გვირაბი«Բնական թունել»სოფელ ქარაჰუნჯის მახლობლად; გორისი-კაპანის გზატკეცილზეაგარაკის წიაღისეული ფლორა«Ագարակի» բրածո ֆլորաქალაქი აგარაკი.შამბის წიაღისეული ფლორა და ფაუნა«Շամբի» բրածո ֆլորա և ֆաունաსოფელ შამბიდან ჩრდილო-დასავლეთით 0,5 კილომეტრში; მდინარე ვოროტანის მარცხენა ნაპირზე; ზღვის დონიდან 1300 მეტრის სიმაღლეზე.გამოქვაბულთა კომპლექსი და წმინდა ვარდანის სახელობის წყაროს ეკლესიაՍբ Վարդան եկեղեցու քարայր կացարանի և աղբյուրի համալիրსოფელ ანგეღაკოთიდან დასავლეთით 0,5 კილომეტრში; ანგეღაკოთი-შაღატის გზის მარჯვენა ნაპირზე.არცვანიკის გამოქვაბულებიԱրծվանիկ գյուղի բնական քարանձավներსოფელ არცვანიკიდან სამხრეთით 3 კილომეტრში; სოფელ ერიცავანქის შემოგარენში.ბუნებრივ-ისტორიული კომპლექსი ვოროტანი«Որոտան» բնապատմական համալիրსოფელ ვოროტანის სამხრეთ-დასავლეთ მისადგომებთან; მდინარე ვოროტანის ორივე ნაპირზე.ძველი გორისის ვულკანური ქანებიՀին Գորիսի («Կյորես») հրաբխային ապարներ ქალაქ გორისის აღმოსავლეთი ნაწილი; მდინარე ვარარაკის მარცხენა ნაპირზე.მეგრის ჭადარი«Մեղրիի սոսի» ქალაქი მეგრი; მდინარე მეგრის ხებაში.შიბლიაკი«Շիբլյակ»ქალაქი კაპანი.სფანგუმიანი ხავსები«Սֆագնումային մամուռներ»სოფელ გორაიგიდან ჩრდილოეთით 5-6 კილომეტრში.ტბა ცაღკარი«Ծաղկարի» լիճზანგეზურის ქედი; ქალაქ ქაჯარანიდან სამხრეთ-დასავლეთით 7,5 კილომეტრზე.ბმულიბმულიტბა კაპუტანი (გოგი)«Կապուտան» (Գոգի) լիճზანგეზურის ქედი; ქალაქ ქაჯარანიდან სამხრეთ-დასავლეთით 8,5 კილომეტრზე.ბმულიბმულიტბა ანტაკი«Անտակ» լիճზანგეზურის ქედი; სოფელ ბრნაკოთიდან დასავლეთით 9 კილომეტრზე.ბმულიბმულიტბა გაზანა«Գազանա» լիճზანგეზურის ქედი; ქალაქ ქაჯარანიდან ჩრდილო-დასავლეთით 14 კილომეტრზე.ბმულიბმულიტბა კაპუიტი«Կապույտ» լիճზანგეზურის ქედი; სოფელ ლიჭქიდან დასავლეთით 8,5 კილომეტრზე.ბმულიბმულიტბა ბერდალიჭი (ხალაში)«Բերդալիճ» լիճსპანდარიანის წყალსაცავიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 15,5 კილომეტრზე; ვულკან ცხუკიდან ჩრდილო-დასავლეთით 5 კილომეტრზე.ბმულიბმულიჩანჩქერი კაპუტჯუხი«Կապուտջուղ» ջրվեժներქალაქ ქაჯარანიდან დასავლეთით 3 კილომეტრზე; მდინარე კაპუტჯუხზე.ჩანჩქერი შინუაირი«Շինուհայր» ջրվեժძველი შინუაირიდან ჩრდილო-დასავლეთით 0,5 კილომეტრზე.ჩანჩქერი აღვანი«Աղվան» ջրվեժმალევზე, მდინარე მეგრის მარცხენა შენაკადზე; მიტოვებული სოფელი მალევიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 2 კილომეტრში.ჩანჩქერი ვარდანიძორი«Վարդանիձոր» ջրվեժსოფელ ვარდანიძორიდან ჩრდილო-დასავლეთით 2,5 კილომეტრში; მდინარე ვარდანიძორზე.ჩანჩქერი აჯიბაჯი «Աջիբաջ» ջրվեժმდინარე აჯიბაჯზე; სოფელ აჯიბაჯიდან ჩრდილო-დასავლეთით 4 კილომეტრზე.ჩანჩქერი შაქი«Շաքի» ջրվեժმდინარე შაქზე; ქალაქ სისიანიდან ჩრდილო-დასავლეთით 4 კილომეტრში.ჩანჩქერი პარავაძორი«Պառավաձոր» ջրվեժმდინარე ბერდაძორის მარცხენა შენაკადზე; სოფელ ვარდანიძორიდან ჩრდილო-დასავლეთით 3 კილომეტრში.ჯრაგაცის წყაროები«Ջրաղացի» աղբյուրներსოფელ ანგეღაკოთის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი.წყარო ძორ-ძორი«Զոր-զոր» աղբյուրներსოფელ ანგეღაკოთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 4 კილომეტრში; მდინარე ძორ-ძორის მარჯვენა ნაპირზე; ზღვის დონიდან 1650 მეტრზე.წყარო ვარდანიძორი«Վարդանաձորի» աղբյուրներსოფელ ანგეღაკოთიდან სამხრეთ-დასავლეთით 17 კილომეტრში.წყარო სმბული«Սմբուլի» աղբյուրსოფელ ანგეღაკოთის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი.წყარო ანაპატი«Անապատի» աղբյուրსოფელ ანგეღაკოთის სამხრეთი მისადგომები.ჯრაგაცის წყაროები«Ջրաղացի» աղբյուրსოფელ ბარცრავანიდან ჩრდილო-დასავლეთით 0,5 კილომეტრზე.წყარო სევჯური (შავი წყალი)«Սևջուր» աղբյուրსოფელ გეღის ჩრდილოეთი მისადგომები; მდინარე გეღის მარცხენა ნაპირზე.წყარო შაჰბულაღი«Շահբուլաղ» աղբյուրსოფელ დავიდ-ბეკის ჩრდილოეთი მისადგომები; მდინარე ქაშუნის მარჯვენა ნაპირზე.წყარო კიახრიზიՔյահրիզ աղբյուրსოფელ ნიუვადიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1,5 კილომეტრზე.წყარო მეც ნოვი«Մեծ Նովի» աղբյուրსოფელ შინუაირიდან ჩრდილო-დასავლეთით 0,5 კილომეტრზეწყარო ვოროტანი«Որոտան» աղբյուրსოფელ ვოროტანის ჩრდილოეთი მისადგომები.წყარო კატნაღბიური«Կաթնաղբյուր» աղբյուրსოფელ ტანძავერის სამხრეთ-დასავლეთი მისადგომები; ტყის პირას; მდინარე ქაშუნის მარჯვენა ნაპირზე.წყარო სპიტაკჯური (თეთრი წყალი)«Սպիտակջուր» աղբյուրსოფელ ტანძატაფიდან სამხრეთით 1,4 კილომეტრზე.წყარო შრანი«Շռան» աղբյուրსოფელ ქაშუნიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1,2 კილომეტრზე.უსახელო წყარო«Անանուն» աղբյուրსოფელ ქარაჰუნჯის სამხრეთი ნაწილი.უსახელო წყაროԱնանուն աղբյուրსოფელი შაქის ჩრდილო-დასავლეთი მისადგომები.

 Примечание к статье 
 Расстояния от какого-либо объекта до природного памятника измерены исключительно по прямому пути.

 იხილეთ აგრეთვე 
 სომხეთის ღირსშესანიშნაობები
 სომხეთის რეკრეაციული რესურსები
 სომხეთის დაცული ტერიტორიების სია
 სომხეთის მღვიმეები
 სომხეთის ტბები
 სომხეთის ვულკანები
 სომხეთის რელიეფი

სქოლიო

კატეგორია:სომხეთი