ტაიქი

ტაიქი () — ქართული ისტორიული პროვინცია ტაოს სომხური სახელწოდება. წარსულში დიდი სომხეთის ერთ-ერთი პროვინცია, მოგვიანებით ნახევრად დამოუკიდებელი სამთავრო. 

ოლქის სახელწოდება მომდინარეობს ქართველური ტომის – ტაოხებისაგან, რომლებიც ძვ. წ. XII საუკუნიდან სათავეში ედგნენ დიაოხის (იგივე ტაოხის, დაიაენის) სახელმწიფოებრივ გაერთიანებას. დიაოხს მოიხსენიებენ ასურული  (ძვ. წ. XII—IX სს.) და ურარტული (ძვ. წ. IX—VIII სს.) ლურსმული წარწერები. დიაოხი, სახელწოდებით ტაოხი, აღწერილი აქვს ქსენოფონტს თხზულება ანაბასისში. მას თავად გაუვლია ამ ტერიტორიაზე ძვ. წ. 401 წელს 10 000 ბერძენი ჯარისკაცის თანხლებით.

ძვ. წ. II საუკუნიდან, იბერიასთან წარმოებული ომების შედეგად, შემდგომი პერიოდის ტაიქის ტერიტორიას იპყრობს დიდი სომხეთის მეფე არტაშეს I. ამ ამბებთან დაკავშირებით მოგვიანო დროის სომხურ წყაროებში ჩნდება სახელწოდება "ტაიქი". წარმოადგენდა მამიკონიანების სამფლობელოს.

VII საუკუნის სომეხი გეოგრაფი ანანია შირაკაცი „სომხურ გეოგრაფიაში“ ტაიქს 8 კანტონად (ხევებად) ჰყოფს:
+სახელილოკალიზაციაკოღი (კოლა, კოლი)მტკვრის სათავეები, მეორე ვერსიით ჭოროხის ხეობა.ბერდაცფორი (ქართ. ბერდისის ხეობა) ფენიკ-ჩაის (ბანის წყლის) ხეობა მიმდებარე მხარეებით.პარტიზაცფორი (ქართ. პარტიზის ხეობა) ბარდიზ ჩაის ხეობა, ფენიკ-ჩაის (ბანის წყლის) მარცხენა შენაკადი.ჭაკქი (ჭაკათქი, ჭაკატი) ჭოროხის მარჯვენა ნაპირზე კლარჯეთის მოსაზღვრე ტერიტორია.ბოღხა (ბუხა)ოლთუ-ჩაის ზემო წელი.ვოქაღე (ოქაღე, ოქალე) თორთომ-ჩაის ზემო წელი.აზორდაცფორი (ქართ. აზორდის/აზორთის ხეობა) თორთომ-ჩაის ქვემო წელი.არსიაცფორი (ქართ. არსის ხეობა)ჭოროხის ხეობის მონაკვეთი პარხლის მთების გასწვრივ.
პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ბოღბერდი (ქართული წყაროების ბოლისციხე, ბოლი). პროვინციის ფართობი 40,105 კმ²-ს შეადგენდა.

387 წლიდან სპარსეთის გავლენის ქვეშ ექცევა. 591 წლიდან ბიზანტიის ხელშია. VIII საუკუნეში ბაგრატიონებმა ტაიქის (ტაოს) პროვინციას დაეუფლნენ– ის შეუერთდა ჯერ ქართლის საერისმთავროს, IX საუკუნის დასაწყისში ხდება ქართველთა სამეფოს (იგივე ტაო-კლარჯეთის სამეფოს) ნაწილი, ხოლო 1008 წლიდან ბაგრატ III-მ, მამის – გურგენ II-ის გარდაცვალების შემდეგ, პროვინცია საქართველოს სამეფოს შეუერთდა. 

ტაიქი (ტაო) ამჟამად მთლიანად თანამედროვე თურქეთის შემადგენლობაშია – მცირე ნაწილი ართვინის პროვინციაში, ხოლო დანარჩენი — ერზურუმის პროვინციაში.  

 იხილეთ აგრეთვე 
 დიაოხი
 სომხეთის ისტორიული რეგიონები
 ტაო
 ტაო-კლარჯეთი
 ქართველთა სამეფო

 ლიტერატურა 






სქოლიო

კატეგორია:დიდი სომხეთის ადმინისტრაციული დაყოფა
კატეგორია:საქართველოს ისტორია