ჯანი (ვაზის ჯიში)

ჯანი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან.  სახელწოდება ჯანი ღონის აღმნიშვნელია. 

გავრცელება
ივანე ჯავახიშვილის აზრით ჯანი XVI-XVII საუკუნეში შეტანილია გურიაში საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთ მხრიდან. ჯანი სავარაუდოდ პონტოს მხარეშია წარმოშობილი და თავისი ბოტანიკურ-ბიოლოგიური ნიშან-თვისებებით კოლხეთის ვაზის უძველეს ჯიშთა წყებას მიეკუთვნება. XIX საუკუნის პირველ ნახევრამდე ჯანი მასობრივად ყოფილა გავრცელებული გურიის რაიონებში მაღლარად. მასობრივი ნარგავები ჯანისა გვხვდებოდა უმთავრესად ამ მხარის შუა და ზემო ნაწილის მთისპირა სოფლებში. მაღლარად ჯანი გავრცელებული ყოფილა აგრეთვე შუა და ზემო აჭარაში და განსაკუთრებით მერისის ხეობასა და ფურტიო-ჩაოს ზონაში. ჯანი ფართოდ ყოფილა გავრცელებული აგრეთვე გურიის მოსაზღვრე ქვემო იმერეთის სოფლებშიაც.

ჯანს სხილათუბანთან და მტევანდიდთანერთად იყენებდა აგრონომი იაკობ მარი „მარის ღვინის“ წარმოებაში XIX საუკუნის შუა წლებში. სოკოვან ავადმყოფობათა და ფილოქსერას გავრცელებამ თითქმის განადგურებამდე მიიყვანა ჯანის მაღლარები და მხოლოდ ერთეული ძირები გადარჩა გურიისა და აჭარის მთისპირა სოფლებში.

ჯანის გავრცელების თანამედროვე არეალი გურიაში მეტად შეზღუდულია, და შემოიფარგლება ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის რამდენიმე სოფლით (ბუკისციხე, ერკეთი, იანეული) რაც აიხსნება პირველყოვლისა ავადმყოფობათა მიმართ შედარებით დაბალი გამძლეობით და მცირემოსავალიანობით.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე დიდია, მომრგვალო ან ოდნავ განივოვალური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე მცირედაა დაფარული აბლაბუდისებრი და ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალოზე მცირე ან მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ახასიათებს ფრთა, რომლის სიგრძეც ხშირად მტევნის სიგრძის ნახევარს აღწევს. ხშირია დატოტვილი და უფორმო მტევნებიც. თხელი ან საშუალო სიკუმსისაა. მარცვალი — საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომის, ოვალური, შავ ფერში გარდამავალი ლურჯი ელფერით. კანი საკმაოდ სქელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი მკვრივხორციანი და ნაკლებწვნიანია, კნატუნა, ძალიან ტკბილი და სასიამოვნო გემოთი.

რქაზე ხშირად 1 მტევანია. იშვიათად 2. მტევანი საშუალოზე მცირე ან პატარაა. მარცვლების რაოდენობა მტევანზე 40-70 უდრის,. საშუალო მტევნის სიგრძე 7-10 სმ, ხოლო სიგანე 6-7 სმ აღწევს. მტევანი ცილინდრული ან ზოგჯერ ცილინდრულ-კონუსისებრია. მარცვალი მუქი ლურჯია (თითქმის შავი), საშუალო სიდიდისა,. ფორმით ოვალური, შუა წელში განიერია, ბოლო მომრგვალებული და სიმეტრიული აქვს.

ჯანი საშუალოზე ნაკლები ან მცირემოსავლიანი ჯიშია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 208 დღეა, ხოლო სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლო რიცხვებიდან შედის. მტევნის საშუალო წონა 70 გრამია. ერთი ძირი ვაზის მოსავალი 500-800 გრამია, ხოლო საჰექტარო მოსავლიანობა დაახლოებით 4.0-5.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20.6-25.2%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.8-8.1 გ/ლ-ს. მცირე მოსავლიანობასთან ერთად ჯანს ახასიათებს წვენის მეტად მცირე გამოსავალი, რაც 54-55% არ აღემატება. 

ჯანის ღვინო
ჯანის ღვინო ნორმალური ალკოჰოლიანობით ხასიათდება (11,5-12,1º). იწურება საკმაოდ შეფერილი, სხეულით მდიდარი, სქელი, ჰარმონიული, სასიამოვნო გემური თვისებების ღვინო. ის ახლოს დგას ოჯალეშთან და კახურ წითელ ღვინოებთან.

 ლიტერატურა 
უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 533-535
რამიშვილი მ., „გურიის, სამეგრელოსა და აჭარის ვაზის ჯიშები“  — 1948 წ.

რესურსები ინტერნეტში
ქართული ვაზის ჯიშების მიმოხილვა-გურული ჯანი
ჯანი - „ღვინის კლუბის“ ბიბლიოთეკა

კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები