სომხეთის არმია

სომხეთის არმია () — სომხეთის შეიარაღებული ძალების უდიდესი ნაწილი, რომელიც შედგება სახმელეთო ძალებისაგან და პასუხისმგებელია ქვეყნის სახმელეთო ოპერაციებზე. შეიქმნა 1992 წლის 28 იანვარს სომხეთის შეიარაღებული ძალების სხვა კომპონენტებთან ერთად ქვეყნის მიერ საბჭოთა კავშირისაგან დამოუკიდებლობის გამოცხადებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ."Military Balance in Europe 2011". , March 07, 2011. არმიის პირველი მეთაური იყო საბჭოთა კავშირის სახმელეთო ძალების ძირითადი შტაბის გენერალ-პოლკოვნიკის ყოფილი მოადგილე ნორატ ტერ-გრიგორიანცი.Petrosyan, David. "Formation and Development of Armenian Armed Forces ." Moscow Defence Brief. Centre for Analysis of Strategies and Technologies, Moscow, 6-2002, accessed November 2009. Ter-Grigoryants had previously served with the 40th Army (Soviet Union) in Afghanistan as chief of staff, supervising operations in May 1982. 

 ისტორია 
სომხეთის არმიის აღწერისას აღსანიშნავია, რომ მან განვითარების სამი საფეხური გაიარა. მათგან პირველი დაიწყო 1988 წლის თებერვალში, მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტის დაწყებისას, როდესაც ჩამოყალიბდა სომხური სამხედრო ფორმირებები აზერბაიჯანულ ერთეულებთან საბრძოლველად ყარაბაღში. არმიის განვითარების მეორე საფეხური დაიწყო 1992 წელს, საბჭოთა კავშირისაგან სომხეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ. ტერ-გრიგორიანცი და სამოქალაქო ოფიციალური პირები სომხეთის თავდაცვის სამინისტროში ვაზგენ მანუკიანისა და ვაზგენ სარქისიანის ჩათვლით ცდილობდნენ ჩამოეყალიბებინათ „მცირე, კარგად დაბალანსებული, საბრძოლველად მზადმყოფი თავდაცვითი ძალა“.Curtis, Glenn E. and Ronald G. Suny. "Armenia," in Armenia, Azerbaijan, and Georgia Country Studies, ed. Glenn E. Curtis. Washington D.C.: Federal Research Division Library of Congress, 1995, p. 72. მესამე ეტაპი დაიწყო ომის დამთავრების შემდეგ და დღემდე გრძელდება.

სომხური არმიის შტაბის ოფიცრების უმეტესობა ყოფილი საბჭოთა სამხედრო ძალების წევრი იყო. დაახლოებით 5 000 სომეხი საბჭოთა კავშირის დაშლის პერიოდში სამხედრო ძალებში მაღალი რანგის ოფიცრად მსახურობდა.Mirsky, Georgiy I. On Ruins of Empire: Ethnicity and Nationalism in the Former Soviet Union. Westport, CT: Greenwood Press, 1997, p. 63. ISBN 0-313-30044-5. თითქმის მაშინვე, რაც სომხეთმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, ქვეყანა მეზობელ აზერბაიჯანთან მთიანი ყარაბაღის ომში აღმოჩნდა ჩართული. არმიის ფორმირებისას დაგეგმილი 30 000 კაციანი შემადგენლობა 1994 წლის დასაწყისისათვის 50 000-მდე გაიზარდა. ომის მსვლელობისას სომხური არმია აზერბაიჯანის ექსკლავის, ნახიჩევანის საწინააღმდეგოდ სრულ სამხედრო მზადყოფნაში იმყოფებოდა სიუნიქის პროვინციაში. 1992 წელს რეგიონიდან განხორციელებულმა საარტილერიო დაბომბვამ ორ მხარეს შორის შეტაკებები გამოიწვია სომხური არმიის ნახიჩევანის რამდენიმე სოფელში შეჭრის ჩათვლით. 1994 წლიდან არმია მთიანი ყარაბაღის თავდაცვით არმიასთან ერთად მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის დაცვაში აქტიურ როლს ასრულებს.See Richard Giragosian, "Armenia and Karabakh: One Nation, Two States ." AGBU Magazine. № 1, Vol. 19, May 2009, pp. 12-13.

საერთაშორისო თანამშრომლობა
სომხურ არმიას დასავლეთთან რამდენიმე საერთაშორისო მისიაში უთანამშრომლია. 2004 წლის 12 თებერვალს სომხეთმა ოცეულის ზომის დანაყოფი გაგზავნა კოსოვოში, როგორც ბერძნული სამშვიდობო ბატალიონის ნაწილი. დანაყოფი, ცნობილი, როგორც სომხეთის სამშვიდობო ძალები, იმართება „REGAS FEREOS“-ს ბანაკიდან როგორც აღმოსავლეთის მრავალეროვანი სამუშაო ძალების ნაწილი და ევალება სამანქანო გამშვები პუნქტების შენარჩუნება, ბაზაზე უსაფრთხოების უზრუნველყოფა, თუმცა, ასევე, იმსახუროს, როგორც სწრაფი რეაგირების ძალებმა და აკონტროლონ ბრბო და ამბოხი.Kosovo Force. KFOR Contingent: Armenia. KFOR. Last updated January 24, 2006. Accessed February 9, 2007. 2008 წელს კოსოვოს ძალების დანაყოფი გაფართოვდა. მას დაემატა მეორე ოცეული და კომპანიის თანამშრომლები, რის შედეგადაც სომხეთის კონტინგენტს 85-კაციანი პერსონალი შემატა.NATO’s relations with Armenia . NATO. Retrieved November 29, 2009.

2004 წლის შემოდგომაზე სომხეთის მთავრობამ მოიწონა არმიიდან ინჟინრებისა და ექიმებისაგან შემდეგარი 46-კაციანი კონტინგენტის, როგორც ერაყში განთავსებული მულტინაციონალური ძალების ნაწილის ერაყში გაგზავნა პოლონური ხელმძღვანელობის ქვეშ. 2006 წლის 10 ნოემბერს უფროსი ლეიტენანტი გიორგი ნალბანდიანი ერაყში ნაღმის აფეთქების შედეგად დაშავდა, თუმცა გადარჩა მას შემდეგ, რაც ქირურგიული ჩარევისათვის გერმანიაში, ლანდშტულის ჰოსპიტალში (რამშტაინის საავიაციო ბაზის მახლობლად) გადაიყვანეს."Armenian peacekeeper to undergo two more surgeries ." Public Radio of Armenia. November 20, 2006. Retrieved February 1, 2007. 2008 წლის 6 ოქტომბერს უსაფრთხოების ხარისხის გაზრდის გამო კონტინგენტის სამუშაო მისია დასრულდა.Glassey, Eric. "Armenians Complete Successful Mission ." Multinational Force in Iraq. October 7, 2008. Accessed September 6, 2009.

2009 წლის ივლისში სომხეთის თავდაცვის მინისტრმა სერიან ოჰანიანმა განაცხადა, რომ სომხეთი საერთაშორისო უშიშროების დახმარების ძალების დასახმარებლად წლის დასასრულისთვის ავღანეთში სამხედროებს გაგზავნიდა. მას არ აღუნიშნავს თუ რა ზომის ძალას გულისხმობდა, თუმცა განმარტა, რომ კონტინგენტი, სავარაუდოდ,  შეიარაღების ექსპერტებისა და კომუნიკაციის ოფიცრებისაგან იქნებოდა დაკომპლექტებული. თავდაცვის სამინისტროს წარმომადგენლებმა, ასევე, აღნიშნეს, რომ აღნიშნულ ჯგუფში მედიცინის სპეციალისტები და თარჯიმნებიც იქნებოდნენ. ოჰანიანმა ისიც დასძინა, რომ სომეხმა ოფიცრებმა, რომლებიც ავღანეთის ომში საბჭოთა სამხედრო ძალებში მსახურობდნენ, გამოთქვეს სურვილი დაბრუნებულიყვნენ ავღანეთში, როგორც ახალი ძალების წევრები."Armenia to send forces to Afghanistan this year ." Armenian Reporter. July 24, 2009. Retrieved September 6, 2009. 2009 წლის ნოემბერში ნატომ ოფიციალურად დაადასტურა, რომ 30 კაციანი სომხური კონტინგენტი ISAF-ის ძალებს 2010 წლის დასაწყისისათვის შეუერთდებოდა." Armenia To Send Troops To Afghanistan." RFE/RL. November 09, 2009. Retrieved November 29, 2009. ეს რიცხვი დეკემბრის დასაწყისში 40-მდე გაიზარდა, მას შემდეგ, რაც სომხეთის პარლამენტმა ხმათა უმრავლესობით მხარი დაუჭირა კონტინგენტის განლაგებას. სომეხი სამხედრო მოსამსახურეები ავღანეთში 2010 წლის თებერვალში ჩავიდნენ, სადაც, გერმანული ხელმძღვანელობის ქვეშ, მათ ყუნდუზის რეგიონული აეროპორტის დაცვა დაევალათ."Armenian Parliament Endorses Troop Deployment To Afghanistan." RFE/RL. December 8, 2009. Retrieved January 3, 2010. ამჟამად ავღანეთში 126 სომეხი ჯარისკაცი იმყოფება.<

სტრატეგიულ პარტნიორებთან თანამშრომლობის ფარგლებში სომხეთს 1 500-ზე მეტი ოფიცერი ჰყავს გაგზავნილი საწვრთნელად საბერძნეთსა და რუსეთში.Ministry of Defense of the Republic of Armenia. General History of the Armenian Army. Retrieved January 31, 2006. 2004 წელს სომხეთის თავდაცვის სამინისტრომ, ასევე, დააფუძნა ერთობლივი პარტნიორობა კანზასის ეროვნულ გვარდიასთან ცოდნის გაცვლისა და ეროვნული უსაფრთხოებისა და სამოქალაქო საქმეებში თანამშრომლობისათვის.

 ორგანიზაცია 

 გენერალური შტაბი 
 გენერალ-პოლკოვნიკი სეირან ოჰანიანი — თავდაცვის მინისტრი
 გენერალ-პოლკოვნიკი მიქაელ ჰარუთიუნიანი — უფროსი სამხედრო ინსპექტორი და პრეზიდენტის მრჩეველი
 გენერალ-პოლკოვნიკი გურგენ დარიბალთაიანი — შტაბის უფროსის მთავარი მოადგილე და ამჟამინდელი პრეზიდენტის, სერჟ სარქისიანის სპეციალური სამხედრო მრჩეველი
 გენერალ-პოლკოვნიკი ჰარუთ ქასაბიანი — დედაქალაქის დაცვის სარდალი
 გენერალ-ლეიტენანტი აღიკ მიურზაბეკიანი
 გენერალ-ლეიტენანტი არტურ აღაბეკიანი
 გენერალ-ლეიტენანტი იური ხაჩატუროვი
 გენერალ-ლეიტენანტი გურგენ მელკონიანი
 გენერალ-ლეიტენანტი როლანდ ქერეშიანი

აკადემიები
 მონტე მელკონიანის სამხედრო აკადემია
 ვაზგენ სარქისიანის სამხედრო აკადემია

საველე ძალები
პირველი კორპუსი (შტაბი გორისი):Jane's World Armies Armenia, October 2004. ერთი დამოუკიდებელი სატანკო ბატალიონი, ერთი დამოუკიდებელი სადაზვერვო ბატალიონი, ორი საავტომობილო მსროლელთა პოლკი.
მეორე კორპუსი (შტაბი ხაჩაღბიური): ერთი დამოუკიდებელი სატანკო ბატალიონი, ერთი დამოუკიდებელი სადაზვერვო ბატალიონი, ერთი დამოუკიდებელი მსროლელთა პოლკი, ორი დამოუკიდებელი საავტომობილო მსროლელთა პოლკი, ერთი დამოუკიდებელი საარტილერიო ბატალიონი.
მესამე კორპუსი (შტაბი ვანაძორი): ერთი დამოუკიდებელი მსროლელთა პოლკი, ერთი დამოუკიდებელი საარტილერიო ბატალიონი, ერთი დამოუკიდებელი სატანკო ბატალიონი, ერთი დამოუკიდებელი სადაზვერვო ბატალიონი, ერთი დამოუკიდებელი სარაკეტო არტილერიის ბატალიონი, ოთხი დამოუკიდებელი საავტომობილო მსროლელთა პოლკი, ერთი უზრუნველყოფის ბატალიონი, ერთი სასიგნალო ბატალიონი.
მეოთხე კორპუსი (შტაბი ეღეგნაძორი): ოთხი დამოუკიდებელი საავტომობილო მსროლელთა პოლკი, დამოუკიდებელი თვითმავალი საარტილერიო ბატალიონი, ერთი სასიგნალო ბატალიონი.
მეხუთე კორპუსი (შტაბი ნუბარაშენის რაიონი ერევანში): ორი გამაგრებული რაიონი, ერთი დამოუკიდებელი საავტომობილო მსროლელთა პოლკი, ერთი დამოუკიდებელი მსროლელთა პოლკი.
არმიის კლასის ჯარი: ერთი ერთობლივი საჰაერო და ჰაერსაწინააღმდეგო კომანდა, ერთი საწვრთნელი საავტომობილო მსროლელი ბრიგადა, ერთი საგანგებო ძალების პოლკი, ერთი საარტილერიო ბრიგადა, ერთი თვითმავალი საარტილერიო პოლკი, ერთი ტანკსაწინააღმდეგო პოლკი, one engineer regiment with demining centre, ერთი მიწა-ჰაერის ტიპის სარაკეტო ბრიგადა, ორი მიწა-ჰაერის ტიპის სარაკეტო პოლიკი, ერთი რადიოტექნიკური (სარადარო) პოლკი.See Human Rights Watch/Helsinki Watch, Azerbaijan: Seven years of conflict in Nagorno-Karabakh, New York: Human Rights Watch, 1994, p. 69.

 სპეციალური ძალები 
სომხური სამხედრო სპეციალური ძალები მოიცავს სტანდარტული არმიის სპეცდანიშნულების პოლკსა და 3+ სადაზვერვო ბატალიონს (გარდა მთიანი ყარაბაღის თავდაცვითი არმიის სპეციალური ძალებისა და ეროვნული თავდაცვითი ძალებისა, ორივე მთგანი მჭიდროდაა ინტეგრირებული სომხეთის შეიარაღებულ ძალებში). აღნიშნული ჯგუფების ოპერციათა ისტორია მთლიანად ცნობილი არაა. ოპერაციები, რომლებიც ცნობილია და სტანდარტულ მოვალეობებს სცილდება, როგორიცაა სადაზვერვო ინფორმაციის შეგროვება მოიცავს: 

 საზღვრისპირა თარეშის უცნობი რაოდენობას.

 სომეხი პილოტის ნაშთებისა და ვერტმფრენის ნაწილების გადარჩენის უზრუნველყოფას მთიანი ყარაბაღის ვერტმფრენის ჩამოგდების შემდეგ.

ორივე რესპუბლიკის სპეციალურ ძალებს ეძლევათ სწრაფი თავდასხმის მანქანები გარკვეული ოპერაციებისა და სავარჯიშოების ჩასატარებლად.

 შეიარაღება 

სასროლი იარაღი
იარაღიკალიბრიწარმომავლობაკომენტარიფისტოლეტები და ავტომატებიMakarov PM 9x18 მმსაბრძოლო ფისტოლეტისაიერიშო შაშხანები, საბრძოლო საბრძოლო შაშხანები და კარაბინებიAK-745,45×39 მმ საბრძოლო შაშხანაAK-74M 5,45×39 მმ ძირითადად გამოიყენება სპეციალური ძალების მიერAKS-74U 5,45×39 მმ გამოიყენება სპეციალური ძალების, პოლიციისა და სამანქანო ეკიპაჟის მიერ. უმეტესად გამოიყენება ურბანულ/ახლო კვარტალში საბრძოლველად და კონტრ-ტერორისტული ოპერაციებისათვის.AKM 7,62×39 მმ გამოიყენება ყველა სახის ნაწილის მიერ, უმეტესად, ურბანულ/ახლო კვარტალში საბრძოლველად და კონტრ-ტერორისტული ოპერაციებისათვის.AK-105 5,45×39 მმ ძირითადად გამოიყენება სასაზღვრო ძალებისა და სპეციალური ძალების მიერსნაიპერული შაშხანებიDragunov SVD7,62×54 მმ ძირითადი საბრძოლო სნაიპერული შაშხანაSv-98.338 Lapua Magnum გამოიყენება სნაიპერებისა და სპეციალური ძალების მიერAccuracy International AWMAWM..338 Lapua Magnum გამოიყენება სნაიპერებისა და სპეციალური ძალების მიერ (შესაძლოა შეძენილი იყოს რუსეთისაგან ან საბერძნეთისაგან).Zastava M93 Black Arrow12,7×108 მმ ჯავშანსაწინააღმდეგო სნაიპერული შაშხანა. გამოიყენება სნაიპერებისა და სპეციალური ძალების მიერ.ტყვიამფრქვევებიRPK-745,45×39 მმ PK machine gun7,62×54 მმDShK12.7×108 მმ NSV machine gun12.7×108 მმ Kord machine gun 12.7×108 მმ ყუმბარმტყორცნებიAGS-17 30 x 29 ყუმბარა AGS-30 30 x 29 ყუმბარა ტანკსაწინააღმდეგო სისტემებიRPG-7 85 მმ SPG-9 73 მმ ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტები9M113 Konkurs Armyrecognition.com Armenia Land Forces military equipment and vehicles Armenian Army. August 2013. 135 მმ 9K114 Shturm130 მმMILANhttp://razm.info/14067103 მმ-პორტატული საჰაერო თავდაცვის სისტემებიStrela 272 მმ ნაღმმტყორცნები Soltam K6120 მმ 19 მოხმარებაში

 მძიმე ტექნიკა 
სომხური არმიის სამხედრო შეიარაღება 2008-2014 წლების მდგომარეობით
სახელიწარმომავლობატიპირაოდენობაფოტოშენიშვნა შეჯავშნული სატრანსპორტო საშუალებები T-90  ძირითადი საბრძოლო ტანკი 1 120px გაიმარჯვა სატანკო ბიატლონში Т-80Jane's World Armies Armenia, 2008.  ძირითადი საბრძოლო ტანკი 20 120px T-72  ძირითადი საბრძოლო ტანკი 200 120px ზოგიერთი T-72BA/3s გამოიყენება Kontakt-5 ERA-სთან ერთად. მიჩნეულია, რომ კიდევ მეტი T-72 ერთეული გამოიყენება მთიანი ყარაბაღის თავდაცვით არმიაში. სომხეთმა, ასევე, მიიღო 35 T-72s რუსეთისაგან  . T-55  ძირითადი საბრძოლო ტანკი 8 120px  3 Т-54 და 5 Т-55 БМП-2  ქვეითთა საბრძოლო მანქანა 50-100 120px 50-100 ერთეული მოდერნიზდა/გარემონტდა რუსეთის მიერ 2012-2013 წლებში. Центр анализа мировой торговли оружием . p. 17. შესაძლოა უფრო მეტი არსებობდეს საცავში  . БМП-1  ქვეითთა საბრძოლო მანქანა 80 120px  BMP-1K  ქვეითთა საბრძოლო მანქანა 7 120px საბრძანებო ვარიანტი BRM-1K  ქვეითთა საბრძოლო მანქანა 12 120px საბრძანებო ვარიანტი БМД-1  ქვეითთა საბრძოლო მანქანა 10 120px  БРДМ-2  Scout car 120 120px ტანკსაწინააღმდეგო ვარიანტის ჩათვლით BTR-80  ჯავშანტრანსპორტიორი 160 120px  შესაძლოა უფრო მეტი არსებობდეს საცავში  . БТР-70  ჯავშანტრანსპორტიორი 40+ 120px განახლებული ახალი ძრავებითა და 30 მმ-იანი ცეცხლსასროლი იარაღით БТР-60  ჯავშანტრანსპორტიორი 100+ 120px  БТР-152   ჯავშანტრანსპორტიორი  120px  МТ-ЛБ  ჯავშანტრანსპორტიორი 145 120px შემდეგი ვარიანტების ჩათვლით:
Snar-10 Big Fred — სარადარო სისტემა
9P149 — ტანკსაწინააღმდეგო რაკეტების მსროლელი
9K35 Strela-10 — სამართავი SAM სისტემა ГАЗ-2330 "Մեր զորահանդեսից հետո Բաքուն հասկացավ, որ չի կարող լուծել Ղարաբաղի հարցը ռազմական ճանապարհով" [After Our Military Parade, Baku Understands that it Cannot Resolve the Karabakh Question through Military Means]. ''PanArmenian.net. October 14, 2011.  ჯავშანტრანსპორტიორი N/A 120px

 სხვა 
ჯავშანი
 ადგილობრივი წარმოების ჯავშანი გამოიყენება ყველა სამხედრო დანაყოფის მიერ.
 პოლონურ-სომხური კომპანია Lubawa SA იწყებს სომხური სამხედრო შენაერთების მომარაგებას ჯავშანჩაფხუტებითა და სხეულის დამცავი ჯავშნით, მულტი-სპექტრულ კამუფლაჟთან ერთად ტექნიკისათვის.

ჰაერსაწინააღმდეგო
  S-300PM - მიწა-ჰაერის რაკეტა 
  SA-4 Ganef - მიწა-ჰაერის რაკეტა 
  2K12 Kub - მიწა-ჰაერის რაკეტა 
  S-75 - მიწა-ჰაერის რაკეტა 
  S-125 - მიწა-ჰაერის რაკეტა 
  9K33 Osa - მიწა-ჰაერის რაკეტა 
  ZSU-23-4 - თვითმავალი ჰაერსაწინააღმდეგო იარაღი
  ZU-23-2 - თვითმავალი ჰაერსაწინააღმდეგო იარაღი
  57 mm AZP S-60 - ჰაერსაწინააღმდეგო ცეცხლსასროლი იარაღი
არტილერია 
  9K720 Iskander (რამდენიმე ქვედანაყოფი)" Ohanian Signals Russian Missile Supplies." RFE/RL. January 28, 2014. Retrieved January 28, 2014.
  SCUD-BDanielyan, Emil. "Armenia Parades Military Might On Independence Day." RFE/RL. September 21, 2011. Retrieved April 1, 2013. - ტაქტიკური ბალისტიკური რაკეტსატყორცნი დანადგარი
  BM-30 SmerchAn unspecified number are in service in the army, according to Armenian Defense Ministry officials, with plans to acquire more: "Armenian Military 'Interested' In Acquiring Russian Rocket Artillery." RFE/RL. June 9, 2011. Retrieved June 11, 2011. - ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა 
  BM-21 GRAD - ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა (47)
  OTR-21 Tochka - ტაქტიკური ბალისტიკური რაკეტა
  9А51 "Prima" - ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა
  WM-80 - ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა (4)
  WM-120 - ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა
  BM-27 Uragan - ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა
  AR1A 300 mm"New Chinese Rockets ‘Acquired By Armenia’." RFE/RL. August 19, 2013. Retrieved August 22, 2013. - ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემა
  2S3 Akatsiya - თვითმავალი საარტილერიო დანადგარი (28)
  2S1 Gvozdika - თვითმავალი საარტილერიო დანადგარი (10)
  D-20 - ჰაუბიცა (34)
  D-30 - ჰაუბიცა (90)
  152 mm gun 2A36 - საველე ცეცხლსასროლი იარაღი (26)
  T-12 antitank gunJane's Armour and Artillery, 2003-2004 - ტანკსაწინააღმდეგო ცეცხლსასროლი იარაღი (36)

რადარები
  P-12
  P-15
  P-40

იხილეთ აგრეთვე
 სომხეთის სამხედრო ისტორია
 სომხეთის საჰაერო ძალები

რესურსები ინტერნეტში
სომხეთის თავდაცვის სამინისტრო

სქოლიო

კატეგორია:არმიები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:სომხეთის შეიარაღებული ძალები