შალვა ამონაშვილი

შალვა ამონაშვილი (დ. 8 მარტი, 1931, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი და ფსიქოლოგი, ჰუმანური პედაგოგიკის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და გამავრცელებელი. იგი ცნობილი გახდა როგორც ინოვაციური საგანმანათლებლო მეთოდების ავტორი, სკოლის დეოთორიტარიზაციისა და ბავშვზე ორიენტირებული სწავლების კონცეფციის დამამკვიდრებელი საქართველოში და მის ფარგლებს გარეთ.

მისი სამეცნიერო და პრაქტიკული მოღვაწეობა უკავშირდება ახალი სასწავლო სისტემების შემუშავებას, დაწყებითი განათლების სფეროში მასშტაბური ექსპერიმენტების ჩატარებასა და „მოსწავლის პიროვნების უპირატესობის“ იდეის დამკვიდრებას.

თბილისის საპატიო მოქალაქე (2022).

 ბიოგრაფია 
შალვა ამონაშვილი დაიბადა 1931 წლის 8 მარტს თბილისში. იგი გაიზარდა ინტელიგენტურ ოჯახში, სადაც დიდი ყურადღება ექცეოდა განათლებასა და კულტურას. 

1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი, სადაც შეისწავლა არაბისტიკა და აღმოსავლური ენები. 1958 წელს ასპირანტურა დაასრულა იაკობ გოგებაშვილის სახელობის პედაგოგიურ მეცნიერებათა ინსტიტუტში, სადაც მალე დაიწყო მეცნიერული მოღვაწეობა. 

1960 წლიდან ამავე ინსტიტუტში მუშაობდა ლაბორანტად, შემდეგ უმცროს მეცნიერ თანამშრომლად, სწავლულ მდივნად, ლაბორატორიის გამგედ, დირექტორის მოადგილედ სამეცნიერო ნაწილში და შემდგომში დირექტორად.

1964 წელს პროფესორ ბ. ხაჭაპურიძესთან და დოცენტ გ. ფოფხაძესთან ერთად ჩამოაყალიბა ექსპერიმენტული დიდაქტიკის ლაბორატორია. მის ხელმძღვანელობით ჩატარდა მასშტაბური ექსპერიმენტები დაწყებითი განათლების სფეროში, სადაც მთავარი აქცენტი კეთდებოდა ბავშვის პიროვნების პატივისცემაზე და სწავლების ჰუმანიზაციაზე. ეს ექსპერიმენტები ფართოდ გავრცელდა როგორც საქართველოში, ისე სხვა საბჭოთა რესპუბლიკებში, და ამონაშვილი იქცა ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ პედაგოგ-ნოვატორად.

1987–1990 წლებში იყო ექსპერიმენტულ სამეცნიერო-საწარმოო პედაგოგიური გაერთიანების გენერალური დირექტორი. ამ პერიოდში მის საქმიანობაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა სასკოლო სისტემის განახლებასა და ბავშვთა ჰუმანური აღზრდის ახალი მოდელების შექმნას. სწორედ ამონაშვილის ინიციატივით შემოიღეს ხუთდღიანი სასკოლო კვირა და დაიწყო „სკოლის დეოთორიტარიზაციის“ პროცესი.

ამონაშვილმა თავისი ხედვები გაავრცელა საბჭოთა კავშირის ფარგლებს გარეთაც. მისი ლექციები და სემინარები გაიმართა ევროპისა და აზიის მრავალ ქვეყანაში. განსაკუთრებული როლი ითამაშა რუსეთში, სადაც ჰუმანური პედაგოგიკის თემაზე რეგულარულად ტარდებოდა ფორუმები და კონფერენციები.

2018 წელს თბილისში დაარსდა „ამონაშვილის აკადემია“, რომელიც ეძღვნება ჰუმანური პედაგოგიკის პოპულარიზაციას. აკადემია ახორციელებს მასწავლებელთა ტრენინგებს, მშობლებისთვის საგანმანათლებლო პროგრამებსა და საერთაშორისო კონფერენციებს. 

2025 წელს რუსთავის ბაგა-ბაღებში დაიწყო ჰუმანური პედაგოგიკის მეთოდოლოგიის ოფიციალური დანერგვა, 600-მდე აღმზრდელის გადამზადებით. 

ამონაშვილი 90 წელს გადაცილებული კვლავ აქტიურად მონაწილეობს საგანმანათლებლო ღონისძიებებში, გამოდის საჯარო ლექციებითა და ტელეინტერვიუებით, ამზადებს ახალ წიგნებსა და სახელმძღვანელოებს და განაგრძობს ჰუმანური პედაგოგიკის პრინციპების პროპაგანდას როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო არენაზე.

 ხედვები 
ამონაშვილი არის ჰუმანური პედაგოგიკის დამფუძნებელი, რომელიც სწავლებისა და აღზრდის პროცესში ბავშვთა პიროვნების უპირატესობას უსვამს ხაზს. იგი უარყოფს ავტორიტარულ მიდგომებს და მხარს უჭერს ურთიერთპატივისცემაზე, თანაგრძნობასა და თანამშრომლობაზე დაფუძნებულ ურთიერთობებს. 

 საზოგადოებრივი და სამეცნიერო საქმიანობა 
ამონაშვილი ხშირად მართავს საჯარო ლექციებსა და სემინარებს საქართველოში და საზღვარგარეთ. 2018 წლიდან თბილისში ფუნქციონირებს „ამონაშვილის აკადემია“, რომელიც ატარებს სემინარებს, ტრენინგებსა და საგანმანათლებლო პროგრამებს ბავშვებისთვის, მშობლებისა და პედაგოგებისთვის. 

2025 წელს რუსთავის ბაგა-ბაღებში დაიწყო ჰუმანური პედაგოგიკის მეთოდოლოგიის დანერგვა (600-მდე აღმზრდელის გადამზადებით). 

 ჰუმანური პედაგოგიკა 
ჰუმანური პედაგოგიკა არის შალვა ამონაშვილის ავტორობით ჩამოყალიბებული საგანმანათლებლო მიმართულება, რომელიც ბავშვთა პიროვნების უპირატესობასა და ღირსებაზეა დაფუძნებული. მისი ძირითადი პრინციპი არის მოსწავლის აღქმა როგორც თავისუფალი და უნიკალური პიროვნებისა, რომელსაც აქვს თვითგანვითარების უფლება და პოტენციალი. ამონაშვილის აზრით, მასწავლებლისა და მშობლის როლი არის არა კონტროლი და იძულება, არამედ თანადგომა, თანამონაწილეობა და სიყვარულზე დამყარებული ურთიერთობა. 

ჰუმანური პედაგოგიკა უარყოფს ავტორიტარულ მიდგომებს და მოსწავლეთა შეფასებას მხოლოდ აკადემიური შედეგებით. აქცენტი კეთდება სასწავლო პროცესის ემპათიურ გარემოზე, სადაც ბავშვი აღიქმება როგორც პარტნიორი. სწავლება უნდა იყოს ინტერაქტიური, შემოქმედებითი და ინდივიდუალური მიდგომებით გაჯერებული.

ამონაშვილი ხშირად ამბობს, რომ მასწავლებელი პირველ რიგში თავად უნდა იყოს მუდმივი მოსწავლე, რადგან მხოლოდ ის, ვინც თვითგანათლებას განაგრძობს, მოიპოვებს უფლებას სხვათა განათლებაზე.  

ჰუმანური პედაგოგიკის პრაქტიკული დანერგვა დაიწყო ჯერ კიდევ 1960-იან წლებში საქართველოში. მასობრივი ექსპერიმენტები ტარდებოდა სკოლებში, სადაც მოსწავლეებთან ურთიერთობა ეფუძნებოდა ნდობას, სიყვარულს და თანასწორობას. მოდელმა ფართო პოპულარობა მოიპოვა საბჭოთა კავშირის რესპუბლიკებში და შემდგომში საერთაშორისო მასშტაბითაც.

დღეს ჰუმანური პედაგოგიკის ცენტრები ფუნქციონირებს სხვადასხვა ქვეყანაში: საქართველოში, რუსეთში, ლატვიაში, გერმანიაში და სხვა. თბილისში მოქმედებს „ამონაშვილის აკადემია“, რომელიც სისტემატურად ატარებს ტრენინგებსა და კონფერენციებს, მათ შორის საერთაშორისო მასშტაბით.

ჰუმანური პედაგოგიკის იდეები ასევე ფართოდ არის გაშუქებული აკადემიურ ლიტერატურასა და სემინარებში. მკვლევართა აზრით, ეს მიდგომა მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს მოსწავლეთა მოტივაციას, თვითშეფასების ამაღლებასა და სასკოლო კულტურის გარდაქმნას.

 ძირითადი პრინციპები 
 ბავშვის პიროვნების უპირველესობა და მისი ღირსების პატივისცემა  
 მასწავლებლისა და მოსწავლის პარტნიორობა  
 სიყვარულზე, ნდობასა და ემპათიურ ურთიერთობაზე დაფუძნებული სწავლება  
 ინდივიდუალური მიდგომა და შემოქმედებითი აქტივობის წახალისება  
 ავტორიტარული მეთოდების უარყოფა  
 მასწავლებლის მუდმივი თვითგანათლება  

ჰუმანური პედაგოგიკა დღესაც განიხილება როგორც ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი განათლების თანამედროვე ტენდენცია, რომელიც მოითხოვს სკოლებისა და მასწავლებლების ღრმა ტრანსფორმაციას.

მონოგრაფიები
 გარდაქმნის მთავარი პირი: სკოლის პრობლემები. — თბილისი, 1989 — 97 გვ.
 გამარჯობათ, ბავშვებო! — მასწავლებელთათვის. — ცხინვალი: „ირისთონი“, 1989 — 235 გვ.
 გამარჯობათ, ბავშვებო! — დამხმარე სახელმძღვანელო მასწავლებელთათვის. — სოხუმი: „ალაშარა“, 1988 — 229 გვ.
 მუშაობა პიონერულ ორგანიზაციებში. — თბილისი: „განათლება“, 1967 — 62 გვ.
 „Fundamentals of Humane Pedagogy“ (სერია). — მოსკოვი, 2015–2019.  
 „საკრალური აღზრდა“ — სერია, თბილისი: ამონაშვილის აკადემიის გამოცემები, 2018–დღემდე.
ამონაშვილი შ. „გარდაქმნის მთავარი პირი : სკოლის პრობლემები“ — თბილისი, 1989. — 97 გვ.
ამონაშვილი შ. „გამარჯობათ, ბავშვებო!“ : მასწავლებელთა დასახმარებლად — ცხინვალი, „ირისთონი“, 1989. — 235 გვ.
ამონაშვილი შ. „გამარჯობათ ბავშვებო!“ : დამხმარე სახელმძღვანელო მასწავლებელთათვის — სოხუმი, „ალაშარა“, 1988. — 229 გვ.
ამონაშვილი შ. „მუშაობა პიონერულ ორგანიზაციებში“ — თბილისი, „განათლება“, 1967. — 62 გვ.
Амоношвили Ш. А. „Основы гуманной педагогики. Школа жизни“ — Москва, 2008. — (სერია „Основы гуманной педагогики“, ტ. 3).
Амоношвили Ш. А. „Основы гуманной педагогики. Об оценках“ — Москва, 2010. — (სერია „Основы гуманной педагогики“, ტ. 4).
Амоношвили Ш. А. „Педагогические притчи“ — Москва, 2015. — 256 გვ.
Амоношвили Ш. А. „Основы гуманной педагогики и самопознания“ — Москва, 2018. — 312 გვ.
Амоношвили Ш. А. და სხვ. „Гуманизм и пути развития российского образования“ (კოლექტიური მონოგრაფია) — Москва, 2019. — 340 გვ.

 ჯილდოები 
 თბილისის საპატიო მოქალაქე (2022).

 რესურსები ინტერნეტში 
 ამონაშვილის აკადემია — ოფიციალური ვებსაიტი
 ამონაშვილის აკადემია — YouTube არხი
 Commons: Shalva Amonashvili
 NPLG — ბიოგრაფიული ლექსიკონი
 Forbes Georgia — ინტერვიუ შალვა და ნინო ამონაშვილებთან

 ლიტერატურა 

 სქოლიო 

კატეგორია:ქართველი ფსიქოლოგები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:დაბადებული 1931
კატეგორია:დაბადებული 8 მარტი
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2022)