ნახშირორჟანგი

ნახშირორჟანგი — ნახშირბადის დიოქსიდი, CO2, ოქსიდი C (IV), ნახშირბადის უმაღლესი ჟანგეული. აღმოაჩინა შოტლანდიელმა ქიმიკოსმა ჯოზეფ ბლეკმა მაგნიუმკარბონატის დაშლისას.

ნახშირორჟანგი შედის ჰაერის შედგენილობაში 0,03%-ით. ნახშირორჟანგი უფერული, ოდნავ მომჟავო სუნისა და გემოს მქონე აირია; სიმკვრივე 1,9 კგ/კუბ.მ.; კრიზისული ტემპერატურა 31 ცელსიუსი, კრიზისული წნევა 7,62 მეგნ/კვ.მ.
ნახშირორჟანგი ატმოსფერულ წნევასა და 78 გრადუსზე თხევად მდგომარეობაში გადასვლის გარეშე მყარდება და წარმოქმნის თეთრ თოვლისებრ მასას („მშრალი ყინული“). თხევადი ნახშირორჟანგი არსებობს ოთახის ტემპერატურაზე მხოლოდ 5,85 მეგნ/კვ.მ.-ზე მეტი წნევის დროს.

თხევადი ნახშირორჟანგის სიმკვრივეა 771 კგ/კუბ.მ., მყარის - 1512 კგ/კუბ.მ.  იხსნება წყალსა და ორგანულ გამხსნელებში. ენერგიულად უერთდება ფუძეებს და წარმოქმნის კარბონატებს. CO2 არ იწვის, არც ხელს უწყობს წვას.

მიღება და გამოყენება
ნახშირორჟანგი ურთიერთქმედებს გავარვარებულ ნახშირთან, ამიაკთან და სხვ. მრეწველობაში ნახშირბადს იღებენ კირქვის გამოწვით, ლაბორატორიაში მარილმჟავას ურთიერთქმედებით მარმარილოსთან.

ნახშირორჟანგს იყენებენ გაზიანი წყლების, ლუდისა და შაქრის წარმოებაში. იყენებენ აგრეთვე ქიმიურ მრეწველობაში სოდის, შარდოვანას, ოქსიკარბომჟავების მისაღებად, აგრეთვე თბოგადამტან რეაქტორებში, ხანძრების ჩასაქრობად და სხვა მიზნით.

ლიტერატურა

 Seppanen, Fisk and Mendell, Association of Ventilation Rates and CO2 Concentrations with Health and Other Responses in Commercial and Institutional Buildings, Indoor Air 1999. 
 Shendell, Prill, Fisk, Apte1, Blake & Faulkner, Associations between classroom CO2 concentrations and student attendance in Washington and Idaho, Indoor Air 2004. 
 Soentgen, Jens, Hot air: The science and politics of CO2. In: Global Environment, Vol 7, March 2014, pp. 134–171. 
რესურსები ინტერნეტში

 Carbon dioxide MSDS  by Amerigas in the SDSdata.org database.
 CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Carbon Dioxide
 CO2 Carbon Dioxide Properties, Uses, Applications
 Dry Ice information 
 Trends in Atmospheric Carbon Dioxide (NOAA)
 "A War Gas That Saves Lives." Popular Science, June 1942, pp. 53–57.
 NASA's Orbiting Carbon Observatory 
 The on-line catalogue of CO2 natural emissions in Italy 
 Reactions, Thermochemistry, Uses, and Function of Carbon Dioxide 
 Carbon Dioxide – Part One and Carbon Dioxide – Part Two at The Periodic Table of Videos (University of Nottingham)
 CO2 emissions from fuel combustion 

სქოლიო

კატეგორია:ქიმიური ნივთიერებები
კატეგორია:აირები
კატეგორია:ქიმიური ნაერთები
კატეგორია:ნახშირბადის ოქსიდები