ბჰუტანის ადმინისტრაციული დაყოფა

ბჰუტანი დაყოფილი ოთხ ძონგდეიდ (), რომელთა შემადგენლობაშიც შედის 20 ძონგხაგი (ძონგ-კე རྫོ་ཁག། ,). ყოველი ძონგხაგი, თავის მხრივ, იყოფა გევოგებად (), რომლებიც ხანდახან გაერთიანებულია დუნგხაგებში ().

 ძონგდეი 

1988 წელს ბჰუტანის ძონგხაგები გაერთიანდა ოთხ ძონგდეიში, რათა შექმნილიყო შუალედური მართვა ძონხაგებსა და სახელმწიფოს შორის.Districts of Bhutan

 ძონგდეი(ზონა)  ადმ. ცენტრი  ფართობი,კმ²  მოსახლეობისრაოდენობა,(2005) ადამ.  მოსახლეობისსიმჭიდროვე,ადამ./კმ²  ძონგხაგებისრაოდენობა დასავლეთი თიმფუ834528124433,705 ცენტრალური დამფუ11023888558,065 სამხრეთი გელეფუ84998972010,564 აღმოსავლეთი მონგარი1094917516316,006 მთლიანი ბჰუტანის  თიმფუ 38 816634 98216,3620

 ძონგხაგი  

ძონგხაგი (; ), ძონგ-კეს ენაზე ბჰუტანის პირველი დონის დაქვემდებარების ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. ძონგხაგები დაყოფილია გევოგებად (). ზოგიერთ დიდ ძონგხაგს აქვს ერთი ან მეტი შუალედური ერთეული, რომლებსაც ეწოდება დუნგხაგი (), რომელიც აგრეთვე იყოფა გევოგებად.

 ძონგხაგების დასახელება 

 No.  ძონგხაგი ოფიციალურიდასახელება(ინგლ.)Official codes of Bhutan administrative structure  წინა ან სხვა დასახელებები(ინგლ.)  ძონგ-კე  რომანიზაცია 1  ძონგდეი  1.  ბუმთანგი  Bumthang   བུམ་ཐང་Bºumtha სამხრეთი  2.  ჩუხა  Chhukha  Chukha ཆུ་ཁ་Chukha დასავლეთი  3.  დაგანა  Dagana  Dhakana, Tagana, Daga དར་དཀར་ནང་Dºagana ცენტრალური  4.  გასა  Gasa   མགར་ས་Gâsa ცენტრალური  5.  ჰაა  Haa  Ha ཧད་ / ཧཱ་Hâ დასავლეთი  6.  ლჰუენცე  Lhuentse  Lhuntshi, Lhuntsi, Lhuntse ལྷུན་རྩེ་Lhüntsi აღმოსავლეთი  7.  მონგარი  Mongar  Monggar, Mongor མོང་སྒར་Mongga აღმოსავლეთი  8.  პარო  Paro  Rinpung སྤ་གྲོ་Paro დასავლეთი  9.  პემა-გატშელი  Pema Gatshel  Pemagatsel, Pemagatshel པདྨ་དགའ་ཚལ་Pemagatshä აღმოსავლეთი 10.  პუნაქა  Punakha  Punaka སྤུ་ན་ཁ་Punakha ცენტრალური 11.  სამდრუპ-ჯონგხარი  Samdrup Jongkhar  Samdrup, Samdrup Jongkha བསཾ་གྲུབ་ལྗོངས་མཁར་Samdru Jongkha აღმოსავლეთი 12.  სამცე  Samtse  Samchi བསམ་རྩེ་Samtsi დასავლეთი 13.  სარპანგი  Sarpang  Geylegphug, Gaylegphug, Gelephu (Sarbhang)གསར་སྦང་Sarbang სამხრეთი 14.  თიმფუ  Thimphu  Tashi Chho Dzong, Thimbu ཐིམ་ཕུག་Thimphu დასავლეთი 15.  ტრაშიგანგი  Trashigang  Tashigang བཀྲ་ཤིས་སྒང་Trashigang აღმოსავლეთი 16.  ტრაშიიანგცე  Trashiyangtse  Tashi Yangtse, Trashi Yangtse, Trashiyangtsi, Trashiyangste བཀྲ་ཤིས་གཡང་རྩེ་Trashi’yangtse აღმოსავლეთი 17.  ტრონგსა  Trongsa  Tongsa ཀྲོང་གསར་Trongsa სამხრეთი 18.  ცირანგი  Tsirang  Chirang རྩི་རང་Tsirang ცენტრალური 19.  ვანგდი-ფოდრანგი  Wangdue Phodrang Wangdi Phodrang, Andguphodang, Wangdue, Wangdue Phodrang, Wangdupotrang, Wangü-Phodrang དབང་འདུས་ཕོ་བྲང་'Wangdi Phodrºa ცენტრალური 20.  ჟემგანგი  Zhemgang  Shemgang གཞལ་སྒང་Zhºämgang სამხრეთი
1 used by Dzongkha Development Authority (reflects pronunciation)

 ისტორია 

ძველად ბჰუტანში იყო ცხრა რაიონი: ბიაკარი (), დუკიე (), ჰა (), პარო (), პუნახა (), ტაგანა (), თიმბუ (), ტონგსა () და ვანგდი-ფოდრანგი (). ამ ცხრა რაიონს მართავდნენ პენლოპები (). მოგვიანებით ქვეყანა დაიყო ძონგხაგებად. 1987 წელს გასის ძონგხაგის ტერიტორია გაიყო პუნახასა და თიმფუს ძონგხაგებს შორის. ხოლო ჩუხის ძონგხაგი წარმოიქმნა სამცეს, პაროსა და თიმფუს ძონგხაგების ნაწილებისგან. 1992 წელს გასის ძონგხაგი გამოეყო პუნახის ძონგხაგს, ხოლო ტრაშიიანგცე გამოეყო ტრაშიგანგის ძონგხაგს.

 ძონგხაგების მართვა 
ყოველ ძონგხაგს მართავს ადმინისტრაციის მთავარი, რომელსაც ეწოდება ძონგდაგი (). თავდაპირველად ძონგდაგებს ნიშნავდა ბჰუტანის მეფე, მაგრამ 1982 წლიდან მათ ნიშნავს სახელმწიფო სამსახურის სამეფო კომისია. ძონგდაგი თავისი ადმინისტრაციის მეშვეობით განაგებს მთელ ძონგხაგს. ადმინისტრაციული ქმედებების შესრულებაში მას ეხმარება ძონგრაბი () (ადმინისტრაციის მთავრის თანაშემწე). Dzongkhag Yargye Tshogchungs, რომლებიც შედგებიან მოსახლეობის წარმომადგენლებისა და ძონგხაგების ადმინისტრაციის ოფიციალური პირებისგან, ეხმარებიან ძონგდაგს მისი ადმინისტრაციული ქმედებების შესრულებაში. ძონგდაგს ასევე ეხმარებიან გაპები (), რომლებიც ძონგხაგების გევოგებში () ირჩევა. ბჰუტანის მეოთხე მეფის, ჯიგმე სინგიე ვანგჩუკის ინიციატივით 1981 წელს დაიწყო მთავრობის დეცენტრალიზაციის პროცესი, რომელსაც შედეგად მოჰყვა The Dzongkhag Yargye Tshogchung-ის (DYT)  ფორმირება (განვითარების რაიონული კომიტეტები) თითოეულ ძონგხაგში. ყოველი ძონგხაგის DYT შედგება ძონგხაგის ოფიციალური პირებისგან, მთავრებისგან და გევოგებისა და დუნგხაგების წარმომადგენლებისგან.

 დუნგხაგი 

დუნგხაგი () — ბჰუტანის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. დუნგხაგები გევოგებთან ერთად შედის ძონგხაგებში და აერთიანებს რამდენიმე გევოგს. დუნგხაგები არ ფარავს ძონგხაგის მთელ ტერიტორიას (გამონაკლისია სარპანგი). მოსახლეობის მიხედვით ექვსი ყველაზე დიდი ძონგხაგისა და ჟემგანგის ძონგხაგის შემადგენლობაში შედის ერთიდან სამ დუნგხაგამდე. დუნგხაგების საერთო რაოდენობა ბჰუტანში არის 15.

 სტატისტიკური ინფორმაცია ბჰუტანის ადმინისტრაციული დაყოფის შესახებ 
 No.  ძონგხაგი  ადმ. ცენტრი  ფართობი,კმ²  მოსახლეობისრაოდენობა,(2005) ადამ.  მოსახლეობისსიმჭიდროვე,ადამ./კმ² ძონგდეი  დუნგხაგები  გევოგები  ქალაქები  1.  ბუმთანგი ჯაკარი2490161166,47Southern-45  2.  ჩუხა ციმაშამი19917438737,36Western1116  3.  დაგანის ძონგხაგი დაგანა12761822214,28Central1145  4.  გასის ძონგხაგი  გასა408931160,76Central-41  5.  ჰაა ჰაა1319116488 83Western161  6.  ლჰუენცე ლჰუენცე2881153955,34Eastern-82  7.  მონგარი მონგარი16383706922,63Eastern1174  8.  პარო პარო16933643321,52Western-102  9.  პემა-გატშელი პემა-გატშელი5931386423,38Eastern1117 10.  პუნაქას ძონგხაგი პუნაქა8451771520,96Central-111 11.  სამდრუპ-ჯონგხარი სამდრუპ-ჯონგხარი22073996118,11Eastern2115 12.  სამცე სამცე17256010034,84Western2153 13.  სარპანგი სარპანგი20484154920,29Southern1122 14.  თიმფუ  თიმფუ16179867661,02Western1101 15.  ტრაშიგანგი ტრაშიგანგი21715113423,55Eastern3156 16.  ტრაშიიანგცე ტრაშიიანგცე14591774012,16Eastern-82 17.  ტრონგსა ტრონგსა1815134197,45Southern-51 18.  ცირანგი დამფუ6321866729,54Central-121 19.  ვანგდი-ფოდრანგი ვანგდი-ფოდრანგი4181311357,39Central-153 20.  ჟემგანგი ჟემგანგი2146186368,68Southern183    მთელი ბჰუტანი  თიმფუ 3881663498216,36 1520761

 გევოგი 

გევოგი () — ბჰუტანის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. აერთიანებს რამდენიმე სოფელს და ადგენს შუალედურ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ერთეულს დასახლებულ პუნქტებსა და ძონგხაგებს შორის. ბჰუტანის 20 ძონგხაგი დაყოფილია 206 გევოგად.

თითოეულ გევოგს მართავს, ე.წ. გაპი (). 1991 წლიდან გევოგები ოფიციალურად გახდა ადმინისტრაციული ერთეულები.

 ჩივოგი 

ჩივოგი () — ბჰუტანის მესამე დონის დაქვემდებარების ადმინისტრაციული ერთეული. ასევე წარმოადგენს საამომრჩევლო სეგმენტს. ქვეყანაში 1044 ჩივოგია. როგორც წესი, თითოეულ გევოგში 5-6 ჩივოგია.

 რესურსები ინტერნეტში  
 Political Map of Bhutan   — ბჰუტანის ძონგხაგებად დაყოფის რუკა
 Administrative Map of Bhutan  — ბჰუტანის რუკა ძონგხაგების, დასახლებული პუნქტების, გზების, მდინარეების, მთებისა და სხვათა საზღვრების აღნიშვნით
 Bhutan_ Districts, Major Cities & Towns — Statistics & Maps on City Population

სქოლიო