სურამისა და ხაშურის ეპარქია

სურამისა და ხაშურის ეპარქია — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ეპარქია. შეიქმნა 2013 წლის 11 ოქტომბრის წმინდა სინოდის სხდომის გადაწყვეტილების თანახმად, მანამდე ურბნისისა და რუისის ეპარქიის ნაწილი იყო. ამავე გადაწყვეტილების მიხედვით საეპისკოპოსო კანდიდატად გამორჩეულ იქნა ყორანქედის წმინდა ელია წინასწარმეტყველის მონასტრის იღუმენი სვიმეონი. ეპარქიის საზღვრები ემთხვევა ხაშურის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებს.

ეპარქიის ტერიტორიაზე მოქმედებს 15-მდე მამათა და დედათა მონასტერი, აგრეთვე არის მოქმედი და რესტავრაციის მოლოდინში მყოფი ეკლესიები. ეკლესიის უდიდეს ნაწილს აქვს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი. მათგან აღსანიშნავია წრომის ეკლესია, ხცისის ეკლესია, ალისა და ნაბახტევის ეკლესიები და სხვა რელიგიურად და ისტორიულად მნიშვნელოვანი ადგილები.

სურამისა და ხაშურის ეპარქიის ტერიტორიასთან საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის სამი წმინდანის სახელია დაკავშირებული. ესენი არიან: რაჟდენ პირველმოწამე, მიქაელ ულუმბოელი და დიმიტრი ყიფიანი. ეპარქიაში არის ორი საკათედრო ტაძარი: ხაშურის იოანე ნათლისმცემლის საკათედრო ტაძარი და სურამის წმიდა გიორგის სახელობის ეკლესია.

ეპარქიაში მიმდინარე თანამედროვე საამშენებლო პროცესებიდან განსაკუთრებით მნიშვენლოვანია ახალი ბანას სამონასტრო-საგანმანათლებლო კომპლექსის მშენებლობა, რომელსაც საფუძველი 2017 წლის 15 ივლისს ჩაეყარა.

მიუხედავად იმისა, რომ ეპარქია 2013 წლიდან არსებობს და ერთგვარად ახალ ეპარქიად მოიაზრება, აღსანიშნავია ტერიტორიის ისტორიული დატვირთვა და წარსულში მისი არსებობა სხვა ეპარქიათა შემადგენლობაში. ამაზე აქ არსებული კულტურული მემკვიდრეობა, ლაპიდარული წარწერები და ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში დაცული არტეფაქტებიც მეტყველებენ.

 ისტორია 
სურამისა და ხაშურის ეპარქიის ისტორია 2013 წლის 11 ოქტომბრიდან იღებს სათავეს, როდესაც საქართველოს სამოციქულოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის წმიდა სინოდმა რუისისა და ურბნისის ეპარქიის გაყოფის გადაწყვეტილება მიიღორუის-ურბნისის ეპარქიას სურამისა და ხაშურის ეპარქია გამოეყო და ეპარქიის მღვდელმთავრად გამორჩეული იქნა ყორანქედის წმიდა ელია წინასწარმეტყველის სახელობის მონასტრის იღუმენი სვიმეონი (ცაკაშვილი).მეუფე სვიმონის ცაკაშვილის წარდგინება ეპისკოპოს სვიმეონის მღვდელმთავრად ხელდასხმა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსის, ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის მიტროპოლიტის, უწმიდესისა და უნეტარესის ილია II-ის ლოცვა-კურთხევით 2013 წლის 10 ნოემბერს, სვეტიცხოვლის საპატრიარქო ტაძარში მოხდა.მეუფე სვიმეონი — ყველაზე ახალგაზრდა ეპისკოპოსი წმინდა სინოდში ახალი ეპარქიის საზღვრები ემთხვევა ხაშურის მუნიციპალიტეტის საზღვრებს, რომლის შემადგენლობაშიც შედის ქალაქი ხაშური, დაბა სურამი და 70 სოფელი. იგი საქართველოს ცენტრალურ ნაწილში, შიდა ქართლის მხარეშია წარმოდგენილი და მიუხედავად საკუთრივ სურამისა და ხაშურის ეპარქიის ხანმოკლე ისტორიისა, თავად ეს ტერიტორია ისტორიის სხვადასხვა ეტაპზე გამოირჩეოდა ისტორიული მოვლენებით თუ კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებით, შიდა ქართლის დღეობათა კალენდრის საინტერესო ვარიაციებით და დიდი ტრადიციებით.

200px|მინი|მარცხნივ|ხცისის ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადის წარწერა
სურამისა და ხაშურის ეპარქიის ტერიტორიაზე, კერძოდ სოფელ წრომში მდებარეობს ადრეული შუა საუკუნეების ტაძარი, რომელიც 626–635 წლებშია აგებული ქართლის ერისმთავარ სტეფანოზ II-ის დაკვეთით. სწორედ ამ ტაძარში 457 წლის აგვისტოში აწამეს პირველმოწამე რაჟდენი, მისი წმიდა ნაწილები კი ნიქოზში დაკრძალეს. ტაძარი აგრეთვე უნიკალურია თავისი ჯვარ-გუმბათოვნებით, მოზაიკითა და მოხატულობის შემორჩენილი ფრაგმენტებით. წრომის ეკლესია ეპარქიაში არსებულ ტაძართაგან უძველესია.წრომი — ვ.ბერიძე

გამორჩეულია სოფელ ხცისში მდებარე იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ეკლესია, რომლის აღმოსავლეთ ფასადზე გაკეთებული უნიკალური ასომთავრული ლაპიდარული წარწერა, რომელიც კიდურწაისრულითაა შესრულებული გადმოგვცემს, რომ ეკლესია 1002 წელს, გაერთიანებული საქართველოს მეფის, ბაგრატ III-ის ზეობის ხანაში აუგიათ. აქვე იხსენიებიან დედოფალი გურანდუხტი, უფლისწული გიორგი, ეპისკოპოსი ანანია და ვინმე იოვანე. ეკლესია ოთხი წარწერით გამოირჩევა, რომელსაც დიდი მნიშვნელობა აქვს, როგორც ეპიგრაფიკული, ისე ისტორიულ-წყაროთმცოდნეობითი თვალსაზრისით.ჟურნალი „ისტორიანი“, 2015 წლის დეკემბერი №12/60

სურამისა და ხაშურის ეპარქიაში დიდი ისტორიულ-კულტურული ადგილი უკავია ჭერათხევის ხეობას და აქ მდებარე არაერთ კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს. საისტორიო საბუთებით დასტურდება, რომ ხეობა, რომელიც მდინარე ჭერათხევის 27 კილომეტრიან ზოლს მიუყვება ქუცნა ამირეჯიბის საგამგებლო ტერიტორია იყო და მას მიეწერება ის აღმშენებლობითი საქმიანობა, რაზეც ამ პერიოდში აქ აგებული ან აღდგენილი არაერთი ეკლესია მეტყველებს. აქვე, სოფელ ნაბახტევში მდებარეობს ქუცნა ამირეჯიბის სასახლე და მის მიერვე აგებული ღვთისმშობლის ეკლესია, რომელიც უნიკალური ფრესკებითაა გამორჩეული, მათ შორის თავად ქუცნა ამირეჯიბისა და მისი ოჯახის, აგრეთვე იოანე ნათლისმცემლის ფრესკა, რომელიც ხელოვნების მუზეუმში ინახება. შემორჩენილია მე-15 საუკუნეში ქუცნა ამირეჯიბის მიერ შედგენილი სიგელი, რომელშიც იგი განახლებულ ულუმბოს მონასტერს ხეობის სოფლებიდან სწირავს რამდენიმე კომლ მოსახლეს. ქუცნა ამირეჯიბის მეუღლის, რუსა ამირეჯიბის სახელთანაა დაკავშირებული სვეტიცხოვლის ტაძრის აღდგენაც. ქუცნა და რუსა ამირეჯიბების შვილიშვილი იყო ერთიანი საქართველოს მეფე ალექსანდრე I დიდი, რომელმაც ბებიის დაწყებული საქმე გააგრძელა და მანვე განასრულა თემურ ლენგის მიერ დარბეული სვეტიცხოვლის ტაძრის აღდგენა. ეპარქიის ისტორიის შესწავლისთვის საინტერესო წყაროა რუისის სამწყსოს დავთარიც. ჭერათხევის ხეობაში და ეპარქიის თითქმის ყველა სოფელში აღინიშნება დღეობები, რომელიც ერთი რომელიმე წმიდანის ხსენების დღესთანაა დაკავშირებული, ასეთია: ღვთისმშობლობა, გიორგობა, ივანობა (იოანე ნათლისმცემლის ხსენების დღე), გარეგნობა (აღინიშნება აღდგომის მეორე დღეს), კვირიკობა და ა.შ. დღეობათა შესახებ საინტერესო ცნობებია შემონახული XIX საუკუნის პერიოდულ პრესაში.გიორგი ჩუბინიძე. ჭერათხევის ხეობის სოფელ დუმაცხოვის ისტორია და ეთნოლოგია. ახალგაზრდა მეცნიერთა კონფერენცია — მასალები. თბილისი, 2016, გვ. 38-40.

 XIX–XX საუკუნეებში 
ეპარქიის წარსულ ცხოვრებაში საინტერესო მოვლენებით გამოირჩევა XIX საუკუნე. ხაშური ხდება სარკინიგზო კვანძი და იწყება მისი ზრდა-განვითარება. აქ სახლდებიან რკინიგზის მუშები, შესაბამისად მათმა სიმრავლემ განაპირობა ხაშურში ტაძრის აგების საჭიროებაც, რომელსაც იმდროინდელი პრესა „რკინის გზის ეკკლესიას“ უწოდებს. იგი 1898 წელს უკურთხებია საქართველოს ეგზარქოს ფლაბიანეს. „ცნობის ფურცელში“ ვკითხულობთ: 
200px|მინი|მარჯვნივ|ხაშურის წმინდა ნიკოლოზის სახელობის ეკლესია
მოგვიანებით, 1899 წელს „რკინის გზის ეკლესია“ შეუკეთებიათ, განუახლებიათ და აქ ქართულ ენაზეც დაუწყიათ გალობა. „ცნობის ფურცელში“ ვკითხულობთ: 

ეპარქიის სახელს, კერძოდ წმიდა ნიკოლოზის სახელობის ეკლესიას უკავშირდება პარხლის I ოთხთავის აღმოჩენა, რომელსაც ამ ტაძრის წინამძღვართან, მამა მათე სუხიაშვილთან 1889 წელს მიაკვლია და შეისწავლა ექვთიმე თაყაიშვილმა. 1921 წლისათვის ოთხთავი უნივერსიტეტში აღმოჩნდა და შესაბამისად მოხდა მისი მოვლა-პატრონობა. საინტერესოა გაზეთ „ცნობის ფურცელში“ გამოქვეყნებული ცნობა, რომ მამა მათე სუხიაშვილი (სუხიევი) 1899 წელს დეკანოზად ალავერდელ ეპისკოპოს კირიონს (1917–1918 წლებში სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი კირიონ II) უკურთხებია: 

ზემოთ წარმოდგენილ სტატიებში დასახელებული „რკინის გზის ეკკლესია“ მდებარეობდა ხაშურში, ამჟამინდელი კულტურის სასახლის მოპირდაპირე მხარეს. საბჭოთა პერიოდში ეკლესია საწყობად აქციეს და დღემდე გადაკეთებულია.

 ხაშურის ტერიტორია ეპარქიათა კუთვნილებაში 
საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალია 1917 წლის 12(25) მარტს იქნა აღდგენილი. საქართველოს ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება სრულიად საქართველოს პირველმა საეკლესიო კრებამ 9 სექტემბერს მიიღო და მასში სხვა მნიშვნელოვან საკითხთან ერთად განსაზღვრული იყო, თუ რომელი ეპარქიები იყო საქართველოს ეკლესიაში და ტერიტორიულად რა საზღვრებს მოიცავდა. ამ დებულების თანახმად თანამედროვე ხაშურის მუნიციპალიტეტის ანუ დღევანდელი სურამისა და ხაშურის ეპარქიის ტერიტორია შედიოდა ურბნისის ეპარქიაში. დებულებაში ვკითხულობთ: 

მართვა-გამგეობის დებულება 1920 წელს გამართულ საქართველოს II საეკლესიო კრებაზე შეიცვალა, თუმცა ურბნისის ეპარქიის საკითხი თითქმის უცვლელი დარჩა. მართვა-გამგეობის შემდეგი რედაქცია სრულიად საქართველოს IV საეკლესიო კრებამ 1927 წლის 27 ივნისს მიიღო. ურბნისის ეპარქიის საკითხი ამ დებულებაშიც უცვლელი დარჩა. საქართველოს საბჭოთა უკუპაციის შემდეგ, იმჟამად საბჭოთა კავშირში მოქმედ სამოქალაქო კანონთან შესაბამისობაში მოსაყვანად მართვა-გამგეობის ახალი დებულება საქართველოს VIII საეკლესიო კრების (1937 წ.) სახელით იქნა მიღებული 1945 წლის 28 მარტის წმიდა სინოდის სხდომაზე. დებულებაში ურბნისის ეპარქის შესახებ ვკითხულობთ:

საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, 1995 წლის 18-19 სექტემბერს მოწვეულ იქნა საქართველოს ეკლესიის XIII გაფართოებული საეკლესიო კრება, რომელზეც მიღებული იქნა გარკვეული მნიშვნელოვანი ცვლილებებით დღემდე მოქმედი საქართველოს ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულება. ამ დებულების მიხედვით თანამედროვე ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია შედის ურბნისისა და რუისის ეპარქიის შემადგენლობაში. დებულებაში ვკითხულობთ:

2013 წლის 11 ოქტომბრის საქართველოს ეკლესიის წმიდა სინოდის სხდომის გადაწყვეტილებით ურბნისისა და რუისის ეპარქია გაიყო ორ ნაწილად. შეიქმნა სურამისა და ხაშურის ეპარქია, რომელშიც შედის ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია. კათედრა — სურამსა და ხაშურში, რეზიდენცია — სურამში (დროებითი), გადადის ქვიშხეთში, მღვდელმთავრის წოდება: „ეპისკოპოსი სურამისა და ხაშურისა“.

 სურამისა და ხაშურის ეპარქიაში მოქმედი ეკლესია-მონასტრები 
250px|მინი|მარჯვნივ|ქვიშხეთის მთაწმინდის (დავით გარეჯელის) მამათა მონასტერი
ეკლესიები:სურამისა და ხაშურის ეპარქიაში მოქმედი ეკლესია-მონასტრების ჩამონათვალი ხაშურის წმიდა იოანე ნათლისმცემლის საკათედრო ტაძარი, წრომის მაცხოვრის ამაღლების საკათედრო ტაძარიწრომის მაცხოვრის ამაღლების საკათედრო ტაძარი, ხაშურის წმიდა მარინეს ეკლესია, ხაშურის გორათის წმიდა იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია, ხაშურის წმიდა ნიკოლოზის ეკლესია, ხაშურის წმიდა ბარბარეს ეკლესია, სურამის წმიდა გიორგის ეკლესია, სურამის ყოვლადწმიდა სამების ეკლესია, სურამის კვირაცხოვლის ეკლესია, სურამის წმიდა მარინეს ეკლესია, სურამის ყოვლადწმიდა, ღვთისმშობლის შობის ეკლესია, ალის კვირაცხოვლის ეკლესია, ცოცხნარის ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია, ბეკამის სავანეთის წმიდა გიორგის ეკლესია, ცხრამუხის წმიდა ნინოს ეკლესია, ცხრამუხის ყოვლადწმიდა სამების ეკლესია, ოსიაურის ზღუდერის წმიდა გიორგის ეკლესია, ტეზერის ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის შობის ეკლესია, სავანისუბნის წმიდა ელიას ეკლესია, ტაშისკარის ტაუსას წმიდა გიორგის ეკლესია, ქვიშხეთის აღდგომის ეკლესია, ხცისის წმინდა გიორგის ეკლესია, ვაყის ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის შობის ეკლესია, ვაყის წმიდა ასი ათასი მოწამის ეკლესია, წაღვლის წმიდა სვიმეონ მესვეტის ეკლესია, ნაბახტევის წმიდა იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია, დუმაცხოვის წმიდა კვირიკესა და ივლიტას სახელობის ეკლესია, ტკოცის წმიდა გიორგის ეკლესია, დიდი ფლევის წმიდა გიორგის ეკლესია, სატივის წმიდა გიორგის ეკლესია.
250px|მინი|მარჯვნივ|ქვიშხეთის აღდგომის სახელობის დედათა მონასტერი და ეკლესია

მამათა მონასტრები:
 ულუმბოს მამათა მონასტერი
 ურთხვის წმიდა გიორგის მამათა მონასტერი
 ყორანქედის წმიდა ელია წინასწარმეტყველის სახელობის მამათა მონასტერი
 ქვიშხეთის მთაწმინდის (დავით გარეჯელის) მამათა მონასტერი
 ტკოცის წმინდა გიორგის მამათა მონასტერი
 წვიმოეთის წმინდა იოანე ნათლისმცემლის მამათა მონასტერი
 შინდარის წმიდა გიორგის სახელობის დედათა მონასტერი
 იტრიის ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის მიძინების დედათა მონასტერი

დედათა მონასტრები:
 სურამის ამაღლების სახელობის დედათა მონასტერი
 წმიდა იობ მრავალვნებულის სახელობის დედათა მონასტერი
 ქვიშხეთის აღდგომის სახელობის დედათა მონასტერი
 გვერდისუბნის ამაღლების დედათა მონასტერი

 საგანმანათლებლო კერები 
საგანმანათლებლო კერების გაჩენა, ისევე როგორც სრულიად საქართველოში, ეპარქიის ისტორიაშიც ეკლესიასთანაა დაკავშირებული. არაერთი სამრევლო სკოლა არსებობდა ხაშურში, სურამში, ალსა და სხვა სოფლებში. 1895–1922 წლებში, სხვადასხვა პერიოდში იტრიასა და ნაბახტევში მღვდლად მსახურობდა ქრისტეფორე ციცქიშვილი, რომელიც 1927–1932 წლებში იყო საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ქრისტეფორე III.სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი უწმიდესი და უნეტარესი ქრისტეფორე III (1927–1932) სწორედ მისი დაარსებულია ორკლასიანი სკოლა სოფელ იტრიაში, რომლის გამგეც თავადვე იყო 1898–1905 წლებში. დღეს ეს სკოლა საჯაროა და ქრისტეფორე III-ის სახელს ატარებს (ქრისტეფორე III-ის სახელობის ხაშურის მუნიციპალიტეტის დაბა სურამის №4 საჯარო სკოლა). ეპარქიის ისტორიაში მნიშვნელოვანი მოვლენაა გიმნაზიის (ახლანდელი ხაშურის პირველი საჯარო სკოლის) დაარსება, რომლის მშენებლობა 1915 წლის 11 აპრილს დაუწყიათ და საგანგებოდ მისი საძირკვლის კურთხევისთვის თბილისიდან ხაშურში ჩასულა საქართველოს ეგზარქოსი 1914–1916 წლებში პიტირიმ ოკნოვი.

ამჟამად სურამისა და ხაშურის ეპარქიაში არსებობს საქართველოს საპატრიარქოს წმიდა დიმიტრი ყიფიანის სახელობის სკოლა-პანსიონი, ხატწერის სკოლა-სახელოსნო.

 წმიდანები ეპარქიიდან 
200px|მინი|მარჯვნივ|წმიდა დიმიტრი ყიფიანი
სურამისა და ხაშურის ეპარქიასთან სამი წმიდანის სახელია დაკავშირებული. ესენია: 
 წმიდა რაჟდენ პირველმოწამე — (გ. დაახლ. 457 წელს) იგი იყო ვახტანგ გორგასალის თანამოღვაწე, გაქრისტიანებული სპარსი. ვახტანგ გორგასალის მეუღლის ბალენდუხტისა(ირანის შაჰის ასულის) გამზრდელი, რომელსაც ქართლში გამოჰყვა. ირანის შაჰმა მას ქრისტიანობის უარყოფა მოსთხოვა. მტკიცე უარის შემდეგ შაჰმა ის გაგზავნა წრომში დაბანაკებულ ირანელთა ლაშქრის მეთაურთან, რომელმაც რაჟდენი სიკვდილით დასაჯა — ძელზე გააკრეს და ისრები დაუშინეს. რამდენიმე ხნის შემდეგ ვახტანგ გორგასალის ინიციატივით, რაჟდენის ნეშტი ნიქოზის ეკლესიაში გადაასვენეს. ვახტანგ გორგასალმა ეს ეკლესია საეპისკოპოზო ტაძრად აქცია.პირველმოწამე რაჟდენი, სოფელ წრომს წამებული;

 წმიდა მიქაელ ულუმბოელი — საისტორიო ტრადიციის თანახმად, VI საუკუნის შუა წლებში მოღვაწე ერთ-ერთი ათცამეტი ასურელი მამათაგანი. დააარსა ულუმბის მონასტერი. იგი ქართლში ანტიოქიიდან VI საუკუნის შუა წლებში იოანე ზედაზნელთან ერთად მოვიდა. ცხოვრობდა ზედაზნის მონასტერში. ზედაზნიდან საქადაგებლად წმინდა მიქაელ ულუმბოელი გადავიდა სოფელ ულუმბოსთან ახლოს, სადაც მდინარე ალისწყალთან ააშენა მონასტერი. მონასტერი არაერთხელ გამხდარა შემოსევის ობიექტი, რის გამოც მიქაელ ულუმბოელის ცხოვრების ამსახველი წერილობითი წყაროები დაკარგულია.გარდაცვალბის შემდეგ ღირსი მამა მის მიერვე აშენებულ მონასტერში დაკრძალეს.ულუმბოს მონასტრის დაარსება 13 ასურელთაგან ერთ-ერთ მამას — მიქაელ ულუმბოელს უკავშირდება ცამეტ ასურელ მამათაგან 

 წმიდა დიმიტრი ყიფიანი (1811-1887) წწ. — ქართველი სახელმწიფო და საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი, მთარგმნელი. ტფილისის გუბერნიის თავადაზნაურობის წინამძღოლი 1864-1870 წლებში, სამეგრელოს მთავრის ქონება-მამულის მეურვე, ტფილისის ქალაქის თავი 1875-1879 წლებში, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების თავმჯდომარე 1879-1882 წლებში, ქუთაისის გუბერნიის თავადაზნაურობის წინამძღოლი 1885-1886 წლებში. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდანად (2007).წმიდა დიმიტრი ყიფიანი

 ეპარქიის თანამედროვე ვითარება 
სურამისა და ხაშურის ეპარქიის საკათედრო ტაძარია იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ეკლესია, რომელიც ქალაქ ხაშურში მდებარეობს. მისი სარემონტო სამუშაოები დღემდე მიმდინარეობს, ვინაიდან ეს ტაძარი ჯერ კიდევ XX საუკუნის დასაწყისში, 10-იან წლებში იქნა აგებული. ის რუსული არქიტექტურით, ხახვისებური გუმბათით იყო წარმოდგენილი. ეკლესია მთელი კომუნისტური პერიოდის განმავლობაში ამ და სხვა ახლომდებარე რაიონებში იმ იშვიათ გამონაკლისთა შორის იყო, რომელიც არ იყო დახურული და შეძლებისდაგვარად ღვთისმსახურებაც სრულდებოდა. 2008–2009 წლებში იგი დაანგრიეს და მის ადგილას სხვა არქიტექტურის ტაძარი ააგეს. წმიდა გიორგის სახელობის საკათედრო ტაძარი მდებარეობს დაბა სურამში.

სურამისა და ხაშურის ეპარქიის მღვდელმთავრის რეზიდენცია დროებით მდებარეობს დაბა სურამში, წმიდა იობ მრავალვნებულის სახელობის დედა მონასტერში, ხოლო უახლოეს მომავალში იგი სოფელ ქვიშხეთში, სუმბათაშვილების აღდგენილ ისტორიულ სასახლეში გადაინაცვლებს, რომელიც წლების მანძილზე მძიმე მდგომარეობაში იყო.

ამჟამინდელი მდგომარეობით ეპარქიაში 15-მდე მამათა მონასტერი, 10-მდე დედათა მონასტერი და 50-მდე მოქმედი ტაძარია. ამჟამად მიმდინარეობს ტაძრების მშენებლობაც. ზოგიერთ ტაძარს სასწრაფო რესტავრაცია სჭირდება. მათ ნაწილს მინიჭებული აქვს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი, რის გამოც თვითნებული რესტავრაცია კანონით არ შეიძლება, მათ შორისაა წრომის VII საუკუნის ტაძარი.

 ახალი ბანა 
სურამისა და ხაშურის ეპარქიაში მიმდინარე ტაძრების მშენებლობებიდან ყველაზე მასშტაბური ბანას ტიპის აღდგომის სახელობის ტაძრის მშენებლობაა, რაშიც რამდენიმე კულტურული დაწესებულება და საინიციატივო ჯგუფია ჩართული. 2017 წლის 4 მაისს საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტთან, აკადემიკოს როინ მეტრეველთან ჩატარდა თათბირი სურამისა და ხაშურის ეპარქიაში ბანას სამონასტრო-საგანმანათლებლო ცენტრის დაარსების საკითხზე. თათბირს ესწრებოდნენ: აკადემიკოსი გიორგი კვესიტაძე (აკადემიის პრეზიდენტი), აკადემიკოსი როინ მეტრეველი (აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი), აკადემიკოსი დავით მუსხელიშვილი, აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი გურამ ლორთქიფანიძე, პროფესორი მარიამ დიდებულიძე, პროფესორი ზაზა სხირტლაძე, ეპისკოპოსი სვიმეონი, არქიტექტორები: რევაზ ჯანაშია, ლევან ჯანხოთელი და სხვები. ცენტრის მშენებლობა დადებითად შეფასდა და ახალი რეკონსტრუქციით მშენებარე ცენტრს „ახალი ბანა“ ეწოდა.სურამისა და ხაშურის ეპარქიაში ბანას სამონასტრო-საგანმანათლებლო ცენტრის დაარსების შესახებ

2017 წლის 15 ივლისს, ხაშურში, ზემო სერზე საფუძველი ჩაეყარა ახალი ბანას მშენებლობას, რომელიც აკურთხა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია II-მ, სურამისა და ხაშურის ეპისკოპოსმა სვიმეონმა და წმიდა სინოდის წევრებმა. ღონისძიებას ესწრებოდნენ საქართველოს პრემიერ-მინისტრი გიორგი კვირიკაშვილი, აკადემიკოსი როინ მეტრეველი და სხვა მოწვეული სტუმრები.ისტორიული ბანას ანალოგი ხაშურში აშენდება
ახალი ბანას საძირკვლის კურთხევაზე უწმიდესმა და უნეტარესმა ილია II-მ შემდეგი სიტყვები წარმოსთქვა:

საძირკვლის კურთხევას ხაშურში, როგორც ადგილობრივი მოსახლეობა, ისე სხვა სტუმრებიც ესწრებოდნენ.

2018 წლის 11 მაისს, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნულ აკადემიაში გაიმართა ბანას ტაძრისადმი მიძღვნილი სამეცნიერო კონფერენცია, რომელიც ვიცე-პრეზიდენტმა, აკადემიკოსმა როინ მეტრეველმა გახსნა. კონფერენციაზე ახალი ბანას საგანმანათლებლო და კულტურული მისიის შესახებ სურამისა და ხაშურის ეპისკოპოსმა სვიმეონმა ისაუბრა. მოხსენებით წარსდგა ისტორიკოსი, პროფესორი ბუბა კუდავა, რომელმაც ფართოდ მიმოიხილა ბანას, როგორც პოლიტიკურ-ადმინისტრაციული და საეკლესიო ცენტრის მნიშვნელობა საქართველოს ისტორიულ წარსულში. პროფესორმა ზაზა სხირტლაძემ წაიკითხა მოხსენება თემაზე: „ბანას საკათედრო ტაძარი და ოშკის ფრესკა“. ახალი ბანას არქიტექტურაზე, არქიტექტორმა ლევან ჯანხოთელმა ისაუბრა. კონფერენცია ჩატარდა მეცნიერებათა აკადემიის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა განყოფილების და ქრისტიანული თეოლოგიისა და რელიგიის ისტორიის შემსწავლელი კომისიის ორგანიზებით.გიორგი ჩუბინიძე. გაზეთი „ხაშურის მოამბე“. 20 მაისი, #21, 2018.

 ეპარქიის აქტივობები 
2014 წლის 12 ნოემბერს, წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართულ უნივერსიტეტში ჩატარდა წმიდა დიმიტრი ყიფიანის დაბადებიდან 200 წლისადმი მიძღვნილი სამეცნიერო კონფერენცია, რომელშიც მონაწილეობას იღებდნენ სურამისა და ხაშურის ეპისკოპოსი სვიმეონი, დიმიტრი ყიფიანის შთამომავლები და ეპარქიის სხვა წარმომადგენლები.ჟურნალი „ისტორიანი“, 2014, დეკემბერი, №12, გვ. 11-12.

2015 წლის 25 აპრილს, ხაშურის პირველ საჯარო სკოლაში გაიმართა სურამისა და ხაშურის ეპარქიის პირველი სამეცნიერო ინტერდისციპლინარული კონფერენცია, რომელშიც მონაწილეობას იღებდნენ ადგილობრივი მკვლევარები და სტუდენტები.ჟურნალი „ისტორიანი“, 2015, ივნისი, №6

2017 წლის 25 მარტს, საქართველოს სამოციქულო მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენიდან 100 წელი შესრულდა, შესაბამისად სურამისა და ხაშურის ეპარქიაში თარიღი რამდენიმე ღონისძიებით აღინიშნა:
 1. 2017 წლის 30 იანვარი — ლექცია-დისკუსია ხაშურის მუნიციპალიტეტის ბიბლიოთეკაში „საქართველოს ეკლესიის ისტორია და საზოგადოებრივი აზრი“;გაზეთი „ხაშურის მოამბე“, 2017, 6 თებერვალი, №5, გვ. 4.
 2. 2017 წლის 27 მარტი — ლექცია-დისკუსია ხაშურის პირველ საჯარო სკოლაში „ავტოკეფალია 100“;
 3. 2017 წლის 27 მარტი — პრეზენტაცია სურამის ბიბლიოთეკაში „ავტოკეფალიის აღდგენიდან 100 წელი“;
 4. 2017 წლის 27 მარტი — სამეცნიერო კონფერენცია ხაშურის მუნიციპალიტეტის ბიბლიოთეკის საკონფერენციო დარბაზში.გაზეთი „ხაშურის მოამბე“, 2017, აპრილი, №13, გვ. 6.

2017 წლის 15 ივლისი — ხაშურში, ზემო სერზე, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია II-მ და ეპარქის მღვდელმთავარმა ყოვლადუსამღვდელოესმა სვიმეონმა წმიდა სინოდის სხვა წევრებთან ერთად ახალი ბანას ტაძრის საძირკველი აკურთხეს.

 გალერეა 

 რესურსები ინტერნეტში 
 წმიდა სინოდის სხდომის ოქმი
 სინოდის სხდომის ოქმი გამოქვეყნდა
 ახალი ეპარქიის დიდი წარსული – სურამისა და ხაშურის ეპარქია 

 ლიტერატურა 
 გიორგი ჩუბინიძე. გაზეთი „ხაშურის მოამბე“, #48, 4 დეკემბერი, 2017, გვ. 2-4.
 გიორგი ჩუბინიძე. გაზეთი „ხაშურის მოამბე“, #49, 11 დეკემბერი, 2017, გვ. 4-5.
 გიორგი ჩუბინიძე. გაზეთი „ხაშურის მოამბე“, #20, 21 მაისი, 2018, გვ. 6.

 სქოლიო 

კატეგორია:საქართველოს ეპარქიები
*
კატეგორია:დიმიტრი ყიფიანი