უნაგირასოკო

უნაგირასოკო () — სოკოს სახეობა ჰელველასებრთა ოჯახისა. მისი ქუდი უნაგირს წააგავს. აქედან მოდის სახელწოდებაც.

პირობითად საჭმელი სოკოა. საჭმელად გამოიყენება მხოლოდ ახალგაზრდა ეგზემპლარები წინასწარი გათუთქვის შემდეგ. იზრდება წიწვოვან და შერეულ ტყეებში ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად გაზაფხულიდან შემოდგომამდე.

გავრცელების არეალი მოიცავს სამხრეთ და ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ალპურ და ზომიერ სარტყლებს. გვხვდება ჩრდილოეთი ამერიკის დასავლეთ ნაწილში, ევროპაში, იაპონიასა და ჩინეთში.

სოკო პირველად აღწერა შვედმა ბოტანიკოსმა ადამ აფსელიუსმა 1783 წელს.

სამეცნიერო სინონიმები;
 Helvella mitra var. mitra  L. (1763) 
 Phallus brunneus  Batsch (1783) 
 Helvella leucophaea  Pers. (1801) 
 Helvella subcostata Cooke (1876)
 Helvella costata  Berk. (1879) 

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 2-8 სმ, შუაში ჩაზნექილია და უნაგირის ფორმა აქვს. კიდეები თავისუფალი ან ოდნავ შეზრდილი ფეხთან, ნაცრისფერი ან მურა-ნაცრისფერი. ხშირად ზედაპირი თითქმის მთლიანად შავია.

ფეხის სიგრძე — 2-5 სმ, სისქე — 1-1,5 სმ, სიგრძივ დაღარული: შთაბეჭდილებას ტოვებს, თითქოს რამდენიმე მილი ერთად არის შედუღებულიო; ნაცრისფერი ან მოშავო.

რბილობი — თხელი, მყიფე, მოთეთრო ან მონაცრისფრო. სუსტად გამოხატული სოკოს სუნითა და გემოთი.Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.

სპორები — ელიფსური, 15-17x10-12 მკმ, გლუვზედაპირიანი, ჩანთები ცილინდრული, რომლის სიგრძეა 400 მკმ, სიგანე — 12-15 მკმ, მასში 8 სპორაა მოთავსებული.

გავრცელება და ეკოლოგია
გავრცელების არეალი მოიცავს სამხრეთ და ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ალპურ და ზომიერ სარტყლებს. გვხვდება ჩრდილოეთი ამერიკის დასავლეთ ნაწილში, ევროპაში, იაპონიასა და ჩინეთში. 

იზრდება ნიადაგზე ერთეულებად ან ჯგუფებადPavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1. ფიჭვის, მუხისა და სოჭის ტყეებში გაზაფხულიდან შემოდგომამდე. აღსანიშნავია, რომ უნაგირასოკო დაფიქსირებულია ზამთარში კალიფორნიის შტატში.

სეზონი — გაზაფხულიდან შემოდგომამდე.

მსგავსი სახეობები

გამოყენება
მეოთხე კატეგორიის პირობითად საჭმელი სოკოა. საჭმელად გამოიყენება მხოლოდ ახალგაზრდა ეგზემპლარები. მოხმარებამდე აუცილებელია 20-30 წუთის განმავლობაში ხარშვა, ნახარში წყალი კი უნდა გადაიღვაროს.

სოკო მცირე რაოდენობით შეიცავს ტოქსინ მონომეთილჰიდრაზინს. შვეიცარიაში ბოლო დროს ჩატარებულ კვლევაზე დაყრდნობით, უნაგირა სოკო, აგრეთვე მცირე რაოდენობით შეიცავს მომწამვლელ ნივთიერება გირომიტრინს. აქედან გამომდინარე მისი უმად მიღება დაუშვებელია, თუმცა მასში შემავალი ეს ტოქსინი ადვილად იშლება თერმული დამუშავების შემდეგ.

გალერეა

რესურსები ინტერნეტში

უნაგირასოკო  — გეოფაუნა
უნაგირასოკო  — საქართველოს სოკოებისა და ლიქენების ეთნობიოლოგია

სქოლიო

კატეგორია:ჰელველასებრნი
კატეგორია:საჭმელი სოკოები