მესიე 81

მესიე 81 (ასევე ცნობილია, როგორც NGC 3031 და ბოდეს გალაქტიკა)  — სპირალური გალაქტიკა, რომელიც 12 მილიონი სინათლის წლის მანძილზე, დიდი დათვის თანავარსკვლავედის მიმართულებიდ მდებარეობს. რადგანაც ის საკმაოდ ახლოს მდებარეობს დედამიწასთან, მისი დიდი ზომა და აქტიური გალაქტიკური ბირთვი (რომელშიც 70 მილიონი მზის მასის ზემასიური შავი ხვრელი მდებარეობს) საკმაოდ კარგად ჩანს, ასტრონომები მას განსაკუთრებით სწავლობენ. გალქტიკის ზომა და შედარებით მაღალი სიკაშკაშე მას ასტრომოყვარულთათვის ერთ-ერთ საყვარელ ობიექტად აქცევს.

 აღმოჩენა 
„მესიე 81“ პირველად იოჰან ელერტ ბოდემ აღმოაჩინა 1774 წელს. აქედან გამომდინარე, მეცნიერები გალქტიკას ზოგჯერ „ბოდეს გალაქტიკას“ უწოდებენ. 1779 წელს, პიერ მეჩეინმა და ჩარლზ მესიემ ბოდეს ობიექტი კვლავ შეამჩნიეს, რომელმაც შემდეგ „მესიეს კატალოგში“ საპატიო ადგილი დაიკავა.

 მტვრის გამოსხივება 

ინფრაწითელ დიაპაზონის უმეტესი გამოსხივება ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან წარმოიქმნება. ეს ვარსკვალვთშორისი მტვერი პირველად გალაქტიკის სპირალურ მკლავებში აღმოაჩინეს და შემდეგ კვლევებმა აჩვენა, რომ ის ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესების რეგიონებთანაა კავშირში. საყოველთაო ახსნა ისაა, რომ ცხელი, მოკლე სიცოცხლიანი ცისფერი ვარსკვალვები, რომლებიც ამ ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესების რეგიონში მდებარეობენ, ძალიან ეფექტურად ათბობენ მტვერს და აქედან გამომდინარე, ამ რეგიონებიან მტვრის ინფრაწითელი გამოსხივება იზრდება.

 ზეახალი (სუპერნოვა) 

მესიე 81-ში მხოლოდ ერთი ზეახალი დაფიქსირდა. ზეახალი, სახელად SN 1993J, ფ. გარსიამ 1993 წლის 28 მარტს აღმოაჩინა. იმ დროს, ის იყო მეორე ყველაზე კაშკაშა ზეახალი, რომელიც XX საუკუნეში დაიმზირებოდა. სუპერნოვას (იგივე ზეახალი) სპექტრული მახასიათებლები დროთა განმავლობაში შეიცვალა. პირველად, ის უფრო წააგავდა II ტიპის ზეახალს (სუპერნოვა, რომელიც გიგანტური ვარსკვლავის აფეთქებით წარმოიქმნება) წყალბადის ძლიერი სპექტრული ხაზებით. მაგრამ მოგვიანებით, წყალბადის სპექტრული ხაზები გაქრნენ და ჰელიუმის სპექტრული ხაზები გამოჩნდნენ, რამაც ზეახალი უფრო Ib ტიპისას დაამსგავსა. უფრო მეტიც, SN 1993J-ს სიკაშკაშის ვარიაციები დროთა განმავლობაში არ წააგავდა იმ ვარიაციებს, რომლებიც სხვა II ტიპის სუპერნოვებში დაიმზირებოდა, მაგრამ ის Ib ზეახლების ვარიაცებს ჰგავდა. აქედან გამომდინარე, ეს ზეახალი IIb ტიპის ზეახლად იქნა კლასიფიცირებული - სახეობა II და Ib ტიპებს შორის. 

 ჯგუფი M81 

მესიე 81 უდიდესი გალაქტიკაა ჯგუფ M81-ში. ამ ჯგუფში 34 გალაქტიკა შედის, რომელიც დიდი დათვის თანავარსკვლავედის მიმართულებითაა მოთავსებული. დაახლოებით 11,7 მსწ (მეგა სინათლის წელიწადი)-ზე მესიე 81 ამ ჯგუფს და ადგილობრივ ჯგუფს (რომელიც ჩვენს გალაქტიკას შეიცავს) ახლო მეზობლებად აქცევს ქალწულის სუპერ-გროვაში.

M81-ის გრავიტაციულმა ურთიერთქმედებებმა M82-თან და NGC 3077-თან წყალბადის გაზი გამოაძევა ამ სამივე გალქტიკიდან, რომელმაც წარმოქმნა გაზური ბადისებრი სტრუქტურები ჯგუფში. უფრო მეტიც, ეს ურთიერთქმედებები ხელს უწყობენ ვარსკვლავთშორისი გაზის დაცემას M82-ისა და NGC 3077-ის ცენტრებში, რასაც მძვინვარე ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესები მოჰყვება.

 რესურსები ინტერნეტში 
 StarDate: M81 Fact Sheet 
 M81, SEDS Messier pages 
 SST: Messier 81 
 APOD: Bright Galaxy M81 (6/20/02)
 NightSkyInfo.com - M81, Bode's Galaxy 

 ESA/Hubble images of M81 
 Galaxy Messier 81 (Bode's Galaxy)
 Spitzer Image Gallery 
 Helkit Observatory 
 Deep image of the M81 Area

კატეგორია:გალაქტიკები
კატეგორია:სპირალური გალაქტიკები
კატეგორია:დიდი დათვის თანავარსკვლავედი