დნობის ტემპერატურა

დნობის და გამყარების ტემპერატურა — ტემპერატურა, რომლის დროსაც მყარი კრისტალური სხეული თხევად მდგომარეობაში გადადის და პირუკუ. დნობის ტემპერატურისას ნივთიერება შეიძლება იყოს როგორც მყარ ისე თხევად მდგომარეობაში. დამატებითი სითმოს მიყვანისას ნივთიერება გადავა თხევად მდგომარეობაში, ხოლო ტემპერატურა არ შეიცვლება, სანამ ნივთიერება განხილულ სისტემაში მთლიანად არ დადნება. ჭარბი სითბოს მოცილებისას (გაცივებისას) ნივთიერება გადავა მყარ მდგომარეობაში (გამყარდება) და, მანამ სანამ ის ბოლომდე არ გამყარდება ტემპერატურა არ შეიცვლება.

დნობის/გამყარების ტემპერატურა და დუღილის/კონდენსაციის ტემპერატურა ითვლება ნივთიერების მნიშვნელოვან ფიზიკურ მახასიათებლად. გამყარების ტემპერატურა ემთხვევა დნობის ტემპერატურას მხოლოდ სუფთა ნივთიერებისთვის.

ამ თვისებაზეა დაფუძნებული სპეციალური მაღალი ტემპერატურის თერმომეტრის კალიბრატორები. რადგანაც სუფთა ნივთიერების გამყარების ტემპერატურა, მაგალითად კალასი სტაბილურია, საკმარისია გავადნოთ და დაველოდოთ, სანამ ნადნობი არ დაიწყებს კრისტალიზაციას. ამ დროს, კარგი თბოიზოლაციის პირობებში, ზოდის გამყარების ტემპერატურა არ იცვლება და ზუსტად ემთხვევა ეტალონის ტემპერატურას, რომელიც მინიშნებულია ცნობარებში.

ნივთიერებების ნარევებს საერთოდ არ გააჩნიათ დნობის/გამყარების ტემპერატურა, და გადადიან რაღაც ტემპერატურულ დიაზაპონში (თხევადი ფაზის გაჩენის ტემპერატურას ეწოდება სოლიდუსის წერტილი, მთლიანი გადნობის ტემპერატურას კი - ლიკვიდუსის წერტილი). რადგანაც ასეთი ნივთიერების დნობის ტემპერატურის ზუსტი დადგენა შეუძლებელია, გამოიყენებენ სპეციალურ მეთოდებს (სახსტანდ. ГОСТ 20287 და ASTM D 97). მაგრამ ზოგიერთი ნარევი (ევტექტიკური შემადგენლობა) ფლობს გარკვეულ დნობის ტემპერატურას, როგორც სუფთა ნივთიერება.

ამორფული (არაკრისტალური) ნივთიერებები, როგორც წესი, არ ფლობენ კონკრეტულ დნობის ტემპერატურას, ტემპერატურის ზრდასთან ერთად ეცემა მისი სიბლანტე, და რაც უფრო დაბალია სიბლანტე, მით უფრო თხევადი ხდება ის.

მაგალითად, ჩვეულებრივი ფანჯრის მინა — არის გადაცივებული სითხე. რამდენიმე ასწლეულის განმავლობაში აშკარა ხდება ჩანს ფანჯრის მინის ძირს ჩამოდინება ოთახის ტემპერატურის პირობებში, ის ქვემოთ უფრო სქელი ხდება ვიდრე ზევით, და ეს ხდება გრავიტაციის ზემოქმედებით. 500—600 გრადუს ცელსიუს ტემპერატურისას ეს ეფექტი შეიძლება ვიხილოთ რამდენიმე დღეღამის განმავლობაში.

რადგანაც დნობისას სხეულის მოცულობა უმნიშვნელოდ იცვლება, წნევა ნაკლებად მოქმედებს დნობის ტემპერატურაზე.  ფაზური გადასვლის ტემპერატურის დამოკიდებულება (მათ შორის დნობისაც, და დუღილისაც) წნევაზე ერთკომპონენტიანი სისტემაში იძლევა კლაუზიუს-კლაპეირონის განტოლებას. ნორმალური ატმოსფერული წნევის დროს დნობის (101 325 პა, ან 760 ვერცხლისწყლის სვეტის მილიმეტრის) ტემპერატურას უწოდებენ დნობის წერტილი.

მინი|250პქ|კოფლერი კალიბროვკის ნიმუშებით
ზოგი მნიშვნელოვანი ნივთიერებების დნობის ტემპერატურები:

  ნივთიერება
  დნობის ტემპერატურა (°C)
   ჰელიუმი (2,5 მპა-ის დროს)
  −272,2
   წყალბადი
  −259,2
   ჟანგბადი
  −218,8
   აზოტი
  −210,0
   მეთანი
  −182,5
   ეთილის სპირტი
  −114,5
   ამიაკი
  −77,7
   ვერცხლისწყალი
  −38,87
   ქლორი
  −34
   წყლის ყინული
  0
   ბენზოლი
  +5,53
   ცეზიუმი
  +28,64
   საქაროზა
  +185
   საქარინი
  +225
   კალა
  +231,93
   ტყვია
  +327,5
   ალუმინი
  +660,1
   ვერცხლი
  +960,8
   ოქრო
  +1063
   სილიციუმი
  +1415
   რკინა
  +1539
   პლატინა
  +1769,3
   კორუნდი
  +2050
   ტიტანი
  +2196
   რუთენიუმი
  +2250
   ცირკონიუმი
  +2398
   სილიციუმის კარბიდი
  +2457
   ოსმიუმი
  +3054
   მოლიბდენი
  +3163
   ვოლფრამი
  +3410
   ნახშირბადი
  +3547
   ჰაფნიუმის კარბიდი
  +3890
   ტანტალ-ჰაფნიუმის კარბიდი
  +4216

რესურსები ინტერნეტში
 ენციკლოპედია „ბირტანიკა“

სქოლიო

კატეგორია:ტემპერატურა