ხერხეულიძეები

ხერხეულიძეები —  ქართლის თავადები, ისტორიულ წყაროებში XII საუკუნეში, თამარ მეფის დროს მოიხსენებიან: 

ისტორიული წყაროების მიხედვით, ხერხეულიძეები მესხეთის წარჩინებულ ფეოდალურ საგვარეულოს მიეკუთვნებიანვახუშტი ბატონიშვილი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, აწინდელთა მთავართა გვართათვის. ქართული მწერლობა, ტ. 8, თბ., 1990. გვ. 64. იოანე ბატონიშვილის ნაშრომის, „შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა“ მიხედვით, ხერხეულიძეები თავადთა შორის მე-15 ადგილზე არიანიოანე ბატონიშვილი, შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა (1799 წ.). თბ., 1997. ერისა და ქვეყნის წინაშე დამსახურებისათვის, მეფე ერეკლე მეორეს ხერხეულიძეებისათვის 1783 წლის ქართლ-კახეთის თავად-აზნაურთა სიაში, რომელიც დაერთო გეორგიევსკის ტრაქტატს, მუხრანბატონის შემდეგ, მეექვსე ადგილი მიუჩენია. ხოლო 1850 წლის საქართველოს თავადების სიაში, რომელიც შედგენილია და დამტკიცებულია სანქტ-პეტერბურგში, ხერხეულიძეებს მე-5 ადგილი უკავიათ.

ხერხეულიძეებს ჰქონდათ საგვარეულო გერბი — გაკვეთილი ფრანგული ფარის მარჯვენა ნაწილში ზღვაში მცურავი შებრუნებული აფრებაშვებული ხომალდი, ხოლო მარცხენაში კი ნახევარმთვარე და ყვავილი, როგორც მზის ნიშანიВ. Цихинский. Кавказский гербовник. Тавадские роды. (Рукопись). Петроград. 1922 г. ст. 45მიხეილ ვადბოლსკი. საქართველოს ჰერალდიკური სიმბოლიკა. გამომც. „ხელოვნება“. თბ. 1980 წ. გვ. 96, ნახ. 179.

საქართველოს ისტორიულ წყაროებში ამ გვარის ცნობილ ადამიანთა შორის მოიხსენებიან:
 აღათანგ ხერხეულიძე — ქართლის სამეფოს სახლთუხუცესი მეფე ლუარსაბ მეორის დროს, განაგებდა არაგვის საერისთავოს. 1625 წელს მარაბდის ბრძოლაში ხელმძღვანელობდა ერთ-ერთ მეწინავე რაზმს და ამ ბრძოლაში დაიღუპაქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, გვ. 472, თბ., 1987 წელი.;

 ბააკა (კახაბერ) ხერხეულიძე — ქართლის სამეფოს ფარეშთუხუცესი, გიორგი სააკაძის მომხრეთა დასის წევრიგ. ჯამბურია, გიორგი სააკაძე, თბილისი, 1964 წ. 1612 წელს მან წავკისში გიორგის აცნობა მის წინააღმდეგ მოწყობილი შეთქმულების ამბავი და გიორგი აშკარა სიკვდილს გადაარჩინა, რისთვისაც შეთქმულებმა ცხვირი მოჰკვეთესბერი ეგნატაშვილი, ქართლის ცხოვრება. ქართული მწერლობა, ტ. 6, თბ., 1989. გვ. 760. შესაძლოა, კახაბერი 1625 წელს თავის სახლიკაცებთან ერთად მარაბდის ბრძოლაში დაიღუპა;

 ნიკოლოზ X ხერხეულიძე — აღმოსავლეთ საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქი 1741-1744 წლებში. დომენტი კათალიკოსის გარდაცვალების შემდეგ, მისივე სურვილის გათვალისწინებით, კათალიკოსად დადგენილ იქნა ნიკოლოზ ხერხეულიძექართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, გვ. 433, თბ., 1984 წელი.. ვახუშტის ცნობით, 1744 წელს ნიკოლოზ X ვინმე „უკეთურმან მაჰმადიანყოფილმან თაზისშვილმან ტარიელ მახვუილითა მოკლა“;

 ომან ხერხეულიძე — მე-18 საუკუნის მეორე ნახევრის ცნობილი ქართველი მემატიანე, ქართლ-კახეთის მსხვილი ფეოდალური საგვარეულოს წარმომადგენელი, მდივანბეგიივ. ჯავახიშვილი, თხზულებანი თორმეტ ტომად, ტ. 8, თბილისი, 1977. მას ეკუთვნის ისტორიული თხზულება „მეფობა ირაკლი მეორისა, მეფის თეიმურაზის ძისა“მეფობა ირაკლი მეორისა, მეფის თეიმურაზის ძისა. წიგნი ქართლის ცხოვრება, ნაწ.: 2, დ. ჩუბინიშვილის გამოცემა., სპბ., 1854 წ..

ამ საგვარეულოდან აღსანიშნავია ცხრა ძმა ხერხეულიძე თავიანთი დედითა და დით, რომლებიც მარაბდის ველზე გმირულად დაეცნენსაქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტომი IV, თბ., 1974. თავი მეხუთე, §4. ისინი მარაბდის ბრძოლაში გორგასლიან-დავითიან-თამარიანი დროშის დარაჯები იყვნენ. სამშობლოსადმი მათი თავგანწირვისთვის, ეკლესიამ ცხრა ძმა ხერხეულიძე დედითა და დით წმინდანებად შერაცხაქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, გვ. 258, თბ., 1987 წელი..

ამჟამად საქართველოს ტერიტორიასა და მის ფარგლებს გარეთ ცხოვრობს ამ გვარის 141  მატარებელი.

 რესურსები ინტერნეტში 

ხერხეულიძე
თავად ხერხეულიძეთა საგვარეულოს ისტორიული ნარკვევები
ხერხეულიძეთა გენეალოგიური ნუსხები და კომენტარები

 ლიტერატურა 
 იოანე ბატონიშვილი, შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა (1799 წ.). თბ., 1997 წ.
 ვახუშტი ბატონიშვილი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, ქართული მწერლობა, ტ. 8, თბ., 1990
 საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტომი მეოთხე, თბ., 1974 
 ივ. ჯავახიშვილი, თხზულებანი თორმეტ ტომად, ტომი მერვე, თბ., 1977
 ბერი ეგნატაშვილი, ქართლის ცხოვრება, ქართული მწერლობა, ტ. 6, თბ., 1989 

სქოლიო

კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები