მღვიმევის მღვიმე

მღვიმევის მღვიმე — კარსტული მღვიმე დასავლეთ საქართველოში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ მღვიმევში.

მღვიმევი წარმოადგენს მღვიმურ კომპლექსს, რომელიც შედგება ორი მღვიმისა და ხუთი ეხისაგან. ორი მღვიმიდან ერთ-ერთში აგებულია მე-13 საუკუნის მღვიმევის მონასტერი. 

მღვიმევის მღვიმური კომპლექსი მდებარეობს ზღვის დონიდან 620 მ-ზე, მდინარე ყვირილის ხეობის მარჯვენა ფერდობზე. გამომუშავებულია ზედაცარცულ კირქვებში. კლდოვანი ფარდულების კომპლექსი ორსართულიანი სისტემით, ჯამური სიგრძე 500 მ-მდე. გვხვდება გამოფიტვის ადგილობრივი პროდუქტები. მღვიმე მშრალია.

მასში აღმოჩნდა ზედა პალეოლითის შუა (განვითარებული) საფეხურის მატერიალური კულტურის ნაშთები - კაჟისა და ობსიდიანის ძვლისა და რქის იარაღები და სხვ. დადგენილია შემდეგი ცხოველების არსეობობა: დომბა, ცხენი, ლომი, მღვიმური დათვი და სხვა. გარდა ამისა, ერთ-ერთი ფარდულის იატაკზე აღმოჩენილ იქნა ზედა პალეოლითელი ადამიანის მიერ შესრულებული ნაკაწრი გამოსახულებები. 

 შესწავლის ისტორია 
პალეოლითური ნაშთების არსებობა მღვიმევში პირველად 1934 წელს დაადასტურა სერგეი ზამიატნინმაЗамятнин С. Н., Пешерные навесы Мгвимеви, близ Чиатуры (Грузия). Советская Археология III: 53-76. 1937., ხოლო 1940 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქეოლოგიის კათედრის ექსპედიციამ პროფ. გიორგი ნიორაძის ხელმძღვანელობით, რომელშიც მონაწილეობდა ნინო კილაძე (ბერძენიშვილი), N.1 ეხში არქეოლოგიური გათხრები ჩაატარა. გათხრების შედეგად მღვიმევის N.1 ეხის ცენტრალურ ნაწილში ზედა პალეოლითის დროის კულტურული ფენა გამოვლინდა და კაჟისა და ობსიდიანის დიდძალი მასალა.კილაძე, ნ., ს. მღვიმევში მოპოვებული ახალი პალეოლითური ნაშთები. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია, ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტი, თბილისი, 1949. 

 ქვის მასალა 
მასალის დიდი ნაწილი წარმოების ნარჩენებს განეკუთვნება. ჩანს, რომ ქვის იარაღების დამუშავება ეხში მიმდინარეობდა. კაჟის ინვენტარში კარგად ჩანს წარმოების პროცესის მთელი ციკლი. შემონახულია: კაჟის კაჭრიდან ნუკლეუსის გამოკოპიტების, ნუკლეუსიდან ლამელების ატკეცის და ლამელებიდან იარაღების დამზადების დროს შექმნილი წარმოების ნარჩენები. ნუკლეუსები ძირითადად ზედა პალეოლითურია - პრიზმული, კონუსური, სოლისებური და ფანქრისებური. გვხვდება ამორფულიც. რეტუშირებული ლამელების რიცხვი 305 ცალია. 

იარაღების 60% ლამელებიდანაა ნაკეთები, მათგან უდიდესი ნაწილი საფხეკებია (827 ც.), რომლებიც ტიპობრივად მრავალნაირია: თავსწორრეტუშიანი, თავირიბრეტუშიანი, ორმაგი, თავამოღარული, ირგვლივრეტუშიანი, მაღალი ფორმის, ნავისებური და სხვა. საფხეკებთან შედარებით მცირეა საჭრისები (411 ც.), რომელთაგან 163 ცალი ლამელებზეა დამზადებული. ისინი ხასიათდებიან მრავალტიპიანობით. ჭარბობს მარტივი კუთხის საჭრისები - 14,3% და შუალა საჭრისები - 11,3%. 21 ცალი საჭრისი მიკროლითურია. იარაღების 3,3% კომბინირებულია. სახვრეტები 57 ცალია, მრავალფეროვანია ზურგდაბლაგვებული მიკროლამელები, მიკროიარაღები - 212 ც. კარგადაა წარმოდგენილი მიკროწვეტანები, ჩასართი იარაღები. 

მღვიმევის ქვის ინვენტარში გვხვდება აგრეთვე 13 ც. გეომეტრიული მოყვანილობის მიკროლითური იარაღი. აქედან 3 ცალი ტოლფერდა სამკუთხედია, 9 ცალი ასიმეტრიულია და 1 ცალი სეგმენტია, აქვეა 91 ცალი გრავეტის ტიპის იარაღი.საქართველოს არქეოლოგია I (ქვის ხანა). ტომის რედაქტორები: ნ. ბერძენიშვილი, დ. თუშაბრამიშვილი. მთავარი რედაქტორი: ო. ლორთქიფანიძე. "მეცნიერება", თბილისი, 1991. 

 ოსტეოლოგიური მასალა 
ნანადირევ ცხოველთა მრავალრიცხოვანი ძვლოვანი მასალის შესწავლის შედეგად დადგენილია ცხოველთა შემდეგი სახეობები: პირველყოფილი ხარი (Bos sp.), გარეული ცხენი (Equus caballus L.), გარეული თხა (Carpa sp.), გარეული ცხვარი (Ovis sp.), მღვიმის ლომი (Felis spelaea Gold f.), მგელი (Canis lupus L.) და სხვა. 

მღვიმევის ეხში მოპოვებულია აგრეთვე 23 ერთეული ცხოველის ძვლისა და რქის იარაღები: სახვრეტები, სადგისები, ხელშუბისპირები და სხვა. 

მღვიმევის ეხის მასალები ზედა პალეოლითის საკმაოდ განვითარებული ნიშნებით ხასიათდებიან. ამას მოწმობს როგორც იარაღთა დამუშავების წესები და მათი ტიპოლოგიური შემადგენლობა, აგრეთვე საფხეკ-საჭრისების რაოდენობრივი შეფარდებაც. აშკარად ჩანს, რომ მღვიმევი ზედა პალეოლითის იმ საფეხურს განეკუთვნება, როდესაც ადამიანს უკვე შესწევს უნარი მეურნეობის ამა თუ იმ დარგისათვის სპეციალური და უფრო მარჯვედ მოსახმარი იარაღი შექმნას.საქართველოს არქეოლოგია I (ქვის ხანა). ტომის რედაქტორები: ნ. ბერძენიშვილი, დ. თუშაბრამიშვილი. მთავარი რედაქტორი: ო. ლორთქიფანიძე. "მეცნიერება", თბილისი, 1991. 

მღვიმევის ოსტეოლოგიურ ნაშთებში ყურადღებას იპყრობს დამწვარი ძვალი. მრავლად არის აგრეთვე დამწვარი კაჟი და ნახშირის ფრაგმენტები, რაც აქ ადამიანის მიერ ცეცხლის გამოყენებას მოწმობს.

 კლდის ხელოვნება 
სერგეი ზამიატნინმა 1934 წელს, არქეოლოგიური მასალის გარდა, ყურადღება მიაქცია ერთ-ერთი ეხის იატაკზე არსებულ ნაკაწრ გამოსახულებებს, რომლებიც მაშინვე აღწერა და გამოაქვეყნა. ზამიატნინმა, არსებული კონტექსტის გათვალისწინებითა და მახლობელ რეგიონებში მიკვლეული მსგავსი აღმოჩენების საფუძველზე, ეს ნაკაწრები ზედა პალეოლითურად მიიჩნია. მოგვიანებით, ზამიატნინის მიერ აღმოჩენილი ნაკაწრების მიმართ ინტერესი მინელდა და ბოლო ხანებში, რამდენიმე ავტორის მიერ ეჭვქვეშაც კი დადგა მათი არსებობა. 

2022 წელს ამ ურთიერთგამომრიცხავი ინფორმაციების გადამოწმების და ნაკაწრების ხელახლა იდენტიფიცირების მიზნით ჩატარდა არქეოლოგიური დაზვერვები, რის შედეგადაც დადასტურდა გასული საუკუნის 30-იან წლებში აღმოჩენილ ნაკაწრ გამოსახულებათა არსებობა, დაზუსტდა მათი ლოკაცია, მოხდა ხელახალი აღწერა, შესწავლა და გამოქვეყნება. 

ნაკაწრები (ჯამში 30-მდე) იატაკზეა შესრულებული და მათი აბსტრაქტული ხასიათიდან გამომდინარე (ქაოტური ხაზები), უმეტესობა მიჩნეულია ყოველდღიური აქტივობის კვალად, როგორიც შეიძლება იყოს ხორცის დაჭრა, რასაც უნდა დაეტოვებინა მსგავსი ნაკაწრი ხაზები იატაკზე ანუ კლდეზე. აღნიშნულ გამოსახულებათაგან ერთი გამოირჩევა კონკრეტული, წინასწარ განსაზღვრული დიზაინით და ის არ წარმოადგენს სამუშაო პროცესის შედეგად დარჩენილ კვალს, არამედ ის მიზანმიმართულად გაკეთებულია როგორც აბსტრაქტული ხელოვნება - ერთ სქელ ხაზს დიაგონალურად კვეთს ორი პარალელური ხაზი.

 გალერეა 

 ლიტერატურა 
 კილაძე, ნ., ს. მღვიმევში მოპოვებული ახალი პალეოლითური ნაშთები. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია, ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტი, თბილისი, 1949.
 საქართველოს არქეოლოგია I (ქვის ხანა). ტომის რედაქტორები: ნ. ბერძენიშვილი, დ. თუშაბრამიშვილი. მთავარი რედაქტორი: ო. ლორთქიფანიძე. "მეცნიერება", თბილისი, 1991.
 Замятнин С. Н., Пешерные навесы Мгвимеви, близ Чиатуры (Грузия). Советская Археология III: 53-76. 1937.
 Losaberidze, L., Zavradashvili, A., Kenkadze, V., Palaeolithic rock art from Mghvimevi, western Georgia. Archaeological Research in Asia, 37, 100499. 2024. 
 ყიფიანი შ., ტინტილოზოვი ზ., ოქროჯანაშვილი არს., ჯიშკარიანი ვ., საქართველოს კარსტული მღვიმეების კადასტრი, თბილისი, 1966.

კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტის მღვიმეები
კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:ზედა პალეოლითის ძეგლები