არნოლდ მორიცი

პაულ ჰაინრიხ არნოლდ მორიცი (რუსეთში არნოლდ თეოდორეს ძედ წოდებული; დ. 28 აგვისტო, 1821 — გ. 8 მაისი, 1902, დერპტი) — გერმანელი ასტრონომი, მეტეოროლოგი და მაგნიტოლოგი.

ბიოგრაფია
არნოლდ მორიცი დაიბადა 1821 წლის 28 აგვისტოს, პასტორის ოჯახში, დღევანდელი ესტონეთის მიწაზე.В. А. Бронштен, И.А. Симониа, Из истории Тифлисской Обсерватории в XIX в. (1834-1880гг.) მორიცმა ბავშვობაც და ახალგაზრდობაც ესტონეთში გაატარა. ცოლად მან ინფატერიის გენერლის, დასავლეთ ციმბირის გენერალ-გუბერნატორის გუსტავ-კრისტოფ ჰასფორდის (1794-1874) ქალიშვილი კაროლინა ჰასფორდი მოიყვანა.ევგენი ვაიდენბაუმის ბიბლიოგრაფიული ცნობარი, ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი, #337 1841 წლიდან არნოლდ მორიცი დერპტის უნივერსიტეტში სწავლობდა, 1846 წელს კი ფილოსოფიის ფაკულტეტის კანდიდატი გახდა.იქვე 1847 წლიდან ის დერპტის უნივერსიტეტში მუშაობდა, მოგვიანებით კი პარიზში, ცნობილი ასტრონომის ურბენ ლევერიეს (1811-1877) და ფიზიკოსისსა და ქიმიკოსის ანრი რენიოს (1810-1878) ხელმძღვანელობით მუშაობდა.В. А. Бронштен, И.А. Симониа, Из истории Тифлисской Обсерватории в XIX в. ... გვ. 35

1848-1852 წლებში მორიცი პულკოვოს ობსერვატორიაში, ცნობილი ასტრონომისა და გეოდეზისტის აკადემიკოს ფრიდრიხ გეორგ ვილჰელმ სტრუვეს (1793-1864) უშუალო ხელმძღვანელობით მუშაობდა. პულკოვოს ობსერვატრიაში მუშაობისას მორიცი მრავალი საპასუხისმგებლო სამუშაოს პარალელურად კავკასიური სადგურების მონაცემების შემოწმებასაც უნდებოდა. 

მორიცი თბილისში 1847-1849 წელს ჩამოდის და მაგნიტურ ობსერვატორიაში დამკვირვებლად იწყებს მუშაობას.ევგენი ვაიდენბაუმის ბიბლიოგრაფიული ცნობარი .., #337 1850 წელსა. მორიცმა კავკასიის ტრიანგულაციის უფროსის იოსებ ხოძკოს თაოსნობით შემდგარ ექსპედიციაში მიიღო მონაწილეობა და ექსპედიციის სხვა წევრებთან ერთად დიდი არარატის მწვერვალიც დაიპყრო.И. И. Ходзко, Овосхождении на вершину Большого Арарата в 1850 году. Тифлис

1851 წლის 11 იანვარს, დაახლოებით 30 წლის ასაკში, კოლეგიის მრჩეველი არნოლდ მორიცი თბილისის ობსერვატორიის დირექტორად დაინიშნა.სეასცა, ფონდი #5, საქმე #150, О переоброзовании ..., გვ. 72-73

1857 წელს არნოლდ მორიცის მიერ კახეთში — ახტალაში — გაზისა და მინერალური საბადოების აღმოჩენა და აფთიაქარ ვიტეს დახმარებით კავკასიური ნავთობისაგან პარაფინის მასალების დამზადება. ეს ადგილობრივი ნავთობის პარაფინის სანთლების გასაკეთებლად გამოყენების პირველი ცდა იყო.

1858 წელს დიდი არარატის მთაზე ხოძკოსა და მორიცის კიდევ ერთი ერთობლივი ასვლა შედგა, რომლის მიზანი მხოლოდ გეოდეზიური კვლევა იყო. მორიცი ამჯერადაც ახერხებს მეტეოროლოგიური დაკვირვებების წარმოებას და დიდი არარატის მწვერვალზე ამავალი ექსპედიციის განმავლობაში წარმოებულ დაკვირვებებს ერთიან ცხრილში უყრის თავს, რასაც 1861 წლის 5 ივლისს თბილისში აქვეყნებს.

1858 წელს მორიცი თბილისიდან იენის უნივერსიტეტში გაემგზავრა ფილოსოფიაში სადოქტორო დისერტაციის დასაცავად. 1860 წელს ინჟინერ ლემკულსა და არქიტექტორ სიმონსონთან ერთად, საფუძველს უყრის კუკიის ობსერვატორიის მშენებლობას.

1867 წლიდან თბილისის მაგნიტურ-მეტეოროლოგიურ ობსერვატორიას ფიზიკური უწოდეს და დირექტორად ისევ არნოლდ მორიცი დანიშნეს.О назначении Коллежского Советника Морица Директором Тифлисской Обсерватории.სეასცა, ფონდი 5. Дело Канц. Нач. Гл. Упр. Намест. Кавк., წიგნი #561 მაგნიტურ-მეტეოროლოგიური ობსერვატორიის დირექტორი არნოლდ მორიცი კარის მრჩეველი იყო, 1867 წელს კი კოლეგიის მრჩევლის წოდებაც მიიღო.

არნოლდ მორიცმა თბილისი 1878-1879 წლებში დატოვა და სამშობლოში დერპტში დაფუძნდა სადაც იგი 1902 წლის 8 მაისს გარდაცვალებამდე ნაყოფიერ სამეცნიერო მოღვაწეობას ეწეოდა.В. А. Бронштен, И.А. Симониа, Из истории Тифлисской Обсерватории в XIX в. ... გვ. 35, შდრ.

იხილეთ აგრეთვე
 თბილისის გეოფიზიკური ობსერვატორია

ლიტერატურა

სქოლიო

კატეგორია:გერმანელი ასტრონომები
კატეგორია:დაბადებული 1821
კატეგორია:დაბადებული 28 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1902
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 მაისი