ზაქათალა

ზაქათალა () – ქალაქი და ზაქათალის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქში მდებარეობს საერთაშორისო აეროპორტი ფარზივანი. ქალაქში არის ჰეიდარ ალიევის სახელობის პარკი, ძველი ციხის ნანგრევები, ქართული ეკლესია, რომელიც არ ფუნქციონირებს. ქალაქში ასევე ახალი მეჩეთია აშენებული.

გეოგრაფია
მდებარეობა აზერბაიჯანის ჩრდილო–დასავლეთში, მდებარეობს ევლახი-შაქი-თბილისის გზატკეცილზე, მდინარე თალაჩაის ნაპირებზე.

 ეტიმოლოგია 
მარცხნივ|მინი|239x239პქ|ციხე ზაქათალაში
სიტყვა „ზაქათალას“ წარმოშობის რამდენიმე ვერსია არსებობს. ერთ-ერთი ვერსიით, „ზაქათალა“ არის სიტყვა „საქათალას“ შეცვლილი ფორმა (საკის ვაკის სახელიდან ამოღებული). VII საუკუნეში საკთა ტომები გადავიდნენ წინა აზიაში და გადაწყვიტეს დასახლდნენ ალბანეთის ტერიტორიაზე მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპიროდან კავკასიონის მთების მთისწინამდე. ზაქათალას რაიონი უძველესი კავკასიური ალბანეთის ერთ-ერთი შემადგენელი ნაწილი იყო, რომელიც დასავლეთით მდებარეობდა.

 ისტორია 
მარცხნივ|მინი|239x239პქ
თავდაპირველად თანამედროვე ზაქათალის ტერიტორია იყო კავკასიის ალბანეთის პროვინცია. ამის შემდეგ, რეგიონი იყო ქართული კულტურული და პოლიტიკური გავლენის ქვეშ. შუა საუკუნეების ეპოქაში ცნობილი გახდა, როგორც „საინგილო“ და მას ძირითადად აკონტროლებდა საქართველოსა და შირვანის სამეფოები.

შუა საუკუნეებში შვიდი ქართული სკოლა მოქმედებდა რეგიონში. ამ სკოლებში ძირითადად ასწავლიდნენ თეოლოგიას, ფილოსოფიას, ორთოგრაფიას, ეკლესიის ისტორიასა და საქართველოს ისტორიას. ამ სკოლებმა ითამაშეს კულტურული და საგანმანათლებლო როლი, როგორც თვითონ რეგიონში, ასევე სამხრეთ კავკასიის ისტორიაში. 
მარცხნივ|მინი|238x238პქ
1830 წელს მხარე რუსეთს შეუერთდა, იმ დროიდან გაშენდა ქალაქი ზაქათალაც. თავდაპირველად აქ იყო მხოლოდ ციხე, სადაც რუსის ჯარი იდგა, შემდგომში გაჩნდა მოსახლეობაც. 1832-1840 წლებში შედიოდა ტფილისის გუბერნიაში. 1841-1844 წლებში შედიოდა საქართველო-იმერეთის გუბერნაიში. 1851 წლიდან მიენიჭა ქალაქის სტატუსი. 1844-1860 წლებში იყო ჭარ-ბელაქნის სამხედრო ოლქის ცენტრი. 1860-1917 წლებში ისევ ტფილისის გუბერნიაში იყო ზაქათალის ოკრუგის ცენტრი. იყო ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკის ნაწილი 1917 წელს, ხოლო 1918-1921 წლებში შედიოდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკაში, იყო ავტონომიური ერთეულის ცენტრი.1918 წელს საქართველოს კანონმდებლობით ზაქათალას მიენიჭა პირველი ხარისხის ქალაქის სტატუსი ქუთაისთან, სოხუმთან და ფოთთან ერთად. 1922 წლის მარტში 4 რაიონი და მათ შორის ზაქათალა აზერბაიჯანის სსრ-ს გადაეცა.

 მოსახლეობა 
ეროვნული შემადგენლობაეთნიკური ჯგუფები1876Кавказский календарь на 1886 год. стр. 142%1926ЗАКАТАЛЬСКИЙ  УЕЗД  (1926 г.)%1939ЗАКАТАЛЬСКИЙ  РАЙОН  (1939 г.)%1959ЗАКАТАЛЬСКИЙ  РАЙОН  (1959 г.)%1970ЗАКАТАЛЬСКИЙ  РАЙОН  (1970 г.)%1979ЗАКАТАЛЬСКИЙ  РАЙОН  (1979 г.)%ყველა1 1431003 3041008 59410010 25010013 37710015 195100აზერბაიჯანელები2321 28438.92 577305 36252.37 87758.99 67864ლეკები45539.81173.52222.982484783.63512.3ავარები****100.34805.62992.91 1338.51 4469.5რუსები24020.92908.82 98634.71 87618.31 2619.49516.3ცახურები****2136.42322.7710.78316.21 3308.8სომხები40034.91 18135.71 41416.51 21511.99827.38365.5ქართველები50.4962.91441.71371.33072.3910.6უკრაინელები****411.21692**********ლაკები**************გერმანელები******470.5****.**ებრაელები******16**20**13**5**თათრები**********500.4430.3უდიები**********2**3**ქურთები**********1**5**სხვა2025823073.64464.34423.34563
რელიგიური შემადგენლობარელიგიური ჯგუფები1926%1939%1959%1970%1979%2009%ქრისტიანები160848.7476055.4332831.5255219188112.42521.3მუსულმანები162449338938.36556491037077.51285384.61960398.7

 ეკონომიკა 
მინი
ქალაქში მდებარეობს საკონსერვო, რძის ნაწარმის, აგურის და ასფალტის ქარხნები. ზაქათალა არის ტურიზმის მსხვილი ცენტრი აზერბაიჯანში. აქ არის მრავალი სასტუმრო, დასვენების სახლები.

 კლიმატი 
ზაქათალას კლიმატიმაჩვენებელიიან.თებ.მარტიაპრ.მაისიივნისიივლისიაგვ.სექ.ოქტ.ნოემ.დეკ.წელიწადშიაბსოლუტური მაქსიმუმი, °C20,023,927,831,136,136,138,938,937,232,825,022,838,9საშუალო მაქსიმუმი, °C5,36,311,218,822,226,830,529,325,718,812,57,917,9საშუალო ტემპერატურა,  °C1,12,35,812,717,020,924,623,719,813,57,93,212,7საშუალო მინიმუმი, °C−1,9−1,12,78,012,016,119,418,615,09,44,60,48,6აბსოლუტური მინიმუმი,  °C−22,8−13,9−12,2−3,91,16,18,97,82,2−5−7,8−18,9−22,8ნალექების დღეების საშუალო რაოდენობა7811121310777987106ნალექების ნორმა, მმ355267781151296475651067233891წყარო: NOAA[VI/AJ/37575.TXT|Country: AZERBAIJAN], Sistema de Clasificación Bioclimática  Mundial

ლიტერატურა

პაპუაშვილი თ., „ჭარ-ბელაქანი“, თბილისი, 1972
პაპუაშვილი თ., „ჰერეთის ისტორიის საკითხები“, თბილისი, 1970
ბერძენიშვილი ნ. აღმოსავლეთ კახეთის წარსულიდან // საქართველოს ისტორიის საკითხები, წ. 3 თბილისი, 1966

 სქოლიო 

კატეგორია:შაქი-ზაქათალის რეგიონის ქალაქები