ატენის ღვთისმშობლის მცირეგუმბათიანი ეკლესიის წარწერა

300პქ|მინი|ატენის ღვთისმშობლის მცირეგუმბათიანი ეკლესიის წარწერა ახლო ხედით
ატენის ღვთისმშობლის მცირეგუმბათიანი ეკლესიის წარწერა — ძველი ქართული წარწერა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი ატენის ღვთისმშობლის ეკლესიაზე, დაახლოებით, X საუკუნის II ნახევრისა. წარწერა, რომელიც კარგადაა შენახული, 1940 წელს იპოვა ლ. რჩეულიშვილმა. წარწერიდან ირკვევა, რომ ღვთისმშობლის ეკლესია რატი ერისთავს აუშენებია.

 წარწერა 
წარწერა თორმეტ სტრიქონიანია:
 ქ~ე ადიდე ორსა
 ვე ცხოვრებასა
 აქა ჴორციელებ
 რ და წ~ე შ~ნსა სოლ
 იებრ რატ ერისთ
 ავი ძე იგი ლპ~რტ
 ერისთვისაი რ~ლნ
 აღაშენა ესე სახ–
 ლი ღ~თისაი და ბჭეი
 ცათაი წ~ი ეკლესი
 აი სალოცველად
 სულისა მათისა

ანუ:
 ქრისტე, ადიდე ორსა–
 ვე ცხოვრებასა –
 აქა ჴორციელებ–
 რ და წ~ე შ~ნსა სულ–
 იე(რე)ბრ რატ ერისთ–
 ავი, ძე იგი ლიპარიტ
 ერისთვისაი, რომელმან
 აღაშენა ესე სახ–
 ლი ღმრთისაი და ბჭეი
 ცათაი – წმიდაი ეკლესი–
 აი სალოცველად
 სულისა მათისა

 დახასიათება 
წარწერაში გვხვდება აი, ეი გრაფემათმიმდევრობანი, რომლებიც გამოხატავენ /აი/, /ეი/ ხმოვანთკომპლექსებს (ერისთვისაი, ღმრთისაი, ბჭეი, ცათაი, ეკლესიაი). ეს მოვლენა ასახავს დამავალ დიფთონგთა ადგილას ორი სრული ხმოვნის ჩამოყალიბებას, რაც მოხდა ქართული ენის გავრცელების გარკვეულ არეალში.

ენობრივი თვალსაზრისით საყურადღებოა აგრეთვე: სალოცველად სულისა მათისა. ამ შემთხვევაში დამწერმა გამოიყენა პატივისცემის მრავლობითი. ეს სტილისტური ხერხი X საუკუნიდან გვხვდება ქართულ წერილობით ძეგლებში.

 დათარიღება 
წარწერაში მოხსენიებულია კლდეკარის ერისთავი რატი, ლიპარიტის ძე, რომელსაც კლდეკარი (და შესაძლოა, ატენიც) ჩამოართვა ბაგრატ III-მ. ამ ისტორიულ ცნობაზე დაყრდნობით, ნ. შოშიაშვილი წარწერას 982–989 წლებით ათარიღებს, რაც არსებითად ეთანხმება ლ. რჩეულიშვილისეულ დათარიღებას – X საუკუნის II ნახევარი. წარწერიდან ირკვევა, რომ ღვთისმშობლის ეკლესია რატი ერისთავს აუშენებია.

 ლიტერატურა 
 ნ. შოშიაშვილი, ქართული წარწერების კორპუსი, I, თბ., 1980, გვ. 202–203
 ლ. რჩეულიშვილი, ატენის მცირე გუმბათიანი ეკლესია, „ქართული ხელოვნება“, I, თბ., 1942 გვ. 33–37
 კორნელი დანელია, ზურაბ სარჯველაძე. ქართული პალეოგრაფია. თბ., 1997, გვ. 42–43

კატეგორია:ქართული წარწერები
კატეგორია:ატენის წარწერები