სომხური სამოციქულო ეკლესიის მეთაურები

სომხური სამოციქულო ეკლესიის მეთაურები — ქრონოლოგიური სია სომხური სამოციქულო ეკლესიის მეთაურებისა, რომელიც მოიცავს პერიოდს 315 წლიდან დღემდე. თავდაპირველად სომხური ეკლესიის მეთაური იყო ეპისკოპოსი. 368 წლიდან მან მიიღო კათოლიკოსისა პატრიარქის ტიტული. კათოლიკოსის რეზიდენცია ისტორიის განმავლობაში რამდენჯერმე შეიცვალა. ამჟამად სომხური სამოციქულო ეკლესიის მეთაური ატარებს უმაღლესი პატრიარქის და სრულიად სომეხთა კათოლიკოსის ტიტულს და ფარული კენჭისყრით აირჩევა საეკლესიო კრებაზე.

რეზიდენციები

 315 წლიდან — ვაღარშაპატი, დიდი სომხეთი
 484 წლიდან — დვინი, სპარსეთის სომხეთი
 893 წლიდან — აღთამარი, ანისის სამეფო
 952 წლიდან — არგინა, ანისის სამეფო
 992 წლიდან — ანისი, ანისის სამეფო
 1045 წლიდან — სევასტიის თემი, ბიზანტიის იმპერია
 1147 წლიდან — ჰრომკლა, კილიკიის სომეხთა სამეფო
 1282 წლიდან — სისი, კილიკიის სომეხთა სამეფო
 1441 წლიდან — ვაღარშაპატი, ყარა-ყოიუნლუ

 ეჩმიაძინის საკათალიკოსო

 კათოლიკოს-პატრიარქების მმართველობის ქრონოლოგია 

 გრიგოლ განმანათლებელი — 315—325
 წმ. არისტარქეს I 325—333
 წმ. ვართან I 333—341
 წმ. იუსიკ I 341—347
 პარენ I 348—352
 ნერსეს I დიდი 353—373
 შააკ I 373—377
 ზავენ I 377—381
 ასპურაკეს I 381—386
 საჰაკ I — 387—436
 წმ. ოვსეპ I 437—452
 მელიტე I 452—456
 მოვსეს I 456—461
 წმ. გიუთი I 461—478
 წმ. ოვანეს I 478—490
 ბაბგენი — 490—516
 სამველ I 516—526
 მუშე I 526—534
 საჰაკ II 534—539
 ქრისტოფორე I 539—545
 გევონდ I 545—548
 ნერსეს II 548—557
 ოვანეს II 557—574
 მოვსეს II 574—604
 აბრაჰამ I ალბათანეცი — 607—615
 კომიტას I 615—628
 ქრისტოფორე II 628—630
 ეზრა ფარაჟნაკერტელი — 630—641
 ნერსეს III 641—661
 ანასტას I 661—667
 ისრაელ I 667—677
 საჰაკ III 677—703
 ეგია I 703—717
 იოანე ოძუნელი 717—728thumb|right|250px|იოანე III ოძუნელი
 დავით I 728—741
 თრდატ I 741—764
 თრდატ II 764—767
 სიონი I 767—775
 ესაი I 775—788
 სტეფანოზ I 788—790
 ოვაბ I 790—791
 სოგომონ I 791—792
 გევორქ I 792—795
 ოვსეპ II მორიელი 795—806
 დავით II 806—833
 ოვანეს IV 833—855
 ზაქარია I 855—876
 გევორქ II 877—897
 მაშტოც ელივარდელი 897—898
 იოანეს დრასხანაკერტცი 898—929
 სტეფანოზ II (რიშტუნი) 929—930
 თეოდოროს I (რიშტუნი) 930—941
 ეგიშე I (რიშტუნი) 941—946
 ანანია I 946—968
 ვაჰან I 968—969
 სტეფანოზ III 969—972
 ხაჩიკ I 973—992
 სარქის I 992—1019
 პეტროს I 1019—1058
 ხაჩიკ II 1058—1065
 გრიგოლ II 1066—1105
 ბარსეგ I 1105—1113
 გრიგოლ III 1113—1166
 ნერსეს IV შნორალი 1166—1173 
 გრიგოლ IV 1173—1193
 გრიგოლ V 1193—1194
 გრიგოლ VI 1194—1203
 ოვანეს VI 1203—1221
 კონსტანტინე I 1221—1267
 ჰაკობ I 1268—1286
 კონსტანტინე II 1286—1289
 სტეფანოზ IV 1290—1293
 გრიგოლ VII 1293—1307
 კონსტანტინე III 1307—1322
 კონსტანტინე IV 1323—1326
 ჰაკობ II 1327—1341, 1355—1359
 მხიტარ I 1341—1355
 მესროპ I 1359—1372
 კონსტანტინე V 1372—1374
 პოღოს I 1374—1382
 თეოდოროს II 1382—1392
 კარაპეტ I 1393—1404
 ჰაკობ III 1404—1411
 გრიგოლ VIII 1411—1418
 პოღოს II 1418—1430
 კონსტანტინე VI 1430—1439
 გრიგოლ IX 1439—1441
 კირაკოს I 1441—1443
 გრიგოლ X 1443—1465
 არისტაქეს II 1465—1469
 სარქის II 1469—1474
 ოვანეს VII 1474—1484
 სარქის III 1484—1515
 ზაქარია II 1515—1520
 სარქის IV 1520—1536
 გრიგოლ XI 1536—1545
 სტეფანოზ V 1545—1567
 მიქაელ I 1567—1576
 გრიგოლ XII 1576—1590
 დავით IV 1590—1629
 მოვსეს III 1629—1632
 ფილიპოს I 1633—1655
 ჰაკობ IV 1655—1680
 ეგიაზარ I 1681—1691
 ნახაპეტ I 1691—1705
 ალექსანდრე I 1706—1714
 ასტვაცატურ I 1715—1725
 კარაპეტ II 1726—1729
 აბრაამ II 1730—1734
 აბრაამ III 1734—1737
 ლაზარე I 1737—1751
 მინას I 1751—1753
 ალექსანდრე II 1753—1755
 საჰაკ V 1755
 ჰაკობ V 1759—1763
 სიმეონ I 1763—1780
 გუკას I 1780—1799
 ოვსეპ არლუტეანი 1800—1801
 დავით V 1801—1807
 დანიელ I 1807—1808
 ეფრემ I 1809—1830
 ოვანეს VIII 1831—1842
 ნერსეს აშტარაკელი — 1843—1857
 მატევოს I 1858—1865
 გევორქ IV 1866—1882
 მაკარ I 1885—1891
 მკრტიჩ I 1892—1907
 მატევოს II 1908—1910
 გევორქ V 1911—1930
 ჰორენ I 1932—1938
 გევორქ VI 1945—1954
 ვაზგენ I 1955—1994
 გარეგინ I 1995—1999
 გარეგინ II 1999.

 დვინის კათოლიკოსები (373—395). 
 1. იუსიკ (373—387).
 2. ზავენ (387—390).
 3. საჰაკ (დაახ. 390—392).
 4. ასპურაკ (დაახ. 392—395).

 აღვანაკის კათოლიკოსები (განძასარის საკათალიკოსო) (დაახ. 551—1828). 
 აბას 551—595
 ვირო 595—629
 ზაქარია I 629—644
 იოანე I 644—671
 უხტანესი 671—683
 ელიაზარი 683—689
 ნერსეს I 689—706
 სიმეონ I 706—707
 მიქაელ 707—744
 ანასტასე I 744—748
 იოსებ I (ოვსეპ) 748—765
 დავით I 765—769
 დავით II 769—778
 მათე I 778—779
 მოსე I 779—781
 აარონი 781—784
 სოლომონ I 784
 თედორე 784—788
 სოლომონ II 788—789
 იოანე II (ოვანესი) 799—824
 მოსე II 824
 დავით III 824—852
 იოსებ II 852—877
 სამუილ 877—894
 ჰოვან 894—902
 სიმეონ II 902—923
 დავით IV 923—929
 ისააკ (სააკი) 929—947
 გაგიკ 947—958
 დავით V 958—965
 დავით VI 965—971
 პეტრე I 971—987
 მოსე III 987—993
 მარკოზი, იოსებ III, სტეფანე I (993—1079)
 იოანე III 1079—1121
 სტეფან II 1129—1131
 გრიგოლ I დაახ.1139
 ბეჟგენ დაახ.1140
 ნერსეს II 1149—1155
 სტეფანე III 1155—1195
 იოანე IV 1195—1235
 ნერსეს III 1235—1262
 სტეფანე IV 1262—1323
 სუკიანი და პეტრე II დაახ.1323-1331
 ზაქარია II დაახ.1331
 დავით VII (?)
 კარაპეტ 1402—1420
 იოანე V დაახ.1426-1428
 მათე II დაახ.1434
 ათანას II, გრიგოლ II და იოანე VI 1441—1470
 აზარია (?)
 თომა დაახ.1471
 არისტაქეს I (?)
 სტეფანე V დაახ.1476
 ნერსეს IV დაახ.1478
 შმავონ I დაახ.1481
 არაკელ 1481—1497
 მათე III დაახ.1488
 არისტაქეს II 1515-დაახ.1516
 სერგო I (სარქის) დაახ.1554
 გრიგოლий III დაახ.1559-1574
 პეტრე III 1571
 დავით VIII დაახ.1573
 ფილიპე (?)
 იოანე. VII 1574—1584
 დავით IX დაახ.1584
 ანასტასий II დაახ.1585
 შმავონ II 1586—1611
 არისტაქეს III დაახ.1588
 მელქისეტი დაახ.1593
 სიმეონ III დაახ.1616
 პეტრე IV 1653—1675
 სიმეონ IV 1675—1701
 იერემია გასან-ჯალალი 1676—1700
 ისაია გასან-ჯალალი 1702—1728
 ნერსეს V 1706—1736
 ისრაელ 1728—1763
 ნერსეს VI 1763
 იოანე VIII 1763—1786
 სიმეონ V 1794—1810
 სერგო II 1810—1828; 1815 წლიდან მიტროპოლიტის ტიტულით.

 კილიკიის საკათალიკოსო 
XII-XV საუკუნეებში სომხური სამოციქულო ეკლესიის კათოლიკოსის რეზიდენცია მდებარეობდა კილიკიის სომეხთა სამეფოში. 1441 წელს გადაწყდა სომხური საკათოლიკოსო ტახტის დაბრუნება ეჩმიაძინში. ამის საპასუხოდ კილიკიის სომხური ეკლესიის უმაღლესმა იერარქმა შეინარჩუნა კათოლიკოსის ტიტული. XV საუკუნის შუა წლებიდან ის ექვემდებარეობდა კონსტანტინოპოლის სომხურ საპატრიარქოს. 1915 წელს სომხების გენოციდის შემდეგ მოიშალა კილიკიის საკათალიკოსო სისში და ის მოგვიანებით აღდგა ბეირუთის ახლოს ქალაქ ანტილისიაში.

 პოღოს (1441—1457).
 კონსტანტინე (დაახ. 1457—1480).
 ოვსეპ (დაახ. 1480—1510).
 ნერსეს (დაახ. 1651).
 მიქაელი (დაახ. 1750).
 გარეგინ I — (1983—1995, შემდგომში სრულიად სომხეთის კათოლიკოსი 1995—1999).
 არამ I (1995 წლიდან).

აღთამარის კათოლიკოსები 
893 წელს დვინის მიწისძვრამ დაანგრია ქალაქი დვინი და კათოლიკოსის რეზიდენციამ გადაინაცვლა აღთამარის მონასტერში. X საუკუნის მეორე ნახევარში კათოლიკოსის რეზიდენცია გადავიდა ქალაქ ანისის მახლობლად, არგინაში. აღთამარის ეპისკოპოსებს ამის შემდეგაც დიდხანს ჰქონდათ პრეტენზიები სომხურ ეკლესიაში განსაკუთრებულ იერარქიულ მდგომარეობაზე და 1114 წელს აღთამარის ეპისკოპოსმა თავი სომხეთის კათოლიკოსად და პატრიარქად გამოაცხადა. ეს მდგომარეობა დიდხანს არ გაგრძელებულა, მაგრამ აღთამარის ეპისკოპოსებმა კათოლიკოსის ტიტული მაინც დიდხანს შეინარჩუნეს.

 დავით (დაახ. 1117—1140).
 ზაქარია. III (1434—1464).
 სტეფანოზ (დაახ. 1464—1480).
 გრიგოლ I (1512—1544).
 გრიგოლ II (დაახ. 1574).
 მარტიროსი (დაახ. 1655).
 ნიკოგაიოსი (1743—1754).
 გრიგოლ IV (1754—1761).
 თოვმა (1761—1780).

 იხილეთ აგრეთვე 
 სომხური სამოციქულო ეკლესია

ლიტერატურა

*
კატეგორია:ქრონოლოგიები