ალექსი ჭინჭარაული

ალექსი ლეკოს ძე ჭინჭარაული (დ. 25 დეკემბერი, 1925,  შატილი  — გ. 12 თებერვალი, 2012) — ქართველი ენათმეცნიერი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. 

ბიოგრაფია
დაიბადა 1925 წლის 25 დეკემბერს დუშეთის რაიონის სოფელ შატილში. 1950 წელს შევიდა და 1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის კავკასიური ენების განყოფილება. 1958 წელს დაამთავრა ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ასპირანტურა და მუშაობა დაიწყო ლექსიკოლოგიის განყოფილებაში. 

1961 წელს მას მიენიჭა ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დაცული დისერტაციის („ხევსურულის დარგობლივი ლექსიკა“) საფუძველზე. ალ. ჭინჭარაული მონაწილეობდა „ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის“ და შემდეგ ამ ლექსიკონის ერთტომეულის შედგენის სამუშაოებში (სიტყვების განმარტება, განმარტებულის პირველადი რედაქცია, რედაქტირებული მასალის რეცენზირება და სხვ.).

მას აქვს ენათმეცნიერული შრომები „ვეფხისტყაოსნის“ ტექსტისა და ენის, ვაჟა-ფშაველას თხზულებათა ტექსტისა და ენის, ქართული ენის დიალექტებისა და სხვათა შესახებ. გამოქვეყნებული აქვს გამოკვლევები „ვეფხისტყაოსნის“ ავტორის სადაურობის საკითხისათვის.

ლექსიკოლოგიის განყოფილებაში მუშაობისას ალ. ჭინჭარაულმა შეადგინა „ხევსურული ლექსიკონი“ (დაახლოებით 25 000 სიტყვა-სტატია) და „ფშაური ლექსიკონი“ (დაახლოებით 15 000 სიტყვა-სტატია).

1993 წელს მას მიენიჭა ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი ენათმეცნიერების ინსტიტუტში დაცული დისერტაციის (მხატვრული ტექსტის ენობრივი ანალიზის საკითხები „ვეფხისტყაოსნის“ და ვაჟა-ფშაველას თხზულებათა მიხედვით) საფუძველზე. 

„ხევსურული ლექსიკონი“ გამოიცა 2005 წელს, ხოლო ფშაურ ლექსიკონზე კვლავ მიმდინარეობს მუშაობა.

იგი არის მწერალთა კავშირის წევრი; გელათის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი – 1995; მიღებული აქვს ღირსების ორდენი – 1999; პრემია საგურამო, ნომინაციაში ჰუმანიტარული მეცნიერება – 2007;  აკადემიკოს ვ. თოფურიას პრემია – 2009; ფოლკლორის სახელმწიფო პრემია – 2009; საქართველოს ეკლესიის უმაღლესი ჯილდო – წმინდა გიორგის ორდენი – 2010. იგი არის ავტორი 7 მონოგრაფიისა. მას  აქვს 250-მდე გამოკვლევა ან წაკითხული მოხსენების თეზისები.

მონოგრაფიები
 „ხევსურულის თავისებურებანი“, ტექსტებით და ინდექსით, 1960 წ.
 „ვაჟა-ფშაველას მცირე ლექსიკონი“, 1969 წ.
 „ვაჟა-ფშაველას ტექსტის დადგენისათვის“, 1977 წ.
 „აკაკი შანიძე მთის მკვლევარი“, 1977წ.
 მთას ვიყავ“, 1980 წ.  
 „ვეფხისტყაოსნის“ ენისა და ტექსტის საკითხები“, I, 1982 წ.
 „ხევსურული ლექსიკონი“, 2005 წ.

ჯილდოები
 1999 — ღირსების ორდენი
 2007 — პრემია „საგურამო“, ნომინაციაში ჰუმანიტარული მეცნიერება
 2009 — აკადემიკოს ვ. თოფურიას პრემია
 2009 — ფოლკლორის სახელმწიფო პრემია
 2010 — წმიდა გიორგის ოქროს ორდენი (საქართველოს ეკლესიის უმაღლესი ჯილდო)

რესურსები ინტერნეტში

 როგორ დაიწერა რევაზ ინანიშვილის მოთხრობა "ჩაჩაურის წასვლა"
 ცოტა რამ დიდ ადამიანზე 
 ალექსი ჭინჭარაულის სრული ბიბლიოგრაფია 

სქოლიო

კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები
კატეგორია:ქართველი ეთნოგრაფები
კატეგორია:დაბადებული  25 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1925
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2012
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ა
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:საგურამოს პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:წმიდა გიორგის ოქროს ორდენი კავალრები
კატეგორია:ქართველი ლექსიკოლოგები
კატეგორია:ქართველი ლექსიკოგრაფები