ტაიტი

ტაიტი () — კუნძული წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში, საფრანგეთის პოლინეზიაში მდებარე საზოგადოების კუნძულთა ჯგუფში (Îles de la Société). ტაიტი საფრანგეთის პოლინეზიის კულტურული, ეკონომიკური და პოლიტიკური ცენტრია. ეს მთაგორიანი კუნძული ვულკანური წარმოშობისაა და შემოსაზღვრულია მარჯნის რიფებით. მოსახლეობა შეადგენს 191 779 ადამიანს (2022), აქ თავს იყრის მთლიანად საფრანგეთის პოლინეზიის მოსახლეობის 68,8 %. ერთადერთი ოფიციალური ენაა ფრანგული, თუმცა ადგილობრივ, ტაიტურ ენაზე მოსაუბრეც საკმაოდ ბევრი მოქალაქეა.

კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე მდებარეობს დედაქალაქი პაპეეტე. აქაა ერთადერთი აეროპორტი მთელს რეგიონში, ქალაქის ცენტრიდან 5 კმ-ით მოშორებით.

 გეოგრაფია 
მინი|250პქ|ტაიტის რუკა
ტაიტი საფრანგეთის პოლინეზიის უდიდესი და უმაღლესი კუნძულია. ჰავაიდან 4400 კმ-ით სამხრეთით მდებარეობს, ჩილედან 7900 კმ-ით დასავლეთით, ხოლო ავსტრალიიდან 5700 კმ-ით აღმოსავლეთით. კუნძულის სიგრძე 45 კმ-ია, ხოლო ფართობი 1045 კმ². უმაღლესი ადგილია ოროენას მთა (2241 მ).

ტაიტის ცენტრალური ნაწილი თითქმის დაუსახლებელია. აქ განსაკუთრებით ბევრი პატარა ნაკადულია.

 კლიმატი 
ნოემბრიდან აპრილამდე, ტაიტიზე სველი სეზონია. ყველაზე წვიმიანი თვე იანვარია (335 მმ). უმშრალესი თვეა აგვისტო (48 მმ).

საშუალო წლიური ტემპერატურაა 21 °C - 31 °C. ტემპერატურის ყველაზე დაბალი, რეკორდული მაჩვენებელი დაფიქსირებულია 16 °C, ხოლო ყველაზე მაღალი 34 °C.

 ისტორია 
ჩვ.წ 300-800 წლებში, ტაიტი დასახლებული იყო პოლინეზიელებით. 1880 წლიდან, ტაიტი საფრანგეთის კოლონიაა, თუმცა 1846 წლამდე ადგილობრივებს საფრანგეთის მოქალაქეობის დამადასტურებელი ოფიციალური დოკუმენტები არ ეძლეოდათ.

 პოლიტიკური წყობა 
ტაიტის მაცხოვრებლები საფრანგეთის სრულუფლებიანი მოქალაქეები არიან სრული სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებებით. ოფიციალური ენა ფრანგულია. აღსანიშნავია, რომ 1960-70-იანი წლებში, სკოლებში ტაიტურ ენაზე ლაპარაკიც კი იკრძალებოდა. ამჟამად სიტუაცია შეცვლილია და ტაიტური ენა სკოლებში ცალკე საგნად ისწავლება.

ტაიტი საფრანგეთის პოლინეზიის ნაწილია, ეს უკანასკნელი კი საფრანგეთის ნახევრადავტონომიური ტერიტორიაა, საკუთარი ასამბლეით, პრეზიდენტით, ბიუჯეტით და სამართლით. საფრანგეთის გავლენა ძირითადად სუბსიდიებზე, განათლებასა და უსაფრთხოებაზე ვლინდება.

საფრანგეთის პოლინეზიის ამჟამინდელი პრეზიდენტი, ოსკარ ტემარუ, საფრანგეთისგან სრული დამოუკიდებლობის მომხრეა, თუმცა მის ამ შეხედულებას მოსახლეობის მხოლოდ 20 % იზიარებს.

2006 წლის 26 ივნისს, საფრანგეთის ოკეანიის რიგით მეორე სამიტის მიმდინარეობისას, პრეს-კონფერენციაზე, საფრანგეთის პრეზიდენტმა ჟაკ შირაკმა განაცხადა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ მოსახლეობის უმრავლესობას არ სურს დამოუკიდებლობა, შესაძლო რეფერენდუმისთვის ამ საკითხზე, მომავალში გზა ხსნილია.

 დემოგრაფია 
ტაიტის მოსახლეობა შეადგენს 191 779 ადამიანს (2022). მოსახლეობის უდიდეს ნაწილს, 70 %-ს შეადგენენ ადგილობრივი პოლინეზიელები. ასევე ცხოვრობენ მეტროპოლიიდან გადმოსახლებული ფრანგები 20 % (ძირითადად პაპეეტეში) და აღმოსავლეთ აზიელები (ძირითადად ჩინელები).

+პაპეეტეს აგლომერაციის, კუნძულ ტაიტისა და საფრანგეთის პოლინეზიის მოსახლეობის შედარება 1956 წლიდანSource pour les données de 1956 à 1983 : Jacques Champaud (éd.), « Croissance urbaine et dépendance économique en Polynésie française », Paris, ORSTOM, 1992, 313 p. (Études et Thèses) . 2022 წლამდე პერიოდშიSource pour les données de 1996 à 2007 : recensements ISPF-INSEE. 1956 1962 1967 1971 1977 1983 1996 2002 2007 2012 20172022 პაპეეტეს აგლომერაცია კუნძული ტაიტისაფრანგეთის პოლინეზია

 ადმინისტრაციული  დაყოფა 
კუნძული ტაიტი შედის ქარსზედა კუნძულების ადმინისტრაციულ დანაყოფში. მისი ტერიტორია შედგება 12 კომუნისაგან:
 №  კომუნა  ფართობი,კმ²  მოსახლეობა,ად. (2022)  მოსახლეობისსიმჭიდროვე,ად./კმ² ქარსზედა კუნძულები 1არუა (კუნძულ ტეტიაროას ჩათვლით — 6 კმ²)1610 322645,13 2ფაა3429 826877,24 3ჰიტია ო ტე რა21810 19646,77 4მაინა51,614 623283,39 5პაეა6512 756196,25 6პაპარა9311 743126,27 7პაპეეტე (დედაქალაქი)17,426 6541531,84 8პირაე3514 068401,94 9პუნააუია7628 781378,70 10აღმოსავლეთ ტაიარაპუ(კუნძულ მეჰეტიას ჩათვლით — 2,3 კმ²)21613 60262,97 11დასავლეთ ტაიარაპუ104837180,49 12ტევა ი იუტა12010 83790,31   სულ1046191 779183,35

 ტრანსპორტი 
ტაიტიზე მდებარეობს ფააას საერთაშორისო აეროპორტი. ძირითადი ადგილობრივი ავიაკომპანიაა ეარ ტაიტი ნუი. გადაადგილების კიდევ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სახეობაა ბორანი.

 განათლება 
მინი|150პქ|ტაიტელი ბავშვები, 1906 წ.
ტაიტიზე არსებობს ფრანგული უნივერსიტეტი — საფრანგეთის პოლინეზიის უნივერსიტეტი. სასწავლებელში 2000 სტუდენტი სწავლობს. სასწავლო პროგრამა მრავალფეროვანია, მათ შორისაა სამართალი, ეკონომიკა, მეცნიერება და ლიტერატურა.

 სპორტი 
ტაიტიში სპორტის ყველაზე პოპულარული სახეობაა რაგბი. ტაიტის რაგბის ნაკრები ჩამოყალიბდა 1989 წელს და უკვე 1994 წელს შეუერთდა რაგბის საერთაშორისო საბჭოს.

 გალერეა 

 რესურსები ინტერნეტში 
 ტაიტის ტურიზმის ოფიციალური საიტი
 ტაიტის კულტურული და ბუნებრივი მემკვიდერეობა

სქოლიო

კატეგორია:საფრანგეთის კუნძულები
კატეგორია:საფრანგეთის პოლინეზია
კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები
კატეგორია:საფრანგეთის პოლინეზიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით