პერსი ბიშ შელი

პერსი ბიშ შელი () (დ. 4 აგვისტო, 1792 — გ.  8 ივლისი, 1822) — ინგლისელი მწერალი. მიჩნეულია ერთ-ერთ უმთავრეს ინგლისელ რომანტიკოს პოეტად. შელიმ, რომელიც რადიკალი იყო როგორც პოეზიაში, ისე პოლიტიკურ და სოციალურ შეხედულებებში, სიცოცხლეში დიდებას ვერ მიაღწია, თუმცა მისი პოეტური მიღწევები გარდაცვალების შემდეგ სულ უფრო მეტად იქნა აღიარებული. იგი მნიშვნელოვანი გავლენის წყარო გახდა პოეტების მომდევნო თაობებისთვის, მათ შორის იყვნენ რობერტ ბრაუნინგი, ელჯერნონ ჩარლზ სუინბერნი, თომას ჰარდი და უილიამ ბატლერ იეიტსი. ამერიკელი ლიტერატურათმცოდნე ჰაროლდ ბლუმი მას ახასიათებს, როგორც „დიდოსტატს, უბადლო ლირიკოს პოეტს და უდავოდ ერთ-ერთ ყველაზე განვითარებულ სკეპტიკურ გონებას, ვისაც კი ოდესმე ლექსი დაუწერია“.

შელის რეპუტაცია XX საუკუნის განმავლობაში იცვლებოდა, თუმცა 1960-იანი წლებიდან მოიპოვა მზარდი კრიტიკული აღიარება მისი პოეტური ხატოვანების მძლავრი იმპულსის, ჟანრებისა და ლექსთწყობის ფორმების ოსტატური ფლობისა და მის შემოქმედებაში სკეპტიკური, იდეალისტური და მატერიალისტური იდეების კომპლექსური ურთიერთქმედების გამო. მის ყველაზე ცნობილ ნაწარმოებებს შორისაა: „ოზიმანდიას“ (1818), „ოდა დასავლეთის ქარს“ (1819), „ტოროლას“ (1820), „ადონაისი“ (1821), ფილოსოფიური ესე „ათეიზმის აუცილებლობა“ (1811), რომელიც შესაძლოა მის მეგობართან, თ. ჯ. ჰოგთან თანაავტორობით დაწერა, და პოლიტიკური ბალადა „ანარქიის ნიღაბი“ (1819). მის სხვა ძირითად ნამუშევრებს მიეკუთვნება ლექსად დაწერილი დრამები: „ჩენჩი“ (1819), „განთავისუფლებული პრომეთე“ (1820) და „ელადა“ (1822), ასევე ვრცელი ნარატიული პოემები: „ალასტორი, ანუ მარტოობის სული“ (1815), „ჯულიანი და მადალო“ (1819) და „ცხოვრების ტრიუმფი“ (1822).

შელი ასევე წერდა მხატვრულ პროზას და მრავალრიცხოვან ესეებს პოლიტიკურ, სოციალურ და ფილოსოფიურ საკითხებზე. მისი პოეზიისა და პროზის დიდი ნაწილი სიცოცხლეში არ გამოქვეყნებულა, ან ქვეყნდებოდა მხოლოდ შემოკლებული (ცენზურით გასწორებული) ფორმით, პოლიტიკური და რელიგიური შეურაცხყოფისთვის სისხლისსამართლებრივი დევნის საფრთხის გამო. 1820-იანი წლებიდან მისი ლექსები, პოლიტიკური და ეთიკური ნაშრომები პოპულარული გახდა ოუენისტურ, ჩარტისტულ და რადიკალურ პოლიტიკურ წრეებში, მოგვიანებით კი ისეთი განსხვავებული მოღვაწეების აღფრთოვანება დაიმსახურა, როგორებიც იყვნენ კარლ მარქსი, მაჰათმა განდი და ჯორჯ ბერნარდ შოუ.

შელის ცხოვრება სავსე იყო ოჯახური კრიზისებით, ჯანმრთელობის პრობლემებითა და მისი ათეიზმის, პოლიტიკური შეხედულებებისა და სოციალური კონვენციების უარყოფის გამო გამოწვეული მკაცრი რეაქციებით. 1818 წელს იგი მუდმივ ემიგრაციაში წავიდა იტალიაში, სადაც მომდევნო ოთხი წლის განმავლობაში შექმნა ის, რასაც ზაქარი ლიდერი და მაიკლ ო’ნილი უწოდებენ „რომანტიზმის პერიოდის  საუკეთესო პოეტურ ნიმუშებს“.Leader and O'Neill (2003), p. xiv. მისი მეორე ცოლი, მერი შელი, იყო „ფრანკენშტაინის“ ავტორი. გარდაიცვალა 1822 წელს სანაოსნო კატასტროფის შედეგად, 29 წლის ასაკში.

 ცხოვრება და მოღვაწეობა 
 ადრეული წლები და განათლება 
შელი დაიბადა 1792 წლის 4 აგვისტოს ფილდ პლეისში, სასექსი, ინგლისი.Field Place  იგი იყო სერ ტიმოთი შელის, კასლ გორინგის მე-2 ბარონეტის და მისი მეუღლის, ელისაბედ პილფოლდის, წარმატებული ყასბის ასულის, უფროსი ვაჟი. მამა 1790–1792 წლებში იყო ჰორშემის, ხოლო 1806–1812 წლებში შორჰემის პარლამენტის წევრი ვიგების პარტიიდან. ჰყავდა ოთხი უმცროსი და და ერთი ბევრად უმცროსი ძმა. შელის ადრეული ბავშვობა მშვიდი და ძირითადად ბედნიერი იყო. იგი განსაკუთრებით ახლოს იყო თავის დებთან და დედასთან, რომელიც მას ნადირობის, თევზაობისა და ცხენოსნობისკენ მოუწოდებდა.Holmes, Richard (1974), pp. 1–17. ექვსი წლის ასაკში გაგზავნეს უორნემის ეკლესიის მოძღვრის დღის სკოლაში, სადაც შთამბეჭდავი მეხსიერება და ენების ათვისების ნიჭი გამოავლინა.Holmes, Richard (1974), p. 2.

1802 წელს შევიდა ბრენტფორდის (მიდლსექსი) საიონ ჰაუსის აკადემიაში, სადაც მისი ბიძაშვილი თომას მედვინი სწავლობდა. სკოლაში შელი ბულინგის მსხვერპლი იყო, თავს უბედურად გრძნობდა და ამაზე ზოგჯერ ძალადობრივად რეაგირებდა. ასევე დაეწყო კოშმარები, ჰალუცინაციები და მთვარეულობა, რაც პერიოდულად აწუხებდა მთელი ცხოვრების მანძილზე. შელი დაინტერესდა მეცნიერებით, რასაც ემატებოდა მისი დაუოკებელი ინტერესი მისტიკური, რომანტიკული და ზებუნებრივი ამბების შესახებ. ფილდ პლეისში არდადეგების დროს დებს ხშირად აშინებდა იმით, რომ მათზე ატარებდა ექსპერიმენტებს დენთის, მჟავებისა და ელექტროენერგიის გამოყენებით, სკოლაში დაბრუნებულმა კი დენთით ააფეთქა მესერი.Holmes, Richard (1974), pp. 4–17.

1804 წელს შელი იტონის კოლეჯში შევიდა — პერიოდი, რომელსაც იგი მოგვიანებით სიძულვილით იხსენებდა. იგი გახდა განსაკუთრებით სასტიკი ჯგუფური ბულინგის მსხვერპლი, რასაც მოძალადეებმა „შელის სატყუარა“ (Shelley-baits) უწოდეს. მთელმა რიგმა ბიოგრაფებმა და თანამედროვეებმა ეს ბულინგი შელის განმარტოებულობას, არაკონფორმიზმსა და „ფაგინგზე“ (უმცროსი მოსწავლეების მიერ უფროსების მსახურებაზე) უარის თქმას მიაწერეს. თავისი უცნაურობებისა და მრისხანების გამო მან მეტსახელად „გიჟი შელი“ (Mad Shelley) დაიმსახურა.Holmes, Richard (1974), pp. 19–20. მისი ინტერესი ოკულტიზმისა და მეცნიერებისადმი გაგრძელდა; თანამედროვეები აღწერენ, თუ როგორ დაარტყა მან მასწავლებელს დენი, როგორ ააფეთქა ხის კუნძი დენთით და როგორ ცდილობდა სულების გამოძახებას ოკულტური რიტუალებით.Holmes, Richard (1974), pp. 24–25. უფროს კლასებში შელი მოექცა ერთ-ერთი მასწავლებლის, ჯეიმზ ლინდის გავლენის ქვეშ, რომელიც ახალისებდა მის ინტერესს ოკულტიზმისადმი და გააცნო ლიბერალი და რადიკალი ავტორები. ასევე გაუჩნდა ინტერესი პლატონისა და იდეალისტური ფილოსოფიის მიმართ, რომელთა შესწავლაც, მოგვიანებით, დამოუკიდებლად განაგრძო. ბიოგრაფ რიჩარდ ჰოლმზის თქმით, კოლეჯის დამთავრებისთვის შელის უკვე ჰქონდა კლასიკოსი მეცნიერისა და „შეწყნარებული ექსცენტრიკის“ რეპუტაცია.

იტონში სწავლის ბოლო სემესტრში გამოვიდა მისი პირველი რომანი „ზასტროცი“ (Zastrozzi) და თანაკლასელებს შორის მიმდევრებიც გამოუჩნდა.Holmes, Richard (1974), pp. 25–30. 1810 წლის ოქტომბერში ოქსფორდის საუნივერსიტეტო კოლეჯში ჩარიცხვამდე, შელიმ დაასრულა „ვიქტორისა და კაზირის ორიგინალური პოეზია“ (დაწერილი მის დასთან, ელისაბედთან ერთად), ლექსად დაწერილი მელოდრამა „მოხეტიალე ებრაელი“ და გოთიკური რომანი „სენტ-ირვინი“ (გამოიცა 1811 წელს).Holmes, Richard (1974), p. 31.

ოქსფორდში შელი იშვიათად ესწრებოდა ლექციებს; ნაცვლად ამისა, დიდ დროს უთმობდა კითხვას და სამეცნიერო ექსპერიმენტებს თავის ოთახში მოწყობილ ლაბორატორიაში.Holmes, Richard (1974), pp. 38–39. იქვე გაიცნო სტუდენტი თომას ჯეფერსონ ჰოგი, რომელიც მისი უახლოესი მეგობარი გახდა. ჰოგის გავლენით შელი სულ უფრო მეტად პოლიტიზებული ხდებოდა და უყალიბდებოდა რადიკალური და ანტიქრისტიანული შეხედულებები. ასეთი ხედვები სახიფათო იყო იმ რეაქციულ პოლიტიკურ კლიმატში, რომელიც სუფევდა გაერთიანებული სამეფოს ომების დროს ნაპოლეონის საფრანგეთის წინააღმდეგ. ჰოგის გავლენის შესახებ შელი მამამაც გააფრთხილა.Holmes, Richard (1974), pp. 43–47.

1810–1811 წლების ზამთარში შელიმ გამოაქვეყნა ანონიმური პოლიტიკური ლექსებისა და ტრაქტატების სერია: „მარგარეტ ნიკოლსონის სიკვდილისშემდგომი ფრაგმენტები“, „ათეიზმის აუცილებლობა“ (დაწერილი ჰოგის თანაავტორობით) და „პოეტური ესე საგანთა არსებული მდგომარეობის შესახებ“. შელიმ „ათეიზმის აუცილებლობა“ ოქსფორდის ყველა ეპისკოპოსსა და კოლეჯის ხელმძღვანელს დაუგზავნა, რის გამოც იგი კოლეჯის საბჭოსა და დეკან ჯორჯ როულის წინაშე დაიბარეს. მისმა უარმა, ეპასუხა კოლეჯის ხელმძღვანელობის კითხვებზე პამფლეტის ავტორობის შესახებ, გამოიწვია მისი გარიცხვა ოქსფორდიდან 1811 წლის 25 მარტს, ჰოგთან ერთად. როდესაც ვაჟის გარიცხვის შესახებ გაიგო, მამა დაემუქრა მას ყოველგვარი კავშირის გაწყვეტით, თუ შელი არ დათანხმდებოდა შინ დაბრუნებას და მამის მიერ დანიშნული მასწავლებლების მეთვალყურეობის ქვეშ სწავლას. ამ მოთხოვნაზე შელის უარმა მამასთან საბოლოო განხეთქილება გამოიწვია.Holmes, Richard (1974), pp. 58–60.

 ქორწინება ჰარიეტ უესტბრუკზე 
1810 წლის დეკემბრის მიწურულს შელიმ გაიცნო ჰარიეტ უესტბრუკი, რომელიც იმავე პანსიონის მოსწავლე იყო, სადაც მისი დები სწავლობდნენ. იმ ზამთარს, ისევე როგორც ოქსფორდიდან გარიცხვის შემდეგ, მათ ხშირი მიმოწერა ჰქონდათ. შელი ჰარიეტს თავის რადიკალურ იდეებს უზიარებდა პოლიტიკის, რელიგიისა და ქორწინების შესახებ. თანდათან მათ ერთმანეთი დაარწმუნეს, რომ გოგონა მამისა და სკოლის მხრიდან ჩაგვრის მსხვერპლი იყო. შელის გატაცება ჰარიეტით გაღრმავდა მისი გარიცხვის მომდევნო თვეებში, როდესაც იგი მძიმე ემოციური სტრესის ქვეშ იმყოფებოდა ოჯახთან კონფლიქტის, მისი ბიძაშვილის, ჰარიეტ გროუვისადმი გაწყვეტილი რომანით გამოწვეული იმედგაცრუებისა და იმ უსაფუძვლო რწმენის გამო, თითქოს მომაკვდინებელი სენი სჭირდა.Bieri, James (2008), pp. 156, 173. ამავდროულად, ჰარიეტ უესტბრუკის უფროსი და, ელიზა, რომელთანაც ჰარიეტი ძალიან ახლოს იყო, ხელს უწყობდა ახალგაზრდა გოგონას რომანს შელისთან.Bieri, James (2008), pp. 139, 148–49. შელის მიმოწერა ჰარიეტთან გააქტიურდა ივლისში, როდესაც პოეტი უელსში ისვენებდა. გოგონას დაჟინებული თხოვნის საპასუხოდ, რომ მას დაცვა სჭირდებოდა, შელი აგვისტოს დასაწყისში ლონდონში დაბრუნდა. მან გვერდზე გადადო თავისი ფილოსოფიური წინააღმდეგობები ქორწინების ინსტიტუტის მიმართ და 1811 წლის 25 აგვისტოს 16 წლის ჰარიეტთან ერთად გაემგზავრა ედინბურგში, შოტლანდიაში, სადაც ისინი 28 აგვისტოს დაქორწინდნენ.Holmes, Richard (1974), pp. 77–79.

გაპარვის შესახებ გაგების შემდეგ, ჰარიეტის მამამ, ჯონ უესტბრუკმა, და შელის მამამ, ტიმოთიმ, წყვილს ფულადი დახმარება შეუწყვიტეს. (შელის მამა მიიჩნევდა, რომ მისმა შვილმა თავისზე დაბალი წრის წარმომადგენელზე იქორწინა, რადგან ჰარიეტის მამას ქონება ვაჭრობით ჰქონდა დაგროვილი და ტავერნისა და ყავახანის მფლობელი იყო).Bieri, James (2008), pp. 136–37, 162–63. შელი და ჰარიეტი, რომლებიც თავს ნასესხები ფულით ირჩენდნენ, ერთი თვე ედინბურგში დარჩნენ, სადაც მათთან ერთად, ერთ ჭერქვეშ, ჰოგიც ცხოვრობდა. ოქტომბერში ტრიო იორკში გაემგზავრა, საიდანაც შელი სასექსში წავიდა მამასთან საქმეების მოსაგვარებლად, ჰარიეტი კი ჰოგთან დატოვა. წარუმატებელი მგზავრობიდან დაბრუნებულ შელის დახვდა ელიზა, რომელიც ჰარიეტთან და ჰოგთან გადასულიყო საცხოვრებლად. ჰარიეტმა აღიარა, რომ შელის არყოფნისას ჰოგი მის შეცდენას ცდილობდა. შელიმ, ჰარიეტმა და ელიზამ მალევე დატოვეს იორკი და კესუიკში, ტბების მხარეში გადავიდნენ.Bieri, James (2008), pp. 165–77.

1811 წლის ივნისიდან მოყოლებული, ერთი წლის განმავლობაში, შელის ასევე ჰქონდა ინტენსიური პლატონური ურთიერთობა ელისაბედ ჰიჩენერთან, 28 წლის დაუოჯახებელ მასწავლებელთან, რომელთანაც ხშირი მიმოწერა ჰქონდა. ჰიჩენერი მისი ნდობით აღჭურვილი პირი და ინტელექტუალური თანამგზავრი გახდა პოლიტიკის, რელიგიის, ეთიკისა და პირადი ურთიერთობების შესახებ შეხედულებების ჩამოყალიბების პროცესში.Bieri, James (2008), pp. 149–54. შელი სულ უფრო მეტად რადიკალიზდებოდა, რადგან ნაპოლეონთან ომს მოჰყვა ეკონომიკური რეცესია, საკვების ნაკლებობით გამოწვეული ამბოხებები და მთავრობის მხრიდან პოლიტიკური დისიდენტების დევნა.Holmes, Richard (1974), pp. 96-99 შელიმ ჰიჩენერს შესთავაზა, შეერთებოდა მას, ჰარიეტსა და ელიზას კომუნალურ მეურნეობაში, სადაც მთელი ქონება საერთო იქნებოდა.Bieri, James (2008), pp. 170, 193–95.

ცოლ-ქმარმა და ელიზამ დეკემბერი და იანვარი კესუიკში გაატარეს, სადაც პოეტი ეწვია რობერტ საუთის, რომლის პოეზიასაც აფასებდა. საუთი მოიხიბლა შელით, მიუხედავად მათ შორის არსებული დიდი პოლიტიკური უფსკრულისა და მას დიდ მომავალს უწინასწარმეტყველებდა. საუთიმ ასევე აცნობა შელის, რომ უილიამ გოდვინი, ავტორი წიგნისა „პოლიტიკური სამართლიანობა“, რომელმაც დიდი გავლენა მოახდინა საუთიზე ახალგაზრდობაში და რომელსაც შელიც აღმერთებდა, ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო. შელიმ გოდვინს მისწერა და თავი მის ერთგულ მოწაფედ წარუდგინა. გოდვინმა, რომელსაც თავისი ადრეული რადიკალური შეხედულებების დიდი ნაწილი შეეცვალა, ურჩია შელის, მამასთან შერიგებულიყო, რაიმე ახლის გამოქვეყნებამდე განათლება მიეღო და უარი ეთქვა ირლანდიაში პოლიტიკური აგიტაციის გეგმებზე.Bieri, James (2008), pp. 187–91.

ამასობაში შელი შეხვდა მამამისის მფარველს, ჩარლზ ჰოვარდს, ნორფოლკის მე-11 ჰერცოგს, რომელიც დაეხმარა მას ფულადი სარჩოს აღდგენაში.Bieri, James (2008), pp. 182–83. ჰარიეტის სარჩოს აღდგენის შემდეგ შელის უკვე ჰქონდა სახსრები ირლანდიური ვოიაჟისთვის. მათი გამგზავრება ირლანდიაში დააჩქარა სახლის პატრონისა და მეზობლების მზარდმა მტრობამ, რომლებსაც აშფოთებდათ შელის სამეცნიერო ექსპერიმენტები, პისტოლეტიდან სროლა და რადიკალური პოლიტიკური შეხედულებები. დაძაბულობის მატებასთან ერთად, შელი ამტკიცებდა, რომ სახლში ავაზაკები დაესხნენ თავს; ეს შემთხვევა შესაძლოა რეალური ყოფილიყო, ან სტრესით გამოწვეული ბოდვითი ეპიზოდი. ეს იყო პირველი იმ ეპიზოდთა სერიიდან, როდესაც შელი პირადი კრიზისის პერიოდებში აცხადებდა, რომ მას უცნობი პირები დაესხნენ თავს.Bieri, James (2008), pp. 191–94.

1812 წლის დასაწყისში შელიმ დაწერა, გამოაქვეყნა და ჰარიეტთან ერთად პირადად გაავრცელა დუბლინში ორი პოლიტიკური ტრაქტატი: „მიმართვა ირლანდიელი ხალხისადმი“ და „წინადადებები ფილანთროპთა ასოციაციისთვის“. იგი ასევე სიტყვით გამოვიდა დანიელ ო’კონელის „კათოლიკეთა კომიტეტის“ კრებაზე. ამ ნაშრომებში იგი მოითხოვდა კათოლიკეთა ემანსიპაციას, უნიის აქტების გაუქმებას და ირლანდიელი ღარიბების ჩაგვრის დასრულებას, თუმცა, ამავე დროს, აფრთხილებდა მათ ძალადობრივი გზების გამოყენების წინააღმდეგ. შელის დივერსიული საქმიანობის შესახებ ანგარიშები გაეგზავნა შინაგან საქმეთა მინისტრს.Bieri, James (2008), pp. 198–210.

ირლანდიიდან დაბრუნების შემდეგ შელის ოჯახი უელსში გაემგზავრა, შემდეგ კი დევონის სანაპიროზე, სოფელ ლინმუთში დასახლდა. აქ მათ ჰიჩენერი შეუერთდათ და კვლავ მოექცნენ სამთავრობო მეთვალყურეობის ქვეშ დივერსიული ლიტერატურის გავრცელების გამო. რამდენიმე თვის შემდეგ ჰიჩენერსა და წყვილს შორის უთანხმოება მოხდა და მან ისინი დატოვა. როდესაც შელის 15 წლის ირლანდიელი მსახური დააპატიმრეს შელის „უფლებათა დეკლარაციისა“ და ანტისამთავრობო ბალადის „ეშმაკის გასეირნება“ გავრცელებისთვის, შელი და მისი თანამგზავრები გაიქცნენ.Bieri, James (2008), pp. 210–30. 1812 წლის სექტემბერში შელის ოჯახი უელსში, ტრემადოგში დასახლდა, სადაც პოეტი მუშაობდა „დედოფალ მაბზე“ — უტოპიურ ალეგორიაზე ვრცელი შენიშვნებით, რომლებიც ქადაგებდა ათეიზმს, თავისუფალ სიყვარულს, რესპუბლიკანიზმსა და ვეგეტარიანელობას. პოემა მომდევნო წელს დაიბეჭდა კერძო გამოცემის სახით 250 ეგზემპლარად, თუმცა თავდაპირველად მხოლოდ მცირე ნაწილი გავრცელდა სახელმწიფო და რელიგიური შეურაცხყოფისთვის სისხლისსამართლებრივი დევნის საფრთხის გამო.Bieri, James (2008), pp. 238–51, 255.

1813 წლის თებერვალში შელი ამტკიცებდა, რომ ღამით საკუთარ სახლში დაესხნენ თავს. ეს შემთხვევა შეიძლება ყოფილიყო რეალური შემთხვევა, სტრესით გამოწვეული ჰალუცინაცია, ან თავად შელის მიერ დადგმული ოინი სამთავრობო მეთვალყურეობისგან, კრედიტორებისა და ადგილობრივი პოლიტიკური ინტრიგებისგან თავის დასაღწევად. შელის ოჯახი და ელიზა ჯერ ირლანდიაში, შემდეგ კი ლონდონში გაიქცნენ.Bieri, James (2008), pp. 238–54. ინგლისში დაბრუნებულ შელის ვალები დაუგროვდა, რადგან ვერ მოახერხა ფინანსური შეთანხმების მიღწევა მამასთან. 23 ივნისს ჰარიეტმა გააჩინა გოგონა, ელიზა იანთე შელი (ცნობილი როგორც იანთე), ხოლო მომდევნო თვეებში ურთიერთობა შელისა და მის მეუღლეს შორის გაუარესდა. შელი უკმაყოფილო იყო იმ გავლენით, რომელიც ჰარიეტზე მის დას ჰქონდა, ჰარიეტი კი დააშორა შელის მისმა ახლო მეგობრობამ მომხიბვლელ ქვრივთან, მისის ჰარიეტ დე ბუანვილთან.Holmes, Richard, (1974). p. 216. მისის ბუანვილი დაქორწინებული იყო ფრანგ რევოლუციონერ ემიგრანტზე და მასპინძლობდა სალონს, სადაც შელის შეეძლო პოლიტიკის, ფილოსოფიისა და ვეგეტარიანელობის განხილვა.Bieri, James, (2005). pp. 259–60.Kenneth Neil Cameron, Donald H. Reiman, and Doucet Devin Fischer, eds, Shelley and His Circle, 1773–1822, 10 vols. Cambridge: Harvard University Press, 1961–2002, 3: 275–76. მისის ბუანვილი შელის ნდობით აღჭურვილი პირი გახდა პოეტის ოჯახური კრიზისის დროს.Holmes, Richard (1974). pp. 216–19, 224–29 ნერვული აშლილობის პერიოდში შელი მისის ბუანვილის ლონდონის მახლობლად მდებარე სახლში გადავიდა. 1814 წლის თებერვალსა და მარტში იგი მოიხიბლა მისი გათხოვილი ქალიშვილით, 18 წლის კორნელია ტერნერით და მასზე თავის უბის წიგნაკში ეროტიკული ლექსები დაწერა.Holmes, Richard, (1974). pp. 227–28.de Boinville, Barbara. At the Center of the Circle: Harriet de Boinville (1773–1847) and the Writers She Influenced During Europe's Revolutionary Era (New Academia Publishing, 2023), p. 99.

იანთეს დაბადების შემდეგ, კრედიტორებისგან თავის დასაღწევად და მუდმივი საცხოვრებლის საძიებლად, შელის იჯახი ხშირად იცვლიდა ადგილს ლონდონს, უელსს, ტბების მხარეს, შოტლანდიასა და ბერკშირს შორის.Bieri, James (2008), pp. 256–69. 1814 წლის მარტში შელიმ ხელმეორედ იქორწინა ჰარიეტზე ლონდონში, რათა გაეფანტა ყოველგვარი ეჭვი მათი ედინბურგული ქორწინების კანონიერების შესახებ და დაეცვა შვილის უფლებები. მიუხედავად ამისა, მომდევნო თვეების განმავლობაში ისინი ძირითადად ცალ-ცალკე ცხოვრობდნენ და შელი მწარედ ახასიათებდა თავის კავშირს ჰარიეტთან, როგორც „ჩემს ნაჩქარევ და უგულო კავშირს“.Bieri, James (2008), pp. 269–70.

 გაქცევა მერი გოდვინთან ერთად 
1814 წლის მაისში შელიმ დაიწყო თავის მენტორთან, უილიამ გოდვინთან, თითქმის ყოველდღიური სტუმრობა. მას მალევე შეუყვარდა გოდვინის თექვსმეტი წლის ქალიშვილი, მერი, რომლის დედაც განსვენებული ფემინისტი მწერალი მერი უოლსტონკრაფტი იყო. 26 ივნისს, სენტ-პანკრასის ძველი ეკლესიის ეზოში, მერის დედის საფლავზე სტუმრობისას, შელიმ და მერიმ ერთმანეთს სიყვარული გაუმჟღავნეს. როდესაც შელიმ გოდვინს უთხრა, რომ აპირებდა ჰარიეტის მიტოვებას და მერისთან ცხოვრებას, მენტორმა იგი სახლიდან გააძევა და მერის მასთან შეხვედრა აუკრძალა. 28 ივლისს შელი და მერი ევროპაში გაიქცნენ და თან მერის და, გოდვინის გერი, კლერ კლერმონი, წაიყვანეს. გამგზავრებამდე შელიმ მოახერხა 3000 ფუნტის ოდენობის სესხის აღება, თუმცა თანხის უდიდესი ნაწილი გოდვინისა და კვლავ ორსულად მყოფი ჰარიეტის განკარგულებაში დატოვა. გოდვინთან არსებულმა ფინანსურმა გარიგებამ წარმოშვა ჭორები, თითქოს მან საკუთარი ქალიშვილები შელის „მიჰყიდა“.Bieri, James (2008), pp, 273–84, 292.

შელიმ, მერიმ და კლერმა გადაკვეთეს ომით განადგურებული საფრანგეთი, საიდანაც შელიმ ჰარიეტს მისწერა და სთხოვა, შვეიცარიაში შეხვედროდა იმ ფულით, რომელიც მისთვის დატოვა. მას შემდეგ, რაც შვეიცარიაში ჰარიეტისგან პასუხი ვერ მიიღეს და ვერც საკმარისი თანხა ან შესაფერისი საცხოვრებელი იპოვეს, სამეულმა გერმანიასა და ჰოლანდიაში იმოგზაურა, სანამ 13 სექტემბერს კვლავ ინგლისში დაბრუნდებოდნენ.Bieri, James (2008), pp. 285–92.

მომდევნო რამდენიმე თვე შელიმ სესხების მოძიებასა და სასამართლო აღმასრულებლებისგან თავის არიდებაში გაატარა. მერი ორსულად იყო, თავს მარტოსულად, დეპრესიულად და შეუძლოდ გრძნობდა. მისი განწყობა არც იმ ამბავს გაუუმჯობესებია, რომ 30 ნოემბერს ჰარიეტს შეეძინა ვაჟი, ჩარლზ ბიშ შელი — შელის ქონებისა და ბარონეტის ტიტულის მემკვიდრე.Bieri, James (2008), pp. 293–300. ამას მოჰყვა 1815 წლის იანვრის დასაწყისში მიღებული ცნობა, რომ შელის პაპა, სერ ბიში, გარდაიცვალა და დატოვა 220,000 ფუნტის ღირებულების ქონება. თუმცა, ქონების განაწილება და ფინანსური შეთანხმება შელისა და მამამისს (ახლა უკვე სერ ტიმოთის) შორის მომდევნო წლის აპრილამდე არ დასრულებულა.Bieri, James (2008), pp. 300–02, 328–29.

1815 წლის თებერვალში მერიმ ნაადრევად გააჩინა გოგონა, რომელიც ათ დღეში გარდაიცვალა, რამაც მისი დეპრესია კიდევ უფრო გააღრმავა. მომდევნო კვირებში მერი დაუახლოვდა ჰოგს, რომელიც დროებით მათთან გადმოვიდა საცხოვრებლად. ამ პერიოდში შელის, თითქმის დანამდვილებით, სექსუალური ურთიერთობა ჰქონდა კლერთან და შესაძლებელია, რომ მერისაც, შელის წაქეზებით, ჰქონოდა სექსუალური კავშირი ჰოგთან. მაისში, მერის დაჟინებული მოთხოვნით, კლერმა დატოვა მათი სახლი და საცხოვრებლად ლინმუთში გადავიდა.Bieri, James (2008), pp. 305–09.

აგვისტოში შელი და მერი ბიშოპსგეიტში გადავიდნენ, სადაც პოეტი მუშაობდა „ალასტორზე“ — თეთრი ლექსით დაწერილ ვრცელ პოემაზე, რომელიც ეფუძნებოდა ნარცისისა და ექოს მითს. „ალასტორი“ 1816 წლის დასაწყისში დაიბეჭდა 250 ეგზემპლარად, თუმცა გაყიდვები დაბალი იყო, კონსერვატიულმა პრესამ კი იგი ძირითადად უარყოფითად შეაფასა.Holmes, Richard (1974), pp. 308–10.Bieri, James (2008), pp. 321–23.

1816 წლის 24 იანვარს მერის შეეძინა ვაჟი, უილიამ შელი. შელი მოხარული იყო კიდევ ერთი ვაჟის შეძენით, თუმცა იტანჯებოდა მამასთან, ჰარიეტთან და უილიამ გოდვინთან ხანგრძლივი ფინანსური მოლაპარაკებებით გამოწვეული დაძაბულობისგან. შელის დაეწყო ბოდვითი ქცევის ნიშნები და იგი კვლავ კონტინენტზე გაქცევას გეგმავდა.Bieri, James (2008), pp. 322–24.
 ბაირონი 
1816 წლის აპრილში კლერმა სექსუალური ურთიერთობა წამოიწყო ლორდ ბაირონთან, მის კონტინენტზე ნებაყოფლობით ემიგრაციამდე ცოტა ხნით ადრე, შემდეგ კი მოაწყო ბაირონის შეხვედრა შელისთან, მერისა და თავად კლერთან ჟენევაში.Bieri, James (2008), pp. 324–28. შელი აღმერთებდა ბაირონის პოეზიას და მისთვის „დედოფალი მაბი“ და სხვა ლექსებიც ჰქონდა გაგზავნილი. შელის ჯგუფი ჟენევაში მაისში ჩავიდა და სახლი დაიქირავა ჟენევის ტბის ნაპირზე, ვილა დიოდატის მახლობლად, სადაც ბაირონი იმყოფებოდა. იქ შელი, ბაირონი და სხვები მსჯელობდნენ ლიტერატურაზე, მეცნიერებასა და „სხვადასხვა ფილოსოფიურ დოქტრინებზე“. ერთ საღამოს, როდესაც ბაირონი კოლრიჯის „კრისტაბელს“ კითხულობდა, შელის დაემართა მწვავე პანიკური შეტევა ჰალუცინაციების თანხლებით. წინა ღამით მერის უფრო ნაყოფიერი ხილვა ან კოშმარი ჰქონდა, რომელმაც შთააგონა რომანი „ფრანკენშტაინი“.Bieri, James (2008), pp. 331–36.

ამის შემდეგ შელიმ და ბაირონმა ნავით იმოგზაურეს ჟენევის ტბაზე, რამაც შელი შთააგონა, დაეწერა „ჰიმნი გონებრივ სილამაზეს“, მისი პირველი მნიშვნელოვანი პოემა „ალასტორის“ შემდეგ.Bieri, James (2008), pp. 336–41. შამონის მონახულებამ შთააგონა „მონბლანი“, რომელიც ითვლება ათეისტურ პასუხად კოლრიჯის ლექსზე „ჰიმნი მზის ამოსვლის წინ შამონის ველზე“.Holmes, Richard (1974), p. 340. ამ მოგზაურობისას შელი სტუმრების წიგნებში ხელმოწერისას ხშირად მიუთითებდა, რომ იგი ათეისტი იყო. ეს ჩანაწერები სხვა ბრიტანელმა მოგზაურებმაც ნახეს, მათ შორის საუთიმ, რამაც სამშობლოში შელის წინააღმდეგ განწყობები კიდევ უფრო გაამძაფრა.Bieri, James (2008), pp. 342–43.

ურთიერთობა ბაირონსა და შელის ჯგუფს შორის დაიძაბა, როდესაც ბაირონს აცნობეს, რომ კლერი მისგან ბავშვს ელოდებოდა. შელიმ, მერიმ და კლერმა შვეიცარია აგვისტოს ბოლოს დატოვეს; ბავშვის მომავალთან დაკავშირებული გეგმები ჯერ კიდევ გაურკვეველი იყო, თუმცა შელიმ თავის ანდერძში კლერისა და ბავშვისთვის წილი გაითვალისწინა.Bieri, James (2008), pp. 338, 345–46. 1817 წლის იანვარში კლერმა ბაირონისგან გააჩინა ქალიშვილი, რომელსაც ალბა დაარქვა, თუმცა მოგვიანებით ბაირონის სურვილისამებრ სახელი შეუცვალა და ალეგრა დაარქვა.Holmes, Richard (1974), pp. 356, 412.

 ქორწინება მერი გოდვინთან 

შელი და მერი ინგლისში 1816 წლის სექტემბერში დაბრუნდნენ, ხოლო ოქტომბრის დასაწყისში შეიტყვეს, რომ მერის ნახევარდამ, ფანი იმლეიმ, სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა. გოდვინი მიიჩნევდა, რომ ფანის შელი უყვარდა, თავად პოეტი კი მისი სიკვდილის გამო დეპრესიასა და დანაშაულის გრძნობას განიცდიდა. იგი წერდა: „მეგობარო, შენი ფარული სევდა რომ მცოდნოდა / განა ასე დავშორდებოდით ერთმანეთს?“Holmes, Richard (1974), p. 347. კიდევ ერთი ტრაგედია დეკემბერში დატრიალდა, როდესაც შელის გაუცხოებულმა მეუღლემ, ჰარიეტმა, თავი დაიხრჩო ტბა სერპენტინში.„სამშაბათს მდინარე სერპენტინიდან ამოასვენეს პატივსაცემი ქალი, ფეხმძიმობის ბოლო სტადიაზე... სავარაუდოდ, მისმა უღირსმა საქციელმა მიიყვანა იგი ამ საბედისწერო კატასტროფამდე, მაშინ როცა მისი მეუღლე საზღვარგარეთ იმყოფებოდა“. The Times (ლონდონი), ხუთშაბათი, 12 დეკემბერი 1816, გვ. 2. იმ პერიოდში ჰარიეტი ორსულად იყო და მარტო ცხოვრობდა; მას სჯეროდა, რომ ახალმა საყვარელმა მიატოვა. გამოსამშვიდობებელ წერილში ქალმა შელის სთხოვა, მეურვეობა აეღო მათ ვაჟზე, ჩარლზზე, ხოლო ქალიშვილი მისი დის, ელიზას მზრუნველობის ქვეშ დაეტოვებინა.Bieri, James (2005), pp. 21–24.

ქორწინების ინსტიტუტის მიმართ არსებული თავისი ფილოსოფიური წინააღმდეგობების მიუხედავად, 30 დეკემბერს შელიმ მერი გოდვინზე იქორწინა. ქორწინების მიზანი იყო, დახმარებოდა შელის ჰარიეტისგან შეძენილ შვილებზე მეურვეობის მოპოვებაში და ასევე გოდვინის დაშოშმინება, რომელიც მანამდე უარს ამბობდა შელისა და მერის ნახვაზე მათი უკანონო კავშირის გამო.Holmes, Richard (1974), pp. 355–56.Bieri, James (2005), pp. 25–27. ხანგრძლივი სამართლებრივი ბრძოლის შემდეგ, კანცლერის სასამართლომ შელისა და ჰარიეტის შვილებზე მეურვეობა საბოლოოდ მიმღებ მშობლებს მიაკუთვნა იმ მოტივით, რომ შელიმ ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე მიატოვა პირველი ცოლი მერის გამო და იყო ათეისტი.ჰარიეტის თვითმკვლელობისა და შელის ხელახალი ქორწინების დეტალებისთვის იხილეთ: Bieri (2008), pp. 360–69.

1817 წლის მარტში შელი და მერი გადავიდნენ სოფელ მარლოუში, სადაც შელის მეგობარი თომას ლავ პიკოკი ცხოვრობდა. შელის ოჯახში შედიოდნენ კლერი და მისი ჩვილი ალეგრაც, რასაც მერი მტრულად შეხვდა.Holmes, Richard (1974), p. 369.Bieri, James (2005), pp. 41–42. შელის ხელგაშლილობამ და მზარდმა ვალებმა, ისევე როგორც გოდვინის მხრიდან ფინანსური დახმარების ხშირმა თხოვნამ, ოჯახური და ფინანსური დაძაბულობა გამოიწვია.Holmes, Richard (1974), p. 411.

2 სექტემბერს მერის შეეძინა ქალიშვილი, კლარა ევერინა შელი. მალევე შელი კლერთან ერთად ლონდონში გაემგზავრა, რამაც მერის უკმაყოფილება გერი დის მიმართ კიდევ უფრო გაზარდა.Holmes, Richard (1974), pp. 376–77.Bieri, James (2005), pp. 42–44. შელი ლონდონში ვალების გამო ორი დღით დააპატიმრეს, ადვოკატები კი მარლოუში მერისაც აკითხავდნენ პოეტის დავალიანებების თაობაზე.Bieri, James (2005), p. 44.

შელი ჩაება იმ ლიტერატურულ და პოლიტიკურ წრეში, რომელიც ლი ჰანტის ირგვლივ იყო შეკრებილი. ამ პერიოდში გაიცნო უილიამ ჰეზლიტი და ჯონ კიტსი. შელის იმ პერიოდის უმთავრესი ნამუშევარი იყო „ლაონი და სითნა“, ვრცელი ნარატიული პოემა, რომელიც ეხებოდა ინცესტს და შეიცავდა თავდასხმებს რელიგიაზე. გამოქვეყნებისთანავე იგი ნაჩქარევად იქნა ამოღებული გაყიდვიდან რელიგიის შეურაცხყოფისთვის დევნის შიშით, მოგვიანებით კი გადამუშავდა და 1818 წლის იანვარში გამოიცა სათაურით „ისლამის აჯანყება“.Bieri, James (2005), pp. 48–54. შელიმ ფსევდონიმით ასევე გამოაქვეყნა ორი პოლიტიკური ტრაქტატი: „წინადადება რეფორმის კენჭისყრაზე დაყენების შესახებ მთელ სამეფოში“ (1817 წლის მარტი) და „მიმართვა ხალხს პრინცესა შარლოტას გარდაცვალების გამო“ (1817 წლის ნოემბერი).Bieri, James (2005), pp. 35–37, 45–46. დეკემბერში, თავის მეგობარ პოეტთან, ჰორას სმიტთან შეჯიბრის ფარგლებში, შელიმ დაწერა „ოზიმანდიას“, რომელიც მის ერთ-ერთ საუკეთესო სონეტად მიიჩნევა.Holmes, Richard (1974), p. 410.Bieri, James (2005), p. 55.

 იტალია 
1818 წლის 12 მარტს შელიმ, მერიმ და კლერმა დატოვეს ინგლისი, რათა თავი დაეღწიათ იქაური „სამოქალაქო და რელიგიური ტირანიისთვის“. ექიმმა ფილტვების ქრონიკული სენის გამო შელის იტალიაში გამგზავრება ურჩია; ასევე, შელიმ მოაგვარა კლერის ქალიშვილის, ალეგრას გაგზავნის საკითხი მამასთან, ბაირონთან, რომელიც იმხანად ვენეციაში იმყოფებოდა.Bieri, James (2005), pp. 40–43. რამდენიმეთვიანი მოგზაურობის შემდეგ საფრანგეთსა და იტალიაში, შელიმ მერი და პატარა კლარა ბანი-დი-ლუკაში (დღევანდელი ტოსკანა) დატოვა, თავად კი კლერთან ერთად ვენეციაში გაემგზავრა ბაირონის სანახავად და ალეგრას მონახულების თაობაზე მოსალაპარაკებლად. ბაირონმა შელი და მერი თავის საზაფხულო რეზიდენციაში, ესტეში მიიპატიჟა და პოეტმა მერის სთხოვა, იქ შეხვედროდა. მგზავრობისას კლარა მძიმედ გახდა და 24 სექტემბერს ვენეციაში გარდაიცვალა.Bieri, James (2005), pp. 77–80. კლარას სიკვდილის შემდეგ მერი ხანგრძლივ დეპრესიაში ჩავარდა და შელისთან ემოციური გაუცხოება დაეწყო.Holmes, Richard (1974), pp. 446–47.Bieri, James (2005), p. 80.

1 დეკემბერს შელის ოჯახი ნეაპოლში გადავიდა, სადაც სამი თვე დარჩნენ. ამ პერიოდში შელი შეუძლოდ იყო, დეპრესიას განიცდიდა და თვითმკვლელობაზეც კი ფიქრობდა; ეს სულიერი მდგომარეობა აისახა მის ლექსში „სევდის ჟამს დაწერილი სტროფები – 1818 წლის დეკემბერი, ნეაპოლის მახლობლად“.Bieri, James (2005), pp. 112–14. ნეაპოლში ყოფნისას შელიმ დაარეგისტრირა ახალშობილი გოგონას, ელენა ადელაიდ შელის (დაბადებული 27 დეკემბერს) დაბადება და ნათლობა, სადაც მამად საკუთარი თავი მიუთითა, ხოლო დედად მერი, თუმცა, ეს უკანასკნელი ცრუ ინფორმაცია იყო. ელენას წარმომავლობა დღემდე დაზუსტებით დადგენილი არ არის. ბიოგრაფებს შორის არსებობს სხვადასხვა ვერსია: რომ იგი შელიმ იშვილა მერის სანუგეშოდ კლარას დაკარგვის შემდეგ; რომ იგი შელის შვილი იყო კლერისგან; რომ იგი მისი შვილი იყო მოსამსახურე ელის ფოჯისგან; ან რომ იგი იყო „იდუმალი ქალბატონის“ შვილი, რომელიც შელის კონტინენტზე გამოჰყვა.Bieri, James (2008), pp. 439–45. შელიმ დაბადება და ნათლობა 1819 წლის 27 თებერვალს დაარეგისტრირა, მეორე დღეს კი ოჯახმა ნეაპოლი დატოვა და რომში გაემგზავრა, ელენა კი მომვლელებთან დატოვა.Bieri, James (2005), p. 115. ელენა 1820 წლის 9 ივნისს ნეაპოლის ერთ-ერთ ღარიბ გარეუბანში გარდაიცვალა.Holmes, Richard (1974), pp. 465–66.Bieri, James (2005), pp. 106–07.

რომში შელის ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაუარესდა, სავარაუდოდ, მას განუვითარდა ნეფრიტი და ტუბერკულოზი, რომელიც მოგვიანებით რემისიის ფაზაში გადავიდა.Bieri, James (2005), p. 119. ამის მიუხედავად, მან მნიშვნელოვან პროგრესს მიაღწია სამ უმთავრეს ნაწარმოებზე მუშაობისას: „ჯულიანი და მადალო“, „განთავისუფლებული პრომეთე“ და „ჩენჩი“.Bieri, James (2005), p. 125. „ჯულიანი და მადალო“ ავტობიოგრაფიული პოემაა, რომელიც იკვლევს შელისა და ბაირონის ურთიერთობას და აანალიზებს შელის 1818–1819 წლების პირად კრიზისებს. პოემა 1819 წლის ზაფხულში დასრულდა, თუმცა შელის სიცოცხლეში არ გამოქვეყნებულა.Bieri, James (2005), pp. 76–77, 84–87. „განთავისუფლებული პრომეთე“ ვრცელი დრამატული პოემაა, რომელიც შთაგონებულია ესქილეს მიერ პრომეთეს მითის ინტერპრეტაციით. იგი 1819 წლის მიწურულს დასრულდა და 1820 წელს გამოიცა.Bieri, James (2005), pp. 125–32, 400. „ჩენჩი“ არის ლექსად დაწერილი დრამა გაუპატიურების, მკვლელობისა და ინცესტის შესახებ; იგი ეფუძნება რენესანსის ხანის რომაელი გრაფის, ჩენჩისა და მისი ქალიშვილის, ბეატრიჩეს ისტორიას. შელიმ პიესაზე მუშაობა სექტემბერში დაასრულა და პირველი გამოცემა იმავე წელს დაიბეჭდა. იგი მისი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ნაწარმოები გახდა და ერთადერთი, რომელმაც პოეტის სიცოცხლეში ორი ავტორიზებული გამოცემა ჰპოვა.Bieri, James (2005), pp. 133–42.

შელის სამი წლის ვაჟი, უილიამი, 1819 წლის ივნისში გარდაიცვალა, სავარაუდოდ, მალარიით. ამ ახალმა ტრაგედიამ კიდევ უფრო შეარყია შელის ჯანმრთელობა და გააღრმავა მერის დეპრესია. 4 აგვისტოს მერი წერდა: „უკვე ხუთი წელია ერთად ვცხოვრობთ; და ეს ხუთი წელი რომ წაიშალოს, შესაძლოა ბედნიერი ვყოფილიყავი“.Bieri, James (2005), pp. 123–25.Holmes, Richard (1974), pp. 519, 526. ისინი იმხანად ლივორნოში ცხოვრობდნენ, სადაც სექტემბერში პოეტმა შეიტყო მანჩესტერში მშვიდობიანი მომიტინგეების დარბევის — პიტერლოოს ჟლეტის შესახებ. ორ კვირაში მან დაასრულა თავისი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პოლიტიკური პოემა „ანარქიის ნიღაბი“ და გამოსაქვეყნებლად ლი ჰანტს გაუგზავნა. თუმცა, ჰანტმა მისი დაბეჭდვისგან თავი შეიკავა სახელმწიფოსგან დევნის შიშით. პოემა ოფიციალურად მხოლოდ 1832 წელს გამოიცა.Holmes, Richard (1974), pp. 529–41.

ოქტომბერში ოჯახი ფლორენციაში გადავიდა, სადაც პოეტმა წაიკითხა „ისლამის აჯანყების“ (და მისი ადრეული ვერსიის — „ლაონი და სითნას“) გამანადგურებელი რეცენზია კონსერვატიულ ჟურნალში „Quarterly Review“. იგი აღაშფოთა სტატიაში მასზე განხორციელებულმა პირადმა თავდასხმამ, რომლის ავტორადაც შეცდომით საუთი მიიჩნია. ამ რეცენზიით გამოწვეული წყენა პოეტს სიცოცხლის ბოლომდე გაჰყვა.Bieri, James (2005), pp. 162–64.

12 ნოემბერს მერიმ შვა ვაჟი, პერსი ფლორენს შელი.Holmes, Richard (1974), p. 560.Bieri, James (2005), pp. 352–54. პერსის დაბადების პერიოდში მათ გაიცნეს სოფია სტეისი, რომელიც შელის ერთ-ერთი ბიძის მზრუნველობის ქვეშ იმყოფებოდა და იმავე პანსიონში ცხოვრობდა, სადაც პოეტის ოჯახი. სოფია, ნიჭიერი არფისტი და მომღერალი, შელის დაუმეგობრდა, ვიდრე მერი ახალშობილი ვაჟით იყო დაკავებული. შელიმ სოფიას სულ მცირე ხუთი სასიყვარულო ლექსი და ფრაგმენტი მიუძღვნა, მათ შორის — „ინდური ჰანგისთვის დაწერილი სიმღერა“.Holmes, Richard (1974), pp. 564–68.Bieri, James (2005), pp. 170–77.

1820 წლის იანვარში შელი და მისი ოჯახი პიზაში გადავიდა, ოფიციალური მიზეზით — ექიმთან კონსულტაციისთვის. იქ ისინი დაუმეგობრდნენ ირლანდიელ რესპუბლიკელს, მარგარეტ მეისონს (ლედი მარგარეტ მაუნტკეშელი) და მის საყვარელ ჯორჯ უილიამ ტაის. მისის მეისონი გახდა შთაგონების წყარო შელის ლექსისთვის „მგრძნობიარე მცენარე“, ხოლო მეისონსა და ტაისთან დისკუსიებმა გავლენა მოახდინა პოეტის პოლიტიკურ აზროვნებასა და კრიტიკულ ინტერესზე თომას მალთუსის პოპულაციის თეორიების მიმართ.Bieri, James (2005), pp. 188–89.Holmes, Richard (1974), pp. 575–76.

მარტში შელი მეგობრებს სწერდა, რომ მერი დეპრესიული და თვითმკვლელობისკენ მიდრეკილი იყო, თავად მის მიმართ კი მტრულად იყო განწყობილი. შელის ასევე ფინანსური საზრუნავი აწუხებდა, რადგან ინგლისელი კრედიტორები გადახდას სთხოვდნენ, თავად კი იძულებული იყო ფარული გადახდები ეწარმოებინა თავის „ნეაპოლელ საზრუნავთან“, ელენასთან დაკავშირებით.Bieri, James (2005), pp. 182–88.

ამავდროულად, შელი მუშაობდა პოლიტიკურ ესეზე „რეფორმის ფილოსოფიური ხედვა“, რომელიც რომში დაიწყო. დაუმთავრებელ ესეს, რომელიც პოეტის სიცოცხლეში არ გამოქვეყნებულა, უწოდეს „XIX საუკუნის პოლიტიკური ფილოსოფიის ერთ-ერთი ყველაზე პროგრესული და დახვეწილი დოკუმენტი“.Bieri, James (2005), pp. 177–80.

კიდევ ერთმა კრიზისმა ივნისში იფეთქა, როდესაც შელი ამტკიცებდა, რომ პიზის ფოსტაში მას თავს დაესხა მამაკაცი, რომელიც საშინელ დანაშაულებში სდებდა ბრალს. შელის ბიოგრაფი ჯეიმზ ბიერი ვარაუდობს, რომ ეს შემთხვევა, შესაძლოა, უკიდურესი სტრესით გამოწვეული ბოდვითი ეპიზოდი ყოფილიყო, რადგან შელის ყოფილი მოსამსახურე, პაოლო ფოჯი, პატარა ელენას გამო აშანტაჟებდა.Bieri, James (2005), pp. 191–93. სავარაუდოა, რომ შანტაჟი დაკავშირებული იყო სხვა ყოფილი მოსამსახურის, ელის ფოჯის მიერ გავრცელებულ ხმასთან, თითქოს შელის ნეაპოლში კლერისგან შეეძინა შვილი და იგი ბავშვთა თავშესაფარში გაგზავნა.Bieri, James (2005), pp. 246–47, 252.Holmes, Richard (1974), pp. 467–68. შელიმ, კლერმა და მერიმ ეს ამბავი უარყვეს, მოგვიანებით კი ელისმა ჩვენება შეცვალა.Bieri, James (2005), pp. 247–49, 292.Holmes, Richard (1974), p. 473.

ივლისში, როდესაც გაიგო, რომ ჯონ კიტსი ინგლისში მძიმედ იყო ავად, შელიმ მას წერილი მისწერა და პიზაში სტუმრად მიიწვია. კიტსმა უპასუხა, რომ მისი ნახვის იმედი ჰქონდა, თუმცა, ამის ნაცვლად, კიტსის რომში გამგზავრება დაიგეგმა.Bieri, James (2005), pp. 199–201. 1821 წელს კიტსის გარდაცვალების შემდეგ, შელიმ დაწერა „ადონაისი“, რომელსაც ჰაროლდ ბლუმი ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს პასტორალურ ელეგიად მიიჩნევს.Bloom, Harold (2004), p. 419. პოემა პიზაში 1821 წლის ივლისში გამოიცა, თუმცა მისი მხოლოდ რამდენიმე ეგზემპლარი გაიყიდა.Bieri, James (2005), pp. 238, 242.

1820 წლის ივლისის დასაწყისში შელიმ შეიტყო, რომ პატარა ელენა 9 ივნისს გარდაიცვალა. ფოსტის ინციდენტისა და ელენას სიკვდილის მომდევნო თვეებში, მერისა და კლერს შორის ურთიერთობა გაუარესდა და კლერმა მომდევნო ორი წლის უდიდესი ნაწილი შელისგან და მისი ოჯახისგან განცალკევებით, ძირითადად ფლორენციაში გაატარა.Holmes, Richard (2005), pp. 596–601.

იმავე დეკემბერში შელი შეხვდა ტერეზა (ემილია) ვივიანის, პიზის გუბერნატორის 19 წლის ქალიშვილს, რომელიც მონასტერში ცხოვრობდა და შესაფერის ქორწინებას ელოდა.Bieri, James (2005), pp. 214–15. მომდევნო რამდენიმე თვის განმავლობაში შელი მას რამდენჯერმე ეწვია და მათ შორის ვნებიანი მიმოწერა გაჩაღდა, რომელიც მომდევნო სექტემბერში მისი გათხოვების შემდეგ შესუსტდა. სწორედ ემილია გახდა შთაგონების წყარო შელის მნიშვნელოვანი პოემისთვის „ეპიფსიქიდიონი“.Bieri, James (2005), pp. 220–23.

1821 წლის მარტში შელიმ დაასრულა „პოეზიის დაცვა“ — პასუხი პიკოკის სტატიაზე „პოეზიის ოთხი ეპოქა“. შელის ესე, თავისი ცნობილი დასკვნით — „პოეტები სამყაროს დაუფასებელი კანონმდებლები არიან“ — პოეტის სიცოცხლეში გამოუქვეყნებელი დარჩა.Bieri, James (2005), pp. 231–33.

აგვისტოს დასაწყისში შელი მარტო გაემგზავრა რავენაში ბაირონის სანახავად, გზად კი ლივორნოში კლერს შეხვდა. შელი ბაირონთან ორი კვირა დარჩა და უფროსი პოეტი ზამთრის პიზაში გასატარებლად მიიწვია. მას შემდეგ, რაც შელიმ მოისმინა ბაირონის მიერ წაკითხული „დონ ჟუანის“ ახლად დასრულებული მეხუთე სიმღერა, მან მერის მისწერა: „ბაირონთან მეტოქეობა სასოწარკვეთით მავსებს“ („I despair of rivalling Byron.“)Bieri, James (2005), pp. 244–51.

ნოემბერში ბაირონი პიზაში, ვილა ლანფრანკიში გადავიდა, რომელიც შელის სახლის პირდაპირ, მდინარის გაღმა მდებარეობდა. ბაირონი გახდა „პიზის წრის“ ცენტრი, რომელშიც შედიოდნენ შელი, თომას მედვინი, ედუარდ უილიამსი და ედუარდ ტრელონი.Bieri, James (2005), p. 269, and chs 14, 15, passim.

1822 წლის პირველ თვეებში შელი სულ უფრო მეტად დაუახლოვდა ჯეინ უილიამსს, რომელიც თავის პარტნიორთან, ედუარდ უილიამსთან ერთად იმავე შენობაში ცხოვრობდა, სადაც შელის ოჯახი. პოეტმა ჯეინს არაერთი სასიყვარულო ლექსი მიუძღვნა, მათ შორის „გველი განდევნილია სამოთხიდან“ და „გიტარით, ჯეინს“. მისმა აშკარა სიყვარულმა ჯეინის მიმართ გაზარდა დაძაბულობა შელის, ედუარდ უილიამსსა და მერის შორის.Bieri, James (2005), pp. 280–85, 297.

კლერი პიზაში აპრილში, შელის მიწვევით ჩავიდა, მალევე კი შეიტყვეს, რომ მისი ქალიშვილი ალეგრა რავენაში მუცლის ტიფით გარდაიცვალა. ამის შემდეგ შელის ოჯახი და კლერი გადავიდნენ ვილა მანიში, ლერიჩის მახლობლად, სპეციის ყურეს სანაპიროზე.Bieri, James (2005), pp. 297–300. შელი შუამავლის როლს ასრულებდა კლერსა და ბაირონს შორის მათი ქალიშვილის დაკრძალვის თაობაზე, რისგან გამოწვეული დაძაბულობის ნიადაგზეც მას ჰალუცინაციების მორიგი სერია დაეწყო.Holmes, Richard (1974), pp. 713–15.

16 ივნისს მერი მუცლის მოშლის გამო კინაღამ გარდაიცვალა; მისი სიცოცხლე მხოლოდ შელის მიერ გაწეულმა ეფექტურმა პირველადმა დახმარებამ გადაარჩინა. ორი დღის შემდეგ შელიმ მეგობარს მისწერა, რომ მასსა და მერის შორის თანაგრძნობა აღარ არსებობდა და წარსულისა და მომავლის წაშლა რომ შესძლებოდა, ბედნიერი იქნებოდა თავის ნავში ჯეინთან და მის გიტარასთან ერთად. იმავე დღეს მან ტრელონის სთხოვა წყალბადის ციანიდი.Bieri, James (2005), pp. 307–10. მომდევნო კვირას შელიმ მთელი ოჯახი ყვირილით გააღვიძა კოშმარის ან ჰალუცინაციის გამო, რომელშიც ედუარდ და ჯეინ უილიამსები მოსიარულე გვამებად იხილა, თავად კი მერის ახრჩობდა.Bieri, James (2005), pp. 313–14.

ამ პერიოდში შელი მუშაობდა თავის უკანასკნელ დიდ ნაწარმოებზე, დაუმთავრებელ პოემაზე „ცხოვრების ტრიუმფი“, რომელსაც ჰაროლდ ბლუმმა „მისი შემოქმედების ყველაზე სასოწარკვეთილი პოემა“ უწოდა.Bloom, Harold (2004), p. 438.

 გარდაცვალება 
მინი|მარცხნივ|ლუი ედუარდ ფურნიეს „შელის დაკრძალვა“ (1889). ცენტრში გამოსახულნი არიან (მარცხნიდან): ტრელონი, ჰანტი და ბაირონი. სინამდვილეში, ჰანტი კრემაციას არ დასწრებია, ბაირონმა კი ადგილი ნაადრევად დატოვა. მერი შელი, რომელიც მარცხნივ დაჩოქილია გამოსახული, დაკრძალვას არ ესწრებოდა.

1822 წლის 1 ივლისს შელი და ედუარდ უილიამსი შელის ახალი ნავით, „დონ ჟუანით“ (Don Juan), ლივორნოში გაემგზავრნენ, სადაც პოეტი ლი ჰანტსა და ბაირონს შეხვდა ახალი ჟურნალის, „ლიბერალის“ (The Liberal), დაარსების თაობაზე მოსალაპარაკებლად. შეხვედრის შემდეგ, 8 ივლისს, შელი, უილიამსი და მათი მსახური ბიჭი ლივორნოდან ლერიჩისკენ გაემართნენ. რამდენიმე საათში „დონ ჟუანი“ და მისი გამოუცდელი ეკიპაჟი შტორმში მოჰყვნენ და დაიკარგნენ.Bieri, James (2005), pp. 319–27 ღია ტიპის ნავი სპეციალურად შელისთვის გენუაში ააგეს. მერი შელი 1839 წელს გამოქვეყნებულ „შენიშვნებში 1822 წლის პოემებზე“ აღნიშნავდა, რომ ნავის კონსტრუქციას დეფექტი ჰქონდა და იგი ნაოსნობისთვის ვარგისი არასოდეს ყოფილა. თუმცა, ნავის დაღუპვა, სავარაუდოდ, ძლიერმა შტორმმა და ბორტზე მყოფი სამი მამაკაცის სუსტმა საზღვაო გამოცდილებამ გამოიწვია."The Sinking of the Don Juan" by Donald Prell, Keats–Shelley Journal, Vol. LVI, 2007, pp. 136–54.

ათი დღის შემდეგ ვიარეჯოს სანაპიროზე შელის ძლიერ გახრწნილი გვამი გამორიყა. ტრელონიმ მისი იდენტიფიცირება ტანსაცმლითა და პიჯაკის ჯიბეში აღმოჩენილი კიტსის პოემის — „ლამიას“ — ეგზემპლარით მოახდინა. 16 აგვისტოს ვიარეჯოს მახლობლად, სანაპიროზე, მის გვამს კრემაცია ჩაუტარდა, ფერფლი კი რომის პროტესტანტულ სასაფლაოზე დაკრძალეს.Bieri, James (2005), pp. 331–36.

მისი გარდაცვალების ამბის ინგლისში ჩასვლიდან მეორე დღეს, ტორისტულმა ლონდონურმა გაზეთმა „The Courier“ დაწერა: „შელი, რამდენიმე ურწმუნო ლექსის ავტორი, დაიხრჩო; ახლა მან უკვე იცის, არსებობს თუ არა ღმერთი“. 1823 წელს შელის ფერფლი სასაფლაოს სხვა ნაწილში გადაასვენეს. მის საფლავზე ამოკვეთილია ლათინური წარწერა Cor Cordium („გულთა გული“) და რამდენიმე სტრიქონი „არიელის სიმღერიდან“ შექსპირის „ქარიშხლიდან“:Bieri, James (2005), p. 336.

 შელის ნეშტი 
მინი|upright=0.7|შელის საფლავის ქვა რომის აკათოლიკურ სასაფლაოზე; ქვემოთ მოცემულია ფრაზები „არიელის სიმღერიდან“, რომელიც უილიამ შექსპირის „ქარიშხალს“ ეკუთვნის.
როდესაც სანაპიროზე შელის გვამს კრემაცია უტარდებოდა, მისმა გულმა, სავარაუდოდ, დაწვას გაუძლო და იგი ტრელონიმ ამოიღო. შესაძლოა, გული კალციფიცირებული იყო ადრეული ტუბერკულოზური ინფექციის გამო, ან ეს სინამდვილეში მისი ღვიძლი იყო. ტრელონიმ ნახშირად ქცეული ორგანო ჰანტს გადასცა, რომელმაც იგი სპირტში შეინახა და თავიდან მერისთვის მის გადაცემაზე უარს ამბობდა.Bieri, James (2005), pp. 334–35, 354. საბოლოოდ ჰანტმა დათმო და გული დაკრძალეს ან ბორნმუთის წმინდა პეტრეს ეკლესიაში, ან ქრაისტჩერჩის მონასტერში.Bieri, James (2005), p. 354. ჰანტმა ასევე შეინახა შელის ყბის ძვლის ნაწილი, რომელიც 1813 წელს რომში, შელი-კიტსის მემორიალს გადაეცა.Anthony Holden, The Wit in the Dungeon: A Life of Leigh Hunt (2005), ch. 7 'I never beheld him more': 1821–22, p. 166.
 საგვარეულო ისტორია 
შელის პაპა მამის მხრიდან იყო ბიშ შელი (21 ივნისი 1731 – 6 იანვარი 1815), რომელსაც 1806 წელს მიენიჭა კასლ გორინგის პირველი ბარონეტის წოდება.Bieri, James (2008), pp. 6, 11–12, 71. 1815 წელს სერ ბიშის გარდაცვალების შემდეგ, შელის მამამ მემკვიდრეობით მიიღო ბარონეტის ტიტული და გახდა სერ ტიმოთი შელი.Bieri, James (2008), pp. 300–01.

შელი რამდენიმე კანონიერ შვილს შორის უფროსი იყო. ბიერი ამტკიცებს, რომ შელის ჰყავდა უფროსი უკანონო ძმა, თუმცა, თუკი ის მართლაც არსებობდა, მის შესახებ ცოტა რამ არის ცნობილი.Bieri, James (2008), p. 3 and note 2. მისი უმცროსი და-ძმები იყვნენ: ელისაბედი (1794–1831), ჰელენი (1796–1796), მერი (1797–1884), ჰელენი (1799–1885), მარგარეტი (1801–1887) და ჯონი (1806–1866).Bieri, James (2008), pp. 30, 71–72.

შელის პირველი მეუღლისგან, ჰარიეტისგან, ორი შვილი ეყოლა: ელის იანთე შელი (1813–1876) და ჩარლზ ბიშ შელი (1814–1826).Bieri, James (2008), pp. 258, 299, 625, 672. მეორე მეუღლისგან, მერისგან, ოთხი შვილი შეეძინა: უსახელო გოგონა, რომელიც 1815 წელს დაიბადა და მხოლოდ ათი დღე იცოცხლა; უილიამ შელი (1816–1819); კლარა ევერინა შელი (1817–1818); და სერ პერსი ფლორენს შელი, მე-3 ბარონეტი (1819–1889).Bieri, James (2008), pp. 304–05, 322, 383, 419, 457, 502, 675. შელიმ ასევე გამოაცხადა, რომ იყო მამა ელენა ადელაიდ შელისა (1818–1820), რომელიც შესაძლოა ყოფილიყო უკანონო ან აყვანილი ქალიშვილი.Holmes, Richard (1974), pp. 465–66. მისი ვაჟი პერსი 1844 წელს, სერ ტიმოთის გარდაცვალების შემდეგ, მესამე ბარონეტი გახდა.Bieri, James (2008), p. 673.
 პოლიტიკური, რელიგიური და ეთიკური შეხედულებები 
 პოლიტიკა 
შელი იყო პოლიტიკური რადიკალი, რომელიც ისეთი მოაზროვნეების გავლენას განიცდიდა, როგორებიც იყვნენ რუსო, პეინი, გოდვინი, უოლსტონკრაფტი და ლი ჰანტი.Holmes, Richard (1974), pp. 43, 97–98, 153, 350–32. იგი მხარს უჭერდა კათოლიკეთა ემანსიპაციას, რესპუბლიკელობას, საპარლამენტო რეფორმას, საარჩევნო უფლების გაფართოებას, სიტყვისა და მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლებას, არისტოკრატიული და კლერიკალური პრივილეგიების დასრულებას და შემოსავლებისა და ქონების უფრო თანაბარ განაწილებას.Holmes, Richard (1974), pp. 120–22, 556–58, 583–93. მის გამოქვეყნებულ ნაშრომებში გამოთქმული შეხედულებები ხშირად უფრო ზომიერი იყო, ვიდრე ის, რასაც იგი კერძო საუბრებში აცხადებდა; ამის მიზეზი იყო სახელმწიფოსგან სისხლისსამართლებრივი დევნის საფრთხე და სურვილი, არ დაეკარგა უფრო ზომიერი მეგობრები და პოლიტიკური მოკავშირეები.Holmes, Richard (1974), pp. 120–2, 365, 592–93. მიუხედავად ამისა, მისმა პოლიტიკურმა ნაწერებმა და აქტივიზმმა შინაგან საქმეთა სამინისტროს ყურადღება მიიპყრო და სხვადასხვა პერიოდში იგი სამთავრობო მეთვალყურეობის ქვეშ იმყოფებოდა.Bieri, James (2008), pp. 198–230.

მისი გარდაცვალების მომდევნო წლებში შელის ყველაზე გავლენიანი პოლიტიკური ნაწარმოები იყო პოემა „დედოფალი მაბი“, რომელიც პოლიტიკურ თემებზე ვრცელ შენიშვნებს შეიცავდა. 1845 წლისთვის ამ ნაშრომის 14 ოფიციალური და მეკობრული გამოცემა დაიბეჭდა და იგი პოპულარული გახდა ოუენისტურ და ჩარტისტულ წრეებში. მისი ყველაზე ვრცელი პოლიტიკური ესე, „რეფორმის ფილოსოფიური ხედვა“, 1820 წელს დაიწერა, თუმცა მხოლოდ 1920 წელს გამოქვეყნდა.Holmes, Richard (1974), pp. 208–10, 592–93.
 არაძალადობრივი წინააღმდეგობა 
შელის მიერ არაძალადობრივი წინააღმდეგობის პროპაგანდა ძირითადად ეფუძნებოდა მის ფიქრებს საფრანგეთის რევოლუციასა და ნაპოლეონის აღზევებაზე, ასევე მის რწმენას, რომ ძალადობრივი პროტესტი სამხედრო დესპოტიზმის დამყარების პერსპექტივას ზრდიდა.Holmes, Richard (1974), p. 557. მიუხედავად იმისა, რომ შელი თანაუგრძნობდა ირლანდიის დამოუკიდებლობის მომხრეებს, როგორებიც იყვნენ პიტერ ფინერტი და რობერტ ემეტი, იგი არ უჭერდა მხარს ძალადობრივ ამბოხს. თავის ადრეულ პამფლეტში „მიმართვა ირლანდიელი ხალხისადმი“ (1812) იგი წერდა: „მე არ მსურს, რომ ცვლილებები ახლა ვიხილო, რადგან ეს ძალადობის გარეშე შეუძლებელია. შეგვიძლია დარწმუნებით ვთქვათ, რომ არცერთი ჩვენგანი არ არის მზად რაიმე ცვლილებისთვის, რაც არ უნდა კარგი იყოს ის, თუკი საკუთარ თავს უფლებას მივცემთ, გამოვიყენოთ ძალა იმ საქმისთვის, რომელიც სწორად მიგვაჩნია“.Holmes, Richard (1974), p. 120.

მოგვიანებით დაწერილ ესეში „რეფორმის ფილოსოფიური ხედვა“, შელი აღიარებდა, რომ არსებობს პოლიტიკური გარემოებები, როდესაც ძალის გამოყენება შესაძლოა გამართლებული იყოს: „წინააღმდეგობის უკანასკნელი საშუალება, უდავოდ, აჯანყებაა. აჯანყების უფლება მომდინარეობს შეიარაღებული ძალის გამოყენებიდან ერის ნების წინააღმდეგ“.Holmes, Richard (1974), p. 591. შელიმ მხარი დაუჭირა 1820 წლის შეიარაღებულ აჯანყებას ესპანეთის აბსოლუტური მონარქიის წინააღმდეგ და 1821 წლის ბერძენთა შეიარაღებულ აჯანყებას ოსმალეთის ბატონობის წინააღმდეგ.Bieri, James (2008), pp. 528–29, 589.

შელის პოემას „ანარქიის ნიღაბი“ (დაწერილი 1819 წელს, პირველად გამოქვეყნდა 1832 წელს) უწოდეს „შესაძლოა, არაძალადობრივი წინააღმდეგობის პრინციპის პირველი თანამედროვე ფორმულირება“. განდი იცნობდა ამ პოემას და შესაძლებელია, რომ შელის არაპირდაპირი გავლენა მოეხდინა მასზე ჰენრი დევიდ თოროს ნაშრომის — „სამოქალაქო დაუმორჩილებლობა“ — მეშვეობით.
 რელიგია 
შელი ღიად ათეისტი იყო და ოლბახის ნაშრომში — „ბუნების სისტემა“ (Le Système de la nature) — მოცემული მატერიალისტური არგუმენტების გავლენას განიცდიდა.Holmes, Richard (1974), p. 50.Bieri, James (2008), p. 267. მისი ათეიზმი მისივე პოლიტიკური რადიკალიზმის მნიშვნელოვანი ელემენტი იყო, რადგან იგი ორგანიზებულ რელიგიას სოციალურ ჩაგვრასთან განუყოფლად დაკავშირებულად მიიჩნევდა.Holmes, Richard (1974), p. 76. მის ბევრ ნაწარმოებში არსებული აშკარა თუ ნაგულისხმევი ათეიზმი რელიგიის შეურაცხყოფისთვის სისხლისსამართლებრივი დევნის სერიოზულ რისკს ქმნიდა. მისი ადრეული პამფლეტი „ათეიზმის აუცილებლობა“ გაყიდვიდან გამოქვეყნებისთანავე ამოიღეს მღვდლის საჩივრის საფუძველზე. მისი პოემა „დედოფალი მაბი“, რომელიც შეიცავს მწვავე თავდასხმებს სამღვდელოებაზე, ქრისტიანობასა და, ზოგადად, რელიგიაზე, 1820 წელს ორჯერ გახდა „გარყვნილების აღკვეთის საზოგადოების“ (Society for the Suppression of Vice) მხრიდან დევნის ობიექტი. დევნის რისკის შესამცირებლად, პოეტის სხვა ნაწარმოებების დიდი ნაწილი გამოქვეყნებამდე რედაქტირდებოდა.Holmes, Richard (1974), pp. 30, 201, 208–09.

 თავისუფალი სიყვარული 
შელის მიერ თავისუფალი სიყვარულის პროპაგანდა დიდწილად ეყრდნობოდა მერი უოლსტონკრაფტისა და უილიამ გოდვინის ადრეულ ნაშრომებს. „დედოფალი მაბის“ შენიშვნებში იგი წერდა: „შეუძლებელია მოგვეფიქრებინა ადამიანური ბედნიერების მიმართ უფრო მეტად მტრული სისტემა, ვიდრე ქორწინებაა“. იგი ამტკიცებდა, რომ უბედური ქორწინების შედეგად გაჩენილი შვილები „იზრდებიან უგუნებობის, ძალადობისა და სიცრუის სისტემატურ სკოლაში“. მას სჯეროდა, რომ ქორწინების გარეშე უბიწოების იდეალი იყო „სამონასტრო და ევანგელისტური ცრურწმენა“, რასაც პროსტიტუციისა და აღვირახსნილობის თვალთმაქცობამდე მივყავდით.Holmes, Richard (1974), pp. 204–08.

შელის მიაჩნდა, რომ „სექსუალური კავშირი“ უნდა ყოფილიყო თავისუფალი მათ შორის, ვისაც ერთმანეთი უყვარდა და უნდა გაგრძელებულიყო მხოლოდ მანამ, სანამ მათი ურთიერთსიყვარული იარსებებდა. სიყვარული ასევე უნდა ყოფილიყო თავისუფალი და არ უნდა დაქვემდებარებოდა მორჩილებას, ეჭვიანობასა და შიშს. იგი უარყოფდა, რომ თავისუფალი სიყვარული გამოიწვევდა აღვირახსნილობასა და სტაბილური ადამიანური ურთიერთობების რღვევას; პირიქით, იგი ამტკიცებდა, რომ სიყვარულზე დაფუძნებული ურთიერთობები, როგორც წესი, ხანგრძლივი იქნებოდა და გამორჩეული ხელგაშლილობითა და თავდადებით.

როდესაც შელის მეგობარმა, თ. ჯ. ჰოგმა, არასასურველი სექსუალური წინადადებით მიმართა შელის პირველ მეუღლეს, ჰარიეტს, შელიმ მას ეს „საშინელი შეცდომა“ აპატია და დაარწმუნა, რომ არ ეჭვიანობდა.Holmes, Richard (1974), pp. 90–92. ძალზე სავარაუდოა, რომ შელი თავად აქეზებდა ჰოგსა და თავის მეორე მეუღლეს, მერის, რათა მათ სექსუალური ურთიერთობა ჰქონოდათ.Holmes, Richard (1974), pp. 276–83.Bieri, James (2008), pp. 302–09.

 ვეგეტარიანელობა 
შელი მცენარეულ კვებაზე 1812 წლის მარტის დასაწყისში გადავიდა და ამ რეჟიმს, მცირე გადახვევებით, სიცოცხლის ბოლომდე ინარჩუნებდა. მის ვეგეტარიანელობაზე გავლენა მოახდინეს ანტიკურმა ავტორებმა, როგორებიც იყვნენ ჰესიოდე, პითაგორა, სოკრატე, პლატონი, ოვიდიუსი და პლუტარქე, თუმცა უფრო უშუალოდ — ჯონ ფრანკ ნიუტონმა, ავტორმა წიგნისა „ბუნებასთან დაბრუნება, ანუ მცენარეული რეჟიმის დაცვა“ (1811). შელიმ ვეგეტარიანელობის შესახებ ორი ესე დაწერა: „ბუნებრივი კვების დაცვა“ (1813) და „კვების მცენარეული სისტემის შესახებ“ (დაწერილი  წლებში, პირველად გამოქვეყნდა 1929 წელს). მაიკლ ოუენ ჯონსი ამტკიცებს, რომ შელის ვეგეტარიანული შეხედულებები გასაოცრად თანამედროვე იყო; იგი ხაზს უსვამდა მის სარგებლიანობას ჯანმრთელობისთვის, ცხოველთა ტანჯვის შემსუბუქებას, მეცხოველეობისთვის სასოფლო-სამეურნეო მიწების არაეფექტურ გამოყენებას და ეკონომიკურ უთანასწორობას, რომელიც ცხოველური საკვების წარმოების კომერციალიზაციას მოჰყვებოდა. შელის ცხოვრებამ და შემოქმედებამ შთააგონა ინგლისში „ვეგეტარიანელთა საზოგადოების“ დაარსება (1847) და პირდაპირი გავლენა მოახდინა ჯორჯ ბერნარდ შოუს ვეგეტარიანელობაზე.
 რეცეფცია და გავლენა 
შელის შემოქმედება მისი სიცოცხლის განმავლობაში მეგობრების, პოეტებისა და კრიტიკოსების ვიწრო წრის მიღმა, ფართოდ ცნობილი არ ყოფილა. მისი პოეზიის, დრამატურგიისა და პროზის უმეტესი ნაწილი 250-ეგზემპლარიანი ტირაჟით იბეჭდებოდა, რაც, როგორც წესი, ცუდად იყიდებოდა. შელის სიცოცხლეში მხოლოდ „ჩენჩი“ გამოიცა ხელმეორედ ავტორიზებული სახით;Holmes, Richard (1974), pp. 309, 510, 595. შედარებისთვის, ბაირონის „კორსარის“ (1814) პირველი გამოცემის 10 000 ეგზემპლარი ერთ დღეში გაიყიდა.

წამყვან პერიოდულ გამოცემებში შელის ნაშრომებისადმი თავდაპირველი დამოკიდებულება (ლიბერალური „Examiner“-ის გამოკლებით) ძირითადად არაკეთილგანწყობილი იყო. რეცენზენტები ხშირად პირად თავდასხმებს ახორციელებდნენ შელის პირად ცხოვრებასა და მის პოლიტიკურ, სოციალურ და რელიგიურ შეხედულებებზე, იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც აღიარებდნენ, რომ მისი პოეზია მშვენიერ ხატოვნებასა და პოეტურ გამომსახველობას შეიცავდა.Holmes, Richard (1974), pp. 210, 309, 402–05, 510, 542–43. ასევე აკრიტიკებდნენ შელის სტილსა და გასაგებობას; ჰეზლიტი მას ახასიათებდა, როგორც „ვნებიან სიზმარს, შეუძლებლისკენ სწრაფვას, ნაზი ვარაუდების ჩანაწერს, ბუნდოვანი აბსტრაქციების აღრევას“.Leader and O'Neill (2003), p. xix.

შელის პოეზიამ მალევე ჰპოვა ფართო აუდიტორია რადიკალურ და რეფორმისტულ წრეებში. „დედოფალი მაბი“ პოპულარული გახდა ოუენისტებსა და ჩარტისტებს შორის, ხოლო „ისლამის აჯანყებამ“ გავლენა მოახდინა მუშათა მოძრაობისადმი სიმპათიით განწყობილ პოეტებზე, როგორებიც იყვნენ თომას ჰუდი, თომას კუპერი და უილიამ მორისი.Holmes, Richard (1974), pp. 208–10, 402.ზოგიერთი დეტალი ამის შესახებ ასევე შეგიძლიათ იხილოთ William St Clair-ის ნაშრომში The Reading Nation in the Romantic Period (Cambridge: CUP, 2005) და Richard D. Altick-ის The English Common Reader (Ohio: Ohio State University Press, 1998) მე-2 გამოცემაში.

თუმცა, ფართო საზოგადოებრივი აღიარება შელიმ მხოლოდ მისი გარდაცვალებიდან ერთი თაობის შემდეგ მოიპოვა. ბიერი ამტკიცებს, რომ შელის ლექსების 1824 და 1839 წლების გამოცემები მერი შელიმ ისე დაარედაქტირა, რომ ხაზი გაესვა მისი განსვენებული მეუღლის ლირიკული ნიჭისთვის და შეემცირებინა მისი რადიკალური იდეების მნიშვნელობა.Bieri, James (2008), pp. 671–3. მეთიუ არნოლდმა შელი ცნობილი ფრაზით დაახასიათა: „მშვენიერი და უმწეო ანგელოზი“.

შელიმ უდიდესი გავლენა მოახდინა მომდევნო ათწლეულების არაერთ მნიშვნელოვან პოეტზე, მათ შორის იყვნენ რობერტ ბრაუნინგი, ელჯერნონ სუინბერნი, თომას ჰარდი და უილიამ ბატლერ იეიტსი. შელის მსგავსი პერსონაჟები ხშირად ჩნდებოდნენ XIX საუკუნის ლიტერატურაში; მათ შორის არიან სკითროპი თომას ლავ პიკოკის „კოშმარების სააბატოში“,Bieri, James (2008), p. 466. ლადისლო ჯორჯ ელიოტის „მიდლმარჩში“ და ენჯელ კლერი ჰარდის რომანში „ტეს დ’აბერვილი“.O'Neill and Howe (2013), p. 10.

XX საუკუნის კრიტიკოსები, როგორებიც იყვნენ ელიოტი, ლივისი, ალენ ტეიტი და ოდენი, სხვადასხვაგვარად აკრიტიკებდნენ შელის პოეზიას სტილისტური ნაკლოვანებების, „ამაღელვებელი“ იდეებისა და ინტელექტუალური თუ სენსიტიური მოუმწიფებლობის გამო.Leader and O'Neill (2003), p. xi.Howe and O'Neill (2013), pp. 3–5. თუმცა, შელის კრიტიკული რეპუტაცია კვლავ გაიზარდა 1960-იან წლებში, როდესაც კრიტიკოსთა ახალმა თაობამ ყურადღება გაამახვილა შელის კავშირზე სპენსერთან და მილტონთან, მის ოსტატობაზე ჟანრებისა და ლექსთწყობის ფორმებში და მის შემოქმედებაში სკეპტიკური, იდეალისტური და მატერიალისტური იდეების კომპლექსურ ურთიერთქმედებაზე. ამერიკელი ლიტერატურათმცოდნე ჰაროლდ ბლუმი მას ახასიათებს, როგორც „დიდოსტატს, უბადლო ლირიკოს პოეტს და, უდავოდ, ერთ-ერთ ყველაზე განვითარებულ სკეპტიკურ გონებას, ვისაც კი ოდესმე ლექსი დაუწერია“. დონალდ ჰ. რაიმანის თქმით, „შელი ეკუთვნის დასავლელი მწერლების დიდ ტრადიციას, რომელიც მოიცავს დანტეს, შექსპირსა და მილტონს“.
 მემკვიდრეობა 
მინი|upright=1.35|კიტს-შელის მემორიალური სახლი, მარჯვნივ წითელი აბრით, ესპანურ კიბესთან, რომში
მინი|ამელია რობერტსონ ჰილის მიერ შესრულებული შელის ბრინჯაოს ქანდაკება, 1882, გამოფენილია ტეიტ ბრიტანეთში (იდეალიზებული)
შელის გარდაცვალების დროს მისი ბევრი ნამუშევარი დაუმთავრებელი, გამოუქვეყნებელი ან მრავალი შეცდომის შემცველი ცენზურაგავლილი ვერსიით იყო დარჩენილი. 1980-იანი წლებიდან მოყოლებული, არაერთი პროექტი მიზნად ისახავს მისი ხელნაწერებისა და თხზულებების სანდო გამოცემების მომზადებას. მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია:Bieri, James (2008), pp. 781–85.O'Neill and Howe (2013), pp. 4–5.

 Reiman, D. H. (general ed.), The Bodleian Shelley Manuscripts (23 ტომი), ნიუ-იორკი (1986–2002)
 Reiman, D. H. (general ed.), The Manuscripts of the Younger Romantics: Shelley (9 ტომი, 1985–97)
 Reiman, D. H., and Fraistat, N. (et al.) The Complete Poetry of Percy Bysshe Shelley (3 ტომი), 1999–2012, ბალტიმორი, Johns Hopkins University Press
 Cameron, K. N., and Reiman, D. H. (eds), Shelley and his Circle 1773–1822, კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი, 1961– (8 ტომი)
 Everest K., Matthews, G., et al. (eds), The Poems of Shelley, 1804–1821 (4 ტომი), Longman, 1989–2014
 Murray, E. B. (ed.), The Prose Works of Percy Bysshe Shelley, ტომი 1, 1811–1818, Oxford University Press, 1995

შელის დიდი ხნის განმავლობაში დაკარგული „პოეტური ესე საგანთა არსებული მდგომარეობის შესახებ“ (1811) ხელახლა აღმოაჩინეს 2006 წელს და მოგვიანებით ციფრული სახით ხელმისაწვდომი გახდა ოქსფორდის ბოდლეს ბიბლიოთეკაში.

ჩარლზ ე. რობინსონიShelley, Mary (with Shelley, Percy), edited by Robinson, Charles E. (2009). The Original Frankenstein: Or, the Modern Prometheus: The Original Two-Volume Novel of 1816–1817 from the Bodleian Library Manuscripts. New York: Random House. . ამტკიცებდა, რომ შელის წვლილი მერი შელის რომანში „ფრანკენშტაინი“ მეტად მნიშვნელოვანი იყო და რომ შელი რომანის თანაავტორად უნდა იქნეს მიჩნეული. შარლოტ გორდონმა და სხვებმა ეს მოსაზრება ეჭვქვეშ დააყენეს. ფიონა სამპსონმა განაცხადა: „ბოლო წლებში პერსის მიერ შეტანილი შესწორებები, რომლებიც თვალსაჩინოა ოქსფორდის ბოდლეს ბიბლიოთეკაში დაცულ „ფრანკენშტაინის“ უბის წიგნაკებში, აღქმულ იქნა იმის მტკიცებულებად, რომ ის მაინც უნდა ყოფილიყო რომანის თანაავტორი. სინამდვილეში, როდესაც მე თავად გამოვიკვლიე ეს ჩანაწერები, მივხვდი, რომ პერსის იმაზე ნაკლები სამუშაო აქვს შესრულებული, ვიდრე ნებისმიერ ლიტერატურულ რედაქტორს, რომელიც დღეს საგამომცემლო სფეროში მუშაობს“.[(https://www.theguardian.com/books/2018/jan/13/frankenstein-at-200-why-hasnt-mary-shelley-been-given-the-respect-she-deserves-) "Frankenstein at 200 – why hasn't Mary Shelley been given the respect she deserves?"], The Guardian, 13 January 2018.

 ორგანიზაციები 
შელის საზოგადოება 1885 წელს ლონდონში ფრედერიკ ჯეიმზ ფერნივალმა დააარსა, მოგვიანებით კი მისი ფილიალები შეიქმნა ბრიტანეთის პროვინციებსა და საზღვარგარეთ, მათ შორის ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიასა და აშშ-ში. საზოგადოების ლექციებმა, პუბლიკაციებმა და პოპულარიზაციამ ხელი შეუწყო შელის სახელის დამკვიდრებას და ჩამოაყალიბა თანამედროვე დისკუსიები ინგლისური ლიტერატურის ადგილის შესახებ სამეცნიერო კვლევებში. საზოგადოებამ რეგულარული ფუნქციონირება XX საუკუნის დასაწყისში შეწყვიტა.

კიტს-შელის მემორიალური ასოციაცია, რომელიც 1903 წელს დაარსდა, მხარს უჭერს კიტს-შელის მემორიალურ სახლს რომში; ეს არის მუზეუმი და ბიბლიოთეკა, რომელიც ეძღვნება იმ რომანტიკოს მწერლებს, რომელთაც მჭიდრო კავშირი ჰქონდათ იტალიასთან. ასოციაცია ასევე პასუხისმგებელია ტესტაჩოს აკათოლიკურ სასაფლაოზე მდებარე პერსი ბიშ შელის საფლავის მოვლა-პატრონობაზე. ასოციაცია გამოსცემს სამეცნიერო ჟურნალს „Keats–Shelley Review“. იგი ასევე ყოველწლიურად გასცემს კიტს-შელისა და ახალგაზრდა რომანტიკოსების ლიტერატურულ პრემიებს და კიტს-შელის სტიპენდიას.

 რჩეული ნაწარმოებები 
ნაწარმოებები დალაგებულია მათი დაწერის სავარაუდო წლების მიხედვით. პირველი გამოქვეყნების წელი მითითებულია იმ შემთხვევაში, თუ იგი განსხვავდება დაწერის წლისგან. წყაროა ბიერი,Bieri, James (2008), pp. 781–83. თუ სხვაგვარად არ არის მითითებული.

 პოეზია 

 „ვიქტორისა და კაზირის ორიგინალური პოეზია“ (Original Poetry by Victor and Cazire, 1810, ელისაბედ შელისთან თანაავტორობით)
 „მარგარეტ ნიკოლსონის სიკვდილისშემდგომი ფრაგმენტები“ (Posthumous Fragments of Margaret Nicholson, 1810, თომას ჯეფერსონ ჰოგთან თანაავტორობით)
 „ეშმაკის გასეირნება“ (The Devil's Walk, 1812)
 „დედოფალი მაბი“ (Queen Mab, 1813)
 „ალასტორი, ანუ მარტოობის სული“ (Alastor, or The Spirit of Solitude, 1815, გამოიცა 1816 წელს)
 „მონბლანი“ (Mont Blanc, 1816, გამოიცა 1817 წელს)
 „ცვალებადობა“ (Mutability, 1816)
 „ჰიმნი ინტელექტუალურ სილამაზეს“ (Hymn to Intellectual Beauty, 1817)
 „ისლამის აჯანყება“ (The Revolt of Islam, 1817, გამოიცა 1818 წელს)
 „ოზიმანდიას“ (Ozymandias, 1818)
 „როზალინდი და ჰელენი“ (Rosalind and Helen, 1818, გამოიცა 1819 წელს)
 „ევგანიის ბორცვებს შორის დაწერილი სტრიქონები“ (Lines Written Among the Eugenian Hills, 1818, გამოიცა 1819 წელს)
 „ინგლისი 1819 წელს“ (England in 1819, 1819, გამოიცა 1839 წელს)
 „სიყვარულის ფილოსოფია“ (Love's Philosophy, 1819)
 „ოდა დასავლეთის ქარს“ (Ode to the West Wind, 1819, გამოიცა 1820 წელს)
 „ანარქიის ნიღაბი“ (The Mask of Anarchy, 1819, გამოიცა 1832 წელს)
 „ჯულიანი და მადალო“ (Julian and Maddalo, 1819, გამოიცა 1824 წელს)
 „პიტერ ბელი მესამე“ (Peter Bell the Third, 1820, გამოიცა 1839 წელს)
 „წერილი მარია ჯიზბორნს“ (Letter to Maria Gisborne, 1820, გამოიცა 1824 წელს)
 „ტოროლას“ (To a Skylark, 1820)
 „ღრუბელი“ (The Cloud, 1820)
 „მგრძნობიარე მცენარე“ (The Sensitive Plant, 1820)
 „ატლასის ჯადოქარი“ (The Witch of Atlas, 1820, გამოიცა 1824 წელს)
 „ადონაისი“ (Adonais, 1821)
 „ეპიფსიქიდიონი“ (Epipsychidion, 1821)
 „მუსიკა, როს ნაზი ხმები კვდება“ (Music, When Soft Voices Die, 1821, გამოიცა 1824 წელს)
 „ერთ სიტყვას მეტისმეტად ხშირად ბილწავენ“ (One Word is Too Often Profaned, 1822, გამოიცა 1824 წელს)
 „სამგლოვიარო სიმღერა“ (A Dirge, 1822, გამოიცა 1824 წელს)
 „ცხოვრების ტრიუმფი“ (The Triumph of Life, 1822, დაუმთავრებელი, გამოიცა 1824 წელს)
 „სიკვდილისშემდგომი ლექსები“ (Posthumous Poems, 1824)

 დრამატურგია 

 „ჩენჩი“ (The Cenci, 1819)
 „განთავისუფლებული პრომეთე“ (Prometheus Unbound, 1820)
 „ოიდიპოს ტირანოსი; ანუ ფეხსიება ტირანი“ (Oedipus Tyrannus; Or, Swellfoot The Tyrant, 1820)
 „ჩარლზ პირველი“ (Charles the First, 1822, დაუმთავრებელი)
 „ელადა“ (Hellas, 1822)

 მხატვრული პროზა 

 „ზასტროცი“ (Zastrozzi, 1810)
 „სენტ-ირვინი; ანუ როზენკრეიცერი“ (St. Irvyne; or, The Rosicrucian, 1810, გამოიცა 1811 წელს)

 მოკლე პროზაული ნაწარმოებები 

 „ასასინები, რომანის ფრაგმენტი“ (The Assassins, A Fragment of a Romance, 1814)
 „კოლიზეუმი, ფრაგმენტი“ (The Coliseum, A Fragment, 1817)
 „იგავი“ (Una Favola (A Fable), 1819, თავდაპირველად იტალიურად)

 ესეები 

 ათეიზმის აუცილებლობა (The Necessity of Atheism, თ. ჯ. ჰოგთან ერთად) (1811)
 პოეტური ესე საგანთა არსებული მდგომარეობის შესახებ (Poetical Essay on the Existing State of Things, 1811)
 „მიმართვა ირლანდიელი ხალხისადმი“ (An Address, to the Irish People, 1812)
 „უფლებათა დეკლარაცია“ (Declaration of Rights, 1812)
 წერილი ლორდ ელენბოროს (A Letter to Lord Ellenborough, 1812)
 ბუნებრივი კვების დაცვა (A Vindication of Natural Diet, 1813)
 „დეიზმის უარყოფა“ (A Refutation of Deism, 1814)
 „მსჯელობანი მეტაფიზიკაზე“ (Speculations on Metaphysics, 1814)
 „კვების მცენარეული სისტემის შესახებ“ (On the Vegetable System of Diet, 1814–1815, გამოიცა 1929 წელს)
 „მომავალი მდგომარეობის შესახებ“ (On a Future State, 1815)
 „სიკვდილით დასჯის შესახებ“ (On The Punishment of Death, 1815)
 „მსჯელობანი მორალზე“ (Speculations on Morals, 1817)
 „ქრისტიანობის შესახებ“ (On Christianity, 1817, დაუმთავრებელი, გამოიცა 1859 წელს)
 „სიყვარულის შესახებ“ (On Love, 1818)
 „ათენელთა ლიტერატურის, ხელოვნებისა და ზნე-ჩვეულებების შესახებ“ (On the Literature, the Arts and the Manners of the Athenians, 1818)
 „პლატონის ნადიმის შესახებ, ანუ წინასიტყვაობა ნადიმისთვის“ (On The Symposium, or Preface to The Banquet Of Plato, 1818)
 ფრანკენშტაინის შესახებ (On Frankenstein, 1818, გამოიცა 1832 წელს)
 „სიცოცხლის შესახებ“ (On Life, 1819)
 რეფორმის ფილოსოფიური ხედვა (A Philosophical View of Reform, 1819–20, გამოიცა 1920 წელს)
 პოეზიის დაცვა (A Defence of Poetry, 1821, გამოიცა 1840 წელს)

 იაფფასიანი გამოცემები (Chapbooks) 

 „ვოლფშტაინი; ანუ მისტიკური ყაჩაღი“ (Wolfstein; or, The Mysterious Bandit, 1822)
 „მკვლელი ვოლფშტაინი; ანუ ყაჩაღთა გამოქვაბულის საიდუმლოებები“ (Wolfstein, The Murderer; or, The Secrets of a Robber's Cave, 1830)

 თარგმანები 

 პლატონის „ნადიმი“ (The Banquet, 1818, პირველად სრული სახით გამოიცა 1931 წელს)
 პლატონის „იონი“ (Ion, 1821)

 მერი შელისთან თანაავტორობით 

 „ექვსკვირიანი მოგზაურობის ისტორია“ (History of a Six Weeks' Tour, 1817)
 „პროზერპინა“ (Proserpine, 1820)
 „მიდასი“ (Midas, 1820).

 შენიშვნები 

სქოლიო

ბიბლიოგრაფია


 James Bieri, Percy Bysshe Shelley: A Biography, Johns Hopkins University Press, 2008, .
 Altick, Richard D., The English Common Reader. Ohio: Ohio State University Press, 1998.
 Cameron, Kenneth Neill. The Young Shelley: Genesis of a Radical. First Collier Books edn New York: Collier Books, 1962, cop. 1950.
 Edward Chaney. "Egypt in England and America: The Cultural Memorials of Religion, Royalty and Religion", Sites of Exchange: European Crossroads and Faultlines, eds M. Ascari and A. Corrado. Amsterdam and New York: Rodopi, 2006, pp. 39–69.
 Holmes, Richard. Shelley: The Pursuit. London: Weidenfeld and Nicolson, 1974.
 Leighton, Angela. Shelley and the Sublime: An Interpretation of the Major Poems, Cambridge University Press, 1984.
 Meaker, M. J. Sudden Endings, 12 Profiles in Depth of Famous Suicides, Garden City, New York, Doubleday, 1964 pp. 67–93: "The Deserted Wife: Harriet Westbrook Shelley".
 Maurois, André, Ariel ou la vie de Shelley, Paris, Bernard Grasset, 1923.
 St Clair, William. The Godwins and the Shelleys: A Biography of a Family. London: Faber and Faber, 1990.
 St Clair, William. The Reading Nation in the Romantic Period. Cambridge: Cambridge University Press, 2005.
 Hay, Daisy. Young Romantics: The Shelleys, Byron, and Other Tangled Lives, Bloomsbury, 2010.
 Everest K., Matthews, G., et al. (eds), The Poems of Shelley, 1804–1821 (4 vols), Longman, 1989–2014
 Murray, E. B. (ed.), The Prose Works of Percy Bysshe Shelley, Vol. 1, 1811–1818, Oxford University Press, 1995.
 Reiman, D. H., and Fraistat, N. (et al.), The Complete Poetry of Percy Bysshe Shelley (3 vols), 1999–2012, Baltimore, Johns Hopkins University Press.
 Shelley, Mary, with Percy Shelley. The Original Frankenstein. Edited with an Introduction by Charles E. Robinson. NY: Random House Vintage Classics, 2008. .


კატეგორია:ინგლისელი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით