ფილიპო ბრუნელესკი

ფილიპო ბრუნელესკი (; დ. 1377 — გ. 15 აპრილი, 1446) — იტალიელი მეცნიერი, არქიტექტორი, ხუროთმოძღვარი, მოქანდაკე, ინჟინერი, მათემატიკოსი და გეომეტრი, მხატვარი-იუველირი და დეკორატორი. ლეონ ბატისტა ალბერტისთან ერთად, ითვლება ახალი ევროპული არქიტექტურის შემქმნელად, თუმცა ალბერტისგან განსხვავებით, რომელიც ძველ რომაულ არქიტექტორულ ძეგლებს ეყრდნობოდა, ბრუნელესკი ჩრდილოეთ-იტალიური, ტოსკანური ტრადიციის მიმდევარი იყო. იტალიური რენესანსის ერთ-ერთი უდიდესი წარმომადგენელი.

შემოქმედება
თავდაპირველად ბრუნელესკიმ თავი გამოიჩინა, როგორც მოქანდაკემ. 1401 წელს მან ფლორენციაში შექმნა „ისააკის მსხვერპლად შეწირვა“. 1402–1409 წლები ბრუნელესკიმ რომში გაატარა, სადაც ეცნობოდა და იკვლევდა ანტიკურ არქიტექტურულ ძეგლებს. ამ წლებშივე შექმნა სახვით ხელოვნებაში პერსპექტივის მეცნიერული თეორია, რასაც არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა სახვითი ხელოვნების შემდგომი განვითარებისთვის. 1420–1436 წლებში ხელმძღვანელობდა ფლორენციის ტაძრის — სანტა-მარია-დელ-ფიორეს გუმბათის მშენებლობას. ბრუნელესკის მიერ ფლორენციაში აშენებული ბავშვთა თავშესაფარი რენესანსის ხუროთმოძღვრების პირველი ჩამოყალიბებული ნაწარმოებია. არქიტექტურული დამუშავებით მას ენათესავება ორი ბაზილიკური ეკლესიის — სან-ლორენცოს და სან-სპირიტოს ინტერიერები.

ადრინდელი რენესანსის უმნიშვნელოვანეს ნაგებობათა რიცხვს მიაკუთვნებენ პაცის საოჯახო კაპელას. დიდი დამსახურება მიუძღვის ბრუნელესკის საცხოვრებელი სახლის — მდიდარ მოქალაქეთა პალაცოების არქიტექტურულ დამუშავებაში. 1420–1442 წლებში მან გააფართოვა ე.წ. პალაცო დი პარტე გველფა. მასვე მიაწერენ ფლორენციის უდიდესი სასახლის პალაცო პიტის შუა ნაწილს.

ბრუნელესკის შემოქმედება არქიტექტურის ისტორიაში ახალი ხანის დაწყებას მოასწავებდა. მან პირველმა აღადგინა ანტიკური ორდერი. მის მიერ აგებული შენობებისა და ინტერიერის მარტივი, უაღრესად ნათელი და მშვიდი კომპოზიცია, მკაფიოდ შემოსაზღვრული სივრცე, ადამიანური მასშტაბი მკვეთრად უპირისპირდებოდა გოთიკის მისტიკურ-ემოციურ მხატვრულ სახეებს და ახალ ჰუმანისტურ მსოფლმხედველობას.

შემოქმედების ქრონოლოგია
 1401–1402 — მონაწილეობა კონკურსში ფლორენციული ბაპტისტერიის ჩრდილოეთ კარების რელიეფების შესაქმნელად „ისააკის მსხვერპლად შეწირვის“ თემაზე
 1402 — მოგზაურობა რომში
 1410–1412 — ჯვარცმა სანტა-მარია-ნოველას ეკლესიისთვის, ფლორენცია
 1415 — სანტო-სპირიტოს ბაზილიკის () მარიამ მაგდალინელის ქანდაკება ფლორენციაში (არ არის შემონახული)
 1415 — პეტრე მოციქულის ქანდაკება ორსანმიკელეს ეკლესიის () ფასადისთვის, ფლორენცია
 1417–1436 — მუშაობა ფლორენციის სანტა-მარია-დელ-ფიორეს () ტაძრის გუმბათის შექმნაზე
 1419–1445 — ბავშვთა სახლის ე.წ. „უმანკოთა თავშესაფრის“ () შენობა ფლორენციაში
 1420–1423 — ფლორენციაში სან-ლორენცოს ბაზილიკის () აღდგენა
 1419–1428 — ფლორენციის სან-ლორენცოს ბაზილიკის საკურთხევლის ძველი სამკვეთლოკათოლიკურ ეკლესიებში სამკვეთლოს ასევე უწოდებენ საკრისტიას (, sacrum-იდან — წმიდა ჭურჭელი) — ეს არის ოთახი ან სადგომი, რომელიც მდებარეობს საკურთხევლის გვერდზე ან წინ, სადაც ინახება რელიგიური აქსესუარები (წმიდა ჭურჭელი, სასულიერო პირთა საღვთისმსახურო შესამოსელი, საღვთისმსახურო წიგნები, სხვადასხვა სამღვდელმსახურო საგანი და სხვ.), სრულდება სასულიერო პირების შემოსვა, წირვისათვის სეფისკვერის მომზადება, პროსკომიდია ანუ კვეთა და სხვა რიტუალები. სამკვეთლოები ასევე ცნობილია ცალკე მდგარი შენობების სახითაც.
 1429–1443 — კაპელა პაცი () — პაცის სამლოცველო, ფლორენცია
 1434–1437 — სანტა-მარია-დელი-ანჯელის ეკლესიის ორატორია, ანუ ბრუნელესკის როტონდა, ფლორენცია
 1444–1446 — სანტო-სპირიტოს ბაზილიკა (), ფლორენცია

 ლიტერატურა 



 რესურსები ინტერნეტში 

 Filippo Brunelleschi: Life & Main Works
  Free audio guide of Brunelleschi's Dome

კომენტარები

 სქოლიო 

კატეგორია:რენესანსი
კატეგორია:იტალიელი არქიტექტორები
კატეგორია:დაბადებული 1377
კატეგორია:გარდაცვლილი 1446
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით