სიმკვრივე

სიმკვრივე (აღნიშვნა:  < ,  < ) — ფიზიკური სიდიდე, რომელსაც ერთგვაროვანი ნივთიერებისათვის განსაზღვრავენ მისი მოცულობის ერთეულის მასით. 

სხეულის სიმკვრივე სკალარული სიდიდეა, რადგან იგი ორი სკალარული სიდიდის ფარდობაა. არაერთგვაროვანი ნივთიერების სიმკვრივე არის მოცულობასთან მასის ფარდობის ზღვარი, როცა მოცულობა მოიჭიმება იმ წერტილისაკენ, რომელშიც განისაზღვრება სიმკვრივე.

ორი ნივთიერების სიმკვრივეთა ფარდობას განსაზღვრულ სტანდარტულ ფიზიკურ პირობებში უწოდებენ ფარდობითს სიმკვრივეს, რომელსაც თხევადი და მყარი ნივთიერებისათვის განსაზღვრავენ გამოხდილი წყლის სიმკვრივის მიმართ 4°C-ზე, აირებისათვის — მშრალი ჰაერის ან წყლის სიმკვრივის მიმართ ნორმალურ პირობებში, ხოლო სხეულის საშუალო სიმკვრივეს —  მასის ფარდობით მის  მოცულობასთან, ე. ი. . 

SI სისტემაში , , მაშინ .

ეს ისეთი ერთგვაროვანი ნივთიერების სიმკვრივეა, რომლის ყოველი 1 მ3 მოცულობა შეიცავს 1 კგ მასას.

CGS სისტემაში , , მაშინ .

ეს ისეთი ერთგვაროვანი ნივთიერების სიმკვრივეა, რომლის ყოველი 1 სმ3 მოცულობა შეიცავს 1 გ მასას.

პრაქტიკაში სარგებლობენ აგრეთვე სიმკვრივის სისტემის გარეშე ერთეულებით: გ/ლ, ტ/მ3 და სხვა.

ფოროვანი და ფხვიერი სხეულებისათვის განარჩევენ ჭეშმარიტ სიმკვრივეს (განსაზღვრავენ სხეულშ არსებული სიცარიელების გაუთვალისწინებლად) და მოჩენებითს სიმკვრივეს (სხეულის მასის ფარდობა თავის მიერ დაკავებულ მთელ მოცულობასთან). სიმკვრივე, როგორც წესი, მცირდება ტემპერატურის გადიდებით და იზრდება წნევის გაზრდით. ნივთიერების აგრეგატული გარდაქმნისას სიმკვრივე იცვლება ნახტომისებურად. სიმკვრივეს ზომავენ არეომეტრით, პიკნომეტრით, სიმკვრივესაზომით და სხვა.

ბუნებრივი სხეულებისა და გარემოს სიმკვრივის მნიშვნელობის დიაპაზონი ძალიან ფართოა. მაგალითად, ვარსკვლავთშორისი გარემოს სიმკვრივე არ აღემატება 10-21 კგ/მ3, ხოლო ნეიტრონული ვარსკვლავების სიმკვრივე აღწევს 1020 კგ/მ3-ს.

ზოგიერთი ნივთიერების, მასალისა და მინერალის სიმკვრივე
 აირები (ნსპ)  გ/ლ  სითხეები  კგ/მ3    კგ/მ3 აზოტი N2  1.251  აზოტმჟავა HNO3  1510  ალუმინი Al  2700 აზოტის ჟანგი NO  1.340  აცეტონი C3H6O  791  ბეტონი  2150 ამიაკი NH3  0.771  ბენზინი  710  გრანიტი  2600 აცეტილენი C2H2  1.171  გლიცერინი C3H8O3  1260  გრაფიტი, მინა  2500 გოგირდის ორჟანგი SO2  2.927  გოგირდმჟავა H2SO4  1840  ვოლფრამი W  19300 ეთილენი C2H4  1.260  ეთილის სპირტი C2H6O  789.4  კალა Sn  5850 მეთანი CH4  0.717  ვერცხლისწყალი Hg  13546  კორუნდი  4000 ნახშირორჟანგი CO2  1.977  მცენარეული ზეთები  914-962  პარაფინი   890 ჟანგბადი O2  1.429  ნიტრობენზოლი C6H5NO2  1203  პლატინა Pt  21450 რადონი Rn  9.730  ოთხქლორიანი ნახშირბადი CCl4  1594  რკინა Fe  7874 ქლორი Cl2  3.214  ჟანგბადი O2  (–200°C)  122.5  საცობი  240 ქლორწყალბადი HCl  1.639  სკიპიდარი  865  ტექსტოლიტი  1350 ქსენონი Xe  5.894  ქლოროფორმი CHCl3  1489  ტყვია Pb  11340 წყალბადი H2  0.08988  ძმარმჟავა C2H4O2  1049  ფაიფური  2350 ჰაერი (მშრალი)  1.293  წყალბადი H (–240°C)  43.2  ფოლადი (ნახშირბადოვანი)  7750 ჰელიუმი He  0.1786  წყალი H2O  998.2  ქარსი  2900 ნეონი Ne  0.9002      ყინული  900 არგონი Ar  1.784      არყი (მშრალი)  650 კრიპტონი  Kr  3.749       მუხა (მშრალი)  750

ლიტერატურა