დანიელ ჭონქაძე

დანიელ ჭონქაძე (დ. 18 მარტი, 1830, ყვავილი, დუშეთის მაზრა — გ. 16 ივნისი, 1860, თბილისი) — ქართველი მწერალი, სასულიერო ლიტერატურის ოსურ ენაზე მთარგმნელი. ჭონქაძე იყო პირველი მწერალი, რომელმაც ქართულ ლიტერატურაში ბატონყმობა გააკრიტიკა.

ბიოგრაფია
ბავშვობა
დანიელის მამა გიორგი, შთამომავლობით გლეხი, მღვდელი იყო. 1837-1838 წლამდე დანიელი და მისი და ეკატერინე სოფელში თავისი დედის – მელანიას მზრუნველობოთ იზრდებოდნენ. 1830-იან წლებში გიორგი ჭონქაძე გაამწესეს ოსეთის სასულიერო კომისიაში და მან ოჯახი საცხოვრებლადვლადიკავკაზში გადაიყვანა. აქ დანიელმა სრულყოფილად ისწავლა ოსური ენა და 1839 წელს შევიდა ვლადიკავკაზის სასულიერო სასწავლებელში. 1846 წელს სოფელ გიჟარში გიორგი ჭონქაძეს თავს დაესხა ფანატიკოსი მუსლიმი ოსების ბრბო და მოკლა. 1845 წელს დანიელ ჭონქაძემ სწავლა განაგრძო თბილისის სასულიერო სემინარიაში, სადაც კარგ მოსწავლედ ითვლებოდა. სემინარიის მაშინდელი ხელმძღვანელობა მას ახასიათებდა, როგორც კეთილსა და ნიჭიერ მოწაფეს. 

პედაგოგობა და მწერლობა
სემინარია ჭონაძემ წარჩინებით დაამთავრა და 1851 წლის 11 სექტემბერს დაინიშნა სტავროპოლის სასულიერო სემინარიაში ოსური ენის მასწავლებლად, სადაც იმუშავა 1855 წლის 5 აპრილამდე. სტავროპოლში დაოჯახდა და შეეძინა ერთადერთი შვილი გიორგი. პირადი თხოვნის საფუძველზე ჭონქაძე გადაიყვანეს თბილისის სასულიერო სემინარიაში იმავე საგნის მასწავლებლად. თბილისში გადასვლიდან რამდენიმე თვის შემდეგ დაეღუპა მეუღლე. 

1858 წლის 1 ოქტომბრიდან დანიელ ჭონქაძე სემინარიის მასწავლებლებლობის პარალელურად მსახურობდა საქართველოს საეგზარქოსოს სინოდის კანტორაში მაგიდის გამგედ და თარგმნიდა საეკლესიო წიგნებს ოსურ ენაზე, ასევე მუშაობდა რუსულ-ოსური ლექსიკონის შედგენაზე. მის მიერ შედგენილი რუსულ-ოსური ლექსიკონის ნაწილი ამჟამად დაცულია საქართველოს მუზეუმის ხელნაწერთა ფონდში. მისი თხოვნა, სასულიეროდან საერო წოდებაში გადარიცხვის შესახებ დააკმაყოფილეს. მეგობრობდა იოსებ ინდუაშვილთან და ლავრენტი არდაზიანთან.  ზაფხულს ჭონქაძე თითქმის ყოველთვის სოფელ ყვავილში ატარებდა. მისი ორსართულიანი სახლი სოფელში დღემდე დგას და მასში მისი სახლ-მუზეუმია განთავსებული.

სურამის ციხე

მისი ჯანმრთელობა თანდათან უარესდებოდა, რასაც ხელს უწყობდა ის ცუდი პირობები, რომელშიც მწერალი ცხოვრობდა. სიცოცხლის უკანასკნელ წლებში იგი მუშაობით ძალიან გადაიტვირთა. 1859 წელს გამოუვლინდა ჭლექის ნიშნები

მოთხრობა „სურამის ციხის“ პირველი ნაწილი გამოქვეყნდა ჟურნალ „ცისკრის“ 1859 წლის მეთორმეტე ნომერში, ხოლო მეორე ნაწილი 1860 წლის პირველ ნომერში. ზოგიერთებმა, როგორც ეს ალექსანდრე ორბელიანს თავის ხელნაწერ შრომაში აქვს აღნიშნული, თავის თავზე მიიღეს „სურამის ციხეში“ გადმოცემული მებატონეთა მოქმედებანი. თვით „ცისკრის“ რედაქტორს ივანე კერესელიძეს, რომელიც მწერალისადმი დადებითად იყო განწყობილი, ჭონქაძის ნაწარმოების დაბეჭდვისათვის უსიამოვნება შეხვდა. ჭონქაძე გახდა პირველი მწერალი, ვინც ქართული კულტურის ისტორიაში საჯაროდ ისაუბრა ისტორიიდან გამქრალი ადამიანების ხვედრზე, რომლებიც XIX საუკუნემ მონობაში, შრომასა და გადასახლებაში შთანთქა.ამბოხი ლიტერატურიდან | დანიელ ჭონქაძის დრო, ჟურნალი ინდიგო, გიორგი ჯავახიშვილი მიუხედავად „სურამის ციხის“ პოპულარობისა ხალხში, ჭონქაძეს მის თანამედროვე და შემდგომ ქართველ მწერლებზე გავლენა არ მოუხდენია.

„სურამის ციხის“ დასრულების შემდეგ დანიელ ჭონქაძემ დაიწყო მოთხრობის - „ვისი ბრალია“ - წერა. ამ ნაწარმოებშიაც მას ბატონყმობის ასახვა ჰქონდა განზრახული. გარდა ამისა, დანიელ ჭონქაძე აგროვებდა ხალხური ზეპირსიტყვიერების საუკეთესო ნამუშევრებს. 

გარდაცვალება
„სურამის ციხის“ გამოქვეყნების შემდეგ დანიელ ჭონქაძეს დიდხანს აღარ უცოცხლია. 1860 წლიდან ჩავარდა ლოგინად. გარდაიცვალა 1860 წლის 16 ივლისს 30 წლის ასაკში. ჭონქაძის „სურამის ციხეს“ იმდენად დიდი უკმაყოფილება მოჰყვა, რომ ივანე კერესელიძემ ჟურნალ  „ცისკარში“ ნეკროლოგიც კი არ გამოაქვეყნა. ანდერძის თანახმად დანიელ ჭონქაძე დაკრძალეს ვერის სასაფლაოზე, თავისი მეუღლის გვერდით. მისი დარჩენილი ფინანსები მთლიანად დასჭირდა საფლავის ქვის დამზადებას.

ლიტერატურა

 ქართულ-ოსური ურთიერთობები, ენციკლოპედია-ალბომი, მთავარი რედაქტორი ნაირა ბეპიევი, თბ., 2020
 ბეპიევი ნ., ოსური ენის ისტორია, თბ., 2020
 ქართველ მოღვაწეთა ნეკროპოლი. წ. 1 / ხუციშვილი სოლ. -თბ., 1961. - გვ.118
 მახარაძე ფ., „დანიელ ჭონქაძე და მისი დრო“, 1904

 რესურსები ინტერნეტში 

 ამბოხი ლიტერატურიდან - დანიელ ჭონქაძის დრო, ჟურნალი „ინდიგო“, გიორგი ჯავახიშვილი
 დანიელ ჭონქაძე — ბურუსი – BURUSI

სქოლიო

კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1830
კატეგორია:გარდაცვლილი 1860
კატეგორია:ვერის სასაფლაოზე დაკრძალულები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:XIX საუკუნის ქართველები