მიხა ხელაშვილი

მიხეილ (მიხა) ხელაშვილი (დ. 25 იანვარი, 1900, ახადი, — გ. 25 იანვარი, 1925, ჩარგალი) — ქართველი სახალხო პოეტი, 1920-იანი წლების ანტი-საბჭოთა პარტიზანული მოძრაობის მონაწილე და „შეფიცულთა რაზმის“ წევრი.

 ბიოგრაფია 
მიხა ხელაშვილი დაბადების თარიღად მიიჩნევა 1900 წლის 25 იანვარი, ეროვნულ არქივში ინახება საეკლესიო ჩანაწერი, სადაც მითითებულია, რომ იგი დაბადებულია 1899 წლის 11 დეკემბერს (ძვ. სტ.) ახალი სტილით 1899 წლის 23 დეკემბერს.  

მიხა დაიბადა ფშავში, სოფელ ახადში, ღარიბი გლეხის, ზურაბ ხელაშვილის ოჯახში. ეს ტერიტორია ისტორიულად მტრის შემოსევებისგან თავდაცვის მნიშვნელოვანი პუნქტი იყო (გოდერძის ციხე).  დაწყებითი განათლება თამარ-ღელის სალოცავში მიიღო, სადაც წერა-კითხვა მღვდელმა მოსანთლიშვილმა ასწავლა. შემდეგ, მამის დიდი ძალისხმევით, თბილისის ორწლიანი სადიაკვნო სასწავლებელი დაამთავრა.გიორგაძე, ედიშერ. (რედ.). ლექსი და ცხოვრება მიხა ხელაშვილისა, თბილისი, 1989 (ან სხვა წელი, თუ ზუსტი გამოცემა ცნობილია). (კრებულის შესავალი სტატია).  

1915 წელს ბარისახოში დიაკვნად დაინიშნა, სადაც 5 წელი იმსახურა. მოგვიანებით, ჩარგალში, ეროვნულად განათლებულ საზოგადოებაში (მათ შორის, ნიკო მაკალათიას, ვაჟა-ფშაველას შვილის, ლევანის და სხვა მეგობრების გვერდით) მოხვდა.  

ედიშერ გიორგაძე წიგნში „ლექსი და ცხოვრება მიხა ხელაშვილისა“ ასე აღწერს პოეტის ფიზიკურ მონაცემებს: „მიხას ფიზიკურ ძალაზე ფშავში ლეგენდები დადის. მისი მხივლველნი გვამცნობენ: „არცთუ დიდი ტანის მიხა ხელაშვილს თუ უკნიდან შეხედავდით წინ გადაღუნულსა ჰგავდა, თუ კი წინიდან, მაშინ უკან გადახრილს, რადგან მთასავით ამობურცული ჰქონდა მკერდი, ზურგზ კი კუზივით ედგა კუნთების გროვაო.“ 

 ანტი-საბჭოთა მოძრაობაში ჩართვა 
საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ დიაკვნის სამსახური მიატოვა და ქაქუცა ჩოლოყაშვილის შეფიცულთა რაზმს შეუერთდა. 1922-1924 წლებში მონაწილეობდა საბჭოთა რეჟიმის წინააღმდეგ ქაქუცა ჩოლოყაშვილის მეთაურობით მოწყობილ შეიარაღებულ გამოსვლებში ფშავსა და ხევსურეთში. 

აქტიურად მონაწილეობდა ბრძოლებში, მათ შორის მაღაროსკარის ბრძოლაში. მის სახელს უკავშირდება მაღაროსკარის კომისრის, კოლა ჯაგნელიძის მკვლელობა და ტყვეობიდან ამხანაგის, ლევან ხავაზურის დახსნა. ამ მოვლენებმა ის საბჭოთა ხელისუფლების მუდმივ სამიზნედ აქცია, ახალმა ხელისუფლებამ მიხა ხელაშვილის მოხუც დედას წამებით ამოხადა სული. ეს ფაქტი მძიმე დარტყმა იყო პარტიზანისთვის, რომელმაც შემდეგ კიდევ უფრო დიდი მონდომებით განაგრძო ბრძოლა. დედისთვის მიძღვნილ ლექსში პოეტი წუხს: „მაშინ სად ვიყავ თავმკვდარი / როცა შენ გაგიჭირდაო… / რად მინდა ქუდი თავზედა / ან თოფს რაადა ვზიდავო?!“ 

 შემოქმედება 
მიხა ხელაშვილის ლექსების თემატიკა  მრავალფეროვანია - ძირითადად პატრიოტული და სატრფიალო ლექსებია, თუმცა ასევე მოიცავს ელეგიური ჟანრის მელანქოლიურ ნათქვამებსაც.radiotavisupleba.ge, რადიო თავისუფლება, მალხაზ ხარბედია. საბჭოთა პერიოდში ხელაშვილის ლექსები იბეჭდებოდა ხალხური პოეზიის ანთოლოგიებში ავტორის მითითების გარეშე. მისი ყველაზე პოპულარული ლექსა „ლექსო ამოგთქომ ოხერო“, რომელიც ზეპირად ვრცელდებოდა აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, კერძოდ ხელაშვილის მშობლიურ ფშავში.

 ლექსები, პოემები 
 (არც წვერს მოვიპარსავ ..)
 (როდისღა უნდა გათენდეს ..)

 ავი სიზმარი

 ბუნება

 დედა და შვილები
 დედას
 დედის სიკვდილზედ
 დროთ გაიარეს

 ვედრება

 ზმანება

 იესო ქრისტესათვის
 იმედი

 ლაშარის ჯვარი
 ლექსი ალექსი მისრიაშვილზედ
 ლექსო ამოგთქომ

 მთაზე… მაღალზე
 მიწისგანა ვარ შობილი
 მოვა სიკვდილი უჩინო
 მოვქუჩდეთ დედაქალაქსა

 როსნამდის?!

 საოხუნჯო
 სატრფიალო
 საღამოს მოგონება
 სიკვდილს მოველი
 სურათი ახალ ქრისტესი

 ფიქრები ცივ-გომბორის მთაზედ
 ფიქრნო ოხერნო!

 ქართველნო ქალნო
 ქაქუცა ჩოლოყაშვილს

 ღმერთო
 გარდაცვალება 
გავრცელებული ვერსიით საკუთარ დაბადების დღეს, 25 წლის ასაკში, მოკლეს საბჭოთა ხელისუფლების მიერ მოსყიდულმა მეგობრებმა: ლევან გარსევანიშვილმა, ლუკა მარცვალაშვილმა და ვახტანგ რაზიკაშვილმა. სხვა ვერსიით დაიღუპა დუშეთის მილიციის რაზმთან შეტაკების დროს. დაკრძალულია ჩარგლის სოფლის სასაფლაოზე. 

 ჯილდო 
2022 წლის 9 აპრილს საქართველოს პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმა მიხა ხელაშვილს საქართველოს ეროვნული გმირის წოდება მიანიჭა.

გამოცემები
1989 და 1993 წლებში, ედიშერ გიორგაძემ გამოსცა მიხა ხელაშვილის 40-50 გვერდიანი ლექსების კრებული. 2006 და 2010 წლებში, გიგი ხორნაულმა გამოსცა გაცილებით ვრცელი კრებულები.  ვახუშტი კოტეტიშვილისა და ალექსი ჭინჭარაულის მიერ შედგენილი  კრებული „კლდის ფხაზე თეთრო ყვავილო...“, რომელიც მიხა ხელაშვილის თოთხმეტი ლექსით იხსნება. 2012 წელს „ინტელექტმა“ 100 ლექსის სერიაშიც დაბეჭდა მიხა ხელაშვილი. 2013 წელს გამოიცა „სიტყვა, ლექსებად ნაქარგი“ - მიხა ხელაშვილის ყველაზე სრული და ყველაზე მრავალფეროვანი მასალით გამდიდრებული კრებული.

 ლიტერატურა 
ლიქოკელი, ივანე, „ხევსურები და ქაქუცა“ — თბილისი, „არტანუჯი“, 2006
ონლაინც ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი — საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკქ

 რესურსები ინტერნეტში 
მიხა ხელაშვილი - პოეზია
მიხა ხელაშვილი – ლექსები. ბლოგი „ბურუსი“
 მიხა ხელაშვილი, გადაცემა „მთა და ლიტერატურა“, ლევან ბერძენიშვილი

 „ლექსი და ცხოვრება მიხა ხელაშვლისა“, ედიშერ გიორგაძე

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:გარდაცვლილი 1925
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული გმირები