სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესია

სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესია () – ავტოკეფალური, მართლმადიდებლური, სამოციქულო ეკლესია, უკავია მე–6 ადგილი მართლმადიდებელ ეკლესიათა დიფტიქში. დაარსებულია ანდრია პირველწოდებულის  მიერ. ხელმძღვანელობს პატრიარქი და წმინდა სინოდი. პატრიარქის სრული სახელწოდებაა პეჩის მთავარეპისკოპოსი, ბელგრად–კარლოვაცის მიტროპოლიტი, პატრიარქი სრულიად სერბეთისა.

 ისტორია 
ქრისტიანობამ სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში გავრცელება I საუკუნეში დაიწყო. თანამედროვე სერბეთის ტერიტორიაზე ქრისტიანული სარწმუნოების გავრცელება მოციქულთა მოღვაწეობას უკავშირდება. IV საუკუნეში აქ უკვე არსებობდა სირმიუმის სამიტროპოლიტო და სალონიის საარქიეპისკოპოსო. ბალკანეთის ნახევარკუნძულის მკვიდრ სერბთა პირველი მასობრივი ნათლისღება ბიზანტიის იმპერატორ ჰერაკლეს (610–641) დროს მოხდა.

732 წელს იმპერატორმა ლეონ III ისავრიელმა სერბებით დასახლებული მიწები კონსტანტინოპოლის პატრიარქის იურისდიქციას გადასცა. 869 წელს მთავარ მუნტიმირის თხოვნით ბიზანტიის იმპერატორმა ბასილი I მაკედონიელმა სერბეთში ბერძენი მღვდლები გაგზავნა.

სერბებში ქრისტიანობის დამკვიდრებას მნიშვნელოვანი როლი ჰქონდა კირილესა და მეთოდესა და მათი მოწაფეების მისიონერულ მოღვაწეობას, რომლებიც მორავიიდან ოჰრიდის მხარეში (თანამედროვე ჩრდილოეთ მაკედონია) გადასახლდნენ.

სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ჩამოყალიბებაში გადამწყვეტი წვლილი მიუძღვის წმინდა საბას, სერბეთის მმართველის სტეფან ნემანის უმცროს ვაჟს. იგი ახალგაზრდობაში გაემგზავრა ათონის მთაზე, ბერად აღიკვეცა და შემდგომ ხილანდარის მონასტრის წინამძღვარი გახდა.

1219 წელს ნიკეაში მყოფმა კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა მანუელ I-მა სერბეთის ეკლესიის ავტოკეფალია ცნო და წმინდა საბა არქიეპისკოპოსად აკურთხა. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ წმინდა საბამ დააარსა რვა ახალი ეპარქია და არქიეპისკოპოსის რეზიდენცია ჟიჩის მონასტერში მოაწყო.
მინი|332x332პქ|ბელგრადის წმინდა საბას ტაძარი
1766 წლის 11 სექტემბერს ოსმალეთის სულთან მუსტაფა III-ის ბრძანებით გაუქმდა სერბეთის ეკლესიის ავტოკეფალია და პეჩის საპატრიარქო კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს დაექვემდებარა.  ამ აქტმა სერბული ეკლესიის ინსტიტუციური ერთიანობა და დამოუკიდებლობა დაარღვია და მისი ეპარქიები სხვადასხვა ადმინისტრაციულ ერთეულებად აქცია, თუმცა დოგმატური ან კანონიერი განხეთქილება არ მომხდარა.

XIX საუკუნეში, სერბული სახელმწიფოს ეტაპობრივი აღდგენის პარალელურად, დაიწყო ეკლესიის ავტონომიის აღდგენის პროცესიც. 1831 წელს სერბეთის ეკლესიამ მიიღო ავტონომია, ხოლო 1879 წლის 10 ოქტომბერს კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა იოაკიმ III-მ გამოსცა ტომოსი სერბეთის ეკლესიის ავტოკეფალიის შესახებ.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში სერბეთის მართლმადიდებელმა ეკლესიამ მძიმე დანაკარგები განიცადა: დაპატიმრებული იქნა პატრიარქი გაბრიელ V, ხოლო ასობით მღვდელი და მრავალი მღვდელმთავარი დაიღუპა ოკუპაციისა და სამოქალაქო დაპირისპირების პირობებში. ომის შემდეგ კომუნისტურმა რეჟიმმა ეკლესიის ქონება ნაციონალიზაციას დაუქვემდებარა და მკაცრი კონტროლი დააწესა მის საქმიანობაზე.

1958–1990 წლებში პატრიარქ გერმანეს მმართველობის დროს დაარსდა ახალი ეპარქიები, გაიხსნა სასულიერო სასწავლებლები და აღდგა მრავალი ტაძარი. 1990 წელს პატრიარქ პავლეს არჩევამ ხელი შეუწყო ეკლესიური განხეთქილებების დაძლევას და სერბეთის ეკლესიის შიდა კონსოლიდაციას. 2021 წლიდან სერბეთის პატრიარქია პორფირე.

 იხილეთ აგრეთვე 

 ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები
 სერბეთის პატრიარქები

 რესურსები ინტერნეტში 
 სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესია — ოფიციალური საიტი 
 სერბეთის მართლმადიდებლური კულტურა

 სქოლიო 

*
კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიები