რუხი

რუხი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე. მდინარე ენგურის მარცხენა სანაპიროზე, ზუგდიდი–გალის სავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 100 მეტრი, ზუგდიდიდან 5 კმ.

ისტორია
რუხი დასავლეთ საქართველოს ერთი უძველესი ქალაქი იყო. არქანჯელო ლამბერტის ცნობით, XVII საუკუნის პირველ ნახევარში სამეგრელოში მხოლოდ ერთი ქალაქი – რუხი არსებობდა, ამასვე ადასტურებს ფ. ელჩინის ცნობაც:სამეგრელოში სავაჭრო ადგილები არ არის, ერთი ადგილია, სადაც სომეხთა 40 სახლია და 10 სახლი ებრაელებისაПосольство дьяка Ф. Елчина, с. 337.. ამ შემთხვევაში, რუხი იგულისხმება, რომელსაც ლამბერტიიც სომხების ქალაქს უწოდებდა. რუხი, როგორც მნიშვნელოვანი პუნქტი, ცნობილია აგრეთვე შარდენისთვისაცშარდენი, მოგზაურობა საქართველოში, გვ. 31, 35. აღსანიშნავია, რომ რუხს სამეგრელოს მთავარ ქალაქად ასახელებს ნ. ვინტსენი Nic. Witsen, Op. cit., c. 516

შემთხვევითი არ უნდა იყოს, რომ აქ 1930 წელს ვერცხლის მონეტის მთელი განძი იქნა მოპოვებული, Е. А. пахомов, Монетные клади, с. 5.ამაზე ადრე კიდევ, 1920 წელს, რუხში, მდინარე ენგურის მახლობლად შემთხვევით მიგნებულ სამარხში ოქროს ნივთებთან ერთად აღმოჩნდა ალექსანდრე მაკედონელის ოქროს სტატერი და ოქროსავე მიმბაძველობა ლოისიმისის სტატერისადმიЕ. А. пахомов, Монетные клади, с. 7. ამ, თავისი დროის მნიშვნელოვანი პუნქტის შესახებ ძველ ქართულ და უცხოურ მწერლობას, არავითარი ცნობა არ შემოუნახავს. ეს უძველესი მნიშვნელოვანი პუნქტი, ლევან II დადიანმა განაახლა. ვახუშტის სიტყვით, „რუხის ციხე დიდშენი“ ლევან II დადიანმა 1647 წ. ააშენა ვახუშტი, აღწერა, გვ. 167–168. მაგრამ იგი მარტო ციხის აშენებით არ დაკმაყოფილებულა. აქ მან იმერეთის სამეფოდან (ჩხარიდან) წამოყვანილი ვაჭრები დაასახლა და რუხი ქალაქად აქცია. 

ფარსადან გორგიჯანიძე წერს: „რაც ჩხარში ვაჭარნი გაასახლნეს სომხები...დადიანმან რუხის ქალაქი იმაებით ააშენა“ფარსადან გორგიჯანიძე, ისტორია, გვ. 241 მაგრამ რუხის სიძლიერე დიდხანს არ გავრცელებულა. 1725 წელს ოსმალეთმა იგი როგორც სამეგრელოს შიდა სიმაგრე, სასტიკად დაანგრიეს და მის ხარჯზე შავი ზღვის სანაპიროზე, სადაც თვითონ ბატონობდნენ, ანაკლია გააძლიერეს.ვახუშტი, აღწერა, გვ. 167–168. ამის შემდეგ რუხის მნიშვნელობა, როგორც ჩანს დაეცა. იაზიკოვის ცნობით, XVIII საუკუნის 70=იანი წლებისათვის იგი მხოლოდ სიმაგრე იყოА. Цагарели, Грамоти I, с. 261 , მაგრამ საინტერესოა, რომ 1770 წელს ერთი საბუთში „რუხის ქალაქია“ მოხსენიებული.М. Броссе, Переписка грузинских царей, с. 228

 რუხის სიმაგრეები 

მნიშვნელოვანი სიმაგრები ჰქონდა XVII საუკუნის მცირე ქალაქ რუხს. მას ეყოფოდა ძლიერი კედლებით და კოშკებით გამაგრებული ციხე, რომელსაც სამი მხრიდან აგრეთვე პატარა მდინარე რუხი უვლიდა. მდინარე რუხის დინება ისეთ შთაბეჭდილებას ტოვებს, რომ იგი ხელოვნურად უნდა იყოს ციხეს შემოვლებული. ქონგურებიან კედლებს შიგნით მოთავლებულ ტერიტორიას რუხის 1770 წლის გეგმის შემდგენელი „ციხეს“ უწოდებს, რომელში ცალკე გამოყოფილი იყო „კრემლი ციხეში“. „ციხეც“ და „კრემლიც“ სათანადო კოშკებით იყო გამაგრებული. როგორც ამავე გეგმიდან ჩანს, XVIII საუკუნის 70-იან წლებში რუხი უფრო ციხე იყო, ვიდრე ქალაქი. ქალაქის როლი მან ჯერ კიდევ XVIII საუკუნის დამდეგს დაკარგა. ციხის ტერიტორიაზე XVIII საუკუნის 70-იან წლებში ყოფილა: „კარავი, სადაც თურქული ხორბლისაგან გამომცხვარ პურს ინახავდნენ“ და „თურქების საცხოვრებელი ადგილი“. ციხის გარეთ, გარდა წისქვილებისა, ქალაქის მოსახლეობის ნაგებობა არ ჩანს.შოთა მესხია – საისტორიო ძიებანი, ტ.II, გამომ. მეცნიერება, 1983 წ. გვ.621–622

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2784 ადამიანი.

 აღწერის წელი  მოსახლეობა  კაცი  ქალი 2002საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II  5466  2517  2949 2014   2784  1346  1438

 იხილეთ აგრეთვე 
რუხის ციხე

ლიტერატურა
 მესხია შ. – საისტორიო ძიებანი, ტ.II, გამომ. მეცნიერება, 1983 წ. გვ. 237–238.

სქოლიო

კატეგორია:ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული ქალაქები