ჭყონდიდის ეპარქია

ჭყონდიდის ეპარქია – მდებარეობს  სამეგრელოს ცენტრალურ ნაწილში და მოიცავს მუნიციპალიტეტებს: მარტვილს, აბაშასა და მათ მიმდებარე ტერიტორიას. ეპარქიის საკათედრო ტაძარი მარტვილში მდებარეობს. 

ჭყონდიდის ეპარქიას აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ხონისა და სამტრედიის, დასავლეთიდან ზუგდიდ-ცაიშის, ჩრდილოეთიდან მესტიისა და ზემო სვანეთის, სამხრეთიდან ფოთი-ხობის და შემოქმედის ეპარქიები. 

ისტორია
საეკლესიო ტრადიცია ქრისტიანობის ქადაგებას ამ მხარეში წმინდა მოციქულ ანდრია პირველწოდებულს მიაწერს.
მინიატიურა|300პქ|მთის თხემზე აგებული მარტვილის მონასტერი<center>გიორგი ათათიას ფოტო</center>

პირველი ეკლესია წმინდა მოციქულს მთელს ეგრისში ცნობილი კერპის - მუხის ხის, მეგრულად „ჭყონი დიდი“ მოკვეთილი მასალისგან აუგია. გადმოცემით, მისი სახელწოდებაც „ჭყონდიდი“ სწორედ აღნიშნულ ფაქტს უკავშირდება. IV საუკუნიდან ქვეყნის მოქცევასთან ერთად ეს კუთხეც გაქრისტიანდა, მაგრამ VI ს. II ნახევრიდან ამ მხარეში დაარსებულ ბერძნულენოვან ეპარქიებს შორის გადანაწილდა. აფხაზთა მეფეების მიერ IX-X საუკუნეებში ამ მხარეში დაარსებულ ქართულენოვან ეპარქიათა შორის (მოქვი, ბედია, ცაიში...) ჭყონდიდი ოდიშის უპირველეს სამღვდელმთავრო ეპარქიად ითვლებოდა. ჭყონდიდის სამღვდელმთავრო კათედრა დაარსებიდან (X ს.), მთელი მისი არსებობის მანძილზე უმნიშვნელოვანესი და დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი უპირველესი ეპარქია იყო. ჭყონდიდელი მღვდელმთავრის დიდი გავლენისა და ავტორიტეტის გამო წმინდა მეფე დავით აღმაშენებელმა უმაღლესი საერო თანამდებობა - მწიგნობართუხუცესობა მიანდო და მეფის შემდეგ სამეფოს პირველ პირად აქცია. შემდეგში მეფე დავითმა ჭყონდიდელს კიდევ ორი ეპარქია - ბედია და ალავერდი დაუქვემდებარა, რაც მისი მზარდი გავლენის მიმანიშნებელია. ჭყონდიდელ-მწიგნობართუხუცესი ზოგჯერ საქართველოს უპირველესი საეკლესიო იერარქი - კათოლიკოსიც ხდებოდა.

საქართველოს პოლიტიკური დაშლილობის ხანაში, XV-XVIII სს. ჭყონდიდელი ეპისკოპოსი აფხაზეთის კათოლიკოსს ექვემდებარებოდა და სამეგრელოს სამთავროსა და მთლიანად დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში მნიშვნელოვან ფუნქციას ასრულებდა. XVII ს-ის 80-იან წლებამდე ოდიშის სამთავროში არსებულ ექვს სამღვდელმთავრო კათედრიდან ჭყონდიდი უპირველესად ითვლებოდა და გარკვეულ დროს ბედიისა და ცაგერ-სვანეთის ეპარქიების სამწყსო ტერიტორიასაც მართავდა.

საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის გაუქმების შემდეგ, დაიწყო რა ეპარქიათა შემცირება-გაუქმება, 1818 წელს რუსულმა საიმპერიო ხელისუფლებამ გააუქმა ცაიშის და ცაგერის საეპისკოპოსოები და მათი ტერიტორიები შეუერთა ჭყონდიდის საეპისკოპოსოს, რომელსაც უწოდეს სამეგრელოს ეპარქია, რომელიც 1885 წლიდან გურიის ეპარქიასთან გაერთიანდა და გურია-სამეგრელოს ეპარქია ეწოდა. ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ განახლდა ჭყონდიდის ეპარქიაც.

ეპისკოპოსები
ევდემონ ჩხეიძე, XVII საუკუნის დასაწყისი
ზოსიმე კოპალაძე, XVII საუკუნე
გაბრიელ ლიპარტიანი, XVIII საუკუნის დასაწყისი
გრიგოლი, (-1877)
ანტონ ცაგარელ-ჭყონდიდელი (1777-1815)
ბესარიონ დადიანი (მიტროპოლიტი; 1815-15 ივლისი, 1828) — გრიგოლ დადიანის ძმაგაზ. „ივერია“, №6, 7 აპრილი, 1877.
ამბროსი ხელაია 17 სექტემბერი, 1917 – 28 ოქტომბერი, 1919
პეტრე (ცაავა) 2019 წლამდე
სტეფანე (კალაიჯიშვილი) 2021 წლიდან

 იხილეთ აგრეთვე
ჭყონდიდელი
საქართველოს ეპარქიები

 ლიტერატურა 
ჟურნალი „ორნატი“ №1, 2003 წ

სქოლიო

კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ეპარქიები