სსრკ-ის დაშლა

საბჭოთა კავშირის დაშლა — XX  საუკუნის 80-იან და 90-იან წლებში საბჭოთა კავშირის საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ ცხოვრებაში მომხდარმა პროცესებმა გამოიწვია 1991 წლის 26 დეკემბერს   საბჭოთა კავშირის დაშლა და მის ნაცვლად 15 დამოუკიდებელი და 4 თვითგამოცხადებული ან ნაწილობრივ აღიარებული სახელმწიფოს ჩამოყალიბება.

 ისტორიის მოკლე მიმოხილვა 
საბჭოთა კავშირს ფართო ტერიტორია და მრავალეროვანი სტრუქტურა მემკვიდრეობით რუსეთის იმპერიისგან დარჩა. პოლონეთმა და ფინეთმა დამოუკიდებლობა მიიღეს. 1918-1921 წლებში დამოუკიდებლობა გამოაცხადეს ბალტიისპირეთის ქვეყნებმაც, რომლებიც  1939-1946 წლებში ანექსიის გზით შეიერთა საბჭოთა კავშირმა.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ საბჭოთა კავშირი ფლობდა უზარმაზარ ტერიტორიას ევროპასა და აზიაში. მას ჰქონდა გასასვლელი ზღვებსა და ოკეანეებში, უამრავი ბუნებრივი რესურსი, სოციალისტური ტიპის ეკონომიკა, განვითარებული სამხედრო მრეწველობით. ამ ყველაფრის გარდა „სოციალიტური ქვეყნების ბანაკის“ მმართველობა საბჭოთა კავშირის კონტროლის ქვეშ იყო.

XX საუკუნის 70-80-იან წლებში კონფლიქტებს (აურზაური 1972 წელს კაუნასში, დეკემბრის მოვლენები ყაზახეთში 1986 წ.) ჰქონდა მცირე გამოხმაურება, საბჭოთა იდეოლოგია ხაზს უსვმადა, რომ სსრკ დობილი ერების მეგობრული ქვეყანაა. 

საბჭოთა კავშირის მთავარი პირები იყვნენ სხვადასხვა ეთნოსების წარმომადგენლები (ქართველი: ი. სტალინი, უკრაინელები: ნ. ხრუშჩოვი, ლ. ბრეჟნევი, კ. ჩერნენკო). უმრავლესობას წარმოადგენდნენ რუსები, რომლებიც ცხოვრობდნენ არა მარტო რსფსრ-ში, არამედ ყველა დანარჩენ რესპუბლიკაშიც. 

საბჭოთა კავშირის ყველა რესპუბლიკას (რსფსრ-ის გარდა) ჰქონდა თავისი ჰიმნი და პარტიული მართველობა. მართვა იყო ცენტრალიზებული — ქვეყანას წინ სკკპ-ს ცენტრალური ორგანოები უძღოდნენ, რომლებიც მართვის მთელ იერარქიას აკონტროლებდნენ. საბჭოთა რესპუბლიკების მმართველებს ცენტრალური ორგანოები ამტკიცებდნენ. ეს სიტუაცია განსხვავდებოდა იმ იდეალიზირებული ვარიანტისაგან, რაც აღწერილი იყო საბჭოთა კავშირის კონსტიტუციაში. ზოგ საბჭოთა რესპუბლიკას (უკრაინის სსრ-ს და ბელორუსიის სსრ-ს) იალტის კონფერენციის თანახმად ჰყავდა თავისი მუდმივი წარმომადგენელი გაეროში.

თუ 1952-82 წლები (ხრუშჩოვის დათბობა და ბრეჟნევის „უძრაობის“) წლები საბჭოთა კავშირის აღორძინების წლებად ითვლება, ბრეჟნევის გარდაცვალების შემდეგ საბჭოთა კავშირის დაცემა დაიწყო.

 მოვლენათა განვითარება 
1985 წლიდან მიხეილ გორბაჩოვმა და მისმა მომხრეებმა დაიწყეს გარდაქმნის პოლიტიკა, უცბად გაიზარდა მოსახლეობის პოლიტიკური აქტიურობა, ჩამოყალიბდნენ მასობრივი, მათ შორის ეროვნული მოძრაობები და ორგანიზაციები. ქვეყანაში საბჭოთა სისტემის რეფორმაციის მცდელობამ მოახდინა კრიზისის უფრო და უფრო გაღრმავება. პოლიტიკურ არენაზე ეს კრიზისი ჩანდა როგორც სსრკ-ის პრეზიდენტ გორბაჩოვისა და რსფსრ-ის პრეზიდენტ ელცინის წინააღმდეგობა. ბორის ელცინი აქტიურად უწევდა პროპაგანდას რსფსრ-ის დაუმოუკიდებლობის საჭიროებას.

 საერთო კრიზისი 

საბჭოთა კავშირის დაშლა მიმდინარეობდა ეკონომიურ, პოლიტიკურ და დემოგრაფიულ ფონზე. 1989 წელს  ეკონომიკური კრიზისი ოფიციალურად გამოცხადდა (ეკონომიკის ზრდა დაცემამ შეცვალა).

1989-1991 წლებში საბჭოთა ეკონომიკის პრობლემების პიკია - სურსათის ქრონიკული დეფიციტი; თავისუფალი ვაჭრობიდან ქრება თითქმის ყველა საჭირო პროდუქტი პურის გარდა. მთელი ქვეყნის მასშტაბით შემოტანილი ტალონური სისტემა.

1991 წელს პირველად დაფიქსირდა დემოგრაფიული კრიზისი.

საბჭოთა კავშირი კარგავს კონტროლს აღმოსავლეთ ევროპაში, 1989 წლიდან მიმდინარეობს კომუნისტური იდეოლოგიის დაცემა.  პოლონეთში ხელისუფლებაში „სოლიდარობის“ ლიდერი ლეხ ვალენსა მოდის, ჩეხოსლოვაკიაში ყოფილი დისედენტი ვაცლავ ჰაველი. 

საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე ჩნდება რამდენიმე ეთნიკური კონფლიქტი.

ლიეტუვა გახდა პირველი სახელმწიფო, რომელმაც დამოუკიდებლობა გამოაცხადა.

 სსრკ-ის რესპუბლიკების სუვერენიტეტის გამოცხადება 

რესპუბლიკა ეწოდა სუვერენიტეტის გამოცხადება სსრკ-იდა გასვლის განცხადება დამოუკიდებლობა (დე-იურე)ესტონეთის სსრ 16 ნოემბერი, 19888 მაისი, 19906 სექტემბერი, 1991 ლიტვის სსრ26 მაისი, 198911 მარტი,  1990 6 სექტემბერი, 1991 ლატვიის სსრ28 ივლისი, 1989Декларация «». Принята ВС Латвийской ССР 28 ივლისი, 1989 г. // Ведомости Верховного Совета и правительства Латвийской ССР. 1989. № 32. Ст. 452.4 მაისი, 1990 6 სექტემბერი, 1991 აზერბაიჯანის სსრ23 სექტემბერი, 198930 აგვისტო, 1991 26 დეკემბერი, 1991s:Декларация Совета Республик ВС СССР от 26.12.1991 № 142-Нსაქართველოს სსრ26 მაისი, 19909 აპრილი, 1991 26 დეკემბერი, 1991რუსეთის სფსრ12 ივნისი, 199012 დეკემბერი, 1991 26 დეკემბერი, 1991უზბეკეთის სსრ20 ივნისი, 199031 აგვისტო, 199126 დეკემბერი, 1991მოლდავეთის სსრ23 ივნისი, 199027 აგვისტო, 1991 26 დეკემბერი, 1991უკრაინის სსრ16 ივლისი, 199024 აგვისტო, 1991 26 დეკემბერი, 1991ბელორუსიის სსრ27 ივლისი, 1990 25 აგვისტო, 199126 დეკემბერი, 1991თურქმენეთის სსრ22 აგვისტო, 199027 ოქტომბერი, 1991 26 დეკემბერი, 1991სომხეთის სსრ—23 აგვისტო, 1990 26 დეკემბერი, 1991ტაჯიკეთის სსრ24 აგვისტო, 19909 სექტემბერი, 199126 დეკემბერი, 1991ყაზახეთის სსრ25 ოქტომბერი, 199016 დეკემბერი, 199126 დეკემბერი, 1991ყირგიზეთის სსრ15 დეკემბერი, 199031 აგვისტო, 199126 დეკემბერი, 1991

რესურსები ინტერნეტში
 Reform, Coup and Collapse: The End of the Soviet State 
 Soviet Archives  
 Candid photos of the Eastern Bloc  
 Kuliabin A. Semine S. Some of aspects of state national economy evolution in the system of the international economic order.- USSR ACADEMY OF SCIENCES FAR EAST DIVISION INSTITUTE FOR ECONOMIC & INTERNATIONAL OCEAN STUDIES Vladivostok, 1991

ლიტერატურა
 Hélène Carrère d'Encausse, The End of the Soviet Empire: The Triumph of the Nations, Basic Books, 1992, ISBN 0-465-09818-5


 Jack F. Matlock, Jr., Autopsy on an Empire: The American Ambassador's Account of the Collapse of the Soviet Union, Random House, 1995, ISBN 0-679-41376-6
 David Remnick, Lenin's Tomb: The Last Days of the Soviet Empire, Vintage Books, 1994, ISBN 0-679-75125-4
 Ronald Grigor Suny, The Revenge of the Past: Nationalism, Revolution, and the Collapse of the Soviet Union, Stanford University Press, 1993, ISBN 0-8047-2247-1

სქოლიო

კატეგორია:სსრკ-ის დაშლა
კატეგორია:ქვეყნების დაშლა
კატეგორია:1991 წელი საბჭოთა კავშირში
კატეგორია:1991 წელი პოლიტიკაში
კატეგორია:1991 წელი რუსეთში
კატეგორია:1991 წელი საერთაშორისო ურთიერთობებში
კატეგორია:1980-იანი წლები საბჭოთა კავშირში
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ისტორია პერიოდების მიხედვით