იუნიქსის ბრძანებები

იუნიქსის ტიპის სისტემებში არსებობს მრავალი ბრძანება. ბრძანებები წარმოადგენს პროგრამებს, რომელთა გაშვებაც შეუძლია მომხმარებელს. ისინი ასრულებენ გარკვეულ დავალებას, უმეტესად მარტივს, მაგრამ რამდენიმე ბძანების კომბინირებით უფრო რთული დავალებების შესრულებაც შეიძლება. 
ზოგი ბძანება სტანდარტულია, ზოგი კი გავრცელებულია პოპულარობის შედეგად. უმეტესად, ბრძანებათა გამშვები ფაილები /bin, /usr/bin და /usr/local/bin კატალოგებში მდებარეობს.

 დახმარება 

 info  ბრძანების GNU info სახელმძღვანელოს წაკითხვა. apropos  სახელმძღვანელოების მოძებნა რომელშიც არის შეტანილი მოცემული სიტყვა man  სახელმძღვანელოს წაკითხვა მოცემული ბრძანების. help  შელის შინა ბრძანების თაობაზე დახმარების სთხოვნა. which  ეძებს თუ სად არის მოცემული პროგრამა. whatis  ადგენს რომელი ბრძანებები ეკავშირება გარკვეულ ბრძანებას

 ძირითადი ბრძანებები 

 history  წინა ნახმარი მრძანებების ჩვენება. type  მრძანების ტიპის (ალიასი, პროგრამა...) ჩვენება.

 კავშირი 

 mesg  აკონტროლებს თქვენი ტერმინალის სხვა პროგრამის მიერ მანიპულაციას (ეკრანწე მიწერ მოწერა..., write-ით). talk  სხვა მომხმარებელთან საუბარი (თუ იგივე სისტემაშია). wall  სისტემის ყოველივე მომხმარებლისთვის მიწერა (Write ALL). write  გარკვეული მომხმარებელისთვის მიწერა..

 ეკრანი 

 less  ფაილის ეკრანზე ჩვენება უკან და წინ გადასვლის უნარით (more-ზე უფრო ძლიერია). more  ფაილის ეკრანზე ჩვენება მარტო წინ გადასვლის საშუალებით. screen  ტერმინალში ვირტუალური "ფანჯრების" მართვა.

 სარედაქტირო 

 ed  მარტივი ტექსტის სარედაქტირო პროგრამა. emacs  ტექსტის სარედაქტირო პროგრამა. joe  ტექსტის სარედაქტირო პროგრამა. nano  ტექსტის სარედაქტირო პროგრამა. pico  ტექსტის სარედაქტირო პროგრამა. vi  ტექსტის სარედაქტირო პროგრამა. vim  vi-ს გრაფიკული ვერსია.

 ფაილები და საქაღალდეები (კატალოგები) 

 cd  კატალოგში შესვლა. (Change Directory). cp  ფაილის გადაწერა (ორიგინალის შენარჩუნებით) (CoPy). dd  ფაილის გადაწერა სხვა ფორმატში გადატანის შესაძლებლობით. du  დისკის დაკავებული რაოდენობის ჩვენება. (Disk Usage). df  დისკის თავისუფალი ადგილის რაოდენობის ჩვენება. (Disk Free). file  ფაილის ტიპის ჩვენება. ln  ქმნის კავშირს სხვა ფაილის ან კატალოგის მიმართ. ls  აჩვენებს მოცემული კატალოგში მყოფ ფაილებს და კატალოგებს.  mkdir  ქმნის ახალ კატალოგს.  mv  ფაილის ან კატალოგის სხვა ადგილზე გადატანა (ან სახელის შეცვლა). pwd  აჩვენებს კატალოგს რომელშიც მომხმარე ამჟანად იმყოფება. rm  შლის ფაილს ან კატალოგს. rmdir  შლის კატალოგს თუ იგი ცარიელია. touch  ქმნის ცარიელ ახალ ფაილს, ან ცვლის მის მოდიფიკაციის თარიღს თუ ის უკვე არსებობდა. lsof  აჩვენბს გახსნილ ფაილებს.

 არქივები და კომპრესირება 

 bzip2  ფაილებს და კატალოგების კომპრესირება და უკუღმა ოპერაცია. cpio  ფაილების გადააქ ან გადმოაქ cpio/tar არქივში/არქივიდან. gzip  ფაილებს და კატალოგების კომპრესირება და უკუღმა ოპერაცია. tar  ქმნის ფაილების და კატალოგების არქივს. zip  ფაილებს და კატალოგების კომპრესირება და უკუღმა ოპერაცია. zcat  აჩვენებს კოპრესირებულ ფაილის მოცულობას.

 მოძებნა 

 find  ფაილების მოძებნა გარკვეული მონაცემების მიხედვით. locate/slocate  ფაილების მოძებნა მონაცემების ბაზის მეშვეობით (რომელიც არის შექმნილი updatedb ბრძანების მიერ). whereis  ძებნის პროგრამებს და მით სახელმძღვანელოებს. which  იძლევა პროგრამის ადგილოებას ფაილურ სისტემაში.

 დისკები და დამონტაჟება 

 df  აჩვენებს დისკის დაყოფების ცარიელი ადგილის რაოდენობას. dump/restore  ფაილური სისტემის შენახვა და აღდგენა. fsck  ფაილური სისტემის შემოწმება, დისკის დაყოფის ტიპის მიხედვით იყენებს შემდეგ პროგრამებს: 
- e2fsck ( fsck.ext2 ) ext2 და ext3 ფაილური სისტემებისთვის (e2fsck და fsck.ext2 იგივე პროგრამას წარმოადგენს).
	- reiserfsck ReiserFS-თვის 
	- cramfsck cramfs-თვის 
	- fsck.jfs JFS-თვის 
	- fsck.xfs XFS-თვის 
	- fsck.minix Minix-ის ფაილურის სისტემისათვის 
	- fsck.xiafs XIAFS-თვის  fsdb  ფაილური სისტემის დებუგერი hdparm  IDE დისკის პარამეტრების შეცვლა. sdparm  SCSI დისკის პარამეტრების შეცვლა. mkfs  ფაილური სისტემის შექმნა. (MaKe FileSystem). mount  ამონტაჟებს ფაილურ სისტემას მოცემულ დასამონტაჯო ადგილას. sync  დისკზე მონაცემების დაწერის დაძალება. tune2fs  ext2 ან ext3 დაყოფის პარამეტრების შეცვლა. cryptsetup  დისკის  შიფრაცია.

 ტექსტის მანიპულირება 

 awk  სკრიპტული ენა ფაილების მანიპულაციისთვის. cat  ფაილის გახსნა-წაკითხვა ან ფაილების გაერთება. cut  შლის ტექსტის ფრაგმენტს გარკვეული პარამეტრების მიხედვით. diff  აჩვენებს განსხვავებებს ფაილებს შორის. dos2unix  დოსის (ვინდოუსის) ფაილს იყვანს იუნიქსში წასაკითხად. echo  აჩვენებს ბოცემუს ტექსტს. expr  წინადადების გათვლა (მათემატიკური ან ასოების) fgrep  აჩვენებს ხაზებს რომლებზეც მოცემული სიტყვაა. grep  ტექსტის ძებნა. head  აჩვენებს ფაილის პირველ ხაზებს. join  აერთებს ორი ფაილის ხაზებს.  nl  ფაილის ხაზების დანიმრება. read  კითხულობს ხაზს sed  ცვლის სიტყვებს სხვა სიტყვებით. sort  დახარისხება. strings  აჩვენებს დასაბეჭდავ ასოებს. tail  აჩვენებს ტექსტის ბოლო ხაზებს. tee  ფაილის შექმნა, რომელსაც კონსოლშივე ვავსებთ. tr  ასოებს შლის ან აქცევს სხვა ასოებათ uniq  ფილტრავს ტექსტს ისე რომ ტოვებს მოცემული სიტყვის მხოლოდ ერთ ეგზემპლარს. unix2dos  იუნქსის ფაილი გადაყავს დოსისთვის (ვინდოუსისთვის). wc  ითვლის ასოების, სიტყვების ან ხაზების რაოდენობას.

 ნების დართვა 

 chgrp  ცვლის ფაილის საპატრონო ჯგუფს. chmod  ცვლის ფაილის უფლებებს (კიტხვა, წერა, და გაშვება). chown  ცვლის ფაილის პატრონს. getfacl  ფაილის ACL-ების ჩვენება. setfacl  ფაილის ACL-ების შეცვლა.

 პროცესები 

 free  აჩვენებს ინფორმაციებს მეხსიერების მოხმარების შესახებ. fuser  აჩვენებს პროცეს რომელიც ხმარობს მოცემულ ფაილს. kill  გარკვეულ პროცესს უგზავნის სიგნალს, უფრო ხშირად იმისთვის რომ პროგრამა გააჩეროს. killall1  გარკვეული პროცესების გათიშვა, ან გარკვეული სიგნალიზაციის მიცემა. killall5  ყოველივე პროცესის გათიშვა. nohup  უშვებს პროცეს რომელიც დარჩება აქტიური მისი მომხმარებლის გასვლის შემდეგაც. nice  უშვებს ბრძანებას შეცვლილი პრიორიტეტებით. pidoff  იძლევა მოცემული პროცესის PID-ეს. pkill  იგივეა რაც ბრძანება kill, ოღონდ პროცეს თიშავს სახელწოდების მიხედვით. ps  აჩვენებს გაშვებულ პროცესებს. pstree  სისტემაში მომქმედ პროცესებს აჩვენებს იერარქიულად, ხის ფორმით. renice  ცვლის პროცესის უპირატესობას. top  აჩვენებს ყველაზე აქტიურ პროცესებს. xkill  თიშავს X-ის მოცემულ პროგრამას. vmstat  აჩვსნებს სტატისტიკას სისტემის შესახებ.

 შელები 

 bash  GNU-ს შელი (Bourne Again Shell). csh  C-shell, მისი სინტაქსი ახლოა C ენასთან. ksh  Korn Shell, უმეტესათ მოინახულება კომერციულ იუნიქსის ვერციებში. sh  ტანდარტული შელი (Bourne Shell). tcsh  csh-ის გაუმჯოსება. zsh  Z Shell.

 სერვისები და ამუშავება 

 dmesg  აჩვენებს ბირთვის მიერ დაბეჭდილ ინფორმაციას. init  ცვლის სისტემის მოქმედების დონეს runlevel  იძლევა აქტიური სისტემის მოქმედების დონეს service  უშვებს ან ხელახლად უშვებს გარუკვეუკ სერვერს ან მას თიშავს, მხოლოდ ზოგიერთ ლინუქსის დისტრიბუტივებისთვის: დებიანი, რედ ჰატი who  აჩვენებს მიმდინარე მანქანაზე შესულ ყველა მომხმარებელს:  who -r : იგივე რაც runlevel  who -b : სისტემის ბოლო ჩართვის დრო date  (დამოკიდებულია /proc/uptime-ზე)  who am i  აჩვენებს ლოგინს რომელითაც ხართ შესული სისტემაში, შესვლის დრო, ტერმინალის ნომერი. whoami  აჩვენებს თქვენს ლოგინს.

 ქსელები 

 curl  მრავალი ქსელური პროტოკოლების მხარდაჭრით მონაცემების სერვერზე ატვირთვა ან გადმოქაჩვა. dhclient  DHCP-ს კლიენტი. ftp  ftp-ის კლიენტი. hostname  აჩვენებს მომხმარის კიმპიუტერის სახელს. ifconfig  ქსელის ინტერფეისის კონფიგურირება ან მისი პარამეტრების ჩვენება. iwconfig  უმართულო ქსელის კონფიგურირება. links  ვებ ბრაუზერი, ტექსტუალური ვერცია. lynx  ვებ ბრაუზერი, ტექსტუალური ვერცია. mail  ელ.წერილის გასაგზავნი ან წასაკითხი. nslookup  აჩვენებს გარკვეული კომპიუტერის IP მისამართს DNS-ის მეშვეობით. ping  პინგავს მოცემულ კომპიუტერს. route  აჩვენებს როუტერის მასივს rsh  შელის გაშვება დისტანციურად (Remote SHell), (შეიცვალა SSH-ით რომელსაც შიფრაცია შეუძლია). rsync  საქაღალდის ორ კომპიუტერთან ერთად სინქრონირება (Remote SYNChronization). sftp  FTP-ს კლიენტი,  შიფრაციით დაცულ რეჟიმში. scp  ფაილის გადაადგილება დაცული პროტოკოლის მეშვეობით (Secure Copy). ssh  ssh-ის კლიენტი (Secure SHell)., traceroute  აჩვენებს კომპიუტერებს რომლების გადალახვაა საჭირო მიზნად ამორჩეული კომპიუტერთან დასაკავშირებად. w3m  ერთ-ერთი მინიმალური ბრაუზერი. wget  ფაილების გადმოწერა სერვერებიდან (უმეტესად FTP და HTTP)

 მომხმარებელნი 

 chfs  ფაილების მოძებნა გარკვეული მონაცემების მიხედვით. chsh/chsh  შელის პროგრამის შეცვლა. finger  ძებნის პროგრამებს და მით სახელმძღვანელოებს. groupadd  ჯგუფის დამატება. groupdel  ჯგუფის გაუქმება. su  სხვა მომხმარებლად გადაქცევა. id  მომხმარებელის ნომერი. sudo  root-ად გადაქცევა. users  აჩვენებს მომხმარებლებს რომლებიც ამ ჟამად ხმარობენ სისტემას (აგრეთვე იხილეთ who). useradd  მომხმარებელის დამატება. userdel  მომხმარებელის გაუქმება. visudo  ავტომატურად არედაქტირებს /etc/sudoers ფაილს რომ ნება დართოს sudo ბრძანების გამოსაყენებლად. w  აჩვენებს მომხმარებლებს რომლებიც ამ ჟამად ხმარობენ სისტემას და რასაც აკეთებენ. who  აჩვენებს მომხმარებლებს რომლებიც ამ ჟამად ხმარობენ სისტემას.

 X Window System-ის (X11) ბრძანებები 

 startx  X Window System-ის გაშვება. editres   xev   xhost   xmodmap   xrdb   xset   xvidtune   xwd  

 X.org-ის კონფიგურაცია 

 X -configure   უშვებს X.org სერვერს და ცდის რომ ავტომატურად ადეკვატური კონფიგურაციის ფაილი შექმნას. xorgcfg  კონფიგურაცია (გრაფიკული ვერცია). xorg86config  კონფიგურაცია (ტექსტუქლური ვერცია).

 XFree86-ის კონფიგურაცია 

 Xfree86 -autoconfig  უშვებს XFree86 სერვერს და ცდის რომ ავტომატურად ადეკვატური კონფიგურაციის ფაილი შექმნას. xf86cfg  კონფიგურაცია (გრაფიკული ვერსია). xf86config  კონფიგურაცია (ტექსტუალური ვერსია).

 მოდულები 

 lsmod  აჩვენებს ბირთვის მოდულებს რომლებსაც სისტემა იყენებს. modinfo  აჩვენებს ინფორმაციებს მოდულის შესახებ. (ფაილი, ავტორი, ლიცენზია, პარამეტრები). modprobe  გარკვეული მოდულის ჩატვირთვა. depmod  ქმნის პროგრამის სხვა პროგრამებზე დამოკიდებულობის სიას.

 PCMCIA 

 cardctl  ამოწმებს PCMCIA კარტებს. cardinfo  აჩვენებს ინფორმაციებს PCMCIA კარტის შესახებ. cardmgr  PCMCIA კარტების მართვა. lspcmcia  აჩვენებს PCMCIA კარტებს რომლებიც შეერთებულნი არიან კომპიუტერში.

 სხვადასხვა 

 alias   ltrace   flex და bison   swapon და swapoff  ააქტიურებს ან რთავს ვირტუალური მეხსიერებისთვის გამოსაყენ დისკის დანაყოფს (ფარტიშს).

 იხილეთ აგრეთვე 
 IEEE Std 1003.1,2004
 Rosetta Stone For *Nix
 The Unix Acronym List
 The UNIX System Homepage

კატეგორია:იუნიქსი
კატეგორია:სტანდარტული იუნიქსის პროგრამები