განდალფი

განდალფი (იგივე გენდალფი, განდალვი, Gandalf) — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. იგი წარმოდგენილია, როგორც ჯადოსანი და ისტარების ორდენის წარმომადგენელი. განდალფმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ბეჭდის საძმოს ამბავში. პირველად იგი გამოჩნდა „ჰობიტში“, სადაც მან ბილბო ბეგინსი მეტად სახიფათო მოგზაურობაზე დაითანხმა.

 შექმნა 

1977 წელს გამოცემულ ტოლკინის ბიოგრაფიაში ავტორი ჰამფრი კარპენტერი საუბრობს, რომ ჯონს ჰქონდა საფოსტო ბარათი სახელწოდებით Der Berggeist (). ქაღალდის შეფუთვაზე, რომელშიც იგი ამ ბარათს ინახავდა, მის მიერ დაწერილი იქნა - „განდალფის წარმოშობა“. ამ ბარათზე წარმოდგენილია წვერ-ულვაშიანი მამაკაცი, რომელიც ჩამომჯდარია ქვაზე. მას თავზე ახურავს ფართო ქუდი, მხრებზე კი აფარია გრძელი წითელი მოსასხამი. მის წინ დგას შვლის ნუკრი.

კარპენტერის მიხედვით, ტოლკინმა ეს ბარათი შვეიცარიაში, 1911 წელს შეიძინა. თუმცა მანფრედ ციმერმანმა დაადგინა, რომ ნახატი ეკუთვნოდა გერმანელ მხატვარ იოზეფ მადლენერს და დახატული იყო 1920-იან წლებში.

ორიგინალური ნახატი გაიყიდა სოთბის აუქციონზე, ლონდონში, 2005 წლის 12 ივლისს, 84000 გირვანქად. მისმა წინა მფლობელმა ნახატი მადლენერს 1940-იან წლებში გადასცა და იხსენებდა მადლენერის შენიშვნას იმის შესახებ, რომ ნახატზე გამოსახული მთები ტორი დელ ვაიოლეტად იყო წოდებული. ეს იყო დოლომიტის ალპები მწვერვალები.

1930-იან წლებში, რომან ჰობიტის შექმნისას, ტოლკინმა სახელი განდალფი თავდაპირველად დაარქვა ერთ-ერთ ჯუჯას, რომელსაც მოგვიანებით თორინ მუხისფარი ეწოდა. სახელი მომდინარეობს ნორვეგიულ ეპოს Völuspá-დან.  ძველ ნორვეგიულ ენაზე Gandalfr-ში შერწყმული gandr (კვერთხი) და álfr (ელფი).

სახელი „Gandolf“ გამოყენებულია უილიამ მორისის 1896 წლის ფენტეზი რომანში სამყაროს დასასრულის ჭა. ამ წიგნის პერსონაჟები არიან ელფები, ჯუჯები და მეფეები. მოქმედება მიმდინარეობს ფსევდო-შუასაუკუნოვან მიწებზე. სავარაუდოდ, ასეთმა მიწებმა გავლენა იქონიეს ტოლკინის შემოქმედებაზეც.

ჯადოსანი, რომელიც წარმოდგენილია განდალფის სახით, თავდაპირველად ატარებდა სახელ „ბლადორთინს“ Douglas Anderson, The Annotated Hobbit, "Inside Information", note 9, p. 287.John Rateliff, Mr. Baggins, "Introduction", p. ix (and many other references throughout the book).  ტოლკინმა მოგვიანებით ეს სახელი სხვა პერსონაჟს, ერთ-ერთ მეფეს მიანიჭა.The Hobbit, "Inside Information".

ადაპტაციები

BBC Radio-ს დადგმებში განდალფს ახმოვანებდნენ: ნორმან შელი (ბეჭდების მბრძანებელი, 1955-1956), ჰერონ კარვიკი (ჰობიტი, 1968), ბერნარდ მეისი (ბეჭდების მბრძანებელი, 1979) და სერ მაიკლ ჰორდერნი (ბეჭდების მბრძანებელი, 1981).

1977 წლის „ჰობიტში“ (1977) და „მეფის დაბრუნებაში“ (1980) პერსონაჟს ახმოვანებს ჯონ ჰიუსტონი. რალფ ბაკშის 1978 წლის „ბეჭდების მბრძანებელში“ მას უილიამ სკუაირი ახმოვანებს, ხოლო სერიალ „ჰობიტებში“ (1993) - ვესა ვიერიკო.

პიტერ ჯექსონის „ბეჭდების მბრძანებელში“ (2001-2003) და „ჰობიტში“ პერსონაჟს განასახიერებს სერ იენ მაკ-კელენი.

„ოცი ციხე-კოშკის“ სასცენო დადგმაში (ჩიკაგო, 1999) განდალფის როლი შეასრულა ჩარლზ პიკარდმა. ტომ სტაივერი მას თამაშობდა 2000-იანი წლების დასაწყისში გამოსულ „ბეჭდის საძმოში“, „ორ ციხე-კოშკში“ და „მეფის დაბრუნებაში“. ბრენტ კარვერი განდალფის როლს ასრულებდა 2006 წლის მიუზიკლში „ბეჭდების მბრძანებელი“.

ლეგოს ფილმში განდალფს ტონ ჰანსენი ახმოვანებს.

 რესურსები ინტერნეტში 


 განდალფის კვლევა 

 სქოლიო 

კატეგორია:შუახმელეთის ჯადოსნები
კატეგორია:ბეჭდების მბრძანებლის პერსონაჟები
კატეგორია:ჰობიტის პერსონაჟები

de:Figuren in Tolkiens Welt#Gandalf
simple:Middle-earth characters#Gandalf