ბუდაპეშტის მეტროპოლიტენი

ბუდაპეშტის მეტროპოლიტენი () — უნგრეთის დედაქალაქ ბუდაპეშტის მეტროპოლიტენის სისტემა. იგი არის ყველაზე ძველი ელექტრიფიცირებული მიწისქვეშა სარკინიგზო სისტემა კონტინენტური ევროპის ტერიტორიაზე. შედგება ოთხი ხაზისგან — აქედან ერთი ძველი და სამი ახალია, სამი მათგანი ერთ გადასაჯდომ სადგურ „დეაკ ფერენც ტერზე“ (უნგრ. Deák Ferenc tér. ფერენც დეაკის მოედანი) იკვეთებიან. ხაზების საერთო სიგრძეა 39,4 კმ-ია და მასზე 52 სადგურია განლაგებული. სიძველით მსოფლიოს მასშტაბით მას მხოლოდ ლონდონის მეტროპოლიტენი (1863) უსწრებს. ბუდაპეშტის პირველი ხაზი - M1 ექსპლუატაციაში შევიდა 1896 წელს. სამუშაო დღეებში მეტროს დაახლოებით 1 200 000 ადამიანი გადაჰყავს (2014).

M1 ხაზი, იმ დროისთვის რადიკალურად ახალი ინოვაციების დამსახურებით გახდა ელექტრო და ელექტრონიკის ინჟინერთა ინსტიტუტის ნიშანსვეტი:  რკინიგზის ინოვაციურ ელემენტთა შორის იყო ტრამვაის ორმიმართულებიანი ვაგონები, რომელთა გამოყენებაც შეიძლებოდა ტრამვაის ხაზზე, ელექტრიფიცირებული განათება სადგურებსა და ვაგონებში, ასევე საკონტაქტო გამტარი კონსტრუქცია მესამე, საკონტაქტო რელსის ნაცვლად.

2002 წლიდან M1 ხაზი შედის უნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. 
 ისტორია 
M1 ხაზი - Földalatti ბუდაპეშტის მეტროპოლიტენის ხაზთა შორის უძველესია. იგი ექსპლუატაციაში შევიდა 1896 წლის 2 მაისს, სამშობლოს მოპოვების (უნგრელების დუნაიზე მოსვლა) 1000 წლის იუბილის აღსანიშნავად. მეტროპოლიტენის გახსნის ცერემონიალს უძღვებოდა ავსტრიის იმპერატორი და უნგრეთის მეფე ფრანც იოზეფ I, ვის სახელსაც უკავშირდება ოპერატორი კომპანიის სახელი - "Ferenc József Földalatti Villamos Vasút Rt."

მეტროპოლიტენის პირველი ხაზის მშენებლობის თავდაპირველი მიზანი იყო ბუდაპეშტის საქალაქო პარკში სატრანსპორტო სისტემის მიყვანა ელეგანტური ანდრაშის გამზირის გასწვრივ, მიწისზედა სატრანსპორტო ნაგებობების და კონსტრუქციების მშენებლობის გარეშე, რათა არ მომხდარიყო შენობების იერსახის ცვლილება ან/და დამახინჯება. 1870 წელს, ეროვნულმა ასამბლეამ მიიღო მეტროპოლიტენის გეგმა და 1894 წელს Siemens & Halske AG-ის შვილობილი, უნგრული კომპანია შეუდგა სამშენებლო სამუშაოებს. 2000-მა მუშაკმა, უახლესი ტექნოლოგიებით 2 წელიწადზე ნაკლებ დროში შეძლეს „ათასწლეულის პროექტი“ დასრულება.

M1 ხაზი გადიოდა ანდრაშის გამზირის ქვეშ, ვერეშმარტის მოედნიდან (უნგრ. Vörösmarty tér, ყოფ. გიზელას მოედანი, უნგრ. Gizella tér, ქალაქის ცენტრი) ალატკერტამდე (უნგრ. Állatkert - ზოოპარკი), და მასზე განლაგებული იყო 11 სადგური — 9 მიწისქვეშა და 2 მიწისზედა (დღეს თერთმეტივე სადგური მიწის ქვეშ მდებარეობს). 

1973 წელს მოხდა ამ ხაზის ჩრდილოეთ ნაწილის რეკონსტრუქცია - აშენდა ახალი სადგური მეხიკოი-უტი (უნგრ. Mexikói út), რომელმაც შეითავსა ბოლო გაჩერების ფუნქცია, მოხდა სადგურ ალატკერტის დემონტაჟი და სადგური სეჩენი-ფურდო (უნგრ. Széchenyi fürdő) გადაკეთდა მიწისქვეშა სადგურად.

ხაზები და განვითარება
მინი|მარჯვნივ|Architizer A+Award 2014-ის გამარჯვებული სენტ-გელერტ-ტერის სადგური მწვანე მე-4 ხაზზე
 ხაზი ფერი მარშრუტი სიგრძე სადგური გაიხსნა 25px|link=ხაზი 1 (ბუდაპეშტის მეტრო)25px|link=ხაზი 1 (ბუდაპეშტის მეტრო)  ყვითელი ვერეშმარტი-ტერი ↔ მექსიკოი-უტი 4,4 კმ 11 1896 25px|link=ხაზი 2 (ბუდაპეშტის მეტრო)25px|link=ხაზი 2 (ბუდაპეშტის მეტრო)  წითელი დელი-პაიაუდვარი ↔ ერშ-ვეზერ-ტერე 10,3 კმÁrpád Bodnár: A budapesti metró két évtizede ("Two decades of the Budapest Metro"), Városi Közlekedés, Year XXXI, Vol. 3, pp. 119-121, Budapest, 1991 11 1970 25px|link=ხაზი 3 (ბუდაპეშტის მეტრო)25px|link=ხაზი 3 (ბუდაპეშტის მეტრო) ლურჯი უიპეშტ-კეზპონტი ↔ კებანია-კიშპეშტი 17,3 კმAndrás Koós - Tamás Szirmay - Jenő Tiborcz: A budapesti 3-as metróvonal új szakasza ("The new section of Budapest Metro Line 3"), Városi Közlekedés, Year XXXI, Vol. 1, pp. 126-127, Budapest, 1991. 20 1976 25px|link=ხაზი 4 (ბუდაპეშტის მეტრო)25px|link=ხაზი 4 (ბუდაპეშტის მეტრო) მწვანე კელენფელდ-ვაშუტალომაში ↔ კელეტი-პაიაუდვარი 7,4 კმ 10 2014 სულ 39.4 კმThe total length listed here does not match the total given in the Infobox due to difference in how the line lengths are calculated, and the references used. In general, it is assumed that the figure given in the Infobox is the more accurate figure for the system's total route length. 52 
 იხილეთ აგრეთვე 
 ხაზი 1 (ბუდაპეშტის მეტრო)
 მეტროპოლიტენთა სია'''

 რესურსები ინტერნეტში 
 ბუდაპეშტის მეტროპოლიტენი საიტზე UrbanRail.Net 

შენიშვნები

სქოლიო

კატეგორია:ბუდაპეშტის მეტრო
მეტროპოლიტენი
კატეგორია:მეტროპოლიტენი