პრაია

პრაია (პორტ.: Praia — პლაჟი) — კაბო-ვერდეს დედაქალაქი და ასევე ყველაზე დიდი ქალაქი. მდებარეობს ატლანტის ოკეანეში, სენეგალის სანაპიროსთან,სანტიაგუს კუნძულის სამხრეთ სანაპიროზე, სოტავენტოს კუნძულების ჯგუფის შიგნით. ქალაქი პრაიას მუნიციპალიტეტის ნაწილია. პრაია არის კაბო-ვერდეს ეკონომიკური, პოლიტიკური და კულტურული ცენტრი. კუნძულზე მშრალი ჰავაა. ქალაქი დაარსდა XV საუკუნეში.Cabo Verde, Statistical Yearbook 2015, Instituto Nacional de Estatística

 ისტორია 
მარცხნივ|მინი| პრაიას პორტი  1781 წლის ბრძოლის დროს. 
მარცხნივ|მინი| პრაია, გამოსახული 1806 წელს. 
კუნძული სანტიაგუ აღმოაჩინა ანტონიო და ნოლიმ  1460 წელს.Valor simbólico do centro histórico da Praia, Lourenço Conceição Gomes, Universidade Portucalense, 2008 კუნძულზე პირველი დასახლება იყო რიბეირა გრანდე (სიდადე-ველია). სოფელი პრაია დე სანტა მარია  პირველად ნახსენებია 1615 წელს, რომელიც ჩამოყალიბდა ბუნებრივი ნავსადგურის მახლობლად.Roman Adrian Cybriwsky, Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture, ABC-CLIO, USA, 2013, p. 244 სანტიაგუს პორტები იყო დამაკავშირებელი პორტუგალიასა და პორტუგალიის კოლონიებს შორის აფრიკასა და სამხრეთ ამერიკაში. XVI საუკუნის დასასრულსა და XVIII საუკუნის ბოლოს შორის, რიბეირა გრანდესა და პრაიაში მეკობრეობის მრავალი შემთხვევა დაფიქსირდა, მათ შორის ფრენსის დრეიკისა (1585) და ჟაკ კასარდის (1712) მიერ.  

სტრატეგიული პოზიციის გამო მას უკეთესი დაცვა ჰქონდა მეკობრეების თავდასხმებისგან, რამაც დიდი უპირატესობა მიანიჭა ძველ ქალაქ რიბეირა გრანდეს (სიდადე-ველია). იგი თანდათანობით გადააკეთეს სიდადე-ველიად, რომელიც გახდა კაბო-ვერდეს ყველაზე მნიშვნელოვანი დასახლება და 1770 წელს გახდა კაბო-ვერდეს დედაქალაქი.Centre historique de Praia, UNESCO პორტო პრაიას საზღვაო ბრძოლა გაიმართა პრაიას პორტში 1781 წლის 16 აპრილს. რადგან პორტუგალია ნეიტრალური იყო, ბრძოლაში ჩართულნი იყვნენ დიდი ბრიტანეთი და საფრანგეთი. ბრძოლა დასრულდა ტაქტიკური გათამაშებითა და საფრანგეთის სტრატეგიული გამარჯვებით. პრაია იყო პირველი გაჩერება ჩარლზ დარვინის მოგზაურობაში 1832 წელს.Journal of researches into the natural history and geology of the countries visited during the voyage of H.M.S. Beagle round the world – Chapter 1 at Wikisource, top part 

XIX საუკუნის განმავლობაში, პრაიას პლატო მთლიანად გადაკეთდა ქუჩებად ორთოგონალური გეგმის მიხედვით, რომელიც გაფორმებულია დიდი კოლონიური შენობებითა და მანსარდით.Antigas residências senhoriais do Centro Histórico da Praia , Domingas Andrade Silva Barbosa de Pina, Universidade de Cabo Verde, 2009 პრაია ოფიციალურად 1858 წელს გახდა ქალაქი (სიდადი). კაბო-ვერდეს დედაქალაქის სტატუსიდან გამომდინარე, კონცენტრირება მოახდინა პოლიტიკურ, რელიგიურ და ეკონომიკურ როლებზე.Valor simbólico do centro histórico da Praia, Lourenço Conceição Gomes, Universidade Portucalense, 2008  1920-იანი წლების დასაწყისში მოსახლეობა დაახლოებით 21,000 ადამიანი იყო. 

არქიპელაგის ნაწილებში პორტუგალიის მმართველობის მიმართ წინააღმდეგობა 1950-იან წლებში გაიზარდა. პრაიაში არ განხორციელებულა ღია ომი დამოუკიდებლობისათვის, როგორც გვინეა-ბისაუში. 1974 წლის მიხაკების რევოლუციის  შედეგად დასრულდა პორტუგალიის კოლონიური ომი, კაბო-ვერდემ გამოაცხადა დამოუკიდებლობა 1975 წლის ივლისში. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, პრაიამ დემოგრაფიული ბუმი გაიარა, რომელიც მიგრანტებს  იღებდა ყველა კუნძულიდან. შედეგად, კაბო-ვერდეს მთელი მოსახლეობის 56% ცხოვრობს სანტიაგუში და 29% მხოლოდ პრაიას მუნიციპალიტეტში. მისი მოსახლეობის რაოდენობამ მიაღწია 151,436 ადამიანს (2015 წ.).

 გეოგრაფია 
მარცხნივ|მინი| პრაიას აეროხედი. 
გეოგრაფიულად, პრაია შეიძლება აღიწეროს  როგორც პლატოები და მათი მიმდებარე ხეობები. ამ პლატოებს  აქვს  საერთო სახელწოდება აჩადა (აჩადა დე სანტო ანტონიო, აჩადა დე სანო ფილიპე, აჩადა ევგენიო ლიმა, აჩადა გრანდე, აჩადინა და ა.შ.) - აჩადა არის პორტუგალური სიტყვა, რაც გამოხატავს ვულკანურ პლატოს ), მაგრამ ცენტრალურ ნაწილს ეწოდება პლატო (თვით პორტუგალიურ ენაზე). ურბანული დასახლება ძირითადად ამ პლატოს და ხეობების გასწვრივ არსებობს. სანტა მარიას კუნძული პლაჟის წინ მდებარეობს იმავე სახელწოდებით (დღეს უფრო ცნობილია როგორც გამბოა). 

დიდი ხნის განმავლობაში, მხოლოდ პლატო ითვლებოდა ქალაქად. სწორედ ამიტომ, მხოლოდ პლატოზე ჰქონდათ შედარებით კარგად განვითარებული ურბანიზაცია საკუთარი ინფრასტრუქტურებით. დარჩენილი უბნები უფრო ორგანული, ქაოტური გზით განვითარდა. 

დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, პლატო სხვა სამეზობლოებს შეუერთდა, რათა შეედგინათ ის, რასაც ახლა პრიას ქალაქად მიიჩნევენ. მთელი ქალაქი, იმ დროს, აღჭურვილი იყო სათანადო ინფრასტრუქტურით. ურბანიზაცია დამოუკიდებლობის მოპოვებისთანავე დაიწყო და ჩრდილოეთის გაფართოებას ცდილობდა. 

 კლიმატი 
პრაიას არიდული ჰავა აქვს (კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია: BWh)  წვიმების მოკლე სეზონით და გრძელი, მშრალი სეზონით. საშუალოდ, ქალაქში დაახლოებით 210 მმ  ნალექია წელიწადში. ვინაიდან ყველაზე ცივ თვეს ტემპერატურა ფიქსირდება 18 °C-ზე  მეტი,  მისი ტემპერატურის ნიმუშები ჰგავს ტროპიკულ კლიმატს, მაგრამ  ნალექის სიმცირის გამო კლასიფიცირებულია არიდულ ჰავად. ტემპერატურა თბილია და საშუალო მაღალი ტემპერატურა 27 °C-ია  და საშუალო დაბალი ტემპერატურა 22 °C-ია.

 დემოგრაფია 
მინი| ნოსა სენორა და გრას ეკლესია. 
სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 2017 წლის ივლისის მდგომარეობით 159,050 ადამიანია. XIX საუკუნის შუა პერიოდის მონაცემებით, მოსახლეობა შეფასებული იყო 1,500-დან 2000-მდე. 
 ქალაქ პრაიას (1990–2017) მოსახლეობა   1990 წ  2000 წ  2010 წ  2017 წელი  61,644  94,161  130,271  159,050 

 განათლება 
ქალაქი პრაიაში არის არქიპელაგის პირველი დაწყებითი სკოლა, რომელიც თავდაპირველად იყო სახელწოდებით Escola Central (დღეს ცნობილია როგორც Escola Grande). დიდი ხნის განმავლობაში ეს იყო ერთადერთი დაწყებითი სკოლა პრაიაში. 1960-იანი წლების დასაწყისში სხვა დაწყებითი სკოლების მშენებლობა დაიწყეს პლატოზე და კუნძულზე მდებარე სხვა რაიონებში. 

 ეკონომიკა 
მარჯვნივ|მინი| ტურიზმს მნიშვნელოვანი წვლილი შეაქვს პრაიას ეკონომიკაში. 
პრაიას ძირითადი ეკონომიკური საქმიანობა ეკუთვნის მესამე სექტორს. ადმინისტრაციასთან და მმართველობასთან დაკავშირებული საქმიანობის (ადგილობრივი და ეროვნული) მიღმა, არსებობს ფართო კომერცია, მომსახურება (ჯანდაცვა, განათლება, ტურიზმი, რესტორნები და სასტუმროები, საზოგადოებრივი დანიშნულების მქონე ობიექტები და ა.შ.) და ლიბერალური ხასიათის სხვა საქმიანობები.Britannica, Praia, britannica.com, USA, accessed on 7 July 2019 

პრაია, როგორც ქვეყნის დედაქალაქი, ასევე ეკონომიკური კერაა და კაბო-ვერდეს არქიპელაგის ერთ-ერთი ეკონომიკურად  ყველაზე სიცოცხლისუნარიანი ქალაქია. 2014 წლის აღწერის მიხედვით სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ ცხოვრობს ქალაქის მოსახლეობის დაახლოებით მესამედი (1/3).  

კაბო-ვერდეს ნაციონალურ ავიახაზს თავისი შტაბი აქვს პრაიაში."Contact  ." TACV Cabo Verde. Retrieved on 23 October 2009.

 ტრანსპორტი 
მარჯვნივ|მინი| პრაიას საერთაშორისო აეროპორტი. 
ქალაქს ემსახურება ნელსონ მანდელას სახელობის საერთაშორისო აეროპორტი და  კაბო-ვერდეს ავიახაზები. მას აქვს ქვეყანაში მეორე ყველაზე ხშირად გამოყენებადი პორტი, პრაიას პორტი. პორტს მართავს ნავსადგურის ეროვნული ორგანო (ENAPOR). პორტის რეკონსტრუქცია და გაფართოება მოხდა 2014 წელს.   

 საზოგადოებრივი ტრანსპორტი 
ქალაქ პრაიაში საზოგადოებრივი ტრანსპორტით მომსახურებას უზრუნველყოფს კომპანია SolAtlântico. არსებობს ქალაქის ავტობუსის 12 ხაზი.

 კულტურა 
მარჯვნივ|მინი| კაბო-ვერდეს საპრეზიდენტო სასახლე. 
ქალაქში არის ეთნოგრაფიული მუზეუმი, რომელიც დაარსდა 1997 წელს.  2016 წლიდან პრაიას ისტორიული ცენტრი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაშია. 

 სალოცავი ადგილები 
სალოცავ ადგილებს შორის ძირითადად ქრისტიანული ეკლესიები და ტაძრებია: კაბო-ვერდეს კათოლიკური ეკლესია, ნაზარეთის ეკლესია, ღვთის სამეფოს უნივერსალური ეკლესია, ღვთის ასამბლეა.J. Gordon Melton, Martin Baumann, ‘‘Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices’’, ABC-CLIO, USA, 2010, p. 505 ასევე არის მუსლიმური მეჩეთები.

 სპორტული 
პრაიაში არის რამდენიმე სპორტული გუნდი. ყველაზე პოპულარული საფეხბურთო კლუბებია: Sporting, Boavista, Travadores, Académica, Vitória და Desportivo.  კალათბურთის კლუბებში შედის ABC Praia, Bairro და Travadores. ფრენბურთის კლუბებში შედის Desportivo da Praia.

 გამოჩენილი ადამიანები 

 ივან ალმეიდა, კალათბურთელი 
 გარდენია ბენროსი, მომღერალი 
 მიტო ელიასი, მხატვარი 
 გელსონ ფერნანდესი, ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს აინტრახტის ფრანკფურტში და შვეიცარიაში.
 დარიო ფურტადო, ფეხბურთელი 
 ნანდო მარია ნევესი, ფეხბურთელი 
 ნანი, ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს ორლანდოს სიტსა და პორტუგალიაში.
 რონი, ფეხბურთელი 
 იარა დოს სანტოსი, მწერალი 
 ვადუ, მომღერალი 
 არმენიო ვიეირა, მწერალი 

 საერთაშორისო ურთიერთობები 
პრაია დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:  
 ბოსტონი, აშშ
 ფარუ, პორტუგალია
 ფიგეირა-და-ფოში, პორტუგალია
 ფუნშალი, პორტუგალია
 გონდომარი, პორტუგალია
 ძინანი, ჩინეთი
 ლისაბონი, პორტუგალია
 მაკაო, ჩინეთი
 პონტა-დელგადა, პორტუგალია

რესურსები ინტერნეტში
 ოფიციალური საიტი
 ქალაქი პრაია 

სქოლიო

კატეგორია:კაბო-ვერდეს ქალაქები
კატეგორია:აფრიკის დედაქალაქები