ანა ანდერსონი

ანასტასია ჩაიკოვსკაია (, ) (ქორწინებაში — მანაჰანი), უფრო მეტად ცნობილია, როგორც ანა ანდერსონი (, )Vorres, I, The Last Grand Duchess, p.19ანასტასია:ანას ამოცანა (1986). დაბადების ზუსტი თარიღი უცნობია, (დაახლოებით 1896 წლის 22 დეკემბერი) გარდაიცვალა 1984 წლის 4 თებერვალს შარსლოტსვილში, აშშ— ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ქალი, რომელიც რუსეთის უკანასკნელი იმპერატორის ნიკოლოზ II -ისა და იმპერატრიცა ალექსანდრა თედორეს ასულის ქალიშვილ დიდ კნეინა ანასტასია რომანოვად ასაღებდა თავს, რომელიც 15 ივნისს იყო დაბადებული და 1918 წლის 17 ივლისს ბოლშევიკების მიერ იქნა ოჯახთან ერთად დახვრეტილი ეკატერინბურგში. ერთ-ერთი ვერსიით, ანა ანდერსონი სინამდვილეში ბერლინის ასაფეთქებელი საშუალებების გამომშვები ქარხნის მუშაკი ფრანცისკა შანკოვსკაია იყოOnce A Grand Duchess: Xenia, Sister of Nicholas II, by John Van der Kiste & Coryne Hall, p.174Vorres, I, The Last Grand Duchess, p.240. შანკოვსკების ოჯახთან მისი გენეტიკური სიახლოვე მისი სიკვდილის შემდეგ გაკეთებულმა ორმა ერთმანეთისგან დამოუკიდებელმა დნმ ტესტმა დაადასტურა.
 ანასტასიას დაღუპვა 

ოფიციალური ინფორმაციით, მეფის ასულის ანასტასიას დახვრეტა მოხდა მთელ ოჯახთან ერთად 1918 წლის 17 ივლისს, გამთენიისას ეკატერინბურგში იპატიევის სახლის სარდაფში. მისი სიკვდილი რამდენიმე მოწმემ დაადასტურა.King and Wilson (2003), p. 314.  მაგრამ არსებობს უამრავი ვერსია იმის შესახებ, რომ ანასტასია გადარჩა. ამ ვერსიასაც ჰყავს თავისი მოწმეები, რომლებიც იხსენებენ, რომ როდესაც მთელი ოჯახი დახვრიტეს, ანასტასიამ თავი მეზობელ სახლს შეაფარა King and Wilson (2003), p. 314Kurth (1983), p. 339.

 ბიოგრაფია 
 პირველი გამოჩენა 

ანა ანდერსონის სახელი როგორც „გადარჩენილი დიადი მეფის ასული ანასტასია“ პირველად  1920 წლის, 17 თებერვალის ღამეს გაჟღერდა, როდესაც უცნობმა ქალმა თვითმკვლელობა სცადა  ბენდლერის ხიდიდან (ბერლინი) წყალში გადახტომით. ახლოს მყოფმა მორიგე პოლიციელმა ქალის გადარჩენა მოახერხა და  განყოფილებაში გადაიყვანა. მოგვიანებით ქალმა მას აუხსნა, რომ ბერლინში  თავისი «დეიდის», პრინცესა ირენის (ალექსანდრა ფეოდორევნას დის) საძიებლად იყო ჩამოსული და სასახლეში მისული ის ვერავინ იცნო  „ნათესავებისგან“ და უკანონო შვილის ყოლის გამო, ის გაკიცხეს კიდეც.  თვით ანდერსონი ასე ასახავდა თავის გრძნობებს:

როდესაც ქალი ცდილობდა სირცხვილისგან თავი დაეხსნა, ზუსტად ამ დროს გადაწყვიტა სუიციდით პრობლემის მოშორება.. თუმცა მაინც ვერ შეძლო ამის ახსნა, თუ როგორ აღმოჩნდა იგი ხიდზე და რატომ გადაწყვიტა წყალში ჩახტომა ასეთი მოკლე სიმაღლიდან. ანდრესონი ხსნიდა თავის ქმედებებს შემდეგნაირად: „წყალი იზიდავდა მას და მასაც დააინტერესა რა იყო იქ, სიღრმეში“

შემდეგ დიადმა მთავრინა ოლგა ალექსანდროვნამ ამ ამბავზე ასეთი  კომენტარი გააკეთა:

პოლიციელებმა მოახდინეს  ქალის სამოსის აღწერა : „შავი წინდები, შავი მაღალი ყელიანი ფეხსაცმელი, შავი ქვედაკაბა, უხეში კაბა ინიციალების გარეშე, ბლუზა და დიდი თავშალი“. უცნობს არ ჰქონდა თან არავითარი საბუთი ან ქაღალდი, რომელიც დაადასტურებდა მის პირადობას. კითხვებს ყურადღებას არ აქცევდა და არ პასუხობდა. პოლიციელებმა ჩათვალეს, რომ ის სულიერად ავადმყოფი იყო და განათავსეს ღარიბებისთვის განკუთვნილ ელიზაბეტურ საავადმყოფოში.

ჩატარებულ სამედიცინო ოქმში მითითებულია, რომ პაციენტს მელაქონიის მწვავე შეტევები აქვს და ის გამოფიტულია (იმ დროისთვის ანა იწონიდა 54 კგ და მსისი სიმაღლე 160 სმ იყო). ამიტომ, იგი  დალდორფის ფსიქიატრიულ კლინიკაში გადაიყვანეს.

 კლინიკაში გატარებული დრო 
ახალგაზრდა ქალს ზურგზე ტყვიის ექვსი ნაიარევი ჰქონდა, ამის გარდა  კეფაზე ვარსკვლავის ფორმის ნაჭრილობევი აღენიშნებოდა.Vorres, I. The Last Grand Duchess. — P.174 აგრეთვე ვარაუდობდნენ, რომ ქალი იყო „რუსი დევნილი“, რაზეც მისი აღმოსავლური აქცენტი მეტყველებდა.

დიაგნოზი — „დეპრესიული ხასიათის ფსიქიკური დაავადება“. პაციენტი განათავსეს  მე–4 განყოფილების „ბ“ პალატში, რომელიც განკუთნილი იყო „მშვიდი დაავადებულებისთვის“. ავადმყოფობის ისტორიაში ეწერა:

დალდორფში მან წელიწადნახევარი გაატარა. მისი ვინაობის დადგენა ვერ მოხერხდა, ამიტომაც საბუთებში ის მოიხსენებოდა როგორც „ფროილაინ უნბექანთი“ (, „უცნობი“). ერთი მესასთუმლეს მტკიცებით, დაავადებული მისთვის რუსულ ენაზე დასმულ კითხვებს იგებდა, მაგრამ ვერ პასუხობდა, რამაც შემდეგში ექიმებს მისცა შესაძლებლობა ევარაუდათ, რომ მისი მშობლიური ენა იყო რომელიმე სლავური, სავარაუდოდ პოლონური.ლ. იუზეფოვიჩი „ყველაზე ცნობილი თვითმარქვიები“ — С. 369 (Юзефович Л. А. Самые знаменитые самозванцы — С. 369)

პრინციპში, მოსაზრებები, ესმოდა თუ არა და შეეძლო თუ არა ლაპარაკი რუსულ ენაზე პაციენტს, ერთობ განსხვავებულია. ასე, ექთანი ერნა ბუჰოლცი, გერმანული ენის ყოფილი მასწავლებელი და რუსეთში ხანგრძლივად ნაცხოვრები, ამტკიცებდა, რომ ფროილაინ უნბექანთი რუსულად ისე ლაპარაკობდა, როგორც "მშობლიურ ენაზე, საკმაოდ გამართული წინადადებებით". ღამის მორიგეობებისას მათ არაერთხელ ჰქონიათ საშუალება ერთმანეთს გამოლაპარაკებოდნენ, რამდენადაც პაციენტს უძილობა აწუხებდა. ერნა ბუჰოლცი ასევე იხსენებდა, როგორ  უყვებოდა ნეტარი ვასილის ტაძარზე , რუსეთის პოლიტიკაზე, ხოლო უცნობი დადასტურების მიზნით თავს უქნევდა და ბოლოს განაცხადა, რომ ეს ყველაფერი მისთვის ნაცნობი იყო.

ექთან ბუჰოლცის მოგონებით, "უნბექანტი" შესამჩნევად აღელდა, როდესაც საავადმყოფოს ერთ-ერთმა მუშაკმა პალატაში სამეფო ოჯახის ფოტოთი ილუსტრირებული გაზეთი შემოიტანა. ექთანი ვალცი ამტკიცებდა, რომ როცა ერთ-ერთ ქალიშვილს დაადო თითი და თქვა, რომ "ეს გადარჩებოდაო", პაციენტმა შეუსწორა და უთხრა: "ეს არა, სხვა".

აქვე უნდა ითქვას, რომ არსებობს საპირისპირო მტკიცებულება, რომ უცნობი ქალი გერმანიის იმპერატორსა და მის მემკვიდრეზეც ისევე ბუნებრივად საუბრობდა, თითქოს ისინი პირადად სცნობოდა. ასევე შეინიშნებოდა, რომ ავადმყოფს ფანტაზიისა და შეთხზვისკენ ჰქონდა მიდრეკილება; ასე მაგალითად, იგი ამტკიცებდა, რომ კლინიკიდან გასული ვილაზე იცხოვრებდა და ცხენებსაც გააჭენებდა.

ექთანი თეა მალინოვსკაია ყვებოდა, რომ იმ ილუსტრირებული გამოცემის ნახვიდან რამდენიმე დღის გასვლის შემდეგ, გულწრფელობის შეტევისას პაციენტმა მას მოუყვა, თითქოს, სამეფო ოჯახის დახვრეტისას "მკველების მეთაური, რევოლვერის ქნევით, ნიკოლოზს მიუახლოვდა და ტყვია პირდაპირ დაახალა, მათი მოსამსახურე ქალი კი ბალიშით ხელში დარბოდა და ხმამაღლა გაჰკიოდა", უნდა ითქვას, რომ უნბექანტმა თავისი მონაყოლი მოულოდნელად დაასრულა:

ცნობილია, რომ გოგონას მელანქოლია და სისუსტე სჭირდა, საათობით შეეძლო საწოლში, საბანში გახვეული წოლილიყო, ისე, რომ კითხვებზე პასუხები არც კი გაეცა, მაგრამ, მერე გამოცოცხლდებოდა, (ეს ძირითადად, საღამოობით ხდებოდა ხოლმე) და მედდებსა და სხვა პაციენტებს ესაუბრებოდა. კითხულობდა გაზეთებსა  და წიგნებს, ყველაფერს გერმანულად. პერსონალს იგი საკმაოდ განათლებულად მიაჩნდა.

ასევე უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ არასდროს სურდა ფოტოს გადაღება; თვითმხილველთა მოგონებით, "მისი დასმა კამერის წინ, ლამის,  ძალის გამოყენებით ხდებოდა".ა. დეკო „XX საუკუნის ასი ყველაზე დიდი საიდუმლო“(Деко, А. Сто великих тайн XX века. — М: Вече, 2004.)

 პირადობის დადგენის პირველი მცდელობები 

5 მარტს 1922 წელს ის ხვდება იმპერატორის კირასირთა პოლკის ყოფილ კაპიატანს მ. შვაბეს ბერლინის მართლმადიდებლურ ეკლესიაში და თავის ეჭვებს უყვება. მან გადაარწმუნა კაპიტანი რათა წასულიყო კლინიკაში და უცნობის ნამდვილი პირადობა დაედგინა.

8 მარტს 1922 წელს  მ.შვაბე თავის მეგობართან ერთად დალდორფში მოინახულა უცნობი და მარია ფიოდოროვნას ფოტოსურათი აჩვენა. კაპიტანი იხსენებს: 

ანა ანდერსონის თქმით სიტუაცია სულ სხვანაირი იყო: 
ასე თუ ისე, კაპიტანი შვაბე მაინც ეჭვის ქვეშ იმყოფებოდა. შეცდომისგან თავის დაზღვევის მიზნით მან სთხოვა ზინაიდა ტოლსტაიას, მის ქალიშვილს და ანდრეევის კავალერიის კაპიტანს ქირურგ ვინეკეს, რათა ერთად მოენახულათ უცნობი. მ.შვებეს მოგონებებიდან ვიგებთ, რომ ზინაიდა ტოლსტაია და მისი ქალიშვილი ელაპარაკებოდნენ ავადმყოფს, აჩვენეს რამდენიმე ხატი და ყურში რამდენიმე სახელი ჩასჩურჩულეს. ავადმყოფი არაფერს ამბობდა, მაგრამ ძალიან აღელვებული იყო. მისი გარჩევაც ვერ მოხერხდა, იგი სახეს გამუდმებით საბნით იფარავდა. მნახველები წავიდნენ ახალი ინფორმაციის გარეშე, მაგრამ ზინაიდა ტოლსტაია და მისი ქალიშვილი დარწმუნებულები იყვნენ, რომ მათ წინაშე დიდი კნეინა ტატიანა რომანოვა იყო.


ეს ამბავი სწრაფად გაიფანტა რუს ემიგრანტთა შორი, და 12 მარტს 1922 წელს ავადმყოფის სანახავდ ბარონესა სოფია (იზა) ბუკსგევდენი მივიდა. მისი აზრი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, იმიტომ რომ ის ერთ–ერთი ბოლო იყო მათ შორის ვინც იმპერატორის ოჯახი ნახა. ბარონესა რომანოვებს დახვრეტისგან ერთი თვით ადრე მოშორდა.
თვით ანა ანდერსონი შემდეგ ვიზიტებზე ასე ლაპარაკობდა: 
თვით  ბარონესა კი იხსენებდა, რომ უცნობი მოკრძალებულად და უნდობლად იქცეოდა, არ პასუხობდა კითხვებზე, მარტო სახის დაფარვას ცდილობდა. ბარონესა დარწმუნებული იყო, რომ დიდ კნეინა ტატიანას შოკისგან ამნეზია დაემართა და მის გამხნევებას ცდილობდა, მან აჩვენა უცნობს ხატი (ეს ხატი ბარონესასალექსანდრა ფეოდოროვნამ აჩუქა ტატიანას. მარია პროიტერტმა კი სამეფო ოჯახის სურათი მოიტანა და თითით დედოფალზე მითითებით ეკითხებოდა: „ეს დედაშენია არა?“, ბოლოს კი უცნობს ხელში ახალი აღთქმა მისცა რუსულ ენაზე, რომლის ყდა რუსეთის დროშის სამ ფერში იყო. შემდეგ იზა ბუქსგევდენმა სთხოვა სხვებს დაეტოვათ ოთახი და ინგლისურად მიმართა უცნობს (ტატიანა რომანოვმა კარგად იცოდა ეს ენა), სავარაუდოდ იმიტომ რომ უცნობმა ვერაფერი გაიგო, მან აჩვენა სახე. იზა ბუქსგევდენის დასკვნა კატეგორიული იყო: 
ანა ანდერსონმა კი შემდეგ განმარტა თავისი ქმედებები: 

 აღიარება 
ავადმყოფის შემდეგი სტუმარი ყოფილი პოლიცმეისტერის მეუღლე, ბარონესა მარია ფონ კლაისტერი იყო. 1922 წლის 22 მარტს მან მიაღწია ავადმყოფის გამოწერას და თავის სახლში დააბინავა. ბარონესა გაოცდა, როდესაც მან ნახა, რომ ავადმყოფი თმას იძრობდა და უკვე საკამოდ ბევრი კბილიც ჰქონდა ამოღებული.

რამდენიმე დღის განმავლობაში უცნობი ცხოვრობდა კლაისტებთან. რადგანაც მას არ უნდოდა თავისი სახელის თქმა ( ან უბრადლოს ვერ იხსენებდა მას), ბარონმა და ბარონესამ შემოსთვაზეს დაერქმიათ მისთვის ანა; ზუსტად ამ სახელით გახდა იგი ცნობლილი.

ორ დღეში, ფროილან ანა აკეთებს სენსაციურ აღიარებას. უცნობმა პირველად გახსნილად უწოდა საკუთარ დიდი კნეინა ანასტასია, ნიკოლოზ II-ის ბოლო ქალიშვილი. ბარონმა შეეკითხა, თუ როგორ გადარჩა, რაზეც ანამ უპასუხა:

თუმცა როდესაც ანა ესაუბრებოდა ზინაიდა ტოლსტაიას, მან რამდენიმე ახალი წვრილმანი დაამატა. მერე არტურ ფონ კლაისტმა ზინაიდა ტოლსტაიას მონაყოლი ჩაწერა:

ემიგრანტ-ჟურნალისტს ლიტოვეცს ეს ისტორია არარეალურად მოეჩვენა, თავის ნაშრომში იგი წერდა, რომ ანიმ (ესე დაარქვა მან ანას) მზაკვრული ხერხით მოატყუა ყველა, მან გააგრძელა ისტორია და სხვადასხვა კითხვებს ისეთი პასუხები მოუძებნა, რომ ერთმანეთს არ შეეშალათ ხელი. ლიტოვეცი ფიქრობდა, რომ ანიმ თვითონ მოიგონა ეს ისტორია და თვითონვე დაიჯერა.იუზეფოპვიჩის ციტ. - С.377

იმავე აზრისაა ჰერცოგინია ლეიხტენბერის, რომელიც ანას 1927 წელს გაეცნო.

გრეგ კინგმა () პენი უილსონმა (), წიგნის ავტორები ”რომანოვთა ბედი” (), განაცხადეს: დღეს უკვე ცნობილია იმ ათი ჯარისკაცის ვინაობა, რომლებმაც დახვრიტეს რომანოვები იპატიევის სახლში, ასევე ცნობილია მცვლელების სახელები.კინგი და უილსონი, რომანოვთა ბედი, pp.299-300 გვარი ჩაიკოვსკი საერთოდ არ ფიგურირებს ამ ისტორიაში რ. მასი, რომანოვთა ბოლო ნაწილი p.165 ანასტასიას მაშველების არსებობის არანაირი მტკიცებულება არ არსებობს.

 დოქტორ გრუნბერგი. დადგენის ბოლო მცდელობები 
რამდენიმე დღეში ანამ, აღელვებულმა, დატოვა კლაისტების სახლი. იგი თავის სახლში მარია პროიტერმა დააბინავა, მაგრამ რამდენიმე დღეში მცირე კამათის გამო ანას დაატოვებინეს პროიტერების სახლი, რის გამოც მეზობელთან მოუხდა გადასვლა.

შემდეგ მას ქუჩაში შეხვდა ინჟინერი აინეკე, რომელმაც დაუსვა ბევრი კითხვა, მაგრამ პასუხი არ მიუღია. ბარონსა და ბარონესა ფონ კლაისტებს აღარ სურდათ უცნობის სახლში დაბინავება, რადგანაც დარწმუნებულები იყვნენ მის თვითმარქვიობაში.

ასე თუ ისე, ინჟინერმა აინეკემ თხოვა პოლიციის ინსპექტორს - დოქტორ გრუნბერგს დაებინავებინა ან ეშოვა ანასთვის საცხოვრებელი ადგილი. დოქტორი გრუნბერგი იხსენებს, რომ გადაწყვიტა უცნობის საბოლოო ოფიციალური ვინაობის დადგენა. ანა ანდერსონის მოწინააღმდეგეებს ეგონათ, რომ გერმანიის მთავრობას თვითმარქვიას პოლიტიკურ მიზნებისთვის გამოყენება სურდა, მაგრამ შემდეგი მოვლენები სულ სხვას ამბობენ.

დოქტორ გრუნბერგმა დაარწმუნა პრუსიის პრინცესა ირენი, ალექსანდრა ფეოდოროვნას და, რომ გამოგონილი სახელით წასულიყო მასთან ერთად მის სამამულოში. ანა ანდერსონი, როგორც გაირკვა, არც ისე გახარებული იყო ამ ვიზიტით. შემდეგ მან ახსნა, რომ იგი გააღიზიანა თვით მოტყუების ფაქტმა. დოქტორ გრუნბერგი კი წერს:

თვით პრინცესა ირენი ამ ისტორიას სხვანაირად იხსენებს:

შემდეგ, ქალბატონი ფონ რატლევის მოყოლისას ამ პირველ შერხვედრებზე, დიდი მთავრინა ოლღა ალექსანდროვნა გაოცდა იმით, რომ ანა ანდერსონმა ბუქარესტში ყოფნისას  ალექსანდრა ფეოდოროვნას ბიძაშვილს, რუმინეთის დედოფალ მარიას არ მიმართა და ბერლინში ჩამოვიდა.

პრინცესა ირენის ვაჟმაც, პრინცმა სიზიგმუნდმა, გაუგზავნა ანას რამდენიმე კითხვა, როლმეზეც, მისი აზრით, მარტო ნამდვილ ანასტასიას შეეძლო ეპასუხა. ითვლება, რომ ქალმა ყველა კითხვაზე სწორი პასუხი გასცა.Kurth, Anastasia: The Riddle of Anna Anderson, p. 272

 გარიეთ ფონ რატლევი 

ბოლოსდაბოლოს დოქტორ გრუბერგმა თავი დაანება ანას მკურნალობას (მოწინააღმდეგთა ვერსიით დოქტორ გრუნბერგი დარწმუნდა ანას თაღლითობაში და თვითმარქვობაში).

თვით გრუნმბერგი კი წერილში ბერგს უხსნის, რომ „ანასტასიას  საქმე“ ძალიან ბუნდოვანი, მაგრამ ძალიან ადვილი იყო:

მრჩეველმა ბერგმა შემოსთავაზა გრუნბერგს მიებარებინა ანასტასია ქალბატონ ფონ რატველისთვის. ეს უკანასკნელი, წარმოშობით გერმანელი, ბალტიისპირეთიდან, მწერალი და მოქანდაკე იყო. როგროც შემდეგ აღმოჩნდა არჩევანი განსაკუთრებით წარამტებული გამოდგა. ქალბატონი ფონ რატველი ანას უახლოესი მეგობარი, მესასთუმლე და ყველაზე ერთგული მომხრე გახდა.

მასთან ერთად ძვლის ტუბერკულოზით დაავადებულ ანას უვლიდა და ჰკურნავდა პროფესორ რუდნიოვი. პროფესორ რუდნიოვის მონაყოლიდან: 

ის ისტორია იმდენად მრავალფეროვანი იყო, რომ რუდნიოვმა შეეკითხა ანას თუ რას შვრებოდა გოგონა იმ დღეს, რასაც საკმაოდ მტკიცე და დამაკმაყოფილებელი პასუხი მოჰყვა:   ანდერსონის მოწინაარმდეგეები ამ პასუხმა გააკვირვა. მათ გაუჩნდა კითხვა, მოუყოლია თუ არა დოქტორ რუდნიოვს ეს ისტორია ანას თანდასწრებით მანამდე. ასევე დააეჭვათ იმ ფაქტმა, რომ პირველი მსოფლიო ომის გამოცხადების დღემ სხვა არაფერი  დაამახსოვრა ”ანასტასიას” ქაღალდის ბურთების გარდა.

თვით ქალბატონი რატველი ასე იხსენებს თავის პირველ შთაბეჭდილებებს:

ანა ანდერსონის მოწინააღმდეგეები კი კითხვას სვმადნენ — ასეთი ცხადი თვისებები რატომ  ვერავინ შემჩნია გარიეთ ფონ რატლევის გარდა?

მრავალი წლის განმავლობაში ქალბატონი გარიეთ ფონ რატლევი იყო ”საოცრად გადარჩენილი კნეინას” მესასთუმლე და მთავარი თაყვანისმცემელი. მაგრამ მიუხედავად კარგი განწყობისა, თვითმარქვიას მიმართ, გარიეთს  ავადმყოფის ჟინიანი და რთული ხასიათის ატანდა უწევდა. იყო შემთხვევა, როდესაც ანამ თავის მესასთუმლეს სახეში დაჭმუჭნული წინდები ესროლა, სიტყვებით: ”წაიღე! რისთვის გიხდიან?!”, ხოლო დანიაში მოგზაურობისას, მოითხოვა სხვაგან დაებინევაბიან გარიეთი, რადგან, მისი თქმით,  ”მოსამსახურებთან ერთად ცხოვრებას არ იყო მიჩვეული”.Michael Farquhar A Treasury of Deception: Liars, Misleaders, Hoodwinkers, and the Extraordinary True Stories of History’s Greatest Hoaxes, Fakes and Frauds Penguin, May 2005, ISBN 0-14-303544-4

 ალექსეი ვოლკოვი, იმპერატრიცას ყოფილი კამერდინერი 
დაახლოებით ამ დროს ინფორმაცია ქალბატონზე, რომელიც თავს ანასტასია რომანოვად აღიარებდა,  კოპენჰაგენამდეც მივიდა, სადაც  მარია ფეოდოროვნა მუდმივად ცხოვრობდა. დანიის ელჩი ბერლინში ბატონი ზალე, დანიის მეფის ბრძანებით,  ფონ რატლევსა და დანიის სამეფო კარს შორის შუამავალი გახდა.

როგორც  მარია ფეოდოროვნას წერილებიდან ჩანს, ის სიფრთხილით ეპრყობოდა ანა ანდერსონის ”აღიარებებს”, მაგრამ მაინც გადაწყვიტა,  შანსი არ დაეკარგა და ბერლინში  ალექსეი ვოლკოვი გაგზავნა.

 პოლიტიკური გარჩევა ანა ანდერსონის პიროვნების გარშემო 
 იდენტიფიკაციის პრობლემა 
 ანა ანდერსონი კულტი 
 სქოლიო 

კატეგორია:ცრუ-რომანოვები
კატეგორია:თვითმარქვიები
კატეგორია:დაბადებული 1896
კატეგორია:გარდაცვლილი 1984