ნიკოლაი კოპერნიკი

ნიკოლაი (მიკოლაი) კოპერნიკი (, ; დ. 19 თებერვალი, 1473, ტორუნი, პრუსიის სამეფო — გ. 24 მაისი, 1543, ფრაუენბერგი, პრუსიის სამეფო) — პოლონელი და გერმანელი ასტრონომი, მათემატიკოსი, მექანიკოსი, ეკონომისტი და კანონიკოსი. სამყაროს ჰელიოცენტრული სისტემის შემქმნელი. 

ბიოგრაფია
ნიკოლაი კოპერნიკი დაიბადა 1473 წლის 19 თებერვალს ვაჭრის ოჯახში. 1491-1495 წლებში სწავლობდა კრაკოვის უნივერსიტეტში, აგრეთვე იტალიის უნივერსიტეტებში: ბოლონიაში, პადუაშე, ფერარაში, სადაც ასტრონომიასთან ერთად მედიცინასა და სამართალს ეუფლებოდა. 24 წლისა აირჩიეს კანონიკოსად. 1503 წელს დაბრუნდა სამშობლოში, ქ. ლიძბარკში. 1512 წელს დასახლდა ქ. ფრომბორკში, სადაც 30 წელზე მეტ ხანს იცხოვრა. ახლაც ხშირად ნახულობენ ტურისტები ქალაქის ციხესიმაგრის ერთ-ერთ კოშკს, სადაც კოპერნიკი ცხოვრობდა და იქვე მოწყობილი ობსერვატორიიდან მნათობთა მდებარეობებს აკვირდებოდა. 

სამშობლოს დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლი კოპერნიკი ჩაბმული იყო აქტიურ საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. მოღვაწეობას ეწეოდა როგორც ექიმი, ეკონომისტი, ასტრონომი და სხვა. მისი მთავარი დამსახურებაა სამყაროს ჰელიოცენტრული სისტემის შექმნა. სამყაროს გეოცენტრული სისტემის რევიზიის შედეგად, რაც კოპერნიკის წინა პერიოდში დაიწყო და მსოფლიო ისტორიაში გეოგრაფიული აღმოჩენებით და სხვა მოვლენებით გამოწვეული დიდი გარდატეხის ეპოქას თანხვდა, კოპერნიკმა ცაზე დაკვირვებული მოვლენები აღწერა მზესთან დაკავშირებული ათვლის ახალი სისტემის თვალსაზრისით: აღიარა, რომ მზე წარმოადგენს ღედამიწის წრიული მოქცევის ცენტრს, და სხვა პლანეტებიც მზეს გარემოექცევიან. ამით მან მოხსნა ყველა შეუსაბამობა დაკვირვებულსა და გეოცენტრული თეორიით ნაკარნახევ შედეგებს შორის, რაც იმ დროისათვის გამოავლინა ცის მოვლენების გახშირებულმა დაკვირვებებმა ადრე მოფიქრებული მოძღვრება მან საბოლოოდ ჩამოაყალიბა თხზულებაში „ცის სფეროების გარემოქცევათა თაობაზე“ (), რომელიც გამოქვეყნდა 1543 წელს, მისი სიკვდილის წინა დღეებში. წიგნს დიდი შემეცნებითი მნიშვნელობა ჰქონდა, კერძოდ, დედამიწა, რომელიც მანამდე სამყაროს შუაგულში მოთავსებულ განსაკუთრებულ სხეულად წარმოედგინათ, კოპერნიკის მოძღვრების მიხედვით, რიგით პლანეტებთან იქნა გათანაბრებული; გამოირკვა, რომ დედამიწა და ცის სხეულები ერთსა და იმავე კანონებს ექვემდებარებიან; წამოიჭრა სამყაროს ერთიანობის იდეა. 

კოპერნიკმა პირველმა დააყენა საკითხი იმის შესახებ, რომ მეცნიერული თეორიები საგნების ჭეშმარიტ ბუნებას უნდა შეეფერებოდეს და არა საღვთო წერილს. მისი მოძღვრება საფუძველს ურყევდა რელიგიურ მსოფლმხედველობას. კოპერნიკის რევოლუციური შეხედულებები კათოლიკურმა ეკლესიამ მიიღო როგორც გამოწვევა ბრძოლაში. 1616 წელს ეკლესიამ აკრძალა კოპერნიკის წიგნი (აკრძალული იყო 1828 წლამდე). 

საქართველოში კოპერნიკის სახელი პირველად მოხსენიებული აქვს საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქ ანტონ I-ს სხვადასხვა თხზულებაში, კერძოდ, „სწავლათა კიდობანში“, რომელიც 1818 წელს რუსულაღ ითარგმნა.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს კოპერნიკი.

ლიტერატურა

ჯიქია დ., კვირკველია გ., „კოპერნიკის ცხოვრება და მოღვაწეობა“, თბ, 1973

 რესურსები ინტერნეტში 
 ნიკოლაი კოპერნიკის ნამუშევრები პროექტ „გუტენბერგზე“.
 Nicolaus Copernicus Thorunensis.

სქოლიო

კატეგორია:პოლონელი ასტრონომები
კატეგორია:XVI საუკუნის ასტრონომები
კატეგორია:XVI საუკუნის მათემატიკოსები