ზემო ხვითი

ზემო ხვითი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, გორის მუნიციპალიტეტის ნიქოზის ადმინისტრაციულ ერთეულში (შიდა ქართლის მხარე). 

მდებარეობს ტირიფონის ვაკეზე, მდინარე ლიახვის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 835 მ-ზე, გორიდან 29 კმ-ში. მინიჭებული აქვს მაღალმთიანი დასახლების სტატუსი.

ისტორია

სოფელი ხვითი ისტორიულ წყაროებში XVI საუკუნიდან იხსენიება. მისი სახელწოდების თავდაპირველი ფორმაა რხვითი (რხუითი). სხვადასხვა დროს აქ მამულებს და ყმებს ფლობდნენ თაქთაქიშვილები, მაჩაბლები, ხერხეულიძეები, ფავლენიშვილები, თუმანიშვილები. XVIII საუკუნეში უკვე 2 ხვითი იხსენიება — ზემო ხვითი და ქვემო ხვითი. მოსახლეობა ძირითადად, მიწათმოქმედებას და მებაღეობა-მევენახეობას მისდევდა. სოფელი მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა ლეკიანობისგან ლიახვის ხეობის დაცვაში.სოსიაშვილი გ., ალიმბარაშვილი ი., ხვითის ისტორიიდან. «ისტორია, არქეოლოგია, ეთნოლოგია» №6, 2021. — გვ. 24–100. 1859 წელს ზემო ხვითში მოხდა გლეხების გამოსვლა მემამულე თაქთაქიძის (თაქთაქიშვილი) წინააღმდეგ. 1921 წლის 21 დეკემბერს ლიახვის ხეობის ქართული სოფლების — ზემო ნიქოზის, ქვემო ნიქოზის, ზემო ხვითის და ქვემო ხვითის მოსახლეობის კრებამ გააპროტესტა მათი დასახლებების შესაძლო შეყვანა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის შემადგენლობაში.თოიძე ლ., საქართველოს პოლიტიკური ისტორია (1921-1923 წლები). თბ., 1999.— გვ. 93.

 ზემო ხვითის ბრძოლა (2008) 
1990-იანი წლებიდან ზემო ხვითი ქართულ-ოსური კონფლიქტის ზონის და შემდეგ საოკუპაციო ზოლის მიმდებარედ აღმოჩნდა. რუსეთ-საქართველოს 2008 წლის ომის დროს, 2008 წლის 11 აგვისტოს, დაახლ. 14:30 სთ, საქართველოს შეიარაღებული ძალების II ქვეითი ბრიგადის 22-ე ბატალიონის სადაზვერვო ოცეულმა ჩასაფრება მოუწყო სოფლის ცენტრალურ გზაზე მოძრავ რუსული დასავლეთის კოლონის მთავარ დაჯგუფებას, რომელიც ტბეთიდან ხეთაგუროვის გავლით ვარიანისკენ გაჭრას ცდილობდა და გარკეული დროით შეძლო მოწინააღმდეგის წინსვლის შეფერხება. ბრძოლაში განადგურდა რუსეთის 58-ე არმიის 693-ე მოტომსროლელი პოლკის 1 ტანკი Т-72 და 2 ერთეული ქვეითთა საბრძოლო მანქანა БМП-2. უკანდახევისას დაიღუპა ქართველ ნაღმმტყორცნელთა ოცეულის კაპრალი ნუკრი ფორჩხიძე.ჩაჩანიძე თ., ზემო ხვითის ბრძოლის უცნობი დეტალები, ჟურნ. «არსენალი», №14, 2009. — გვ. 10-12.ჩაჩანიძე თ., ხვითის ბრძოლის გმირები, ჟურნ. «არსენალი», №16, 2009. — გვ. 16-17. 12 აგვისტოს რუსებმა ზემო ხვითი დაიკავეს და მათ მიერ გამოცხადებულ ე. წ. ბუფერულ ზონაში მოაქციეს, გაძარცვეს და გადაწვეს ადგილობრივების სახლები. ოკუპანტებმა სოფელი 2008 წლის 8 ოქტომბერს დატოვეს.      

კულტურული მემკვიდრეობა
სოფლის განაპირას დგას სამებისა და წმინდა გიორგის გვიანდელი შუა საუკუნეების ერთნავიანი ეკლესიები, აგრეთვე შემორჩენილია გეგმით მრგვალი კოშკის ერთი სართული.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 627 ადამიანი.

 აღწერის წელი  მოსახლეობა  კაცი  ქალი 2002საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II  839  427  412 2014   627  319  308

ლიტერატურა

სქოლიო

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის სოფლები