დომინიკა

{{ინფოდაფა ქვეყანა2
|ვირტუალური სახელმწიფო = 
|სრული სახელი = დომინიკის თანამეგობრობა
|მშობლიური სახელი = 
|სახელი = დომინიკა
|სტატუსი = 
|დროშა = Flag of Dominica.svg
|ალტ დროშა = 
|დროშის სიგანე = 
|გერბი = Coat-of-arms-of-Dominica.svg
|ალტ გერბი = 
|ეროვნული დევიზი = 
|დევიზი ქართულად = „ღმერთის შემდეგ მიწა“
|ეროვნული ჰიმნი = |სამეფო ჰიმნი = 
|სხვა სიმბოლოს ტიპი = 
|სხვა სიმბოლო = 
|რუკა = Dominica_on_the_globe_(Americas_centered).svg
|მდებარეობის ტექსტი = 
|ალტ რუკა = 
|რუკის წარწერა = 
|რუკა2 = 
|ალტ რუკა2 = 
|რუკის წარწერა2 = 
|დედაქალაქი = როზო
|latd=15 | latm=18 | lats= | latNS=N |longd=61 |longm=23 |longs= |longEW=W
|უდიდესი ქალაქი = როზო
|უდიდესი დასახლების ტიპი = 
|უდიდესი დასახლება = 
|ოფიციალური ენები = ინგლისური
|ეროვნული ენები = 
|რეგიონული ენები = 
|ენების ტიპი = 
|ენები = 
|ქვე ენები = 
|ენების ტიპი2 = 
|ენები2 = 
|ქვე ენები2 = 
|ეთნიკური ჯგუფები = 
|ეთნიკური ჯგუფების წელი = 
|რელიგია = 
|ეთნოქორონიმი = 
|მთავრობის ტიპი = საპარლამენტო რესპუბლიკა
|ლიდერის ტიტული1 = პრეზიდენტი
|ლიდერის სახელი1 = სილვანი ბარტონი
|ლიდერის ტიტული2 = პრ.-მინისტრი
|ლიდერის სახელი2 = რუზველტ სკერიტი
|ლიდერის ტიტული3 = 
|ლიდერის სახელი3 = 
|ლიდერის ტიტული4 = 
|ლიდერის სახელი4 = 
|საკანონმდებლო ორგანო = 
|ზედა პალატა = 
|ქვედა პალატა = 
|დამოუკიდებლობის ტიპი = 
|დამოუკიდებლობის შენიშვნა = 
|მნიშვნელოვანი მოვლენა1 = 
|მოვლენის თარიღი1 = 
|მნიშვნელოვანი მოვლენა2 = 
|მოვლენის თარიღი2 = 
|მნიშვნელოვანი მოვლენა3 = 
|მოვლენის თარიღი3 = 
|ფართობის ადგილი = 172-ე
|ფართობი = 754
|ფართობის შენიშვნები = 
|წყლის პროცენტულობა = 1,6
|ტერიტორიის სახელიl = 
|ფართობის სახელი2 = 
|ფართობის მონაცემი2 = 
|მოსახლეობის შეფასება = 69 029
|მოსახლეობის შეფასების ადგილი = 184-ე
|მოსახლეობის შეფასების წელი = 2018
|მოსახლეობის აღწერა = 71 625
|მოსახლეობის აღწერის წელი = 2018
|მოსახლეობის აღწერის ადგილი = 
|მოსახლეობის სიმჭიდროვე = 93
|მოსახლეობის სიმჭიდროვის ადგილი = 120-ე
|წევრების რაოდენობა = 
|მშპ-ის მუპ = $384 მილიონი
|მშპ-ის მუპ-ის ადგილი = 209-ე
|მშპ-ის მუპ-ის წელი = 2005
|მშპ-ის მუპ ერთ სულ მოსახლეზე = $5970
|მშპ-ის მუპ ერთ სულ მოსახლეზე ადგილი = 110-ე
|მშპ-ის ნომინალი = 
|მშპ-ის ნომინალის ადგილი = 
|მშპ-ის ნომინალის წელი = 
|მშპ-ის ნომინალი ერთ სულ მოსახლეზე = 
|მშპ-ის ნომინალი ერთ სულ მოსახლეზე ადგილი = 
|ჯინი = 
|ჯინის სქოლიო = 
|ჯინის ადგილი =
|ჯინის წელი =
|ჯინის ცვლილება = 
|აგი-ს წელი = 2023
|აგი = 0.761
|აგი-ს ცვლილება = 
|აგი-ს ადგილი = 98-ე
|აგი-ს სქოლიო = 
|ვალუტა = აღმოსავლეთ კარიბის დოლარი
|ვალუტის კოდი = XCD
|სასაათო სარტყელი = UTC-04:00
|UTC-ის გადაწევა = 
|სასაათო სარტყელი DST = 
|UTC-ის გადაწევა DST-ზე = 
|DST-ის შენიშვნა = 
|ანტიპოდები = 
|თარიღის ფორმატი = დდ/თთ/წწწწ
|მოძრაობის მიმართულება = 
|ქვეყნის ზედა დონის დომენი = .dm
|ISO 3166 კოდი = DOM
|სატელეფონო კოდი = 767
|რუკა3 = 
|ალტ რუკა3 = 
|შენიშვნა ა = 
|შენიშვნა ბ = 
|შენიშვნები = 
}}
დომინიკა (, დომინიკის თანამეგობრობა ) – სახელმწიფო კარიბის ზღვაში, მცირე ანტილის არქიპელაგში ამავე სახელწოდების კუნძულზე. დომინიკის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს გვადელუპა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით მარტინიკა. ფართობი – 754 კმ², მოსახლეობა 71 625 კაცი (2018 წლის შეფასება). დედაქალაქია როზო ().

კუნძული V საუკუნეში არავაკებით დასახლდა, რომლებიც აქ სამხრეთ ამერიკიდან მოხვდნენ. ქრისტეფორე კოლუმბის მონაცემებით, მან კუნძულს 1493 წლის 3 ნოემბერს, კვირას მიაღწია. მოგვიანებით ტერიტორია ევროპელებმა კოლონიზატორებმა დაიპყრეს. 1690-დან 1763 წლამდე კუნძულს ფრანგები მართავდნენ. ფრანგებმა ქვეყანაში დასავლეთ აფრიკიდან დამონებული ტყვეები შემოიყვანეს ყავის პლანტაციებზე სამუშაოდ. 1763 წელს შვიდწლიანი ომის შემდეგ კუნძული დიდმა ბრიტანეთმა დაიპყრო და ოფიციალურ ენად ინგლისური გამოაცხადა. კუნძულმა დამოუკიდებლობა 1978 წელს მოიპოვა.

დომინიკას თავისი ბუნებრივი გარემოს მეტსახელად "კარიბის ზღვის ბუნების კუნძული" უწოდეს. კუნძული მცირე ანტილის კუნძულებიდან ყველაზე პატარაა. კუნძულზე უიშვიათესი სახეობის მცენარეები, ფრინველები და ცხოველები ბინადრობენ. სისეროუს თუთიყუში, ასევე ცნობილი, როგორც იმპერიული ამაზონი, მსოფლიოში მხოლოდ დომინიკაში ბინადრობს. ის კუნძულის ეროვნული ფრინველია და რაოდენ საოცარიც არ უნდა იყოს გამოსახულია ეროვნულ დროშაზე. თუთიყუში იასამნისფერი შეფერილობისაა, რაც დროშას უნიკალურს ხდის. მსოფლიოში მხოლოდ ორი დროშა შეიცავს იასამნისფერ ფერს და დომინიკა ერთ-ერთია (მეორე ასეთი არის ნიკარაგუის დროშა).

 ეტიმოლოგია 
დომინიკაში კარიბები ცხოვრობდნენ, რომლებსაც სავარაუდოდ არავაკები კუნძულიდან უნდა გაეყარათ. კარიბები კუნძულს ვუაი'ტუ კაბულის ეძახდნენ, რაც ითარგმნება, როგორც ,,სიმაღლე მისი სხეულია.

ქრისტეფორე კოლუმბმა , რომელიც ესპანეთის სახელით მცურავი იყო კუნძულს დომინიკა უწოდა. სახელი ლათინური ტერმინიდან dies Dominica მომდინარეობდა და ნიშნავდა კვირას. ეს ის დღე იყო, როდესაც ესპანელმა კოლონიზატორებმა კუნძული პირველად ნახეს 1493 წლის 3 ნოემბერს.

 ისტორია 
 ფრანგული კოლონია 
ესპანელები, რომლებიც კოლუმბის მოგზაურობისას კუნძულზე დარჩნენ, ადგილობრივებმა კუნძულიდან გაყარეს. 1642-1650 წლებში ფრანგი მისიონერი რაიმონდ ბრეტონი კუნძულს რეგულარულად სტუმრობდა.

1660 წელს ინგლისელები და ფრანგები შეთანხმდნენ, რომ დომინიკა და სენტ-ვინსეტი არ უნდა დასახლებულიყვნენ, ის კარიბებისთვის ნეიტრალურ ტერიტორიად უნდა დაეტოვებინათ. მაგრამ დომინიკას ბუნებრივმა რესურსებმა ფრანგი და ბრიტანელი მეტყევეები მიიზიდა, რომლებმაც ხე-ტყის რესურსის გაჩეხვა დაიწყეს. 1690 წელს ფრანგმა მეტყევეებმა მარტინიკიდან და გვადელუპიდან კუნძულზე პირველი მუდმივი დასახლებები შექმნეს. სწორედ მათვე ჩამოიყვანეს დასავლეთ აფრიკელი ტყვეები მარტინიკაში.

1727 წელს ფრანგმა სარდალმა ლი გრანდმა კუნძულზე ფრანგული მთავრობა ჩამოაყალიბა. ამით დომინიკა ოფიციალურად გახდა საფრანგეთის კოლონია და კუნძული დაიყო ოლქებად ან "მეოთხედებად", როგორც მას ფრანგები უწოდებდნენ. ფრანგებს უკვე განვითარებული ჰქონდათ სოფლის მეურნეობა მარტინიკასა და გვადელუპაზე, რომლებიც უმეტესად შაქრის პლანტაციებით იყო წარმოდგენილი, სადაც აფრიკელ ტყვეებს ამუშავებდნენ. დომინიკაზე მათ ყავის პლანტაციები გააშენეს. მათ დიდი რაოდენობით აფრიკელები ჩაიყვანეს სამუშაოდ, რითაც მოსახლეობის უმეტესობა ეთნიკურად აფრიკელი გახდა.
მარჯვნივ|მინი|244x244პქ|1770 წელი, თეთრეულის ბაზარი დომინიკაში
1761 წელს შვიდწლიანი ომის მსვლელობისას ბრიტანულმა ექსპედიციამ ანდრიუ როლოს მეთაურობით კარიბის რამდენიმე კუნძული დაიპყრო და მათ შორის დომინიკაც. 1763 წელს საფრანგეთი დიდ ბრიტანეთთან ბრძოლაში დამარცხდა და კუნძული პარიზის ხელშეკრულების თანახმად ბრიტანელებს გადაეცა. ამავე წელს ბრიტანელებმა შექმნეს საკანონმდებლო ასამბლეა, სადაც მხოლოდ ევროპელი წარმოშობის ხალხი იყვნენ წარმოდგენილები. ფრანგული ენა ოფიციალურ ენად დარჩა. ამასთანავე განვითარდა ანტილური კრეოლი, რომელიც მოსახლეობის უმეტესობისთვის მთავარ ენას წარმოადგენდა.

1778 წელს დომინიკის მოსახლეობის აქტიური ხელშეწყობით საფრანგეთმა კუნძულის ხელახალი დაპყრობა დაიწყო. ეს 1783 წლის პარიზის ზავით მალევე დასრულდა და კუნძული ისევ ბრიტანეთის დაქვემდებარებაში დარჩა. კუნძულის მოსახლეობა, განსაკუთრებით კი შერეული რასის წარმომადგენლები, ბრიტანეთის კანონებს წინააღმდეგობას უწევდა. ბრიტანელებმა შეინარჩუნეს კონტროლი საფრანგეთის შემოსევებისდა მიუხედავად 1795 და 1805 წლებში.

 ბრიტანული კოლონია 
1805 წელს დომინიკა დიდი ბრიტანეთის ოფიციალური კოლონია გახდა. 1833 წელს მონობის გაუქმების აქტით, ბრიტანეთმა დაასრულა მონობის ინსტიტუტი მთელ თავის იმპერიაში, მათ შორის დომინიკაშიც. გამონაკლისს მხოლოდ ინდოეთი წარმოადგენდა.https://www.pdavis.nl/Legis_07.htm

1835 წელს დომინიკის საკანონმდებლო ასამბლეაზე პირველად აირჩიეს აფრიკული წარმოშობის სამი ადამიანი. მეზობელი ფრანგული კოლონიებიდან ბევრი მონა გაიქცა დომინიკაში. 1838 წელს დომინიკა გახდა ბრიტანეთის დასავლეთის ინდიელთა პირველი კოლონია, რომლის საკანონმდებლო ორგანო ეთნიკურად აფრიკელების მიერ კონტროლდებოდა. ამ კანონმდებელთა უმეტესი ნაწილი მონობის გაუქმებამდე თავისუფალი მეწარმეები იყვნენ, რომელთა ეკონომიკური და სოციალური შეხედულებები ინგლისურის პლანეტარული კლასის ინტერესებისგან მკვეთრად განსხვავდებოდა. 1871 წლიდან კუნძულის აფრიკელი მოსახლეობის უფლებები მკვეთრად შესუსტდა.

 ადრეული XX საუკუნე 
მინი|276x276პქ|დომინიკური საფოსტო მარკები ჯორჯ VI-სა და ელისაბედ II-ის გამოსახულებით
პირველი მსოფლიო ომის დროს ბევრი დომინიკელი მიიღეს ბრიტანეთის არმიაში და ევროპაში საბრძოლოდ გაუშვეს.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ზოგიერთი დომინიკელი მოხალისედ მონაწილეობდა ბრიტანეთისა და კარიბის ზღვის ძალებში.

კარიბის კუნძულების ქვეყნები 1958 წლიდან 1962 წლამდე ცდილობდნენ დამოუკიდებლობის მოპოვებას. 1958 წელს დომინიკა ვესტ-ინდოეთის ფედერაციის წევრი სახელმწიფო გახდა. 1962 წელს, ფედერაციის დაშლის შემდეგ, დომინიკა დიდი ბრიტანეთის ასოცირებული სახელმწიფო გახდა. 1978 წლის 3 ნოემბერს დომინიკას მიენიჭა დამოუკიდებლობა, რომელსაც პრემიერ-მინისტრი პატრიკ ჯონი ხელმძღვანელობდა.

 გეოგრაფია 
მარჯვნივ|მინი|313x313პქ|ქარიშხალი მარიას შედეგები როზოში.
დომინიკა კარიბის ზღვის კუნძულოვანი სახელმწიფოა. ის ქარსზედა კუნძულებიდან ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარეობს. ქვეყნის ზომა დაახლოებით 750 კვ. კილომეტრია (289,5 კვადრატული მილი). სიგრძე 47 კმ-ია (29 მილი), ხოლო სიგანე 26 კმ (16 მილი).

ცნობილია, როგორც "კარიბის ზღვის კუნძული ბუნება" თავისი აყვავებულ პეიზაჟებისა და მრავალფეროვანი ფლორისა და ფაუნის გამო, დომინიკა უმეტესწილად არის დაფარული ტროპიკული ტყეებით. აქ მდებარეობს მსოფლიოში სიდიდით მეორე გეოთერმული ტბა, რომლის სახელწოდება მდუღარე ტბაა.  კუნძული მცირე ანტილის კუნძულებიდან ყველაზე მთიანია. ასევე კუნძული ცნობილია ვულკანებითაც, რომელთაგან უმაღლესიც 1447 მეტრი სიმაღლისაა. მორნ-ტრუა-პიტონის ეროვნული პარკი ტროპიკული ტყეა, რომელიც შერწყმულია ვულკანურ ქანებთან. ეს მსოფლიო მემკვიდრეობა აღიარებული იქნა 1995 წლის 4 აპრილს. ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში მდებარე დასახლება კალიბიშის ქვიშიანი სანაპიროები აქვს.  ზოგიერთი მცენარე და ცხოველი, რომლებზეც ფიქრობენ, რომ გადაშენებულები არიან სწორედ დომინიკას ტყეებში შეიძლება აღმოვაჩინოთ.  კუნძულს რამდენიმე დაცული ტერიტორია აქვს. რამდენიმე წლის განმავლობაში მთავრობა ცდილობდა კუნძულის წახალისებას, როგორც ეკოტურიზმის დანიშნულების ადგილს, თუმცა 2017 წლის ქარიშხალმა ეს გეგმები შეცვალა.

დომინიკაზე მოსახლეობის განაწილების ორი ძირითადი ცენტრი არსებობს. ერთ-ერთი დედაქალაქი როზოა (14 725 მოსახლე), ხოლო მეორე - პორტსმაუთი (4167 მოსახლე). დასახლებების ძირითადი ცენტრები სანაპირეობის მიმდებარედ მდებარეობს. მთიან ნაწილებში დასახლებები იშვიათად გვხვდება.

დომინიკა ტროპიკული ციკლონებისგან დაუცველია, რადგან ის ქარიშხლიან რეგიონში მდებარეობს. 1979 წელს ქარიშხალმა დავიდმა ქვეყანას მე-4 კატეგორიის ქარიშხალი დაატეხა, რამაც ქვეყანას უდიდესი ზიანი მიაყენა. 2017 წლის ქარიშხალ მარიას შედეგად კუნძულის ზარალმა შეადგინა 930 მილიონი ამერიკული დოლარი, რაც დომინიკის მთლიანი შიდა პროდუქტის 226 %-ს წარმოადგენდა.

 სადავო ტერიტორიები 
კუნძულ დომინიკას სადავო ტერიტორია ვენესუელასთან აქვს. კონკრეტულად პრეტენზია დაკავშირებულია კუნძულ ისლა დე ავესთან (სიტყვასიტყვით ითარგმნება, როგორც ფრინველთა კუნძული, მაგრამ დომინიკის ხელისუფლება მას ”ჩიტის ქვად” მოიხსენიებს). ეს პატარა კუნძული დომინიკადან 225 კმ-ით დასავლეთით მდებარეობს.

 პოლიტიკა 
დომინიკა საპარლამენტო რესპუბლიკაა და ამავდროულად ერთა თანამეგობრობის წევრი სახელმწიფო. სახელმწიფოს მეთაური პრეზიდენტია, ხოლო აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკისრება კაბინეტს, რომელსაც ხელმძღვანელობს პრემიერ-მინისტრი. პარლამენტი შედგება 30-კაციანი ასამბლეის პალატისაგან, რომელთაგან 21 უშუალოდ არჩეული წევრია, ხოლო ცხრა სენატორი, რომლებიც არჩეულია პრეზიდენტის ან პალატის სხვა წევრების მიერ.

დომინიკა ასევე არის საერთაშორისო სისხლის სამართლის სასამართლოს წევრი.

 ადმინისტრაციული დაყოფა 
დომინიკა 10 სამრევლოდ (პარიშად) იყოფა. თითოეულს თან მითითებული აქვს მოსახლეობის ოდენობა 2011 წლის მონაცემებით:
№სამრევლოადმ. ცენტრიმოსახლეობაად. (2011 წ.)ფართობიკმ²სიმჭიდროვეად./კმ²1წმინდა ანდრიამარიგო9471179,952,62წმინდა დავიდიკეისტლ ბრიუსი6043125,848,03წმინდა გიორგიროზო*21 24156,2378,04წმინდა ჯონიპორტსმუტი656159,1111,05წმინდა ჯოზეფიწმინდა ჯოზეფი5637118,447,66წმინდა ლუკაპოინტ მიჩელი166810,8154,47წმნიდა მარკისუფრიერი183413,5135,98წმინდა პატრიკიგრანდ ბეი762286,787,99წმინდა პაულიპონტ კასე978666,4147,410წმინდა პიტერიკოლიჰაუტი143034,241,8

 დემოგრაფია 
დომინიკელთა უმეტესობა აფრიკული წარმოშობისაა. უმცირესობას წარმოადგენენ ევროპული წარმოშობის ხალხი (უმეტესად ბრიტანელები, ფრანგები და იშვიათად ირლანდიელები), ასევე ცხოვრობენ ლიბანელები, სირიელები და აზიელები. დომინიკა ასევე არის ერთადერთი აღმოსავლეთ კარიბის კუნძული, რომელსაც ჯერ კიდევ აქვს პრე-კოლუმბიური მშობლიური კალინაგოს (ადრე უწოდებდნენ კარიბებს) მოსახლეობა. 2014 წლის მონაცემებით კალინაგოს მოსახლეობა 3000 ადამიანიღაა დარჩენილი. ისინი ცხოვრობენ დომინიკის რვა სოფელში, ქვეყნის აღმოსავლეთ სანაპიროზე.

დომინიკის მოსახლეობის ზრდის ტემპი ძალიან დაბალია, რაც ძირითადად სხვა ქვეყნებში ემიგრაციის გამოა. XXI საუკუნეში დომინიკელთა უმრავლესობა საცხოვრებლად შემდეგ ქვეყნებში გადავიდა:

 ამერიკის შეერთებული შტატები - 8560 დომინიკელი;
 დიდი ბრიტანეთის სამეფო - 6739 დომინიკელი;
 კანადა - 605 დომინიკელი;
 საფრანგეთი - 394 დომინიკელი.

1902 წლის 8 მაისს მარტინიკაზე ვულკანი მონტან-პელე ამოიფრქვა, რომლის შედეგადაც ქალაქი სენ-პიერი განადგურდა. მარტინიკელები ნავებით გადავიდნენ დომინიკის კუნძულის სამხრეთ ნაწილში და იქ დასახლდნენ. მარტინიკელთა ნაწილი დღესაც სამხრეთის სოფლებში ცხოვრობს.

 ენები 
დომინიკის ოფიციალური ენა ინგლისურია, რომელზეც ყველას შეუძლია საუბარი. გარდა ამისა დომინიკელთა უმრავლესობა დომინიკურ კრეოლზეც საუბრობს, რომელიც ფრანგულზეა დაფუძნებული. ეს განპირობებულია წარსულში კუნძულის ფრანგულენოვანი მოსახლეობით და ასევე მეზობელი ორი კუნძულით (მარტინიკა და გვადელუპა), რომლებზედაც ოფიციალურ ენას ფრანგული წარმოადგენს.

 რელიგია 
მინი|როზოს კათედრალი
კუნძულის მოსახლეობის 61,4 % კათოლიკე ქრისტიანია. ბოლო წლებში ქვეყანაში პროტესტანტთა რიცხვი გაიზარდა. დაახლოებით 10-12 % მეშვიდე დღის ადვენტისტული ეკლესიის მიმდევრები არიან. ქვეყანაში ასევე გავრცელებულია სპირიტიზმი (2,6 %), ბაჰაიზმი (1,7 %) და აგნოსტიციზმი (0,5 %).

 ტურიზმი 
მინი|ბატალის ყურე, დომინიკა
დომინიკაში უმეტესად ვულკანებია. მას რამდენიმე პლაჟიც აქვს. აქ ტურიზმი შედარებით ნელა ვითარდება, ვიდრე მის მეზობელ კუნძულებზე. მიუხედავად ამისა დომინიკის მთები, ტროპიკული ტყეები, ცხელი ტბები, მტკნარი წყლის ტბები და ჩანჩქერები კუნძულს ეკოტურიზმის მიმზიდველ დანიშნულების ადგილად აქცევს. კარიბის ზღვის აუზის 22 ქვეყნიდან 2008 წელს დომინიკას ყველაზე ცოტა ვიზიტორი ჰყავდა (სულ 55 800 ვიზიტორი).

რესურსები ინტერნეტში






სქოლიო

კატეგორია:დომინიკა
კატეგორია:კარიბის ქვეყნები
კატეგორია:ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნები
კატეგორია:კუნძულოვანი სახელმწიფოები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ქვეყნები
კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები
კატეგორია:ქვეყნები ანბანის მიხედვით