ჰაერი

ჰაერი — დედამიწის ატმოსფეროს შემადგენელი აირების, ძირითადად აზოტისა და ჟანგბადის, ბუნებრივი ნარევი. 

ჰაერისა და წყლის ზემოქმედებით სრულდება დედამიწის ზედაპირზე მნიშვნელოვანი გეოლოგიური პროცესები, ფორმირდება ამინდი და კლიმატი. ჰაერი არის ჟანგბადის ის ძირითადი წყარო, რომელსაც საჭიროებს ყველა ცოცხალი ორგანიზმი. ჰაერზე სათბობის წვით კაცობრიობა ძველთაგანვე ღებულობს სიცოცხლისა და საწარმოო საქმიანობისათვის საჭირო სითბოს. 

 ქიმიური შემადგენლობა 
1754 წელს ჯოზეფ ბლეკმა ექსპერიმენტულად დაამტკიცა, რომ ჰაერი წარმოდგებოდა გაზების ნაერთისაგან და არაერთგვაროვანი მასისაგანScience. A History (1543-2001).

+  ჰაერის შემადგენლობა ნივთიერება აღნიშვნა მოცულობა, % მასა, % ფაილი:Atmosphere gas proportions.svg  აზოტიN278.08475.5  ჟანგბადიO220.947623.15  არგონიAr0.9341.292  ნახშირორჟანგიCO20.03140.046  ნეონიNe0.0018180.0014  მეთანიCH40.00020.000084  ჰელიუმიHe0.0005240.000073  კრიპტონიKr0.0001140.003  წყალბადიH20.000050.00008  ქსენონიXe0.00000870.00004

ჰაერის შემადგენლობა იცვლება იმისდა მიხედვით თუ როგორ არის დაბინძურებული ჰაერი. დიდ ქალაქებში სადაც გამონაბოლქვი მეტია შესაბამისად მაღალია ნახშირორჟანგის ხვედრითი წილი.

ჰაერი როგორც წესი შეიცავს წყლის ორთქლსაც. მაგალითად 0 °C  ტემპერატურაზე 1 მ³ შესაძლებელია შეიცავდეს მაქსიმუმ 5 გრამ წყალს, ხოლო +10 °C-ზე — უკვე 10 გრამს.

 ფიზიკური თვისებები 
 +ჰაერის ფიზიკური თვისებები:
 პარამეტრი მნიშვნელობა
   საშუალო შეწონილი მოლური მასა  28,98 გრ/მოლი

 მშრალი ჰაერის სიმკვრივე ნორმალური ატმოსფერული წნევის პირობებში (101325 პა)  ტემპერატურა °C  სიმკვრივის მნიშვნელობა კგ/მ³
   −25  1,424
   0  1,2929
   20   1,2047
   225   0,7083
   საშუალო ზღვრული სითბოტევადობა მუდმივი წნევის პირობებში cp  1,006 კჯ/(კგ·К)
   საშუალო ზღვრული სითბოტევადობა მუდმივი მოცულობის პირობებში cv  0,717 კჯ/(კგ·К)
   ადიაბატის მაჩვენებელი  1,40
   ბგერის სიჩქარე (ნორმალურ პირობებში)  331 მ/წმ (1193 კმ/სთ)под. ред. А. М. Прохорова, «Физическая энциклопедия», 1988, т. 4
   სითბური გაფართოების საშუალო კოეფიციენტი, ტემპერატურის ინტერვალზე 0—100 °C  3,67 1/К
   ჰაერის დინამიური სიბლანტის კოეფიციენტი (ნორმალურ პირობებში)  17,2 მკპა·с
   ჰაერის გაზავებადობა წყალში  29,18 სმ3/ლ

 ჰაერის თბოგამტარობის კოეფიციენტი ნორმალური ატმოსფერული წნევის პირობებში (101325 პა) ტემპერატურა°C  თბოგამტარობის მაჩვენებელი Вт/(м·К)
   –173  0.00922
   –143  0.01204
   –113  0.01404
   –83  0.01741
   –53  0.01983
   –23  0.02207
   –3  0.02348
   0,1 0.02370
   7  0.02417
   17 0.02485
   27  0.02553
   37  0.02621
   67  0.02836
   97  0.03026
   გარდატეხის მაჩვენებელი (ნორმალურ პირობებში)  1,0002926
   გარდატეხის მაჩვენებლის გადახრის კოეფიციენტი  2,8 1/Pa
   მოლეკულის საშუალო პოლარიზება  1,7
   სატერლანდის მუდმივა Sat  171


ჰაერი უფერო, უსუნო, უხილავი აირთა ნარევია, რომელიც დედამიწის გარშემო დამცავ  ფენას, ე.წ. ატმოსფეროს წარმოქმნის. ჰაერი სიცოცხლისათვის აუცილებელია: ცხოველები სუნთქავენ, მცენარეები კი მისი საშუალებით საკვებს წარმოქმნიან. ამის გარდა, იგი დედამიწას მზის სახიფათო ულტრაიისფერი სხივებისაგან იცავს. ჰაერი, ძირითადად აზოტისა და ჟანგბადისაგან შედგება. იგი, ასევე მცირე  რაოდენობით კეთილშობილ აირებსა და ნახშირბადის დიოქსიდსაც შეიცავს. ამას  ემატება ჭვარტლისა და მტვრის მყარი ნაწილაკები.

ჰაერი  ყველგანაა, მაგრამ არ ჩანს. მის არსებობა მხოლოდ მაშინ იგრძნობა, როდესაც  ქარი უბერავს. ქარი მოძრავი ჰაერია. იგი ყველგან და ყველა მიმართულებით  ვრცელდება. როდესაც ჰაერი თბება, ფართოვდება და მეტ სივრცეს იკავებს. ცხელი  ჰაერი ცივზე უფრო მსუბუქია. ამიტომ მაღლა ადის. საჰაერო ბურთი მაღლა იმიტომ ადის, რომ ჰაერი ბურთის შიგნით უფრო თბილი და მსუბუქია, ვიდრე მის გარშემო. გაზის ქურა ჰაერს ათბობს და ცხელი ჰაერი ბურთს მაღლა წევს.

როდესაც  ქურა გამორთულია ჰაერი ცივდება და ბურთი მიწაზე ეშვება. ზოგჯერ ჰაერი საგნებს სითბოს უნარჩუნებს. შალის ტანსაცმელი თბილია, რადგან მის ბოჭკოებს  შორის ბევრი ჰაერია. ფრინველები ზამთარში ბუმბულს იჩეჩენ, რომ შიგ ბევრი ჰაერი დაიგროვონ და თბილად იყვნენ.

 ლიტერატურა 

სქოლიო

კატეგორია:დედამიწა
კატეგორია:მეტეოროლოგია