მიხეილ მესხი

მიხეილ შალვას ძე მესხი (დ. 12 იანვარი, 1937, თბილისი — გ. 22 აპრილი, 1991, იქვე) — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი, თამაშობდა როგორც თავდამსხმელის, ასევე, ნახევარმცველის პოზიციაზე. იცავდა თბილისის „დინამოს“, თბილისის „ლოკომოტივის“ და საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ღირსებას. 1960 წლის ევროპის ჩემპიონი საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. 1962 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის მონაწილე. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი, საპატიო ნიშნის ორდენის და ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენის კავალერი.

 კარიერა 
 საკლუბო კარიერა 
ფეხბურთის თამაში დაიწყო თბილისის № 35 საფეხბურთო სკოლაში, „დინამოს“ პირველი თაობის ცნობილი ფეხბურთელისა და შემდგომ მწვრთნელის, საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატის, — არჩილ კიკნაძის ხელმძღვანელობით. 1953 წელს იგი პირველად გაემგზავრა მოსკოვში საასპარეზოდ, როგორც საქართველოს ახალგაზრდული ნაკრების წევრი, სადაც თავისი არაორდინალური თამაშითა და მაღალი ტექნიკური ოსტატობით პირველად მიიპყრო საკავშირო ფეხბურთის სპეციალისტთა ყურადღება.მიხეილ მესხი / ავტ. დემიკო ლოლაძე; თბ. : საბჭ. საქართველო, 1988. — გვ. 11.Школа с «футбольным уклоном».35-я тбилисская . . . Уже много лет она известна не только в Грузии, но и за пределами республики, как школа с «футбольным уклоном», из которой вышли многие прославленные мастера кожаного мяча. Их хорошо знают на наших стадионах. Это нападающие тбилисского «Динамо» А. Чкуасели, Ш. Яманидзе, М. Месхи, полузащитники М. Дазарашвили, А. Котрикадзе, А. Киладзе. Это нападающий московского «Локомотива» 3. Калоев, целая плеяда игроков тбилисского Окружного спортивного клуба, кутаисского «Локомотива», способные футболисты, играющие во мно-их других клубных и заводских командах.35-ე საფეხბურთო სკოლა (2018). ქ. თბილისის ვაჟთა 35-ე სკოლის მოკლე ისტორია. სკოლის დაარსების დღიდან სხვადასხვა დროს სკოლის მთავარ მწვრთნელებად მუშაობდნენ: ა.ი. გალპერინი, დ.პ. ცომაია, ნ.ი. ჩხარტიშვილი, გ.ი. ჯეჯელავა, ა.ს. კიკნაძე, მ.პ. მინაევი; ამათგან ყველაზე ხანგრძლივად მუშაობდნენ გაიოზ ჯეჯელავა და არჩილ კიკნაძე.

თბილისის „დინამოს“ ძირითად შემადგენლობაში საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ფარგლებში პირველად 1955 წლის 7 აგვისტოს, საკავშირო პირველობის მე-16 ტურის კალენდარულ მატჩში, კიევის „დინამოს“ წინააღმდეგ გამოვიდა მინდორზე. შეხვედრა კიევის რესპუბლიკურ სტადიონზე გაიმართა და მას 50 ათასი ფეხბურთის გულშემატკივარი დაესწრო. თბილისელებმა ასეთი შემადგენლობით ითამაშეს: მიხეილ პირაევი, ვლადიმერ ელოშვილი, ჯუმბერ რუსაძე, ნიკოლოზ გაგნიძე, მოსე დავარაშვილი, რევაზ მახარაძე, მიხეილ მესხი, კონსტანტინე გაგნიძე, იური ვარდიმიადი, ავთანდილ ღოღობერიძე და ბორის ხასაია. შეხვედრა კიეველთა გამარჯვებით, ანგარიშით — 2–1 დამთავრდა.«Динамо» Киев 2–1 «Динамо» Тб. // Чемп. СССР 1955. Класс «А». 07.08.1955«Динамо» Киев 2–1 «Динамо» Тб. // Чемп. СССР 1955. Класс «А». 07.08.1955

თბილისის „დინამოს“ მაისურით საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ფარგლებში ბოლოჯერ 1969 წლის 9 მაისს, საკავშირო ჩემპიონატის მე-7 ტურის კალენდარულ მატჩში, ქუთაისის „ტორპედოს“ წინააღმდეგ ითამაშა. შეხვედრა ქუთაისის ცენტრალურ სტადიონზე გაიმართა და მას 35 ათასი ფეხბურთის გულშემატკივარი დაესწრო. დინამოელთა შემადგენლობაში თამაშობდნენ: რამაზ ურუშაძე, რევაზ ძოძუაშვილი, ფირუზ კანთელაძე, მურთაზ ხურცილავა, რევაზ ჭოხონელიძე, გურამ პეტრიაშვილი,მატჩის 46-ე წუთზე გურამ პეტრიაშვილის ნაცვლად მოედანზე გამოვიდა სერგო კუტივაძე. ალექსი ილიადი, კახი ასათიანი, სლავა მეტრეველი, გივი ნოდია და მიხეილ მესხი.მატჩის მე-80-ე წუთზე მიხეილ მესხის ნაცვლად თამაშში გოჩა გავაშელი ჩაერთო. შეხვედრა ფრედ, ანგარიშით — 0–0 დამთავრდა.«Торпедо» Кутаиси 0–0 «Динамо» Тб. // 1-я группа класса «А». 09.05.1969«Торпедо» Кутаиси 0–0 «Динамо» Тб. // 1-я группа класса «А». 09.05.1969

1969 წლის 16 ივლისს თბილისის „ლოკომოტივის“ სტადიონზე გაიმართა საერთაშორის ამხანაგური შეხვედრა თბილისის „დინამოსა“ და მონტევიდეოს „ნასიონალს“ შორის, რომელიც ქართული ფეხბურთის ისტორიაში შევიდა, როგორც მიხეილ მესხის გამოსათხოვარი მატჩი. მიხეილ მესხმა შეხვედრის მხოლოდ პირველი ნახევარი ითამაშა,თვითმხილველთა შეფასებით ეს იყო ერთ-ერთი საუკეთესო მატჩი მისი შესრულებით, რამაც დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა ურუგვაელ ფეხბურთელებსა და „ნასიონალის“ სამწვრთნელო შტაბზე. რის შემდეგაც თანაგუნდელებმა, ურუგვაელმა ფეხბურთელებმა და გულშემატკივრებმა ქართველი გარემარბი ოვაციების თანხლებით გააცილეს დიდი ფეხბურთიდან.ციტატა: „...გათავდა ტაიმი და თბილისის „დინამოსა“ და მონტევიდოს „ნასიონალის“ არცერთი მოთამაშე არ გასულა მინდვრიდან. ყველა აქ იყო, ყველა გარს ეხვია დიდ ფეხბურთელს, რომელსაც მხრებზე აყვანილს დაატარებდნენ მინდვრის გარშემო. და, იცით ვინ იყვნენ ისინი, ვინც მიშა მხრებზე შეისვა? ურუგვაელი ფეხბურთელები, რომლებმაც დინამოელებს გამოსტაცეს იგი და თვითონ შემოატარეს მინდორს.“ — იხ. ქორიძე, რ. დიდოსტატი ეთხოვება მინდორს // „ლელო“, 19 ივლისი, 1969, № 139 (3878), გვ. 3.ციტატა: „...Матч был прощальным для одного из выдающихся советских футболистов Михаила Месхи. Уругвайцы на плечах пронесли его по всему полю под аплодисменты зрителей.“ — იხ. «Насьональ» дебютирует в Тбилиси // Газета «Советский спорт» (Москва) от 17 марта 1969 года.«Динамо» Тб. 0–0 «Насьональ» Монтевидео // 16 июля 1969 года. Тбилиси

 სანაკრებო კარიერა 
1959–1966 წლებში საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავს, რომლის შემადგენლობაში 35 შეხვედრას ატარებს და 4 ბურთი გააქვს.მიხეილ მესხის სანაკრებო სტატისტიკა (1959–1966) // 11v11.com. პირველად საბჭოთა კავშირის ნაკრების რიგებში 1959 წლის 6 სექტემბერს, საერთაშორისო ამხანაგურ მატჩში, ჩეხოსლოვაკიის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ გამოდის.USSR 3–1 Czechoslovakia // International Friendly, 06.09.1959. შეხვედრა, რომელიც მოსკოვში იმართება, მასპინძელთა გამარჯვებით (3–1) მთავრდება. პირველი ბურთი სტუმართა კარში 34-ე წუთზე, მატჩის დებიუტანტს, მიხეილ მესხს გააქვს. 

საბჭოთა ნაკრების მაისურით, ბოლოჯერ, ასევე, საერთაშორისო ამხანაგურ მატჩში, 1966 წლის 20 აპრილს, შვეიცარიის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ თამაშობს. შეხვედრას ბაზელის სანქტ-იაკობ პარკი მასპინძლობს და ფრედ (2–2) მთავრდება.Switzerland 2–2 USSR // International Friendly, 20 April 1966.

 სამწვრთნელო მოღვაწეობა 
სათამაშო კარიერის დასრულების შემდეგ, 1969–1991 წლებში მუშაობდა სპეციალიზებულ საბავშვო საფეხბურთო სკოლა „ავაზას“ მწვრთნელად და დირექტორად.დებიუტიც ასეთი უნდა! // „ლელო“, 6 აპრილი, 1975, № 68 (5358), გვ. 1.

 სტატისტიკა 
საკლუბო
 კლუბი დივიზიონი სეზონი ლიგა თასი    ჯამში   მატჩი გოლი მატჩი გოლი მატჩი გოლი მატჩი გოლიდინამო თბილისი  D1195520----20195691--62153195715020532231958213108130419592122110333619602293154301419612572220299196220510302451963347103238919642462010276196520230--2321966243----243196722611723091968222--20242196941--1051 სულ 28554185531735676ლოკომოტივი D219704010--50 სულ 4010--50 სულ ჯამში28954195531736176

სანაკრებო მატჩები და გოლები
  №
  თარიღი
  შეხვედრის ადგილი
  მასპინძელი
  ანგ.
  სტუმარი
  შეჯიბრება
  გოლები
  შენიშვნა
  წყარო
  106.09.1959მოსკოვი3–1ამხანაგური USSR 3–1 Czechoslovakia / Friendly // 11v11.com
  227.09.1959ბუდაპეშტი0–1ევროპის ჩემპიონატი  Hungary 0–1 USSR / European Nations' Cup // 11v11.com
  319.05.1960მოსკოვი7–1ამხანაგური  USSR 7–1 Poland / Friendly // 11v11.com
  406.07.1960მარსელი0–3ევროპის ჩემპიონატი  Czechoslovakia 0–3 USSR / European Nations' Cup // 11v11.com
  510.07.1960პარიზი2–1ევროპის ჩემპიონატი ფინალიUSSR 2–1 Yugoslavia / European Nations' Cup // 11v11.com
  621.05.1961ვარშავა1–0ამხანაგური  Poland 1–0 USSR / Friendly // 11v11.com
  718.06.1961მოსკოვი1–0მსოფ. შესარჩევი  USSR 1–0 Turkey / FIFA World Cup Q. // 11v11.com
  824.06.1961მოსკოვი0–0ამხანაგური  USSR 0–0 Argentina / Friendly // 11v11.com
  901.07.1961მოსკოვი5–2მსოფ. შესარჩევი USSR 5–2 Norway / FIFA World Cup Q. // 11v11.com
  1023.08.1961ოსლო0–3მსოფ. შესარჩევი Norway 0–3 USSR / FIFA World Cup Q. // 11v11.com
  1110.09.1961მოსკოვი0–1ამხანაგური  USSR 0–1 Austria / Friendly // 11v11.com
  1218.06.1961სტამბოლი1–2მსოფ. შესარჩევი  Turkey 1–2 USSR / FIFA World Cup Q. // 11v11.com
  1318.11.1961ბუენოს-აირესი1–2ამხანაგური  Argentina 1–2 USSR / Friendly // 11v11.com
  1422.11.1961სანტიაგო0–1ამხანაგური  Chile 0–1 USSR / Friendly // 11v11.com
  1529.11.1961მონტევიდეო1–2ამხანაგური  Uruguay 1–2 USSR / Friendly // 11v11.com
  1611.04.1962ლუქსემბურგი1–3ამხანაგური  Uruguay 1–3 USSR / Friendly // 11v11.com
  1718.04.1962სოლნა0–2ამხანაგური  Sweden 0–2 USSR / Friendly // 11v11.com
  1827.04.1962მოსკოვი5–0ამხანაგური  USSR 5–0 Uruguay / Friendly // 11v11.com
  1931.05.1962არიკა2–0მსოფლიო ჩემპიონატი  USSR 2–0 Yugoslavia / FIFA World Cup // 11v11.com
  2003.06.1962არიკა4–4მსოფლიო ჩემპიონატი  USSR 4–4 Colombia / FIFA World Cup // 11v11.com
  2103.06.1962არიკა2–1მსოფლიო ჩემპიონატი  Chile 2–1 USSR / Friendly // 11v11.com
  2222.05.1963მოსკოვი0–1ამხანაგური  USSR 0–1 Sweden / Friendly // 11v11.com
  2322.11.1964ბელგრადი1–1ამხანაგური  Yugoslavia 1–1 USSR / Friendly // 11v11.com
  2429.11.1964სოფია0–0ამხანაგური  Bulgaria 0–0 USSR / Friendly // 11v11.com
  2516.05.1965მოსკოვი0–0ამხანაგური  USSR 0–0 Austria / Friendly // 11v11.com
  2623.05.1965მოსკოვი3–1მსოფ. შესარჩევი  USSR 3–1 Greece / FIFA World Cup Q. // 11v11.com
  2730.05.1965მოსკოვი2–1მსოფ. შესარჩევი  USSR 2–1 Wales / FIFA World Cup Q. // 11v11.com
  2827.06.1965მოსკოვი6–0მსოფ. შესარჩევი USSR 6–0 Denmark / FIFA World Cup Q. // 11v11.com
  2904.07.1965მოსკოვი0–3ამხანაგური  USSR 0–3 Brazil / Friendly // 11v11.com
  3004.09.1965მოსკოვი0–0ამხანაგური USSR 0–0 Yugoslavia / Friendly // 11v11.comSoviet Union 0–0 Yugoslavia / eu-football.info
  3127.10.1965კარდიფი2–1მსოფ. შესარჩევი  Wales 2–1 USSR / FIFA World Cup Q. // 11v11.com
  3221.11.1965რიო-დე-ჟანეირო2–2ამხანაგური Wales 2–2 USSR / Friendly // 11v11.com
  3301.12.1965ბუენოს-აირესი1–1ამხანაგური Argentina 1–1 USSR / Friendly // 11v11.com
  3423.02.1966სანტიაგო0–2ამხანაგური Chile 0–2 USSR / Friendly // 11v11.com
  3520.04.1966ბაზელი2–2ამხანაგური Switzerland 2–2 USSR / Friendly // 11v11.com


 ხსოვნა 
2005 წელს ქართული ფეხბურთის გულშემატკივართა, ასევე, ადგილობრივი სპორტული საზოგადოების ინიციატივით და ქალაქის თვითმმართველობის გადაწყვეტილებით თბილისის „ლოკომოტივის“ სტადიონს მიხეილ მესხის სახელი მიენიჭა. 

2014 წლის 19 ნოემბერს, თბილისის „დინამოს“ მიერ საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის პირველად მოგების 50 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციისა და თბილისის მერიის ორგანიზებითა და დაფინანსებით, ასევე, საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტროს მხარდაჭერით ლეგენდარული ქართველი ფეხბურთელის ხსოვნის უკვდავსაყოფად და ქართული ფეხბურთის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილის აღსანიშნავად მისივე სახელობის სტადიონზე აღიმართა ცნობილი ქართველი მოქანდაკის გიორგი შხვაცაბაიას მიერ შექმნილი მიხეილ მესხის ძეგლი. ნატურალური ზომის ძეგლი ბრინჯაოშია ჩამოსხმული და გრანიტის კვარცხლბეკზე დგას.მიხეილ მესხის ძეგლი „მიხეილ მესხზე“ // worldsport.geლეგენდარული ქართველი ფეხბურთელის მიხეილ მესხის ქანდაკება თბილისში, მიხეილ მესხის სტადიონზე გაიხსნა. ის ბრინჯაოშია ჩამოსხმული და გრანიტის კვარცხლბეკზე დგას, ძეგლის ავტორი მოქანდაკე გოგი შხვაცაბაიაა. აღსანიშნავია, რომ მიხეილ მესხი პირველი ქართველი ფეხბურთელია, რომელსაც ნატურალურ ზომებში ქანდაკება დაუდგეს.თბილისში ლეგენდარული მიხეილ მესხის ძეგლი გაიხსნამიხეილ მესხს მისივე სახელობის სტადიონზე ძეგლი გაუხსნეს.

მიღწევები
საკლუბო
  დინამო თბილისი
 საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი 
  ჩემპიონი: 1964
  ბრინჯაოს პრიზიორი (3): 1959, 1962, 1967
 საბჭოთა კავშირის თასი 
 File:Cup Finalist.png ფინალისტი: 1960Torpedo Moskva 4–3 Dinamo Tbilisi // Soviet Union Cup 1959/60.

სანაკრებო
 საბჭოთა კავშირი
 ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი
 15პქ ჩემპიონი: 1960

ინდივიდუალური

 №1: 1959, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965
 №3: 1958
 საქართველოს XX საუკუნის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1998

ფაქტები
საყოველთაოდ აღიარებულია ყველა დროის ერთ-ერთ უდიდეს ქართველ ფეხბურთელად.ტოპ 20 ყველა დროის საუკეთესო ქართველი ფეხბურთელი სპორტული ჟურნალისტებისა და სპეციალისტების, ასევე, ფეხბურთის გულშემატკივრებისა და მისი თანაგუნდელების შეფასებით, შედის იმ ფეხბურთელთა რიცხვში, რომელთაც თბილისის „დინამოს“ ისტორიაში განუმეორებელი კვალი დატოვეს.მიხეილ მესხი — 80 // fcdinamo.geდღეს ლეგენდარული მიხეილ მესხის დაბადების დღეა. მსოფლიო ფეხბურთის ვარსკვლავი, ფეხბურთელი, რომლის თამაშის სანახავადაც სპეციალურად დადიოდნენ სტადიონზე და ტაიმებს სხვადასხვა ტრიბუნიდან უყურებდნენ — იქიდან, საიდანაც შეიძლებოდა ახლოდან გედევნებინა თვალი ფეხბურთის ჯადოქრის თამაშისთვის. მიშა მესხი ნაადრევად, 54 წლის ასაკში გარდაიცვალა.12 იანვარი ლეგენდარული ქართველი ფეხბურთელის მიხეილ მესხის დაბადების დღეა. „მტკვრისპირელი გარინჩა“, რომელმაც კარიერის საუკეთესო წლები თბილისის „დინამოში“ გაატარა, 1991 წლის 4 ოქტომბერს, 54 წლის ასაკში გარდაიცვალა. გაზეთი „ოლიმპი“; 13 მარტი, 2000. 

როგორც ფეხბურთელი სარგებლობდა გამორჩეული საერთო-სახალხო სიყვარულითა და პოპულარობით. სლავა მეტრეველთან ერთად, იგი იყო ერთ-ერთი პირველთაგანი ქართველ ფეხბურთელთა შორის, ვისი თამაშითაც მსოფლიო საფეხბურთო სამყარომ გაიცნო ქართული ფეხბურთი.ლელო Week (6 დეკემბერი, 2014). ლეგენდები: მიხეილ მესხი — ერის სიხარული, რომელსაც გული ატკინეს.მატჩის შემდეგ, წამყვანი არგენტინული კლუბების მეპატრონეებმა განაცხადეს, რომ საბჭოელების მარცხენა გარემარბში 50 მილიონ პესოს გადაიხდიდნენ. „როგორც კი მსაჯმა საფინალოდ ჩასტვინა, ექსპანსიური ქომაგების ნაწილმა პოლიციის კორდონი გაარღვია და ფეხბურთელებს ეკვეთა“ — წერდა ჟურნალი „ელ გრაფიკო“. 

ფლობდა ფენომენალურ, მხოლოდ მისთვის დამახასიათებელ თამაშის სტილსა და საფეხბურთო ტექნიკას, რასაც ხაზგასმით აღნიშნავდა მსოფლიო სპორტული პრესა და რაც განსაკუთრებით აღაფრთოვანებდა მისი თამაშის მნახველ მაყურებელს.Он всегда играл под аплодисменты // footballplayers.ru 

1964 წლის 18 ნოემბრის „ოქროს მატჩის“ მონაწილე და ერთი გოლის ავტორი.გამორჩეული და სასიხარულო დღე ქართული ფეხბურთის ისტორიაში.ციტატა: 1964 წლის 18 ნოემბერი — გამორჩეული და სასიხარულო დღე ქართული ფეხბურთის ისტორიაში, თბილსის „დინამო“ საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი პირველად გახდა. თბილისის „დინამომ“ და მოსკოვის „ტორპედომ“ რეგულარულ პირველობაზე 46–46 ქულა დააგროვეს, ჩემპიონის გამოსავლენად დამატებითი შეხვედრა დაინიშნა. ოქროს მატჩი, ტაშკენტში, ზუსტად 49 წლის წინ — 1964 წლის 18 ნოემბერს ჩატარდა. ოქროს მატჩში თბილისის „დინამოს“ ღირსებას იცავდნენ: სერგო კოტრიკაძე, ბორის სიჭინავა, ვახტანგ რეხვიაშვილი, ჯემალ ზეინკლიშვილი, გურამ ცხოვრებოვი, გიორგი სიჭინავა, შოთა იამანიძე (კაპ), სლავა მეტრეველი, ვლადიმერ ბარქაია, ილია დათუნაშვილი და მიხეილ მესხი. 18 ნოემბერი, 2013. დაარქივებულიაორიგინალიდან.ერთი დღე მსოფლიო სპორტის ისტორიაში — 18 ნოემბერი.ციტატა: 1964. თბილისის „დინამომ“ ტაშკენტში, საბჭოთა კავშირის ჩემპიონის გამოსავლენად დანიშნულ გადათამაშებაში მოსკოვის „ტორპედოს“ 4:1 სძლია და თავის ისტორიაში პირველად მოიგო საკავშირო პირველობა. ქართველთაგან გოლები ილია დათუნაშვილმა (2), მიხეილ მესხმა  და სლავა მეტრეველმა გაიტანეს. „დინამო“: სერგო კოტრიკაძე, ბორის სიჭინავა, ვახტანგ რეხვიაშვილი, ჯემალ ზეინკლიშვილი, გურამ ცხოვრებოვი, გიორგი სიჭინავა, შოთა იამანიძე, ილია დათუნაშვილი, სლავა მეტრეველი, ვლადიმერ ბარქაია, მიხეილ მესხი. მათ გარდა ჩემპიონობისათვის განკუთვნილი ოქროს მედლები გურამ პეტრიაშვილსა და ალექსანდრე აფშევს გადაეცათ. იმ ჩემპიონატის მატჩებში მეკარე ნოდარ ლეჟავამ (10 მატჩი), მურთაზ ხურცილავამ (8), ელგუჯა ხუციშვილმა (5), ზაურ კალოევმა (1) და ნომადი მაისურაძემ (1) იასპარეზეს. გუნდს გავრილ კაჩალინი წვრთნიდა. 18 ნოემბერი, 2013. დაარქივებულია ორიგინალიდან.«Динамо» (Тбилиси) 4–1 «Торпедо» (Москва) //  Чемпионат СССР 1964Чемпионат СССР 1964. 18 ноября 1964 (ср). "Динамо" (Тбилиси) - "Торпедо" (Москва) 4:1 (0:1, 1:0, д.в. 3:0). Дополнительный матч за первое место. 18 ноября 1964. 18:00. Ташкент. Стадион "Пахтакор". 70000 зрителей. "Динамо" Тб: Котрикадзе, Б.Сичинава, Зейнклишвили, Цховребов, Рехвиашвили, Яманидзе (к), Г.Сичинава, Метревели, Датунашвили, Баркая, Месхи. "Торпедо" М: Шаповаленко, Андреюк, Мещеряков, Шустиков, Сараев, Марушко, Воронин, Соловьёв, Вал.Иванов (к) (Сидоров, 62), Щербаков, Сергеев. Голы: 0:1 Щербаков (56), 1:1 Датунашвили (73), 2:1 Датунашвили (92), 3:1 Месхи (102), 4:1 Метревели (107, с пенальти). დაარქივებულიაორიგინალიდან.Золотой матч чемпионата СССР 1964 года.

1965 წლის 16 თებერვალს მიენიჭა საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება.

შვიდჯერ იყო დასახელებული საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში. აქედან ექვსჯერ აღიარებული იყო საბჭოთა კავშირის წლის საუკეთესო მარცხენა გარემარბად.33 лучших футболистов сезона в СССР  // ru.unionpedia.orgსაბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სია // dic.academic.ruსაბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიის შედგენა ხდებოდა საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის სეზონის შედეგების მიხედვით 1926 წლიდან არარეგულარულად, ხოლო 1948 წლიდან — ყოველწლიურად (1954 წლის გარდა). თავდაპირველად საუკეთესოებს ავლენდნენ გაზეთები „კრასნი სპორტი“ («Красный спорт»), ხოლო შემდეგ ჟურნალი „ფიზკულტურა და სპორტი“ («Физкультура и спорт»). 1933 წლიდან საუკეთესოთა სიის დამტკიცება ხდებოდა საბჭოთა კავშირის სახალხო კომისართა საბჭოსთან არსებული ფიზიკური კულტურის უმაღლესი საბჭოს, 1938 წლიდან — საბჭოთა კავშირის ფეხბურთის სექციის, ხოლო 1959 წლიდან — საბჭოთა კავშირის ფეხბურთის ფედერაციის მიერ. 1930 წლიდან სია წარმოადგენდა ფეხბურთელთა სამ სიმბოლურ შემადგენლობას იმ მოთამაშეთაგან, რომელთაც მიღწეული სეზონური მაჩვენებლებიდან გამომდინარე აკუთვნებდნენ შესაბამის ნომერს (№ 1, № 2 და № 3). 1928 წელს სიაში შეიყვანეს 44 ფეხბურთელი, ხოლო 1938 წელს — ქვეყნის 55 საუკეთესო მოთამაშე. საბჭოთა ფეხბურთის მთელი ისტორიის მანძილზე 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში სულ 616 ფეხბურთელი იყო წარმოდგენილი.Всё о футболе . Сост. — Соскин А. М. - М.: ФиC, 1972. — გვ. 326.

1968 წელს თბილისის „დინამოს“ სტადიონის რადიორედაქციამ გამოაცხადა კონკურსი-კითხვარი, რომელსაც უნდა გამოევლინა საქართველოს ფეხბურთელთა სიმბოლური ნაკრები 1921 წლიდან 1968 წლამდე. რადიორედაქციამ მიიღო 780 საკონსკურსო წერილი. მიღებული წერილების საფუძველზე მიხეილ მესხი 679 ხმით აღნიშნული სიმბოლური ნაკრების შემადგენლობაში მოხვდა. გამოკითხვის შედეგად, საქართველოს 1921–1968 წლების სიმბოლურ ნაკრებში შევიდნენ: მეკარე: ვლადიმერ მარღანია; მცველები: ვლადიმერ ელოშვილი, ნიაზ ძიაპშიპა, მურთაზ ხურცილავა, გივი ჩოხელი; ნახევარმცველები: გიორგი სიჭინავა, შოთა იამანიძე; თავდამსხმელები: სლავა მეტრეველი, ბორის პაიჭაძე, ავთანდილ ღოღობერიძე, მიხეილ მესხი.1921–1968: საქართველოს ნაკრები // mygoals.ge

1998 წელს, გაზეთ „სარბიელის“ ინიციატივით, ფეხბურთის გულშემატკივრებმაგამოკითხვაში მონაწილეობა მიიღო 837-მა მკითხველმა. საქართველოს XX საუკუნის საუკეთესო ფეხბურთელი, მწვრთნელი და სიმბოლური ნაკრები დაასახელეს. გამოკითხვის შედეგად საქართველოს XX საუკუნის საუკეთესო ფეხბურთელად მიხეილ მესხი დასახელდა.XX საუკუნის რჩეულები // mygoals.ge1998 წელს მესხი საქართველოს ფეხბურთის ისტორიაში საუკეთესო მოთამაშედ და საქართველოს მე-20 საუკუნის „საოცნებო გუნდის“ წევრად დაასახელეს.Lasha Goduadze (2006). Georgian Dream Team.In 1998 on the initiative of the sport newspaper "Sarbieli" the fan opinion poll took place. The poll was conducted in order to reveal the best player, coach and symbolic XX Century Dream Team of Georgia. The legend forward, star of the Soviet Union and the whole world in 1960s, Mikheil Meskhi was named  as the best Georgian  football player of the 20th century. He was the unforgettable player of "Dinamo" Tbilisi  and the National Team of the Soviet Union in the first EURO Cup Championship in 1960.

2004 წელს, ფიფა-ს საუკუნოვან იუბილესთან დაკავშირებით საქართველოს ფოსტამ გამოსცა 4-მარკიანი სერია. ერთ-ერთზე, 50 თეთრის ღირებულების საფოსტო მარკაზე მიხეილ მესხია გამოსახული.მიხეილ მესხი // ქართული სპორტი.

 გალერეა 
</center>

ლიტერატურა




 ბიბლიოგრაფია 









 * 







პერიოდიკა  






 მიხეილ მესხი // „ლელო“, 25 აპრილი, 1991, № 75 (10488), გვ. 3.
 La Unión Soviética conquistaba el Monumental // „El Gráfico“, 22 ნოემბერი, 1961, № 2198, გვ. 3–13.

 რესურსები ინტერნეტში 

 მიხეილ მესხი — თბილისის „დინამოს“ ოფიციალური საიტი
 მიხეილ მესხი — ფიფა-ს ჩანაწერი
  თემატური საიტები
  AFS · Biograph.ru · FootballDatabase.eu · Football in USSR · FootballFacts.ru · FootballPlayers.ru · MyFootballFacts · National Football Teams.com · Rusteam.Permian.ru · Sports.ru · Transfermarkt 
  ლექსიკონები და ენციკლოპედიები
  უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი · საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი · ქართველი სპორტსმენები · დიდი რუსული ენციკლოპედია
  გენეალოგია და ნეკროპოლისტიკა
  geonecropol.com · Спортивный некрополь
  ფოტო
  ქართული სპორტი · ციფრული ფოტომატიანე „ივერიელი“
  ვიდეო
  საუკუნის პორტრეტები · უცნობი ისტორიები · მიხეილ მესხი
  National Football Teams
  1959 · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966

კომენტარები

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 12 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1937
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1991
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:ევროპის ჩემპიონები ფეხბურთში
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:1962 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
კატეგორია:თბილისის ლოკომოტივის ფეხბურთელები
კატეგორია:1960 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთის მწვრთნელები
კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საბურთალოს პანთეონში დაკრძალულები