თეოდორ რუზველტი

თეოდორ (ტედი) რუზველტი ( დ. 27 ოქტომბერი, 1858 — გ. 6 იანვარი, 1919) — ამერიკელი პოლიტიკური მოღვაწე, პოლიტიკოსი და მწერალი. 1899-1900 წლებში ეკავა ნიუ-იორკის გუბერნატორის თანამდებობა. 1901 წლის მარტში კი ამერიკის რიგით 25-ე ვიცე-პრეზიდენტი გახდა. თუმცა, 1901 წელს, პრეზიდენტ უილიამ მაკ-კინლის მკვლელობის შემდეგ, ის ამერიკის რიგით 26-ე პრეზიდენტად დაინიშნა, ხოლო 1904 წელს მეორე ვადით იქნა არჩეული. აშშ-ის 26-ე პრეზიდენტი და 25-ე ვიცე-პრეზიდენტი რესპუბლიკური პარტიიდან. რუზველტი ცნობილი იყო თავისი ანტი-მონოპოლისტური და ეკოლოგიური პოლიტიკით. გარდა ამისა, რუსეთ-იაპონიის ომის დასრულებაში შეტანილი უდიდესი წვლილისთვის მიიღო ნობელის პრემია მშვიდობის დარგში.

ახალგაზრდობის წლები
თეოდორ „თედი“ რუზველტი, 1858 წლის 27 ოქტომბერს, ნიუ-იორკში, ჰოლანდიური წარმოშობის თეოდორ რუზველტისა და სამხრეთელი მართა ბულოჩის ოჯახში დაიბადა. მისი ოჯახი ძალიან წარმატებულად უძღვებოდა სამშენებლო მინების იმპორტის ბიზნესს.

ახალგაზრდობაში, რუზველტი, იგივე „თედი“, როგორც მისი ოჯახის წევრები უწოდებდნენ (მას დიდად არ უყვარდა ეს მეტსახელი), ასთმისა და სხვა დაავადებების გამო, დიდ დროს თავის არისტოკრატულ სახლში ატარებდა და განათლებასაც შინ ეუფლებოდა. შინ გატარებულმა დრომ ჩამოუყალიბა მას საოცარი სიყვარული ცხოველების მიმართ. რუზველტმა და ორმა ბიძაშვილმა ჩამოაყალიბეს "ბუნების ისტორიის რუზველტის მუზეუმი", რომელსაც ის პერიოდულად ავსებდა ხოლმე დაჭერილი ან მოკლული ცხოველებით. ახალგაზრდა რუზველტი სწავლობდა ცხოველებს და შემდგომ ამზადებდა მათ გამოფენისთვის. ცხრა წლის ასაკში მან მწერების შესახებ ჩანაწერები გააკეთა, რომელსაც "მწერების ბუნებრივი ისტორია" უწოდა.

რუზველტის მამას მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდა მასზე. ის ნიუ-იორკის კულტურულ წრეებში გამოჩენილი ლიდერი იყო; ხელი შეუწყო მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმის დაარსებას და განსაკუთრებით აქტიური იყო სამოქალაქო ომის დროს და აქტიურად უჭერდა მხარს და ეხმარებოდა „კავშირს“. მამის მხარდაჭერითა და წახალისებით რუზველტი მკაცრ ფიზიკურ რეჟიმს მისდევდა. გარდა ამისა აუყვანა მწვრთნელი, რომელიც უმცროსს რუზველტს კრივში ავარჯიშებდა და ეხმარებოდა სხეულის გაჯანსაღებაში.

მამის გარდაცვალებისას ის უკვე ჰარვარდის უნივერსიტეტის მეორე კურსის სტუდენტი იყო. მემკვიდრეობით მიიღო 125 000 აშშ დოლარი (2020 წელს $ 3.3 მილიონამდე ექვივალენტი), რაც სრულიად საკმარისი იყო, რომ ცხოვრების ბოლომდე კომფორტულად და უზრუნველად ეცხოვრა. რუზველტმა უარი თქვა გაეგრძელებინა საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტზე სწავლა, დაბრუნდა ნიუ-იორკში და ჩააბარა კოლუმბიის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე.

ჰარვარდში ყოფნისას რუზველტი ეცნობოდა ამერიკის შეერთებული შტატების საზღვაო ძალების როლს 1812 წლის ომში. ბიძების დახმარებით კი გაეცნო სხვადასხვა წყაროებსა და აშშ-ს საზღვაო ძალების ჩანაწერებს, საბოლოოდ კი გამოსცა წიგნი „1812 წლის საზღვაო ომი“.

ჰარვარდის დამთავრებიდან ერთი წლის შემდეგ, 1881 წელს, იგი ნიუ-იორკის შტატის საკანონმდებლო ორგანოში აირჩიეს, რისი წევრიც 1884 წლამდე იყო. მისი პირველი ისტორიული წიგნი „The Naval War of 1812“ 1882 წელს გამოიცა, რამაც მას სერიოზული ისტორიკოსის რეპუტაცია შეუქმნა.

ამ პერიოდს ემთხვევა მისი პირველი ქორწინებაც. 1880 წელს, 22 წლის დაბადების დღეზე, რუზველტი დაქორწინდა ალისა ჰითვაი ლიზე. ქორწინება დიდხანს არ გაგრძელდა. პირველი შვილის, ალისია ლი რუზველტის გაჩენიდან 2 დღეში, რუზველტის მეუღლე გარდაიცვალა.

პოლიტიკური ცხოვრება
რუზველტი დიდხანს არ დარჩა სამართლის სკოლაში, ამას ამჯობინა, რომ ნიუ–იორკის შტატის ასამბლეაში გაწევრიანებულიყო, როგორც ნიუ–იორკის წარმომადგენელი, გახდა რა ყველაზე ახალგაზრდა, რომელმაც ეს პოსტი დაიკავა. შემდგომში რუზველტი იკავებდა სხვადასხვა თანამდებობებს საჯარო სამსახურში, მათ შორის, ეროვნული გვარდიის კაპიტნისა და ნიუ-იორკის ასამბლეის უმცირესობის ლიდერის. თუმცა, დედამისისა და მისი მეუღლის ტრაგიკული გარდაცვალების შემდგომ, რუზველტი იძულებული გახდა ორი წლით დაკოტაში გადასულიყო. იქ ის ცხოვრობდა, როგორც მწყემსი (კავბოი), თავად მწყემსავდა პირუტყვს. მის ჩვილ შვილს კი უფროსი და ზრდიდა.

პოლიტიკურ ცხოვრებას 1886 წელს დაუბრუნდა. რუზველტი დამარცხდა ნიუ-იორკის მერის არჩევნებში. ამ პერიოდში, ის მეორეჯერ დაქორწინდა ედით ქერმით ქეროუზე, რომელსაც ბავშვობიდან იცნობდა (ისინი ერთად უყურებდნენ პრეზიდენტ აბრაამ ლინკოლნის დაკრძალვის ცერემონიას თეოდორის ბაბუის ფანჯრიდან, რომელიც ერთობის მოედანზე მდებარეობდა, ნიუ-იორკში). რუზველტმა სწრაფად განაახლა მისი პოლიტიკური კარიერის განვითარება. თავდაპირველად, როგორც პარლამენტის კომისიის წევრმა, შემდგომ ნიუ-იორკის პოლიციის მეთაურმა და ამერიკის საზღვაო მდივნის ასისტენტმა მაკ-კინლის პრეზიდენტობის დროს.

1898 წლის აპრილის ბოლოს ესპანურ–ამერიკული ომის დაწყებისთანავე, რუზველტმა დატოვა თანამდებობა და არმიის პოლკოვნიკ ლეონარდ ვუდთან ერთად ჩამოაყალიბა აშშ-ს პირველი მოხალისეთა საკავალერიო პოლკი.

აგვისტოში რუზველტმა და სხვა ოფიცრებმა ჯარისკაცების სახლში დაბრუნება მოითხოვეს. რუზველტი ყოველთვის ახსენებდა კეტლ ჰილის ბრძოლას (San Juan Heights- ის ნაწილი), როგორც "ჩემი ცხოვრების დიდი დღე". 2001 წელს რუზველტს გაწეული ღვაწლისთვის დაგვიანებით მიენიჭა ღირსების მედალი, რომელზეც ის თავის დროზე წარადგინეს, თუმცა არმიის მეთაურების გადაწყვეტილებით დაბლოკეს.

რუზველტის შეერთებულ შტატებში დაბრუნებიდან ცოტა ხნის შემდეგ, რესპუბლიკელმა კონგრესმენმა ლემუელ ე. ქვიგმა, სთხოვა დაეყენებინა კანდიდატურა 1898 წლის ნიუ იორკის გუბერნატორის არჩევნებში. რუზველტი დათანხმდა და დააყენა საკუთარი კანდიდატურა არჩევნებში. კამპანიისას დიდი დრო ეთმობოდა ომში მის მიღწევებს. შედეგად, მან მხოლოდ 1 პროცენტით შეძლო დაეჯაბნა მისი ოპონენტი დემოკრატიული პარტიიდან.

როგორც გუბერნატორმა, რუზველტმა ბევრი რამ შეიტყო მიმდინარე ეკონომიკური საკითხებისა და პოლიტიკური ტექნიკის შესახებ, რომლებიც მოგვიანებით ღირებული აღმოჩნდა მისი პრეზიდენტობის პერიოდში. დღეში ორჯერ პრესკონფერენციების ჩატარებით, რაც ინოვაცია იყო, რუზველტი მჭიდრო კავშირში იყო საშუალო კლასთან. რუზველტმა წარმატებით გაიტანა Ford Franchise  Tax Bill, რომლის მიხედვითაც კორპორაციებმა, რომლებმაც უფლებამოსილება ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელების შესახებ სახელმწიფოსგან მიიღეს, უნდა გადაიხადონ გადასახადი იმ პრივილეგიების სანაცვლოდ, რომლითაც ისინი სარგებლობენ.

როგორც ყველაზე ხალხმრავალი შტატის გუბერნატორი, რუზველტი განიხილებოდა პოტენციურ საპრეზიდენტო კანდიდატად. თუმცა რუზველტს არ სურდა შერკინებოდა მაკკინლის რესპუბლიკელთა კანდიდატურაზე და ვიცე-პრეზიდენტის პოსტს დასჯერდა.

ამერიკის პრეზიდენტობის წლები
ნიუ–იორკში რუზველტი მისმა პროგრესულმა პოლიტიკამ დააპირისპირა საკუთარ პარტიასთან, ამიტომ რესპუბლიკური პარტიის ავტორიტეტულმა წარმომადგენლებმა განიზრახეს მისი გაჩუმება, მაკკინლის არჩევნების კანდიდატთა სიაში ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობაზე რუზველტის დასახელებით. თუმცა, მისი არჩევის შემდეგ 1901 წელს, პრეზიდენტი მაკკინლი მოკლეს. 42 წლის ასაკში რუზველტი აშშ-ს ყველაზე ახალგაზრდა პრეზიდენტი გახდა.

რუზველტის პრეზიდენტობის წლები გამოირჩევა მონოპოლიებთან დაპირისპირებითა და დევნით, შერმანის ანტიმონოპოლიური აქტის შესაბამისად. ამ ვალდებულებებიდან გაიზარდა მისი პირველი ვადის აღმნიშვნელი პუნქტი, "კვადრატული გარიგება" - ის იყო  საშინაო პროგრამა, რომელიც გულისხმობდა ამერიკული სამუშაო ადგილების  რეფორმირებას, ინდუსტრიის სამთავრობო რეგულირებასა და მომხმარებელთა უფლებების დაცვას, რაც მიზნად ისახავდა საზოგადოების დახმარებას მიუხედავად იმისა, თუ რომელი კლასს წარმოადგენდა.

თეოდორ რუზველტს სწამდა, რომ ამერიკას სჭირდებოდა სათანადო ადგილის მოპოვება საერთაშორისო ასპარეზზე, ამისათვის რუზველტი იყენებდა მასშტაბური კავშირების გავლენას საერთაშორისო ურთიერთობებში. იყენებდა მის არაოფიციალურ პოლიტიკას "ილაპარაკე რბილად, თუმცა თან გქონდეს დიდი ჯოხი", რუზველტმა გაამაგრა ამერიკის სამხედრო-საზღვაო ძალები და შექმნა "დიდი თეთრი ფლოტი", რომელიც სატესტოდ გაუშვა მსოფლიო ტურში, როგორც ამერიკის სამხედრო ძალა. მან ასევე ხელი შეუწყო პანამის არხის დასრულების პროცესის დაჩქარებას, პანამის რევოლუციის მხარდაჭერით და საზღვაო ბლოკადით, რომელიც ხელს უშლიდა კოლუმბიის ჯარების პანამაში ჩასვლას. პრეზიდენტ რუზველტს მიენიჭა ნობელის პრემია 1906 წელს რუსეთ-იაპონიის ომის დასრულების მოლაპარაკებაში მონაწილეობისთვის. რუზველტს სწამდა, რომ თუ იაპონია გაანადგურებდა რუსეთს, ეს გამოიწვევდა წყნარ ოკეანეში ძალაუფლების დისბალანსს, რის გამოც შეერთებულ შტატებს მოუწევდა რეორგანიზება, რასაც დამანგრეველი ხარჯები მოჰყვება. რუზველტის საერთაშორისო დამოკიდებულება იყო საკმაოდ იმპულსური. ის ემხრობოდა მონროს დოქტრინას, რომელიც ითვალისწინებდა ინტერვენციის უფლებას ლათინო ამერიკელი ან რომელიმე სხვა ერის მიერ დაშვებული შეცდომების შემთხვევებში. თუმცა ზოგიერთი კრიტიკოსის მტკიცებით, ეს მოძღვრება შეერთებულ შტატებს ხდიდა ლიდერს, მაკონტროლებელს, დასავლეთ სამყაროში.

მართალია, რუზველტმა მხარი დაუჭირა დესეგრეგაციასა და ქალებისთვის ხმის მიცემის უფლების მიღებას, თუმცა მის ადმინისტრაციას ხშირად ჰქონდა პასიური, ზოგჯერ წინააღმდეგობრივი მიდგომა სამოქალაქო უფლებების გაუმჯობესების მიზნით. იგი იცავდა მინის კოქსს, რომელიც განიცდიდა რასობრივ დისკრიმინაციას სამხრეთში, პოსტმასტერის თანამდებობაზე მუშაობის დროს და მტკიცედ უჭერდა მხარს ქალების მიერ ხმის მიცემის უფლების მიღებას 1912 წელს. რუზველტი ასევე პირველი პრეზიდენტი იყო, რომელმაც აფროამერიკელ ბუღალტერ თ. ვაშინგტონს უმასპინძლა თეთრ სახლში. თუმცა, ამას ისეთი ნეგატიური პოლიტიკური გამოხმაურება მოჰყვა, რომ მას მერე, ვაშინგტონი აღარ დაუპატიჟებია.

რუზველტის ერთ–ერთი ნაკლებად აღმაფრთოვანებელი ქმედება, სამოქალაქო უფლებებთან დაკავშირებით, მოხდა 1906 წელს. ომის გენერალური ინსპექტორი იძიებდა ინციდენტს ბრაუნსვილში, ტეხასის შტატში, რომელშიც მონაწილეობდნენ ფერადკანიანთა ჯარები, რომლებიც ბრალდებული იყვნენ დარბევაში, რის შედეგადაც ერთი თეთრკანიანი ადამიანი დაიღუპა, ხოლო მეორე დაიჭრა. გენერალური ინსპექტორის მოხსენებით, პრეზიდენტი რეკომენდაციას აძლევდა თანამდებობიდან გაეთავისუფლებინა გამყიდველები, რადგან არცერთი არ აღიარებდა დანაშაულს. რუზველტი დაელოდა ნოემბრის არჩევნების დასრულებას- მას შემდეგ, რაც ასობით ათასმა ფერადკანიანმა ხმა მისცა რესპუბლიკელ კანდიდატებს ჩრდილოეთით- და ამის შემდეგ გაათავისუფლა 167 ფერადკანიანი ჯარისკაცი. შედეგად, არცერთს არ ჰქონდა პენსიების მიღების უფლება.

რუზველტი ასევე ითვლებოდა ქვეყნის პირველ გარემოს დაცვის მომხრე პრეზიდენტად. 1906 წელს მან ხელი მოაწერა ძეგლთა ნაციონალურ აქტს, რომელიც ისეთი ადგილების დაცვას გულისხმობდა, როგორიცაა დიდი კანიონი და შეინარჩუნა უამრავი ველური ბუნების სიწმინდე და ეროვნული ტყე. მან ასევე მიაღწია წინსვლას ქვეყნის ინფრასტრუქტურასთან დაკავშირებით, საფუძველი ჩაუყარა რა 21 ფედერალურ სარწყავ პროექტს.

პრეზიდენტის სასახლეს ოფიციალურად ეწოდა თეთრი სახლი, როდესაც რუზველტმა გააფორმა მისი საკანცელარიო საქონელი. მან დაიქირავა იმ დროის ყველაზე ცნობილი არქიტექტორები, მაკკიმ მედი და უაითი, რათა განეახლებინათ დეპუტატთა საცხოვრებელი სახლი. მისი პრეზიდენტობის პერიოდში, თეთრი სახლი რუზველტის ექვსი შვილის სათამაშო მოედნად იყო ქცეული; პრეზიდენტის სპორტისა და წიგნებისადმი დიდი სიყვარულის გამო, სახლის თითოეულ ოთახს კონკრეტული დანიშნულება ჰქონდა, სარდაფიდან დაწყებული ბიბლიოთეკამდე.  ნათქვამია სახლის მთავარი მოხელის, იკე ჰუვერის მოგონებებში, რომელიც 1934 წელს გამოქვეყნდა.

მოგზაურობა და პოსტ-საპრეზიდენტო პოლიტიკა
1909 წელს, მაშინ, როდესაც რუზველტმა თანამდებობა დატოვა, ის დარწმუნებული იყო, რომ მთელ ერს სანდო ხელში ტოვებდა. რუზველტის მემკვიდრე იყო მისი მეგობარი, ომის ყოფილი მდივანი, უილიამ ჰოვარდ ტაფტი. რუზველტმა ოჯახთან ერთად ევროპასა და შუა აღმოსავლეთში იმოგზაურა.

თუმცა, ორწლიანი ნიმუშების შეგროვების, ვალდებულებების შესრულებისა და მოგზაურობის შემდეგ-რომელიც, მოიცავდა ინგლისის მეფის, ედვარდ მეშვიდის დაკრძალვის განსაკუთრებულ სტუმრობასაც, რუზველტი უკმაყოფილო იყო ტაფტის პროგრესული პოლიტიკის განვითარების სისუსტით. გადაწყვიტა მესამეჯერ შეეტანა განცხადება პარლამენტში. ამისათვის კი ახალი კამპანიის წამოწყება გახდა საჭირო, რადგან ტაფტი ხელმძღვანელობდა რესპუბლიკურ პარტიას. ამიტომ, რუზველტმა შექმნა პროგრესული პარტია, ასევე ცნობილი როგორც, „ხარისა და ცხენირემის პარტია“ და მიიღო მონაწილეობა 1912 წლის არჩევნებში. მილუოკიში, ვისკონსინში, კამპანიის მსვლელობისას სიტყვით გამოსვლისას, რუზველტს გულმკერდში ესროლა ჯონ ნეფომუკ შრანკმა მკვლელობის მცდელობით. შოკის    მომგვრელი იყო ის ფაქტი, რომ მან მაინც განაგრძო საუბარი 90 წუთის განმავლობაში ექიმის მოსვლამდე.

რუზველტი დამარცხდა ვუდრო ვილსონთან 1912 წლის არჩევნებში, საკმაოდ მცირე სხვაობით. მან გადაწყვიტა, მოეპოვებინა პროგრესული ნომინაცია 1916 წელს, მაგრამ დამარცხდა რესპუბლიკური პარტიის კანდიდატ ჩარლზ ევანზ ჰიუსთან.

მისი პოლიტიკური მისწრაფებები წესით და რიგით, მალე არ უნდა დასრულებულიყო, თუმცა 1914 წელს დაიწყო ომი ევროპაში, რუზველტი იმედგაცრუებული დარჩა უილსონის ნეიტრალური პოლიტიკით და გამუდმებით აკრიტიკებდა მას. საბოლოოდ, როცა ამერიკამ ოფიციალურად გამოაცხადა ომი, რუზველტმა მოითხოვა თანხმობა, რათა ეხელმძღვანელა მოხალისეთა დანაყოფისთვის საფრანგეთში, პირველი მსოფლიო ომის დროს, თუმცა უილსონმა ომის მდივანი შეაცვლევინა. რუზველტი ამაყობდა იმით, რომ მისი ოთხივე ვაჟი პირველი მსოფლიო ომის ჯარისკაცი იყო, მაგრამ ძალიან განიცადა, როდესაც მისი უმცროსი ვაჟის, კვენტინის, გერმანიაში გარდაცვალების შესახებ შეიტყო.

გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
როდესაც თეოდორი პატარა ბიჭი იყო, ექიმებმა დაადგინეს, რომ მას სუსტი გული ჰქონდა და ურჩიეს, რომ აქტიური ცხოვრებისგან თავი შეეკავებინა, რათა გულის მდგომარეობა არ დამძიმებულიყო. თუმცა, იგი უფრო მეტად ეწეოდა აქტიურ ცხოვრებას, ვიდრე ჯანმრთელი ადამიანები. თავისი პოლიტიკური კარიერის მიღმა, რუზველტმა გამოაქვეყნა 25-ზე მეტი წიგნი სხვადასხვა საგნების, მათ შორის ისტორიის, ბიოლოგიის, გეოგრაფიისა და ფილოსოფიის შესახებ. მდინარეს, რომლითაც ის მოგზაურობდა ამჟამად მისი სახელი ჰქვია. მოგზაურობის დროს რუზველტი მალარიით დაავადდა, რამაც მისი ჯანმრთელობა დააზარალა.

1919 წლის 6 იანვარს, 60 წლის თეოდორ რუზველტი ხანგრძლივი ავადმყოფობის შედეგად, ძილში გარდაიცვალა. მეცნიერების მიერ რუზველტი აშშ-ის ერთ-ერთ საუკეთესო პრეზიდენტადაა მიჩნეული. დაკრძალეს ნიუ-იორკის, იუნგის მემორიალის სასაფლაოზე.

თეოდორ რუზველტს, მისი კოლეგა, აშშ-ის 32-ე პრეზიდენტი ფრანკლინ დელანო რუზველტი შორეულ ნათესავად ეკუთვნოდა, ხოლო ფრანკლინის მეუღლე ელეონორა რუზველტი თეოდორის ძმისშვილი იყო.

ლიტერატურა
 Murray, Robert K; Blessing, Tim H (2004). Greatness in White House. Pennsylvania State U.P. pp. 8–9, 15.
 Morris, Edmund (1979), The Rise of Theodore Roosevelt, 1. To 1901
 Schriftgiesser, Karl (1942). The Amazing Roosevelt Family, 1613–1942. Wildred Funk, Inc.
 TR's Legacy — The Environment, PBS, retrieved March 6,2006.
 Thayer, William Roscoe (1919), Theodore Roosevelt: an intimate biography, Houghton Mifflin
 Arnaldo Testi, "The gender of reform politics: Theodore Roosevelt and the culture of masculinity." Journal of American History 81.4 (1995): 1509–1533.
 Roosevelt, Theodore (1913). Youngman, Elmer H (ed.). Progressive Principles. New York: Progressive National Service. p. 215. Retrieved April 14, 2009.
 Miller, Nathan (1992). Theodore Roosevelt, A Life. William Morrow & Co.
 Edward P. Kohn, "Theodore Roosevelt's Early Political Career: The Making of an Independent Republican and Urban Progressive" in Ricard, A Companion to Theodore Roosevelt (2011) pp: 27–44.
 Edward P. Kohn, "'A Most Revolting State of Affairs': Theodore Roosevelt's Aldermanic Bill and the New York Assembly City Investigating Committee of 1884", American Nineteenth Century History (2009) 10#1 pp: 71–92.
 "Theodore Roosevelt the Rancher". Theodore Roosevelt National Park, North Dakota. National Park Service. Retrieved November 27, 2019.
 Thayer, William Roscoe (1919), Theodore Roosevelt: an intimate biography, Houghton Mifflin
 Brands, Henry William (1997), TR: The Last Romantic (full biography), New York: Basic Books
 Miller, Nathan (1992). Theodore Roosevelt, A Life. William Morrow & Co.
 "The World of 1989: The Spanish–American War; Rough Riders". Library of Congress. Retrieved February 7, 2015.
 Woodall, James R. (2010). Williams-Ford Texas A and M University Military History: Texas Aggie Medals of Honor: Seven Heroes of World War Ii. Texas A&M University Press. p. 18.
 Samuels, Peggy (1997), Teddy Roosevelt at San Juan: The Making of a President, Texas A&M UP
 Chessman, G Wallace (1965), Governor Theodore Roosevelt: The Albany Apprenticeship, 1898–1900
 Roosevelt, Theodore (1908). The Roosevelt Policy: Speeches, Letters and State Papers, Relating to Corporate Wealth and Closely Allied Topics, of Theodore Roosevelt, President of the United States. p. 2.
 John M. Hilpert, American Cyclone: Theodore Roosevelt and His 1900 Whistle-Stop Campaign (U Press of Mississippi, 2015).
 Ruddy, Daniel (2016), Theodore the Great: Conservative Crusader, Washington D.C.: Regnery History
 Brands, Henry William (1997), TR: The Last Romantic (full biography), New York: Basic Books
 Eugene P. Trani, The Treaty of Portsmouth: An Adventure in American Diplomacy (1969).
 Katz, Stan S. (2019). The Art of Peace. Horizon Productions. p. 243.
 Edmund Morris, Theodore Rex p58
 Miller, Nathan (1992). Theodore Roosevelt, A Life. William Morrow & Co.
 Douglas Brinkley, The Wilderness Warrior: Theodore Roosevelt and the Crusade for America (2010)
 Solvick, Stanley D. (1963). "William Howard Taft and the Payne-Aldrich Tariff". The Mississippi Valley Historical Review. 50 (3): 424–442.
 Brands, Henry William (1997), TR: The Last Romantic (full biography), New York: Basic Books
 Lorant, Stefan (1968). The Glorious Burden: The American Presidency. New York: Harper & Row. p. 512
 "The Bull Moose and related media". history.com. A&E Networks. Archived from the original on March 8, 2010. Retrieved March 8, 2010.
 Roosevelt, Theodore (1917), The Foes of Our Own Household
 "Theodore Roosevelt Dies Suddenly at Oyster Bay Home; Nation Shocked, Pays Tribute to Former President; Our Flag on All Seas and in All Lands at Half Mast". The New York Times. January 1919.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 27 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1858
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1919
კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტები
კატეგორია:ნიუ-იორკის გუბერნატორები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებაში
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი პოლიტიკოსები