ტფილისის გუბერნია

ტფილისის გუბერნია (;  — 1917) — რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. ადმინისტრაციული ცენტრი — ტფილისი.

ისტორია
ადმინისტრაციული დაყოფა
შექმნა 1846 წელს
1846 წლის 14 დეკემბერს ნიკოლოზ I-ის ბრძანებით საქართველო-იმერეთის გუბერნიის დაშლის შედეგად ამიერკავკასიაში წარმოიქმნა ორი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული: ტფილისისა და ქუთაისის გუბერნია.

1846 წელს ტფილისის გუბერნია შედგებოდა:§ 2. Тифлисская губерния образуется из следующих уездов теперешней Грузино-Имеретинской губернии: 1) Тифлискаго, 2) Горийскаго, 3) Телавскаго, 4) Сигнахскаго, 5) Елисаветполскаго, 6) Эриванкаго, 7) Нахичеванскаго и 8) Александрапольскаго. К этому последнему уезду присоединяется от уезда Ахалцихскаго участок Ахалкалакский. принадлежащие к этой губернии округи: Горских народов, Осетинский и Тушино-Пшаво-Хевсурский остаются на прежнем основании. Губернским городом остается Тифлис.
 № მაზრები, უბნები ადმინისტ. ცენტრი 1 ტფილისის მაზრა (სართიჭალის უბანი, ტფილისის უბანი, ბორჩალოს უბანი, ახალქალაქის უბანი) ტფილისი  2 გორის მაზრა (ხიდისთავის უბანი, გორის უბანი, სურამის უბანი) გორი  3 თელავის მაზრა (ყვარელის უბანი, თელავის უბანი) თელავი  4 სიღნაღის მაზრა (უკანამხარის უბანი, სიღანაღის უბანი, შირაქის უბანი) სიღნაღი  5 ელიზავეტპოლის მაზრა (ელიზავეტპოლის უბანი, შამშადილის უბანი, კაზახის უბანი) ელიზავეტპოლი  6 ერევნის მაზრა (სარდარ-აბადის უბანი, სურმალინის უბანი, გოქჩის უბანი) ერევანი  7 ნახიჩევანის მაზრა (ნახიჩევნის უბანი, ორდუბადის უბანი, დარალაგეზის უბანი) ნახიჩევანი  8 ალექსანდროპოლის მაზრა (ბამბაკის უბანი, შურაღელის უბანი) ალექსანდროპოლი 9 ოსეთის ოკრუგი (ნარის უბანი, ჯავის უბანი, პატარა ლიახვის უბანი) ჯავა  10 თუშ-ფშავ-ხევსურეთის ოკრუგი (ფშავ-ხევსურეთის უბანი, თუშეთის უბანი) ? 11 მთის ოკრუგი (ხევის უბანი, მთიულეთის უბანი, ქსანის უბანი) ქვეშეთი

ცვლილება 1849-1900 წლებში
1849 წლის 9 ივნისს ტფილისის გუბერნიას გამოეყო ერევნის, ნახიჩევნის და ალექსანდრაპოლის (ახალქალაქის უბნის გამოკლებით) მაზრები, რომლითაც შეიქმნა ერევნის გუბერნია,Образование в закавказском крае эриванской губернии.

Положением, утвержденным Нами в 14 декабря 1846 года (20.701), Закавказский край разделен на 4 губернии: Тифлисскую, Кутаисскую, Шемахинскую и Дербентскую. Ныне, во внимании к представлению Наместника Кавказского, рассмотревшему Кавказским Комитетом, признавая полезным и необходимым, для успешного движения дел и удобнейшего управления, образовать в Закавказском краееще новую губернию, Мы Повелеваем: 1) В состав этой, вновь учреждаемой губернии, отделить: от Тифлисской губернии уезды: Эриванский, Нахичеванский и Александрапольский, кроме участка Ахалкалакского, а от Шемахинской губернии участок Мигринский и селение Канак Шушинского уезда ხოლო ქუთაისის გუბერნიის ახალციხის მაზრას შეუერთეს, ტფილისის გუბერნიიდან გამოყოფილი ალექსანდროპოლის მაზრის ახალქალაქის უბანი.

1859 წლის 19 ივნისს ტფილისის გუბერნიის ოსეთის ოკრუგის ნარის უბანი გადაეცა კავკასიის ხაზის მარცხენა ფრთას, ხოლო ოსეთის ოკრუგი გაუქმდა და ნარჩენი ნაწილი მიერთებული იქნა გორის მაზრაზე ოსეთის უბნის სახელით.

1860 წლლის 23 სექტემბერს ბარიატინსკის ბრძანებით ტფილისის გუბერნიის თიანეთის ოკრუგს შატილის მხრიდან შეუერთდა არღუნის ხეობის ორი ქისტეთის მითხოსა და მალხის საზოგადოებები (სახანოს და მაისტის).Газ. «Кавказ», №81, 1860 მანამდე კი, 1854 წელს იქაური ქისტები მთიდან პანკისში გადაასახლეს,Газ. «Кавказ», №52, 1856 ხოლო 1912 წელს იყო მცდელობა აღნიშნული მიწები ტფილისის გუბერნიიდან თერგის ოლქისთვის გადაეცათ.Газ. «Кавказ», №182, 1912Газ. «Кавказ», №198, 1912

1868 წლის 12 თებერვალს ელიზავეტპოლის გუბერნიის შექმნასთან დაკავშირებით, ტფილისის გუბერნიას დარჩა 6 მაზრა: გორის, დუშეთის, თელავის [თიანეთის საბოქაულოთი], სიღნაღის [შირაქის საბოქაულოთი], ტფილისის [თრიალეთის და ლორეს საბოქაულოთი] და ახალციხის [ახალქალაქის საბოქაულოთი]. აქედან ახალციხის მაზრა ქუთაისის გუბერნიას ჩამოეჭრა, ხოლო ლორეს საბოქაულო — ერევნის გუბერნიას.

1900 წელს ტფილისის გუბერნია შედგებოდა:
მაზრები, ოკრუგები, საპოლიციო უბნები100x100px|(1900 წელი)მოსახლეობა«Кавказский календарь» на 1902 год: 57-й год - Тифлис, 1901 ტფილისის მაზრასაპოლიციო უბნები:66 377 I. სართიჭალის უბანი (რეზიდ. მარიენფელდი)30 373 II. ტფილისის უბანი (რეზიდ. ელისავეტინსკოე)30 950 III. ყარაიის უბანი (რეზიდ. ყარა-ტაპა)5054  ახალქალაქის მაზრასაპოლიციო უბნები:71 003 I. ბარალეთის უბანი (რეზიდ. ბარალეთი)37 834 II. ბოგდანოვკის უბანი (რეზიდ. ბოგდანოვკა)33 169  ახალციხის მაზრასაპოლიციო უბნები:51 273 I. ქობლიანის უბანი (რეზიდ. უდე)16 459 II. აწყურის უბანი (რეზიდ. აწყური)16 171 III. ურაველის უბანი (რეზიდ. ზურდალი)18 643  ბორჩალოს მაზრასაპოლიციო უბნები:100 675 I. ბორჩალოს უბანი (რეზიდ. შულავერი)20 640 II. ეკატერინენფელდის უბანი (რეზიდ. ეკატერინენფელდი)13 869 III. ლორეს უბანი (რეზიდ. ჯელალ-ოღლი)32 776 IV. თრიალეთის უბანი (რეზიდ. ალექსანდერსგილფი)34 562  გორის მაზრასაპოლიციო უბნები:167 310 I. ბორჯომის უბანი (რეზიდ. ბორჯომი)5379 II. მეჯვრისხევის უბანი (რეზიდ. მეჯვრისხევი)29 575 III. სურამის უბანი (რეზიდ. მიხაილოვო)38 744 IV. ხიდისთავის უბანი (რეზიდ. ქარელი)39 690 V. ცხინვალის უბანი (რეზიდ. ცხინვალი)53 562  დუშეთის მაზრასაპოლიციო უბნები:67 472 I. ბაზალეთის უბანი (რეზიდ. ბაზალეთი)16 178 II. მცხეთის უბანი (რეზიდ. მცხეთა)14 144 III. ქსანის უბანი (რეზიდ. ახალგორი)19 628 IV. ქვეშეთის უბანი (რეზიდ. ქვეშეთი)17 522  სიღნაღის მაზრასაპოლიციო უბნები:76 028 I. ბაკურციხის უბანი (რეზიდ. გურჯაანი)18 684 II. ქოდალოს უბანი (რეზიდ. ქოდალო)22 255 III. მაჩხაანის უბანი (რეზიდ. მაჩხაანი)33 259 IV. შირაქის უბანი (რეზიდ. დედოფლისწყარო)1830  თელავის მაზრასაპოლიციო უბნები:52 472 I. ყვარლის უბანი (რეზიდ. ყვარელი)19 788 II. წინანდლის უბანი (რეზიდ. წინანდალი)32 684  თიანეთის მაზრასაპოლიციო უბნები:35 417 I. ფშავ-ხევსურეთის უბანი (რეზიდ. ბარისახო)9778 II. ერწოს უბანი (რეზიდ. ამტნისხევი)14 900 III. თუშეთ-კახეთის უბანი (რეზიდ. ახმეტა ზამთარში, ომალო - ზაფხულში)10 739  ზაქათალის ოკრუგისაპოლიციო უბნები:72 582 I. ალიაბადის უბანი (რეზიდ. ალიაბადი)13 987 II. ბელაქნის უბანი (რეზიდ. ბელაქანი)15 807 III. ჭარ-მუხახის უბანი (რეზიდ. ზაქათალა)20 764 IV. კაკის უბანი (რეზიდ. კახ-მუღალი)22 024

ტფილისის, ახალქალაქის, ახალციხის, ბორჩალოს, გორის, დუშეთის, სიღნაღის, თელავის, თიანეთის მაზრებად და ზაქათალის ოკრუგად. ფართობი 44 607 კმ².

1897 წლის აღწერით თბილისის გუბერნიის მოსახლეობა შეადგენდა 966 808 ადამიანს, რომელთაგან ქართველები იყვნენ 455 237 სული. აქედან ქალაქებში (ზაქათალის ოკრუგის გარეშე) ცხოვრობდა 207 294 კაცი (XX საუკუნის დასაწყისის მონაცემებით). ეროვნული შემადგენლობა: ქართველები, სომხები, რუსები, აზერბაიჯანელები და სხვა. ტფილისის გუბერნია გაუქმდა 1917 წელს.

ლიტერატურა
 საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 5-6, თბ., 1970-1972;

სქოლიო

კატეგორია:ტფილისის გუბერნია