სი თავსართები

ერთეულთა საერთაშორისო სისტემის თავსართები, SI თავსართები, სი თავსართები, ათჯერადი თავსართები — ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში დამკვიდრებული ერთეულთა წილობითი და ჯერადი თავსართები. გამოიყენება გრძელ ფიზიკურ მნიშვნელობათა ერთეულების შემოკლებული აღნიშვნისთვის, მათი 10 რიცხვის ხარისხში აყვანით. ათჯერადი თავსართები ემსახურება ნოლების რაოდენობის შეკვეცას როცხობრივ ნიშნებში.

ისტორია
1795 წელს სამეცნიერო სივრცეში დამკვიდრდა: დეკა-, ჰექტო-, კილო-, დეცი-, სანტი-, მილი-Annales de chimie et de physique, Volumes 19-20, pages 204-205, ხოლო 1873 წელს ერთეულთა CGS სისტემის მიერ — მეგა- და მიკრო- ერთეულთა თავსართები. ზემოხსენებული რვა თავსართი, პირველ და მეორე ზომა-წონის გენერალურ კონფერენციაზე მიღებულ იქნა, ერთეულთა საერთაშორისო სისტემის თავსართები. 1960 წელს ზომა-წონის მეთერთმეტე გენერალურ კონფერენციაზე ოფიციალურად იქნა მიღებული გიგა-, ტერა-, ნანო- და პიკო-11th meeting of the CGPM; 1975 წელს მეთორმეტე კონფერენციაზე — ატო- და ფემტო-12th meeting of the CGPM; 1975 წელს მეთხუთმეტე კონფერენციაზე — პეტა- და ექსა-15th meeting of the CGPM; 1991 წელს მეცხრამეტე კონფერენციაზე — იოქტო-, ზეპტო-, ზეტა- და იოტა-19th meeting of the CGPM; ხოლო 2022 წელს ოცდამეშვიდე კონფერენციაზე — ქუექტო-, რონტო-, რონა- და ქუეტა- ერთეულთა თავსართები27th meeting of the CGPM.

 წილობით ერთეულთა თავსართები 
წილობითი ერთეულები — ერთეულები, რომლებიც ფიზიკურ სიდიდეთა დადგენილი ერთეულების გარკვეულ ნაწილს (წილს) შეადგენენ. საზომთა მეტრული სისტემის დადგენისას მეტრული სისტემის ამოსავალი ერთეულებიდან წილობითი ერთეულების წარმოქმნის ორი პრინციპი იყო მიღებული: ა) წილობითი ერთეულების სახელწოდებათა წარმოქმნა თავსართების (დეცი, სანტი, მილი) მეშვეობით და ბ) ათობითობა წილობითი ერთეულების ამოსავალ ერთეულებთან თანაფარდობისას. მაგალითად, 1 მმ (მილიმეტრი) = 10−3 მ (მეტრს).

ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში წილობითი ერთეულების წარმოსაქმნელად მიღებულ იქნა შემდეგი თავსართები:
   10n 
  თავსართი
  აღნიშვნა
  შემოღებისწელი
   ქართ.
  საერთ.
  ქართ.
  საერთ.
   10−1
  დეცი
  deci
  დ
  d
  1795
   10−2
  სანტი
  centi
  ს
  c
  1795
   10−3 
  მილი
  milli
  მ
  m
  1795
   10−6 
  მიკრო
  micro
  მკ
  µ
  1873
   10−9
  ნანო
  nano
  ნ
  n
  1960
   10−12
  პიკო
  pico
  პ
  p
  1960
   10−15
  ფემტო
  femto
  ფ
  f
  1964
   10−18
  ატო
  atto
  ა
  a
  1964
   10−21
  ზეპტო
  zepto

  z
  1991
   10−24
  იოქტო
  yocto

  y
  1991
   10−27
  რონტო
  ronto

  r
  2022
   10−30
  ქვექტო
  quecto

  q
  2022

 ჯერად ერთეულთა თავსართები 
ჯერადი ერთეულები — ერთეულები, რომლებიც მთელრიცხვჯერ მეტია ფიზიკური სიდიდეების სისტემის ან სისტემის გარეშე ერთეულებზე. ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში ჯერადი ერთეულები მიიღება ათობითობის პრინციპით, ხოლო მათი დასახელება ამოსავალი ერთეულის სახელწოდებისგან თავსართების მეშვეობით. მაგალითად, 1 კმ (კილომეტრი) = 103 მ (მეტრი). 

ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში ჯერადობითი ერთეულების წარმოსაქმნელად მიღებულ იქნა შემდეგი თავსართები:
   10n 
  თავსართი
  აღნიშვნა
  შემოღებისწელი
   ქართ.
  საერთ.
  ქართ.
  საერთ.
   101
  დეკა
  deca
  დკ
  da
  1795
   102 
  ჰექტო
  hecto
  ჰ
  h
  1795
   103 
  კილო
  kilo
  კ
  k
  1795
   106 
  მეგა
  mega
  მეგ
  M
  1873
   109
  გიგა
  giga
  გ
  G
  1960
   1012
  ტერა
  tera
  ტ
  T
  1960
   1015
  პეტა
  peta

  P
  1975
   1018
  ექსა
  exa

  E
  1975
   1021
  ზეტა
  zetta

  Z
  1991
   1024
  იოტა
  yotta

  Y
  1991
   1027
  რონა
  ronna

  R
  2022
   1030
  ქვეტა
  quetta

  Q
  2022


სქოლიო


კატეგორია:სიდიდეთა ერთეულები