ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი

უეფა-ს ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი — ევროპული ფეხბურთის ასოციაციების კავშირის წევრი ქვეყნების მამაკაცთა ეროვნული საფეხბურთო გუნდების საერთაშორისო შეჯიბრი. ღონისძიება ტარდება ყოველ ოთხ წელიწადში. პირველი ტურნირი გაიმართა 1960 წელს. 1968 წლამდე ტურნირს ერქვა ევროპის ერთა თასი.

ტურნირში მოსახვედრად ნაკრებები გადიან საკვალიფიკაციო ეტაპს (მასპინძელ ქვეყანას/ქვეყნებს ავტომატურად ენიჭებათ ჩემპიონატის საგზური). ამჟამინდელი ფორმატით, ფინალურ ფაზაში 24 ეროვნული გუნდი ეჯიბრება ერთმანეთს მასპინძელი ქვეყნის სტადიონებზე, დაახლოებით ერთი თვის განმავლობაში.

ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი სულ 17-ჯერ ჩატარდა და ათმა ქვეყანამ შეძლო მისი მოგება. ყველაზე მეტჯერ, 4-ჯერ, გამარჯვება შეძლო ესპანეთის ეროვნულმა ნაკრებმა. ევროპის მოქმედი ჩემპიონი აგრეთვე ესპანეთია, რომელმაც 2024 წლის ევროს ფინალში ინგლისი დაამარცხა ბერლინის ოლიმპიაშტადიონზე, ანგარიშით 2-1. 

 ისტორია 
 დასაწყისი 
პირველად, პანევროპული საფეხბურთო ტურნირის ჩატარების იდეა, საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაციაში, ანრი დელონეს გაუჩნდა 1927 წელს. თუმცა რეალურად პირველი გათამაშება დელონეს გარდაცვალებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ ჩატარდა.UEFA European Football Championship origins. უეფა-ს საიტი.Delaunay's dream realised in France. უეფა-ს საიტი. სწორედ ანრი დელონეს სახელობისაა უეფა-ს ჩემპიონატის თასი.The Henri Delaunay Cup. უეფა-ს საიტი. ევროპის პირველი ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპზე მხოლოდ ოთხმა გუნდმა მიიღო მონაწილეობა და საბჭოთა ნაკრების ნაკრების გამარჯვებით დასრულდა, რომელმაც პარიზში გამართულ ფინალში იუგოსლავია დაამარცხა, ანგარიშით 2–1.1960 UEFA European Championship Teams. უეფა-ს საიტი.Ponedelnik heads Soviet Union to glory. უეფა-ს საიტი.
მინი|1968 წლის გამარჯვებული იტალიელები საფოსტო მარკაზე
1964 წელს, ჩემპიონატს ესპანეთმა უმასპინძლა. ფინალურ ეტაპზე მონაწილეთა რაოდენობა კვლავაც უცვლელი დარჩა, თუმცა გაიზარდა საკვალიფიკაციო ეტაპზე მონაწილეთა რაოდენობა – 17-დან 29-მდე.Spain savour home comforts. უეფა-ს საიტი. ფინალში, მადრიდის სანტიაგო ბერნაბეუს სტადიონზე, ესპანეთმა დაამარცხა საბჭოთა კავშირის ნაკრები, ანგარიშით 2–1.Spain's Marcelino stoops to conquer Europe. უეფა-ს საიტი.

ტურნირის ფორმატი უცვლელი დარჩა 1968 წელსაც: მას იტალიამ უმასპინძლა და მასპინძელთა გამარჯვებით დასრულდა.Italy make most of good fortune. უეფა-ს საიტი.Italy 1968. „ბი-ბი-სი“. ამ გათამაშების მსვლელობისას, ევროპის ჩემპიონატის ისტორიაში პირველად და უკანასკნელად გადაწყდა მატჩის ბედი მონეტის აგდებით (იტალიისა და საბჭოთა კავშირის ნახევარფინალური შეხვედრა);Italy through to final after coin toss. უეფა-ს საიტი. ასევე პირველად და უკანასკნელად დაინიშნა გადათამაშება (პირველი ფინალური შეხვედრა იტალიასა და იუგოსლავიას შორის ფრედ დასრულდა).Italy earn final replay against Yugoslavia. უეფა-ს საიტი. საკვალიფიკაციო ეტაპზე ამჯერად 31 გუნდი მონაწილეობდა.1968 UEFA European Championship Teams. უეფა-ს საიტი.

1972 წელს ჩემპიონატს ბელგიამ უმასპინძლა და დასავლეთ გერმანიის ნაკრების გამარჯვებით დასრულდა,Müller the menace in German masterclass. უეფა-ს საიტი. 1976 წელს იუგოსლავიაში ჩატარებული ჩემპიონატი კი ჩეხოსლოვაკიის ტრიუმფით აღინიშნა.Yugoslavia 1976. „ბი-ბი-სი“. ამ წელს, ევროპის ჩემპიონატის ისტორიაში, პირველად დაინიშნა პენალტების სერია (ფინალში).Panenka reflects on perfect penalty at EURO '76. უეფა-ს საიტი.

 8-გუნდიანი ფორმატი 
მარცხნივ|მინი|100პქ|მიშელ პლატინი
1980 წელს ჩემპიონატში მონაწილე გუნდთა რაოდენობა 8-მდე გაიზარდა. ტურნირი ორ ჯგუფად ჩატარდა და ფინალში ერთმანეთს ჯგუფების პირველადგილოსნები, მესამე ადგილისათვის მატჩში კი – მეორეადგილოსნები შეხვდნენ.Hrubesch crowns West German win. უეფა-ს საიტი.Italy 1980. „ბი-ბი-სი“. რომის სტადიო ოლიმპიკოს სტადიონზე გამართულ ფინალში დასავლეთ გერმანიის ნაკრებმა დაამარცხა ბელგიის ნაკრები და თავისი მეორე ევროპული ტიტული მოიგო.Hrubesch turns West Germany's unlikely hero. უეფა-ს საიტი.

1984 წელს თავისი პირველი ტიტული მოიგო საფრანგეთმა. ფრანგთა კაპიტანმა მიშელ პლატინიმ 5 შეხვედრაში 9 გოლი გაიტანა, რაც დღემდე სარეკორდოა.Platini shines for flamboyant France. უეფა-ს საიტიPlatini reflects on France's first success in 1984. უეფა-ს საიტი. ამ წელს კვლავ განიცადა ცვლილება ფორმატმა: ამჯერად, ჯგუფების გამარჯვებულები და მეორეადგილოსნები, ნახევარფინალიდან აგრძელებდნენ ასპარეზობას. გაუქმდა მატჩი მესამე ადგილისათვის.

1988 წელს ჩემპიონატი გერმანიაში ჩატარდა და ჰოლანდიის ნაკრების გამარჯვებით დასრულდა. ფინალში, რომელშიც ჰოლანდიელებმა საბჭოთა ნაკრები დაამარცხეს,Van Basten ends Dutch wait. უეფა-ს საიტი. მარკო ვან ბასტენმა ულამაზესი გოლი გაიტანა.Van Basten remembers 'fantastic' EURO '88. უეფა-ს საიტი.

1992 წელს შვედეთში გამართული ჩემპიონატი დანიის გამარჯვებით დასრულდა. აღსანიშნავია რომ საკვალიფიკაციო ეტაპის გადალახვა დანიამ ვერ შეძლო, ფინალურ ეტაპზე კი მხოლოდ იმიტომ მოხვდა, რომ მისი ჯგუფის გამარჯვებული, იუგოსლავია, ტურნირიდან მოიხსნა იუგოსლავიაში დაწყებული ომების გამო.Denmark late show steals spotlight. უეფა-ს საიტი.Sweden 1992. „ბი-ბი-სი“. ფინალში, დანიელებმა გერმანელები დაამარცხეს იენსენისა და კიმ ვილფორტის გოლებით – 2–0.Gatecrashing Denmark down Germany. უეფა-ს საიტი.

 16-გუნდიანი ფორმატი 
1996 წლის გათამაშებას ინგლისმა უმასპინძლა. ამ წელს გუნდების რაოდენობა 16-მდე გაიზარდა.Football comes home for Germany. უეფა-ს საიტი. ჩემპიონატი გერმანიის გამარჯვებით დამთავრდა, რომელმაც ფინალში ჩეხეთის რესპუბლიკის ახლად ჩამოყალიბებული ნაკრები დაამარცხა ოლივერ ბირჰოფის მიერ გატანილი „ოქროს გოლით“.Bierhoff hero of Germany's EURO '96 win. უეფა-ს საიტი.England 1996. „ბი-ბი-სი“.
მინი|მარჯვნივ|300პქ|საფრანგეთისა და იტალიის გუნდები 2000 წლის ჩემპიონატის ფინალური მატჩის დაწყებამდე
2000 წლის ჩემპიონატი პირველი იყო, რომელსაც ორმა ქვეყანამ ერთად უმასპინძლა – ნიდერლანდებმა და ბელგიამ.Trezeguet strikes gold for France. უეფა-ს საიტი.Belgium/Holland 2000. „ბი-ბი-სი“. ტურნირის ფინალში მოქმედმა მსოფლიო ჩემპიონმა, საფრანგეთმა, დაამარცხა იტალიის ნაკრები დავიდ ტრეზეგეს „ოქროს გოლით“.Golden boy Trezeguet relives France's 2000 glory. უეფა-ს საიტი.

2004 წელს ევროპის ჩემპიონატი პორტუგალიაში გაიმართა. საბერძნეთის ნაკრებმა, რომელსაც მანამდე ევროპის ჩემპიონატზე მხოლოდ ერთხელ ჰქონდა მონაწილეობა მიღებული (1980), დაამარცხა საფრანგეთი,France 0-1 Greece. „ბი-ბი-სი“. ჩეხეთი „ვერცხლის გოლით“Greece 1-0 Czech Rep. „ბი-ბი-სი“.Dellas delight stuns Czech Republic. უეფა-ს საიტი. და ფინალში გავიდა, სადაც მასპინძელ პორტუგალიას შეხვდა და ანგელოს ხარისტიასის გოლით თავისი პირველი ევროტიტული მოიპოვა.Greece are crowned kings of Europe. უეფა-ს საიტი.

2008 წლის გათამაშებას ავსტრიამ და შვეიცარიამ უმასპინძლეს. ეს იყო მეორე შემთხვევა, როდესაც ჩემპიონატს ორმა ქვეყანამ უმასპინძლა.Uefa Euro - History. უეფა-ს საიტი. ფინალი გაიმართა ვენის ერნსტ ჰაპელის სტადიონზე, სადაც ესპანეთის ნაკრებმა ფერნანდო ტორესის ერთადერთი გოლით დაამარცხა გერმანია და თავისი მეორე ტიტული მოიგო.Euro 2008 venues. „ბი-ბი-სი“.Germany 0-1 Spain. „ბი-ბი-სი“.

2012 წელს ევროპის ჩემპიონატს პოლონეთმა და უკრაინამ უმასპინძლეს. ტურნირი 8 ივნისიდან 1 ივლისამდე მიმდინარეობდა.EURO joy for Poland and Ukraine. უეფა-ს საიტი. ესპანეთმა ფინალში დაამარცხა იტალიის ნაკრები 4–0 და გახდა პირველი გუნდი, რომელმაც ევროპის ჩემპიონის ტიტული დაიცვა და, ასევე, პირველი გუნდი, რომელმაც, მიყოლებით, სამი საერთაშორისო ტურნირი მოიგო (ევრო 2008, ფიფა 2010, ევრო 2012).Triumphant Spain do it their way. უეფა-ს საიტი.

 24-გუნდიანი ფორმატი 
2016 წლის გათამაშება საფრანგეთში გაიმართა.France beat Turkey and Italy to stage Euro 2016. „ბი-ბი-სი“. 2016 წლის და შემდეგი ჩემპიონატების ფინალურ ეტაპზე მონაწილე გუნდების რაოდენობა 24 იყო.UEFA approves 24-team EURO from 2016. უეფა-ს საიტი.

 თასი 
მინი|მარჯვნივ|ძველი თასი (1960-2004)
თასს, რომლითაც ევროპის ჩემპიონი ჯილდოვდება, ანრი დელონეს თასი ეწოდება. ჯილდოს ეს სახელი, უეფა-ს პირველი გენერალური მდივნის, ანრი დელონეს, პატივსაცემად ჰქვია. სწორედ მას გაუჩნდა ევროპული საფეხბურთო ჩემპიონატის ჩატარების იდეა. გამარჯვებულ ქვეყანაში თასი 4 წლით, მომდევნო გათამაშების ჩატარებამდე, რჩება.

2008 წლის გათამაშებისათვის ახალი, განახლებული თასი, დამზადდა. თასი, რომელიც ვერცხლისგანაა დამზადებული, 8 კილოგრამს იწონის და 60 სანტიმეტრის სიმაღლისაა.New trophy for UEFA EURO 2008™. უეფა-ს საიტი.

 ფორმატი 
 კვალიფიკაცია 
ევროპის ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპი ფინალურ ეტაპამდე დაახლოებით 2 წლით ადრე, ფიფა-ს მსოფლიო ჩემპიონატის დასრულების შემდეგ იწყება.

უეფა-ს კომიტეტი საკვალიფიკაციო ეტაპზე მონაწილე გუნდებს ჯგუფებში ანაწილებს. კენჭისყრისათვის გამოიყენება ე.წ. „განთესვის“ პრინციპი. უფრო ძლიერი ნაკრებები ხვდებიან პირველ კალათში, ნაკლებად ძლიერები მეორე კალათში და ასე ნაწილდებიან გუნდები ექვს კალათში. ეს დამოკიდებულია გუნდების მიერ უკანასკნელი ევროპის ჩემპიონატისა და მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპებზე ნაჩვენებ შედეგებზე. კენჭისყრის მონაწილენი ყოველი კალათიდან იღებენ თითოეულ გუნდს და ასე იქმნება ჯგუფი. ამის შემდეგ კალათიდან გუნდების ამოღების პროცესი ხელახლა იწყება და ასე გრძელდება ყველა ჯგუფის შევსებამდე.

ევრო 2012-ზე სულ ცხრა საკვალიფიკაციო ჯგუფი იყო: ექვსი 6-გუნდიანი და სამი 5-გუნდიანი. გუნდი ორ შეხვედრას მართავს ჯგუფის ყველა წევრთან: საკუთარ მოედანზე და სტუმრად. მოგებისათვის ნაკრებს ერიცხება 3 ქულა, ფრესათვის – 1 ქულა, მარცხისათვის – 0 ქულა. თამაშების დასრულების შემდეგ ჯამდება გუნდების ქულები. ჯგუფების გამარჯვებულები და საუკეთესო მეორე-ადგილოსანი პირდაპირ ხვდებიან ევროპის ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპზე, ხოლო დანარჩენი რვა მეორე-ადგილოსანი ერთმანეთში ინაწილებს ჩემპიონატის ოთხ საგზურს ოლიმპიური სისტემით.
500px|center|Map of countries' best results

 ფინალური ეტაპი 
ფინალურ ეტაპზე 16 გუნდი მონაწილეობს. ფინალური ეტაპის კენჭისყრაზე გამოიყენება იგივე „განთესვის“ პრინციპი, რაც საკვალიფიკაციო ეტაპის კენჭისყრისას. ნაკრებები ოთხ 4-გუნდიან ჯგუფებში ნაწილდებიან. გუნდები ჯგუფის თითოეულ წევრთან თითო მატჩს მართავენ (სულ 3 მატჩი), რის შემდეგადაც ჯამდება ქულები და ჯგუფების გამარჯვებულები და მეორე-ადგილოსნები გადიან პლეი-ოფში.

პლეი-ოფში რვა გუნდი მონაწილეობს. აქედან ჩემპიონატი გრძელდება ოლიმპიური სისტემით: დამარცხებული ეთიშება ტურნირს. იმ შემთხვევაში, თუ მატჩში ფრე დაფიქსირდა, ინიშნება დამატებითი დრო, ხოლო შემდეგ პენალტების სერია, თუ დამატებით დროშიც ვერ გამოვლინდა გამარჯვებული.

მსოფლიო ჩემპიონატისგან განსხვავებით, ევროპის ჩემპიონატზე არ იმართება მატჩი მე-3 ადგილისათვის.

 სტატისტიკა 
 საპრიზო ადგილები 

წელიმასპინძელიფინალიმატჩი მესამე ადგილისთვისგამარჯვებულიანგარიშიმეორე ადგილიმესამე ადგილიანგარიშიმეოთხე ადგილი19602–1დ.დ.2–019642–13–1დ.დ.19681–1 დ.დ.2–0 (გადათამაშება)2–019723–02–119762–2 დ.დ.(5–3) პენ3–2დ.დ.19802–11–1(1)(9–8) პენწელიმასპინძელიფინალინახევარფინალისტები (2)გამარჯვებულიანგარიშიმეორე ადგილი19842–0 და 19882–0 და 19922–0 და 19962–1დ.დ. და 2000 და2–1დ.დ. და 20041–0 და 2008 და1–0 და 2012 და4–0 და 20161–0დ.დ. და 20201–1 (3-2)პ.ს. და 
1დამატებითი დრო არ დანიშნულა.
21980 წლის შემდეგ თამაში მესამე ადგილისთვის არ გამართულა.
აღნიშვნები:
დ.დ. - დამატებითი დრო
პენ - პენალტების სერია

 საუკეთესო გუნდები 
გუნდიგამარჯვებულიმეორე ადგილი4 (1964, 2008, 2012, 2024)1 (1984)შეიცავს დას. გერმანიის შედეგებსაც.3 (1972, 1980, 1996)3 (1976, 1992, 2008)2 (1968, 2020)2 (2000, 2012)2 (1984, 2000)1 (2016)1 (1960)3 (1964, 1972, 1988)შეიცავს ჩეხოსლოვაკიის შედეგებსაც.1 (1976)1 (1996)1 (2016)1 (2004)1 (1976)1 (1988) –1 (1992) –1 (2004) – –2 (1960, 1968) –1 (1980) –1 (2020)

 საუკეთესო ბომბარდირები 

 ცალკეული გათამაშებების მიხედვით 
წელიფეხბურთელიგოლი1960 ფრანსუა ოტი ვალენტინ ივანოვი ვიქტორ პონედელნიკი მილან გალიჩი დრაჟან ერკოვიჩი21964 ხესუს მარია პერედა ფერენც ბენე დეჟო ნოვაკი21968 დრაგან ჯაიჩი21972 გერდ მიულერი41976 დიტერ მიულერი41980 კლაუს ალოფსი31984 მიშელ პლატინი91988 მარკო ვან ბასტენი51992 ჰენრიკ ლარსენი კარლ-ჰაინც რიდლე დენის ბერგკამპი ტომას ბროლინი31996 ალან შირერი52000 პატრიკ კლუივერტი სავო მილოშევიჩი52004 მილან ბაროში52008 დავიდ ვილია42012 მარიო მანჯუკიჩი მარიო გომესი მარიო ბალოტელი კრიშტიანუ რონალდუ ალან ძაგოევი ფერნანდო ტორესი32016 ანტუან გრიზმანი62020 კრიშტიანუ რონალდუ  პატრიკ შიკი5

 ყველა ტურნირი ერთად 
ფეხბურთელიგოლი კრიშტიანუ რონალდუ14 მიშელ პლატინი9 ალან შირერი ანტუან გრიზმანი7 ნუნუ გომეში ტიერი ანრი პატრიკ კლეივერტი რუდ ვან ნისტელროი ზლატან იბრაჰიმოვიჩი უეინ რუნი  რომელუ ლუკაკუ  ალვარო მორატა6 მილან ბაროში იურგენ კლინსმანი სავო მილოშევიჩი მარკო ვან ბასტენი ზინედინ ზიდანი ფერნანდო ტორესი მარიო გომესი რობერტ ლევანდოვსკი პატრიკ შიკი5

 დასწრება 
წელიმასპინძელითამაშისულყვ.დაბალი უმაღლესისაშუალო 1960 საფრანგეთი 4 78,958 9,438 26,370   19,740 1964 ესპანეთი 4 156,253 3,869 79,115   39,063 1968 იტალია 5 299,233 21,834 85,000 59,847 1972 ბელგია 4 121,880 10,000 55,669 30,470 1976 იუგოსლავია 4 106,087 6,766 50,562 26,522 1980 იტალია 14 345,463 4,726  59,646  24,676 1984 საფრანგეთი 15 597,639 17,102  51,359 39,843 1988 დას. გერმანია 15 888,645 38,308 72,308  59,243 1992 შვედეთი 15 430,111 14,660 37,800 28,674 1996 ინგლისი 31 1,276,137 19,107 76,864  41,166 2000 ბელგია-ნიდერლანდი 31 1,122,833 16,478 51,300 36,220 2004 პორტუგალია 31 1,156,473 16,002  65,000 37,306 2008 ავსტრია-შვეიცარია 31 1,140,902 23,871  51,428  36,803 2012 პოლონეთი-უკრაინა 31 1,440,896 31,840 64,640 46,479

 მონაწილეობა 

 ყველაზე მეტი მატჩი ითამაშა 
{| class="wikitable"
|-
! მატჩი
! ფეხბურთელი
|-
| style="text-align:center;"|25
| კრიშტიანუ რონალდუ
|-
| style="text-align:center;"|19
| ჟუან მუტინიუ პეპე
|-
| style="text-align:center;"|18
| ბასტიან შვაინშტაიგერი
|-
| style="text-align:center;"|17
| ლეონარდო ბონუჩი ჯანლუიჯი ბუფონი
}}

 ყველაზე მეტი ტურნირი 
 სულ ფეხბურთელი წლები4 ლოთარ მათეუსი1980, 1984, 1988, 20004 პეტერ შმეიხელი1988, 1992, 1996, 20004 არონ ვინტერი1988, 1992, 1996, 20004 ალესანდრო დელ პიერო1996, 2000, 2004, 20084 ედვინ ვან დერ სარი1996, 2000, 2004, 20084 ლილიან ტურამი1996, 2000, 2004, 20084 ულოფ მელბერგი2000, 2004, 2008, 20124 იკერ კასილიასი2000, 2004, 2008, 2012
მუქად აღნიშნულია ფეხბურთელის მიერ მოგებული ჩემპიონატი.

 გოლები 
წელიგუნდიმატჩიგოლისაშ. გოლი196044174.25196444133.2519684571.40197244102.50197644194.751980814271.931984815412.731988815342.271992815322.1319961631642.0620001631852.7420041631772.4820081631772.4820121631762.45201624511082.12

 რესურსები ინტერნეტში 

 .
 ისტორია uefa.com-ზე.

 სქოლიო 

კატეგორია:უეფა-ს ტურნირები