თანავარსკვლავედები

თანავარსკვლავედები — ვარსკვლავური ცის უბნები. მათი კონტურები განსაკუთრებით ბრწყინვალე ვარსვლავების მიხედვით დგინდება. 

ცის დაყოფა თანავარსკვლავედებად უძველესი დროიდან მომდინარეობს. ძირითადი თანავარსკვლავედები გამოყვეს და სახელები შეარქვეს მითოლოგიური (ჰერკულესი, პერსევსი, ანდრომედე და სხვა) ან საყოფაცხოვრებო (სასწორი, მშვილდოსანი და სხვა) სფეროდან. დროთა განმავლობაში ზოგიერთი თანავარსკვლავედების საზღვრები ზუსტდებოდა ან არსებულ თანავარსკვლავედებს ყოფდნენ რამდენიმე თანავარსკვლავედებად. საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის 1922 წლის გადაწყვეტილებით ვარსკვლავიერი ცა დაყოფილია 58 თანავარსკვლავედად. 

ამჟამად მთელი ცა 88 თანავარსკვლავედადაა დაყოფილი. ყოველი ვარსკვლავი, ხილვადია შეუიარაღებელი თვალით თუ ტელესკოპით, ერთ რომელიმე თანავარსკვლავედს ეკუთვნის. არსებული თანავარსკვლავედის ცალკეულ ვარსკვლავებს ბერძნული ასოებით აღნიშავენ: მათ შორის ყველაე კაშკაშას — α ასოთი, მომდევნო სიკაშკაშისას — β-თი და ა. შ. 

თანავარსკვლავედების კონტურებს სინამდვილეში თითქმის არავითარი მსგავსება არა აქვთ იმ ცხოველებთან და საგნებთან, რომელთა სახელებსაც ისინი ატარებენ. იგივე ითქმის ყველაზე პოპულარულ თანავარსკვლავედზე — დიდ დათვზეც. ჩვენს განედებზე მისი 7 კაშკაშა ვარსკვლავი ჩანს ყოველთვის, წელიწადის ყოველ სეზონში, ღამის ყოველ საათში. ამის მიხედვით შესაძლებელია ვიპოვნოთ მიმართულება ჩრდილოეთ პოლუსისაკენ, აგრეთვე ჰორიზონტის მხარეები.

ასევე არანაირი სამეცნიერო მნიშვნელობა არ აქვს ცის თანავარსკვლავედებად დაყოფას, ე. ი. ეს დაყოფა გარეგნული ნიშნებით ხდება და მას შემთხვევითი ხასიათი აქვს; იგი მხოლოდ ორიენტირების გასაადვილებლად არის საჭირო.

 თანავარსკვლავედების სახელწოდებები 

 ქართული სახელწოდება ლათინური სახელწოდება შემოკლება მდებარეობა ვარსკვლავურ ცაზე ანდრომედე Andromeda And ჩ არწივი Aquila Aql ე ბადურა Reticulum Ret ს ბერენიკეს თმები Coma Berenices Com ჩ ბუზი Musca Mus ს გედი Cygnus Cyg  ჩ გემის ხერხემალი Carina  Car  ს გველეშაპი Draco Dra  ჩ გველი Serpens Ser  ე  გველისმჭერი   Ophiuchus  Oph  ე  გონიო Norma Nor  ს  დელფინი Delphinus Del ჩ დიდი დათვი Ursa Major UMa  ჩ  დიდი ქოფაკი Canis Major CMa ს  ერიდანუსი Eridanus Eri  ს  ვერძი Aries Ari ჩ ვეშაპი Cetus Cet ე  თევზები Pisces Psc  ე  თხის რქა Capricornus  Cap ს იალქნები Vela Vel  ს  ინდოელი Indus Ind  ს ისარი Sagitta Sge ჩ კასიოპეა Cassiopeia  Cas  ჩ  კენტავრი Centaurus Cen  ს  კვიცი Equuleus Equ ჩ  კირჩხიბი Cancer Cnc ჩ კიჩო Puppis Pup ს კომპასი Pyxis Pyx ს კურდღელი Lepus Lep   ს კურო   Taurus Tau ჩ ლომი Leo Leo ჩ მაგიდა მთა Mensa Men ს მარტორქა  Monoceros  Mon  ე მარჩბივი Gemini Gem  ჩ მგელი Lupus Lup  ს მეეტლე Auriga Aur  ჩ მელია   Vulpecula Vul  ჩ მენახირე Bootes  Boo  ჩ მერწყული Aquarius Aqr  ე მეძებარი ძაღლები  Canus Venatici  CVn  ჩ მიკროსკოპი  Microscopium Mic ს  მოქანდაკე  Sculptor  Scl  ს მტრედი  Columba  Col  ს მფრინავი თევზი Volans   Vol  ს მშვილდოსანი  Sagittarius  Sgr  ს მხატვარი  Pictor  Pic  ს ორიონი  Orion  Ori  ე ოქროს თევზი  Dorado  Dor  ს ოქტანტი  Octans  Oct  ს პატარა დათვი Ursa Minor  UMi ჩ პატარა ლომი Leo Minor  LMi ჩ პატარა ქოფაკი Canis Minor CMi  ჩ პეგასი  Pegasus  Peg  ჩ პერსევსი Perseus Per ჩ  ჟირაფი Camelopardalis  Cam ჩ  საათი  Horologium  Hor  ს სამკუთხედი Triangulum  Tri  ჩ სამოთხის ჩიტი  Apus  Aps  შ სამსხვერპლო  Ara  Ara  ს სამხრეთის გვირგვინი  Corona Australis  CrA  ს სამხრეთის თევზი Piscis Austrinus  PsA ს  სამხრეთის სამკუთხედი Triangulum Australe  TrA  ს სამხრეთის ჰიდრა Hydrus  Hyi ს  სასწორი  Libra  Lib  ს საჭრისი   Caelum  Cae  ს სექსტანტი  Sextans  Sex  ე ტელესკოპი Telescopium  Tel ს  ტუკანი Tucana  Tuc  ს ტუმბო   Antlia  Ant ს ფარგალი  Circinus  Cir  ს ფარი  Scutum  Sct  ე ფარშავანგი Pavo   Pav ს  ფენიქსი  Phoenix  Phe  ს  ფიალა   Crater  Crt  ს ფოცხვერი  Lynx  Lyn  ჩ ქალწული  Virgo  Vir   ე ქამელიონი  Chamaeleon Cha  ს  ქნარი  Lyra  Lyr  ჩ ღრიანკალი  Scorpius  Sco  ს ღუმელი  Fornax For   ს ყორანი Corvus  Crv  ს ჩრდილოეთის გვირგვინი Corona Borealis  CrB ჩ ცეფევსი Cepheus  Cep ჩ  წერო  Grus  Gru  ს ხვლიკი  Lacerta  Lac   ჩ ჯვარი  Crux  Cru  ს ჰერკულესი   Hercules  Her  ჩ ჰიდრა  Hydra  Hya  ს

 ლიტერატურა 

*