ქაიფენგი

მინი|ცნობილი ნახატი - ასახავს მდინარის გასწვრივ ცინგმინგის ფესტივალის მიმდინარეობას, ზოგიერთის აზრით, ასახავს ცხოვრებას ქაიფენგში ცინგმინგის ფესტივალზე. არსებობს რამდენიმე ვერსია - ზემოაღნიშნული მე-18 საუკუნის რეკრეაციაა - ორიგინალის, რომელიც მიეწერება მე-12 საუკუნის მხატვარ ჭანგ წეტუანს.
ქაიფენგი (; ფინინი: Kāifēng) — პრეფექტურის დონის ქალაქი ჩინეთში, მდებარეობს პროვინცია ხენანში, მდინარე ხუანგხეს სამხრეთ ნაწილში. დასავლეთით ესაზღვრება ჭენგჭოუს მუნიციპალიტეტი და ჩრდილო-აღმოსავლეთით ესაზღვრება პროვინცია შანტუნგი. ჩინეთის 8 ანტიკური დედაქალაქიდან ერთ-ერთი. ჩინეთის ისტორიის მანძილზე, დედაქალაქის სტატუსი ჰქონდა 8-ჯერ. ცნობილია ჩრდილოეთ სუნგის დინასტიის დედაქალაქის სახელით.

2020 წლის საყოველთაო აღწერით, ქაიფენგის პრეფექტურის მოსახლეობა შეადგენს 4,824,016 ადამიანს, რომელთაგან 1,735,581 ცხოვრობდა მეტროპოლიტენის მიმდებარე ტერიტორიაზე, რომელიც შედგება სიანგფუ, ლუნგთინგი, შუნხე ხუეი და იუვანთაის უბნებისგან. 

ისტორია
300px|thumb|ქალაქი ქაიფენგი (ტონგძინგი, პიენლიანგი) ჩრდილოეთ სუნგის დინასტიის დროს
ქაიფენგი ჩინეთის რვა უძველესი დედაქალაქიდან ერთ-ერთია. პეკინის მსგავსად, ისტორიის მანძილზე ქალაქს რეკონსტრუქცია არაერთხელ განხორციელდა. ძვ.წ. 364 წელს, მეომარი სახელმწიფოების პერიოდში ვეის სამეფომ დააარსა ქალაქი, სახელად ტალიანგი , როგორც ამ მხარის დედაქალაქი. ამავე პერიოდში აშენდა პირველი არხი, რომელიც ადგილობრივ მხარეს ყვითელ მდინარეს აკავშირებდა. როდესაც ცინის სამეფომ ვეის სამეფო დაიპყრო, ქაიფენგი განადგურდა და იქაურობა მოსახლეობამ მიატოვა, გარდა საშუალო ზომის საბაზრო ქალაქისა, რომელიც ადგილზე დარჩა. 
ხანის დინასტიის პერიოდში ქალაქს გარკვეული რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა. ქაიფენგი გახდა ლიუ ვუს (ხანის იმპერატორ ვენის ვაჟი) დედაქალაქი, როდესაც ის ლიანგის პრინცი გახდა. ლიუ ვუმ აღადგნა და ააშენა მრავალი შენობა და ქალაქის ძველი კედელი. ქაიფენგი გახდა მუსიკის, ხელოვნების, მხატვრების თავშესაფარი და ნათელი ბაღების ცენტრი, მიუხედავად ქალაქის ტრივიალური პოლიტიკური მნიშვნელობისა.

VII საუკუნის დასაწყისში, ქაიფენგი გადაკეთდა მთავარ კომერციულ ცენტრად, მას შემდეგ რაც იგი დიდ არხს დაუკავშირდა, აგრეთვე დასავლეთ შანტუნგში გამავალი არხის აგებით.
781 წელს, თანგის დინასტიის დროს, ახალი ქალაქი აღადგინეს და დაარქვეს პიენი (. პიენი იყო ხუთი დინასტიისა და ათი სამეფოს პერიოდის, გვიანდელი ლიანგია, გვიანი ძინის (936-946), გვიანი ხანის (947-950) და გვიანი ჭოუს (951-960) პერიოდის დედაქალაქი. სუნგის დინასტიამ 960 წელს, გვიანი ჭოუს დამარცხების შემდეგ (ჩენციაოს ინციდეენტი), პიენი თავის დედაქალაქად აქცია. ცოტა ხნის შემდეგ ქალაქის ტერიტორია გაფართოვდა. 

სუნგის დროს, როდესაც ის ცნობილი იყო როგორც ტუნგძინგი ან პიენძინგი, ქაიფენგი, მაშინდელი ჩინეთის უდიდესი და ყველაზე აყვავებული ქალაქი, სადაც 400 000-ზე მეტი მოსახლე ცხოვრობდა როგორც ქალაქის გალავანში, ისე მის გარეთ. ქალაქში მძვინვარებდა ტიფის დაავადება.Jacques Gernet. Daily Life in China on the Eve of the Mongol Invasion, 1250-1276. (Stanford, CA: Stanford University Press, 1962). Translated by H. M. Wright. .
1049 წელს, ქაიფენგში აშენდა იოუკუოსის პაგოდა (), ასევე ცნობილი, როგორც რკინის პაგოდა. არის 54,7 მ სიმაღლის და წარმოადგენს ქალაქის ერთ-ერთ მთავარ ღირსშესანიშნაობას. 

ქაიფენგმა მნიშვნელობის პიკს მე-11 საუკუნეში მიაღწია, როგორც კომერციული და სამრეწველო ცენტრი ოთხი ძირითადი არხის კვეთაზე. ამ დროის განმავლობაში, ქალაქს გარშემორტყმული იყო ქალაქის კედლების სამი წრით და დაახლოებით, 600 000-დან 700 000-მდე მოსახლით, რაც ქალაქს 1013-დან 1127 წლამდე მსოფლიოში უდიდეს ქალაქად აქცევდა. 
ეს პერიოდი დასრულდა 1127 წელს, როდესაც ქალაქი ჯურჩენი დამპყრობლების ხელში ჩავარდა ჯინგქანგის ინციდენტის შედეგად.
შემდგომში ქალაქი მოექცა ჯურჩენების ძინის დინასტიის მმართველობის ქვეშ, მიუხედავად იმისა, რომ იგი დარჩა მნიშვნელოვან ადმინისტრაციულ ცენტრად, მხოლოდ ადრეული სუნგის შიდა ქალაქის კედლის შიგნით დარჩა დასახლებული ტერიტორია და დანარჩენი მიტოვებული იყო.

ეს პერიოდი დასრულდა 1127 წელს, როდესაც ქალაქი ძინგქანგის ინციდენტის შედეგად ჯურჩენი დამპყრობლების ხელში ჩავარდა. ქაიფენგი მოექცა ჯურჩენების ძინის დინასტიის მმართველობის ქვეშ, რომლებმაც ძინისა და სუნგის დინასტიებს შორის ომების დროს  დაიპყრეს ჩრდილოეთ ჩინეთის უმეტესი ნაწილი. ქაიფენგმა შეინარჩუნა მნიშვნელოვანი ადმინისტრაციული ცენტრის სტატუსი, თუმცა რეალურად ქალაქი შემცირდა ადრეულ სუნგის პერიოდის ქალაქის შიდა კედლის  შიგნით დასახლებულ ტერრიტორიამდე, მიმდებარე ტერიტორია მიტოვებული დარჩა.

როგორც სუნგის იმპერიულ ქალაქს, ქაიფენგს ლოგისტიკური მომარაგებისთვის ხელსაყრელი მდებარეობა ჰქონდა, ყვითელი მდინარის ჭალის მიმდებარე ტერიტორიაზე განაშენიანების გამო. სამხედრო თვალსაზრისით ეს დაუცველს ხდიდა. 
ქაიფენგი 1157 წლიდან (ალტერნატიულ წყაროებში მოხსენიებულია 1161 წ.)  ჯურჩენის "სამხრეთ დედაქალაქის" სტატუსით სარგებლობდა და ამავე პერიოდში დაიწყო ქალაქის რეკონსტრუქცია. ჯურჩენებმა 1214 წლმდე დედაქალაქი უფრო ჩრდილოეთით შეინარჩუნეს თუმცა მოგვიაებით მონღოლთა თავდასხმების გამო იძულებული გახდნენ ქაიფენგში გამაგრებულიყვნენ. 1232 წელს მონღოლთა და სუნგის დინასტიის გაერთიანებულმა ძალებმა ალყა შემოარტყეს სამხრეთის ქალაქს და დაამხეს ჯურჩენთა სუნგის დინასტია. 1279 წელს მონღოლებმა მთელი ჩინეთი დაიპყრეს და დააარსეს იუენის დინასტია. იუენის დინასტიის დედაქალაქად გამოცხადდა ხენან ძიანგპეის პროვინციის დედაქალაქად პიენლიანგი გამოცხადდა, რომელიც დაარსდა 1277 წელს. 

ქაიფენგის ალყის დროს, მონღოლებმა და ხანელმა ჩინელებმა (რომლებიც მონღოლებს შეუერთდნენ) დახოცეს ძინ ჯუუჩენის ვანიენის იმპერიული ოჯახის მამრობითი სქესის წევრები და როგორც ომის ტყვეები მონღოლეთში წაიყვანეს ძინის დინასტიიის სამეფო ხარჭები და პრინცესები, მათს შორის დედოფალი. მონღოლებმა ქალაქი გაძარცვეს, იმ დროისთის პირველად, ქალაქის მოსახლეობას ვაჭრობის ნება დართეს. ხანელი მოსახლეობა თავიანთ ძვირადღირებულ ნივთებს მონღოლ მეომრებს კრიტიკულად აუცილებელ საკვებში უცვლიდნენ. 

1260 წელს, მარკო პოლო ჩავიდა ქაიფენგში და თავის დღიურში აღწერა იქ არსებული მდგომარეობა. 

XIV საუკუნის შუა ხანებში ქალაქი დაიკავა წითელწითელდოლბადიანთა აჯანყებულებმა, რომლებმაც 10 წლის მანძილზე ქალაქი თავიანთ დედაქალაქად გამოაცხადეს. აჯანყებულები დაამარცხა ახლად დაარსებულმა მინგის დინასტიის სამხედრო შენაერთებმა. 1368 წელს, მინგის დინასტიის დასაწყისში ქაიფენგი გახდა ხენანის პროვინციის დედაქალაქი.

1642 წეკს მინგის არმიამ ლი წიჩენგის აჯანყების ჩასახშობად ქალაქი დატბორა ყვითელი მდინარის წყლით. ამ კატასტროფის შემდეგ ქალაქი კვლავ მიტოვებული დარჩა. 1662 წელს, ცინგის დინასტიის იმპერატორ ქანგსის მეფობის დროს, ქაიფეგი აღადგინეს. 1841 წლის წყალდიდობის შემდეგ, 1843 წელს დაიწყო ქალაქის ხელახალი რეკონსტრუქცია და ქაიფენგმა მიიღო დღევანდელი იერსახე. 

VIII-IX საუკუნეებიდან XIX  საუკუნემდე, ქაიფენგში სახლობდა უძველესი ებრაული საზოგადოება, ქაიფენგის ებრაელები. 2016 წლის მონაცემებით, ქალაქში შემორჩანილია 20 ებრაელი.

1938 წლის 6 ივნისს ქალაქი იაპონიის იმპერიულმა არმიამ დაიპყრო. ქაიფენგი 1954 წლამდე დარჩა ხენანის პროვინციის დედაქალაქად, სანამ დედაქალაქი ჭენგჭოუში გადავიდა. 1969 წელს, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ყოფილი პრეზიდენტი ლიოუ შაოცი ქაიფენგში შინაპატიმროფაში ყოფნისას სამედიცინო უყურადღებობის გამო გარდაიცვალა. 

1948 წელს, ქაიფენგში შეტაკებები გაიმართა კომუნისტური პარტიის სამხედრო ძალებსა და ნაციონალისტებს (კუომიტანგს) შორის, რასაც მოჰყვა სახალხო განმანთავისუფლებელი არმიის გამარჯვება და ნაციონალისტური ძალების დაშლა.

 ლიტერატურა 

 The Origin of the Kaifeng Jews, in S. Shaked, ed., Irano-Judaica, Jerusalem, 1982, pp. 101–11

 რესურსები ინტერნეტში 

Government website of Kaifeng  (ჩინურად)
About Kaifeng's Judaeo-Persian community (ინგლისურად)
სქოლიო

კატეგორია:ჩინეთის ქალაქები
კატეგორია:ჩინეთის ყოფილი დედაქალაქები