ჯიმი კარტერი

ჯიმი კარტერი (, სრული სახელი ჯეიმზ ერლ კარტერი (უმცროსი), .; დ. 1 ოქტომბერი, 1924, პლეინზი — გ. 29 დეკემბერი, 2024, იქვე) — აშშ-ის 39-ე პრეზიდენტი (1977-1981) დემოკრატიული პარტიიდან.

კარტერმა ჯორჯიის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი და აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო აკადემია დაამთავრა, 1946–1953 წლებში აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ფლოტში მსახურობდა. სამხედრო სამსახურის შემდეგ იგი ხელმძღვანელობდა ოჯახურ ბიზნესს და არაქისის საკმაოდ წარმატებული ფერმერი იყო. პოლიტიკაში წასვლის შემდეგ კარტერი ორი ვადით ჯორჯიის სენატში მოღვაწეობდა, რის შემდეგაც ჯორჯიის გუბერნატორი იყო.

როგორც პრეზიდენტმა კარტერმა ენერგეტიკის და განათლების დეპარტამენტები შექმნა. მან ენერგეტიკული პოლიტიკა შეიმუშავა, რომელიც კონსერვაციას, ფასების კონტროლს და ახალ ტექნოლოგიებს გულისხმობდა. მისი პრეზიდენტობისას ნავთობის ფასმა ძალიან მაღლა აიწია. ამის ფონზე ინფლაცია და უმუშევრობა მაღალი იყო.

საგარეო საკითხებში კარტერმა პანამის არხის ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი, რომლის მიხედვითაც პანამის არხის ზონა პანამას დაუბრუნდა. ეს ლათინურ ამერიკაში აშშ-ის გავლენის დიდი დათმობა იყო, რისთვისაც იგი ძალიან გააკრიტიკეს. 1978 წელს კემპ-დევიდის სამიტზე კარტერის ხელმძღვანელობით ეგვიპტის პრეზიდენტმა ანვარ სადათმა და ისრაელის პრემიერ-მინისტრმა მენაჰემ ბეგინმა ხელი მოაწერეს ხელშეკრულებას მშვიდობის, ურთიერთცნობისა და ეგვიპისთვის სინის ნახევარკუნძულის გადაცემის თაობაზე. ამით დასრულდა ეგვიპტე-ისრაელის ომების სერია. მისი მმართველობა ასევე აღინიშნა საბჭოთა კავშირთან ურთიერთობის მკვეთრი გაუარესებით, ამ უკანასკნელის მიერ 1979 წელს ავღანეთში ჯარების შეყვანის გამო. ამის გამო 1980 წელს აშშ-მ ბოიკოტი გამოუცხადა მოსკოვში ჩატარებულ ოლიმპიურ თამაშებს და დაჩქარებული წესით განაგრძო საკუთარი ბირთვული პოტენციალის ზრდა.

კარტერის მმართველობის პერიოდში მოხდა ისლამური რევოლუცია ირანში; აიათოლა ხომეინიმ აშშ „დიდ სატანად“ გამოაცხადა, 1980 წელს მძევლად აიყვანეს ამერიკის საელჩოს თანამშრომლები თეირანში. მოლაპარაკებები და ძალისმიერი მეთოდებით მძევლების განთავისუფლების მცდელობები უშედეგოდ დასრულდა. 1980 წლის ნოემბერში ჩატარებული არჩევნები, სადაც კარტერი მეორე ვადით იყრიდა კენჭს, რესპუბლიკელი რონალდ რეიგანის გამარჯვებით დასრულდა. 1981 წლის 20 იანვარს რეიგანის ინაუგურაციის დასრულებიდან 20 წუთში ირანელებმა მძევლები გაათავისუფლეს.

შემდგომი სამშვიდობო მოღვაწეობისთვის კარტერს მიღებული აქვს ნობელის პრემია 2002 წელს.

სიცოცხლის ბოლო წლებში ძლიერ ავადმყოფობდა. 2024 წლის 1 ოქტომბერს ჯიმი კარტერი ამერიკის ისტორიაში გახდა პირველი პრეზიდენტი, რომელსაც 100 წელი შეუსრულდა. გარდაიცვალა 2024 წლის 29 დეკემბერს, 100 წლის ასაკში.

 რესურსები ინტერნეტში 
 Jimmy Carter Library and Museum
 The Carter Center: Advancing Human Rights and Alleviating Suffering 
 Oral History Interview with Jimmy Carter from Oral Histories of the American South
 Jimmy and Rosalynn Carter Partnership Foundation
 Text and Audio of Carter's Crisis of Confidence (Malaise) Speech
 Text and Notes to Carter's Undelivered Energy Speech
 Interpretive essay in New Georgia Encyclopedia 
 Website about Jimmy and Rosalynn Carter

 ბიოგრაფიული გვერდები 
 Biography , via whitehouse.gov
 Biography , via Britannica.com – Jimmy Carter
 Biography  via ourgeorgiahistory.com
 Navy Years , via submarinehistory.com

 სქოლიო 

კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:ჯორჯიის გუბერნატორები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებაში
კატეგორია:დაბადებული 1924
კატეგორია:ცივი ომის ლიდერები
კატეგორია:დაბადებული 1 ოქტომბერი
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით