გურამ დოჩანაშვილი

გურამ დოჩანაშვილი (დ. 26 მარტი, 1939, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 3 აპრილი, 2021, თბილისი, საქართველო) — ქართველი კლასიკოსი მწერალი, თანამედროვე ქართული ლიტერატურის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი. 

გურამ დოჩანაშვილის შემოქმედების მთავარი თემებია სიყვარული, სიკეთე, შეუპოვარი ბრძოლა ბოროტების წინააღმდეგ და თავისუფლებისკენ სწრაფვა. მისი შემოქმედება თარგმნილია მრავალ ენაზე და საფუძვლად დაედო ცნობილ კინოფილმებსა და ტელესპექტაკლებს.

გურამ დოჩანაშვილის მამა, პეტრე დოჩანაშვილი, ექიმი იყო. დედა, გულნარა ემხვარი, აკაკი წერეთლის დის შვილთაშვილი. ბავშვობაში გურამ დოჩანაშვილი თბილისის სხვადასხვა უბანში იზრდებოდა, რაც მომავალში მისი ცოცხალი და უშრეტი ფანტაზიის წყარო გახდა. სკოლაში სწავლასთან ერთად, სამუსიკო სასწავლებელში ვიოლინოზე დაკვრას ეუფლებოდა. 

ახალგაზრდა დოჩანაშვილი შეუერთდა არალეგალურ პატრიოტულ ორგანიზაცია — „გორგასლიანს“. 17 წლის ასაკში, სკოლის მეგობრებთან ერთად, დააკავეს ანტისაბჭოური პროპაგანდის ბრალდებით და სამწლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს. მოგვიანებით განაჩენი პირობითი სასჯელით შეეცვალა.

1962 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი დაამთავრა, რის შემდეგაც ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის თანამშრომელი გახდა. ინსტიტუტში მუშაობისას მან მონაწილეობა მიიღო ათობით არქეოლოგიურ ექსპედიციაში.

გურამ დოჩანაშვილის პირველი წიგნი, მოთხრობების კრებული „მთის გადაღმა“ 1966 წელს გამოიცა. ამავე წელს, მას და მის მეუღლეს — ნათელა სეფიაშვილს — პირველი შვილი შეეძინათ. დოჩანაშვილის მეორე შვილი — ირაკლი — 1968 წელს დაიბადა. 1990 წელს, 22 წლის ასაკში, ირაკლი დოჩანაშვილი აივნიდან გადავარდნით ტრაგიკულად დაიღუპა.

მისი ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწარმოების „სამოსელი პირველის“ გამოცემიდან ექვსი წლის შემდეგ დოჩანაშვილმა გამოსცა  ნოველა „ვატერ(პო)ლოო ანუ აღდგენითი სამუშაოები“. 1989 წელს რეჟისორმა ნინო ახვლედიანმა გადაიღო ფილმი „ბესამე“, რომლის სცენარის ავტორი თავად დოჩანაშვილი იყო. მისი მოთხრობა „კაცი, რომელსაც ლიტერატურა ძლიერ უყვარდა“ შესულია სასკოლო პროგრამაში. 

გურამ დოჩანაშვილი იყო თბილისის საპატიო მოქალაქე , დაჯილდოებულია ვაჟა-ფშაველას სახელობის პრემიით რომანისათვის „ბრმადყოფილზე. და…“ (ასევე, მთელი შემოქმედებითი მოღვაწეობისთვის)პრეზიდენტმა შოთა რუსთაველის და ვაჟა-ფშაველას სახელობის პრემიებისა და ეროვნული პრემიის ლაურეატები დააჯილდოვა და ლიტერატურის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის ლიტერატურული პრემიით „საბა“.

 ბიოგრაფია 
გურამ დოჩანაშვილი დაიბადა 1939 წლის 26 მარტს ქალაქ თბილისში. მომავალი მწერლის მამა — პეტრე დოჩანაშვილი იყო ექიმი, ხოლო დედა — გულნარა ემხვარი — დიასახლისი. გურამ დოჩანაშვილი იზრდებოდა თბილისში, რუსთაველის გამზირზე, ზემელზე, სოლოლაკსა და ვერაზე. მწერლის ბებია იყო მერი(ფაცა) კორძაია, პაპა — სილოვან ემხვარი (აკაკი წერეთლის დის შვილიშვილი) და ბებია — ოლღა გუსევა (მამის მხრიდან).

1957 წელს ანტისაბჭოთა საქმიანობისათვის 3-წლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს, რაც მალე პირობითი სასჯელით შეუცვალეს. 1959 წელს შეუერთდა არალეგალური პატრიოტული ორგანიზაცია — „გორგასლიანს“.

1962 წელს დაამთავრა თსუ-ის ისტორიის ფაკულტეტი. უნივერსიტეტში სწავლისას გურამ დოჩანაშვილმა გაიცნო თავისი მომავალი მეუღლე, ნათელა სეფიაშვილი, რომელთანაც იქორწინა 1964 წელს.გურამ დოჩანაშვილის ბიოგრაფია — 400.ge

მწერლის ცხოვრებაში განსაკუთრებული და მნიშვნელოვანი იყო 1966 წელი: 7 აპრილს დაიბადა მისი პირველი შვილი, ქეთო და გამოიცა პირველი წიგნი, „მთის გადაღმა“. 1968 წელს გურამ დოჩანაშვილი მწერალთა კავშირის წევრი გახდა, ამავე წლის 29 მაისს დაიბადა მისი უმცროსი ვაჟი, ირაკლი, რომელიც 1990 წელს ტრაგიკულად დაიღუპა. 

გურამ დოჩანაშვილის პირველი მოთხრობები დაიბეჭდა ჟურნალ „ცისკარში“ 1961 წელს. მწერალი არის ლიტერატურული პრემია — „საბას“ ლაურეატი ნომინაციაში — „ლიტერატურის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის.“

 პრეზენტაცია „რაც უფრო მახსოვს, და მეტად მაგონდება“ 
2010 წლის 17 დეკემბერს გურამ დოჩანაშვილის ბოლო ნაწარმოების, ავტობიოგრაფიული შინაარსის რომანის „რაც უფრო მახსოვს, და მეტად მაგონდება“ პრეზენტაცია გაიმართა. რომანი გურამ დოჩანაშვილის ბავშვობისა და ახალგაზრდობის პერიოდს მოიცავს. მწერალი წიგნზე სამი-ოთხი წლის განმავლობაში მუშაობდა. პრეზენტაციას დაესწრო თბილისის მერი გიგი უგულავა, კომპოზიტორი ვაჟა აზარაშვილი და საზოგადოების სხვა წარმომადგენლები, რომლებმაც ქართველ მკითხველს გურამ დოჩანაშვილის ახალი წიგნის გამოცემა მიულოცეს. საინფორმაციო სააგენტო GeoNews — გურამ დოჩანაშვილის ახალი წიგნი — „რაც უფრო მახსოვს, და მეტად მაგონდება“ პრეზენტაცია გაიმართა

 განათლება 
1946 წელს მომავალი მწერალი სასწავლებლად მიაბარეს ვაჟთა პირველ სკოლაში. მისი თანაკლასელები და უახლოესი მეგობრები იყვნენ: მერაბ კოსტავა, ზვიად გამსახურდია, ჯონდო მეტრეველი, ანატოლი მიქაძე, ვოვა სიხარულიძე, თამაზ გუნჯუა, თემურ ცერცვაძე, გურამ სხირტლაძე და სხვ. 1956 წელს სუკ-მა გურამ დოჩანაშვილს ბრალად წაუყენა ანტისაბჭოთა პროპაგანდა, ხოლო სასამართლომ სამწლიანი პატიმრობა მიუსაჯა, თუმცა შემდგომ პირობითი სასჯელით შეუცვალეს.

1957 წელს ექსტერნად დაამთავრა 61-ე საშუალო სკოლა და მუსიკალური სასწავლებელი (ვიოლინოს კლასი). იმავე წელს ჩაირიცხა თბილისის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ისტორიის ფაკულტეტზე და აქტიურად მონაწილეობდა არქეოლოგიურ გათხრებში. უკრავდა უნივერსიტეტის ორკესტრში. 1962 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

 პროფესიული გამოცდილება 
1962-1975 წლებში გურამ დოჩანაშვილი ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური განყოფილების უმცროსი მეცნიერი თანამშრომელი იყო. ამ პერიოდში მწერალი მონაწილეობდა ქვის ხანის 30-მდე ძეგლის შესწავლაში. 1975-1985 წლებში ჟურნალ „მნათობის“ პროზის განყოფილების გამგე იყო, მეთაურობდა პროზის სექციას მწერალთა კავშირში. 1985 წლიდან კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ მთავარ რედაქტორად მუშაობდა.

 გარდაცვალება 
2021 წლის მარტში მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა დამძიმდა. იგი თბილისის საავადმყოფო „ნიუ ჰოსპიტალის“ რეანიმაციულ განყოფილებაში გადაიყვანეს. გარდაიცვალა 2021 წლის 3 აპრილს. დაკრძალულია საბურთალოს სასაფლაოზე, შვილის გვერდით, საკუთარი ანდერძის თანახმად.

 გამოცემული წიგნები 
 მთის გადაღმა, მოთხრობები. თბ., „ლიტერატურა და ხელოვნება“, 1966
 ნაბიჯი, მოთხრობები. თბ., „საბჭოთა საქართველო“, 1969
 ათასი წვრილმანი, თბ., „ნაკადული“, 1972
 მხიარული ბორცვი, მოთხრობები. თბ., „ნაკადული“, 1971
 სამოსელი პირველი, რომანი, წიგნები 1-4, თბ. გამომცემლობა ნაკადული, 1975-1990
 საქმე, მოთხრობები. თბ., „მერანი“, 1974
 მოთხრობები, თბ., საბჭოთა საქართველო, 1976
 ყველაზე კარგი პაპა, ზღაპარი უმცროსი სასკოლო ასაკის ბავშვთათვის. თბ., საქ. კპცკ-ს გამ-ბა, 1976
 ერთი რამის სიყვარული, დაფარვა რომ სჭირდება ანუ მესამე ძმა კეჟერაძე, 1978
 განმსდგომი შუაკაცი, მოთხრობები. თბ., „ნაკადული“, 1983
 ორი მოთხრობა, თბ., „მერანი“, 1984
 ბაქანი, მოთხრობები. თბ., „მერანი“, 1988
 იქამდე, მოთხრობები. თბ., „ნაკადული“, 1991
 ოთხი მოთხრობა, თბ., „მერანი“. 1991
 კაცი, რომელსაც ლიტერატურა ძლიერ უყვარდა, მოთხრობები. თბ., „საარი“, 2001
 ხუთი მოთხრობა, თბ., „საარი“, 2002
 ძმისავ, მოთხრობა. თბ., „მარსი“, 2002
 ვატერ(პო)ლო ანუ აღდგენითი სამუშაოები, ფანტასტიკური მოთხრობა. თბ., „საარი“, 2002
 მხოლოდ ერთი კაცი, მოთხრობები, თბ., „მარსი“, 2002
 დაეძებდა: ერთგვარი მოთხრობა, ალაგ დეტექტივიც, თბ., „მარსი“, 2002
 ძნელი, მოთხრობები. თბ., „მარსი“, 2002
 ლოდი ნასაყდრალი, რომანი. თბ., „მარსი“.2002
 ხორუმი ქართული ცეკვაა, პიესა. თბ., „მარსი“, 2003
 თხზულებები, ოთხტომეული. თბ., 2003
 კეჟერაძეები, ოთხი მოთხრობა. თბ., „ლაშარელა“, 2005
 ისედაც დასავლეთელები ომარა და გივია და პლანეტა ჰოლივუდი, ახალი რომანი, „აისი“, 2005
 არის და იყოც უცნაური, ადამიანიც, წუთისოფელიც, თბ., „საარი“, 2009
 რაც უფრო მახსოვს, და მეტად მაგონდება, თბილისი, 2010
 ბრმადყოფილზე. და...ბრმადყოფილზე. და..., 2015
 კაცი, სახელად ნოე, 2022

 თეატრი 
 ვატერ(პო)ლოო ანუ აღდგენითი სამუშაოები, თუმანიშვილის კინომსახიობთა თეატრი, რეჟისორი ნუგზარ ბაგრატიონ-გრუზინსკი, 1989
 ვატერ(პო)ლოო, ქუთაისის მესხიშვილის სახელობის დრამატულ თეატრი, რეჟისორი თორნიკე მარჯანიშვილი, 2004
 ჰარალეთი, ჰარალეთი, თუმანიშვილის კინომსახიობთა თეატრი, რეჟისორი ნუგზარ ბაგრატიონი-გრუზინსკი, 2007
 მხოლოდ ერთი კაცი, თუმანიშვილის კინომსახიობთა თეატრი, რეჟისორი ნუგზარ ბაგრატიონი-გრუზინსკი, 2019

 რადიოთეატრი  
 უჩვეულო სტუმრობა, რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 1975
 ფიქრები ფიროსმანზე, რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 1977
 იგი სიყვარულისთვის იყო გაჩენილი, ანუ გრიშა და მთავარი, რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 1978
 ვატერ(პო)ლოო, ანუ აღდგენითი სამუშაოები, რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 1979
 მიხეილი და ალექსანდრე, რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 1980
 სამოსელი პირველი (12 სერია), რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 2002
 კაცი რომელსაც ლიტერატურა ძლიერ უყვარდა, რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 2003

 კინო 
 ბესამე (სცენარის თანაავტორი) – რეჟისორი ნინო ახვლედიანი, 1989

 ტელევიზია 
 კაცი, რომელსაც ლიტერატურა ძლიერ უყვარდა, ტელესპექტაკლი, საქართველოს ტელევიზიის პირველი არხი, რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 1975
 ერთი რამის სიყვარული, დაფარვა რომ სჭირდება, ტელესპექტაკლი, საქართველოს ტელევიზიის პირველი არხი, რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 1979

 პრემიები და ჯილდოები 
 საქართველოს ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენის კავალერიბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი, 2010
 ლიტერატურული პრემია საბა ნომინაციაში „ლიტერატურის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის“, 2010
 ვაჟა-ფშაველას სახელობის პრემია რომანისათვის „ბრმადყოფილზე. და…“ (ასევე, მთელი შემოქმედებითი მოღვაწეობისთვის)პრეზიდენტმა შოთა რუსთაველის და ვაჟა-ფშაველას სახელობის პრემიებისა და ეროვნული პრემიის ლაურეატები დააჯილდოვა, 2018
 თბილისის საპატიო მოქალაქე — დაჯილდოვდა 2020 წლის 3 ოქტომბერს.

 რესურსები ინტერნეტში 

 გურამ დოჩანაშვილის შემოქმედებანი  — ner.ge - „ქართული ლიტერატურის დიდი ბიბლიოთეკა“
გურამ დოჩანაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
 ინფორმაცია გურამ დოჩანაშვილის შესახებ 400.ge-ზე
გურამ  დოჩანაშვილი, ქ. თბილისის 181- ე საჯარო სკოლა. მწერლისადმი მიძღვნილი საიტი. 
 გურამ  დოჩანაშვილი , lib.ge . შემოქმედება.
 გურამ დოჩანაშვილი
 ექსკლუზიური ინტერვიუ მწერალ გურამ დოჩანაშვილთან // Presa.ge_27.12.2010 
სქოლიო

კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:საბას პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ვაჟა-ფშაველას სახელობის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:საქართველოს ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენის კავალრები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2020)
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:მაგიური რეალიზმის მწერლები