ლონდონის მეტროპოლიტენი

ლონდონის მეტროპოლიტენი, (London Underground ან Tube) — მიწისქვეშა და მიწისზედა მეტროპოლიტენის ხაზების სისტემა ლონდონში (დიდი ბრიტანეთი), აგრეთვე ესექსში, ჰერტფორდშირში და ბაკინგემშირში, უძველესი და ერთ-ერთი უმსხვილესი მსოფლიოში. გაიხსნა 1863 წლის 10 იანვარს. ამჟამად მოიცავს 272 სადგურს, ხოლო ხაზების საერთო სიგრძეა 402 კმ. ზოგიერთი ძველი სადგური და ხაზი ამჟამად დახურულია. 2019 წელს სისტემა 1.384 მილიარდ მგზავრს მოემსახურა.

 ისტორია 
რკინიგზის მშენებლობა დიდ ბრიტანეთში მე-19 საუკუნის დამდეგიდან იწყება. 1854 წლისთვის დედაქალაქ ლონდონის გარეუბნებში უკვე რვა დამოუკიდებელი ტერმინალი იყო: ლონდონ ბრიჯი (London Bridge), იუსტონი (Euston), პედინგტონი (Paddington), კინგს კროსი (King's Cross), ბიშოფსგეითი (Bishopsgate) და ვატერლოო (Waterloo).

იმხანად, მხოლოდ ფენჩარჩ სთრითის სადგური მდებარეობდა ლონდონის აქტუალურ ნაწილში. ქალაქის ცენტრსა და გარეუბნებს შორის სწრაფი დაკავშირების სისტემის შექმნის  აუცილებლობა ქუჩების მეტისმეტმა გადატვირთვამ და საცობებმა გამოიწვია. ხსენებული პრობლემის მოსაგვარებლად, ლონდონში   მიწისქვეშა რკინიგზის მშენებლობის საკითხი  პირველად 1830 წელს დაისვა, თუმცა ამ იდეას ყური ნაკლებად ათხოვეს. 1850 წელს კი მივიწყებული აზრი კვლავ გაიხსენეს და დღის წესრიგში მეტროს მშენებლობა დადგა.

 პირველი მიწისქვეშა რკინიგზა 

1854 წელს პარლამენტის მიერ მოწონებული აქტით, პედინგტონსა და ფარინგდონის ქუჩას შორის, ქინგს ქროსის გავლით, ე. წ. მეტროპოლიტენის ანუ მიწისქვეშა რკინიგზის აგება დაიწყო, რისთვისაც ახალი ვაგონების დამზადება გახდა საჭირო.

მეტროს ქსელის აგება რამდენიმე წლით უსახსრობის გამო შეჩერდა. ლონდონ-ქალაქის კოოპერაციის იმჟამინდელ ვექილს  ჩარლზ პიერსონს რამდენიმეწლიანი ლობირება დასჭირდა მეტროპოლიტენის აშენებისთვის ფინანსების მოსაზიდად. ის ყველანაირად ცდილობდა მიწისქვეშა ტრანსპორტის შესაქმნელად ყველა საფინანსო დაწესებულება დაერწმუნებინა, რათა გადატვირთული ქალაქის ცენტრიდან მგზავრთა ნაკადი გარეუბნებისკენ გადაესროლა, სადაც სწრაფი ტრანსპორტის გაჩენის შემდეგ, ბევრი დაწესებულება გადაინაცვლებდა. ამის მიუხედავად, ის მეტროპოლიტენის უშუალო მშენებლობაში არასდროს ჩართულა და მუდამ გარე დამხმარე ძალად რჩებოდა. დაბოლოს, 1859 წელს მან ლონდონ-ქალაქის კორპორაციის მესვეურნი დაიყოლია მეტროს სქემის შესაქმნელად ფინანსების გამოყოფაზე. სამუშაოები, როგორც იქნა, 1860 წლის თებერვალში დაიწყო ინჟინერ ჯონ ფოულერის ხელმძღვანელობით. პიერსონი მეტროს მშენებლობის დასრულებას ვერ მოესწრო. და მაინც, მისმა ჩანაფიქრმა სერიოზული განვითარება ჰპოვა და უამრავი ადამიანი ლონდონის ცენტრიდან გარეუბნებისკენ გადაიყვანა, რითიც ქალაქის გადატვირთული ნაწილი შეხალვათდა.

 გახსნა 

ლონდონის მეტროპოლიტენი 1863 წლის 10 იანვარს გაიხსნა. ის მსოფლიოში პირველი საქალაქო მიწისქვეშა სარკინიგზო სისტემაა მგზავრთა გადასაყვანად განკუთვნილი. გახსნიდან სულ მოკლე ხანში მეტრომ დღიურად 26 000 მგზავრის გადაყვანა დაიწყო. ჰამერსმითის და სითის ხაზი 1864 წლის 14 ივნისს შევიდა ექსპლუატაციაში. 1865 წლიდან ქალაქის მეტროპოლიტენი აღმოსავლეთით იწყებს გაფართოებას და იხსნება სადგური მორგეითს სთრითი. ამის შემდეგ პირველი მიწისქვეშა სამგზავრო რკინიგზა უწყვეტ განვითარებას იწყებს.

 პირველი ხაზები 
ლონდონის მეტროპოლიტენის პირველი ხაზი ქუჩის ქვემოთ გადიოდა. ის ღია, ე.წ. მოჭრა-გადახურვის მეთოდით აშენდა. ქუჩას 10 მ სიმაღლეზე თხრიდნენ, რელსებს ჩააწყობდნენ, ზემოდან ქვის თაღებს დააშენებდნენ და მთელ ამ კონსტრუქციას აგურით ამოაშენებდნენ. მერე ქუჩაზე თავიდან აგებდნენ ქვაფენილს. 1911 წელს, როცა ესკალატორები გამოიგონეს, ღრმა გვირაბების გაყვანა დაიწყეს.

 თავშესაფარი საჰაერო თავდასხმისას 
მეორე მსოფლიო ომის დროს, როდესაც ლონდონი იბომბებოდა, ხალხი გვირაბებს აფარებდა თავს. 1940-დან 1941 წლამდე მეტროსადგურებში განლაგებული იყო საწოლები, სასადილოები და ტუალეტები. თავშესაფრის ზედამხედველები დაშავებულებს პირველად დახმარებასაც უწევდნენ და გვირაბს დატბორვისგან იცავდნენ.

 ტრანსპორტ ფორ ლონდონი 

Transport for London (ტრანსპორტი ლონდონისთვის) 2000 წელს შეიქმნა, როგორც ლონდონის სატრანსპორტო სისტემაზე პასუხისმგებელი ინტეგრირებული სისტემა და გაერთიანება London Regional Transport შეცვალა.

 ინფრასტრუქტურა 

 სადგურები და ხაზები 

ლონდონის მეტროპოლიტენის ხაზები სახელი ფერი სქემაზე გაშვებისთარიღი გახსნისთარიღი* სახელიეწოდა ტიპი სიგრძე(კმ) სიგრძე(მილი) სადგურებისრაოდენობა მგზავრობა /წელი(2000-იანები) მგზავრობა /მილი (2000-იანები)ბეიკერლოოს ხაზიBakerloo Lineყავისფერი 1906 1906 1906 ღრმა 23.2 14.5 25 95,947 6,617ცენტრალური ხაზიCentral Lineწითელი 1900 1856 1900 ღრმა 74 46 49 183,582 3,990წრიული ხაზიCircle Lineყვითელი 1884 1863 1949 მიწისქვეშა 22.5 14 27 68,485 4,892დისტრიქტის ხაზიDistrict Lineმწვანე 1868 1858 1868 — 1905 მიწისქვეშა 64 40 60 172,879 4,322ჰამერსმით-ენდ-სიტის ხაზიHammersmith & City Lineვარდისფერი 1863 1858 1988 მიწისქვეშა 26.5 16.5 28 45,845 2,778საიუბილეო ხაზიJubilee Lineნაცრისფერი 1979 1879  1979 ღრმა 36.2 22.5 27 127,584 5,670მეტროპოლიტენის ხაზიMetropolitan Lineიასამნისფერი 1863 1863 1863 მიწისქვეშა 66.7 41.5 34 53,697 1,294ნორთერნის ხაზიNorthern Lineშავი 1890 1867 1937 ღრმა 58 36 50 206,734 5,743პიკადილის ხაზიPiccadilly Lineლურჯი 1906 1869 1906 ღრმა 71 44.3 52 176,177 3,977ვიქტორიას ხაზიVictoria Lineცისფერი 1968 1968 1968 ღრმა 21 13.25 16 161,319 12,175ვატერლოო-ენდ-სიტის ხაზიWaterloo & City Lineმომწვანო-ლურჯი 1898 1898 1898 ღრმა 2.5 1.5 2 9,616 6,410 * თუ გახსნის თარიღი ექსპლუატაციაში გაშვების თარიღს უსწრებს წინ, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ უწინ ეს ხაზი მეტროპოლიტენის სხვა ხაზს ან სხვა რკინიგზის კომპანიას ეკუთვნოდა.

 იხილეთ აგრეთვე 
 მეტროპოლიტენების სია

სქოლიო

*
მეტროპოლიტენი