გოტფრიდ ლაიბნიცი

გოტფრიდ ვილჰელმ ლაიბნიცი (; დ. 1 ივლისი, 1646, ლაიფციგი — გ. 14 ნოემბერი 1716, ჰანოვერი) — გერმანელი მათემატიკოსი, ფილოსოფოსი, ლოგიკოსი, მექანიკოსი, ფიზიკოსი, იურისტი, ისტორიკოსი, დიპლომატი, გამომგონებელი და ლინგვისტი. Extract of page 469 პრუსიის მეცნიერებათა აკადემიის დამაარსებელი და პირველი პრეზიდენტი, საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი.

მნიშვნელოვანი სამეცნიერო მიღწევები:
 ლაიბნიცმა, ნიუტონისგან დამოუკიდებლად, შექმნა მათემატიკური ანალიზი — უსასრულო პატარა სიდიდეზე დაფუძნებული დიფერენციალური და ინტეგრალური გამოთვლა.
 ლაიბნიცმა შექმნა კომბინატორიკა, როგორც მეცნიერება. 
 საფუძველი ჩაუყარა მათემატიკურ ლოგიკას.
 აღწერა თვლის ორობითი სისტემა, რომელზეც დაფუძნებულია თანამედროვე კომპიუტერული ტექნიკა.http://www.leibniz-translations.com/binary.htm Explanation of binary arithmetic. 
 მექანიკაში შემოიტანა „ცოცხალი ძალის“ ცნება (კინეტიკური ენერგიის თანამედროვე გაგების პირველსახე) და ჩამოაყალიბა ენერგიის შენახვის კანონი.
 ფსიქოლოგიაში წამოაყენა იდეები „მცირე პერცეპციების“ არაცნობიერი გაგების შესახებ და განავითარა სწავლება არაცნობიერ ფსიქიკურ ცხოვრებაზე.

გოტფრიდ ლაიბნიცი ითვლება XVII საუკუნის ფილოსოფიის დამსრულებლად  და გერმანული იდეალიზმის წინამორბედად. შექმნა ფილოსოფიური სისტემა, რომელიც მონადოლოგიის სახელითაა ცნობილი. განავითარა სწავლება ანალიზისა და სინთეზის შესახებ, პირველმა ჩამოაყალიბა საკმარისი საფუძვლის პრინციპი (რომელსაც მიკუთვნებული აქვს არა მხოლოდ ლოგიკური, არამედ ონტოლოგიური მნიშვნელობაც: ... არასაკმარისი საფუძვლის გარეშე, არცერთი მოვლენა არ შეიძლება აღმოჩნდეს ჭეშმარიტი ან ნამდვილი, არცერთი მტკიცებულება - სამართლიანი)Избранные философские сочинения. — М., 1908. — С. 347. ასევე ითვლება იგივეობის კანონის თანამედროვე ფორმულირების ავტორად. შემოიტანა ტერმინი „მოდელი“, წერდა ადამიანური ტვინის ფუნქციის სამანქანო მოდელირების შესაძლებლობების შესახებ. ლაიბნიცმა გამოთქვა იდეა ერთი სახის ენერგიის სხვა სახით გარდაქმნის შესახებ, ჩამოაყალიბა ფიზიკის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ვარიაციული პრინციპი — უმცირესი ქმედების პრინციპი და მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ფიზიკის სპეციალური დარგების განვითარებაში.

პირველი იყო, რომელმაც გერმანულ ისტორიოგრაფიაში ყურადღება გაამახვილა ლინგვისტური პრობლემების გენეალოგიასთან ურთიერთკავშირზე, შექმნა ენების ისტორიული წარმოშობის თეორია და მიანიჭა მათ გენეალოგიური კლასიფიკაცია, ითვლება გერმანული ფილოსოფიური და სამეცნიერო ლექსიკონის ერთ-ერთ შემქმნელად.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
გოტფრიდ ვილჰელმ ლაიბნიცი დაიბადა 1646 წლის 1 ივლისსEncyclopædia Britannica: Gottfried Wilhelm Leibniz, ლაიფციგის უნივერსიტეტის მორალის ფილოსოფიის პროფესორის ფრიდრიხ ლაიბნიცისა და იურისპრუდენციის გამოჩენილი პროფესორის ქალიშვილის — კატერინა შმუკის ოჯახში.Brandon C. Look.  ISBN 0826429750. (Professor Gregory Brown) — University of Houston.  (Heinrich Schepers & Ronald Calinger) — Richard S. Westfall Department of History and Philosophy of Science Indiana University — The Galileo Project — Rice University edu-Catalogue  Проверено 27 января 2012.Nicholas Jolley —  ISBN 0521367697. Филиппов M. M. Готфрид Лейбниц. Его жизнь, общественная, научная и философская деятельность. — 1893, Глава I «Происхождение. — Суеверия XVII века. — Влияние отца. — Недальновидный учитель. — Чтение классиков и схоластов».Carl von Prantl: Gottfried Wilhelm Leibniz. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 18, Duncker & Humblot, Leipzig 1883, S. 172—209.Stanford Encyclopedia of Philosophy: Gottfried Wilhelm Leibniz  გოტფრიდის მამა სერბო-ლუჟიცული წარმოშობის იყო.Comenius in England, Oxford University Press 1932, p. 6.Poland and Germany Studies Centre on Polish-German Affairs, Greenwood press 1994, p. 30.  დედის მხრიდან კი, როგორც ეტყობოდა, გერმანელი წინაპრები ჰყავდა.

ვილჰემის მამამ ადრეულ ასაკშივე შეამჩნია შვილის ნიჭიერება და ცდილობდა მასში ცნობისმოყვარეობის გრძნობა გაეღვივებინა, ხშირად უყვებოდა პატარ-პატარა ეპიზოდებს საღმრთო და საერო ისტორიიდან; ლაიბნიცის თქმით, ამ ისტორიებმა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა მასზე და ისინი ბავშვობის ყველაზე ძლიერი შთაბეჭდილებები იყო. შვიდი წლისაც არ იყო როდესაც მამა დაეღუპა; დარჩა მამის ძალიან დიდი ბიბლიოთეკა. იგი ყვებოდა:

კალვიზიას შემოქმედებას ლაიბნიცმა ადვილად აუღო ალღო, რადგან მას ჰქონდა საზოგადო ისტორიის გერმანულენოვანი წიგნი, რომელშიც ისეთ საკითხებზე საუბრობდნენ, რაზეც კალვიზია წერდა; თუმცა, კალვიზიასგან განსხვავებით, ლივიუსის კითხვისას ლაიბნიცი ყოველთვის „ჩიხში“ ხვდებოდა. ლაიბნიცს წარმოდგენა არ ჰქონდა ძველი ხალხის ცხოვრებასა და მათი წერის მანერებზე; მიჩვეული არ იყო ისტორიოგრაფების ამაღლებულ რიტორიკას, რომელიც ყოველდღიურ გაგებაზე მაღლა იდგა; ვერ გებულობდა ნაწარმოების ვერცერთ ხაზს. ეს გამოცემა უძველესი იყო, გრავიურებით გაფორმებული, ამიტომ ლაიბნიცი ყურადღებით აკვირდებოდა გრავიურებსა და მინაწერებს, რისი გაგებაც არ შეეძლო, მას უბრალოდ გამოტოვებდა ხოლმე. ეს მოქმედება მან რამდენიმეჯერ გაიმეორა და ბოლომდე გადაფურცლა წიგნი; ასეთი სახის მოქმედებით, მან უკეთ შეძლო გაეგო ის, რაც წინათ ვერ შეძლო. ამ მოქმედებებს იმეორებდა მანამდე, სანამ ულექსიკონოდ არ შეძლო წაკითხულის ძირითადი ნაწილის გაგება.

ლაიბნიცის მასწავლებელმა მალევე შეამჩნია, თუ რითი იყო დაკავებული მისი მოსწავლე და ბევრი ფიქრის გარეშე, იგი გააგზავნა იმ პირებთან, რომლებსაც გოტფრიდი უნდა აღეზარდათ, მათ ყურადღება უნდა მიექციათ ლაიბნიცის „უადგილო და ნაადრევ ქმედებებზე“. მისივე სიტყვებით, ეს მოქმედებები მხოლოდ ხელს შეუშლიდა ლაიბნიცის სწავლას. ლივიუსიც ისევე გამოადგებოდა ლაიბნიცს, როგორც კოტურნი პიგმეებს; უფროსი ასაკის მკითხველზე გათვლილი წიგნები გოტფრიდს ჩამოართვეს და სანაცვლოდ იან კომენსკის „Orbis pictus“ და მარტინ ლუთერის მოკლე კატეხიზმო მისცეს.Robert Latta, M.A., Предисловие к изданию трудов Лейбница. CLARENDON PRESS, 1898  

უნივერსიტეტებში სწავლა
ნიურნბერგში ცხოვრება
პოლიტიკური და პუბლიცისტური მოღვაწეობა
სამეცნიერო მოღვაწეობა
ლაიბნიცსა და ნიუტონს შორის დავა
ბოლო წლები

ლიტერატურა
ბიბლიოგრაფია
 Bodemann, Eduard, Die Leibniz-Handschriften der Königlichen öffentlichen Bibliothek zu Hannover, 1895, (anastatic reprint: Hildesheim, Georg Olms, 1966). 
 Bodemann, Eduard, Der Briefwechsel des Gottfried Wilhelm Leibniz in der Königlichen öffentliche Bibliothek zu Hannover, 1895, (anastatic reprint: Hildesheim, Georg Olms, 1966).  
 Ravier, Émile, Bibliographie des œuvres de Leibniz, Paris: Alcan, 1937 (anastatic reprint Hildesheim: Georg Olms, 1966).
 Heinekamp, Albert and Mertens, Marlen. Leibniz-Bibliographie. Die Literatur über Leibniz bis 1980, Frankfurt: Vittorio Klostermann, 1984.
 Heinekamp, Albert and Mertens, Marlen. Leibniz-Bibliographie. Die Literatur über Leibniz. Band II: 1981–1990, Frankfurt: Vittorio Klostermann, 1996.

ბიბლიოგრაფია 25 000-ზე მეტი დასახელებით შესაძლებელია Leibniz Bibliographie.

ძირითადი ლიტერატურა
 Wiener, Philip, (ed.), 1951. Leibniz: Selections. Scribner.
 Schrecker, Paul & Schrecker, Anne Martin, (eds.), 1965. Monadology and other Philosophical Essays. Prentice-Hall.
 Parkinson, G. H. R. (ed.), 1966. Logical Papers. Clarendon Press.
 Mason, H. T. & Parkinson, G. H. R. (eds.), 1967. The Leibniz-Arnauld Correspondence. Manchester University Press.
 Loemker, Leroy, (ed.), 1969[1956]. Leibniz: Philosophical Papers and Letters. Reidel.
 Morris, Mary & Parkinson, G. H. R. (eds.), 1973. Philosophical Writings. Everyman’s University Library.
 Riley, Patrick, (ed.), 1988. Leibniz: Political Writings. Cambridge University Press.
 Niall, R. Martin, D. & Brown, Stuart (eds.), 1988. Discourse on Metaphysics and Related Writings. Manchester University Press.
 Ariew, Roger and Garber, Daniel. (eds.), 1989. Leibniz: Philosophical Essays. Hackett.
 Rescher, Nicholas (ed.), 1991. G. W. Leibniz’s Monadology. An Edition for Students, University of Pittsburgh Press.
 Parkinson, G. H. R. (ed.) 1992. De Summa Rerum. Metaphysical Papers, 1675–1676. Yale University Press.
 Cook, Daniel, & Rosemont, Henry Jr., (eds.), 1994. Leibniz: Writings on China. Open Court.
 Farrer, Austin (ed.), 1995. Theodicy, Open Court.
 Remnant, Peter, & Bennett, Jonathan, (eds.), 1996 (1981). Leibniz: New Essays on Human Understanding. Cambridge University Press.
 Woolhouse, R. S., and Francks, R., (eds.), 1997. Leibniz's 'New System' and Associated Contemporary Texts. Oxford University Press.
 Woolhouse, R. S., and Francks, R., (eds.), 1998. Leibniz: Philosophical Texts. Oxford University Press.
 Ariew, Roger, (ed.), 2000. G. W. Leibniz and Samuel Clarke: Correspondence. Hackett.
 Richard T. W. Arthur, (ed.), 2001. The Labyrinth of the Continuum: Writings on the Continuum Problem, 1672–1686. Yale University Press.
 Richard T. W. Arthur, 2014. Leibniz. John Wiley & Sons.
 Robert C. Sleigh Jr., (ed.), 2005. Confessio Philosophi: Papers Concerning the Problem of Evil, 1671–1678. Yale University Press.
 Dascal, Marcelo (ed.), 2006. “G. W. Leibniz. The Art of Controversies’’, Springer.
 Strickland, Lloyd, 2006 (ed.). The Shorter Leibniz Texts: A Collection of New Translations. Continuum.
 Look, Brandon and Rutherford, Donald (eds.), 2007. The Leibniz-Des Bosses Correspondence, Yale University Press.
 Cohen, Claudine and Wakefield, Andre, (eds.), 2008. Protogaea. University of Chicago Press.
 Murray, Michael, (ed.) 2011. Dissertation on Predestination and Grace, Yale University Press.
 Strickand, Lloyd (ed.), 2011. Leibniz and the two Sophies. The Philosophical Correspondence, Toronto.
 Lodge, Paul (ed.), 2013. The Leibniz-De Volder Correspondence: With Selections from the Correspondence Between Leibniz and Johann Bernoulli, Yale University Press.
 Artosi, Alberto, Pieri, Bernardo, Sartor, Giovanni (eds.), 2014. Leibniz: Logico-Philosophical Puzzles in the Law, Springer.

მეორადი ლიტერატურა 1950 წლამდე
 Du Bois-Reymond, Paul, 1974. Leibnizsche Gedanken in der neueren Naturwissenschaft, Berlin: Dummler, 1871 (reprinted in his Vorträge über Philosophie und Gesellschaft, Hamburg: Felix Meiner).
 Couturat, Louis, 1901. La Logique de Leibniz. Paris: Felix Alcan.
 Heidegger, Martin, 1983.  The Metaphysical Foundations of Logic. Indiana University Press (lecture course, 1928).
 Lovejoy, Arthur O., 1957 (1936). "Plenitude and Sufficient Reason in Leibniz and Spinoza" in his The Great Chain of Being. Harvard University Press: 144–82. Reprinted in Frankfurt, H. G., (ed.), 1972. Leibniz: A Collection of Critical Essays. Anchor Books 1972.
 Mackie, John Milton; Guhrauer, Gottschalk Eduard, 1845. Life of Godfrey William von . Gould, Kendall and Lincoln.
 Russell, Bertrand, 1900, A Critical Exposition of the Philosophy of Leibniz, Cambridge: The University Press.

 Trendelenburg, F. A., 1857, "Über Leibnizens Entwurf einer allgemeinen Charakteristik," Philosophische Abhandlungen der Königlichen Akademie der Wissenschaften zu Berlin. Aus dem Jahr 1856, Berlin: Commission Dümmler, pp. 36–69.
 Ward, A. W., 1911. Leibniz as a Politician  (lecture)

მეორადი ლიტერატურა 1950 წლის შემდეგ
 Adams, Robert Merrihew. 1994. Leibniz: Determinist, Theist, Idealist. New York: Oxford, Oxford University Press.
 Aiton, Eric J., 1985. Leibniz: A Biography. Hilger (UK).
 Maria Rosa Antognazza, 2008. Leibniz: An Intellectual Biography. Cambridge Univ. Press.

 Stuart Brown (ed.), 1999. The Young Leibniz and His Philosophy (1646–76), Dordrecht, Kluwer.
 Davis, Martin, 2000. The Universal Computer: The Road from Leibniz to Turing. WW Norton.
 Deleuze, Gilles, 1993.  The Fold: Leibniz and the Baroque. University of Minnesota Press.
 Fahrenberg, Jochen, 2017. “The influence of Gottfried Wilhelm Leibniz on the Psychology, Philosophy, and Ethics of Wilhelm Wundt.” PsyDok 
 Finster, Reinhard & van den Heuvel, Gerd 2000. Gottfried Wilhelm Leibniz. Mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten. 4. Auflage. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg (Rowohlts Monographien, 50481), .
 Grattan-Guinness, Ivor, 1997. The Norton History of the Mathematical Sciences. W W Norton.
 Hall, A. R., 1980. Philosophers at War: The Quarrel between Newton and Leibniz. Cambridge University Press.
 Hamza, Gabor, 2005. "Le développement du droit privé européen". ELTE Eotvos Kiado Budapest.
 Hostler, John, 1975. Leibniz's Moral Philosophy. UK: Duckworth.
 Ishiguro, Hidé 1990. Leibniz's Philosophy of Logic and Language. Cambridge University Press.
 Jolley, Nicholas, ed., 1995. The Cambridge Companion to Leibniz. Cambridge University Press.
 Kaldis, Byron, 2011. Leibniz' Argument for Innate Ideas in Just the Arguments: 100 of the Most Important Arguments in Western Philosophy edited by M Bruce & S Barbone. Blackwell.
 LeClerc, Ivor, (ed.), 1973. The Philosophy of Leibniz and the Modern World. Vanderbilt University Press.

 Mates, Benson, 1986. The Philosophy of Leibniz: Metaphysics and Language. Oxford University Press.
 Mercer, Christia, 2001. Leibniz's Metaphysics: Its Origins and Development. Cambridge University Press.
 Perkins, Franklin, 2004. Leibniz and China: A Commerce of Light. Cambridge University Press.
 Riley, Patrick, 1996. Leibniz's Universal Jurisprudence: Justice as the Charity of the Wise. Harvard University Press.
 Rutherford, Donald, 1998. Leibniz and the Rational Order of Nature. Cambridge University Press.
 Schulte-Albert, H. G. (1971). Gottfried Wilhelm Leibniz and Library Classification. The Journal of Library History (1966–1972), (2). 133–152.
 Smith, Justin E. H., 2011. Divine Machines. Leibniz and the Sciences of Life, Princeton University Press.
 Wilson, Catherine, 1989. Leibniz's Metaphysics: A Historical and Comparative Study. Princeton University Press.


რესურსები ინტერნეტში




 Translations by Jonathan Bennett, of the New Essays, the exchanges with Bayle, Arnauld and Clarke, and about 15 shorter works.
 Gottfried Wilhelm Leibniz: Texts and Translations , compiled by Donald Rutherford, UCSD
 Leibnitiana, links and resources edited by Gregory Brown, University of Houston
 Philosophical Works of Leibniz translated by G.M. Duncan (1890)
 The Best of All Possible Worlds: Nicholas Rescher Talks About Gottfried Wilhelm von Leibniz's "Versatility and Creativity" 
 "Protogæa"  (1693, Latin, in Acta eruditorum) – Linda Hall Library
 Protogaea  (1749, German) – full digital facsimile from Linda Hall Library
 Leibniz's (1768, 6-volume) Opera omnia  – digital facsimile
 Leibniz' arithmetical machine, 1710, online and analyzed on BibNum  [click 'à télécharger' for English analysis]
 Leibniz' binary numeral system, 'De progressione dyadica', 1679, online and analyzed on BibNum  [click 'à télécharger' for English analysis]
 «История компьютера»: Готфрид Лейбниц и его арифметическая машина 
 Собр. соч. Лейбница в 4-х томах (Изд. "Мысль", Серия "Филос. Наследие", т. 85, 87, 92, 109. — М.: 1982, 1983, 1984, 1989)
 Аудиокниги Лейбница на русском языке (из сборника сочинений в 4-х томах)
 Biography of Gottfried Wilhelm von Leibniz 
 Encyclopædia Britannica: Gottfried Wilhelm Leibniz 
 DNB, Katalog der Deutschen Nationalbibliothek: Gottfried Wilhelm Leibniz 
 Allgemeine deutsche Biographie & Neue deutsche Biographie (Digitale Register): Gottfried Wilhelm Leibniz 
 Nordisk familjebok / Uggleupplagan. 16. Lee — Luvua: Gottfried Wilhelm von Leibniz
 Virtual International Authority File: Gottfried Wilhelm Leibniz  
 Stanford Encyclopedia of Philosophy: Gottfried Wilhelm Leibniz 
 Internet Encyclopedia of Philosophy: «Leibniz: Metaphysics» 

სქოლიო

კატეგორია:გერმანელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:გერმანელი მათემატიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1646
კატეგორია:გარდაცვლილი 1716
კატეგორია:გოტფრიდ ვილჰელმ ლაიბნიცი
კატეგორია:XVII საუკუნის გერმანელი მათემატიკოსები
კატეგორია:XVII საუკუნის გერმანელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:XVII საუკუნის გერმანელი მეცნიერები
კატეგორია:XVII საუკუნის გერმანელი მწერლები
კატეგორია:XVII საუკუნის გერმანელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XVII საუკუნის გერმანელი გამომგონებლები
კატეგორია:XVIII საუკუნის გერმანელი მათემატიკოსები
კატეგორია:XVIII საუკუნის გერმანელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:XVIII საუკუნის გერმანელი ფიზიკოსები
კატეგორია:XVIII საუკუნის გერმანელი მეცნიერები
კატეგორია:XVIII საუკუნის გერმანელი მწერლები
კატეგორია:XVIII საუკუნის გერმანელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XVIII საუკუნის გერმანელი გამომგონებლები
კატეგორია:განმანათლებელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ანალიტიკური ფილოსოფია
კატეგორია:ეპისტემოლოგები
კატეგორია:გერმანელი ფილოლოგები
კატეგორია:ლაიფციგის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:პრუსიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრები
კატეგორია:ონტოლოგები
კატეგორია:ხელოვნების ფილოსოფოსები
კატეგორია:კულტურის ფილოსოფოსები
კატეგორია:ეკონომიკის ფილოსოფოსები
კატეგორია:განათლების ფილოსოფოსები
კატეგორია:ენის ფილოსოფოსები
კატეგორია:სამართლის ფილოსოფოსები
კატეგორია:ლიტერატურის ფილოსოფოსები
კატეგორია:ლოგიკის ფილოსოფოსები
კატეგორია:მათემატიკის ფილოსოფოსები
კატეგორია:გონების ფილოსოფოსები
კატეგორია:მეცნიერების ფილოსოფოსები
კატეგორია:ტექნოლოგიის ფილოსოფოსები
კატეგორია:დროის ფილოსოფოსები
კატეგორია:ალტდორფის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ლაიფციგელი მწერლები