ნუკლეოტიდები

ნუკლეოტიდები, ადენოზინფოსფორის მჟავები — ადენოზინის მონო-, დი-, და ტრიფოსფორის ეთერები, რომელთა შედგენილობაში შედის ადენინი, ნახშირწყალი რიბოზა და ფოსფორმჟავას ერთი (ამფ), ორი (ადფ) ან სამი (ატფ) ნაშთი. მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ყოველი უჯრედის ენერგიისა და ნივთიერებათა ცვლაში. ადფ-სა და ატფ-ში ქიმიური ენერგიის დიდი მარაგია, რის გამოც მათ მაკროერგულ ნაერთებს უწოდებენ. ფოსფორმჟავას ნაშთის დაკარგვისას თავისუფლდება ენერგია, რომელიც ხმარდება უჯრედში მიმდინარე სასიცოხცლო პროცესების შესრულებას, უპირველეს ყოვლისა — ცილების ბიოსინთეზს.

ადენოზინმონოფოსფორმჟავა (ამფ) შეიცავს ფოსფორმჟავას ერთ ნაშთს. მოლური მასა 347,23 გ/მოლი. ამფ-ს გარდა ატფ იმ კოფერმენტების (ნიკოტინ-ადენილდინუკლეოტიდი — ნად და ფლავინ-ადენილდინუკლეოტიდი — ფად) კომპონენტია, რომლებიც მონაწილეობენ ჟანგვა-აღდგენითს რეაქციებში. გარდა ამისა, ამფ კოენზიმ A-ს შემადგენელი ნაწილია. ადენოზინდიფოსფორმჟავა (ადფ) შეიცავს ფოსფორმჟავას ორ ნაშთს. მოლური მასა 427,22 გ/მოლი. მიიღება ატფ-იდან ფოსფორმჟავას ერთი ნაშთის დაკარგვისას. მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ჟანგვით ფოსფორილირებასა და ენერგეტიკულ ცვლაში. ადენოზინტრიფოსფორმჟავა (ატფ) შეიცავს ფოსფორმჟავას სამ ნაშთს. მოლური მასა 507,21 გ/მოლი. სუბსტრატია ნუკლეინის მჟავების ბიოსინთეზისათვის. ადენოზინტრიფოსფატაზების მოქმედებით ატფ კარგავს ფოსფარმჟავას ერთ ან ორ მოლეკულას; წარმოიქმნება ადენოზინდისფოსფორმჟავა (ადფ) ან ადენოზინმონოფოსფორმჟავა (ამფ) და თავისუფლდება ენერგიის დიდი რაოდენობა. ეს ენერგია გამოიყენება კუნთის შეკუმშვის, ჯირკვლების სეკრეციის, ცილებისა და სხვა ნაერთების ბიოსინთეზისათვის. ატფ უჯრედის ფუნქციური მოქმედებისათვის საჭირო ენერგიის მთავარი წყაროა. უჯრედი მას დიდი რაოდენობით მოითხოვს. ამიტომ განუწყვეტლივ ხდება მისი ხელხახლი სინთეზი, ძირითადად ნახშირწყლების დაშლის დროს მიღებული ენერგიის ხარჯზე. ამით აიხსნება ის, რომ უჯრედში ატფ-ის რაოდენობა არ იცვლება. ჟანგვითი ფოსფორილირება — ქიმიური ენერგიის გამოყენება ატფ-ის სინთეზისათვის — მიმდინარეობს მიტოქონდრიებში. ადენოზინფოსფორის ების შესწავლის ერთ-ერთ უკანასკნელ მიღწევად უნდა ჩაითვალოს ციკლური ადენილი მჟავას აღმოჩენა, რომელიც მიიღება ატფ-ზე ფერმენტ ციკლაზის კატალიზური მოქმედებით. ციკლური ადენილის მჟავა ააქტივებს იმ ელემენტების მოქმედებას, რომლებიც მონაწილეობენ უჯრედის ენერგეტილულ ცვლაში. ატფ-ის დინატრიუმისა და მონოკალციუმის მარილების ხსნარს იყენებენ კუნთების დისტროფიის, გულისა და პერიფერიული სისხლძაღვების სპაზმის სამკურნალოდ. ახლად გადატანილი გულის კუნთის ინფარქტისა და ფილტვების ანთებითი ხასიათის დაავადებათა დროს მისი გამოყენება არ შეიძლება.

 ნუკლეოტიდები 
გავრცელებული ნუკლეოტიდებია:
 126pxადენოზინის მონოფოსფატიAMP 156pxადენოზინის დიფოსფატიADP 186pxადენოზინის ტრიფოსფატიATP 154pxგუანოზინის მონოფოსფატიGMP 184pxგუანოზინის დიფოსფატიGDP 214pxგუანოზინის ტრიფოსფატიGTP 117pxთიმიდინის მონოფოსფატიTMP 148pxთიმიდინის დიფოსფატიTDP 178pxთიმიდინის ტრიფოსფატიTTP 117pxურიდინის მონოფოსფატიUMP 148pxურიდინის დიფოსფატიUDP 178pxურიდინის ტრიფოსფატიUTP 117pxციტიდინის მონოფოსფატიCMP 148pxციტიდინის დიფოსფატიCDP 178pxციტიდინის ტრიფოსფატიCTP

 დეზოქსინუკლეოტიდები 

გავრცელებული დეზოქსინუკლეოტიდებია:

 180pxდეზოქსიადენოზინის მონოფოსფატიdAMP 210pxდეზოქსიადენოზინის დიფოსფატიdADP 250pxდეზოქსიადენოზინის ტრიფოსფატიdATP 210pxდეზოქსიგუანოზინის მონოფოსფატიdGMP 250pxდეზოქსიგუანოზინის დიფოსფატიdGDP 280pxდეზოქსიგუანოზინის ტრიფოსფატიdGTP 118pxდეზოქსითიმიდინის მონოფოსფატიdTMP 148pxდეზოქსითიმიდინის დიფოსფატიTDP 178pxდეზოქსითიმიდინის ტრიფოსფატიdTTP 118pxდეზოქსიურიდინის მონოფოსფატიdUMP 148pxდეზოქსიურიდინის დიფოსფატიdUDP 178pxდეზოქსიურიდინის ტრიფოსფატიdUTP 118pxდეზოქსიციტიდინის მონოფოსფატიdCMP 148pxდეზოქსიციტიდინის დიფოსფატიdCDP 178pxდეზოქსიციტიდინის ტრიფოსფატიdCTP

ლიტერატურა

კატეგორია:ნუკლეოტიდები