კირილიცა

კირილიცა (ასევე ტრადიციული სახელი პირველი ორი ასო-ნიშნის, „აზისა“ და „ბუკის“, მიხედვით — აზბუკა — aзбука) — არაერთი სლავური და არასლავური ენის (მაგ.: ჩუვაშური, ბურიატული, თათრული, ბაშკირული, უდმურტული, აფხაზური, ოსური) დამწერლობა ევროპასა და აზიაში. 

ისტორია
ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ საჭირო შეიქმნა ანბანის შემოღება სლავური ენის ფიქსაციისათვის. 863 წელს თესალონიკელმა ძმებმა კირილემ და მეთოდემ შეადგინეს სლავური ენის ანბანი — გლაგოლიცა. 863-866 წლებში მათ ბერძნულიდან თარგმნეს სახარება, სამოციქულო წიგნი, დავითნი და სხვა. კირილესა (869) და მეფოდეს (885) სიკვდილის შემდეგ სლავური დამწერლობის ცენტრმა აღმოსავლეთში — ბულგარეთში გადაინაცვლა. ბულგარულ ენაზე ითარგმნა დიდძალი რელიგიური და საერო ხასიათის ლიტერატურული ნაწარმოებები, საფუძველი ჩაეყარა ეროვნულ ორიგინალურ ლიტერატურას. ღვთისმსახურება მხოლოდ სლავურ ენაზე ტარდებოდა. ამ პერიოდში ბულგარეთში შეიქმნა გლაგოლიცაზე უფრო ზუსტი და სრულყოფილი ანბანი — კირილიცა. ვარაუდოვენ, რომ კირილიცას ავტორია კირილესა და მეთოდეს მოწაფე კლიმენტი. კირილიცას საფუძვლად დაედო ბერძნული უნციალური ანბანი (22 ასო), ხოლო დანარჩენი ასოები (Б, Ѕ, Ж, Ш, Ц, Ч, Ѱ, Ы, Ъ, Ь, Ѣ, Ꙗ, Ю, Ѥ, Ѧ, Ѫ, Ѩ, Ѭ) გადმოიტანეს სხვა ენების ანბანებიდან (ებრაული და სხვა) ან შეადგინეს ასოების კომბინაციით.

კირილიცაზე წერენ ყოფილი იუგოსლავიის ზოგიერთ ქვეყანაში (სერბეთი, ბოსნია და ჰერცეგოვინა) და იქ მას „ჩირილიცას“ უწოდებენ.

კირილიცას ანბანი
№ასობეჭდურირიცხვითიმნიშვნ.წარმოთქმასახელწოდება1А30px1 ა აზ2Б30px  ბ ბუკი3В30px2 ვ ვედი4Г30px3 გ გლაგოლი5Д30px4 დდობრო6Е, Є30px5 ე ესწ7Ж30px  ჟ ჟივეტე8Ѕ30px6 ძ ზელო9Ꙁ, З40px7 ზ ზემლია10И30px8 ი იჟე11І, Ї30px10 [и] ი12К30px20 კ კაკო13Л30px30 ლ ლიუდი14М30px40 მ მისლეწე15Н30px50 ნ ნაშ16О30px70 ო ონ17П30px80 პ პოკოი18Р30px100 რ რცი19С30px200 ს სლოვო20Т30px300 ტ ტვერდო21Ѹ, Ꙋ40px(400) უუკ22Ф30px500 ჶ ფერტ23Х30px600 ხ ხერ24Ѡ40px800 ო ომეგა25Ц40px900 ც ცი26Ч40px90 ჩ ჩერვი27Ш30px  შშა28Щ30px  შჩ შჩა29Ъ30px  მაგარი ნიშანი ერ30Ы30px  მაგარი იერი31Ь30px რბილი ნიშანიერ32Ѣ30px  [æ], [ие] იაწი33Ю30px  ჲუ იუ34Ꙗ30px  ჲა ჲ35Ѥ30px  ჲე ე იოტისებური36Ѧ30px(900) [эн] მცირე იუსი37Ѫ30px  [он] დიდი იუსი38Ѩ30px [йэн] მცირე იუსი იოტირებული39Ѭ30px [йон] დიდი იუსი იოტირებული40Ѯ30px60 ქს ქსი41Ѱ30px700 პს პსი42Ѳ30px9 თჰ, ჶჰ ფიტა43Ѵ30px400ი, ვიჟიცა

კირილიცა უნიკოდში

 0123456789ABCDEF040004100420043004400450046004700480049005000510052004A004B004C004D004E004F02DE02DF0A640A650A660A670A680A690

 ლიტერატურა 

 Ivan G. Iliev. Short History of the Cyrillic Alphabet. Plovdiv. 2012. Short History of the Cyrillic Alphabet
 Bringhurst, Robert (2002). The Elements of Typographic Style (version 2.5), pp. 262–264. Vancouver, Hartley & Marks. ISBN 0-88179-133-4.
 Nezirović, M. (1992). Jevrejsko-španjolska književnost. Sarajevo: Svjetlost. [cited in Šmid, 2002]
 Šmid, Katja (2002). "", in Verba Hispanica, vol X. Liubliana: Facultad de Filosofía y Letras de la Universidad de Liubliana. ISSN 0353-9660.
 'The Lives of St. Tsurho and St. Strahota', Bohemia, 1495, Vatican Library

 პროფ. ვლადიმირ ალპატოვი კირილური ანბანის შესახებ 

   საანბანო მოღვაწეობები სსსრკ-ში

 რესურსები ინტერნეტში 


 The Cyrillic Charset Soup 
 Transliteration of Non-Roman Scripts
 History and development of the Cyrillic alphabet
 data entry in Old Cyrillic / Стара Кирилица