უნაბი

უნაბი (ლათ. Zizyphus) — მცენარეთა გვარი ხეჭრელისებრთა ოჯახისა. გვარში დაახლოებით 40 სახეობაა. გავრცელებულია აზიის, აფრიკის და ავსტრალიის ტროპიკულ და სუბტროპიკულ რაიონებში. ყველაზე ცნობილია უნაბის ერთ-ერთი სახეობა, რომელსაც „იუბას“ (ლათ. Zizyphus jujuba) უწოდებენ. დიდი ხეებია, სიმაღლით 15 მ-მდე, ცოცლობენ 300 წლამდე. აქვს კვერცხისებრი, ოვალური ან ლანცეტა ფოთოლი, ორსქესიანი, ჯვარედინმტვერია ყვავილი. ყვავილობს მაისში, რაც 1,5—2 თვეს გრძელდება.  

9 მ სიმაღლის დატოტვილი ბუჩქი ან ხეა დაკუთხულ-დაბრეცილი ყლორტებით, რომლებზეც 3 სმ-მდე სიგრძის გრძლად წაწვეტებული ეკლებია განლაგებული. ქერქი ღეროზე მუქი მოშავოა, ყლორტებზე კი მოყავისფრო. ფოთლები განიერი ლანცეტა ან კვერცხირსებრი, ზემოდან მბრწყინავი, ქვემოდან ბაცი, კიდეწვრილ-ხერხისებრდაკბილული, არათანაბარგვერდებიანი, მეტად მოკლე ყუნწიანი, წვრილ ყლორტებზე ორმწკრიივადაა განლაგებული. ხუთწვერიანი პატარა ყვითელი ყვავილები სამ-სამ ყვავილიან მჭიდრო თანაყვავილედებად შეჯგუფული ფოთლების უბეებშია განლაგებული. ჯვარედინმტვერია ყვავილი. ყვავილობს მაისში, რაც 1,5—2 თვეს გრძელდება. ნაყოფი კურკიანაა, რბილობი — სქელი, ფერად ღია მწვანე ან თეთრი. ნაყოფს იძლევა მე-3—მე-4 წელს. საქართველოში მსხვილნაყოფა უნაბის ცნობილი ჯიშებია ტა-იან-ძაო და ლი, რომლებიც 1930 წელს შემოიტანეს კალიფორნიიდან. ამჟამად ამ ჯიშების გასამრავლებლად სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობა მიმდინარეობს.  ნაყოფი მრგვალი ან მოგრძო ოვალური ფორმის მბრწყინავკანიანია, მუქი-მოწითალო ან მოყავისფრო, ხორციანია, სიგრძით 4 სმ-მდე, დიამეტრით 2,5 სმ-მდე, წონით 45 გ-მდე, კურკა ქვისებრია.

ქიმიური შემადგენლობა
ნაყოფის მშრალ რბილობში არის 40%-მდე ნახშირწყლები, 5%-მეტი პროტეინი, 1,5% ქარვის და ვაშლის მჟავები, 5,8%-მდე – პექტინოვანი ნივთიერებები, 2%-ზე მეტი ფისები, 1,2% მთრიმლავი ნივთიერებები. ნაყოფები ძალიან მდიდარია ვიტამინებით (C 1100 მგ.%-მდე, P 100 მგ.%-მდე). ფოთლები აგრეთვე შეიცავს დიდი რაოდენობით ასკორბინის მჟავას.

გამოყენება
იყენებენ ნედლად, კომპოტის, პასტილისა და მურაბის დასამზადებლად, მომჭნარი, გამხმარი და კონსერვირებული სახით, იყენებენ საკონდიტრო ნაწარმოებში და სასმელებში. უძველესი დროიდან გამოიყენება ხალხურ მედიცინაში როგორც მსუბუქი სასაქმებელი, ამოსახველებელი, მატონიზირებელი და შარდმდენი საშუალება. ფოთლებს გააჩნია მაანესთეზირებელი თვისებები (მათი დაღეჭვისას იკარგება სიტკბოს, სიმწარის და ა.შ. შეგრძნება). გამოიყენება აგრეთვე ვიტამინური ჩაის დასამზადებლად.

ჯიშები და სახეობები
შედგება 40 სახეობისაგან:
 Ziziphus angolito
 Ziziphus apetala
 Ziziphus attopensis
 Ziziphus celata
 Ziziphus cinnamomum
 Ziziphus fungi
 Ziziphus funiculosa
 Ziziphus glabarrima
 Ziziphus guaranitica
 Ziziphus horrida
 Ziziphus hutchinsonii
 Ziziphus incurva
 Ziziphus joazeiro
 Ziziphus laui Ziziphus lotus
 Ziziphus mairei
 Ziziphus mauritiana
 Ziziphus melastomoides
 Ziziphus mexicana
 Ziziphus mistol
 Ziziphus montana
 Ziziphus mucronata
 Ziziphus nummularia
 Ziziphus obtusifolia
 Ziziphus oenoplia
 Ziziphus oxyphylla
 Ziziphus parryi Ziziphus pubinervis
 Ziziphus reticulata
 Ziziphus rignonii
 Ziziphus robertsoniana
 Ziziphus rugosa
 Ziziphus saeri
 Ziziphus spina-christi
 Ziziphus spinosa
 Ziziphus talanai
 Ziziphus taylorii
 Ziziphus trinervia
 Ziziphus xiangchengensis
 Ziziphus xylopyrus
 Ziziphus zizyphus (სინონიმი Ziziphus jujuba)

რესურსები ინტერნეტში
 იმერეთის სამკურნალო ფლორა 
 Flora Europaea: Ziziphus
 USDA Plants Profile: Ziziphus
 Flora Brasiliensis: Ziziphus species list
 Flora of China: Ziziphus species list

კატეგორია:უნაბი