ელიას კანეტი

ელიას კანეტი (დ. 25 ივლისი 1905 — გ. 14  აგვისტო 1994) — ავსტრიელი მწერალი, დრამატურგი, კულტუროლოგი და სოციალური მოაზროვნე. 1981 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ლიტერატურაში.
ქართულ ენაზე თარგმნილია მისი რომანი „მარაკეშის ხმები“.

 ბიოგრაფია 
ადრეული ცხოვრება
ელიას კანეტი 1905 წელს ბიზნესმენი ჯეკ კანეტისა და მატილდა არტიდის ოჯახში ბულგარეთის ქალაქ რუსეში დაიბადა. იგი სამ დედმამიშვილს შორის ყველაზე უფროსი იყო. კანეტის დედა წარმოშობით ებრაელ-სეფარდი, ხოლო მამა ოსმალეთის იმპერიიდან იყო. მისი წინაპრები რუსეში ადრიანოპოლიდან დასახლდნენ. მათი თავდაპირველი გვარი კანეტე იყო.

კანეტის მამა და ბაბუა წარმატებული ვაჭრები იყვნენ. რუსეში ისინი კომერციულ შენობას მართავდნენ, რომელიც 1898 წელს ააშენეს. მომავალი მწერლის დედა, მატილდა არტიდი ბულგარეთის ერთ-ერთი ყველაზე ძირძველი ებრაელ-სეფარდების ოჯახის შთამომავალი იყო, რომელთა შორის XVIII საუკუნეში რუსეს ებრაელთა  კოლონიის დამაარსებლებიც იყვნენ. არტიდები XIV საუკუნეში არაგონის სამეფო კარზე ალფონსო IV-ის  ფიზიკოსები და ასტრონომები იყვნენ. რუსეში დასახლებამდე, ისინი იტალიის ქალაქ ლივორნოში ცხოვრობდნენ. 

1911 წელს კანეტის ოჯახი საცხოვრებლად ინგლისში, მანჩესტერში გადავიდა, სადაც ჯეკ კანეტი ცოლის ძმების ბიზნესს შეუერთდა. 1912 წელს იგი მოულოდნელად გარდაიცვალა. იმავე წელს მატილდა არდიტი შვილებთან ერთად ჯერ ლოზანაში, შემდეგ კი ვენაში გადავიდა საცხოვრებლად. ავსტრიაში იგი ელიასს გერმანულს ასწავლიდა და ამ ენაზე სთხოვდა ლაპარაკს. ამ დროისთვის, შვიდი წლის კანეტი უკვე თავისუფლად ფლობდა ლადინოს, ბულგარულ, ინგლისურ და ფრანგულ ენებს. 1916 წელს ოჯახი ციურიხში, ხოლო 1924 წელს ფრანკფურტში გადავიდა, სადაც კანეტმა საშუალო სკოლა დაამთავრა.

1924 წელს კანეტი ვენაში ქიმიის სასწავლად დაბრუნდა, თუმცა მოგვიანებით მისი ინტერესის სფეროში ფილოსოფია და ლიტერატურა მოექცა. იგი ვენის ლიტერატურულ საზოგადოებას გაეცნო და თავადაც დაიწყო წერა. 1919 წელს კანეტმა ვენის უნივერსიტეტი ქიმიის ბაკალავრის ხარისხით დაამთავრა, თუმცა ამ პროფესიით არასოდეს უმუშავია. 

ვენაში კანეტმა ორი რომანი გამოაქვეყნა: „აუტოდაფე“ (1935) და „ბრბო და ძალაუფლება“ (1960), რომლებშიც იგი მასების აზროვნებას იკვლევს და საზოგადოებაზე ნაცისტური გერმანიისა და პოლიტიკური ქაოსის გავლენას აღწერს.

პირადი ცხოვრება
1934 წელს კანეტმა ცოლად ვეზა ტობნერ-კალდერონი შეირთო, რომელიც მისი შთაგონების წყარო და ლიტერატურული ასისტენტი იყო. მწერალს სხვა ქალებთანაც ჰქონდა ურთიერთობა. მას ხანმოკლე რომანი ჰქონდა ავსტრიელ მოქანდაკე ანა მალერთან. 1938 წელს, გერმანიის ანშლუსის შემდეგ, კანეტი ლონდონში გადავიდა, სადაც დაუახლოვდა მარია-ლუიზა ვონ მოტესიკის, ავსტრიელ მხატვრალს, რომელიც ხანგრძლივი დროის მანძილზე მისი  კომპანიონი იყო. 1963 წელს, ცოლის სიკვდილის შემდეგ, კანეტი ჰერა ბუშორზე დაქორწინდა. წყვილს 1972 წელს ქალიშვილი, ჯოანა შეეძინა. 

კანეტმა დიდი ბრიტანეთის მოქალაქეობა 1952 წელს მიიღო და იქ 1970-იან წლებამდე ცხოვრობდა, შემდეგ კი ციურიხში გადავიდა, სადაც ცხოვრების ბოლო 20 წელი გაატარა. იგი 1994 წელს გარდაიცვალა.Encyclopædia Britannica profile

კარიერა
კანეტს 1981 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ლიტერატურაში „მისი სამწერლობო შემოქმედებისათვის, რომელიც შორსმჭვრეტელობით, იდეათა სიუხვითა და მხატვრული სიძლიერით გამოირჩევა.“ მწერლის ყველაზე ცნობილი ნაწარმოები ავტობიოგრაფიული მემუარების ტრილოგიაა. ასევე ცნობილია მისი მოდერნისტული რომანები, რომლებშიც იგი ბრბოს ფსიქოლოგიას იკვლევს. 

ჯილდოები
 1972: გეორგ ბიუხნერის სახელობის პრემია
 1975: ნელი ზაქსის სახელობის პრემია
 1981: ნობელის პრემია ლიტერატურაში
 1981: ფრანც კაფკას სახელობის პრემია 

 ბიბლიოგრაფია 
 ქორწილი (Hochzeit) 1932
 დაბრმავება (Die Blendung) 1935
 ამაოების კომედია (Komedie der Eitelkeit) 1950 
 მასა და ძალაუფლება (Masse und Macht) 1962
 დროით შემოსაზღვრულნი (Die Befristeten) 1964
 ადამიანის პროვინცია (Die Provinz des Menschen: Aufzeichnungen) 1973
 თვითმხილველი. ორმოცდაათი ხასიათი (Der Ohrenzeuge: Fünfzig Charaktere) 1974
 გადარჩენილი ენა. სიჭაბუკის ისტორია (Die gerettete Zunge: Geschichte einer Jugend) 1977
 ჩირაღდანი ყურში. ცხოვრების ისტორია 1921–1931 (Die Fackel im Ohr: Lebensgeschichte 1921–1931) 1980
 (Das Augenspiel) 1985

რესურსები ინტერნეტში
 ელიას კანეტის ბიოგრაფია ენციკლოპედია ბრიტანიკაში
 Preface to Donahue, The End of Modernism


 Elias Canetti , Nobel Luminaries - Jewish Nobel Prize Winners, on the Beit Hatfutsot-The Museum of the Jewish People Website.


სქოლიო

კატეგორია:ავსტრიელი მწერლები
კატეგორია:გერმანელი მწერლები
კატეგორია:ავსტრიელი დრამატურგები
კატეგორია:ავსტრიელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ბრიტანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ბულგარელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ავსტრიელი ესეისტები
კატეგორია:ბრიტანელი ებრაელი მწერლები
კატეგორია:ბულგარელი მწერლები
კატეგორია:გერმანულენოვანი მწერლები
კატეგორია:ბულგარელი ებრაელები
კატეგორია:ბრიტანელი ესეისტები
კატეგორია:გეორგ ბიუხნერის პრემიის მფლობელები
კატეგორია:ფრანც კაფკას მკვლევრები
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ნატურალიზებული მოქალაქეები
კატეგორია:XX საუკუნის ესეისტები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით