არმაზელი და აზორკი

არსოკი და ამაზაერი, ან აზორკი და არმაზელი — ქართლის (იბერიის) მეფეთა წყვილი ძვ. წ. II-I საუკუნეების მიჯნაზე, ორმეფობის დროს.

აზორკი და არმაზელი, ლეონტი მროველის მიხედვით - „ორმეფობის ხანის“ ქართლის მეცამეტე მეფენი, რომელთაც „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ არსოკს და ამაზაერს უწოდებს. ლეონტი მროველის ცნობით, აზორკისა და არმაზელის მეფობის ხანაში ქართველ-სომეხთა ომებს ჰქონდა ადგილი. არსებობს მოსაზრება, რომ აზორკი და არმაზელი ძვ. წ. II საუკუნის 80-იან წლებში ცხოვრობდნენ. გ. მელიქიშვილისა და კ. თუმანოვის აზრით აზორკი და არმაზელი ერთი პიროვნებაა. მელიქიშვილის ვარაუდით აზორკი არმაზის წარწერებიდან ცნობილი მეფე მითრიდატეს ადგილობრივი სახელია და იგი ახ. წ. I საუკუნის 70-იანი წლებში მეფობდა ქართლში, „არმაზელი“ კი ტერიტორიული ეპითეტია.

 საისტორიო წყაროები 
მოქცევაჲ ქართლისაჲ–ს თანახმად, არსოკი და ამაზაერი იყვნენ ქართლის მე-14 მეფეთა წყვილი: 

მეფეთა ცხოვრება გვამცნობს, რომ ისინი ყოფილან „ძენი ფარსმანისი და კაოსისა“. მათ, ოსების, ლეკების, პაჭანიკებისა და ჯიქების დახმარებით, უცდიათ მათი მამების დროს სომეხთა მეფე იარვანდის მიერ წართმეული ტერიტორიების დაბრუნება. წარმატებული საომარი მოქმედებების შედეგად მათ სომხეთთან გარიგების გზით მიზნისთვის მიუღწევიათ, დაუბრუნებიათ დატყვევებული სომეხი უფლისწული, ხოლო წართმეული მიწები სამეფოსთვის კვლავ მიუერტებიათ: 

 სამეცნიერო მოსაზრებები 
პავლე ინგოროყვას მიაჩნდა, რომ აზორკ/არსოკი უნდა იყოს არმაზის ბილინგვაში მოხსენიებული ქართლის მეფე ხსეფარნუგი და მის სახელს ასე კითხულობდა (ფ)არ(ნ)უკ. რაც შეეხება არმაზელს, პ. ინგოროყვას აზრით, ეს სახელი მეტყველებს მაზე, რომ თანამეფეები არმაზის პიტიახშები იყვნენ.

გენეალოგია

 ლიტერატურა 
  მამულია გ., ქსე, ტ. 1, გვ. 216, თბ., 1975
 საქართველოს მეფეები, მ. ლორთქიფანიძის და რ. მეტრეველის რედაქციით, თბ., 2000
 გ, მელიქიშვილი, ქართლის (იბერიის) სამეფოს ისტორიის ქრონოლოგიის საკითხისათვის, ივ. ჯავახიშვილი სახ. ისტორიის ინსტიტუტის შრომები, 1958, ტ. 4, ნაკვ. I;
 გ, მელიქიშვილი, ქართლის (იბერიის) მეფეთა სიებში არსებული ხარვეზის შესახებ, მაცნე, ისტორიის სერია, 1978, №3;
 ს. გორგაძე, წერილები საქართველოს ისტორიიდან, „მოამბე“, 1905, №XI.
 გ. მამულია, გადმოცემები სუმბატ ბივრიტიანის შესახებ, როგორც ლეონტი მროველის წყარო, კრებული „ძველი ისტორიის საკითხები“ (კავკასიურ–ახლოაღმოსავლური კრებული, №3), თბ., 1970

 სქოლიო 

კატეგორია:იბერიის მეფეები