კალიგულა

კალიგულა, ნამდვილი სახელი — გაიუს იულიუს კეისარი ავგუსტუს გერმანიკუსი (GAIVS IVLIVS CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS; დ. 31 აგვისტო, 12 – გ. 24 იანვარი, 41) — რომის იმპერატორი 37-41 წლებში. გაიუს იულიუს კეისარ გერმანიკუსის სახელით დაბადებული კალიგულა მმართველთა იმ ოჯახს ეკუთვნოდა, რომელსაც დღეს იულიუს-კლავდიუსების დინასტიის სახელით მოიხსენიებენ. მისი ბიოლოგიური მამა იყო გერმანიკუსი, თუმცა იგი პაპის ძმამ, ტიბერიუსმა იშვილა. მეტსახელი „კალიგულა“ (ნიშნავს „ჯარისკაცის ჩექმას“. მომდინარეობს კალიგასგან, სამხედრო ჩექმისგან) მომავალ იმპერატორს მამამისის ჯარისკაცებმა შეარქვეს, როდესაც იგი გერმანიაში მოწყობილ კამპანიაში თან ახლდა მას.

როდესაც გერმანიკუსი 19 წელს ანტიოქიაში გარდაიცვალა, მისი ცოლი, აგრიპინა უფროსი, ექვს შვილთან ერთად რომში დაბრუნდა, სადაც იგი ტიბერიუსს დაუპირისპირდა და ინტრიგების ქსელში აღმოჩნდა გახვეული. კონფლიქტი საბოლოოდ აგრპინას ოჯახის განადგურებით დასრულდა. კალიგულა ერთადერთი მამაკაცი გადარჩენილი იყო. სასიკვდილო ინტრიგებისაგან თავდაღწეული 31 წელს დათანხმდა მიწვევას შეერთებოდა იმპერატორს კუნძულ კაპრიზე, სადაც ტიბერიუსი ხუთი წლით ადრე გადასახლდა. 37 წელს, მისი გარდაცვალების შემდეგ, საიმპერატორო ტახტი კალიგულამ დაიკავა.

კალიგულას ზეობის შესახებ ინფორმაციას მხოლოდ რამდენიმე შემორჩენილი წყარო გვაწვდის, რომლებიც მას თავდაპირველად ღირსეულ და ზომიერ მმართველად წარმოაჩენენ, თუმცა პირველი ექვსი თვის შემდეგ წყაროები მთელ ყურადღებას მის სისასტიკეზე, სადიზმზე, ახირებულობასა და სექსუალურ აღვირახსნილობაზე ამახვილებენ და ჭკუიდან გადასული ტირანის პორტრეტს ხატავენ. მიუხედავად იმისა, რომ ამ წყაროების უტყუარობა საეჭვოა, ცნობილია, რომ თავისი ხანმოკლე ზეობისას კალიგულამ გაზარდა იმპერატორის პირადი ძალაუფლება, რამდენადაც დაუპირისპირდა პრინციპატის სისტემაში არსებულ მეტოქე ძალებს. მან ყურადღება ძირითადად ამბიციურ სამშენებლო პროექტებსა და საკუთარი თავისათვის მდიდრული საცხოვრებლების შენებას მიაპყრო. რომში წამოიწყო ორი აკვედუკის, აკვა კლავდიასა და ანიო ნოვუსის მშენებლობა. მისი მმართველობის პერიოდში რომის იმპერიამ მოახდინა მავრიტანიის სამეფოს ანექსია და იგი თავის პროვინციად აქცია.

41 წლის დასაწყისში კალიგულა პრეტორიანელთა გვარდიის ოფიცრების, სენატორებისა და სასახლის კარის მოხელეთა მიერ მოწყობილი შეთქმულების შედეგად მოკლეს. შეთქმულებმა უშედეგოდ სცადეს შანსის გამოყენება რესპუბლიკის აღსადგენად. კალიგულას მკვლელობის დღესვე პრეტორიანელებმა ამ უკანასკნელის ბიძა, კლავდიუსი, ახალ იმპერატორად გამოაცხადეს.

 ცხოვრების ადრეული წლები 
 ოჯახი 
გაიუს იულიუს კეისარი (ეს სახელი ცნობილი სეხნიის პატივსაცემად დაარქვეს) დაიბადა ანტიუმში (თანამედროვე ანციო და ნეტუნოPaola Brandizzi Vittucci, Antium: Anzio e Nettuno in epoca romana, Roma, Bardi, 2000 ISBN 88-85699-83-9), 12 წლის 31 აგვისტოს. მშობლების, გერმანიკუსისა და აგრიპინა უფროსის ექვსი გადარჩენილი შვილიდან იგი მესამე იყო.Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 7. გაიუსს ჰყავდა ორი უფროსი ძმა (ნერონი და დრუზუსი) და სამი უმცროსი და (აგრიპინა უმცროსი, იულია დრუზილა და იულია ლივილა). იგი იყო კლავდიუსის, მომავალი იმპერატორის ძმისწული.Cassius Dio, Roman History LIX.6.

აგრიპინა უმცროსი მარკუს ვიფსანიუს აგრიპასა და იულია უფროსის ქალიშვილი იყო და ამდენად, დედის მხრიდან, ავგუსტუსისა და სკრიბონიას შვილიშვილი. აგრიპინას ხაზით, ავგუსტუსი გაიუსის დიდი პაპა იყო.

 სიყმაწვილე და ადრეული კარიერა 
როდესაც გაიუსი ჯერ კიდევ ორი თუ სამი წლის იყო, იგი თან ახლდა მამას, გერმანიკუსს ჩრდილოეთ გერმანიაში მოწყობილ ლაშქრობაში.<ref name="suetonius-calig-9">Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 9.</ref> ჯარისკაცები აღაფრთოვანა იმან, რომ გაიუსი მეომრის მინიატურულ აღჭურვილობაში იყო გამოწყობილი და ჩექმები და ჯავშანიც კი ეცვა. ცოტა ხანში სწორედ ამ ჩექმების გამო მიიღო მან თავისი ცნობილი მეტსახელი, კალიგულა'', რომელიც ლათინურად „პატარა (ჯარისკაცის) ჩექმებს“ ნიშნავს."Caligula" is formed from the Latin word caliga, meaning soldier's boot, and the diminutive infix -ul. თუმცაღა უნდა ითქვას, რომ გავრცელებული ცნობებით, გაიუსი ისე გაიზარდა, რომ ეს მეტსახელი სულაც არ მოსწონდა.Seneca the Younger, On the Firmness of a Wise Person XVIII 2–5. See Malloch, 'Gaius and the nobiles', Athenaeum (2009).

სვეტონიუსი ამტკიცებს, რომ გერმანიკუსი სირიაში ტიბერიუსის აგენტმა მოწამლა, რომელიც მას პოლიტიკურ მეტოქედ მიიჩნევდა.Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 2.

მამის გარდაცვალების შემდეგ კალიგულა დედასთან ერთად ცხოვრობდა, სანამ ამ უკანასკნელის ტიბერიუსთან ურთიერთობა არ გაუარესდა.Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 10. ტიბერიუსი ნებას არ დართავდა აგრიპინას ხელახლა დაქორწინებულიყო, რადგანაც ეშინოდა რომ მისი ახალი ქმარი იმპერატორისთვის მეტოქედ იქცეოდა.Tacitus, Annals IV.52. 29 წელს აგრიპინა და კალიგულას ძმა, ნერონი, ღალატის ბრალდებით გააძევეს.Tacitus, Annals V.3.Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Tiberius 54.

სიჭაბუკის ასაკში კალიგულა თავის დიდ ბებიასთან (და ტიბერიუსის დედასთან), ლივიასთან გაგზავნეს საცხოვრებლად. ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ გაიუსი საცხოვრებლად ბებიასთან, ანტონიასთან გაგზავნეს. 30 წელს მისი ძმა დრუზუს კეისარი ღალატის ბრალდებით დაატუსაღეს, მეორე ძმა კი, ნერონი, გადასახლებაში გარდაიცვალა შიმშილით ან თვითმკვლელობის შედეგად.Tacitus, Annals V.10. სვეტონიუსი წერს, რომ დედისა და ძმების განდევნის შემდეგ კალიგულა და მისი დები ტიბერიუსის პატიმრები იყვნენ და მეტი არაფერი, რომლებიც ჯარისკაცების ახლო მეთვალყურეობის ქვეშ იმყოფებოდნენ.Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Tiberius 64.

31 წელს კალიგულა ტიბერიუსის პირადი ყურადღების ქვეშ კაპრიზე გადაიყვანეს, სადაც მან ექვსი წელი გაატარა. ბევრის გასაოცრად, ტიბერიუსმა გაიუსი შეიწყალა.Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Tiberius 62. ისტორიკოსების თანახმად, კალიგულა შესანიშნავი ბუნებრივი მსახიობი იყო და საფრთხის გააზრების გამო ტიბერიუსის მიმართ არსებულ ყოველგვარ გულისწყრომას მალავდა.Tacitus, Annals VI.20. მისი მაყურებელი იტყოდა, რომ „ქვეყნად არ იყო მასზე უკეთესი მონა და მასზე უარესი ხელმწიფე.“

კალიგულა ამტკიცებდა, რომ იგი ტიბერიუსის მოკვლას აპირებდა ხანჯლით, რათა შური ეძია დედისა და ძმისათვის, თუმცაღა იმპერატორის საძინებელში იარაღის შეტანის შემდეგ, მისი მოკვლის ნაცვლად იგი იატაკზე დააგდო. შესაძლებელია ტიბერიუსმა იცოდა ამის შესახებ, თუმცაღა ამასთან დაკავშირებით არასდროს არაფერი მოუმოქმედებია.The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 12 სვეტონიუსი ამტკიცებს, რომ კალიგულა ამ დროისთვის უკვე სასტიკი და ბიწიერი იყო. იგი წერს, რომ ტიბერიუსის მიერ მისი კაპრიზე წაყვანის მიზანი იყო ის, რომ მისთვის სიცოცხლის უფლება მიეცა, რათა დაემტკიცებინა, რომ „გაიუსი ცხოვრობს საკუთარი თავის და სხვების დასაღუპად, და რომ ექიდნეს ზრდის რომის ხალხისთვის და ფაეტონს მთელი დედამიწის წრისათვის.“The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 11

33 წელს ტიბერიუსმა მას საპატიო კვესტორობა უბოძა, თანამდებობა, რომელსაც იგი იმპერატორის ტახტზე ასვლამდე ფლობდა.Cassius Dio, Roman History LVII.23. ამასობაში კალიგულას დედაც და ძმაც ციხეში გარდაიცვალნენ.Tacitus, Annals VI.25.Tacitus, Annals VI.23. გაიუსი მოკლე ხანში, 33 წელს, იუნია კლავდილაზე დაქორწინდა, რომელიც მომდევნო წელს მშობიარობას გადაყვა.Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 12. კალიგულა მნიშვნელოვანი მოკავშირის, პრეტორიანელთა პრეფექტის, ნევიუს სუტორიუს მაკრონის დამეგობრებას ცდილობდა. მაკრონი დადებითად საუბრობდა კალიგულაზე ტიბერიუსთან და ცდილობდა აღმოეფხვრა ნებისმიერი ბოროტი განზრახვა ან ეჭვი, რომელიც იმპერატორს კალიგულას მიმართ ჰქონდა.Philo of Alexandria, On the Embassy to Gaius VI.35.

35 წელს კალიგულა ტიბერიუს გემელუსთან ერთად ტიბერიუსის მემკვიდრედ გამოცხადდა.Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Tiberius 76.

 იმპერატორი 
 მმართველობის ადრეული წლები 
37 წლის 16 მარტს, ტიბერიუსის გარდაცვალების შემდეგ, მისი ქონება და ტიტულები კალიგულასა და გარდაცვლილი იმპერატორის შვილიშვილს, გემელუსს ერგოთ, რომლებსაც მემკვიდრეობა ერთობლივად უნდა ემართათ. მიუხედავად იმისა, რომ ტიბერიუსი გარდაცვალების მომენტში 77 წლის იყო, ანტიკური პერიოდის ზოგიერთი ისტორიკოსი მაინც ვარაუდობს, რომ იგი მოკლეს.Tacitus, Annals VI.50. ტაციტუსი მიუთითებს, რომ პრეტორიანელთა პრეფექტმა, მაკრონმა, ტიბერიუსი ბალიშით დაახრჩო, რათა კალიგულას ტახტზე ასვლა დაეჩქარებინა, რამაც დიდად გაახარა რომაელი ხალხი, ხოლო სვეტონიუსი აღნიშნავს, რომ მკვლელობა შესაძლოა თავად კალიგულას ჩაედინა, თუმცა ხსენებულს არ ადასტურებს არც ერთი სხვა ანტიკური პერიოდის ისტორიკოსი. სენეკა უფროსი და ფილონი, რომლებმაც თავიანთი ნაშრომები ტიბერიუსის ზეობისას დაწერეს, ისევე, როგორც იოსებ ფლავიუსი, მიიჩნევენ, რომ ტიბერიუსი ბუნებრივი სიკვდილით გარდაიცვალა.Philo of Alexandria, On the Embassy to Gaius IV.25; Josephus, Antiquities of the Jews XIII.6.9. მაკრონის მხარდაჭერით, სიგიჟის მომიზეზებით, კალიგულამ გააუქმა ტიბერიუსის ანდერძის ის ნაწილი, რომელიც გემელუსის მემკვიდრეობას ეხებოდა, გარდაცვლილი იმპერატორის დანარჩენი სურვილები კი აღასრულა.Cassius Dio, Roman History LIX.1.

კალიგულამ მიიღო სენატის მიერ ნაბოძები პრინცეპსის ძალაუფლება და 28 მარტს ბრბოსთან ერთად რომში შევიდა, რომელიც ესალმებოდა როგორც „შვილსა“ და „ვარსკვლავს“ სხვა მეტსახელებთან ერთად.Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 13. კალიგულას აღწერდნენ, როგორც პირველ იმპერატორს, რომლითაც აღტაცებული იყო „ყველა მსოფლიოში, მზის აღმოსავალიდან დასავალამდე“.Philo of Alexandria, On the Embassy to Gaius II.10. ბევრის მიერ კალიგულასადმი სიყვარულს ის ფაქტი განაპირობებდა, რომ იგი უაღრესად პოპულარული გერმანიკუსის ვაჟი იყო, ასევე ისიც, რომ ის ტიბერიუსი არ იყო.Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Tiberius 75. სვეტონიუსი ამბობს, რომ კალიგულას გაიმპერატორებისას სახალხო გართობებს 160 000-მდე ცხოველი შეეწირა.Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 14.Philo mentions widespread sacrifice, but no estimation on the degree, Philo of Alexandria, On the Embassy to Gaius II.12. ფილონი კალიგულას ზეობის პირველ შვიდ თვეს სრულყოფილი ნეტარების ხანად აღწერს.Philo of Alexandria, On the Embassy to Gaius II.13.

სქოლიო

კატეგორია:დაბადებული 12
კატეგორია:გარდაცვლილი 41
კატეგორია:დის მკვლელები
კატეგორია:პრეტორიანელების მიერ მოკლული რომის იმპერატორები
კატეგორია:ავგუსტუსის მავზოლეუმში დაკრძალულები
კატეგორია:დაბადებული 31 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 იანვარი