ლიბერია

ლიბერია, ოფიციალურად ლიბერიის რესპუბლიკა () — სახელმწიფო დასავლეთ აფრიკაში, ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. ლიბერიას დასავლეთით ესაზღვრება სიერა-ლეონე, ჩრდილოეთით გვინეა, აღმოსავლეთით კი კოტ-დ’ივუარი. ქვეყნის ფართობი შეადგენს 111 369 კმ²-ს, მოსახლეობა კი დაახლოებით ოთხ მილიონ ადამიანს. ლიბერიის ოფიციალური ენა არის ინგლისური, თუმცა ინგლისურის გარდა კიდევ ოცდაათამდე ადგილობრივ ენაზე საუბრობენ.

 ისტორია 
ლიბერია დაიწყო, როგორც ამერიკული კოლონიზაციის საზოგადოების დასახლება. საზოგადოება მიიჩნევდა, რომ ფერადკანიანებს აფრიკაში უკეთესი ცხოვრება ექნებოდათ ვიდრე ამერიკის შეერთებულ შტატებში. 1822 წლის 7 იანვრისა და სამოქალაქო ომის შუალედში 15 000-ზე მეტი განთავისუფლებული და თავისუფლებაში დაბადებული შავკანიანი და 3198 აფრო-კარიბელი გადასახლდა ამ დასახლებაში. აფრო-ამერიკელებმა ლიბერიაში თავისი კულტურა ჩაიტანეს. ლიბერიის კონსტიტუცია და დროშა ამერიკის მაგალითზე შეიქმნა, მან დამოუკიდებლობა 1847 წლის 26 ივლისს გამოაცხადა რითიც ის აფრიკის პირველი და უძველესი დამოუკიდებელი სახელმწიფოა. 1848 წლის 3 იანვარს, ჯოზეფ ჯენკინს რობერტსი, თავისუფლებაში დაბადებული მდიდარი ვირჯინიელი აირჩიეს პრეზიდენტად."July 26, 1847 Liberian independence proclaimed", This Day In History, History website. ლიბერია აფრიკის განაწილების დროსაც ინარჩუნებდა თავისუფლებას. მეორე მსოფლიო ომის დროს ლიბერია აშშ-ს უჭერდა მხარს, რის გამოც ამერიკამ მისი ინფრასტრუქტურის განვითარებაში მნიშვნელოვანი ინვესტიციები განახორციელა. ლიბერია იყო ერთა ლიგის, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის და აფრიკის ერთობის ორგანიზაციის დამფუძნებელი წევრი.

1980 წელს, უილიამ ტოლბერტის პრეზიდენტობის დროს, მოხდა სამხედრო გადატრიალება, რასაც მრავალწლიანი პოლიტიკური არასტაბილურობა მოყვა. გადატრიალებიდან 5 წლის განმავლობაში ქვეყანაში სამხედრო მართველობა იყო, რომელსაც სახალხო ხსნის საბჭო ახორციელებდა. შემდგომი 5 წელი სამოქალაქო მმართველობა იყო ლიბერიის ნაციონალ დემოკრატიული პარტიის ხელმძღვანელობით, რასაც პირველი და მეორე სამოქალაქო ომები მოყვა. ამ ომებმა დაახლოებით 250 000 (მოსახლეობის დაახლოებით 8 %) ადამიანის სიკვდილი გამოიწვია. უფრო მეტი იქცა ლტოლვილად და ლიბერიის ეკონომიკა მთლიანობაში 90 %-ით შემცირდა. 2003 წელს მიღწეულმა სამშვიდობო ხელშეკრულებამ უზრუნველყო საბრძოლო მოქმედებების შეწყვეტა და 2005 საერთო არჩევნების ჩატარება, რომელშიც ელენ ჯონსონ-სირლიფმა გაიმარჯვა. ქვეყანაში მიმდინარეობს აღდგენითი პროცესი, თუმცა მოსახლეობის 85 % ისევ სიღარიბის საერთაშორისო ზღვარს მიღმა ცხოვრობს. 2014 წლის მარტში ქვეყანაში ებოლას ვირუსის გავრცელება დაიწყო, რომელიც ოფიციალურად დამარცხებულად 2015 წლის 8 მარტს გამოცხადდა.

 ბუნება 

მინი|250პქ|მარჯვნივ|ლიბერიის რუკა
სანაპირო დაბლობი სუსტად დანაწევრებული და ადგილ-ადგილ დაჭაობებულია. ქვეყნის სიღრმეში ვაკე მაღლდება (400-600 მ) და გადადის ტალღოვან ლეონე-ლიბერიის მაღლობში (მთა ნიმბა, 1752 მეტრი). არის რკინის, ალმასისა და ოქროს საბადოები.

მდინარეთა ქსელი ხშირია. ყველაზე მნიშვნელოვანი მდინარეები - მანო, ლოფა, სენტ-პოლი (დიანი), სენტ-ჯონი, სესი, კავალი - ზემო და შუა დინებაში ჭორომიანია. მდინარე სენტ-პოლი (ქვემო დინებაში) სანაოსნოა.

ტერიტორიის დაახლ. 1/3 დაფარულია ხშირი მარადმწვანე ეკვატორული ტყით. ნიადაგი წითელ-ყვითელ ლატერიტულია. ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში არის ფოთოლმცვენი და ნათელი ტყეები. გვინეის საზღვართნ მაღალბალახოვანი სავანაა, სადაც ხარობს აკაცია და ბაობაბი. სანაპიროზე გავრცელებულია მანგროვიანი მცენარეულობა.

ქვეყნის სანაპირო ზოლის უმეტესი ნაწილი მანგროს ტყეებით არის დაფარული, ამავდროულად ქვეყნის შიგნით ნაკლებად დასახლებული ადგილები შედგება ღია ტყეებისგან, რომლებიც მშრალ სათიბ-საძოვარ ზეგნებზე მდებარეობენ. ლიბერია ასევე მოიცავს ზემო გვინეის ტყეების ორმოც პროცენტს.

სავანაში ბინადრობს კამეჩი, ანტილოპა, ჯიქი, გარეული ღორი. ტყეში ბევრია მაიმუნი და გველი. მრავალფეროვანია ფრინველებისა და მწერების ფაუნა.

 კლიმატი 
კლიმატი ცხელი და ეკვატორულია, მაისი-ოქტომბრის პერიოდში არის წვიმების სეზონი, რა დროსაც შეინიშნება ნალექთა მნიშვნელოვანი რაოდენობა, ხოლო დანარჩენი თვეების განმავლობაში ჰარმატანული ქარები ქრის.

ჰავა ცხელი და ნოტიოა. საშუალო თვიური ტემპერატურები 28 გრადუსზე მაღალია. ნალექები 1500-2000 მმ წელიწადში (შიგა რაიონებში) და 5000 მმ (ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე).

 პოლიტიკური წყობილება 
 მმართველობის ფორმა: საპრეზიდენტო რესპუბლიკა.
 სახელმწიფოს მეთაური: პრეზიდენტი ჯოზეფ ბოუკაი.
 საკანონმდებლო ორგანო:
 სენატი - 30 წევრი.
 წარმომადგენელთა პალატა - 64 წევრი.

 ადმინისტრაციული დაყოფა 
ადმინისტრაციულად ლიბერია დაყოფილია 15 საგრაფოდ:
 # საგრაფო დედაქალაქი მოსახლეობა(ად. 2008 წლის აღწერა) ფართობი(კმ²) ოლქებისრაოდენობა შექმნისთარიღი1  ბომის საგრაფოტაბმენბერგი82 0361942419842  ბონგის საგრაფოგბარნგა328 91987721219643  გბარპოლუს საგრაფობოპოლუ83 7589689620014  გრანდ-ბასის საგრაფობიუკენენი224 8397936818395  გრანდ-კეიპ-მაუნტის საგრაფორობერტსპორტი129 0555162518446  გრანდ-ჯიდეს საგრაფოზვედრუ126 14610 484319647  გრანდ-კრუს საგრაფობარკლივილი57 10638951819848  ლოფას საგრაფოვოინჯამა270 1149982619649  მარგიბის საგრაფოკაკატა199 68926164198510  მერილენდის საგრაფოჰარპერი136 40422972185711  მონსერადოს საგრაფობენსონვილი1 144 80619094183912  ნიმბის საგრაფოსანიკველი468 08811 5516196413  რივერ-სესის საგრაფორივერ-სესი65 86255946198514  რივერ-გის საგრაფოფიშტაუნი67 31851136200015  სინოს საგრაფოგრინვილი104 93210 137171843

 რელიგია 
2008 წლის მიხედვით მოსახლეობის 85,5 % ქრისტიანი, ხოლო 12,2 % მუსლიმანია. მუსლიმანების ძირითადი ნაწილი წარმოადგენს მანდინკასა და ვაის ხალხებს. ტრადიციული აფრიკული რელიგიების მიმდევარია 5 %, ხოლო 1,5 % არარელიგიურია. მოსახლეობის მცირე ნაწილი ასევე არის ბაჰაისტი, სიქი და ბუდისტი. ტრადიციული რელიგიებიდან ყველაზე გავრცელებულია პორო და სანდე.

 ლიტერატურა 




 რესურსები ინტერნეტში 

 Chief of State and Cabinet Members 
 Ministry of Public Works 
 2008 census 
 Liberia 

 სქოლიო 

კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ქვეყნები
კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები
კატეგორია:ქვეყნები ანბანის მიხედვით