მსოფლიოს უძველესი უნივერსიტეტები

ამ გვერდზე მოყვანილია მსოფლიოს უძველესი დღემდე ფუნქციონირებადი უნივერსიტეტები. ამ სასწავლებელთა სიაში მოსახვედრად საგანმანათლებლო დაწესებულება უნდა აკმაყოფილებდეს უნივერსიტეტის განსაზღვრებას მისი დაფუძნების დროისთვის; ის დაფუძნებული უნდა ყოფილიყო 1500 წლამდე; და მას შემდეგ რაიმე მნიშვნელოვანი დაბრკოლება მის ფუნქციონირებაში არ უნდა მომხდარიყო.

შენიშვნა: აკადემიური ხარისხის მინიჭება უმაღლესი განათლებისთვის ისტორიულად ევროპული ჩვეულება იყო, და უნივერსიტეტის თანამედროვე განსაზღვრება მოიცავს ხარისხის მინიჭების ფაქტორსაც, შესაბამისად, უძველესი უმაღლესი სასწავლებლები, რომლებიც აკმაყოფილებს უნივერსიტეტის თანამედროვე განსაზღვრებას მხოლოდ ევროპაში არსებობდა. თუ დავუშვებთ, რომ ამგვარ უძველეს დაწესებულებებს თავდაპირველად ხარისხი არ გაუციათ, თუმცა ამჟამად ამ მოთხოვნას აკმაყოფილებს, შესაბამისად, ზოგიერთი ევროპული და არა-ევროპული სასწავლებლები წინ უსწრებენ ბოლონიის უნივერსიტეტს დაფუძნების თარიღით (მაგ. ნალანდას უნივერსიტეტი დაფუძნდა ძვ.წ. V საუკუნეში ინდოეთში, ნანკინის უნივერსიტეტი დაფუძნდა 258 წელს ჩინეთში, და ალ-აზჰარის უნივერსიტეტი დაფუძნდა 988 წელს ეგვიპტეში).

საბოლოოდ, ზოგიერთ ევროპულ უნივერსიტეტთა შორისაც არსებობს უთანხმოება იმაზე, თუ რომელი იყო სინამდვილეში "პირველი". ბოლონიის უნივერსიტეტი, მიუხედავად იმისა, რომ ის პარიზის უნივერსიტეტს უსწრებს, ჩამოყალიბებულ იქნა სტუდენტების მიერ, რომლებიც თავად ეძებდნენ მასწავლებლებს, მაშინ როცა პარიზის უნივ. მასწავლებელთა მიერ იყო ორგანიზებული, რომელთაც შემდეგ თავად მოიძიეს სტუდენტები. შესაბამისად, ზოგიერთი (განსაკუთრებით პარიზში) ეჭვქვეშ აყენებს საკითხს იმაზე თუ რომელი იყო "ნამდვილი" უნივერსიტეტი დააარსების მომენტში, თუმცა ზოგადად აღიარებულია ფაქტი, რომ ბოლონიის უნივერსიტეტი პირველი იყო.

 სია 

ამერიკის კოლონიზაციამდე ევროპაში არსებობდა შემდეგი უნივერსიტეტები: 

 წელი შექმნის ადგილი დღევანდელი მდებარეობა სახელი შენიშვნა 1088 22px|ბოლონიის გერბი ბოლონიის კომუნა   ბოლონია, იტალია ბოლონიის უნივერსიტეტი უძველესი უმაღლესი სასწავლებელი რომელსაც უნივერსიტეტი ეწოდებოდა და იძლეოდა ხარისხს. 1167 (1254) 20px ინგლისის სამეფო  ოქსფორდი, გაერთიანებული სამეფო ოქსფორდის უნივერსიტეტი ინგლისურენოვანი მსოფლიოს უძველესი უნივერსიტეტი, ის დაარსდა ჰენრი II-ს მიერ ინგლისელი სტუდენტებისთვის პარიზის უნივერსიტეტში სწავლის აკრძალვის შედეგად."A brief history of the University of Oxford , Oxford University 1209 (1231) 20px ინგლისის სამეფო  კემბრიჯი, გაერთიანებული სამეფო კემბრიჯის უნივერსიტეტი დააარსეს სწავლულებმა რომლებმაც ოქსფორდის უნივერსიტეტი 1209 წელს დატოვეს, მათ სამეფო ქარტია 1231 წელს მიიღეს. უნივერსიტეტი დაარსების წლად 1209 წელს მიჩინევს.  1218 (სავარაუდოდ უფრო ძველია) border|26px|ლეონის სამეფოს ალამი ლეონის სამეფო  სალამანკა, ესპანეთი სალამანკის უნივერსიტეტი ესპანეთის უძველესი უნივერსიტეტი. ასევე არსებობს ჩანაწერები მის კურსდამთავრებულებზე (1134) მისი ოფიციალურ დაარსებამდე. მან სამეფო ქარტია მხოლოდ 1218 წელს მიიღო. მიუხედავად ამისა ისაა პირველი უნივერსიტეტი რომელმაც მიიღო ეს ტიტული ალფონსო X-სა და რომის პაპისგან 1254 წელს მიიღო. 1852 წელს უნივერსიტეტიდან ესპანეთის მთავრობის მიერ გაძევებულმა თეოლოგიისა და კანონიკური სამართალის ფაკულტეტებმა 1940 წელს ჩამოაყალიბეს სალამანკის პონტიფიკალური უნივერსიტეტი. 1222 (სავარაუდოდ უფრო ძველია) 20px|პადუას გერბი პადუას კომუნა   პადუა, იტალია პადუის უნივერსიტეტი დააარსეს პროფესორებმა რომლებმაც დატოვეს ბოლონიის უნივერსიტეტი 1224 20px ქალაქი ნეაპოლი  ნეაპოლი, იტალია ნეაპოლის უნივერსიტეტი პირველი საზოგადო უნივერსიტეტი, დააარსა საღვთო რომის იმპერატორმა ფრიდრიხ II შტაუფენი. 1229 border|26px|Arms of the Kingdom of France (Ancien) Kingdom of France  Toulouse, France ტულუზის უნივერსიტეტი  1240 18px|Coat of arms of Siena Republic of Siena  Siena, Italy სიენის უნივერსიტეტი Originally called Studium Senese, was founded by Commune of Siena in 1240. In 1321, the studium was able to attract a larger number or pupils due to a mass exodus from the prestigious neighbouring University of Bologna. Closed temporarily in 1808–1815 when Napoleonic forces occupied Tuscany. On November 7, 1990 the university celebrated its 750th anniversary.124120px Kingdom of Castile, Crown of Castile ვალიადოლიდი, Spainვალიადოლიდის უნივერსიტეტიOne hypothesis is that its foundation is the result of the transfer of Palencia General Survey between 1208 and 1241 by Alfonso VIII, king of Castile, and Bishop Tello Téllez de Meneses.1289 border|26px|Arms of the Kingdom of France (Ancien) Kingdom of France მონპელიე, საფრანგეთიმონპელიეს უნივერსიტეტიThe university is considerably older than its formal founding date, associated with a bull issued by Pope Nicholas IV in 1289, combining all the long-existing schools into a university. 1290 22px|Coat of arms of the Papal States Papal States  მაჩერატა, იტალია მაჩერატის უნივერსიტეტი The University of Macerata (Italian: Università degli Studi di Macerata) is a university located in Macerata, Marche, Italy. It was founded in 1290 and is organized into 7 faculties. 1290 18px| Kingdom of Portugal18px| Lisbon  კოიმბრა, პორტუგალია კოიმბრის უნივერსიტეტი Begun its existence in Lisbon with the name Studium Generale (Estudo Geral). Scientiae thesaurus mirabilis, the royal charter announcing the institution of the University, was dated 1 March of that year, although efforts had been made at least since 1288 to create this first university in Portugal. The papal confirmation was also given in 1290 (on 9 August of that year), during the papacy of Pope Nicholas IV. 1293 border|26px|Pennant of the Crown of Castile Crown of Castile  ალკალა-დე-ენარესი, ესპანეთი ალკალას უნივერსიტეტი The University of Alcalá was founded by King Sancho IV of Castile as Studium Generale in 1293 in Alcalá de Henares. It was granted Papal Bull in 1499, and quickly gained international fame thanks to the patronage of Cardinal Cisneros and the production of the Complutensian Polyglot Bible in 1517, which is the basis for most of the current translations. The University moved to Madrid in 1836 by Royal Decree. The Moyano Law of 1857 established Complutense as the sole university in Spain authorized to confer the title of Doctor on any scholar. This law remained in effect until 1969. 1303 22px|Coat of arms of the Papal States Papal States  რომი, Italy რომის ლა საპიენცას უნივერსიტეტი Founded by Pope Boniface VIII, but became a state university in 1935. According to the Catholic Encyclopaedia, the university "remained closed during the entire pontificate of Clement VII". 1308  Commune of Perugia  პერუჯა, იტალია პერუჯას უნივერსიტეტი Attested by the Bull of Pope Clement V. 1321  22px|Coat of arms of the Republic of Florence Republic of Florence  ფლორენცია, იტალია ფლორენციის უნივერსიტეტი The University of Florence evolved from the Studium Generale, which was established by the Florentine Republic in 1321. The Studium was recognized by Pope Clement VI in 1349. 1336 22px|Coat of arms of the Papal States Papal States  კამერინო, იტალია კამერინოს უნივერსიტეტი The great literate and jurist Cino from Pistoia, living in Marche in the years 1319-21, and in Camerino in the spring of 1321, remembers the territory blooming with juridical schools. Camerino has been a center of learning since no later than 1200, offering degrees in civil law, canonical law, medicine, and literary studies. Gregory XI took the decision upon the request of Gentile III da Varano with the papal edict of 29 January 1377, directed to the commune and to the people, authorizing Camerino to confer (after appropriate examination) bachelor and doctoral degrees with apostolic authority. 1343 22px|Coat of arms of the Republic of Pisa Republic of Pisa  პიზა, იტალია პიზის უნივერსიტეტი It was formally founded on September 3, 1343 by an edict of Pope Clement VI, although there had been lectures on law in Pisa since the 11th century. Nowadays is one of the most important universities in Italy. 1348 22px|Coat of arms of the Kingdom of Bohemia Kingdom of Bohemia
22px|Coat of arms of the Holy Roman Empire Holy Roman Empire  პრაღა, ჩეხეთი კარლის უნივერსიტეტი (პრაღა) Three of four faculties closed in 1419, joined with Jesuit university and renamed Charles-Ferdinand University in 1652, split into German and Czech part in 1882, Czech branch closed during Nazi occupation (1939–1945), German branch closed in 1945.History of CU 1361 18px|House of ViscontiHouse of Visconti  პავია, იტალია პავიას უნივერსიტეტი Closed for short periods during the Italian Wars, Napoleonic wars, and Revolutions of 1848. 1364 22px|Coat of arms of Poland Kingdom of Poland  კრაკოვი, პოლონეთი იაგელონის უნივერსიტეტი Founded by Casimir the Great.  Development stalled after his death, re-established from 1400 onwards.
Closed during the German occupation of Poland 1939-1945.Re-opened after the occupation. 1365   ვენა, ავსტრია ვენის უნივერსიტეტი Modelled on the University of Paris. 1367 18px|უნგრეთის სამეფო უნგრეთის სამეფო  პეჩი, უნგრეთი პეჩის უნივერსიტეტი 1386   ჰაიდელბერგი, გერმანია ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტი დააარსა რუპერტ I-მა. გერმანიის უძველესი უნივერსიტეტი. 1391 18px|House of EsteHouse of Este  ფერარა, იტალია ფერარას უნივერსიტეტი დააარსა ალბერტო დ'ესტემ. 1404   ტურინი, იტალია ტურინის უნივერსიტეტი დააარსა პრინცმა "ლუის პიდმონტმა" ამადეუს VIII-ს დროს. 1409   ლაიპციგი, გერმანია ლაიპციგის უნივერსიტეტი დააარსეს როდესაც გერმანელებმა დატოვეს პრაღა იან ჰუსის დროს. 1409 18px|House of Valois County of Provence  ექს-ან-პროვანსი, საფრანგეთი ექს-ან-პროვანსის უნივერსიტეტი Founded by the Count of Provence Louis II december 9, 1409. 1413   სენტ-ანდრუსი, ბრიტანეთი სენტ-ანდრუსის უნივერსიტეტი დაარსდა პაპის ბულათი 1419   როსტოკი, გერმანია როსტოკის უნივერსიტეტი During the Reformation, "the Catholic university of Rostock closed altogether and the closure was long enough to make the refounded body feel a new institution".Quoted from: Chadwick, Owen. The Early Reformation on the Continent. Oxford University Press, 2003. Page 257. 1434  სიცილიის სამეფო  კატანია, იტალია კატანიის უნივერსიტეტი სიცილიაზე ყველაზე ძველი. დააარსა ალფონსო V-მ. 1450 22px|Standard of the Crown of Aragon Crown of Aragon  Barcelona, Spain University of Barcelona Founded by Alfonso V of Aragon as Estudi general de Barcelona after the unification of all university education. For forty-nine years prior to that foundation, however, the city had had a fledgling medical school founded by King Martin of Aragon, and in the 13th century Barcelona already possessed several civil and ecclesiastical schools. 1451   Glasgow, UK University of Glasgow Founded by a Papal Bull 1456   Greifswald, Germany University of Greifswald Teaching had started by 1436. Founded by initiative of Heinrich Rubenow, Lord Mayor of Greifswald (and first rector), with approval of Pope Callixtus III and Frederick III, Holy Roman Emperor, under the protection of Wartislaw IX, Duke of Pomerania. Teaching paused temporarily during the Protestant Reformation (1527–39).  1457   Freiburg, Germany Albert Ludwigs University of Freiburg Temporarily transferred to Constance in 1686–98 and 1713–15. 1460   Basel, Switzerland University of Basel Founded in 1460 (Schola Basiliensis), the University of Basel is the oldest university in Switzerland.  1472   Munich, Germany Ludwig Maximilians University of Munich Founded in Ingolstadt in 1459, transferred to Landshut in 1800, moved to Munich in 1826. 1477   Tübingen, Germany Eberhard Karls University of Tübingen 1477   Uppsala, Sweden Uppsala UniversityUppsala's bull, which granted the university its corporate rights, was issued by Pope Sixtus IV in 1477, and established a number of provisions. Among the most important of these was that the university was officially given the same freedoms and privileges as the University of Bologna. 1479   Copenhagen, Denmark University of Copenhagen 1481   Genoa, Italy University of Genoa Founded in 1481 (Genuense Athenaeum). 1495   Aberdeen, UK University of Aberdeen King's College was founded by Papal Bull in 1495 and Marischal College in 1593; they merged in 1860 1495 22px|Kingdom of Galicia Kingdom of Galicia  Santiago de Compostela, Spain University of Santiago de Compostela The university traces its roots to 1495, when a school was opened in Santiago. In 1504, Pope Julius II approved the foundation of a university in Santiago, and the bull for its creation was granted by Clement VII in 1526. 1499 22px|Standard of the Crown of Aragon Crown of Aragon  Valencia, Spain University of Valencia

 1500 წლის შემდგომი უძველესი უნივერსიტეტები ქვეყნის ან რეგიონის მიხედვით 
ევროპის ქვეყნების უმრავლესობას უნივერსიტეტი გააჩნდა 1500 წლამდე. ამ თარიღის შემდეგ უნივერსიტეტები გავრცელდა მსოფლიოს სხვა ქვეყნებშიც:

 ამერიკა: სან-მარკოს ნაციონალური უნივერსიტეტი, მექსიკა, 1551
 ბალტია: ვილნიუსის უნივერსიტეტი, 1579, ორჯერ დაიხურა და ხელახლა გაიხსნა
კოლუმბია (ბოგოტა): სანტო ტომასის უნივერსიტეტი (Universidad Santo Tomás), 1580 თუმცა ესპანეთის მეფე ფელიპე III-ის მიერ აღიარება მხოლოდ 1630 წელს მიეცა
კოლუმბია (ბოგოტა): ხავერიანას უნივერსიტეტი (Pontificia Universidad Javeriana), 1623
კოლუმბია (ბოგოტა): როსარიოს უნივერსიტეტი (Colegio Mayor de Nuestra Señora del Rosario), 1653 
აშშ: ჰარვარდის უნივერსიტეტი, 1636, თუმცა უილიამ და მერის კოლეჯი პირველი იყო, რომელმაც უნივერსიტეტის სტატუსი მიიღო აშშ-ში 1779 წელს.
კანადა: ლავალის უნივერსიტეტი, 1663; 
ავსტრალია: სიდნეის უნივერსიტეტი, 1850
ბულგარეთი: სოფიას უნივერსიტეტი, 1888
ახალი ბრუნსუიკის უნივერსიტეტი, 1785
 ხორვატია: ზაგრების უნივერსიტეტი, 1669
 ესტონეთი: ტარტუს უნივერსიტეტი, 1802, აკადემია გუსტავიანას საფუძველზე (1632-1710)
 ინდოეთი: კოლკატას უნივერსიტეტი, 1857, უძველესი სრულყოფილი უნივერსიტეტი სამხრეთ აზიაში
 საბერძნეთი: ათენის უნივერსიტეტი, 1837
 ირლანდია: სამების კოლეჯი (დუბლინი), 1592
 ისრაელი: ტექნიონი, 1924
 იაპონია: ტოკიოს უნივერსიტეტი, 1877
 მალაიზია: მალაიის უნივერსიტეტი, 1905
 მალტა: მალტის უნივერსიტეტი, 1769, კოლეგიუმ მელიტენსეს ბაზაზე 1592
 მექსიკა: მეხიკოს ნაციონალური უნივერსიტეტი, 1551
 ნიდერლანდები: ლეიდენის უნივერსიტეტი, 1575
 ნორვეგია: ოსლოს უნივერსიტეტი, 1811
 პაკისტანი: პუნჯაბის უნივერსიტეტი, 1882
 პერუ: სან-მარკოს ნაციონალური უნივერსიტეტი, 1551
 ფინეთი: ჰელსინკის უნივერსიტეტი, 1640, თავდაპირველად "ტურკუს უნივერსიტეტი, გადავიდა ჰელსინკიში 1827
 ფილიპინები: სან-კარლოსის უნივერსიტეტი, 1595
 რუსეთი: მოსკოვის უნივერსიტეტი, 1755 ან სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტი (1724-1803, 1819) ან კანტის უნივერსიტეტი (1544-1945, 1967)
 ჩინეთი: პეკინის უნივერსიტეტი, 1898 (საკამათოდ, ვუჰანის უნივერსიტეტი, 1893)
 უკრაინა: ლვივის უნივერსიტეტი, 1661
საქართველო: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, 1918
სომხეთი: ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, 1919
ირანი: თეირანის უნივერსიტეტი, 1934

 ხარვეზი 
ზუსტი თარიღი, როდესაც უნივერსიტეტმა ფუნქციონირება დაიწყო საკმაოდ ბურისითაა მოცული და განსხვავდება ლეგენდისა თუ მისი წინაპარი სასწავლო დაწესებულების დაარსების დღიდან. მაგ. დღეს საყოველთაოდ აღიარებულია, რომ ოქსფორდის დაარსების თარიღის ზუსტად განსაზღვრა შეუძლებელია, და რომ ის დაახლოებით XII საუკუნის მეორე ნახევარში უნდა დაფუძნებულიყო. გარდა ამისა, ბაკალავრის ხარისხის კოლეჯის მიერ გაცემა შედარებით გვიანდელი (უფრო თანამედროვე) ამერიკული ტრადიციაა. ევროპული ტერმინოლოგიით, ჰარვარდის კოლეჯს უკვე ჰქონდა მინიჭებული უნივერსიტეტის ავტორიტეტი 1642 წლისთვის. პენსილვანიის უნივერსიტეტის პირველი ამერიკული დაწესებულება იყო ამ სახელწოდებით; თუმცა არც ჰარვარდი და არც ერთი სხვა კოლონიური კოლეჯებისა არ იყო იმდენად ვრცელი და მრავალფეროვანი აკადემიური თვალსაზრისით, როგორც ეს ევროპის უნივერსიტეტები იყო იმ პერიოდში.

 ლიტერატურა 
Ridder-Symoens, Hilde de (ed.): A History of the University in Europe. Vol. I: Universities in the Middle Ages, Cambridge University Press, 1992, ISBN 0-521-36105-2

 სქოლიო 

კატეგორია:უნივერსიტეტები