ბერნარდ ბოლცანო

ბერნარდ ბოლცანო  (; დ. 5 ოქტომბერი, 1781, პრაღა — გ. 18 დეკემბერი, 1848, პრაღა) — ჩეხი მათემატიკოსი, ლოგიკოსი, ფილოსოფოსი და თეოლოგი.

 ბიოგრაფია 
1805–1820 წლებში ხელმძღვანელობდა პრაღის უნივერსიტეტის რელიგიის ისტორიის კათედრას, 1805 წლიდან სამეცნიერო სამეფო ჩეხური საზოგადოების წევრი და იმავე უნივერსიტეტის ფილოსოფიიის ფაკულტეტის დეკანი იყო. 1820 წელს თავისუფლად მოაზროვნე ბოლცანო დაითხოვეს უნივერსიტეტიდან. ბოლცანოს აზრით „ფილოსოფია არის მეცნიერება ყველა ჭეშმარიტების ობიექტური კავშირის“, მათი საფუძვლების შესახებ. ფილოსოფიის ამოცანაა „გაგვხადოს მართლაცდა ბრძენნი და კეთილნი“. 
ბოლცანომ შექმნა პლატონისტური ანტიფსიგოლოგისტური თეორია „ჭეშმარიტებისა თავისთავად“, რომლის თანახმად ერთმანეთისგან უნდა განვასხვაოთ მსჯელობის აქტი და მასში გამოსახული „დებულება თავისთავადი“. დებულებისათვის (რომ რაიმე არის ან არ არის) სულერთია ჭეშმარიტია ის თუ არა, გამოთქვა იგი ვინმემ თუ არა. „დებულება თავისთავადი“ არსებობს, ოღონდ არსებობს არა როგორც ნივთი ან პროცესი, არამედ როგორც ნაგულისხმევი, იდეალური. „ჭეშმარიტება თავისთავად“ არის „დებულება თავისთავადი“, რომელიც დაადგენს ვითარებას ისე, როგორც ის არის. მაგალითად: ფოთლების რიცხვი ამა თუ იმ ხეზე იმდენია, რამდენიცაა, მიუხედავად იმისა, იცის ეს ვინმემ თუ არა. გარკვეულობა ასეთი ვითარებისა სუფევს როგორც საზრისი, თუმცა არ არსებობს როგორც ნივთი. სამყარო „ჭეშმარიტებებისა თავისთავად“ მოწესრიგებულია გამომდინარეობის ლოგიკური მიმართებით. „ჭეშმარიტებებში თავისთავადი“ უპირველესია ზნეობრივი კანონი — „ამოირჩიე ყველა მოქმედებიდან მისი ყველა შედეგის გათვალისწინებით ის, რაც ყველაზე მეტად შეუწყობს ხელს კეთილდღეობას მთელისას, სულერთია მის რომელ ნაწილში“. დროის ლოგიკის მეშვეობით ბოლცანომ დაასაბუთა წინააღმდეგობის შეუძლებლობის კანონის ჰეგელისეული კრიტიკის უსაფუძვლობა, პირველმა ჩამოაყალიბა ზუსტი ლოგიკური ცნებები პროპოზიციური ფუნქციისა, მისი შესრულებადობისა და ზოგადმართებულობისა და სემანტიკური გამომდინარეობისა. ცნობილია ბოლცანოს მათემატიკური გამოკვლევები. კარლ ვაიერშტრასზე 30 წლით ადრე მან ააგო უწყვეტი წირი, რომელსაც არც ერთ წერტილში არ აქვს მხები. ბოლცანომ პირველმა მკაცრად დაამტკიცა ძირითადი თეორემები უწყვეტი ფუნქციების შესახებ. ბოლცანო მიიჩნევს რა აქტუალურ უსასრულობას ფუნდამენტურ იდეად გეორგ კანტორის წინამორბედად გვევლინება უსასრულო სიმრავლეთა კვლევაში.

 შრომები 
 1810: Beyträge zu einer begründeteren Darstellung der Mathematik
 1810: Über die Vaterlandsliebe
 1816: Der binomische Lehrsatz
 1816: Über das Verhältnis der beiden Volksstämme in Böhmen
 1817: Rein analytischer Beweis des Lehrsatzes, daß zwischen zwey Werthen, die ein entgegengesetztes Resultat gewähren, wenigstens eine reelle Wurzel der Gleichung liege
 1827: Athanasia oder Gründe für die Unsterblichkeit der Seele
 1834: Lehrbuch der Religionswissenschaft
 1837: Wissenschaftslehre
 1843: Über den Begriff des Schönen
 1849: Über die Eintheilung der schönen Künste
 1851: Paradoxien des Unendlichen
 1867: Anti-Euklid
 1875: Größenlehre

ლიტერატურა

 Кольман Э. Бернард Больцано. М.: Изд. АН СССР, 1955
 Колядко В. И. Бернард Больцано. М.: 1982
 Колмогоров А. Н., Юшкевич А. П. (ред.). Математика XIX века. Том II: Геометрия. Теория аналитических функций. — М.: Наука, 1981. — Т. II
 Рыхлик К. Теория вещественных чисел в рукописном наследии Больцано. // Историко-математические исследования. — М.: Физматгиз, 1958. — № 11. — С. 515-532
 Больцано, Бернгард // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907

რესურსები ინტერნეტში


 Bolzano’s Philosophy of Mathematical Knowledge 
 The Philosophy of Bernard Bolzano: Logic and Ontology
 Bernard Bolzano: English Translations and Selected Texts
 Annotated Bibliography on the Philosophical Work of Bolzano (First Part: A - C)
 Annotated Bibliography on the Philosophical Work of Bolzano (Second Part: D - L)
 Annotated Bibliography on the Philosophical Work of Bolzano (Third Part: M - Z)
 Digitized Bolzano's works
 Volume 1 of Wissenschaftslehre in Google Books
 Volume 2 of Wissenschaftslehre in Google Books
 Volumes 3–4 of Wissenschaftslehre in Google Books
 Volume 1 of Wissenschaftslehre in Archive.org 
 Volume 2 of Wissenschaftslehre in Archive.org
 Volume 4 of Wissenschaftslehre in Archive.org
 Volume 3 of Wissenschaftslehre in Gallica
 Volume 4 of Wissenschaftslehre in Gallica

სქოლიო

კატეგორია:ჩეხი მათემატიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 5 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1781
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1848
კატეგორია:XIX საუკუნის მათემატიკოსები
კატეგორია:XIX საუკუნის ფილოსოფოსები
კატეგორია:განმანათლებელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ონტოლოგები