ნევადა

ნევადა ( ) — შტატი აშშ-ის დასავლეთ ნაწილში. მისი ფართობი 286,350 კმ²-ია, ხოლო მოსახლეობა დაახლოებით 2.7 მილიონი კაცი. ამ მაჩვენებლით ის სიდიდით მეშვიდე და მოსახლეობით 35-ე შტატია აშშ-ში. მთელი მოსახლეობის დაახლოებით 2/3 ცხოვრობს ლას-ვეგასის აგლომერაციაში, რომელიც შედგება სამი დიდი ქალაქისაგან.http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2009-04-32.csv. ნევადის შტატის დედაქალაქია კარსონ-სიტი.

ნევადა ძირითადად წარმოდგენილია უდაბნოებითა და სემიარიდული ტერიტორიებით, რომელთა ძირითადი ნაწილი მოქცეულია დიდი აუზის ფარგლებში. დიდი აუზის სამხრეთით არსებული რაიონები, მდებარეობს მოხავეს უდაბნოს ტერიტორიაზე. შტატის მიწების 86% აშშ-ის მთავრობის საკუთრებაა სხვადასხვა იურისდიქციის ქვეშ, როგორც სამხედრო, ისე სამოქალაქო.

სახელწოდება ნევადა მომდინარეობს მის ახლოს მდებარე სიერა-ნევადის მთებიდან, რაც ესპანურად დათოვლილ მთებს ნიშნავს. ევროპელებთან კონტაქტამდე დღევანდელი შტატის ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ ამერიკის მკვიდრი მოსახლეობა პაიუტების, შოშონებისა, და უოშოს ტომები."Early Native Americans", "nevada-history.org", accessed Dec 27, 2010 თავიდან ტერიტორია ესპანეთის კუთვნილება იყო და შედიოდა ალტა-კალიფორნიის შემადგენლობაში, ხოლო მექსიკის დამოუკიდებლობისათვის ომის შემდეგ ის მექსიკის მფლობელობაში გადავიდა. 1848 წლის ამერიკა-მექსიკის ომის შემდეგ ტერიტორია აშშ-ის მფლობელობაში გადავიდა და 1850 წელს იუტის ტერიტორიის ნაწილი გახდა. 1859 წელს კომსტოკ-ლოდში ვერცხლის აღმოჩენის შემდეგ ამ ადგილებში დაიწყო მოსახლეობის სწრაფი ტემპებით ზრდა, რამაც ხელი შეუწყო 1861 წელს ნევადის ტერიტორიის შექმნას იუტის ტერიტორიის დასავლეთ ნაწილში. 1864 წლის 31 ოქტომბერს ნევადა გახდა აშშ-ის რიგით 36-ე შტატი.Rocha, Guy "Myth #12 – Why Did Nevada Become a State?" , "Nevada State Library and Archives", accessed Jan 9, 2011

აზრტული თამაშების ლეგალიზებამ, დაქორწინებისა და გაყრის პროცედურის სიმარტივემ ნევადა XX საუკუნის მთავარ ტურისტულ ცენტრად აქცია.Bible, Bill "Protect Gaming's Legacy", "Las Vegas Sun", August 11, 2000, accessed Jan 9, 2011Jain, Priya "Betty Goes Reno", "Slate", July 21, 2010, accessed January 9, 2011 ტურიზმის ინდუსტრია შტატის შემოსავლის მთავარი წყაროა."Nevada Employment & Unemployment Estimates for November 2010" , "Nevada Department of Employment, Training, and Rehabilitation" ნევადის შტატი მსოფლიოში ოქროს მწარმოებლებს შორის მეოთხე ადგილზეა."Frequently Asked Questions", Nevada Mining Association, accessed January 7, 2011

ნევადას ოფიციალურად „ვერცხლის შტატს“ უწოდებენ მის ისტორიასა და ეკონომიკაში ვერცხლის დიდი მნიშვნელობის გამო. ის აგრეთვე ცნობილია როგორც „ბრძოლაში დაბადებული შტატი“, რადგანაც მან დამოუკიდებლობა სამოქალაქო ომის პერიოდში მოიპოვა და „აბზინდის შტატი“ სიმბოლური მცენარის გამო.

ნევადა აშშ-ის უდიდესი ჩაკეტილი ტერიტორიის მქონე შტატია, რომელსაც არ გააჩნია სახმელეთო სახღვარი კანადასა და მექსიკასთან.

 ეტიმოლოგია 
სახელწოდება „ნევადა“ მომდინარეობს ესპანურიდან და „დათოვლილს“ ნიშნავს. სახელის წარმოშობა დაკავშირებულია შტატის დასავლეთ ნაწილში მდებარე სიერა-ნევადის მთებთან, რაც ესპანურად დათოვლილ მთებს ნიშნავს.

 გეოგრაფია 
მინი|upright|ნევადის სიმაღლეების ფერადი ციფრული რუკა
ნევადა მდებარეობს აშშ-ის დასავლეთ ნაწილში, მისი ფართობი 286.367 კმ²-ია. შტატს დასავლეთიდან ესაზღვრება კალიფორნია, ჩრდილოეთიდან ორეგონი და აიდაჰო, აღმოსავლეთიდან იუტა, ხოლო სამხრეთ აღმოსავლეთიდან არიზონა. ნევადის ჩრდილოეთი ნაწილი მდებარეობს დიდი აუზის ფარგლებში, რომელიც ძირითადად უდაბნოებით არის წარმოდგენილი და ხასიათდება ცხელი ზაფხულითა და საკმაოდ ცივი ზამთრით. მთის მასივები სადაც ზოგიერთი მწვერვალის სიმაღლე 4000 მეტრს აღწევს, მიუხედავად გარშემო არსებული უდაბნოებისა, ქმნიან ვრცელ ტყის მასივებს.
მარცხნივ|მინი|განთიადი რინოში.
მინი|მარცხნივ|ნევადის ლანდშაფტი რეიჩელთან ახლოს
შტატის სამხრეთი ნაწილის მესამედი, იქ სადაც მდებარეობს ქალაქი ლას-ვეგასი უკავია მოხავეს უდაბნოს. ამ მიწების დიდი ნაწილის სიმაღლე, ზღვის დონიდან 1200 მეტრზე დაბლა მდებარეობს. ეს ტერიტორია ზამთარში მცირე რაოდენობით ნალექებს იღებს, ხოლო ზაფხულში კი მუსონები ახდენენ მასზე დიდ გავლენას. ნევადის სამხრეთში ყველაზე გამორჩეული ქედია - სპრინგ-მაუნტინსი, რომელიც მდებარეობს ლას-ვეგასის დასავლეთით. შტატის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში, ნევადის, კალიფორნიისა და არიზონის საზღვარზე მდებარეობს მდინარე კოლორადო.

 კლიმატი 
ნევადის შტატში ყველაზე მაღალი ტემპერატურა დაფიქსირდა 1994 წლის 29 ივნისს უკიდურეს სამხრეთში და შეადგინა 52°С. ყველაზე დაბალი ტემპერატურა −46 °C აღინიშნა 1937 წლის 8 იანვარს შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში სან-ხაკინტოში. ნევადის კლიმატი არიდული და სემიარიდულია, რის გამოც შტატის მთელი ტერიტორია ხასიათდება მაღალი ტემპერატურით. ზამთარი ჩრდილოეთ ნაწილში საკმაოდ მკაცრი და ხანგრძლივია, ხოლო სამხრეთში მოკლე და რბილი. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 180 მმ-ს აღწევს, თუმცა ცალკეულ რაიონებში შეიძლება 1000 მმ-მდე მიაღწიოს.

 ოლქები 
პოლიტიკურ-ადმინისტრაციულად ნევადა იყოფა ოლქებად. კარსონ-სიტი ოფიციალურად წარმოადგენს კონსოლიდირებულ მუნიციპალიტეტს, მაგრამ შტატის კანონის მიხედვით წარმოადგენს ოლქს. 1919 წლის მდგომარეობით შტატი იყოფოდა 17 ოლქად. 1969 წელს შტატის საკანონმდებლო ხელისუფლების მიერ გაუქმდა ორმსბის ოლქი და მის ადგილას იმავე საზღვრებში შეიქმნა კარსონ-სიტის კონსოლიდირებული მუნიციპალიტეტი.
 ნევადის ოლქებიოლქის სახელიოლქის ცენტრიდაარსების თარიღიმოსახლეობა 2000პროცენტულობაფართობი (კმ²)პროცენტულობასიმჭიდროვე (კმ²)კარსონ-სიტიკარსონ-სიტი186152.4572.63 %378,10.13 %-ჩერჩილიფალონი186123.9821.20 %13009,54.54 %-კლარკილას-ვეგასი19081.375.76568.85 %20955,67.32 %-დუგლასიმაინდენი186141.2592.06 %1911,40.67 %-ელკოელკო186945.2912.27 %44555,515.56 %-ესმერალდაგოლდფილდი18619710.05 %9295,43.25 %-ევრიკაევრიკა18691.6510.08 %10826,13.78 %-ჰუმბოლდტიუინემუკა1856/186116.1060.81 %25014,18.74 %-ლანდერიბატლ-მაუნტინი18615.7940.29 %14294,14.99 %-ლინკოლნიპიოჩე18664.1650.21 %27549,79.62 %-ლიონიიერინგტონი186134.5011.73 %5221,41.82 %-მინერალიჰოუთორნი19115.0710.25 %9875,63.45 %-ნაიტონოპა186432.4851.63 %47031,616.43 %-პერშინგილავლოკი19196,6930.33 %157165.49 %-სტორივირჯინია18613.3990.17 %683,70.24 %-უოშოურინო1861339.48616.99 %169675.93 %-უაიტ-პაინიილი18699.1810.46 %23043,18.05 %-სულოლქი: 17 1.998.257 286328,5 -
 ჰუმბოლდტმა, ოლქის სტატუსი თავდაპირველად მიიღო 1856 წელს იუტის ტერიტორიის საკანონმდებლო ხელისუფლებისაგან, ხოლო 1861 წელს ხელმეორედ ახალი ნევადის საკანონმდებლო ხელისუფლებისაგან.

 დემოგრაფია 

 პოლიტიკა 
+ საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები წელი რესპუბლიკელები დემოკრატები2008 42.65% 412,827 55.15% 533,736200450.47% 418,690 47.88% 397,190200049.49% 301,575 45.94% 279,9781996 44.55% 198,77545.60% 203,3881992 34.71% 175,82837.41% 189,148198858.90% 206,040 37.91% 132,738

 რეგისტირებული ამომრჩევლები 2010 წლის ივნისისათვის პარტია აქტიური ამომრჩეველი არააქტიური ამომრჩეველი სულ ამომრჩეველი პროცენტულობა დემოკრატები 456,672 126,158 580,393 43.10% რესპუბლიკელები 398,898 79,414 475,764 35.33% დამოუკიდებელი 163,816 49,731 213,329 15.84% მეორადი პარტიები 57,984 19,352 77,079 5.72% სულ 1,077,370 274,655 1,346,565 100%

 მნიშვნელოვანი ქალაქები და დასახლებები 
მინი|ლას-ვეგასი
მინი|რინო
მინი|ელკო
მინი|კარსონ-სიტი

 № ქალაქი  მოსახლეობა ქალაქის ფარგლებში  ფართობი კმ²  მოსახლეობისსიმჭიდროვე კმ²-ზე  ოლქი1  ლას-ვეგასი  591,536  340  -  კლარკი2  ჰენდერსონი  265,790  206,4  -  კლარკი3  ჩრდილოეთ ლას-ვეგასი  216,672  203,3  -  კლარკი4  რინო   214,853  178,9  -  უოშოუ5  სანრაიზ-მეინორი  195,727  98,9  -  კლარკი6  პარადისი  186,070  121,9  -  კლარკი7  სპრინგ-ველი  175,581  86,5  -  კლარკი8  სპარკსი  88,518  61,9  -  უოშოუ9  კარსონ-სიტი  58,350  371,4  -  კარსონ-სიტი10  პეჰრამპი  44,614  771,5  -  ნაი

პარადისი, სანრაიზ-მეინორი და სპრინგ-ველი შედიან ლას-ვეგასის აგლომერაციაში.

 № ოლქი  მოსახლეობა ოლქის ფარგლებში  ფართობი კმ²  მოსახლეობისსიმჭიდროვე კმ²-ზე  უდიდესი ქალაქი1  კლარკი  1,715,337  20486,8  -  ლას-ვეგასი2  უოშოუ  383,453  16425,7  -  რინო3  კარსონ-სიტი  56,146  403,2  -  კარსონ-სიტი4  დუგლასი  47,803  1838,8  -  გარდნერვილ-რანჩოსი5  ელკო  46,499  44493,4  -  ელკო6  ლიონი  44,646  5164,4  -  ფერნლი7  ნაი  38,181  47000,5  -  პარამპი8  ჩერჩილი  26,106  12766  -  ფალონი9  ჰუმბოლდტი  17,129  24988,2  -  უინემუკა10  უაიტ-პაინი  8,966  22988,7  -  ილი
შენიშვნა: ცხრილი შედგენილია ნევადის შტატის მოსახლეობის 2004 წლის შეფასებისა და 2000 წლის მოსახლეობისა და ტერიტორიების აღწერის მონაცემებზე დაყრდნობით.

 ნევადის 10 უმდიდრესი ადგილი 
ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავლის მიხედვით
 № ადგილი  მშპ  ოლქი1  Incline Village-Crystal Bay  $52,521  უოშოუ2  Kingsbury  $41,421  დუგლასი3  Mount Charleston  $38,821  კლარკი4  Verdi-Mogul  $38,233  უოშოუ5  Zephyr Cove-Round Hill Village  $37,218  დუგლასი6  Summerlin South  $33,017  კლარკი7  Blue Diamond  $30,479  კლარკი8  Minden  $30,405  დუგლასი9  Boulder City  $29,770  კლარკი10  Spanish Springs  $26,908  უოშოუ

 რესურსები ინტერნეტში 
 შტატის ოფიციალური საიტი
 ნევადის შტატის მონაცემთა ბაზები 
 შტატის ტურიზმის საიტი
 ნევადის შტატის სიმბოლოები 
 ნევადის შტატის მდივანი 
 ნევადის განცხადებები
 ნევადის შტატის ბიბლიოთეკა და არქივი 
 ნევადის ენერგია 
 USGS-ის რეალური დროის, გეოგრაფიული და სხვა სამეცნიერო რესურსები ნევადის შტატის შესახებ 
 აშშ-ის აღწერის ბიურო 
 ნევადის ოლქების რუკები  ფერადი რუკები. ქალაქებისა და ოლქების სია
 ნევადის შტატის ფაქტები 
 ნევადის გზამკვლევი 
 დავიწყებული ნევადა – ქალაქი მოჩვენებები და სამთო ბანაკები

 სქოლიო 

კატეგორია:აშშ-ის შტატები