ყაზახეთი

ყაზახეთის რესპუბლიკა (; ) — ტრანსკონტინენტური ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფო ცენტრალურ აზიაში, რომლის მცირე ნაწილი ურალის დასავლეთით ხვდება აღმოსავლეთ ევროპაში. ყაზახეთი არის მსოფლიოში სიდიდით მეცხრე ქვეყანა, ხოლო ხმელეთით გარშემორტყმულ ქვეყნებს შორის — უდიდესი, მისი ფართობი შეადგენს 2 727 300 კვადრატულ კილომეტრს, რაც აღემატება დასავლეთი ევროპის ფართობს. მას ესაზღვრება (ჩრდილოეთიდან საათის ისრის მოძრაობის მიხედვით): რუსეთი, ჩინეთი, ყირგიზეთი, უზბეკეთი, თურქმენეთი და კასპიის ზღვა. ყაზახეთის ტერიტორია მოიცავს: ვრცელ ველებს, ტაიგას, კანიონებს, გორებს, დელტებს, მუდმივი თოვლით დაფარულ მთებსა და უდაბნოებს. 20 286 084 მცხოვრებით მისი საშუალო სიმჭიდროვე დაახლოებით 7,44 ადამიანს შეადგენს კვ. კილომეტრზე. დედაქალაქი ალმათიდან ასტანაში 1997 წელს გადავიდა.

 სახელწოდება 
 ოფიციალური: ყაზახეთის რესპუბლიკა.
 მშობლიური: Қазақстан; Qazaqstan Respublikasy.

 უახლესი ისტორია 
დამოუკიდებლობა გამოაცხადა 1990 წელს. სსრ კავშირის დაშლის შემდეგ ყაზახეთს ერგო საბჭოთა კოსმონავტიკის ძირითადი ბაზა — ბაიკონურის კოსმოდრომი. მას დაახლოებით 6 ათასი კმ² ფართობი უჭირავს, რომელსაც იჯარით იყენებს რუსეთი. ყაზახეთი არის დსთ-ის წევრი. 1999 წელს მიიღო დამკვირვებლის სტატუსი ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეაში.

 გეოგრაფია 
ქვეყანა ცენტრალურ აზიაში, ესაზღვრება რუსეთს, ჩინეთს, ყირგიზეთს, უზბეკეთსა და თურქმენეთს. დასავლეთით მას კასპიის ზღვა აკრავს. ფართობი შეადგენს 2 717 000 კვ. კმ-ს. ამ მაჩვენებლით მას მე-9 ადგილი უკავია მსოფლიოს ქვეყნებს შორის. მისი ტერიტორია გადაჭიმულის კასპიის ზღვიდან ალტაის მთებამდე. მთავარი მდინარეებია ილი, ირტიში და იშიმი, ტბები - არალის, ბალხაშისა და ზაისანის.

 სახელმწიფო 
 სახელმწიფო სისტემა — განვითარებადი დემოკრატია, საპრეზიდენტო რესპუბლიკა.
 სახელმწიფოს მეთაური — პრეზიდენტი ყასიმ-ჟომართ თოყაევი (2019 წლიდან).
 საკანონმდებლო ორგანო — ორპალატიანი პარლამენტი, შედგება სენატისა (47 წევრი) და მაჟილისისაგან (67 წევრი).

 ტერიტორიული მოწყობა 

ყაზახეთი ადმინისტრაციულად იყოფა 14 ოლქად (oblys) და 3 ქალაქად (qalasy).Географическое положение, природные условия გარდა ამისა არსებობს ქალაქი ბაიკონური, რომელსაც გააჩნია გაანსაკუთრებული სტატუსი და 2050 წლამდე იჯარით აქვს აღებული რუსეთს. ამჟამად იგი არის რუსეთის ფედერალური მნიშვნელობის ქალაქი.

+ ყაზახეთის ადმინისტრაციული დაყოფა  ოლქი/ქალაქი მოსახლეობა  ფართობი კმ²  ადმ. ცენტრი ასტანა 1 195 900  797,33  ასტანა ალმათი  1 918 109  682  ალმათი შიმქენთი  1 086 500  1162,8  შიმქენთი ყიზილორდის ოლქი  818 000  226 019  ყიზილორდა ალმათის ოლქი  2 083 700  223 911	 თალდიყორღანი აკმოლის ოლქი  735 239  146 219  ქოქშეთაუ აქტობეს ოლქი  897 600  300 629  აქტობე ატირაუს ოლქი  660 059  118 631  ატირაუ დასავლეთ ყაზახეთის ოლქი  662 600  151 339  ურალსკი ყარაღანდის ოლქი  1 375 800  427 982  ყარაღანდა კოსტანაის ოლქი  863 290  196 001  კოსტანაი მანგისთაუს ოლქი  165 642  724 700  აქთაუ თურქესტანის ოლქი  2 049 700  116 280  თურქესტანი პავლოდარის ოლქი  750 323  124 755  პავლოდარი აღმოსავლეთ ყაზახეთის ოლქი  1 362 700  283 226  ოსკემენი ჩრდილოეთ ყაზახეთის ოლქი  542 500  97 993 პეტროპავლი ჟამბილის ოლქი  1 141 800  144 264  ტარაზი

 დემოგრაფია 
მინი|ყაზახი მამაკაცი ცხენითა და არწივით
 მოსახლეობა — ყაზახეთის მოსახლეობა შეადგენს 20 286 084 კაცს (2025), ხოლო მათი ეთნიკური კუთვნილება 2024 წლის მიხედვით შემდეგია: 71 % ყაზახი, 14,9 % რუსი, 3,3 % უზბეკი, 1,9 % უკრაინელი, 1,5 % უიღური, 1,1 % გერმანელი, 1,1 % თათარი, 5,2 % სხვა.
 სახელმწიფო ენები — ყაზახური და რუსული.
 რელიგია — ისლამი და ქრისტიანობა.
 დედაქალაქი — ასტანა (1997 წლის 1 დეკემბრიდან).
 დიდი ქალაქები — ალმათი (1 854 656), ასტანა (1 078 384), შიმკენტი (1 009 086), ყარაღანდა (497 712), ტარაზი (357 791), პავლოდარი (333 989), უსტ-კამენოგორსკი (344 ათ.), სემეი (312 ათ.), ურალსკი (255 ათ.).

 ეკონომიკა 
ყაზახეთი მდიდარია ბუნებრივი რესურსებით — ნავთობი, ბუნებრივი აირი, ქვანახშირი, რკინის მადანი, მანგანუმი, ქრომი, ნიკელი, კობალტი, სპილენძი, მოლიბდენი, ტყვია, თუთია, ბოქსიტები, ოქრო, ურანი. ერთობლივ ეროვნულ პროდუქტში სოფლის მეურნეობის წილი შეადგენს 10 %-ს, მრეწველობისა — 30 %-ს, დანაჩენი მომსახურებაზე მოდის. ძირითადი საექსპორტო პროდუქტებია ნავთობი, ლითონები, ქიმიკატები, ხორბალი. უკანასკნელ წლებში შესამჩნევია პროგრესი საბაზრო ეკონომიკის ჩამოყალიბების მიმართულებით. ეროვნული ვალუტა — ტენგე (KZT).

 კულტურა 
 არქიტექტურა: ხოჯა აჰმედ იასავის მავზოლეუმი.
 ლიტერატურა: ყაზახურ-უზბეკური ეპოსი — ალფამიში (XIX-XX სს.).

 ლიტერატურა 
 .
 .
 .
 .
 .

 რესურსები ინტერნეტში 

 Kazakhstan national tour operator, Official website of KAZAKHSTAN-REISEN 
 Caspian Pipeline Controversy
 Country Profile

 სქოლიო 


კატეგორია:აზიის ქვეყნები
კატეგორია:ცენტრალური აზიის ქვეყნები
კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები
კატეგორია:ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოები
კატეგორია:ქვეყნები ანბანის მიხედვით