გაჩიანი

გაჩიანი — ქალაქი და მხარე ისტორიულ ქვემო ქართლში. ქალაქის ზუსტი ადგილმდებარეობა დაუდგენელია. გაჩიანის მხარე ანუ სამშვილდის საერისთავო ქართლის სამეფოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი განაპირა საერისთავო იყო.

ლეონტი მროველის (XI ს.) მიხედვით, ქართველთა ლეგენდარულმა მამამთავარმა ქართლოსმა თავის ერთ-ერთ ძეს, გაჩიოს მისცა ქალაქი სამშვილდე და ქვემო ქართლის ნაწილი მდინარე ვერიდან მოყოლებული აბოცის მთამდე.

ქალაქის ადგილმდებარეობა

ვახუშტის (XVIII ს.) მიაჩნდა, რომ იგი მდინარეების მაშავერ-ქციის მარჯვენა ნაპირზე მდებარეობდა. 

X საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი უხტანესი ქალაქ გაჩიანს ვრაცდაშთში ("ქართველთა ველში") ათავსებდა და იგი ცურტავის მერმინდელ სახელად მიაჩნდა.
ივანე ჯავახიშვილის მოსაზრება ქალაქ გაჩიანის ადგილსამყოფელის შესახებ:

იქვე

მინი|1926 წლის კავკასიის მხარის ხუთვერსიანი რუკა
აღსანიშნავია, რომ ნასოფლარი უგუდეთი, კავკასიის მხარის ხუთვერსიან რუკაზე აღნიშნულია, როგორც დასახლება სახელად „დიდი სანადირო“. აღნიშნული ადგილი წარმოადგენს ალგეთის აუზის უკიდურეს ხეობის დასახლებულ პუნქტს.

დღევანდელი ტოპოგრაფიულ რუკაზე, გარდაბნის მხარეს აღმოსავლეთით საზღვრავს მტკვარი-ბერდუჯი, აბოცის მთა მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთით და შესაბამისად რუკის ასეთი მობრუნების შედეგად არც გაჩიანის ქალაქის ძებნა მის დასავლეთ წერტილში იქნებოდა მართებული.

თუ დღევანდელ რუკას და გეოგრაფიულ პარალელებს 90°-ით შემოვაბრუნებთ, მაშინ შესაძლებელია სწორედ აღმოჩნდეს ვახუშტისეული გარდაბნის მხარის აღწერა: აღმოსავლით მდინარე ბერდუჯი, ჩრდილოით მტკვარი, სამხრით მთა პირველ ხსენებული ანუ აბოცი, ხოლო დასავლით ქალაქი გაჩიანი. ამ შემთხვევაში ქცია-ხრამის სრულ აუზს თუ ჩავთვილით გარდაბნის მხარედ, ხოლო ალგეთის აუზს გაჩიანის ტერიტორიად, მაშინ ნასოფლარი უგუდეთი (დიდი სანადირო) აღმოჩნდება ამ ტერიტორიისათვის დასავლეთი მსაზღვრელი.

საქმე ის არის, რომ ადრე, რადგანაც კარტოგრაფია არ იყო დახვეწილი, რუკები და შესაბამისად მხარის ორიენტაციები დარღვეული იყო. შესაბამისად თუ იქმნებოდა რუკა ხელით, ყოველგვარი ტრიანგულიაციის გარეშე, შედეგი არაზუსტი გამოდიოდა. მაგალითისათვის იგივე ვახუშტისეული სვანეთის ენგური ჩრდილოკავკასიაში გადადის.

ალგეთის ხეობის ზედაწელში მდებარეობს ძველი ციხე სახელად ორბეთის ციხე. ზოგიერთი მეცნიერის აზრით ლეონტი მროველისეული ციხე ორბისა სწორედ ალგეთის ხეობაში არსებული ციხეა. ადრე სწორედ აქ გადადიოდა გზა თრიალეთის ქედზე.

ლეონტი მროველის სიტყვები: "და მისცა ასული თჳსი ცოლად, ქალაქი გაჩიანი და საერისთაო სამშჳლდისა".

 ლიტერატურა 

სქოლიო

კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები