სირია

სირია (; სირიული: ܣܘܪܝܐ) — ქვეყანა დასავლეთ აზიაში. დასავლეთიდან ესაზღვრება ლიბანი და ხმელთაშუა ზღვა, ჩრდილოეთიდან თურქეთი, აღმოსავლეთიდან ერაყი, სამხრეთიდან იორდანია და სამხრეთ-დასავლეთიდან ისრაელი.

თანამედროვე სირიის სახელმწიფოებრიობა დაიწყო 70 წლის წინ, ხოლო ცივილიზაცია ჩაისახა ჯერ კიდევ ძვ. წ. IV ათასწლეულში. დედაქალაქია დამასკო, ერთ-ერთი ყველაზე ძველი ხანგრძლივად დასახლებული ქალაქი მსოფლიოში; გარდა ამისა, დამასკო დღევანდელ მსოფლიოს დედაქალაქებს შორის ყველაზე ძველი დასახლებააДамаск — самая древняя живая столица в мире | Архив | Аргументы и Факты.

2015 წლის მონაცემებით სირიის მოსახლეობა შეადგენს 18,5 მლნ ადამიანს. მოსახლეობის 70 %-ზე მეტი სუნიტიაSyria Demographics Profile 2014. სირიაში ასევე ცხოვრობენ ალავიტები - 16 % და ქრისტიანები - 10 %. სახელმწიფო ენაა - არაბული.

1963 წლიდან 2024 წლამდე რესპუბლიკას მართავდა პარტია ბაასი და მისი მოკავშირეები. 2011 წლიდან სირიაში მიმდინარეობს სამოქალაქო ომი ერთი მხრივ ქვეყნის ხელისუფლებას, ხოლო მეორე მხრივ შეიარაღებულ ოპოზიციას, ქურთების დაჯგუფებებსა და 2014 წლიდან ისლამურ სახელმწიფოს შორის. კონფლიქტის ყველა მხარე მნიშვნელოვან დახმარებას იღებს საზღვარგარეთის ქვეყნებიდან.

 ისტორია 
მინი|center|850px|სახელგნთქმული ქალაქ პალმირას ნანგრევები, რომელიც სირიის უდაბნოში I და II საუკუნეებში აღორძინდა.
1946 წელს მოიპოვა სრული დამოუკიდებლობა საფრანგეთისაგან. 1958-61 წლებში ეგვიპტესთან ერთად შედიოდა არაბთა გაერთიანებულ რესპუბლიკაში. ექვსდღიანი ომის შედეგად (1967) დაკარგა გოლანის მაღლობები, რომელსაც ახლაც ისრაელი აკონტროლებს. 1981-82 წლებში ჰქონდა სამხედრო კონფლიქტი ლიბანთან. 1991 წელს სპარსეთის ყურის ომში მონაწილეობდა ერაყის წინააღმდეგ. ჰაფეზ ასადის გარდაცვალების შემდეგ ადამიანის უფლებების დაცვის მხრივ სირიაში მდგომარეობა ოდნავ გაუმჯობესდა.

 გეოგრაფია 
სირია მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე. ეს არის ნაყოფიერი ველების, მთებისა და უდაბნოების ქვეყანა. სირიის მოსაზღვრე ქვეყნებია: თურქეთი, ერაყი, იორდანია, ისრაელი, ლიბანი. ფართობი შეადგენს 185 180 კვ. კმ-ს.

 სახელმწიფო 
 სახელმწიფო სისტემა - რესპუბლიკა.
 სახელმწიფოს მეთაური - პრეზიდენტი.
 საკანონმდებლო ორგანო - ერთპალატიანი პარლამენტი (250 წევრი).
 ადმინისტრაციული დაყოფა - 14 მუჰაფაზა (mufazah).

 დემოგრაფია 
 მოსახლეობა - 22 530 746 ადამიანი (2012), აქ ცხოვრობს სხვადასხვა ეთნიკური და რელიგიური ჯგუფის წარმომადგენელი, მათ შორის - სუნიტი არაბები (ისინი უმრავლესობას შეადგენენ - 90 %), ქურთები (5 %), სომხები, ასურელები, ალავიტები (შიიტი მუსლიმები).
 სახელმწიფო ენა - არაბული. გავრცელებულია აგრეთვე - ქურთული, სომხური, არამეული, ფრანგული, ინგლისური.
 რელიგია - მუსლიმი 85 %, ქრისტიანი 15 %.
 დედაქალაქი - დამასკო (2 500 000).
 ქალაქები - ალეპო (2 100 000), ჰომსი (752 000), ლატაკია (800 000), ჰამა (700 000).

 ადმინისტრაციული მოწყობა 

სირია იყოფა 14 მუჰაფაზად (). მათ შორის მუჰაფაზის სტატუსი გააჩნია დედაქალაქ დამასკოსაც. ოლქები იყოფა 65 მინტაკად (), ხოლო მინტაკები თავის მხრივ იყოფა 206 ნაჰიად ().

ალ-კუნეიტრის მუჰაფაზა 1973-1981 წლებში ოკუპირებული იყო ისრაელის მხრიდან. ამჟამად მუჰაფაზის ნაწილი დემილიტარიზებული ზონაა და იმყოფება გაეროს მანდატის ქვეშ.

2007 წლიდან სირიაში მოითვლიან 83 დიდ ქალაქსა 6432 დასახლებას (მცირე ქალაქსა და სოფელს).

ნომერიმუჰაფაზა (ქართ.)მუჰაფაზა (არაბ.)ადმ. ცენტრიფართობი კმ²მოსახლეობა ად. (2011 წ.)სიმჭიდროვე ად./კმ²სურათირუკა1დამასკოს მუჰაფაზაمُحافظة دمشقდამასკო1181 754 00014 864,41frameless|140x140pxframeless|140x140px2დარის მუჰაფაზაمُحافظة درعاდარა37301 027 000275,34frameless|140x140pxframeless|140x140px3დაირ-ელ-ზავრის მუჰაფაზაمُحافظة دير الزورდაირ-ელ-ზავრი33 0601 239 00037,48frameless|140x140pxframeless|140x140px4ალეპოს მუჰაფაზაمُحافظة حلبალეპო18 4984 868 000263,16frameless|140x140pxframeless|140x140px5ჰამის მუჰაფაზაمُحافظة حماهჰამა10 1631 628 000160,19frameless|140x140pxframeless|140x140px6ელ-ჰასაქის მუჰაფაზაمُحافظة الحسكةელ-ჰასაქა23 3341 512 00064,80frameless|140x140px7ჰომსის მუჰაფაზაمُحافظة حمصჰომსი40 9401 803 00044,04frameless|140x140pxframeless|140x140px8იდლიბის მუჰაფაზაمُحافظة ادلبიდლიბი60971 501 000246,19frameless|140x140pxframeless|140x140px9ელ-კუნეიტრის მუჰაფაზაمُحافظة قنيطرة ელ-კუნეიტრა186190 00048,36frameless|140x140pxframeless|140x140px10ლატაკიის მუჰაფაზაمُحافظة اللاذقيةლატაკია22971 008 000438,83frameless|140x140pxframeless|140x140px11რაკის მუჰაფაზაمُحافظة الرقةრაკა19 618944 00048,12frameless|140x140pxframeless|140x140px12რიფ-დიმაშკის მუჰაფაზაمُحافظة ريف دمشقდუმა18 0362 836 000160frameless|140x140pxframeless|140x140px13ელ-სუვაიდის მუჰაფაზაمُحافظة السويداءელ-სუვაიდა5550370 00066,67frameless|140x140pxframeless|140x140px14ტარტუსის მუჰაფაზაمُحافظة طرطوسტარტუსი1896797 000420,36frameless|140x140pxframeless|140x140px

 ეკონომიკა 
 რესურსები - ნავთობი, ფოსფატები, ქრომი და მანგანუმი, ასფალტი, რკინის მადანი, ქვამარილი, მარმარილო, თაბაშირი, ჰიდროენერგია.
 ექსპორტი - ნავთობპროდუქტები, ბამბა, ფოსფატები, ხილ-ბოსტნეული.
 ეროვნული შემოსავალი ერთ სულზე - 1130 $.
 ვალუტა - სირიული ფუნტი (SYP);

 მემკვიდრეობა 
 კრაკ-დე-შევალიე (ჯვაროსანთა ერთ-ერთი საუკეთესო ციხე),
 პალმირა (რომაული პერიოდის ბრწყინვალე ნაქალაქარი),
 ალეპო (ციხე-სიმაგრე, მეჩეთები, მუზეუმები, სუკები).

 სქოლიო 

*
კატეგორია:აზიის ქვეყნები
კატეგორია:ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნები
კატეგორია:არაბულენოვანი ქვეყნები
კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები
კატეგორია:ქვეყნები ანბანის მიხედვით