საქართველოს პრეზიდენტი

საქართველოს პრეზიდენტი — საქართველოს სახელმწიფოს მეთაური, საქართველოს თავდაცვის ძალების უმაღლესი მთავარსარდალი, ქვეყნის წარმომადგენელი საერთაშორისო ურთიერთობებში. აირჩევა დებატების გარეშე ღია კენჭისყრით საარჩევნო კოლეგიის მიერ 5 წლის ვადით. საქართველოში პრეზიდენტის თანამდებობა პირველად შემოიღეს 1991 წელს და დღემდე ქვეყანას 6 პრეზიდენტი ჰყავდა. ამჟამად საქართველოს დე-ფაქტო პრეზიდენტი არის მიხეილ ყაველაშვილი, რომელიც თანამდებობას იკავებს 2024 წლის 29 დეკემბრიდან, აღნიშნული თანამდებობა სადავოა და საერთაშორისო საზოგადოებისგან აღიარება არ მიუღია.

 ისტორია 

საქართველოს პრეზიდენტის თანამდებობა შემოღებულ იქნა 1991 წლის 14 აპრილს, საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს მიერ მიღებული კანონის საფუძველზე, რომლითაც დაწესდა რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობა და შესაბამისი ცვლილებები და დამატებები შევიდა მაშინ მოქმედ კონსტიტუციაში (დაემატა სპეციალური „თავი 13¹. საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტი“, რომლითაც განისაზღვა მისი უფლებამოსილებები) იმავე დღეს უზენაესმა საბჭომ რესპუბლიკის პრეზიდენტად აირჩია უზენაესი საბჭოს მაშინდელი თავმჯდომარე ზვიად გამსახურდია. პრეზიდენტის არჩევნების წესს დეტალურად განსაზღვრავდა საქართველოს რესპუბლიკის კანონი „პრეზიდენტის არჩევნების შესახებ“. პირველი საპრეზიდენტო არჩევნები გაიმართა 1991 წლის 26 მაისს, რომელშიც ზვიად გამსახურდიამ გაიმარჯვა.

ქვეყანაში 1991-1992 წწ სამხედრო გადატრიალების შედეგად ხელისუფლებაში მოსულმა საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო საბჭომ შეაჩერა გარდამავალი პერიოდის კონსტიტუციის მოქმედება.
1992 წელს საქართველოს რესპუბლიკის ახლად არჩეულმა პარლამენტმა მიიღო კანონი „სახელმწიფო ხელისუფლების შესახებ“, რომლითაც დაწესდა სახელმწიფოს მეთაურის თანამდებობა. მის ფუნქციებს ასრულებდა პარლამენტის თავმჯდომარე და ირჩევდა პარლამენტი. 1995 წელს მიღებული კონსტიტუციით კვლავ დაწესდა პრეზიდენტის ინსტიტუტი, რომლის უფლებამოსილებებიც განისაზღვრა კონსტიტუციის მეოთხე თავში.

ახალი კონსტიტუციის მიღებიდან დღემდე, პრეზიდენტის უფლებამოსილებები რამდენიმეჯერ შეიცვალა. კერძოდ, კონსტიტუციის თავდაპირველი რედაქციით პრეზიდენტი იყო აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაური, ის წარმართავდა და ახორციელებდა სახელმწიფოს საშინაო და საგარეო პოლიტიკას, ამასთან იყო ქვეყნის უმაღლესი წარმომადგენელი საგარეო ურთიერთობებში; პრეზიდენტს ეკრძალებოდა პარალელურად სხვა თანამდებობის დაკავება. 2004 წლის საკონსტიტუციო ცვლილებებით, მთავრობის ინსტიტუტის შემოღებასთან დაკავშირებით, პრეზიდენტის უფლებამოსილება შეიზღუდა მთავრობის სასარგებლოდ, თუმცა აღმასრულებელ ხელისუფლებაში შეინარჩუნა გარკვეული ფუნქციები; დაშვებულ იქნა პარალელურად პარტიული თანამდებობის დაკავება; ამავე პერიოდში შემოღებულ იქნა პრეზიდენტის ადმინისტრაციის ინსტიტუტი. 2010 წლის საკონსტიტუციო ცვლილებებით კვლავ შეიზღუდა პრეზიდენტის უფლებამოსილება, ამჯერად მთავრობისა და პარლამენტის სასარგებლოდ; პრეზიდენტს ჩამოშორდა აღმასრულებელი ხელისუფლების პრაქტიკულად ყველა უფლებამოსილება და კვლავ აეკრძალა პარტიული თანამდებობის დაკავება; პრეზიდენტის უფლებამოსილებაში დარჩა სახელმწიფოს მეთაურის და საქართველოს სამხედრო ძალების უმაღლესი მთავარსარდლის ფუნქციები.

მოქმედი კონსტიტუციის თანახმად, საქართველოს პრეზიდენტს 5 წლის ვადით დებატების გარეშე ღია კენჭისყრით ირჩევს საარჩევნო კოლეგია. საარჩევნო კოლეგია შედგება 300 ხმოსნისაგან, რომელშიც შედიან საქართველოს პარლამენტის ყველა წევრი, აფხაზეთისა  და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოების სრული შემადგენლობა, აგრეთვე ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანოებიდან (საკრებულოებიდან) წარდგენილი ხმოსნები.

ერთი და იგივე პირი საქართველოს პრეზიდენტად შეიძლება აირჩეს მხოლოდ ორჯერ.

საქართველოს პრეზიდენტად შეიძლება აირჩეს საარჩევნო უფლების მქონე საქართველოს მოქალაქე 40 წლის ასაკიდან, რომელსაც საქართველოში უცხოვრია 15 წელს მაინც.

საქართველოს პრეზიდენტების სია

 № სახელი სურათი ვადა თანამდებობა დაიკავა თანამდებობა დატოვა პარტია 1ზვიად გამსახურდია(1939–1993)100px114 აპრილი, 1991(არჩეული უზენაესი საბჭოს მიერ)26 მაისი, 1991(არჩეული საყოველთაო, თანასწორი და პირდაპირი საარჩევნო უფლების საფუძველზე)14 ივნისი, 1991(ინაუგურირებული)6 იანვარი, 1992<small>(დამხობილი)მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველო 2ედუარდ შევარდნაძე(1928–2014)100px126 ნოემბერი, 1995(ინაუგურირებული)30 აპრილი, 2000საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი100px230 აპრილი, 2000(ინაუგურირებული)23 ნოემბერი, 2003(გადამდგარი) —ნინო ბურჯანაძე(დაბადებული 1964)(მოვალეობის შემსრულებელი)100px23 ნოემბერი, 200325 იანვარი, 2004ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა 3მიხეილ სააკაშვილი(დაბადებული 1967)100px125 იანვარი, 2004(ინაუგურირებული)25 ნოემბერი, 2007
(გადამდგარი) —ნინო ბურჯანაძე(დაბადებული 1964)(მოვალეობის შემსრულებელი)100px25 ნოემბერი, 200720 იანვარი, 2008 (3)მიხეილ სააკაშვილი(დაბადებული 1967)100px220 იანვარი, 2008(ინაუგურირებული)17 ნოემბერი, 2013 4გიორგი მარგველაშვილი(დაბადებული 1969)100px117 ნოემბერი, 2013(ინაუგურირებული)16 დეკემბერი, 2018ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო 5სალომე ზურაბიშვილი(დაბადებული 1952)100px116 დეკემბერი, 2018(ინაუგურირებული)29 დეკემბერი,2024(სადავო)   დამოუკიდებელი კანდიდატიმოქმედი(სადავო)  6მიხეილ ყაველაშვილი
(დაბადებული 22 ივლისი, 1971ცენტრი|frameless|166x166პქ129 დეკემბერი,2024(ინაუგურირებული) (სადავო)                              მოქმედი(სადავო)     ხალხის ძალა

 ფიცი 
პრეზიდენტის ინაუგურაცია საპრეზიდენტო არჩევნებიდან მესამე კვირადღეს ტარდება. პრეზიდენტი ფიცს დებს ღვთისა და ერის წინაშე:

 რეგალიები 

მინი|პრეზიდენტის დროშა საქართველოს კონსტიტუციის 53-ე მუხლის მე-2 პუნქტის "ი" ქვეპუნქტის შესაბამისად დამტკიცდა პრეზიდენტ სალომე ზურაბიშვილის მიერ 2020 წლის 30 ივლისს.პრეზიდენტმა საქართველოს პრეზიდენტის დროშის დამტკიცების შესახებ ბრძანებულება გამოსცა. საქართველოს პრეზიდენტის ოფიციალური ვებგვერდი, 31.07.2020.
მინიატიურა|პრეზიდენტის შტანდარტი, ჰერალდიკის სახელმწიფო საბჭო, 2005.

საქართველოს პრეზიდენტს 2020 ოფიციალური რეგალიები არ გააჩნდა. საქართველოს კანონმდებლობაში მხოლოდ „სახელმწიფო გერბის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონი იხსენიებს საქართველოს პრეზიდენტის შტანდარტს, როგორც მცირე სახელმწიფო გერბის გამოყენების ერთ-ერთ ობიექტს, თუმცა მისი ოფიციალურად დამტკიცებული ფორმა 2020 წლამდე არ არსებობდა. არსებობს ჰერალდიკის სახელმწიფო საბჭოს მიერ შემუშავებული რეგალიების რამდენიმე პროექტი - საქართველოს პრეზიდენტის შტანდარტი, დიდი სახელმწიფო ბეჭედი და საპრეზიდენტო გულსაკიდი მედალიონი, თუმცა 2020 წელს პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის შტანდარტზე დაყრდნობით განახლებული პრეზიდენტის დროშა დაამტკიცა.

ასევე, ინტერნეტ სივრცეში გავრცელებულია მიხეილ სააკაშვილის მიერ, პრეზიდენტის პოსტზე ყოფნის პერიოდში ხმარებული შტანდარტის გამოსახულება: მართკუთხა ფორმის თეთრი ფერის ქსოვილი, რომელსაც თავში დაყვება ლურჯი ვერტიკალური ზოლი, ხოლო თეთრ ნაწილზე გამოსახულია უცნობი გერბი (ფორმით წააგავს სახელმწიფო და ბაგრატიონების გერბებს).

 ადმინისტრაცია 

საქართველოს პრეზიდენტს გააჩნია საკუთარი ადმინისტრაცია, რომლის მიზანიც არის პრეზიდენტის უფლებამოსილებათა განხორციელების ხელშეწყობა. მას ხელმძღვანელობს ადმინისტრაციის უფროსი, რომელსაც თანამდებობაზე ნიშნავს და ათავისუფლებს პრეზიდენტი. ადმინისტრაციას გააჩნია საკუთარი დებულება, რომლითაც განსაზღვრულია ადმინისტრაციის სტრუქტურა და საქმიანობის წესი.

ადმინისტრაციის ამჟამინდელი უფროსი არის - ნათია სულავა. ადმინისტრაციაში თანამდებობრივად ასევე შედიან: უფროსის პირველი მოადგილე და მოადგილეები, საქართველოს პრეზიდენტის საპარლამენტო მდივანი, საქართველოს პრეზიდენტის მრჩევლები, საქართველოს პრეზიდენტის თანაშემწეები.

საქართველოს მეოთხე პრეზიდენტის, გიორგი მარგველაშვილის ადმინისტრაციის სტრუქტურა შემდეგნაირად გამოიყურებოდა:

ადმინისტრაციის სტრუქტურული ერთეულებია: საქართველოს პრეზიდენტის სამდივნო (სამსახური);
 ადმინისტრაციის უფროსის სამდივნო (სამსახური);
 პარლამენტთან ურთიერთობისა და კანონშემოქმედების სამსახური;
 იურიდიულ საკითხთა სამსახური;
 პრესსამსახური;
 პროტოკოლისა და საგარეო ურთიერთობების სამსახური;
 მოქალაქეობისა და შეწყალების საკითხთა სამსახური;
 სახელმწიფო ჯილდოების სამსახური
 საქმისწარმოებისა და საკადრო საკითხთა სამსახური;
 საფინანსო-ეკონომიკური სამსახური;
 კულტურული ღონისძიებების სამსახური;
 საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახური.
 საორგანიზაციო სამსახური.

ადმინისტრაციის ამჟამინდელი ადგილსამყოფელი, პრეზიდენტის რეზიდენციასთან ერთად არის -  ქ. თბილისი, მ. აბდუშელიშვილის ქ. №1 (საფოსტო ინდექსი 0103).

 რეზიდენცია 

თავდაპირველად პრეზიდენტის ადმინისტრაცია განთავსებული იყო საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის ყოფილ შენობაში (ამჟამად საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციის შენობა).

რეზიდენციის ახალი შენობა (ავლაბრის რეზიდენცია) აშენდა პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილის ინიციატივით, 2004-2009 წლებში. ოფიციალურად გაიხსნა 2009 წლის 12 ივლისს. სასახლის პროექტის ავტორია არქიტექტორი გიორგი ბათიაშვილი. რეზიდენციის კომპლექსი შიდა ეზოს ირგვლივ გაერთიანებულ განსხვავებული არქიტექტურის შენობათა კომპლექს წარმოადგენს. სასახლის კომპოზიცია კლასიკურია — სამ-პორტიკიანი ჰორიზონტალური შენობა, ცენტრში მინის გუმბათით სრულდება. მის სამხრეთ-აღმოსავლეთით დგას ადმინისტრაციის შენობა, რომელსაც სპეციალური გადასასვლელით უკავშირდება.

2012 წლის წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ, ახალმა მთავრობამ გადაწყვიტა საქართველოს პრეზიდენტის რეზიდენცია ათონელის 25-ში გადაეტანა, სადაც წინა ხელისუფლების გადაწყვეტილებით დაგეგმილი იყო საქართველოს პრემიერ-მინისტრის რეზიდენციის მშენებლობა. სამშენებლო სამუშაოების დასრულებამდე კი, საპრეზიდენტო კაბინეტის დროებით სახელმწიფო კანცელარიის შენობაში განთავსდა. თუმცაღა, 2014 წლის ზაფხულში, პრეზიდენტმა მარგველაშვილმა დატოვა კანცელარიის შენობა და ადმინისტრაცია კვლავ ავლაბრის რეზიდენციაში გადავიდა. ამ ფაქტს დიდი ვნებათაღელვა მოჰყვა მთავრობისა და ზოგადად, მმართველი პარტიის მხრიდან. თავად მარგველაშვილმა განმარტა: „ავლაბრის რეზიდენციაში შესვლა იყო გარკვეული პოლიტიკური ნაბიჯი იმასთან დაკავშირებით, რათა ნათლად მეთქვა, რომ პრეზიდენტის ინსტიტუტი არ არის ინსტიტუტი, რომელსაც შენ დასვამ ორ ოთახში და არ გადაიყვან, დასვამ ორ ოთახში და ეტყვი - ეს არის შენი სამუშაო ადგილი.“გიორგი მარგველაშვილი - ავლაბრის რეზიდენციაში შესვლის თემა გახდა პოლიტიკური, როდესაც მიმითითეს ადგილი, ინტერპრესნიუსი 07.08.2014

პრეზიდენტის სასახლის თემამ აქტუალობა 2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების წინ ისევ შეიძინა და მაშინ „ქართული ოცნების“ მხარდაჭერილმა პრეზიდენტობის კანდიდატმა სალომე ზურაბიშვილმა განაცხადა, რომ ის ავლაბრის სასახლეში არ შევიდოდა. ახალმა პრეზიდენტმა რეზიდენციას ორბელიანების სასახლე აირჩია. სასახლისა და მისი შემოგარენის სარეაბილიტაციო სამუშაოები დაჩქარებულ ტემპში მიმდინარეობდა, თუმცა სამუშაოების დასრულება პრეზიდენტის ინაუგურაციამდე მაინც ვერ მოესწრო. პრეზიდენტი მუშაობას სანახევროდ გარემონტებულ შენობაში შეუდგა.

 იმპიჩმენტი 
კონსტიტუციის დარღვევის ან ქმედებაში დანაშაულის ნიშნების არსებობის საფუძვლით საქართველოს პრეზიდენტის იმპიჩმენტის წესით თანამდებობიდან გადაყენების საკითხის აღძვრის უფლება აქვს პარლამენტის სრული შემადგენლობის არანაკლებ ერთ მესამედს. საკითხი გადაეცემა საკონსტიტუციო სასამართლოს, რომელიც მას განიხილავს და პარლამენტს დასკვნას წარუდგენს ერთი თვის ვადაში.

თუ საკონსტიტუციო სასამართლომ თავისი დასკვნით დაადასტურა თანამდებობის პირის მიერ კონსტიტუციის დარღვევა ან მის ქმედებაში დანაშაულის ნიშნების არსებობა, პარლამენტი დასკვნის წარდგენიდან 2 კვირის ვადაში განიხილავს და კენჭს უყრის იმპიჩმენტის წესით მისი თანამდებობიდან გადაყენების საკითხს.

საქართველოს პრეზიდენტი იმპიჩმენტის წესით თანამდებობიდან გადაყენებულად ჩაითვლება, თუ ამ გადაწყვეტილებას მხარს დაუჭერს პარლამენტის სრული შემადგენლობის არანაკლებ ორი მესამედი.

 იხილეთ აგრეთვე 
 საქართველოს მმართველები
 ათონელის რეზიდენცია

 რესურსები ინტერნეტში 
 ოფიციალური საიტი

სქოლიო

*
კატეგორია:აზიის ქვეყნების პრეზიდენტები
კატეგორია:ევროპის ქვეყნების პრეზიდენტები