Mokèl

Mokèl iku istilah ing basa Jawa kang nuduhaké tumindak mbatalaké utawa ora nerusaké pasa sadurungé tekan wektu mbuka sing wis ditemtokaké. Ing pangertèn umum ing masarakat Jawa, mokèl tegesé mangan utawa ngombe kanthi sengaja ing wayah awan nalika wulan Ramadan sadurungé srengéngé surup, saéngga pasané dadi batal. Istilah iki kalebu istilah kultural lan ora ditemokaké minangka istilah resmi ing kitab-kitab fikih klasik basa Arab, nanging tuwuh lan ngrembaka saka tradhisi lisan masarakat Jawa minangka padanan saka konsep mbatalaké pasa.

 Etimologi lan Panganggoné Basa 
Sacara etimologis, tembung “mokèl” asalé saka basa Jawa ragam ngoko kang ing panganggoné saben dina nduwèni teges “mbuka” utawa “mbatalaké” sadurungé tekan wektuné. Ing konteks pasa, mokèl mligi nuduhaké tumindak mbuka pasa kanthi ora sah utawa prematur. Ing ragam basa Jawa krama, istilah iki arang digunakaké; masarakat luwih kerep migunakaké ukara “mbatalake pasa”.

Panganggoné tembung mokèl lumrahé sifaté informal lan kerep ngandhut nuansa guyon, sindiran, utawa teguran sosial. Ing pacelathon saben dina, wong sing ketahuan mangan kanthi ndhelik ing wayah awan Ramadan bisa diarani “lagi mokèl”. Mula saka iku, istilah iki ora mung sipaté deskriptif, nanging uga ngemot dimensi sosial lan moral.

 Mokèl ing Perspektif Agama 
Ing ajaran Islam, pasa Ramadan iku wajib tumrap saben Muslim sing wis nyukupi syarat, kaya kang kasebut ing Al-Qur’an surat Al-Baqarah ayat 183. Pasa ditegesi minangka nahan dhiri saka mangan, ngombe, lan prakara-prakara kang mbatalaké wiwit fajar nganti srengéngé surup kanthi niat amarga Allah. Mula, tumindak mokèl kalebu kategori mbatalaké pasa manawa ditindakaké kanthi sengaja lan tanpa alesan sing diijini syariat.

Ing fikih Islam, mbatalaké pasa kanthi sengaja tanpa uzur (alesan sing dianggep sah) njalari wajib qadha (ngganti pasa ing dina liya). Ing kahanan tartamtu, kayata nindakake hubungan bojo ing wayah awan Ramadan, ana uga kewajiban kafarat (denda agama). Nanging manawa mbatalaké amarga uzur kayata lara, safar (lelungan adoh), haid, utawa kahanan medis tartamtu, iku kalebu rukhsah utawa keringanan saka agama.

 Dimensi Sosial lan Budaya 
Ing tlatah Jawa, mliginé ing lingkungan pedesaan utawa komunitas sing isih kuwat njaga tradhisi, mokèl nduwèni dimensi sosial sing wigati. Tumindak iki kerep dianggep minangka pelanggaran norma bebarengan, ora mung norma agama. Pasa Ramadan ora mung dipandang minangka kewajiban pribadi, nanging uga minangka praktik sosial sing nguwataké rasa solidaritas lan keseragaman tindak tanduk ing masarakat. Ing konteks iki, wong sing mokèl kanthi terang-terangan bisa nampa sanksi sosial kaya teguran, celaan alus, utawa dikucilaké kanthi entheng. Nanging, ana uga praktik mokèl kanthi ndhelik, utamané ing kalangan bocah-bocah sing lagi sinau pasa. Wong tuwa kadhangkala maringi toleransi kanthi pendekatan pendidikan, saéngga mokèl ing kéné dadi pérangan saka proses sinau agama.

 Mokèl lan Psikologi Individu 
Saka sudut pandang psikologi, mokèl bisa dimangertèni minangka tanggapan marang dorongan biologis kaya rasa lapar lan ngelak sing ora kuwat ditahan, utawa amarga kurangé kontrol dhiri. Pasa iku latihan ngendhalèkaké dhiri (self-regulation), mula kegagalan njaga pasa bisa digandhengaké karo faktor psikologis kayata stres, kabiasaan mangan, utawa kurangé motivasi spiritual. Ing bocah lan remaja, mokèl kerep dumadi amarga proses adaptasi marang rutinitas anyar nalika Ramadan. Ing wong diwasa, mokèl tanpa sebab medis bisa njalari rasa salah amarga bertentangan karo komitmen agama lan norma sosial.

 Mokèl ing Konteks Pendidikan Agama 
Ing pendidikan agama Islam ing sekolah-sekolah Indonesia, konsep prakara-prakara sing mbatalaké pasa diwulangaké kanthi sistematis. Sanadyan istilah mokèl ora tansah ana ing buku teks resmi, praktik iki wis akrab ing kalangan siswa minangka istilah lokal. Guru biasané nerangaké béda antarané mbatalaké kanthi sengaja lan ora sengaja, uga nekanaké wigatiné niat lan kejujuran. Sawetara lembaga pendidikan nganakaké program “pesantren kilat” nalika Ramadan kanggo nguwataké pangerten spiritual lan nyegah tumindak mokèl. Pendekatan iki lumrahé digabung karo ceramah, diskusi, lan kegiatan ibadah bebarengan.

 Perwakilan ing Budaya Populer 
Ing budaya populer Jawa lan Indonesia, mokèl kerep dadi bahan crita guyon, utamané crita bocah sing lagi nyoba pasa nanging ora tahan lapar. Ing sinetron utawa crita cekak bertema Ramadan, adegan mokèl asring digambaraké kanthi entheng lan edukatif, nuduhaké perjuangan batin tokoh sadurungé pungkasané sinau mangertèni makna pasa. Gambaran iki nuduhaké yèn mokèl ora tansah diposisikaké minangka pelanggaran abot, nanging minangka pérangan saka dinamika pengalaman religius saben dina.

 Aspek Hukum lan Ketertiban Umum 
Ing sawetara dhaérah ing Indonesia, pamaréntah dhaérah netepaké aturan ketertiban umum nalika Ramadan, kayata matesi jam operasional warung mangan ing wayah awan. Kebijakan iki dimaksudaké kanggo njaga kekhusyukan ibadah masarakat Muslim sing lagi pasa. Nanging, aturan iki ora langsung ngatur individu sing mokèl, nanging luwih nyasar marang tatanan ruang publik. Mula, mokèl sejatiné luwih dadi urusan pribadi antarané individu lan keyakinané, sanadyan tetep nduwèni akibat sosial ing komunitas tartamtu.

 Variasi Regional lan Istilah Padhané 
Sanadyan istilah mokèl paling misuwur ing Jawa, praktik mbatalaké pasa kanthi sengaja mesthi uga ana ing dhaérah liya ing Indonesia. Nanging, saben dhaérah nduwèni istilah lokal dhewe-dhewe utawa migunakaké frasa umum kaya “mbatalake pasa”. Prakara iki nuduhaké anané keragaman linguistik ing njlentrehaké praktik religius. Mokèl minangka istilah kultural ing masarakat Jawa kang nuduhaké tumindak mbatalaké pasa sadurungé wektuné. Sanadyan sipaté lokal lan informal, konsep iki raket gegandhèngané karo ajaran fikih Islam bab prakara-prakara sing mbatalaké pasa. Saliyane dimensi teologis, mokèl uga nduwèni aspek sosial, psikologis, lan edukatif ing urip masarakat. Minangka fenomena budaya, mokèl nggambaraké interaksi antarané norma agama lan praktik saben dina, sarta nuduhaké kepiyé istilah lokal bisa nambahi kasugihan ekspresi religius ing Indonesia.

 Réferènsi 

Kategori:Basa Jawa