Leluhur pungkasan ingkang nunggal

Leluhur pungkasan ingkang nunggal (Last universal common ancestor: LUCA) minangka populasi sèl leluhur nunggal pungkasan ingkang dipunhipotèsisaken, ing pundi sedaya wujud kauripan ing wekdal salajengipun mandhap saking populasi kasebat,kalebet Baktèri, Arkéa, sarta Eukarya. Sèl kasebat nggadhahi lapis ganda lipid; sarta ngewrat sandi gènètik lan ribosom ingkang mbabaraken saking DNA utawi RNA dados manéka warna protéin. Sanadyan wanci wontenipun LUCA dèrèng saged dipunpesthekaken kanthi gumathok, makathah-kathahing pangajian paring pamanggih bilih LUCA sampun wonten ing 3,5 milyar taun kapengker, sarta mbok bilih ugi sampun wonten ing 4,3 milyar taun kapengker utawi sadèrèngipun. Sipat saking titik utawi tataran pamisahan punika taksih dados jejer panalitèn.Sedaya wujud kauripan ingkang langkung rumiyin sadèrèngipun pamisahan punika sarta sedaya organisme ingkang taksih gesang limrahipun dipunanggep nggadhahi leluhur ingkang nunggal. Adhedhasar pangujian statistik ingkang formal, téyori ngéngingi leluhur nunggal universal (UCA) punika langkung dipunsengkuyung tinimbang manéka warna hipotèsis leluhur jamak ingkang dados sainganipun.Leluhur kapisan ingkang nunggal (FUCA) minangka leluhur non-sèlulèr hipotètis kanggé LUCA sarta garis keturunan sadhèrèk sanèsipun ingkang sapunika sampun cures.
Menapa asal-usul tuwuhing virus dumadi sadèrèng utawi sasampunipun LUCA–saha kemanèkawarnan virus ingkang taksih wonten sarta inangipun–taksih dados jejer panyelidikan.
Sanadyan boten wonten bukti fosil saking LUCA ingkang kapanggih, pasèmperan biokimiawi ingkang njlimet saking sedaya kauripan ing mangsa sapunika (ingkang kaperang dados tigang dhomain) ndadosaken kawontenanipun dipuntampi kanthi wiyar déning para ahli biokimia. Titikanipun saged dipunpethik saking wewatek gawan saking génom modhèren. Gèn-gèn punika nggambaraken sawijining wujud kauripan ingkang rumit kanthi kathah titikan ingkang kaadhaptasi sesarengan, kalebet pakartining transkripsi sarta translasi kanggé ngéwahi katerangan saking DNA nuju mRNA lajeng dados manéka warna protéin.