Pandhu Pragola (Gareng Ratu)

Pandhu Pragola iku jejuluke Nala Garèng nalika jumeneng ratu ing negara Rancang Gribig. Gareng bisa dadi ratu, awit saka pambiyantune Dewi Wara Sumbadra. Crita iki klebu crita carangan.

Wosing carita mangkene: Ing Dwarawati, Prabu Kresna nampa rawuhe ratu Mandura Prabu Baladéwa, kang uga antuk undangan ing Madukara, nyekseni anggone Raden Arjuna nedya mitoni Dewi Wara Sumbadra. Mung kang ndadekake tandha pitakon ing penggalihe Prabu Kresna, Sumbadra ngidham nyuwun digolekake wader bang sisik kencana. Ing atase ngidham kok ing umur kandhutan meh pitung sasi. Iki sing diraosake aneh. Nanging ature Raden Sadéwa nalika nyaosake nawala undangan, cetha banget. Malah kapara nyuwun priksa, menapa Kaka Prabu nate priksa ulam aneh punika? Prabu Kresna paring katrangan, yen durung nate priksa. Midhanget jenenge wae ya lagi iki.

Sawise bubarake pasewakan, Prabu Baladewa lan Prabu Kresna nuli tindak ing Kasatriyan Madukara, kadherekake Raden Setyaki. Nitih kreta kencana.

Ing kadhaton Rancang Gribig, wayah esuk umun-umun, Prabu Pandhu Pragola nimbali abdi kinasihe, Togog lan Bilung. Sang Prabu medharake impene anggone ketemu putri sulistya ing warna, sesilihe Dewi Wara Sumbadra. "Apa ing jagad iki ana Gog, putri ayu sing jenenge Dewi Wara Sumbadra?"

Togog atur wangsulan yen Dewi Wara Sumbadra iku rayine Prabu Baladewa ratu ing Mandura, lan uga rayine Prabu Kresna ratu ing Dwarawati. Wektu iki wis dadi garwane Raden Arjuna, satriya panengahing Pandhawa kang manggon ing Kasatriyan Madukara, wilayah negara Ngamarta. "Ampun ngrusak pager ayu. Prayogi boten sah dipunlajengaken."

Prabu Pandhu Pragola ora manut. Senadyan Sumbadra wis duwe bojo, tetep kudu dadi duweke. Bojone kudu dipateni. Togog lan Bilung nuturi supaya Prabu Pandhu Pragola aja tumindak grusa-grusu, awit Raden Arjuna iku satriya digdaya sekti mandraguna. Ing palagan, pilih tandhing. Nggayuh patine Arjuna, padhakaro soroh nyawa. Kajaba iku, Prabu Baladewa lan Prabu Kresna ora bakal meneng wae yen adhine diganggu wong liyan brayan.

Prabu Pandhu Pragola tetep kenceng tekade, kudu bisa nggarwa Sumbadra. Sigra nimbali Patih Jayamagita, kadhawuhan mepak wadyabala, ndherekake tindake menyang wilayah negara Ngamarta. Ing tengahing marga kepethuk kreta kang kinusiran Raden Setyaki. Sulayaning rembug, dadi pancakara mungsuh Setyaki lan Prabu Baladewa. Prabu Pandhu Pragola sawadyabalane bubar mawut, banjur nyimpang marga.

Prabu Pandhu Pragola rumaos giris priksa tandange Setyaki lan Baladewa sing ngamuk kaya bantheng ketaton. Tujune bisa lolos. Nuli dhawuh marang wadyabalane supaya bali ing negarane. Dewi Wara Sumbadra bakal kadhustha.

Sawise antuk pituduhe Togog, Prabu Pandhu Pragola klakon manjing ing Kasatriyan Madukara kanthi sesidheman. Nalika iku, Dewi Wara Sumbadra pinuju lenggah ing taman, dikancani marune, yaiku Dewi Wara Srikandhi lan Dewi Larasati. Tanpa buwang-buwang wektu, Prabu Pandhu Pragola sigra nyaut Dewi Wara Sumbadra, digawa mabur. Srikandhi lan Larasati ngoyak, nanging ora ketututan. Prabu Pandhu Pragola ilang saka pandulu, matak aji panglimunan.

Nalika iku, Raden Arjuna kadherekake panakawane papat, yaiku Semar, Gareng, Pétruk, lan Bagong, sowan Begawan Abyasa ing Wukir Ratawu. Arjuna nyritakake ngidhame garwane kang kepengin dhahar iwak wader bang sisik kencana, sadurunge adicara siraman mengeti umur kandhutane kang ngancik pitung sasi.

 Pusaka Jalasutra Tampang Kencana 
Sang Begawan salawase urip uga lagi iki mireng ana iwak sing jenenge wader bang sisik kencana. Amarga ora mentala wayahe judheg pikire, Begawan Abyasa maringi ngampil jaring pusaka sing aran Jalasutra Tampang Kancana. Jala mau yen wis nyemplung banyu, bisa mlaku dhewe, njaring iwak pirang-pirang. Mung wae kudu ngati-ati anggone migunakake, awit yen nganti rusak, tomboke nyawa. Tegese jaring mau bakal bisa pulih kaya maune, nanging kudu diijoli nyawane kang ngrusakake.

Kacarita Prabu Pandhu Pragola kang kasil ndustha Dewi Wara Sumbadra, playune tekan alas pinggiring Bengawan Gangga. Sumbadra didhunake saka pundhake. Banjur diblakani yen Sang Prabu tresna banget marang Sumbadra. Sewu cara bakal ditempuh, bakune Sumbadra karegem ing tangane. Ngadhepi kahanan iku, Sang Dewi nggolek cara bisane uwal. Nuli matur yen kepengin maem iwak wader bang sisik kencana. Yen Prabu Pandhu Pragola pancen nyata tresna tenan, ora mung lamis, mesthine kersa minangkani panjaluke calon garwane.

Tanpa menggalih panjang, Prabu Pandhu Pragola nyaguhi bakal nggolekake. Kebeneran ing papan kono cedhak kali gedhe (bengawan). Nanging Sumbadra ora kena lunga saka papan kono . Sumbadra janji ora bakal lunga saka kono. Yen ora percaya, Sumbadara saguh dirut (ditaleni) tangan lan sikile. 

Prabu Pandhu Pragola percaya marang ature Sumbadra, banjur lukar busana. Kabeh dicopot, kajaba cawete. Sigra ambyur ing telenging Bengawan Gangga, ngupadi wader bang sisik kencana.

Ing bengawan kang padha, wus telung dina Raden Arjuna njala, dikancani Semar, Gareng, Petruk, lan Bagong. Bola-bali jala dicemplungake ing banyu, asile mung iwak-iwak biyasa, ora ana wader bange. Sing begja panakawane, wareg mangan iwak bakar. Suwe-suwe Raden Arjuna kraos sayah, nuli dhawuh marang para panakawane supaya nggenteni, nerusake anggone njala. Urut tuwa, Semar entuk jatah sepisanan, mung entuk iwak-iwak cilik. Ora ana iwak sing digoleki. Nalika giliran Nala Gareng, mbarengi Prabu Pandhu Pragola anggone silem tekan papan kono, satemah kekrukup jala. Batine muring-muring, nuli kroncalan budidaya bisane uwal. Nanging jala iku malah saya singset njiret lan ngukup awake. Sigra ngetog kadigdayan, wasana Jalasutra Tampang Kencana bedhah, Prabu Pandhu Pragola bisa uwal.

Kaya ngapa kagete Nala Gareng bareng nyumurupi jala pusaka iku rusak. Dheweke mung bisa pasrah marang pepesthen. Nalika didukani Raden Arjuna, bisane mung nangis. Semar, Petruk, lan Bagong ora bisa belani. Gareng kudu wani ngurbanake nyawane, supaya Jalasutra pulih kaya maune. Ora ana pilihan liya tumrap Gareng, kajaba mati nglalu nyemplung Bengawan Gangga. Layone krampul-krampul digawa iline bengawan. Parandene jala pusaka tetep isih bedhah. Raden Arjuna rumaos getun banget, dene wis kelangan abdi siji.

Layone Gareng dumadakan temangsang ing watu bengawan sisih pinggir, banjur diupakara dening Sang Hyang Rekathatama, dewaning yuyu. Gareng diuripake maneh lan tangane tengen dirajah Kalacakra. Samangsa ngadhepi bebaya, gegeman tangane tengen bisa digunakake. Gareng banjur kadhawuhan ngeli anut ilining bengawan. Dewi Sumbadra kang pinuju ing tepining bengawan, priksa Gareng. Gage diundang, kadhawuhan mentas ing dharatan.

 Kapethik Saking 
Mulyantara, 2020, samak saking majalah Djaka Lodang, Yogyakarta: Djaka Lodang Pers