Tionghoa ing Surakarta

Wong Tionghoa ing Surakarta minangka komunitas etnis kanthi sejarah sing dawa lan wis nyumbang ing macem-macem aspek urip kutha Surakarta . Dheweke dikenal nduweni peran penting ing sejarah lokal, urip sosial, budaya, lan ekonomi, kanthi ciri lan perkembangan unik sing cocog karo dinamika lokal.

 Sajarah 
Anane wong Tionghoa ing Surakarta diwiwiti saka konflik internal ing njero kraton ing awal abad kaping 18. Dheweke mbrontak nglawan Paku Buwono II lan VOC sing dipimpin dening Raden Mas Garend I, sing dikenal minangka kedadeyan Geger Pacinan ing taun 1742. Kedadeyan iki nyebabake pindhahing kutha kerajaan saka Kartasura menyang Surakarta lan menehi idin kanggo manggon ing wilayah kutha sekitar Pasar Gede, kalebu Kampung Balong ing sisih lor Kali Pepe.

Geger Pacinan minangka prastawa sejarah sing nglibatake pasukan gabungan Jawa lan Tiongkok sing sementara nguwasani Kraton Kartasura. Prastawa iki nandhani ketegangan sosio-politik antarane Kraton, VOC, lan komunitas Tionghoa, sing pungkasane dadi konflik gedhe lan migrasi maneh pusat kerajaan menyang Surakarta. 

 Jaman Hindia Walanda 
Sajrone jaman penjajahan Hindia Walanda, wong Tionghoa diklasifikasikake minangka wong Timur Asing sing kudu manggon dhewe ing desa-desa khusus kanggo nggampangake pengawasan. Anane wong Tionghoa ing Surakarta saya tambah akeh. Peran komunitas Tionghoa ing kegiatan ekonomi malah saya penting. Pamrentah kolonial Hindia Walanda banjur milih pimpinan komunitas Tionghoa kanthi pangkat mayor kanggo ngawasi dheweke, ngawasi desa-desa Tionghoa (wijk), dene sing pangkat kapten tanggung jawab marang walikota. Komunitas Tionghoa ing Surakarta wiwitane njaga hubungan apik karo wong Jawa. Nanging, hubungan iki ngalami ketegangan sing ana gandhengane karo industri batik. 

Wiwitane, kelompok etnis Tionghoa lan Jawa kerja bareng ing organisasi pedagang batik sing jenenge Kong Sing, sing diadegake ing awal abad kaping 20. Nanging, wong Jawa dadi kuciwa karo Kong Sing, sing ngidini sawetara pedagang Tionghoa memonopoli bahan batik. Haji Samanhudi ngedegake organisasi kanggo nglawan taktik monopoli pedagang Tionghoa, sing jenenge Rekso Rumekso, sing bentrok karo Kong Sing. Perlawanan Rekso Rumekso marang Kong Sing nyebabake polisi melu urusan. Samanhudi lan organisasine banjur resmi dibukak kanthi jeneng Sarekat Dagang Islam (SDI), sing banjur dadi Sarekat Islam (SI).

 Rekonsiliasi 
Rekonsiliasi iki dudu asil saka siji kesepakatan pasca-Kong Sing, nanging luwih minangka upaya sing terus-terusan lan formal antarane etnis Tionghoa lan Jawa ing Surakarta, sing umume kedadeyan liwat rong saluran utama: akulturasi budaya lan kesadaran sosial sing padha. Urip sosial komunitas Tionghoa sajrone abad kaping 20 wis ngalami akeh owah-owahan, utamane ing upacara tradisional, jeneng, agama, seni, perkawinan, pati, lan mentalitas. Owah-owahan kasebut disebabake dening perkawinan campur karo wong Jawa, lan panampa kabijakan asimilasi sajrone Orde Baru. Rangkaian owah-owahan iki nduduhake proses transformasi wong Tionghoa dadi "Jawa".

Salah sawijining asil saka proses akulturasi iki yaiku masakan sing nggabungake kekayaan rasa lokal karo sentuhan khas Tiongkok, nggawe kuliner sing ora mung enak, nanging uga nggambarake harmoni rong budaya gedhe. Sawetara asil saka akulturasi iki yaiku Timlo, masakan sup bening sing isine potongan pitik, sosis Solo, lan endhog. Masakan iki minangka adaptasi saka sup Kimlo sing dikenalake dening pedagang Tiongkok ing Solo, sing asline nggunakake daging babi. Minangka asil saka akulturasi Tiongkok-Jawa, daginge diganti karo pitik, saengga luwih cocog karo selera lokal. Serabi Notosuman uga minangka asil saka akulturasi Tiongkok-Jawa sing nduweni rasa legi lan gurih. Wedang tahu, utawa Tahok (istilah sing dikenal ing Semarang), utawa Tauhue (istilah sing dikenal ing dialek Hokkien) yaiku ombenan anget sing digawe saka tahu karo saus jahe legi.

 Grebeg Sudira 
' Grebeg ' ing tradhisi Jawa nuduhake perayaan rutin lan syukur kanggo mengeti acara penting. Dene 'Sudiro' dijupuk saka Desa Sudiroprajan ing sekitar Pasar Gede. Tradhisi iki wiwitane kanggo mengeti ambal warsa Pasar Gede Hardjonagoro sing diprakarsani dening warga etnis Tionghoa lan Jawa ing Desa Sudiroprajan. Desa Sudiroprajan, Kecamatan Jebres, dikenal minangka Pecinan amarga akeh etnis Tionghoa. Wilayah iki kalebu desa Kepanjen, Balong, Mijen, Ngampil, Samaan, Ketandan, Limolasan, lan Balong Lengkong. Grebeg Sudiro mujudake tradhisi kang nggambarake perpaduan budaya Jawa lan Tionghoa. Tradhisi iki lair ing taun 2007 ing Sudiroprajan, Solo, diprakarsani dening Oei Bengki, Sarjono Lelono Putro, lan Kamajaya. 

Grebeg Sudiro dianakake saben perayaan Taun Anyar Imlek ing Desa Sudiroprajan, Kecamatan Jebres, Solo. Akulturasi budaya Tionghoa lan Jawa ing Desa Sudiroprajan wis suwe kedadeyan lan kedadeyan kanthi alami liwat interaksi, perkawinan, lan akulturasi antarane etnis Tionghoa lan Jawa ing desa kasebut. Grebeg Sudiro diwiwiti kanthi acara Umbul Mantram utawa prosesi ngubengi Desa Sudiroprajan menyang Pasar Gede.

 Rujukan 

Kategori:Surakarta