Jeneng-jeneng panggonan ing Jawa Kulon

Jeneng-jeneng panggonan in Jawa Kulon umumé asalé saka basa Sundha, Sangskerta, Jawa Kuna, lan Sundha Kuna. Jeneng-jeneng saka basa Walanda uga isih ditemokaké ing pirang-pirang panggonan, utamané ing panggonan sing isih ono bangunan fisik saka jaman kolonial Walanda. Jeneng panggonan ing Jawa Kulon umumé nggabungaké bab-bab sing kerep dipethuki in panggonan iku, misalé bab-bab sing ana hubungané déning banyu, kahanan ing permukaan bumi, tanduran, kéwan, démografi masyarakat, budaya, lan sejarah panggonan iku.

 Etimologi 

 Jeneng-jeneng saka basa Sundha 
Minangka basa sing dituturaké déning Wong Sundha, étnis mayoritas ing Jawa Kulon, basa Sundha dadi asal-usulé akéh panggonan ing Jawa Kulon. Jeneng-jeneng sing migunakaké basa Sundha umumé saka bab-bab sing iso ditemukaké ing panggonan iku, misalé tanduran utawa bentang alam. Jeneng-jeneng sing umum digunakaké ana ing tabél ngisor:
 Istilah Sundha Tegesé ing basa JawaDéskripsiContoRéferensibabakan-pemukiman anyarWilayah pemukiman, dibarengi jeneng geografis panggonan utawa asal wargané.Babakanirigasi, Babakansurabayabalong-rawa sing didadekné kolam amba—Balonggedebantar-jeramBagéan kali sing cethék lan ana watu-watuné saéngga aliran banyuné deresBantargebang, Bantarkalongcadas-—Lemah sing atos amarga letusan gunung api purba, biasané garingCadasngampar, Cadaspanjangm Cadasgantungci-saka cai sing artiné banyuJeneng panggonan utawa kali, dibarengi jeneng tanduran, sejarah, kahanan ing permukaan bumi, utawa bab-bab liyané sing ana ing panggonan iku.Cianjur, Cirebon, Ci Kapundungkebon-kebonKebon gawé nandur tanduran, biasané mung ana siji jenis tanduran.Kebonjati, Kebonkawung, Kebonpisang, Kebonwarulebak-lembah sing ora amba banget—Lebakgede, Lebakmuncanglegok-cékunganPanggonan ing wilayah sing luwih jeru saka wilayah ing sekitaré.Legokbadak, Legokpicungleuwi-lubukBagéan kali sing paling jeruLeuwiliang, Leuwipanjangparung-jeramBagéan kali sing cethék lan ana watu-watuné saéngga aliran banyuné deresParungserabpasir-bukitBukit utawa punthuk, dibarengi jeneng tanduran sing akéh dipethuki ing wilayah iku.Pasirhuni, Pasirjambu, Pasirjati, Pasirjeungjing, Pasirkadu, Pasirkaliki, Pasirserehranca-rawaLahan sing keisi karo banyu, ana tanduran utawa kéwan sing akéh dipethuki ing panggonan iku.Rancabango, Rancabungur, Rancacangkuang, Rancaekek, Rancameongseke-sumber banyuPanggonan sing ono sumber banyuné, dibarengi karo jeneng tanduran sing ana ing kana.Sekeloa, Sekejatisitu-tlaga—Situbolang, Situguntingsuka-éndah, nyenengaké atiJeneng panggonan sing dianggep nduwéni kahanan alam sing apik utawa éndahSukabumi, Sukagalih, Sukamanah, Sukasenang, Sukaratutagog-gubuk cilik—Tagogapu

 Jeneng-jeneng saka basa Sangsekerta 
Pitutur basa Sangsekerta ing Tatar Sunda dibuktikaké saka Prasasti Ciaruteun. Prasasti kui nggunakaké basa Sangsekerta sing nganggo aksara Pallawa ing taun 450 maséhi. Mulané, basa Sangsekerta uga digunakaké kanggo ngewénéhi jeneng-jeneng panggonan ing Jawa Kulon. Conto-conto jeneng panggonan saka basa Sangsekerta disebutké ing ngisor:
 Istilah Sangsekerta Tegesé ing basa JawaContoRéferénsiagra-pucukAgrabintacampakakembang cempaka wangiCampaka, Campakamulyakuta-tembok, béténg, kuthaKutawaringinwindutitik, siklus wéktuGunung Windu

 Jeneng-jeneng saka basa Jawa Kuna 
Basa Jawa Kuna lan aksara Kawi digunakaké ing Tatar Sunda sekitar taun 1030 maséhi. Iki iso dibuktiaké déning anané naskah-naskah sing nganggo aksara Kawi, contoné Arjunawiwaha, Dharma Patanjala, Sang Hyang Hayu, Kunjarakarna, lan Bhima Swarga. Mulané, ana panggonan-panggonan sing migunakaké jeneng saka basa Jawa Kuna, contoné disebutké ing ngisor:
 Istilah Jawa KunaContoarakParakan, Parakanmuncang, ParakansalakguruhGumuruhhayuMargahayujadiSarijadi, SukajadiranjangCiranjangkampekCikampek

 Jeneng-jeneng saka basa Sundha Kuna 
Basa sing digunakaké ing Tatar Sunda berkembang dadi basa Sundha Kuna. Basa iki digunakaké sekitar 688 taun sakwisé basa Jawa kuna. Conto-conto jeneng saka Sundha Kuna ana ing ngisor:
 Istilah Sundha KunaContoancolAncoldomasKawah DomasheuleutSanghyang HeuleutjompongCurug JompongkarasBatukarasmandalaRajamandalapinangCipinang

 Jeneng-jeneng saka basa Walanda 
Pendhudhukan Walanda ing Indonesia, khususé ing Jawa Kulon, ninggalaku jeneng-jeneng nganggo basa Walanda sing isih ana nganti saiki. Salah sawijining panggonan sing dimaksud yaiku Kelurahan Isola ing Sukasari, Bandung, asale saka jeneng vila sing biyén diduwéni déning Dominique Willem Berretty, ing nduwéni Kantor Berita Algemeen Nieuws en Telegraaf Agentschap (ANETA).

 Jeneng-jeneng panggonan sing salah dimangerténi 
Ana loro jeneng geografis sing kayané ndué teges bledhég ing Jawa Kulon, yaiku Cipetir lan Gunung Guntur. Nanging, Bachtiar (2025) ing bukune Asal-usul Nama Tempat di Jawa Barat nganggap jeneng loro panggonan iku asale saka basa Sundha, mulané ora ana hubungané karo bledhég. Petir ing Cipetir asalé saka jeneng tanduran Parkia intermedia Hassk., tanduran kaya peté sing dhuwuré 10—20 méter. Jeneng guntur ing Gunung Guntur tegese banjir lendhut utawa lahar sakwisé gunung mbledhos ing basa Sundha lan Jawa Kuna.

Jeneng panggonan ing Jawa Kulon uga asring diowahi utawa salah dimangerténi dadi barang sing ora sopan. Contoné, ana kampung lan tanjakan ing Sukamukti, Pataruman, Banjar sing asring diarani Tepungkanjut, tepung tegesé ketemu lan kanjut artiné jeneng liya kanggo alat kelamin wong lanang. Nanging, jeneng saktemené panggonané yaiku Tembongkanjut, asalé saka basa Sundha tembong sing tegesé katon lan kanjut sing artiné sak cilik. Bachtiar (2025) ménéhi kemungkinan liyo yén jeneng saktemené panggonan ikut asalé saka tanduran Tumbungkanjut utawa Kaliage (Plectronia horrida).

 Pengaruh ing geologi 
RP Koesoemadinata liwat T. Bachtiar (2025) ngelompokaké formasi watu menyang kategori litostratigrafi ing geologi. Jeneng satuan satuan statigrafi ing Indonesia didasaraké saka Stratigrafi Indonesia sing diterbitaké déning Ikatan Ahli Geologi Indonesia (IAGI) ing taun 1996. Migunakaké dasar iku, formasi watu ing Jawa Kulon dijenengi manut jeneng geografisé, contoné jeneng kali, kampung, lan desa. Conto formasi sing migunakaké jeneng geografi, yaiku Formasi Citarum, Formasi Saguling, lan Formasi Rajamandala.

Sakliyané formasi watu, patahan, sinklin, lan antiklin uga migunakaké jeneng geografis. Patahan-patahan sing migunakaké jeneng geografis, contoné Patahan Cimandiri, Patahan Citarik, Sesar Garsela (Garut Selatan), lan Patahan Lembang. Sinklin, antiklin, lan cékungan sing dijenengi manut jeneng geografis, contoné Antiklin Cibodas, Sinklin Babakanjawa, lan Cekungan Citanduy.

 Réferénsi 
 Cathetan suku 

 Bibliografi 

Kategori:Toponimi Indonesia
Kategori:Geografi Jawa Kulon
Kategori:Budaya Jawa Kulon
Kategori:Basa Sundha