Tiyang Sinhala

Tiyang Sinhala (සිංහල ජනතාව; Sinhala Janathāva) inggih punika kelompok etno-linguistik Indo-Arya ingkang asli saking pulo Sri Lanka. Sakmenika, panjenenganipun ugi kawentar minangka Helas (හෙළ) utawi Wong Singa. Panjenenganipun dados kelompok etnik ingkang paling ageng wonten ing Sri Lanka, kanthi pérangan kathahipun 75% saking total populasi Sri Lanka lan cacahipun langkung saking 15.2 yuta jiwa.Gananath Obeyesekere, “Buddhism, ethnicity and Identity: A problem of Buddhist History,” in “Journal of Buddhist Ethics”, 10, (2003): 46 https://blogs.dickinson.edu/buddhistethics/files/2010/04/Obeyesekere.pdf

Miturut Mahavamsa, serat kronik Pali ingkang kapacak déning para sami Buddha saking Anuradhapura Maha Viharaya wonten ing Sri Lanka, bangsa Sinhala punika keturunan saking para pendatang ingkang miyos wonten ing pulo punika kinten-kinten taun 543 SM, saking keraton agung Sinhapura ingkang dipunpimpin déning Pangeran Vijaya, ingkang sami mawon kacampur kaliyan para pendatang sanèsipun saking keraton Pandya.Prajjval Pratap Singh, Sachin Kumar, Nagarjuna Pasupuleti, Niraj Rai, Gyaneshwer Chaubey, R. Ranasinghe, "Reconstructing the population history of Sinhalese, the major ethnic group in Śrī Laṅkā," iScience, August 31, 2023, DOI: https://doi.org/10.1016/j.isci.2023.107797. Nanging, panaliten genetika ing taun 2023 déning Singh lan para sarjana sanèsipun mendeteksi bilih wonten aliran gen ingkang langkung ageng saking India Kidul dhateng bangsa Sinhala tinimbang saking India Lor, kanthi bangsa Sinhala gadhah kesambetan genetik ingkang langkung caket kaliyan Tamil tinimbang populasi India sanèsipun. Panaliten wau ugi mendeteksi tanda-tanda afiliasi saking India Lor ing populasi Sinhala lan asal-usul genetik ingkang ageng kalihan Maratha.

Adat
Kebudayaan Sinhala punika unik lan sampun ana wiwit 2600 taun kepungkur, lan sampun dipun kembangaken déning agama Buddha Theravada. Dhateng pokok-pokok kebudayaanipun inggih punika arca, kesenian halus, sastra, tari, puisi, lan ragam kapercayaan lan upacara adat kanthi tradisional. Arca lan prasasti batu Sinhala kuna misuwur sacara internasional lan dados papan pikajengan utami ing pariwisata modern. Sigiriya misuwur amargi lukisan dindingipun. Puisi rakyat dipuntembangaken déning para pekerja minangka irah-irahan nalika damel lan nyritakaken crita uripipun. Sacara ideal, puisi-puisi wau nggadhahi sekawan baris lan, nalika nyiptakaken puisi-puisi punika, kawigaten khusus kasengguhaken marang pola-pola sair. Pista Buddha ditandai déning musik khas nganggé piranti musik tradisional Sinhala. Upacara kuna kados ta  (pengusiran setan) terus narik kawigatosan tekan dinten punika lan asring dipun puji lan dipun tindakaken kanggé nyuwun pangayoman lan berkah saking Buddha lan dewa-dewa kanggé ngusir setan-setan.

Basa lan Sastra

Tiyang Sinhala ngandharaken Sinhala, ugi sinebat "Helabasa"; basa punika gadhah kalih varian, kanggé ngandharaken lan kanggé nulisan. Sinhala punika siji Basa Indo-Arya ing kelompok luwih ageng Basa Indo-Eropa. Bentuk awal basa punika kapundhut dhateng Sri Lanka déning leluhur bangsa Sinhala saking lèrèn India ingkang tumempuh ing pulo punika ing abad kaping enem SM. Sinhala mekaten pengembanganipun nggih béda kaliyan basa Indo-Arya sanèsipun amargi pisah wilayah kaliyan sadhèrèkipun basa Indo-Arya. Basa punika kaginakaken pengaruh déning basa-basa sanèsipun, kanthi nyathet Pali, basa suci Buddhaisme Selatan, Telugu, lan Sanskrit. Akeh naskah awal ing basa punika kados ta Hela Atuwa sampun ical amargi dipunjarwakaken dhateng Pali. Teks Sinhala sanèsipun kanggé wigati inggih punika Amāvatura, Kavu Silumina, Jathaka Potha lan Sala Liheeniya. Sinhala ugi ngadopsi akèh tembung serapan saking asal manca, kalebet saking basa India kados ta Tamil lan basa Eropa kados ta Portugis, Walanda, lan Inggris.

Sandesha Kavyas kang katulis déning para pendhita Buddha saking Sri Lanka dipunanggep minangka salah satunggaling karya sastra paling rinci lan serbaguna ing donya. Basa Sinhala utamanipun kasengsem déning basa Sanskerta lan Pali, lan akèh tembung-tembung basa Sinhala kang asal saking basa-basa wau. Dinten punika sawetawis tembung-tembung basa Inggris ugi medal amargi paprentahan Inggris nalika jaman kolonial, lan paparan marang budaya manca liwat televisi lan filem manca. Salajengipun, akèh tembung-tembung Walanda lan Portugis kang katingal wonten ing pesisir. Tiyang Sinhala, gumantung ing panggenan papanipun manggen wonten Sri Lanka, ugi saged ngandharaken basa Inggris lan utawi Tamil. Miturut Sensus taun 2012, 23.8% utawi 3,033,659 wong Sinhala ugi ngandharaken basa Inggris lan 6.4% utawi 812,738 wong Sinhala ugi ngandharaken basa Tamil. Ing wilayah Negombo, para nelayan dwibasa kang umumé ngakoni piyambak minangka wong Sinhala ugi ngandharaken Dialek Tamil Negombo. Dialek punika sampun nampi akeh pangaruh saking basa Sinhala kang dipunandharaken.

Sitiran