Basa Dari

Basa Dari atawa basa Pérsi-Dari, Pérsi-Afghan, ya iku dialék basa Pèrsi kang dituturnang ning Afghanistan. Basa iki dadi salah siji sing rong basa resmi Afghanistan, séjéné ya iku Basa Pashtun . Tembung Dari iku asalé sing dar kang tegesé basa karajan ning jaman Karajan Sasaniyah. Susunan wyakarana basaé ampir pada karo basa Pèrsia ning Iran. Minangka nagara dwibasa, basa Dari duwé posisi kang dominan tinimbang basa Pashtun. Akéh tulisan-tulisan modern kaya déné sastra iku ditulis nganggo basa Dari sanajan mayoritas Afghanistan iku suku Pasthun. Nyebaré basa Dari ning nagara iku amarga nyebaré wong kang nganut agama Zoroastrian sing Iran. Penganut Zoroastrian kang rata-rata wong Pérsi iku ngadegnang désa-désa ning Qasémabad, Afghanistan. Wong Pérsia muslim liyané uga sumebar ning wewengkon kono, sesanding karo wong Pérsia Zoroastrian. Sedurungé jaman Islam, wong Afghanistan uga wis ana gayutan karo karajan Pérsia kuna. Mulané iku, basa Dari iku wis kaya basa linguafranca ning wong Pashtun Afghan.

 Minangka basa sastra 
Ning wewengkon nagara Afghanistan, basa Dari wis kawentar dadi basa pengantar sastra. Amarga iku akèh keding karya sastra kang dicipta ning kana.  Sebab dadi basa sastra amarga basa Dari uga dari basa lingua franca lan duwé sajarah kang suwé. Karya sastra Dari kang kawentar ya iku Shahnaméh kang ditulis karo Ferdouwsi. Déwéké dadi salah siji sastrawan Pérsi kang paling kawentar. Uga ana Rubayyat déning Umar Khayam. Ning kalangan wong-wong Éropa, Umar Khayam uga dadi sastrawan kang disenengi.
Ning isor iki pratélan sastrawan Dari-Pérsihttp://www.ganjnama.com/search/http://ganjoor.net/:
 Aran Sastrawan Pérsi Abad Iran  Turan Parsi (Persian) Farsi (arabisasi) Dari (basa karajan) Khorasan RayaPahlavi Persia Pertengahan  Rudaki  9th lan 10th  1        6 Farrukhi Sistani  9th 10th   161 15 Parsa’i    101 Abū-Sa'īd Abul-Khayr  10th  1        2  Ferdowsi  10th and 11th  800 +  150 +  100+    22529 Asadi Tusi  11th 5151   1 loghat ye fors =  Masud Sa'd Salman  11th  232 19  Nazm o Nassr Dari 13 Manuchehri  11th 534    Fakhruddin As'ad Gurgani  11th  1510 12 Parsa’i 2 1 283 Nasir Khusraw  11 th  1  1 19  2 792 Mahsati  11th and 12th     1    1 Anwari  12th  13  3 2   1 20   Khaqani  12th  2  1  4 1  2 Nazm e Dari  40 180 Nizami Ganjavi  12 th  37 2 12 3 Nazm lan Dastan 25 6 Amir Khusrow  13 th 14th  2 7 6    13 Saadi Shirazi  13th 116+    7 Rumi  13 th  14th  11 29   6 Hafez  14th 69   2 Nazm ye Dari  Ubayd Zakani  14th 114  1  Muhtasham Kashani  16th 1293   4 Saib Tabrizi  17th 1073   5 Muhammad Iqbal  19th-séda 1938 1943  1 Tarz e 1 Parvin Etesami  19th/séda 1941  2Parsa’i    Counted according to sources from these Internet sites

 Pengaruh basa Dari 
Basa Dari duwé pengaruh akèh ning daérah Asia Kidul, ya iku ning wewengkon Karajan Mughal lan Kesultanan Bengal. Karajan-karajan iki nganggo basa Persi-Dari minangka basa resmi karajan. Amarga iku, akèh tulisan basa Dari ning India.  Lan basa Urdu, Punjabi, lan Bengal uga kena pengaruh sing basa Dari Persi.

 Rujukan 

Kategori:Artikel Wiki Mrebawani II kalamangsa 1