Wong Yugur

Wong Yugur (), utawa wong Uyghur Kuning, iku salah sijiné saka 56 golongan wong kang resmi diakoni pamaréntah ing nagara Cina. Miturut sènsus taun 2000, cacahé wongé ana 13.719. Wong Yugur manggon mligi ing  Kabupatèn Swapraja Sunan Yugur ing Provinsi Gansu, Cina. Wong Yugur agamané Buda Tibèt.

Jeneng
Jeneng resmi bebrayan iki, ya iku Yugur, pramula saka jeneng lawasé : Wong Yugur panyatur basa Turki njenengi dhèwèké kanthi Yogïr "Yugur" utawa Sarïg Yogïr "Yugur Kuning", sawatara Wong Yugur panyatur basa Mongolik ngarani dhéwé Yogor utawa Šera Yogor "Yugur Kuning’’.  Cathetan sajarah Cina wis nyatakaké lan ngarani wong-wong iku kanthi  Sālǐ Wèiwùr utawa Xīlǎgǔr. Sajeroning jaman Dinasti Qing, Wong Yugur uga diarani ing tembung  "fān", tetembung Cina Kuna kanggo bebrayan Tibetik (. Kanggo mbédakaké kumpulan lan basané, nimpuna basa Cina nganggo tetembungan Xībù Yùgùr "Yugur Kulon" lan Dōngbù Yùgùr "Yugur Wétan" dhedhasar papan panggonané.

Sajarah
Wong Yugur panyatur basa Turki dianggep atmajaning kumpulan Wong Uighur kang lumayu saka Mongolia ngidul menyang Gansu samubar bubrahé Khaganat Uighur ing taun 840. Ing Gansu, wong-wong Yugur iki ngadegaké Krajan Gansu Uighur (Ganzhou Uyghur Khanate) kang makmur (870-1036) lan kutha krajané ana ing cedhaké Zhangye saiki lan ing  ngisoré Pegunungan Qilian ing lembah Ruo Shui. Warga krajan iku, kira-kira ana  300.000 cacahé ing Babad Dinasti Song lan mèlu agama Manichaeisme lan Buda.

Ing taun 1037, wong Yugur dijajah karo Wong Tangut.  Krajan Uighur Gansu dipeksa gabung karo Xia Kulon sawisé perang rajapati antaraning taun 1028–1036. Mahmud al-Kashgari, kang urip ing kutha Kashgar jaman iku, nyebutaké yèn "getih wong Uighur ilèn-ilèn kaya kali deres" nalika perang iku.

Sawetara wong Yugur panyatur basa Mongolik manawa atmajaning salah siji kumpulan panyatur basa Mongolik kang nyerbu Cina Lor sajeroning jaman panaklukan Mongol ing abad 13. Wong Yugur iki suwé-suwé nyawiji karo Dinasti Qing ing taun 1696 sajeroning kakuwasané kaisar Qing kaloro, Kaisar Kangxi (1662–1723).

Ing taun 1893, salah siji panjelajah asal, Grigory Potanin, iku èlmuwan kulon pratama kang nyinaoni bab wong Yugur, lan nerbitaké bausastra cilik kang isiné tetembungan basa Yugur, sareng cathetan bab pangaturan lan kaanan tlatah panggonané.Eric Enno Tamm. (2010) "The Horse That Leaps Through Clouds: A Tale of Espionage, the Silk Road and the Rise of Modern Cina." Vancouver: Douglas & McIntyre, p.218. ISBN 978-1-55365-269-4. http://horsethatleaps.com/chapter-11  Saterusé  ing taun  1907, Carl Gustaf Emil Mannerheim saba ing désa Yugur Kulon Lianhua (Mazhuangzi) lan Candi Kangle ing désa Yugur Wétan. Mannerheim  iki wong pembarep kang nganakaké panalitèn étnografi kang primpèn bab Wong Yugur. Ing taun 1911, dhèwèké nerbitaké artikel kanggo Masarakat Finno-Ugrian.

Basa
Kira-kira 4.600 wong Yugur mitutur basa Yugur Kulon (sawijining basa Turkik) lan 2.800 liyané basa Yugur Wétan (basa Mongolik). Basa Yugur Kulon isih duwé lan nguwètaké tetembungan lawas saka Basa Uighur Kuna. Sawetara wong Yugur liyané ora bisa basa Yugur lan mitutur Basa Cina.  Sak cacah cilik wong Yugur uga ana kang dilaporaké mitutur Basa Tibèt. Kanggo basa sesambungan karo wong jaba, wong Yugur mitutur basa Cina.

Basa-basa Yugur sakabèhé basa tuturan, sanajan Aksara Uighur Kuna tau digawé ing sawatara kumpulan wong Yugur nganti akir abad 19.

Masarakat
Wong Yugur panyatur Turkik manggon mligi ing sisih kulon Kabupatèn SunanYugur, mligi ing Kacamatan Mínghuā District, kalurahan Liánhuā lan Mínghǎi, uga ing kacamatan Dàhé, ing tengah-tengahing kabupatèn.
Sawetara, panyatur basa Mongolik manggon ing sisih wétan, ing kacamatan Huángchéng , lan ing kacamatan Dàhé Kānglè, ing tengah-tengah kabupatèn.

Wong Yugur mligi nyambut gawé nandangi rajakaya.

Agama
Agama tradhisiné wong Yugur mligi Buda Tibèt, kang dilakoni bebarengan karo padukunan.

Budaya Populèr
Negara kuna Sarig Yogir dadi salah sawijining bangsa kang dimainké ing dolanan vidio kang nganggo strategi  Paradox Interactive Europa Universalis IV.

 Rujukan 

 Pranala njaba 
Slide shows, maps and other material on the Yugur from author Eric Enno Tamm 
Original Western Yugur texts with English translation plus PDF grammar of Sarig Yugur 

Kategori:Sejarahing Wong Turkik
Kategori:Wong Mongol
Kategori:Wong Turkik ing Asia
Kategori:Suku Bangsa kang diakoni ing Cina
Kategori:Uighur
Kategori:Suku-suku Turkik
Kategori:Artikel Wiki Mrebawani II kalamangsa 1