Tetanduran wiji tunggal

Tetuwuhan wiji tunggal (utawa monokotil, utawa liliopsida) iku salah siji saka rong golongan gedhé tetuwuhan ngembang kang kanthi klasik diajaraké; golongan kang liyané ya iku tetuwuhan wiji loro utawa dikotil. Ciri kang paling khas ya iku wijiné ora mecah amarga mung duwé siji godhong lembaga. Golongan iki diakoni minangka takson (minangka kelas sarta subkelas) sajeroning manéka sistem klasifikasi tetuwuhan lan olèh manéka jeneng, kaya Monocotyledoneae, Liliopsida, lan Liliidae. Miturut analisis filogèni, golongan iki diweruhi duwé sipfat monofiletik utawa holofiletik. Sistem klasifikasi APG II ngakoni monokotil minangka klad kang diarani monocots.

Golongan tetuwuhan iki nyakup manéka warna tetuwuhan paling migunani sajeroning kauripan manungsa. Minangka sumber pangan, sumber ènergi nabati, sumber bahan baku indhustri, perumahan, dekorasi, sandhangan, médhia panulisan, zat pewarna, lan sapanunggalané. Ana watara 50 èwu nganti 60 èwu jinis kang wis dikenal; mituurut IUCN ana 59.300 jinis. Orchidaceae (suku anggrèk-anggrèkan) iku suku kang ndarbèni anggota paling akèh sajeroning tetuwuhan ngembang, kanthi 20 èwu jinis. Anggota suku pari-parian (Poaceae utawa Graminae) dikenal minangka suku kanthi aréal tuwuhan kang paling amba ing donya minangka sumber bahan pangan. Suku-suku liyané kang ora kalah wigati ya iku suku pinang-pinangan (Arecaceae utawa Palmae), suku bawang-bawangan (Alliaceae), suku temu-temuan (Zingiberaceae), lan suku pisang-pisangan (Musaceae). Akèh uga ing antarané kang dibudidayakna minangka tuwuhan pethètan.

 Klasifikasi/taksonomi 

Miturut manéka warna sistem klasifikasi:
 Monocotyledoneae sajeroning sistem de Candolle lan sistem Engler.
 Monocotyledones sajeroning sistem Bentham & Hooker lan sistem Wettstein.
 Kelas Liliopsida sajeroning sistem Takhtajan lan sistem Cronquist.
 Anak kelas Liliidae sajeroning sistem Dahlgren lan sistem Thorne (1992).
 Klad monocots sajeroning sistem APG lan sistem APG II.

Saben sistem iku ndarbèni panglompokan internal dhéwé-dhéwé. Monokotil dikenal stabil banget ing sajabaning klompoké (jelas prabédané karo golongan liya) nanging ora stabil banget sajeroning panglompokan ing jeroné (kajaba kanggo golongan tinamtu, kaya Arecaceae, Poaceae, lan Orchidaceae). Saben sistem tansah béda saka sistem liyané.

 Sistem APG II 
Ing ngisor iki  klasifikasi menurut Sistem APG II (2003):
 klad monocots
 suku PetrosaviaceaeWiwit taun 2007 dilebokaké sajeroning bangsa Petrosaviales. Pirsani 
 bangsa Acorales
 bangsa Alismatales
 bangsa Asparagales
 bangsa Dioscoreales
 bangsa Liliales
 bangsa Pandanales
 klad commelinids ("core monocots")
 suku Dasypogonaceae
 bangsa Arecales
 bangsa Commelinales
 bangsa Poales
 bangsa Zingiberales

Sajeroning perkembangané, sistem klasifikasi APG II (2003) wis direvisi. Petrosaviaceae kang dinyatakaké durung bisa diklompokaké saiki dipapanaké sajeroning bangsa Petrosaviales, klad monocots. Sabanjuré, Hydatellaceae, kang sajeroning sistem iku dilebokaké sajeroning Poales, saiki dianggep luwih cedhak kakerabatané karo Nymphaeaceae lan lumebu dadi anggota Nymphaeales.Saarela, Jeffery M., Hardeep S. Rai, James A. Doyle, Peter K. Endress, Sarah Mathews, Adam D. Marchant, Barbara G. Briggs & Sean W. Graham. 2007. Hydatellaceae identified as a new branch near the base of the angiosperm phylogenetic tree. Nature 446:312-315. Iki kaping sepisanan sawijining anggota tuwuhan monokotil dipindahaké dadi anggota tuwuhan dikotil.

 Réferènsi