Èlmu

Èlmu saged ateges prosès ngangsalaken pengetauan, utawi pengetauan kaorganisasi ingkang dipunupados mawi prosès wau. Prosès kaèlmuan inggih punika cara ngangsalaken pengetauan kanthi sistematis prakawis satunggaling sistem. Asil sistematis punika limrahipun wujud metode ilmiah, lan sistem kasebat limrahipun inggih punika alam semesta. Ing pangertosan punika èlmu asring sinebut sains.

Nanging, èlmu saged ugi tegesipun bènten kaliyan pengertosan sains. Ing masarakat Indonésia, asring kapireng istilah "èlmu ireng", inggih punika èlmu ingkang gadhah konotasi awon, umpaminipun gadhah makna èlmu ingkang muncul saking kekiyatan gaib kanthi tujuan kanggé tumindak ala.

Èlmu saged kagolongaken miturut cara punika
 Humaniora 
 Èlmu sosial 
 Èlmu pasti (èlmu kanthi teges ingkang langkung ketat)
 Èlmu terapan (rékayasa)
 Matematika
 Èlmu alam 
 Èlmu kadhokteran lan farmasi

Kedah dipuncathet bilih pamisahan punika dhedhasar konsép filsafat Nagari Kilèn. Teologi, pérangan sanès saking pengetauan manungsa, boten kaanggep ilmiah saéngga kapisahaken.

Èlmu pasti nyinaoni alam, matematika, lan teknologi, manawi èlmu sosial nyinaoni prilaku manungsa lan masarakat.

Téyori "ilmiah" gadhah sipat objektif – saged kabuktèaken kanthi empiris – lan "prediktif" – nginten asil empiris ingkang saged dipunpriksa, lan temtu kémawon saged ugi kosokbalèn.

Sapérangan panemon kaèlmuan saged counter-intuitive sanget. Téyori atom umpaminipun, nedahaken bilih prongkalan granit ingkang katingal awrat, atos, lan padhet nyatanipun wujud kombinasi subatomik kathah partikel ingkang satunggal kémawon boten gadhah sipat-sipat kasebat, ingkang éwah rikat sanget ing satunggaling ruang ingkang méh kosong.

 Pemodhélan, téyori, lan hukum ilmiah 
Artikel utama: metode ilmiah

Istilah "modhél", "hipotesis", "téyori", lan "hukum" ngandhet artos ingkang bènten ing kaèlmuan saking pamahaman umum. Para ilmuwan ngginakaken istilah model kanggé njelasaken satunggaling prekawis, kanthi mirunggan ingkang saged kaginaaken kanggé ndamel kintenan ingkang saged kauji déning pacobèn/ékspérimèn utawi pangamatan. Setunggaling hipotesis inggih punika kintenan-kintenan ingkang dèrèng kadhukung utawi kabuktèaken déning parcobèn, lan Hukum fisika utawi hukum alam inggih punika géneralisasi ilmiah dhedhasar pangamatan empiris.

 Filsafat ngèlmu 
Artikel utami: Filsafat ngèlmu

Kaèfèktifan èlmu sampun ndadosaken subyék kanggé kathah spékulasi filsafat. Filsafat èlmu kamaksudaken kanggé mahami watak lan paleresan pengetauan ilmiah, sarta implikasi ètikipun.

 Matématika lan métode ilmiah 
Matématika wigati sanget kanggé kaèlmuan, mliginipun peran matématika ngèksprèsiaken modhél ilmiah. Ngamati lan ngempalaken asil-asil pangukuran, kados ndamel hipotésis lan kintenan, mesthi mbetahaken modhél lan èksploitasi matématis. Cabang matématika ingkang asring kaginaaken ing kaèlmuan antawisipun kalkulus lan statistika, éwadéné saleresipun sadaya cabang matématika gadhah panerapanipun, "bahkan" babagan "murni" kados téyori bilangan lan topologi.

Sapérangan pamikir mastani matematikawan punika ilmuwan, kanthi anggepan bilih pambuktèn-pambuktèn matématis sami kaliyan pacobèn. Sabagéyan sanèsipun boten nganggep matématika punika èlmu, amargi boten mbetahaken uji-uji ékspérimental ing téyori lan hipotesisipun. Nanging, ing wingking kalih anggepan punika kasunyatan pentingipun matématika dados piranti ingkang migunani sanget kanggé nggambaraken/njelasaken alam semesta sampun dados isu utami kanggé filsafat matématika.

Pirsani Eugene Wigner, The Unreasonable Effectiveness of Mathematics.

Richard Feynman ngendikaaken, "Matématika punika boten nyata, nanging krasa nyata. Ing pundi papanipun?", éwadéné Bertrand Russell remen sanget ndhéfinisèaken matématika punika "subyék ingkang boten naté kita mangertos punapa ingkang saweg kita dhiskusèkaken, lan kita boten mangertos ugi kaleresanipun."

 Babagan-babagan kaèlmuan 
 Èlmu alam 
 Fisika
 Akustik
 Astrodinamika
 Astronomi
 Astrofisika
 Fisika Atom, Molekul, lan Optik
 Biofisika
 Fisika komputasi
 Fisika bahan padhet
 Cryogenics
 Dinamika
 Dinamika fluida
 Fisika bahan
 Fisika matématis
 Mékanika
 Fisika inti
 Optik
 Fisika partikel (utawi fisika ènèrgi inggil) 
 Fisika plasma
 Fisika polimer
 Dinamika kendaraan
 Kimia
 Kimia analitik
 Biokimia
 Kimia komputasi
 Elektrokimia
 Kimia anorganik
 Èlmu bahan
 Kimia organik
 Kimia fisik
 Kimia kuantum
 Spektroskopi
 Stereokimia
 Termokimia
 Èlmu bumi
 Geodesi
 Géografi
 Géologi
 Meteorologi
 Oseanografi
 Paleontologi
 Limnologi
 Seismologi
 Biologi
 Anatomi
 Antropologi fisik
 Astrobiologi
 Biokimia
 Bioinformatika
 Biofisika
 Botani
 Biologi sel
 Kladistika
 Sitologi
 Biologi pertumbuhan
 Ekologi
 Entomologi
 Epidemiologi
 Evolusi (Biologi evolusioner)
 Biologi pertumbuhan evolutioner ("Evo-devo" utawi Evolusi pertumbuhan)
 Biologi toya tawar
 Genetika (Genetika populasi, Genomika, Proteomika)
 Èlmu kaséhatan
 Kedhokteran waja
 Kedhokteran
 Farmakologi
 Hematologi
 Imunoserologi
 Toksikologi
 Kedhokteran kéwan
 Onkologi (èlmu kanker)
 Histologi
 Imunologi
 Biologi laut
 Mikrobiologi
 Biologi molekul
 Morfologi
 Èlmu saraf
 Ontogeni
 Patologi
 Fikologi (Algologi)
 Filogeni
 Fisiologi
 Biologi struktur
 Taksonomi
 Virologi
 Zoologi

 Èlmu sosial 
 Antropologi
 Arkéologi
 Ékonomi
 Linguistik (Èlmu basa)
 Èlmu pulitik
 Psikologi
 Analisis prilaku
 Biopsikologi
 Psikologi kognitif
 Psikologi klinis
 Psikologi pertumbuhan
 Psikologi pendidikan
 Psikologi èksperimèn
 Psikologi forensik
 Psikologi kaséhatan
 Psikologi humanis
 Psikologi indhustri lan organisasi
 Neuropsikologi
 Psikologi kapribadian
 Psikometri
 Psikofisika
 Psikologi sénsasi lan persépsi
 Psikologi sosial
 Sosiologi

 Èlmu terapan 
 Èlmu komputer lan informatika
 Èlmu komputer
 Informatika
 Èlmu kognitif
 Cybernetics
 Systemics
 Rékayasa
 Rékayasa pertanian
 Èlmu pertanian
 Èlmu biomedik
 Rékayasa listrik

 Téma ingkang gadhah sesambetan 
 Organisasi lan prakték èlmu:  International Council of Science (ICSU) .
 For an understanding of how these fields came to be: History of Science and Technology .
 Ugi pirsani ilmuwan kanggé katalog tiyang-tiyang ingkang berkecimpung dalam bidangnya.

 Ugi pirsani 
 Téyori dhasar èlmu
 Sajarah èlmu
 Junk science
 National Science Foundation (USA)
 Patafisika
 Èlmu patologik
 Protoscience
 Pseudoscience
 Sains Ageng
 Science education
 Scientific enterprise
 Scientific misconduct
 Scientific materialism
 Scientific method
 Scientific revolution
 The relationship between religion and science
 List of publications in science
 List of scientific howlers in literature

 Pranala njawi 

 Dictionary of the History of Ideas:  Classification of the Sciences
 Wikibooks - GSCE science textbook 
 Daily Science News 
 Internet-Encyclopedia March 14, 2003 , alphabetized and ordered list of sciences adapted from the Internet-Encyclopedia article, "Science"
 Forum Sains

 Sumberdaya 
 Ethics in Science 
 Current Events in Science Magazine
 United States Science Initiative
 Simple Introduction to Science 


Kategori:Mata wulangan
Kategori:Artikel mawa basa krama