Jawa Wétan

Jawa Wétan (Madura: Jhâbâ Tèmor, basa Indonésia: Jawa Timur) punika satunggaling provinsi ing Indonésia ingkang mapan wonten ing sepertiga pérangan wétan pulo Jawa. Provinsi punika namung gadhah wates daratan kaliyan provinsi Jawa Tengah ing sisih kulon; lautan Segara Jawa lan Samudra Hindia nyawiji ing sisih lor lan kidulipun, déné selat sempit Selat Bali ing sisih wétan misahaken Jawa kaliyan Bali kanthi jarak kirang langkung . Mapan wonten ing sisih wétan pulo Jawa, provinsi punika ugi nggadhahi pulo Madura (ingkang nyambung kaliyan Jawa liwat jembatan paling dawa ing Indonésia, inggih punika Jembatan Suramadu), kathah ugi pulo-pulo Kangean lan kelompok pulo cilik sanèsipun ingkang mapan langkung wétan (ing sisih lor Segara Bali) lan kepuloan Masalembu ing sisih lor. Ibukuthanipun punika Surabaya, kitha ingkang paling ageng nomer kalih ing Indonésia, pusat industri ageng ugi pusat bisnis penting. Banyuwangi punika kabupatèn ingkang paling ageng ing Jawa Wétan lan ugi paling ageng ing pulo Jawa.

Provinsi puniki ngemot wewengkon kanthi ukuran , lan miturut Sénsus taun 2010, wonten 37,476,757 tiyang ingkang manggen ing kana,Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011. dadosaken piyambakipun dados provinsi kalih paling akèh pendudukipun ing Indonésia; Sénsus taun 2020 nuduhaken paningkatan dados 40,665,696 tiyang,Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021. déné angka resmi ing pertengahan taun 2022 wonten 41,149,974 tiyang.Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2023, Provinsi Jawa Timur Dalam Angka 2023 (Katalog-BPS 1102001.35) Méh sapérangan patang tiyangipun manggen ing wilayah métropolitan Surabaya Ageng. Jawa Wétan dipunpanggeni déning golongan étnis ingkang béda-béda, kados ta Jawiné, Maduré, lan Ciné. Kebanyakan tiyang ing Jawa Wétan nganut Islam, kanthi persentase ngantos 94% saking gunggung penduduk. Agama sanèsipun ugi diamalaken, kados ta Kristen, Buddha, lan Konghucu ingkang umumipun diamalaken déning wong Tionghoa lan para pendatang saking Indonésia Wétan lan Sumatra Lor, lan ugi Hindu ingkang diamalaken déning wong-wong Tenggeré wonten ing Taman Nasional Bromo Tengger Semeru lan wong Baliné ingkang manggen ing bagean paling wétan provinsi ingkang wewatesan kaliyan Bali.

 Pratélan Daerah Tingkat II: 

 Kabupatèn Bangkalan
 Kabupatèn Banyuwangi
 Kabupatèn Blitar
 Kabupatèn Bojanegara
 Kabupatèn Bandhawasa
 Kabupatèn Gresik
 Kabupatèn Jember
 Kabupatèn Jombang
 Kabupatèn Kadhiri
 Kabupatèn Lamongan
 Kabupatèn Lumajang
 Kabupatèn Madhiun
 Kabupatèn Magetan
 Kabupatèn Malang
 Kabupatèn Majakerta
 Kabupatèn Nganjuk
 Kabupatèn Ngawi
 Kabupatèn Pacitan
 Kabupatèn Pamekasan
 Kabupatèn Pasuruan
 Kabupatèn Panaraga
 Kabupatèn Prabalingga
 Kabupatèn Sampang
 Kabupatèn Sidaharja
 Kabupatèn Situbandha
 Kabupatèn Sumenep
 Kabupatèn Trenggalèk
 Kabupatèn Tuban
 Kabupatèn Tulungagung
 Kutha Surabaya
 Kutha Batu
 Kutha Blitar
 Kutha Kadhiri
 Kutha Madiun
 Kutha Malang
 Kutha Majakerta
 Kutha Pasuruan
 Kutha Prabalingga

 Kagunan lan Budaya 

Budaya Jawa Wétanan iku rada béda karo Budaya Jawa Tengahan sing akèh diwarnani karo Kraton Surakarta lan Ngayogyakarta Hadiningrat. Apa sing diarani budaya Jawa Wétanan iku kasebar wiwit sisih wétan Kali Brantas ing Kertosono, Nganjuk. Yèn ing sisih kulon kali, tansah warna Jawa Tengahan. Kajaba iku, budaya Jawa Wétanan diwatesi karo Kali Bengawan Sala ing Babat, Lamongan; Kandangan, Kadhiri; lan lor Kali Lesti ing Kabupatèn Malang.

Cakupan Budayaning Arèkan iki ya nganti tlatah Jember sanajan kacampur karo budayaning Madura. Tlatah budaya Jawa Wétanan iki paraké ing wewengkon Mancanagari lan Sabrang Wétan sing prabawa Kratoné ora kuwat. Tenger-tenger khasé yaiku:

 Egalitèr, yaiku ora pati nganggo unggah-ungguh lan iku lumrahé prabawa budaya pasisiran.
 Blak-blakan, yèn ngomong ora tèdhèng aling-aling, ora nganggo lambang-lambang sing lumrahé dianggo wong Jawa Tengahan.
 Basa, basa sing dianggo wong Jawa Wétanan utawa budaya Arèkan ora mbédakaké antaraning ngoko lan krama, kadhang ngoko lan krama bisa kacampur ing pangucapan.

Kagunan budayaning Jawa Wétanan iku diwiwiti saka budaya para tani, sing asalé ora saka kraton. Kagunané asalé saka rakyat lan dirasakaké akrab karo warga. Warnané kagunan Jawa Wétanan iki yaiku:

 Ludruk
 Wayang Jawa Wétanan
 Jogèd Topèng Malangan
 Tayub Térob
 Jogèd Ngrémo
 Jogèd Beskalan Putri Malangan
 Kagunan Parikan
 Réyog Panaraga
 Karapan Sapi
 Jogèd Rémo

 Panganan lan Plesiran 

 Panganan kas 

 Rujak cingur
 Rujak petis
 Soto kupang Sidoarjo
 Soto ayam Lamongan
 sambel Lamongan
 Semanggi Suroboyo
 Lontong balap Wonokromo
 Pecel Madiun

 Plesir 

 Kebon binatang
 Tugu Pahlawan
 Monumen Kapal Selam
 Songgoriti
 Selecta

 Mitos lan Legenda 

 Roro Anteng lan Joko Seger
 Joko Tole
 Pak Sakera

 Tokoh 

Tokoh-tokoh Jawa Wétan iki uga kalebu sing asal kelahiran Jawa Wétan.

 Babagan pulitik 

 Mohammad Noer
 Pratélan Gubernur Jawa Wétan
 HOS Tjokroaminoto
 KH Mas Mansur
 Roeslan Abdulgani
 K.H. Abdurrahman Wahid
 K.H. Hasyim Asy'ari
 K.H. Wahid Hasyim
 Nurcholis Madjid

 Babagan budaya 

 Emha Ainun Najib

 Babagan ulah raga 

 Rudy Hartono
 Alan Budikusuma

Kategori:Provinsi Indonésia
Kategori:Géografi Indonésia