Ater-ater

Ater-ater iku wuwuhan kang dumunung ing sangareping tembung lingga ing paclathon Sutrisno.1982. Pathining Basa. Semarang: Mutiara PermatawidyaPateda, Mansoer. 1988. Linguistik (Sebuah Pengantar. Bandung: Angkasa. Hal-78. Yèn ing basa Indonésia diarani awalan, yèn ing basa Inggris diarani prefix http://en.wikipedia.org/wiki/Affix. Tembungprefix kadadéan saka tembung lingga fix kang duwé teges "nambahi" lan ater-ater "pre-" duwé teges "sadurungé" http://id.wikipedia.org/wiki/Awalan.

Ing basa Jawa, ater-ater iki kapérang dadi telu, yaiku hanuswara, tripurusa, lan ater-ater liya .

 Hanuswara 
Ater-ater hanuswara uga diarani ater-ater kang nganggo swara irung, amarga swarané mbrengengeng . Kang kalebu ater-ater hanuswara yaiku n-, ny-, m-, lan ng- Sasangka, Catur Wisnu. 1991. Paramasastra Gagrak Anyar. Yogyakarta: Duta Wacana University Press. ISBN 979-8139-23-2. Ater-ater hanuswara lumrahé ateges solah tingkah utawa nindakaké pagawèyan . Ater-ater uga lumrah mratélakaké tembung tanduk (aktip) .

Ater-ater hanuswara iki uga ngluluhi wyanjana ing ngareping tembung lingga. Wyanjana kang luluh iku:

 ⟨t⟩ luluh déning n-, tuladha: tari dadi nari
 ⟨s⟩ lan ⟨c⟩ luluh déning ny-, tuladha: sulih dadi nyulih, cakot dadi nyakot
 ⟨p⟩ lan ⟨w⟩ luluh déning m-, tuladha: watu dadi matu, puter dadi muter
 ⟨k⟩ lan ⟨w⟩ luluh déning ng-, tuladha: kembang dadi ngembang, wétan dadi ngétan

Yèn ing tembung lingga kang awalé dudu wyanjana iku, hanuswarané mung ditambahi, tuladha: 
 Jaluk dadi njaluk 
 Arep dadi ngarep 
 Brengengeng dadi mbrengengeng

 Tripurusa 
Ater-ater tripurusa yaiku ater-ater kang minangka sesulih purusa . Ater-ater tripurusa iku kosokbalené ater-ater hanuswara . Béda karo ater-ater hanuswara, déné ater-ater tripurusa mratèlaké tembung tanggap (pasip) . Cacahé ater-ater tripurusa ana telu, yaiku dak- utawa tak-, ko-, lan di- Kurniati, Endang. 2009. Sintaksis Basa Jawa. Semarang: Griya Jawi.

Tuladha:

  dak- + pangan = dakpangan (aku pangan)
  ko- + pangan = kopangan (kowé pangan)
  di- + pangan = dipangan (dhèwèké pangan)

 Ater-ater Liya 
Ater-ater saliyané ater-ater hanuswara karo tripurusa cacahé ana 13, yaiku sa- utawa se-, pa-, pi-, pra-, tar- utawa ter-, ka- utawa ke-, kuma-, kapi-, kami-, a-.

Tuladha: 
 sa- + tengah = satengah
 pa- + emut = pemut (⟨a⟩ ilang amarga tembung linggané awal swara)
 pi- + kukuh = pikukuh
 pra- + jurit = prajurit
 tar- + waca = tarwaca
 ka- + jupuk = kajupuk
 kuma- + wani = kumawani
 kami- + tèngèng = kamitèngèng
 kapi- + luyu = kapiluyu

 Deleng uga 
 Tembung
 Tembung Andhahan
 Panambang
 Seselan

 Cathetan suku 

Kategori:Paramasastra
Kategori:Basa Jawa
Kategori:Tembung Jawa
Kategori:Linguistik