オーニソガラム属

オーニソガラム属（オーニソガラムぞく、学：Ornithogalum）は、キジカクシ科ツルボ亜科に分類される属の一つ。日本では有毒のオオアマナ（O. umbellatum）が栽培されている。オーニソガルム属、オルニトガルム属とも呼ばれる。和名はオオアマナ属。英名のスター・オブ・ベツレヘムは、本属全体の植物を指した英名オルニトガルムL。。

 概要 
北欧を除くヨーロッパ州、中東地域、中央アジア、北アフリカ、南アフリカ、シエラレオネが原産地及び自生地の球根植物で、西オーストラリア州、北欧、アイルランド、アメリカ、カナダに帰化している。花色は白色が基本だが、タイリンオオアマナ（O. dubium）の様に橙色の花を咲かせる種も確認されている。花序は単頂花序となる種と、カマシア属の様に穂状花序となる種がある。単頂花序となる種の花茎の長さは葉の長さの半分程度の長さになる。いずれの種も雄蕊が六本あり、中心部に雌蕊が付いている雌雄異花である。花は外花被3枚、内花被3枚の同花被花で、葉はヒガンバナの様な葉を持つ種と、クンシランの様な葉が持つ種がある。草丈は凡そ10～20㎝まで成長する。果実は蒴果で、熟すと内部の黒い種子が見えるようになる。球根は鱗茎で、薄皮に覆われる。いずれの種も有毒であり、特にオオアマナは、アマナとの誤食事故の例もある。

 栽培方法 
球根植物なので、保水力の良い土壌以外ならどんな環境でも成育する。花期は4～5月頃。植え付けは9～10月に行う。性質が極めて剛健なので地植えの場合、水やりを行う必要はほぼない。また、凍害の影響もほとんど受けないほど耐寒性にも優れる。植え付けは土から1cm程度の深さに植えこむと良い。分球で繁殖させる。花言葉は「純粋」「清純」「潔白」「才能」などがある。

 名称について 
属名Ornithogalumの由来は、Ornithos「鳥」＋Gala「乳」の合成語である。英名スター・オブ・ベツレヘムの由来は6花弁の花が六芒星を髣髴とさせる事から。

 下位分類（普及種） 
オーニソガラム属は100種類以上が認められるが栽培されるのはせいぜい下記の種程度である。ごく一部種はケープバブルとして親しまれる。

 栽培される種 

 オオアマナ【大甘菜】

　（Ornithogalum umbellatum）

北欧を除くヨーロッパが原産地のアマナと草姿が似たオーニソガラム属の中で最も有名な種。花色は白色で、単頂花序。葉は15㎝程度で細く革状で光沢を持ち、先は鈍い。野生化では群生することが多い。温帯を中心に帰化、野生化している。花言葉は「無垢」「純粋」「才能」。英名はグラスリリー、イレブンオクロック・レディー、ナップアットヌーン。種小名は「散形花序の」という意味。

 コモチカイソウ　【子持ち海葱】

　（Ornithogalum caudatum）

花は総状花序で、花弁の中心に緑色の筋が入る。草姿は全体的にヒアシンスに似る。種小名は「尾形の」という意味がある。英名はジャーマンオニオン。

 タイリンオオアマナ【大輪大甘菜】

　（Ornithogalum dubium）

花序は総状花序で花色は橙色で、中心部は深緑色をしている。草姿はクンシランに似る。原産地は南アフリカ共和国のケープ州である。葉は扁平した形状をしており、長さは10～30㎝ほどとなる。花期は4～6月頃で花言葉は「純粋」「潔白」がある。英名はサン・スターで、種小名の意味は「疑わしい」という意味である。

 オーニソガルム・サウンデルシアエ

　（Ornithogalum saundersiae）

別名はオーニソガルム・ミルクスターという。葉はハランに似て茎が目立つ。本属の中で最も大型の種で花茎の長さは100～150ｃｍ程度まで成長する。

 オーニソガルム・ジュンシフォリウム

　（Ornithogalum juncifolium）

南アフリカ共和国のケープ州とムプランガ州に自生する。球根は鱗茎で、草姿はタマネギに似る。花は穂状花序である。丸々とした球根はケープバルブ（塊根植物）として親しまれる。夏は休眠期にあたるオーニソガラム・ジュンシフォリウムの基本情報・育て方｜多肉植物・サボテン図鑑｜みんなの趣味の園芸。

 その他の種 

 Ornithogalum abyssinicum Fresen.
 Ornithogalum adseptentrionesvergentulum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum aetfatense U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum alatum Turrill
 Ornithogalum alpigenum Stapf
 Ornithogalum amblyocarpum Zahar.
 Ornithogalum amphibolum Zahar.
 Ornithogalum anamurense Speta
 Ornithogalum anatolicum Zahar.
 Ornithogalum anguinum F.M.Leight. ex Oberm.
 Ornithogalum annae-ameliae U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum apiculatum Zahar.
 Ornithogalum arabicum L. – Star-of-Bethlehemサムネイル|265x265ピクセル|Ornithogalum arabicum
 Ornithogalum arcuatum Steven
 Ornithogalum arianum Lipsky in B.A.Fedtschenko & al.
 Ornithogalum armeniacum Baker
 Ornithogalum atticum Boiss. & Heldr.
 Ornithogalum baeticum Boiss.
 Ornithogalum balansae Boiss.
 Ornithogalum baurii Baker in W.H.Harvey & auct. suc. (eds.)
 Ornithogalum benguellense Baker
 Ornithogalum bicornutum F.M.Leight.
 Ornithogalum boucheanum (Kunth) Asch.
 Ornithogalum bourgaeanum Jord. & Fourr.
 Ornithogalum britteniae F.M.Leight. ex Oberm.
 Ornithogalum broteroi M.Laínz
 Ornithogalum bungei Boiss.
 Ornithogalum campanulatum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum candicans (Baker) J.C.Manning & Goldblatt (syn. Galtonia candicans) – Summer Hyacinth, Cape Hyacinth
 Ornithogalum capillaris J.M.Wood & M.S.Evans
 Ornithogalum cernuum Baker in D.Oliver & auct. suc. (eds.)
 Ornithogalum chetikianum Uysal
 Ornithogalum chionophilum Holmboe
 Ornithogalum ciliiferum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum collinum Guss.
 Ornithogalum comosum L.
 Ornithogalum concinnum Salisb.
 Ornithogalum conicum Jacq.
 Ornithogalum constrictum F.M.Leight.
 Ornithogalum convallarioides H.Perrier
 Ornithogalum corsicum Jord. & Fourr.
 Ornithogalum corticatum Mart.-Azorín
 Ornithogalum creticum Zahar.
 Ornithogalum cuspidatum Bertol.
 Ornithogalum decus-montium G.Will.
 Ornithogalum deltoideum Baker
 Ornithogalum demirizianum H.Malyer & Koyuncu
 Ornithogalum diphyllum Baker
 Ornithogalum divergens Boreauサムネイル|265x265ピクセル|Ornithogalum divergens
 Ornithogalum dolichopharynx U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum dregeanum Kunth
 Ornithogalum dubium Houtt. – Sun Star
 Ornithogalum esterhuyseniae Oberm.
 Ornithogalum euxinum Speta
 Ornithogalum exaratum Zahar.
 Ornithogalum exscapum Ten.
 Ornithogalum falcatum (G.J.Lewis) J.C.Manning & Goldblatt
 Ornithogalum filicaule J.C.Manning & Goldblatt
 Ornithogalum fimbriatum Willd.
 Ornithogalum fimbrimarginatum F.M.Leight.
 Ornithogalum fischerianum Krasch. in V.L.Komarov (ed.)
 Ornithogalum fissurisedulum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum flexuosum (Thunb.) U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum fuscescens Boiss. & Gaill. in P.E.Boissier
 Ornithogalum gabrielianiae Agapova
 Ornithogalum gambosanum Baker in D.Oliver & auct. suc. (eds.)
 Ornithogalum geniculatum Oberm.
 Ornithogalum gorenflotii (Moret) Speta
 Ornithogalum graciliflorum K.Koch
 Ornithogalum gracillimum R.E.Fr.
 Ornithogalum graecum Zahar.
 Ornithogalum graminifolium Thunb.
 Ornithogalum gregorianum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum gussonei Ten.
 Ornithogalum haalenbergense U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum hajastanum Agapova
 Ornithogalum hallii Oberm.
 Ornithogalum hispidulum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum hispidum Hornem.
 Ornithogalum hyrcanum Grossh.
 Ornithogalum imereticum Sosn.
 Ornithogalum immaculatum Speta
 Ornithogalum improbum Speta
 Ornithogalum inclusum F.M.Leight.
 Ornithogalum iranicum Zahar.
 Ornithogalum iraqense Feinbrun
 Ornithogalum isauricum O.D.Düsen & Sümbül
 Ornithogalum joschtiae Speta
 Ornithogalum juncifolium Jacq.
 Ornithogalum kuereanum Speta
 Ornithogalum kurdicum Bornm.
 Ornithogalum lanceolatum Labill.
 Ornithogalum lebaense van Jaarsv.
 Ornithogalum leeupoortense U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum libanoticum Boiss.
 サムネイル|266x266ピクセル|Ornithogalum maculatumOrnithogalum lithopsoides van Jaarsv.
 Ornithogalum longicollum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum luschanii Stapf
 Ornithogalum lychnite Speta
 Ornithogalum macrum Speta
 Ornithogalum maculatum Jacq. – Snake Flower

サムネイル|352x352ピクセル|Ornithogalum narbonense
サムネイル|262x262ピクセル|Ornithogalum nutans

 Ornithogalum magnum Krasch. & Schischk. in V.L.Komarov (ed.)
 Ornithogalum mater-familias U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum mekselinae Varol
 Ornithogalum monophyllum Baker in W.H.Harvey & auct. suc. (eds.)
 Ornithogalum montanum Cirillo in M.Tenore
 Ornithogalum multifolium Baker
 Ornithogalum munzurense Speta
 Ornithogalum mysum Speta
 Ornithogalum nallihanense Y?ld. & Do?ru-Koca
 Ornithogalum namaquanulum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum nanodes F.M.Leight.
 Ornithogalum narbonense L. – Pyramidal Star-of-Bethlehem
 Ornithogalum navaschinii Agapova
 Ornithogalum naviculum W.F.Barker ex Oberm.
 Ornithogalum neopatersonia J.C.Manning & Goldblatt
 Ornithogalum neurostegium Boiss. & Blanche in P.E.Boissier
 Ornithogalum nivale Boiss.
 Ornithogalum niveum Aiton
 Ornithogalum nurdaniae Bagci & Savran
 Ornithogalum nutans L. – Drooping Star-of-Bethlehem
 Ornithogalum ocellatum Speta
 Ornithogalum oligophyllum E.D.Clarke
 Ornithogalum oreoides Zahar.
 Ornithogalum orthophyllum Ten.
 Ornithogalum ostrovicense F.K.Mey.
 Ornithogalum paludosum Baker
 Ornithogalum pamphylicum O.D.Düsen & Sümbül

サムネイル|355x355ピクセル|Ornithogalum pyrenaicum

 Ornithogalum pascheanum Speta

 Ornithogalum pedicellare Boiss. & Kotschy in F.J.A.Unger & C.G.T.Kotschy
 Ornithogalum perdurans A.P.Dold & S.A.Hammer
 Ornithogalum persicum Hausskn. ex Bornm.
 Ornithogalum pilosum L.f.
 Ornithogalum polyphyllum Jacq.
 Ornithogalum ponticum Zahar.
 Ornithogalum princeps (Baker) J.C.Manning & Goldblatt (syn. Galtonia princeps)
 Ornithogalum pruinosum F.M.Leight.
 Ornithogalum puberulum Oberm.
 Ornithogalum pullatum F.M.Leight.
 Ornithogalum pumilum Zahar.
 Ornithogalum pycnanthum Wendelbo
 Ornithogalum pyramidale L.

 Ornithogalum pyrenaicum L. – Bath Asparagus, Prussian Asparagus, Spiked Star-of-Bethlehem

サムネイル|269x269ピクセル|Ornithogalum thyrsoides

 Ornithogalum refractum Kit. ex Schltdl. in C.L.von Willdenow
 Ornithogalum regale (Hilliard & B.L.Burtt) J.C.Manning & Goldblatt (syn. Galtonia regalis)
 Ornithogalum reverchonii Lange in H.M.Willkomm
 Ornithogalum rogersii Baker in W.H.Harvey & auct. suc. (eds.)
 Ornithogalum rossouwii U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum rotatum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum rupestre L.f.

サムネイル|359x359ピクセル|Ornithoglaum viridiflorum

 Ornithogalum samariae Zahar.

 Ornithogalum sanandajense Maroofi
 Ornithogalum sandrasicum Y?ld.
 Ornithogalum sardienii van Jaarsv.
 Ornithogalum saundersiae Baker – Giant Chincherinchee
 Ornithogalum sephtonii Hilliard & B.L.Burtt
 Ornithogalum sessiliflorum Desf.
 Ornithogalum sigmoideum Freyn & Sint.
 Ornithogalum sintenisii Freyn
 Ornithogalum sorgerae Wittmann
 Ornithogalum spetae Wittmann
 Ornithogalum sphaerocarpum A.Kern.
 Ornithogalum sphaerolobum Zahar.
 Ornithogalum subcoriaceum L.Bolus
 Ornithogalum sumbulianum O.D.Düsen & Deniz
 Ornithogalum synadelphicum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum thermophilum F.M.Leight.

 Ornithogalum thunbergii Kunth

サムネイル|384x384ピクセル|Ornithogalum xanthochlorum

 Ornithogalum thyrsoides Jacq. – Chincherinchee

 Ornithogalum transcaucasicum Miscz. ex Grossh.
 Ornithogalum trichophyllum Boiss.
 Ornithogalum tropicale Baker
 Ornithogalum uluense Speta
 Ornithogalum umbellatum L. – Common Star-of-Bethlehem
 Ornithogalum umbratile Tornad. & Garbari
 Ornithogalum vasakii Speta
 Ornithogalum verae U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies
 Ornithogalum viridiflorum (I.Verd.) J.C.Manning & Goldblatt (syn. Galtonia viridiflora)

 Ornithogalum visianicum Tomm.
 Ornithogalum wiedemannii Boiss.
 Ornithogalum woronowii Krasch. in V.L.Komarov (ed.)
 Ornithogalum xanthochlorum Baker in W.H.Harvey & auct. suc. (eds.)

 Ornithogalum zebrinellum U.Müll.-Doblies & D.Müll.-Doblies

 出典 

Category:キジカクシ科
Category:花卉