Troðningur

Þessi grein fjallar um troðning í mannfjölda. Troðningur getur einnig átt við troðinn vegslóða.
Troðningur er ástand sem getur myndast þar sem mikill mannfjöldi er kominn saman á litlu svæði, til dæmis á tónleikum, íþróttaleikjum, trúarathöfnum eða annars konar fjöldasamkomum. Í troðningi geta orðið slys á fólki og orðið hafa mjög mannskæð slys við slíkar aðstæður þar sem hundruðir og jafnvel þúsundir manna hafa látið lífið.

Þegar þéttleiki í mannfjölda fer yfir 5 einstaklinga á fermetra fer að verða erfitt fyrir einstakling í fjöldanum að hreyfa sig að vild þar sem þrýst er á hann úr öllum áttum og við enn meiri þéttleika fer mannfjöldinn að hegða sér meira eins og vökvi þar sem einstaklingar geta ekki annað en hreyfst með straumnum og þrýstingsbylgjur ganga um fjöldann. Slíkt ástand getur þróast út í lífshættulegar aðstæður, sérstaklega ef mannfjöldinn er á hreyfingu og lendir í einhvers konar fyrirstöðu eða þrengingu. Slys geta orðið með þeim hætti að fólk missi fótana og falli til jarðar þar sem traðkað er á þeim þannig að það valdi beinbrotum eða öðrum áverkum. Ef margir falla þannig geta þeir sem lenda neðst í slíkri hrúgu kafnað undan þunga þeirra sem liggja ofar. Ef troðningur er mjög mikill er einnig þekkt að fólk kafni standandi þegar þrýstingur verður svo mikill á brjóstkassann frá öllum hliðum að hann getur ekki lengur hreyfst. Við það stöðvast öndun og það veldur meðvitundarleysi á skömmum tíma og dauða ef ekki er gripið fljótlega inn í ástandið.

Hegðun einstaklinga
Í kjölfar mannskæðra slysa í troðningi hefur stundum verið tilhneiging hjá fjölmiðlum og yfirvöldum að horfa á hegðun einstaklinga sem ráðandi þátt í því hvers vegna slys eiga sér stað. Til dæmis með því að kenna ölvun og óspektum um eða með því að gefa í skyn að slysin séu afleiðing ofsahræðslu þar sem fólk traðki aðra niður til þess að bjarga sjálfu sér. Sérfræðingar í þessum málum andmæla slíkri nálgun og segja ekki mögulegt að skella skuldinni á einstaklinga þegar slys af þessu tagi verða, þau verði vegna hættuástands sem myndist út af vanrækslu þeirra sem halda stóra viðburði og annist öryggisgæslu á þeim.

Fyrirbyggjandi aðgerðir
Ýmsum aðferðum má beita til að draga úr hættu á slysum í troðningi á fjölsóttum viðburðum. Mögulegt er að skipta svæðum upp í minni hólf með grindverkum og stýra og dreifa umferð fólks með góðu skipulagi. Þá er mikilvægt að öryggisgæsla á slíkum viðburðum sé vel mönnuð og að þeir sem sinni henni séu þjálfaðir í því að greina hættumerki og kunni bregðast við þeim.

Dæmi um slys vegna troðnings
 Oft hafa orðið stórslys í troðningi í tengslum við Hadsjí pílagrímsferðir múslima til Mekka í Sádi-Arabíu. Mannskæðustu slysin urðu 24. september 2015 þar sem talið er að um 2400 manns hafi látist og 3. júlí 1990 þar sem um 1400 manns létust.
 16. júní 1883 - 183 börn létust í troðningi við fastar dyr útgangs á samkomusal eftir barnaskemmtun í Sunderland í Bretlandi. Í kjölfar þessa slyss voru settar reglur um að útgangar samkomuhúsa skyldu ávallt opnast út á við.
 15. apríl 1989 - Harmleikurinn á Hillsborough þar sem 97 stuðningsmenn Liverpool létust í troðningi á Hillsbrough-vellinum í Sheffield á Bretlandi.
 30. júní 2000 - 9 tónleikagestir létust í troðningi á tónleikum Pearl Jam á Hróarskelduhátíðinni í Danmörku. Það er mannskæðasta slysið af þessu tagi sem orðið hefur á Norðurlöndunum.
 29. október 2022 - 159 létust í troðningi á hrekkjavökufögnuði í Seúl í Suður-Kóreu.

Á Íslandi
Ekki hafa orðið dauðsföll eða alvarleg slys á fólki á Íslandi af völdum troðnings í mannfjölda. Á tónleikum á vegum FM95BLÖ í Laugardalshöll 31. maí 2025 myndaðist á tímabili mikill troðningur í anddyri hallarinnar þegar hlé var gert á dagskránni. 15 leituðu á bráðamóttöku, sumir vegna beinbrota eða annarra áverka. Viðstaddir lýstu miklum hita og súrefnisleysi og einhverjir féllu í yfirlið. Skipulag tónleikanna og öryggisgæsla á þeim var harðlega gagnrýnd.

Tilvísanir

Flokkur:Slys