Flóamanna saga

Flóamanna saga er auðug af fjölbreyttu frásagnarefni sem er að nokkru sótt í Landnámu og aðrar Íslendingasögur. Sagan fjallar einkum um Þorgils Þórðarson sem nefndur var Örrabeinsstjúpur sem tekur upp kristni og uppsker í kjölfarið reiði þrumuguðsins Þórs. Auk hans koma við sögu þekktar persónur úr íslenskun fornritum eins og Ingólfur Arnarson, fóstbróður hans Hjörleif Hróðmarsson, Eiríkur rauði og Ásgrímur Elliða-Grímsson. Sagan gerist að stórum hluta á suðurlandi enda bjó Þorgils á bænum Traðarholt í Flóa rétt norður af þar sem er nú er Eyrarbakki, en einnig í Noregi, Skotlandi og Grænlandi. Sagan hefur verið sérstaklega þekkt fyrir raunsæja lýsingu á ferð aðalpersónunnar til Grænlands, sem gæti endurspeglað eigin reynslu höfundarins af slíkri ferð, eða reynslu heimildarmanns.

Það er með Flóamanna sögu eins og öðrum Íslendingasögum að höfunda þeirra er hvergi getið. Sögurnar hafa að öllum líkindum varðveist í munnlegri geymd og síðar rituðum heimildum en frumtexta sagnanna er hvergi að finna. 

 Söguágrip 
Sagan nær yfir fjórar kynslóðir, um árin 870-1020, og snýst um um Þorgils. Kaflarnir 1-9 og 18 eru frásögn af forfeðrum Þorgils byggð á Sturlubók Landnámabók. 

Texti sögunnar hefur einnig nokkur þemu sem eru algengari í fornaldarsögunum, meðal annars styðst textinn við Völsungasögu til að bæta við goðsagnahetjunum Ragnari loðbrók, Sigurði Fáfnisbananum og Óðni sem forfeðrum Þorgils.  Frásögnin hefst í Noregi og segir frá athöfnum Atla og sona hans, þar á meðal deilum þeirra við Ingólf Arnarson og fósturbróður hans Hjörleif. Síðan segir frá flutningi Hallsteins Atlasonar til Íslands, þar sem sögusviðið færist til suðvesturhluta Íslands á landnámsöld.

Sextán ára gamall snýr Þorgils til Noregs, lands föðurs síns, til að leita arfleifðar sinnar. Síðar ferðast hann til Bretlandseyja og eignast þar bæði dýrmætt sverð og skoska brúði. Þegar hann snýr aftur til Íslands gefur hann besta vini sínum þessa skosku konu og giftist sjálfur íslenskri konu. Hann snýst til kristni og uppsker í kjölfarið reiði þrumuguðsins Þórs sem birtist honum í draumum.

Þorgils heldur síðan til Grænlands í boði Eiríks rauða í þeim tilgangi að setjast þar að en lendir í skipbroti. Félagar hans hrjást mjög af sjúkdómi og kona hans deyr og Þorgils verður að ala upp ungbarn sitt. Dvöl hans á Grænlandi styttist enn frekar af erfiðu sambandi við Eirík hinn rauða. Hann snýr aftur til Íslands um Írland og Hálogaland og sest að í Traðarholt.

Í síðastu köflum sögunnar, köflunum 29-35, verður Þorgils þrjóskur og erfiður í skapi. Þorgils er lýst sem flókinni blöndu af norrænni heiðursmenningu og evrópskri, andlega innblásinni kristinni trú. Sagan sýnir í þessu áhrif frá öðrum sögum eins og Eiríks sögu rauða og Grænlendinga sögu, en einnig ævisögum dýrlinga. Þorgils giftist aftur og deyr 85 ára að aldri.

Uppruni og handrit
Sagan er oft talin rituð um 1300, sagnfræðingurinn Richard Perkins telur að ritunatíminn væri örugglega á milli 1290 og 1385 og sennilegast á milli 1290 og 1330. Hann telur sérstaklega að sagan gæti hafa verið samin af Hauki Erlendssyni eða undir hans verndarvæng.

Flóamanna saga er varðveitt í að minnsta kosti 67 fornum afskriftum, sem voru gerðar eftir tveimur miðaldaútgáfum af sögunni: sú lengri er þekkt af fræðimönnum sem M-útgáfan sem er til í AM 445 b, 4o, og með frekari efni í AM 515, 4to, og styttri, þekkt sem X-útgáfan, sem næstum öll hin handritin eru af. Eitt helsta þekkta X-handritið er Vatnshyrna varð eldinum að bráð í brunanum í Kaupmannahöfn 1728, en texti þess er varðveittur í eintaki Ketils prests Jörundarsonar (skráð hjá Stofnun Árna Magnússonar sem AM 516 4o , og sem skýringar eftir Árna Magnússon við annað handrit, AM 515 4o. Lengri M-textinn er líklega besta dæmi um upprunalega útgáfu sögunnar, en hefur aðeins varðveist í brotum.

Tenglar
 Flóamanna saga, textinn á nútíma íslensku https://www.sagadb.org/floamanna_saga
 Perkins, Richard (ritstjóri.), (1972). An edition of Flóamanna saga with a study of its sources and analogues. Dphil. University of Oxford. https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:5d462e3f-f9b4-419d-b796-d67cd58ea1d4
 Þórhallur Vilmundarson og Bjarni Vilhjálmsson (ritstjórar), Harðar saga, Íslenzk fornrit, 13 (Reykjavík: Hið Íslenzka Fornritfélag, 1991)
 Íslendinga sögur frá «Kulturformidlingen Norrøne Tekster og Kvad» í Noregi.
 Íslendingasögurnar, ásamt þýðingum
 Allar íslendingasögurnar í stafrófsröð frá Netútgáfunni
 Tilvísanir