Mótmælin í Íran 2025–2026

Mótmæli í Íran hófust 28. desember 2025 gegn klerkastjórn landsins. Mótmælin hófust vegna efnahagskreppu í landinu en hafa í auknum mæli beinst gegn einræðiskenndum stjórnarháttum Íslamska lýðveldisins Írans. Mótmælin eru talin þau fjölmennustu í Íran síðan í írönsku byltingunni árið 1979. Talið er að tugþúsundir fólks hafi verið drepnar í gagnaðgerðum stjórnvalda við mótmælunum.

Yfirlit
Fjöldamótmæli brutust út í mörgum borgum Írans undir lok desembermánaðar árið 2025 vegna kreppuástands í efnahagslífi landsins. Íranska ríalið hafði þá fallið í sögulegt lágmark gagnvart bandaríkjadal og seðlabankastjóri Írans hafði sagt af sér embætti í kjölfarið. Margir verslunareigendur héldu verslunum sínum lokuðum til að mótmæla slæmum lífskjörum í landinu og fjöldi námsmanna gekk jafnframt til liðs við mótmælahreyfingarnar.

Í upphafi er talið að Masoud Pezeshkian, forseti Írans, hafi skipað innanríkisráðuneytinu að eiga í samskiptum við mótmælendurna og koma til móts við áhyggjur þeirra. Pezeshkian og Ali Khamenei, æðstiklerkur Írans, eru fyrst um sinn taldir hafa gefið skipanir um að fara ekki í hart gegn friðsömum mótmælendum. Tíðni átaka milli mótmælenda og öryggissveita jókst engu að síður eftir áramótin 2025–26. Þann 8. janúar höfðu mótmæli brotist út í að minnsta kosti 111 borgum og bæjum í öllum héruðum landsins. Að minnsta kosti 34 mótmælendur og fjórir meðlimir í öryggissveitum höfðu verið drepnir og rúmlega 2.200 mótmælendur höfðu verið handteknir. Frá 8. janúar var lokað fyrir internetaðgang í Íran. Bæði íranski herinn og íranski byltingarvörðurinn höfðu þá verið staðnir að því að hefja skothríðir á mótmælendafylkingar og að fyrirskipa aftökur á mörg hundruð mótmælendum.

Reza Pahlavi, sonur síðasta keisara Írans, sem býr í útlegð í Bandaríkjunum, gegndi stóru hlutverki í að hvetja landsmenn til mótmæla gegn klerkastjórninni. Donald Trump Bandaríkjaforseti hótaði írönskum stjórnvöldum hefndaraðgerðum vegna ofbeldisaðgerða þeirra gegn mótmælendunum og tilkynnti refsitolla gegn viðskiptalöndum Írans.

Í kringum 16. janúar var minni þungi í mótmælunum og er þá talið að írönsk stjórnvöld hafi beitt ofbeldi til að berja þau niður. Talið er að írönsk stjórnvöld hafi drepið þúsundir eða tugþúsundir manns til að halda mótmælunum í skefjum. Mannréttindasamtökin Human Rights Activists News Agency (HRANA) höfðu staðfest 6.126 dauðsföll þann 27. janúar og höfðu 17.000 til viðbótar til rannsóknar. Læknar og heilbrigðisstarfsfólk í Íran töldu að alls hefðu rúmlega 30.000 manns verið drepnir.

Tengt efni
 Mótmælin í Íran 2022
 Árásir Ísraels og Bandaríkjanna á Íran 2026

Tilvísanir

Flokkur:2025
Flokkur:2026
Flokkur:Mótmæli í Íran