Gizur Ísleifsson Bergsteinsson

Gizur Ísleifsson Bergsteinsson (18. apríl 1902 – 26. mars 1997) var íslenskur lögfræðingur, embættismaður og hæstaréttardómari. Hann var skipaður dómari við Hæstarétt Íslands árið 1935, aðeins 33 ára gamall, og gegndi embættinu í rúmlega 36 ár þar til hann lét af störfum 1. mars 1972. Gizur var forseti Hæstaréttar um níu ára skeið og var virtur fyrir dómaraferil sinn.

 Ævi og menntun 

Gizur fæddist á Árgilsstöðum í Hvolhreppi 18. apríl 1902. Foreldrar hans voru Bergsteinn Ólafsson, bóndi og oddviti, og Þórunn Ísleifsdóttir. Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1923 og embættisprófi í lögfræði frá Háskóla Íslands árið 1927. Árin 1927–1928 stundaði hann framhaldsnám í lögfræði við háskólana í Berlín og Kaupmannahöfn.

 Starfsferill 

 Upphaf starfsferils 

Gizur hóf störf sem endurskoðandi hjá sýslumönnum og bæjarfógetum á árunum 1928–1929. Árið 1929 var hann skipaður fulltrúi í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu og gegndi síðar störfum skrifstofustjóra þar. Hann sinnti jafnframt setudómarastörfum á þessum árum.

 Hæstaréttardómari 

24. september 1935 var Gizur skipaður dómari við Hæstarétt Íslands frá og með 1. október sama árs. Hann sat í réttinum til 1. mars 1972 og var forseti Hæstaréttar samtals í níu ár.

 Lagastarf og nefndarstörf 

Gizur sat í fjölda nefnda á vegum ríkisins og tók þátt í mótun íslenskrar löggjafar. Hann kom meðal annars að undirbúningi frumvarpa að bifreiðalögum, fyrstu lögum um loftferðir og ýmiss konar réttarfarslaga. Hann kom einnig að vinnu sem tengdist hegningarlögum, barnaverndarlögum og lögum um lax- og silungsveiði. Sem formaður ríkisskattanefndar á árunum 1934–1935 og formaður yfirmatsnefndar samkvæmt lögum um lax- og silungsveiði 1942–1990 stýrði hann umfangsmikilli stjórnsýsluvinnu.

 Ritstörf 

Þrátt fyrir að dómstörf og nefndarseta tækju megnið af starfsferli hans sinnti Gizur ritstörfum og beitti sér fyrir vönduðu málfari. Hann tók þátt í útgáfu fyrsta íslenska lagasafnsins árið 1931 og lagði síðar áherslu á skýra og vandaða íslensku í dómum og fræðilegum skrifum. Í tilefni níræðisafmælis hans árið 1992 var honum tileinkað afmælisrit með þrettán fræðigreinum.

 Helstu rit 

 „Nokkrar hugleiðingar um fébótaábyrgð ríkisins“ (1940), kafli í afmælisriti helguðu Einari Arnórssyni hæstaréttardómara.

 „Auðgunarbrot“ (1955), grein í Úlfljóti, 8. árg., 2. tbl.

 „Nokkur sjónarmið í skaðabótarétti“ (1963).

 „Lagastafir eru ekki allt: á endanum gildir hyggjuvitið“ (1995), grein í Úlfljóti, 48. árg., 1. tbl.

 Handhafi forsetavalds 

Sem forseti Hæstaréttar var Gizur einn þeirra sem fóru með forsetavald í forföllum forseta Íslands, ásamt forsætisráðherra og forseta Alþingis.

Í umfjöllun um embættistöku Ásgeirs Ásgeirssonar árið 1956 er tekið fram að handhafar forsetavaldsins hafi setið við hlið forseta við athöfnina og að forseti Hæstaréttar hafi leitt forsetann til sætis. Í frásögn dagblaðsins Tíminn er einnig getið þeirra sem fóru með forsetavald á þessum tíma, þar á meðal Gizurar sem forseta Hæstaréttar.

Handhafarnir sinntu formlegum skyldum; þegar forsetahjónin komu heim til landsins árið 1960 tóku Ólafur Thors forsætisráðherra, Friðjón Skarphéðinsson forseti sameinaðs Alþingis og Gizur Bergsteinsson á móti þeim. Sem handhafar forsetavalds undirrituðu þeir Bjarni Benediktsson forsætisráðherra, Birgir Finnsson forseti sameinaðs þings og Gizur Bergsteinsson forseti Hæstaréttar bréf um setningu 86. löggjafarþings 1966 og síðar þingrof og boðun alþingiskosninga 1967.

 Einkalíf 

Gizur kvæntist Dagmar Lúðvíksdóttur árið 1931 og eignuðust þau fjögur börn: Lúðvík, Bergstein, Sigurð og Sigríði. Hann var mikill unnandi íslenskrar tungu og lagði áherslu á vandað mál í störfum sínum.

 Arfleifð 

Gizur lést 26. mars 1997. Hann er minnst fyrir traustan dómaraferil, víðtæka lagakunnáttu og áhrif á íslenska réttarþróun.

 Heimildir 

Flokkur:Fólk fætt árið 1902
Flokkur:Íslenskir lögfræðingar
Flokkur:Íslenskir embættismenn
Flokkur:Dómarar við Hæstarétt Íslands