Bergbúa þáttur

Bergbúa þáttur er stuttur Íslendingaþáttur  sem segir frá Þórði og vinnumanni hans sem villast á leið til kirkju einn veturinn og leita skjóls í helli. Þeir eru setjast niður þar inni en þegar álíður nóttina heyra þeir ógurlegan hávaða innan úr hellinum. Síðar sjá þeir tvö risavaxin augu og heyra rödd sem fer með kvæði í tólf vísum. Sá sem flytur þessar vísur kallar sig Hallmund jötun, hann endurtekur kvæðið þrisvar sinnum yfir nóttina. Jötuninn fyrirskipar mönnunum að muna kvæðið ella verði þeir fyrir miklu ólani. Þórður lærir kvæðið utanbókar en vinnumaður hans ekki og deyr síðan árið eftir. Kvæðið sem jötuninn kvað er þekkt sem Hallmundarkviða og er tólf erinda dróttkvæði.

Talið er að í Hallmundarkviðu sé lýst eldgosi, Páll Bergþórsson telur að í kvæðinu sé lýst gosinu sem úr rann Hallmundarhraun í Borgarfirði og hafi það átt sér stað eftir 934 og fyrir 1000, líklega samkvæmt Náttúruvá á Íslandi (2013) árið 950.

Árni Hjartarson telur einnig líklegt að kviðan lýsi gosinu sem varð þegar Hallmundarhraun  rann. Guðmundur Finnbogason taldi hins vegar sennilegt kviðan gæti ætti við eldgosið í Sólheimajökli árið 1262.

Bergbúa þáttur var líklega skrifaður einhvern tímann á þrettándu öld, en Hallmundarkviða gæti verið töluvert eldri. Nafnið Hallmundarkviða er einungis staðfest frá 1844.

Textinn hefur varðveist í brotum í AM 564a 4to[4][6] (Gervi-Vatnshyrna) og í pappírsafritum sem Árni Magnússon gerði árið 1686 úr handritinu Vatnshyrnu sem var frá síðari hluta fjórtándu aldar, sem eyðilagðist í Kaupmannahafnarbrunanum árið 1728. Það er frábrugðið öðrum þáttum að það er ekki varðveitt hvorki sem hluti af Flateyjarbók né Morkinskinnu, handritum konungasagna. Kumlbúa þáttur, sem er líkur Bergbúa þætti að innihaldi, var sömuleiðis skráður í Vatnshyrnu og Gervi-Vatnshyrnu.

 Útgáfur 
 Útgáfa Guðni Jónsson á heimskringla.no
 Nútíma útgáfa á snerpa.is
Tilvísanir

Flokkur: Íslendingaþættir