Trektarbókin

Trektarbókin (Codex Trajectinus MSS 1374), er eitt af meginhandritum Snorra-Eddu, ásamt Konungsbók Snorra-Eddu, Codex Regius GKS 2367 4to, Ormsbók (Codex Wormianus AM 242 fol), og Uppsala-Edda eða Uppsalabók (Codex Upsaliensis DG 11).

Trektarbók Snorra-Eddu er hins vegar ekki skinnbók eins og hin þrjú handritin heldur pappírshandrit, ritað um 1600. Af fjórum helstu handritunum er Trektarbók sú eina frá fjórtándu öld og sú eina sem er rituð á pappír. Af meginhandritunum er Trektarbók yngst en samt er hún eina handritið sem geymir verkið í því formi sem talið er upphaflegast, án þess að nokkru hafi verið sleppt eða bætt við, textinn er þess vegna oft fornlegri en í öðrum handritum.

Trektarbókin inniheldur fjóra meginhluta Snorra-Eddu. Kaflarnir eru fjórir: formálinn  Prologus (fyrsta blaðið vantar), Gylfaginning, Skáldskaparmál, Nafnaþulur (listi yfir nöfn í vísum); og Háttatal, með síðustu þrjú blöðin eru týnd.

Tengslin milli meginhandrita Snorra-Eddu og handritabrota hafa verið nokkuð umdeild. Almennt eru fræðimenn sammála um að Konungsbók og Trektarbókin séu nátengdar: Í þeim báðum eru villur eða mistök sem ekki eru í Uppsala-Eddu né Ormsbók. Konungsbók og Trektarbókin eiga því sameiginlegan forföður, frumhandrit þar sem þessar sameiginlegu mistök voru þegar til staðar. Sum af þessum mistökum eru einnig í Ormsbók, sem bendir til þess að þessi þrjú handrit eigi uppruna í fjarlægari sameiginlegu frumhandriti. Uppsala-Edda er frábrugðin hinum þremur og er líklega nær upprunalegu handritinu sem Snorri Sturlason skrifaði á 13. öld.Þorgeirsson, Haukur, ‘A stemmatic analysis of the Prose Edda’, Saga-Book 41 (2017) 49-70. Það er einungis í Uppsala-Eddu sem ritið er eignað Snorra.

Vitað er að Páll Jónsson í Þernuvík við Ísafjarðardjúp skrifað handritið milli 1595 og 1600 eftir skinnbók frá 13. öld sem nú er glötuð. Páll bjó í Ögri árið 1604 hjá föður sínum, prestinum Jóni Loptssyni (1564-1604).•	Faulkes, Anthony (ritsjóri) Codex Trajectinus. The Utrecht manuscript of the Prose Edda. Early Islandic manuscripts in facsimile 15 (1985), bus. 15-16 
Jón Arason (1606-1673) eignaðist handritið 1626 og hafði það sennilega verið í Ögri síðan Páll skráði það. Jón var sonur Ara Magnússonar (1571-1652), sýslumanns í Ögri og tengdasonur Guðbrands Þorlákssonar (1541-1627), biskups á Hólum. Jón stundaði nám í Kaupmannahöfn frá 1623 til 1628 og sneri aftur til Íslands árið eftir. Árið 1632 varð hann rektor við Skálholtsskóla á Suðurlandi áður en hann varð prestur í Vatnsfirði árið 1636. Hann gaf eða seldi handritið í Danmörku þegar hann var í námi þar, það er ekki vitað hver eignaðist það. Hins vegar er vitað að það var um hríð í umsjá Ole Worms prófessors. 

Árið 1640  komst bókin í hendur þýska fræðimannsins Christian Ravius eða Rave (1613-1677), sem gaf hana Háskólabókasafninu í Utrecht https://www.uu.nl/en/special-collections/collections/manuscripts/modern-manuscripts/the-codex-trajectinus-of-the-prose-edda árið 1643. Þar hefur handritið verið varðveitt alla tíð síðan.

Það var hins vegar ekki fyrr en tveimur öldum eftir gjöfina, árið 1846, að fræðimenn fóru að veita handritinu athygli. Á sjötta áratug 19. aldar og aftur árið 1898 var handritið lánað ítil Kaupmannahafnar þar sem Jón Sigurðsson og Finnur Jónsson afrituðu handritið.•	Faulkes, Anthony (ritsjóri) Codex Trajectinus. The Utrecht manuscript of the Prose Edda. Early Islandic manuscripts in facsimile 15 (1985), bus. 21-22  Finnur hafði mikla hliðsjón af Trektarbókinni í við útgáfur Snorra-Eddu sem komu út árin 1898, 1926 og 1931. 

Nafngiftin Trektarbók er dregið af borgarnafninu Utrecht. 

 Tilvísanir 

 Tenglar 
 Heimir Pálsson, (2003) Snorra-Edda. Mál og menning
 Finnur Jónsson. (1931) Edda Snorra Sturlusonar. Udgivet efter håndskrifterne af kommissionen for det arnamagnæanske legat. Gyldendalske Boghandel og Nordisk Forlag
 Jon Gunnar Jørgensen, Ritstjóri. (2009) Snorres Edda - i europeisk og islandsk kontekst, Snorrastofa   

Flokkur:Íslensk handrit
Flokkur:Snorra-Edda