Robert Borden

Sir Robert Laird Borden (26. júní 1854 – 10. júní 1937
) var kanadískur lögmaður og stjórnmálamaður sem var áttundi forsætisráðherra Kanada frá 1911 til 1920. Hann er fyrst og fremst þekktur fyrir að leiða Kanada á tíma fyrri heimsstyrjaldarinnar.

Borden var síðasti forsætisráðherra Kanada sem fæddur var fyrir stofnun kanadíska fylkjasambandsins og síðasti forsætisráðherrann til að þiggja riddaranafnbót, sem hann gerði árið 1914.

Æviágrip
Borden fæddist í Grand-Pré í Nova Scotia árið 1854. Hann vann um skeið sem skólakennari og síðan sem aðstoðarmaður á lögmannsstofu í Halifax. Hann hlaut lögmannsréttindi árið 1878 og varð brátt einn kunnasti málafærslumaður í Nova Scotia. Borden var kjörinn á neðri deild kanadíska þingsins fyrir Íhaldsflokkinn árið 1896. Hann tók við af Charles Tupper sem leiðtogi flokksins árið 1901 en flokkurinn tapaði þingkosningum árin 1904 og 1908 fyrir Frjálslynda flokknum undir forystu Wilfrids Laurier forsætisráðherra. Borden leiddi Íhaldsflokkinn hins vegar til sigurs í þingkosningum árið 1911 með því að gagnrýna fyrirhugaðan fríverslunarsamning Frjálslynda flokksins við Bandaríkin, sem Borden sagði að myndi grafa undan sjálfstæði Kanada og veikja samband landsins við Bretland.

Fyrstu árin eftir að Borden varð forsætisráðherra lagði hann áherslu á að efla samskiptin við Bretland. Fyrri heimsstyrjöldin braust út innan við þremur árum eftir valdatöku hans. Til að styðja hernað Breta stofnaði stjórn Bordens kanadíska leiðangursherinn (Canadian Expeditionary Force) og setti stríðslög sem juku valdheimildir stjórnarinnar. Stjórn Bordens fjármagnaði þessar aðgerðir með því að gefa út stríðsskuldabréf, hækka tolla og leggja nýja skatta, meðal annars tekjuskatt. Árið 1917 innleiddi stjórn Bordens herkvaðningu til að ráða bót á manneklu í kanadíska hernum. Herkvaðningin varð mjög umdeild meðal frönskumælandi Kanadamanna og leiddi til uppþota í Québec árin 1917–18.

Árið 1917 gekk Borden í bandalag við klofningshóp úr Frjálslynda flokknum sem studdi herkvaðninguna og myndaði með honum Sambandssinnaflokkinn, sem vann afgerandi sigur í þingkosningum það ár. Eftir stríðið reyndi Borden að auka sjálfræði Kanada og annarra sjálfstjórnarnýlenda Breta á friðarráðstefnunni í París, meðal annars með því að gera Kanada að sjálfstæðum aðila að Versalasamningnum. Þannig varð Kanada eitt af stofnríkjum Þjóðabandalagsins.

Innanlands sá stjórn Bordens um viðbragðsaðgerðir við sprengingunni miklu í Halifax árið 1917, innleiddi kosningarétt kvenna í alríkiskosningum, þjóðnýtti járnbrautir Kanada með stofnun ríkisrekna lestarfélagsins Canadian National Railway og sendi riddaraliðslögreglu til að bæla niður allsherjarverkfallið í Winnipeg 1919.

Borden sagði af sér vegna hrakandi heilsu árið 1920 og hætti í stjórnmálum. Hann var rektor Drottningarháskólans í Kingston frá 1924 til 1930 og forseti tveggja fjármálastofnana, kanadíska Barclays-bankans og Crown Life-tryggingafélagsins, frá 1928 til dauðadags árið 1937.

Tilvísanir

Flokkur:Forsætisráðherrar Kanada
Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í fyrri heimsstyrjöldinni