Aleksandr Koltsjak

Aleksandr Vasíljevítsj Koltsjak flotaforingi (rússneska: Алекса́ндр Васи́льевич Колча́к; 16. nóvember 1874 – 7. febrúar 1920) var rússneskur sjóliðsforingi og heimskautakönnuður sem leiddi hvíta herinn í rússnesku borgarastyrjöldinni. Koltsjak tók sér titil „æðsta leiðtoga Rússlands“ árið 1918 og leiddi herforingjastjórn sem fór með völd á yfirráðasvæði hvítliða í Rússlandi. Koltsjak var fylgjandi rússneskri þjóðernishyggju og hernaðarhyggju og var á móti lýðræði þar sem hann taldi það nátengt friðarhyggju, alþjóðahyggju og sósíalisma.White Siberia, N.G.O. Pereira. McGill-Queens University Press, 1996. bls. 109

Æviágrip
Aleksandr Koltsjak var kominn af moldóvskum lágaðli. Faðir hans var stórskotaliðsforingi í sjóhernum. Koltsjak gegndi þjónustu í keisaralega rússneska flotanum og barðist bæði í stríði Rússlands og Japans og í fyrri heimsstyrjöldinni. Hann útskrifaðist úr kadettaskóla rússneska sjóhersins og varð kunnur haffræðingur og heimskautakönnuður. Hann tók þátt í nokkrum könnunarleiðöngrum til Norður-Rússlands, meðal annars til Nýju-Síberíueyja og varð yngsti varaflotaforinginn í keisaralega flotanum. Þegar Koltsjak sneri aftur til Rússlands biðlaði hann til rússnesku ríkisdúmunnar að efla flotann með því að fjárfesta í kafbátum og flugvélum. Koltsjak var aðgerðastjóri rússneska Svartahafsflotans þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út árið 1914 og var skipaður yfirforingi Svartahafsflotans stuttu fyrir febrúarbyltinguna 1917. Þegar Nikulás 2. Rússakeisari spurði foringja allra deilda rússneska hersins álits um hvort hann ætti að afsala sér krúnunni árið 1917 var Koltsjak sá eini sem var mótfallinn því.

Í rússnesku byltingunni 1917 varð Koltsjak vinsæll meðal ritstjórna íhaldssamra fréttablaða, sem töldu hann vænlegan til að taka að sér stjórn Rússlands sem einræðisherra. Eftir að keisarinn var settur af lýsti Koltsjak í fyrstu yfir tryggð við bráðabirgðastjórn Aleksandrs Kerenskíj en Kerenskíj er sagður hafa haft horn í síðu Koltsjaks og vildi því ekki láta hann taka aftur við stjórn flotans. Koltsjak var sendur austur að landamærum Rússlands og Japans og var enn staddur þar þegar bolsévíkar steyptu Kerenskíj af stóli í októberbyltingunni. Koltsjak hélt til Síberíu og hóf að safna liði gegn nýju kommúnistastjórninni. Hann fékk meðal annars til liðs við sig tékkóslóvakísku liðssveitina, sem hafði orðið innlyksa í Rússlandi á stríðstímanum.

Stuttu eftir að rússneska borgarastyrjöldin hófst var Koltsjak stuttlega stríðs- og flotamálaráðherra í alrússnesku bráðabirgðastjórninni, sem var fyrsta ríkisstjórnin sem naut viðurkenningar allra hreyfinga hvítliða austan við Úralfjöll. Í nóvember 1918 framdi Koltsjak hins vegar valdarán gegn bráðabirgðastjórninni og myndaði sína eigin stjórn. Með valdaráninu stuðlaði Koltsjak að því að sumar hófsamari vinstrihreyfingar sem höfðu barist gegn bolsévíkum gengu til liðs við kommúnistastjórnina.

Ríkisstjórn Koltsjaks hafði aðsetur í borginni Omsk í suðvesturhluta Síberíu. Þegar Koltsjak tók sér titil „æðsta leiðtoga“ viðurkenndu aðrir leiðtogar hvítliða vald hans,Jon Smele (2006) Civil War in Siberia: The Anti-Bolshevik Government of Admiral Kolchak, 1918–1920, Cambridge University Press, . bls. 77 einkum í ljósi þeirrar virðingar sem Koltsjak naut erlendis, en Anton Deníkín var þó í reynd valdameiri.

Her Koltsjaks varð nokkuð ágengt á móti rauðliðum í byrjun ársins 1919 en honum fataðist brátt flugið vegna skorts á stuðningi alþýðunnar og vegna þess að ekki tókst að skapa samheldni meðal leiðtoga gagnbyltingarhreyfinganna. Koltsjak þótti lélegur leiðtogi og hersveitir hans bökuðu sér miklar óvinsældir með hrottaskap sínum gagnvart almennum borgurum á yfirráðasvæði hvítliða.

Rauðliðar hertóku Omsk í nóvember 1919 og Koltsjak neyddist því til að færa höfuðstöðvar sínar til Írkútsk. Í desember var Koltsjak svikinn af leiðtoga sendinefndar bandamanna í Síberíu, Maurice Janin, og af tékkóslóvakísku liðssveitinni, sem framseldu hann í hendur borgarstjórnar sósíalistabyltingarmanna í janúar 1920.Хандорин, В. Г. Мифы и факты о Верховном правителе России . – М.: Общество развития русского исторического просвещения «Двуглавый орёл»; Издательство М. Б. Смолина (ФИВ), 2019. – 200 с. – ., bls. 235Мельгунов С. П. Трагедия адмирала Колчака: В 2 книгах. – Книга вторая: Часть III. – М.: Айрис-пресс, Лагуна-Арт, 2005. – 496 с. + вклейка 8 с. – (Белая Россия). – . – С. 443, 461.Флеминг, Питер Судьба адмирала Колчака. 1917—1920 / Пер. с англ. Л.А. Игоревского. – М.: ЗАО Центрполиграф, 2006.— 252 с. – (Россия в переломный момент истории). , bls. 235 Bolsévíkar tóku Koltsjak af lífi næsta mánuð í Írkútsk.N. G. O. Pereira, "White Power during the Civil War in Siberia (1918–1920): Dilemmas of Kolchak's 'War Anti-Communism'", in: Canadian Slavonic Papers (1987) 29#1 bls. 45–62. Óttast var að her hvítliða væri á leiðinni til að frelsa hann og því var ákveðið að aflífa Koltsjak, þrátt fyrir að stjórn bolsévíka í Moskvu hefði gefið fyrirmæli um að halda honum á lífi. Eftir aftökuna var líki Koltsjaks sparkað niður brekku og út í ána Angara, þar sem það hvarf ofan í vök.

Heimildir



Tilvísanir

Flokkur:Fólk tengt rússnesku borgarastyrjöldinni
Flokkur:Herforingjar í fyrri heimsstyrjöldinni
Flokkur:Rússneskir flotaforingjar
Flokkur:Rússneskir landkönnuðir