Hinn mikli Gatsby

Hinn mikli Gatsby (enska: The Great Gatsby) er skáldsaga frá árinu 1925 eftir bandaríska rithöfundinn F. Scott Fitzgerald. Sagan er harmleikur sem gerist á djassöldinni á Long Island nærri New York-borg. Í bókinni segir fyrstu persónu sögumaðurinn Nick Carraway frá kynnum sínum af Jay Gatsby, dularfullum milljarðamæringi sem er gagntekinn af því að endurheimta fyrrum ástkonu sína, Daisy Buchanan.

Fitzgerald byggði söguna meðal annars á gömlu ástarsambandi sínu með yfirstéttarkonunni Ginevru King og á trylltum svallveislum sem hann hafði mætt í á norðurströnd Long Island árið 1922. Eftir að Fitzgerald flutti til frönsku rívíerunnar lauk hann við drög að skáldsögunni árið 1924. Hann sendi drögin til ritstjórans Maxwell Perkins, sem taldi Fitzgerald á að endurskoða drögin næsta vetur. Fitzgerald var orðinn ánægður með textann eftir yfirferðina en var óviss um titilinn og íhugaði nokkra aðra möguleika. Fitzgerald varð afar hrifinn af myndinni Celestial Eyes, sem listmálarinn Francis Cugat gerði fyrir kápu bókarinnar, og byggði hluta myndmálsins í texta bókarinnar á henni.

Hinn mikli Gatsby hlaut almennt góða dóma þegar bókin kom út hjá Charles Scribner's Sons í apríl 1925 en sumum gagnrýnendum fannst hún ekki jafnast á við fyrri verk Fitzgeralds. Miðað við fyrri skáldsögur hans, This Side of Paradise (1920) og The Beautiful and Damned (1922), seldist bókin ekki vel. Í október höfðu aðeins 20.000 eintök selst og vonir Fitzgeralds um að salan myndi rétta úr efnahag hans höfðu brugðist. Þegar Fitzgerald lést árið 1940 stóð hann í þeirri trú að verk hans væru fallin í gleymsku.

Í seinni heimsstyrjöldinni ruku vinsældir bókarinnar skyndilega upp þegar samtök bóksala útbýttu ókeypis eintökum af henni meðal bandarískra hermanna sem voru staðsettir erlendis. Þessar nýju vinsældir bókarinnar leiddu til fræðilegs endurmats á henni og hún varð fljótt mikilvægur hluti af námsskrám bandarískra menntaskóla og af bandarískri dægurmenningu. Fjöldi leikrita og kvikmynda var gerður eftir bókinni á næstu áratugum.

Mikið hefur verið skrifað um umfjöllun bókarinnar um stétt, muninn á erfðum og sjálfsáunnum auðæfum, kynhlutverk, kynþætti, umhverfisvernd og um svartsýna nálgun bókarinnar á ameríska drauminn. Í dag er Hinn mikli Gatsby almennt álitin eitt af meistaraverkum bandarískra bókmennta.

Neðanmálsgreinar

Tilvísanir

Flokkur:Bókaárið 1925
Flokkur:Bandarískar skáldsögur