Rauðamelsölkelda

Rauðamelsölkelda er ölkelda á Snæfellssnesi í landi Rauðamels skammt frá stuðlabergshamrinum Gerðubergi. Hún er  á náttúruminjaskrá og er  ein frægasta og vatnsmesta ölkelda á Íslandi. Vatn í keldunni bragðast eins og sódavatn og var talið hafa lækningamátt. 

Í Íslandslýsingu Þorláks Markússonar frá um 1730 er Rauðamelskeldu svo lýst: 

"Það er af mörgum fortalið fyrir satt, að  fyrir vestan skuli vera ein kelda, sem kallast ölkelda, bæði nærri Búðarósakaupstað sem og Fróðárheiði, af hverjum ef menn drekka, skal vatnið smakka sem eitt öl, svo þeir sem það drekka, skuli finna sig hartnær hálfdrukkna, en sem stund er liðin, kenna þeir þess þó ekki sama úr því. Ef þeir vilja taka nokkuð af sömu keldu með sér, þá smakkar það eins sem annað vatn." Kaflar úr Íslandslýsingum Þorláks Magnússonar, Blanda - 15-18. Hefti (01.01.1932) 

Á fyrstu áratugum 20. aldar voru gerðar tilraunir með að tappa  vatni í keldunni á flöskur til útflutnings og neyslu innanlands. Í tengslum við Konungskomuna 1907 fóru Jón Jakobsson landsbókavörður og Jóhannes Nordal íshússtjóri að keldunni og fylltu með ærnu erfiði flöskur af kelduvatninu.Þorsteinn Kristjánsson, Rauðamelsölkelda og konungskoman 1907, Lesbók Morgunblaðsins - 23. tölublað (08.06.1941) Rauðamelskelda var seld undan Rauðamelsjörðinni og komst í eigu norsks símaverkfræðings Halvorsen að nafni en hann að nafni en hann mun hafa verið á Íslandi að leggja síma árið 1906. Komst Rauðamelskelda eftir það í eigu   Norðmannsins  Waagaard  sem var um skeið óðalsbóndi í Röyken í Noregi.  Waagaard  mun hafa beðið Kristján Danakonung um leyfi til að skíra lindina  sem vatnið var tekið úr "Lind Friðriks VIII" og mun hafa áform  sem ekki gengu eftir um að setja upp átöppunarverksmiðju fyrir  allt að 10 þúsund flöskur á dag.Rauðavatnskelda, Ísafold - 4. tölublað (23.01.1928)  Seinna komst keldan að þriðjungi í eigu fyrirtækisins Nóa (síðar  Nói og Síríus) og að tveimur þriðju í eigu norskra aðila.Bjarni Harðarson, Braskað með ölkeldu, Rauðamelsölkelda á Snæfellsnesi í eigu óþekktra Norðmanna Heimsmynd - 4. tölublað (01.07.1987) 

Jón Vídalín kaupmaður í Reykjavík og eigandi jarðarinnar Ytri-Rauðamel lét  einhvern tíma milli 1904-1907 byggja skúr yfir kelduna og setja þar á lása og hafði almenningur þá ekki aðgang að þessari heilsulind og mun mörgum hafa sárnað það. Í  3. bindi af ævisögu  Árna  prófasts Þórarinssonar  eftir Þórberg Þórðarson eru frásögur um erjur sem spunnust út af þessum skúr. Fólk hafði öldum saman farið um langan veg að keldunni til lækninga. Þeirra á meðal eru Skagfirðingarnir Bólu-Hjálmar og Símon Dalaskáld. Símon orti brag um Rauðamelsölkeldu og umhverfið kringum hana í Hnappadal og hve sárt er að hún sé núna lokuð almenningi. Símon Bjarnarson Dalaskáld, Hnappadalur Heima er bezt Nr 2 1985  

Eftirfarandi  erindi eru í kvæði Símonar:  

Ölkeldan þar eina
er nú meinuð þjóð,
bezta, holla, hreina
hér um fósturslóð;
lukt er járns í húsi hún.
Nú slíkt boðar nærri oss
nýja frelsis brún!

Svellur, ólgar, sýður
svoddan inni’ í rann;
gellur grátur stríður,
— glöggt út heyrast kann—;
steinlagt kringum stræti þar
upp um glufu þeysist þétt
þjóð til blessunar.

Hún vill hlekki brjóta,
heilsubót oft lýð,
fagurs frelsis njóta
fáum sína tíð,
horfa’ á sól og himinspjald,
en henni lokað hefir nú
hart auðmanna vald.
Bólu-Hjálmar orti þessa vísu um Rauðamelskeldu í síðasta sinn sem hann kom að keldunni:Helga Halldórsdóttir, Ein auðlind Íslands sem enginn notar, NT - Páskablað (04.04.1985)

Þig nú kveð ég lífsins lind
landsbarna sem nýtur hylli.
Mín er ósk að ágirnd blind
aldrei þínu vatni spilli.

 Tilvísanir 

Flokkur:Snæfellsnes
Flokkur:Ölkelda