Hjálmar H. Ragnarsson

Hjálmar Helgi Ragnarsson (f. 23. september 1952) er íslenskt tónskáld, tónlistarfræðingur og fyrrum rektor. Hann hefur samið fjölda tónverka og auk þess verið áhrifamikill á ýmsum sviðum menningar á Íslandi, ekki síst sem formaður Bandalags íslenskra listamanna og rektor Listaháskóla Íslands. 

 Ferill 
Hjálmar fæddist á Ísafirði, sonur Ragnars H. Ragnar skólastjóra Tónlistarskóla Ísafjarðar og Sigríðar Jónsdóttur. Hann hóf píanónám sex ára gamall og stundaði síðar nám við Tónlistarskólann í Reykjavík og Menntaskólann í Reykjavík. Hann lauk BA-gráðu frá Brandeis-háskóla í Bandaríkjunum árið 1974 og stundaði framhaldsnám í raftónlist við háskólann í Utrecht 1976–1977. Árið 1980 lauk hann MFA-gráðu í tónsmíðum og tónfræði við Cornell-háskóla.

Hjálmar hefur verið virkur sem tónskáld og kennari, meðal annars við Tónlistarskólann í Reykjavík, þar sem hann kenndi á árunum 1980–1988. Hann var fyrsti rektor Listaháskóla Íslands og gegndi því starfi í þrjú tímabil, frá 1998 til 2013. Hann var formaður Tónskáldafélags Íslands (1988–1992) og forseti Bandalags íslenskra listamanna (1991–1998). Hann hefur hlotið fjölda viðurkenninga fyrir störf sín, meðal annars riddarakross hinnar íslensku fálkaorðu (1996), Grímuverðlaunin fyrir bestu leikhústónlist (2003 og 2018) auk þess sem hann var heiðurslistamaður Kópavogs árið 2009. Árið 2016 varð hann fyrstur manna til að hljóta heiðursdoktorsnafnbót við Listaháskóla Íslands. Hann hlaut heiðursviðurkenningu STEFs árið 2025. 

Hjálmar hefur samið fjölda tónverka, frá stuttum einleiksverkum til stórra sinfónískra verka, auk sönglaga, kórverka, söngleikja og óperu. Í sumum eldri verka hans má greina andóf gegn fagurfræði módernismans, meðal annars í Fimm prelúdíum fyrir píanó þar sem kinkað er kolli til tónskálda eins og Chopins og Rakhmanínovs. Í Messu fyrir blandaðan kór gengur hann í mörgu þvert á aldagamlar hefðir í tónsetningu textans, meðal annars með Kyrie-kafla sem er "eins konar neyðarákall" og Gloriu sem er "mild og auðmjúk". 

Hjálmar hefur samið mikið fyrir leikhús og kvikmyndir. Meðal þess sem hann hefur samið fyrir leikhús má nefna Yermu (1987), Hús Bernhörðu Alba (1989) og Pétur Gaut (1991), allt uppsetningar Þjóðleikhússins, og Sölumaður deyr (2002) fyrir Borgarleikhúsið. Auk þess má nefna kammeróperuna Rhodymenia Palmata (1992), balletttónlistina Rauður þráður (1989) og tvær barnaóperur, Kalli og sælgætisgerðin (1993) og Sónata (1994).

Hjálmar hefur ritað um tónskáldið Jón Leifs og rannsóknir hans voru upphaf að enduruppgötvun tónlistar Jóns á heimsvísu. Áhrifa Jóns Leifs gætir í nokkrum verka Hjálmars, meðal annars í Ave Mariu fyrir kór og orgelkonserti sem saminn var sem eins konar hylling til orgelkonserts Jóns. Hjálmar var tónlistarstjóri kvikmyndarinnar Tár úr steini (1995) og var auk þess einn handritshöfunda. Hann samdi einnig tónlist við kvikmyndina Kaldaljós (2004). 

 Tónverk (úrval) 

 Fjögur íslensk þjóðlög, úts. fyrir blandaðan kór (1982)
 Kvöldvísur um sumarmál fyrir blandaðan kór / Stefán Hörður Grímsson (1984)
 Ave Maria fyrir blandaðan kór (1985)
 Fimm prelúdíur fyrir píanó (1985)
 Yerma, leikhústónlist (1987)
 Messa fyrir blandaðan kór (1982-1989)
 Spjótalög for orchestra (1989)
 Adagio fyrir strengjasextett (1990)
 Pétur Gautur, leikhústónlist (1991)
 Ástarljóð mitt fyrir sópran og píanó / Else Lasker-Schüler, þýð. Hannes Pétursson (1991)
 Rhodymenia Palmata, kammerópra / Halldór Laxness (1992)
 Konsert fyrir orgel og hljómsveit (1997)
 Vókalísa fyrir mezzó-sópran, fiðlu og píanó (1998)
 Í svarthvítu fyrir hljómsveit (2000)
 Yfir heiðan morgun fyrir selló og hljómsveit (2009)
 Partita fyrir einleiksfiðlu (2020)
 Noktúrna fyrir rafhljóð, sópran og altflautu (1977/2022)
 Stilla fyrir píanó (2022)

 Hlekkur 
Verk Hjálmars hjá Íslenskri tónlistarmiðstöð.

Tilvísanir

Flokkur:Íslensk tónskáld
Flokkur:Íslenskir píanóleikarar
Flokkur:Íslenskir tónlistarmenn
Flokkur:Fólk fætt árið 1952
Flokkur:Íslenskir tónlistarkennarar
Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu
Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík
Flokkur:Íslenskir kórstjórar