Tímúrendurreisnin

Tímúrendurreisnin var tímabil í menningarsögu Mið-Asíu þar sem listir og vísindi blómstruðu í Tímúrveldinu. Þetta tímabil stóð frá 14. öld til 16. aldar. Nafngiftin vísar til hliðstæðunnar við ítölsku endurreisnina, sem stóð á sama tíma í Evrópu; og sem tímabils „endurreisnar“ klassískrar persneskrar listar. Hugtakið er ekki óumdeilt, og sumir vilja fremur túlka það sem svanasöng þeirrar listar sem þróaðist undir stjórn Tímúrs og afkomenda hans.

Tímúrendurreisnin hófst í Samarkand þangað sem Tímúr flutti handverksfólk frá borgum sem hann hertók í Mið-Asíu, Vestur-Asíu og Suður-Asíu. Þegar sonur hans, Shah Rukh, landstjóri í Herat náði völdum eftir nokkra baráttu, fluttist þungamiðja endurreisnarinnar til hirðar hans og konu hans, Gawhar Shad, í Herat. Arftaki hans, Ulugh Beg, var sjálfur stærðfræðingur og stjörnufræðingur sem reisti Ulugh Beg-stjörnuskoðunarstöðina í Samarkand, og fleiri stórbyggingar í Samarkand og Búkara. Husayn Bayqara sem ríkti yfir Herat frá 1469 til 1506 var þekktur fyrir stuðning við listir og menningu, en hann var síðasti afkomandi Tímúrs sem ríkti yfir Kórasan. Annar afkomandi Tímúrs, Babúr, stofnaði síðar Mógúlveldið á Indlandi, en Babúr leit á hirðina í Herat sem menningarlega fyrirmynd.

Tímúrendurreisnin var undir miklum áhrifum frá persneskri bókaskreytingarlist, en þróaði hana áfram og hafði áhrif á seinni tíma þróun hennar hjá Safavídum. Þekktustu verk þessa tíma eru stórbyggingar Tímúrídanna í Samarkand, Herat og Búkara, í einkennandi stíl sem hafði síðar áhrif á Mógúlarkitektúr á Indlandi. Stjörnu- og stærðfræðingurinn Jamshid al-Kashi, sem setti fram aðferð til að reikna út fjarlægðir og stærðir geimfyrirbæra í bókinni Sullam al-Sama' („himnastiginn“) árið 1407, starfaði við hirð Ulugh Beg í Samarkand.

 Tilvísanir 

Flokkur:Tímúrveldið
Flokkur:Menning Mið-Asíu