Roman Abramovítsj

Roman Arkadjevítsj Abramovítsj (rússneska: Роман Аркадьевич Абрамович; f. 24. október 1966) er rússneskur viðskiptamaður og stjórnmálamaður. Hann er fyrrverandi eigandi Chelsea F.C., fótboltaliðs í ensku úrvalsdeildinni í London, og er aðaleigandi fjárfestingafélagsins Millhouse. Abramovítsj er með rússneskan, portúgalskan og ísraelskan ríkisborgararétt.

Abramovítsj auðgaðist á árunum eftir hrun Sovétríkjanna á tíunda áratugnum með því að kaupa fjölda ríkiseigna langt undir markaðsvirði í umdeildri einkavæðingarherferð rússneskra stjórnvalda. Abramovítsj er almennt talinn eiga í góðu sambandi við Vladímír Pútín Rússlandsforseta, enda þótt hann vísi því sjálfur á bug.

Æviágrip
Roman Abramovítsj fæddist árið 1966. Hann varð munaðarlaus á unga aldri og ólst upp hjá afa sínum og ömmu í Komí í Síberíu. Hann átti frænda sem vann í olíugeiranum um það leyti sem stjórnvöld í Moskvu fóru að opna olíulindir Síberíu. Með hjálp frænda síns sneri Abramovítsj sér af olíuviðskiptum um svipað leyti og Sovétríkin leystust upp árið 1991. Árið 1992 kynntist Abramovítsj viðskiptamanninum Borís Berezovskíj og varð aðstoðarmaður hans.

Í gegnum Berezovskíj komst Abramovítsj í innsta hring rússneskra auðmanna sem höfðu aðgang að Borís Jeltsín Rússlandsforseta og fengu að kaupa rússnesk ríkisfélög á hrævirði í einkavæðingarherferð stjórnvalda í skiptum fyrir að styðja framboð hans í forsetakosningum Rússlands árið 1996. Abramovítsj var á þessum tíma svo nátengdur rússneskum stjórnvöldum að hann átti um skeið eigin íbúð í Kreml.

Fjármálafyrirtæki Berezovskíj, NFK, þar sem Abramovítsj var hægri höndin, hafði umsjón með útboði á hlutum ríkisins í olíu- og orkufyrirtækinu Síbneft árin 1995 og 1997. Svo fór að Síbneft var selt fyrirtæki sem Berezovskíj og Abramovítsj áttu sjálfir. Á næstu árum keypti Abramovítsj markvisst upp hlutabréf annarra í Síbneft. Meðal annars keypti hann hlutabréf af starfsfólki fyrirtækisins sem hafði í sumum tilfellum ekki fengið borgað mánuðum saman.

Þegar Vladímír Pútín tók við af Jeltsín sem forseti árið 1999 skar hann upp herör gegn olígörkum sem höfðu tögl og hagldir á stjórnmálalífi Rússlands. Berezovskíj flúði frá Rússlandi en Abramovítsj var eftir og keypti flest hlutabréfin í fyrirtækjum Berezovskíj á lágu verði. Á þessum tíma hækkaði Abramovítsj eignarhlutfall sitt í Síbneft upp í 80% og eignaðist hluta í sjónvarpsstöðinni ORT, ríkisflugfélaginu Aeroflot og álfyrirtækinu RúsAl. Abramovítsj og aðrir rússneskir olíukóngar vinguðust síðan við Pútín og gerðu við hann samkomulag um að halda auðæfum sínum en skipta sér í staðinn ekki af stjórn ríkisins. Árið 2005 seldi Abramovítsj ríkisrekna gasfyrirtækinu Gazprom hluta sína í Síbneft fyrir 13 milljarða dollara.

Abramovítsj hlaut ríkisborgararétt í Ísrael árið 2018 og varð þá strax ríkasti maður landsins. Árið 2020 var upplýst í hinum svonefndu FinCEN-skjölum, sem birt voru eftir gagnaleka, að Abramovítsj hafði á árunum 2005 til 2018 fjármagnað ísraelsk félagasamtök að nafni Elad, sem vinna að því að auka ítök og búsetu ísraelskra landnema í hverfi Palestínumanna í Austur-Jerúsalem. Abramovítsj styrkti samtökin um rúmar 100 milljónir bandaríkjadala í gegnum fjögur aflandsfélög á Bresku Jóm­frú­aeyj­um.

Stjórn í Tsjúkotka
Í desember árið 2000 bauð Abramovítsj sig fram til embættis héraðsstjóra sjálfsstjórnarumdæmisins Tsjúkotka og vann sigur með 92 prósentum atkvæðanna. Tsjúkotka var afskekkt, fámennt og fátækt hérað en Abramovítsj stóð fyrir stórtækri uppbyggingu þar og varði tugum milljarða rúblna úr eigin vasa í fjárfestingar í héraðinu. Hann varð fyrir þessar sakir mjög vinsæll meðal íbúa Tsjúkotka. Kenningar hafa verið uppi um að Pútín hafi skipað Abramovítsj að taka að sér stjórn í Tsjúkotka þar sem hann hafi viljað ná stjórn á auði hans og auðveldara hafi verið að handtaka embættismenn heldur en kaupsýslumenn. Með því að fjárfesta svo miklum hluta auðs síns í Tsjúkotka hafi Abramovítsj verið að draga úr þeirri áhættu. 

Ólafur Ragnar Grímsson forseti Íslands heimsótti Tsjúkotka í boði Abramovítsj árið 2003 og flaug síðan með honum í einkaþotu hans til Lundúna, þar sem þeir voru viðstaddir leik Chelsea gegn Leicester 23. ágúst. Þetta var fyrsti heimaleikur Chelsea eftir að Abramovítsj keypti félagið. Ólafur Ragnar tók á móti Abramovítsj og fleiri rússneskum héraðsstjórum í opinberri heimsókn til Íslands árið 2006.

Eftir að Abramovítsj lauk átta ára embættistíð sinni sem héraðsstjóri Tsjúkotka vildi Vladímír Pútín skipa hann héraðsstjóra í öðru afskekktu fylki, Kamtsjatka, með það í huga að Abramovítsj myndi fjárfesta meira úr auð sínum þar. Eftir langar samningaviðræður slapp Abramovítsj við að vera settur í embætti þar.

Eignarhald á Chelsea
Árið 2003 keypti Abramovítsj meirihluta í enska knattspyrnuliðinu Chelsea fyrir 150 milljónir punda. Að eigin sögn keypti hann liðið til þess að uppfylla æskudraum og til þess að skemmta sér. Á þeim tíma voru kenningar um að Abramovítsj hefði fest kaup á Chelsea til að auka áhuga á sjálfum sér í Rússlandi, enda hafi Chelsea verið vinsælt fótboltalið meðal Rússa. Fyrrum viðskiptafélagi Abramovítsj, Sergej Púgatsjov, hefur haldið því fram að Abramovítsj hafi keypt Chelsea að beiðni Pútíns til þess að gera Rússland sýnilegra meðal Breta og til þess að auka áhrif Rússa hjá Alþjóðaknattspyrnusambandinu. Abramovítsj og talsmenn hans hafna þessu afdráttarlaust.

Sem eigandi liðsins varði Abramovítsj háum fjárhæðum í að kaupa liðsmenn og gera upp leikvanginn Stamford Bridge. Liðið vann fjölda titla undir stjórn Abramovítsj, meðal annars í Meistaradeild Evrópu og Enska bikarnum.

Abramovítsj tilkynnti 2. mars árið 2022 að hann hygðist selja Chelsea vegna innrásar Rússa í Úkraínu. Hann gaf fyrirheit um að ágóði sölunnar myndi renna til fórnarlamba stríðsins í Úkraínu. Sama mánuð frystu bresk stjórnvöld eignir Abramovítsj vegna stríðsins ásamt eignum annarra rússneskra olígarka, sem tafði söluferlið. Refsiaðgerðirnar fólu í sér að Abramovítsj var ekki leyft að hagnast á sölu Chelsea. Árið 2025 var féð úr söluágóðanum enn fryst og ekki hafði náðst samkomulag um það hvernig því verði ráðstafað. Breska ríkisstjórnin hefur farið fram á að peningarnir verði afhentir nýrri mannúðarmálastofnun fyrir Úkraínu en Abramovítsj hefur mótmælt kröfu stjórnarinnar um að fénu verði eingöngu ráðstafað í Úkraínu.

Árið 2025 ákærði Enska knattspyrnusambandið Chelsea í 74 liðum fyrir brot á fjármálareglum í eigendatíð Abramovítsj. Ákærurnar ganga út á að Abramovítsj hafi fjármagnað félagið með ólögmætum leiðum, meðal annars til að greiða umboðsmanni Eden Hazard og samstarfsaðila Antonio Conte.

Heimildir


Tilvísanir

Flokkur:Ísraelskir athafnamenn
Flokkur:Rússneskir athafnamenn
Flokkur:Rússneskir stjórnmálamenn