Söfn á Íslandi

Söfn á Íslandi eru söfn á Íslandi. Söfn eru samansöfn vísindalegra eða menningarlega mikilvægra hluta. Í almennri íslenskri orðanotkun er hugtakið safn notað í mun víðtækari merkingu en kveðið er á um í íslensku lögunum um söfn. Í íslensku er sama orð, þ.e. safn, notað um það sem nefnist á ensku museum, collection og exhibition eða á dönsku museum, samling og udstilling.

Á síðustu árum hefur söfnum hefur fjölgað hér á landi og fjöldi safnvísa, setra og sýninga hafa sprottið upp sem ekki uppfylla öll opinber skilyrði þess að teljast söfn, en vinna mörg hver gott starf á sínu sviði.

Hugtakið safn skilgreint í safnalögum nr. 141/2011. Þau lög taka til safna í eigu ríkisins og til annarra viðurkenndra safna, ef frá eru talin bóka- og skjalasöfn enda gilda um þau ákvæði annarra laga. Í 3. gr. laganna segir að söfn séu: „varanlegar stofnanir sem starfa í þágu almennings og eru ekki rekin í hagnaðarskyni. Þau skulu vera opin almenningi. Hlutverk safna er „að tryggja menningar- og náttúruarf Íslands, varpa ljósi á menningar-, náttúru- og listasögu landsins, styrkja safnkost og heimildasöfnun innan síns sérsviðs og gera safnkost sinn og heimildasöfn aðgengileg almenningi og fræðimönnum.“ 

Ennfremur segir í safnalögunum að söfn eigi hafa „að leiðarljósi að auka lífsgæði manna með því að efla skilning á þróun og stöðu menningar, lista, náttúru eða vísinda.“  

Ofangreind skilgreining er byggð á viðmiðum Alþjóðaráðs safna, ICOM. 

Safnalög kveða á um um viðurkenningu safna, þar sem slíkum söfnum er ætlað að gangast undir ýmis fagleg og rekstrarleg skilyrði.

 Þrjú höfuðsöfn á Íslandi 



Á Íslandi hefur löggjafinn ákveðið að í landinu séu þrjú höfuðsöfn, það er Listasafn Íslands, Náttúruminjasafn Íslands og Þjóðminjasafn Íslands. Höfuðsöfnum er ætlað að vera ráðgefandi og stefnumótandi afl og vinna að samræmdri safnastefnu hvert á sínu sérsviði. 

Listasafni Íslands er höfuðsafn myndlistar og er ætlað að varpa ljósi á íslenska myndlist, sögu hennar og tengsl við myndlist annarra landa. Náttúruminjasafn Íslands er höfuðsafn náttúrufræða og hefur það hlutverk að varpa ljósi á náttúru Íslands, náttúrusögu landsins, nýtingu náttúruauðlinda og náttúruvernd, auk þess að varpa ljósi á samspil manns og náttúru og á náttúru landsins í alþjóðlegu samhengi. Þjóðminjasafn Íslands er höfuðsafn menningarminja og hefur það hlutverk að varpa ljósi á íslenska menningu, sögu hennar og tengsl við menningarsögu umheimsins.

 Safnaráð 
Safnaráð, sem starfar samkvæmt safnalögum nr. 141/2011, er stjórnsýslunefnd opinber stofnun á fjárlögum og er meginhlutverk þess að hafa eftirlit með safnastarfsemi í landinu, vinna að stefnumörkun um safnastarf, fjalla um viðurkenningar safna og veita umsagnir um styrkumsóknir í safnasjóð.

 Viðurkennd söfn á Íslandi




Samkvæmt Safnalögum frá árinu 2011 þurfa söfn að fara í gegnum ákveðið ferli til að teljast til „viðurkenndra safna“. Þau þurfa að uppfylla ýmis skilyrði, svo sem vera í eigu opinberra aðila, sjálfseignarstofnunar, félags eða fyrirtækis sem tryggir safninu fjárhagsgrundvöll; ekki vera rekið í hagnaðarskyni; hafa sjálfstæðan fjárhag; og starfa eftir stofnskrá eða samþykkt sem birt er opinberlega. Enn fremur skal viðurkennt safn starfa í samræmi við skilmála safnaráðs um húsnæði, öryggismál, skráningarkerfi og faglega starfsemi; og hafa upplýsingar um safngripi aðgengilegar almenningi. Jafnframt skal slíkt safn starfa í samræmi við siðareglur Alþjóðaráðs safna (ICOM) og hafa forstöðumann með menntun á ábyrgðarsviði safnsins.

Opinber viðurkenning á safni er forsenda þess að þau geti sótt um rekstrarstyrk úr safnasjóði sem rekinn er á vegum ríkisins.

Árið 2021 höfðu 46 söfn hlotið viðurkenningu safnaráðs:

 Borgarsögusafn Reykjavíkur
 Byggðasafn Árnesinga
 Byggðasafn Borgarfjarðar
 Byggðasafn Dalamanna
 Byggðasafn Garðskaga
 Byggðasafn Hafnarfjarðar
 Byggðasafn Húnvetninga og Strandamanna
 Byggðasafn Reykjanesbæjar
 Byggðasafn Skagfirðinga
 Byggðasafn Snæfellinga og Hnappdæla
 Byggðasafn Vestfjarða
 Byggðasafnið Görðum, Akranesi
 Byggðasafnið Hvoll, Dalvík
 Byggðasafnið í Skógum
 Flugsafn Íslands
 Gljúfrasteinn – hús skáldsins
 Grasagarður Reykjavíkur
 Hafnarborg, menningar- og listamiðstöð Hafnarfjarðar
 Heimilisiðnaðarsafnið
 Hvalasafnið á Húsavík
 Hönnunarsafn Íslands
 Iðnaðarsafnið á Akureyri
 Landbúnaðarsafn Íslands ses.
 Listasafn ASÍ
 Listasafn Árnesinga
 Listasafn Háskóla Íslands
 Listasafn Kópavogs – Gerðarsafn
 Listasafn Reykjanesbæjar
 Listasafn Reykjavíkur
 Listasafnið á Akureyri
 Menningarmiðstöð Hornafjarðar
 Menningarmiðstöð Þingeyinga
 Minjasafn Austurlands
 Minjasafn Egils Ólafssonar
 Minjasafnið Bustarfelli
 Minjasafnið á Akureyri
 Náttúrufræðistofa Kópavogs
 Nýlistasafnið
 Safnasafnið
 Sagnheimar, byggðasafn
 Sauðfjársetrið á Ströndum
 Síldarminjasafn Íslands ses.
 Sjóminjasafn Austurlands
 Sæheimar, fiskasafn
 Tækniminjasafn Austurlands
 Veiðisafnið

 Tenglar
Vefur Safnaráðs
Safnalög nr. 141/2011 
Listi yfir söfn, setur og sýningar á Íslandi

 Heimildir 

Flokkur:Söfn á Íslandi
Flokkur:Íslenskar ríkisstofnanir