Laun og starfskjör embættismanna, ráðamanna og kjörinna fulltrúa á Íslandi

Skilgreiningar á hugtökum 
 Hugtak  Skilgreining  Ráðamaður  Ráðamaður er einstaklingur sem hefur verið kjörinn eða skipaður í sérstakt embætti af Alþingi, Hæstarétti eða ráðherra. Ráðamenn eru með sérstakar heimildir og skyldur samkvæmt lögum sem gilda um starfsemi ríkisstarfsmanna. Ráðamenn eru til dæmis forseti Íslands, forsætisráðherra, ráðherra, ráðuneytisstjóri, hæstaréttardómari, landsréttardómari, héraðsdómari, ríkissaksóknari, saksóknari, ríkislögmaður, ríkissáttasemjari, umboðsmaður barna, sýslumaður, ríkislögreglustjóri, aðstoðarríkislögreglustjóri, lögreglustjóri, aðstoðarlögreglustjóri, forstjóri Útlendingastofnunar, lögreglumaður, tollgæslustjóri, tollverður, forstjóri fangelsismálastofnunar, forstöðumaður fangelsis, fangaverður, ríkisskattstjóri, skattrannsóknarstjóri ríkisins, yfirskattanefndarmaður, og forseti Alþingis. Embættismaður  Embættismaður er einstaklingur sem hefur verið ráðinn í starf hjá ríkinu, oftast eftir umsóknarferli eða auglýsingu. Embættismenn hafa yfirleitt ekki jafnmiklar heimildir eða skyldur sem ráðamenn. Þekkt dæmi um embættismenn eru skrifstofustjóri Hæstaréttar, skrifstofustjóri Landsréttar, framkvæmdastjóri dómstólasýslunnar, yfirdýralæknir. Alþingismaður Alþingismenn eru þeir sem hafa verið kosnir til að sitja á Alþingi, löggjafarþingi Íslands.  Alþingismenn eru ekki taldir sem ráðamenn eða embættismenn samkvæmt lögum sem gilda um starfsemi ríkisstarfsmanna. Sérstakir embættismenn Sérstakir embættismenn eru embættismenn sem starfa ekki beint undir forystu ríkisstjórnarinnar, heldur hafa sérstaka stöðu sem sjálfstæðar stofnanir. Þeir eru ráðnir í starf sitt af Alþingi eða forseta Íslands, en ekki ráðherra. Þeir hafa ekki beina yfirstjórn ráðherra, heldur starfa sjálfstætt. Skyldur og réttindi þeirra eru skilgreind í lögum. Þekkt dæmi um slíka embætti eru Seðlabankastjóri, Orkumálastjóri, forstjóri Samgöngustofu, forstjóri Umhverfisstofnunar.
 Laun og starfskjör embættismanna 
Embættismenn eru sérstaklega útnefndir starfsmenn ríkisins sem eru skipaðir í embætti af ráðherra eða forseta Íslands. Þeir gegna oftast mikilvægum og ábyrgum hlutverkum í stjórnsýslu ríkisins. Dæmi um embættismenn eru dómarar, sýslumenn, ríkissaksóknarar, ríkisendurskoðendur og forstöðumenn ríkisstofnana. Laun eru reiknuð út frá grunntímakaupi, launaflokki, launastigi og öðrum þáttum sem hafa áhrif á launin.

Starfskjörin felast m.a. í vinnutíma, orlofi, veikindabótum og lífeyrissjóði.
Laun embættismanna eru mismunandi eftir embætti, menntun, reynslu og ábyrgð. Sumir embættismenn fá laun samkvæmt sérákvæðum í lögum, svo sem forseti Íslands, ráðherrar og alþingismenn. Einnig eru til sérstakir samningar um launasetningu sumra embættismanna, svo sem dómarar og ríkisendurskoðendur.
Laun embættismanna eru birt á vef Stjórnarráðsins í sundurliðuðum töflum sem sýna heildarlaun sem gilda frá 1. júlí 2022. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert eftir hlutfallslegri breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins fyrir næstliðið almanaksár.
 Tafla sem sýnir laun mismunandi embættismanna yfir árin 
 Embætti  2019  2020  2021  2022  2023  Skrifstofustjóri Hæstaréttar  1.095.000  1.162.635  1.276.612  1.336.118  1.369.521  Skrifstofustjóri Landsréttar  1.095.000  1.162.635  1.276.612  1.336.118  1.369.521  Framkvæmdastjóri dómstólasýslunnar  1.095.000  1.162.635  1.276.612  1.336.118  1.369.521  Yfirdýralæknir  1.095.000  1.162.635  1.276.612  1.336.118  1.369.521 

 Laun og starfskjör sérstakir embættismenn 
Sérstakir embættismenn eru þeir sem starfa í ríkisþjónustu en eru ekki háðir beinum stjórnun frá ríkisstjórninni. Þeir eru skipaðir í starfið af Alþingi eða forseta landsins, en ekki af neinum ráðherra . Þeir hafa sjálfstæða stöðu og geta ekki verið fluttir eða sagt upp nema skv. lögum. Þeir hafa sérstakar skyldur og réttindi sem eru ákveðin í lögum. Til dæmis eru Seðlabankastjóri, Orkumálastjóri, forstjóri Samgöngustofu og forstjóri Umhverfisstofnunar sérstakir embættismenn.

 Tafla sem sýnir mismunandi sérstakir embættismenn og launin sem þeir fá 

Sérstakur embættismaður20192020202120222023Seðlabankastjóri
 1.826.273
 1.936.290
 2.122.540
 2.222.272
 2.277.829Orkumálastjóri
 1.826.273
 1.936.290
 2.122.540
 2.222.272
 2.277.829Forstjóri Samgöngustofu
 1.826.273
 1.936.290
 2.122.540
 2.222.272
 2.277.829Forstjóri Umhverfisstofnunar
 1.826.273
 1.936.290
 2.122.540
 2.222.272
 2.277.829

 Laun og starfskjör ráðamanna 
Ráðamenn eru þeir sem eru skipaðir í ráðherraembætti af forseta Íslands eftir tillögu forsætisráðherra. Ráðamenn eru ábyrgir fyrir stjórnsýslu ráðuneyta og annarra ríkisstofnana sem falla undir þeirra umsjón. Ráðamenn eru einnig meðlimir stjórnarráðsins og taka þátt í stjórnmálalegri ákvörðunartöku.

Laun ráðamanna voru ákveðin af kjararáði samkvæmt lögum nr. 47/2006, um kjararáð, sem voru brottfellt með lögum nr. 79/2019, um breytingu á ýmsum lögum vegna brottfalls laga um kjararáð.

Kjararáð var óháð nefnd sem úrskurðar um laun og starfskjör þjóðkjörinna manna, dómara, ráðherra, ráðuneytisstjóra og skrifstofustjóra í Stjórnarráði Íslands, forstöðumanna ríkisstofnana og annarra ríkisstarfsmanna sem ekki geta ráðist með samningum á venjulegan hátt vegna eðlis starfanna eða samningsstöðu.

Laun ráðamanna eru nú reiknuð út frá grunnlaunum og einingum. Grunnlaun eru föst laun fyrir dagvinnu í samræmi við grunnmat starfs viðkomandi ráðherra. Einingar eru önnur laun sem starfinu fylgja, svo sem bónusar, staðaruppbætur og starfskostnaður. Laun ráðamanna eru birt á heimasíðu fjármála- og efnahagsráðuneytisins fjarmalaraduneyti.is.

Laun og starfskjör ráðamanna hafa breyst yfir tímann eftir efnahagsþróun, kjarasamningum og stjórnmálalegum ákvarðanum.

 Ráðamaður  2019  2020  2021  2022  2023  Forsætisráðherra  2.222.272   2.360.053   2.591.898   2.713.236   2.780.817   Ráðherra  2.007.333   2.131.788   2.340.590   2.449.583   2.510.823   Ríkislögmaður  2.222.272   2.360.053   2.591.898   2.713.236   2.780.817   Ríkissáttasemjari  2.007.333   2.131.788   2.340.590   2.449.583   2.510.823   Umboðsmaður barna  Skv.lögum nr .70/1996  Skv.lögum nr .70/1996  Skv.lögum nr .70/1996  Skv.lögum nr .70/1996  Skv.lögum nr .70/1996 Forseti Alþingis  1.857.000   2.231.579   2.166.669   2.267.936   2.324.885  
  :  :  : 

 Ráðamenn sem eru skipaðir af Hæstarétti 
 Ráðamaður  2019  2020  2021  2022  2023  Hæstaréttardómari  1.200.000   1.260.000   1.323.000   1.389.150   1.472.879   Landsréttardómari  1.100.000   1.155.000   1.212.750   1.273.388   1.349.781   Héraðsdómari  1.000.000  1.050.000  1.102.500  1.157.625  1.215.506   Ríkissaksóknari  900.000  945.000  992.250  1.041.863  1.094.056   Saksóknari  800.000  840.000  882.000  926.100  972.905  
Lög nr. 79 27. júní 2019.

 Ráðamenn sem eru skipaðir af ráðherra 
 Ráðamaður  2019  2020  2021  2022  2023  Ráðuneytisstjóri  1.500.000   1.594.500   1.750.415   1.832.024   1.877.575   Sýslumaður  1.300.000   1.381.900   1.515.530   1.586.162   1.625.816   Ríkislögreglustjóri  1.200.000   1.275.600   1.399.772   1.465.171   1.501.800   Aðstoðarríkislögreglustjóri  1.100.000   1.169.300   1.284.013   1.344.181   1.377.785   Lögreglustjóri  950.000  1.009.850  1.107.869  1.159.894  1.188.891   Aðstoðarlögreglustjóri  850.000  901.550  989.395  1.035.798  1.061.693   Forstjóri Útlendingastofnunar  750.000  796.250  873.608  914.056  936.807   Lögreglumaður  650.000  690.950  758.527  793.642  813.483   Tollgæslustjóri  600.000  637.800  699.886  732.585  750.900   Tollverðir  550.000  584.650  641.949  671.892  688.690   Forstjóri fangelsismálastofnunar  500.000 531.500 583.608 610.681 625.698  Forstöðumaður fangelsis  450.000 478.350 525.267 549.774 563.379  Fangaverðir  400.000 425.100 466.814 488.865 500.787  Ríkisskattstjóri  350.000 371.850 408.361 427.956 438.195  Skattrannsóknarstjóri ríkisins  300.000 318.900 349.943 366.292 375.450  Yfirskattanefndarmaður  250.000 265.750 291.804 305.146 312.849 
Lög nr. 79 27. júní 2019.

 Kjörnir fulltrúar: Laun og starfskjör 
Tafla sýnir hvernig laun forseta Íslands hafa hækkað árin 2020-2023 
 Ár  Starfsheiti Upphæð  Hlutfallsleg hækkun  2019 Forseti Íslands 2.985.000 0% 2020  Forseti Íslands 3.173.455 6,3% 2021  Forseti Íslands 3.483.430  9,81% 2022  Forseti Íslands 3.645.397  4,6811% 2023  Forseti Íslands 3.736.532 2,5%Tafla sýnir hvernig laun þingmanna hafa hækkað árin 2020-2023.   
 Ár  Launategund Upphæð  Hlutfallsleg hækkun 2019Laun (þingfararkaup)1.101.1940% 2020  Laun (þingfararkaup)  1.170.569  6,3000% 2021  Laun (þingfararkaup)  1.285.411  9,8108% 2022  Laun (þingfararkaup)  1.345.582  4,6811% 2023  Laun (þingfararkaup)  1.378.722  2,5%

 Aðrar greiðslur 
Tafla sýnir mismunandi greiðslur til þingmanns í ágúst 2022. 
YfirflokkurFlokkurUpphæðFastar greiðslurFastur ferðakostnaður í kjördæmi35.166Fastar greiðslurHúsnæðis- og dvalarkostnaðargreiðsla219.972Ferðakostnaður innanlandsAnnað (jarðgöng, leigubílar o.fl.)9.050Ferðakostnaður innanlandsFerðir með bílaleigubíl34.498Ferðakostnaður innanlandsFlugferðir og fargjöld innanlands118.080Ferðakostnaður innanlandsGisti- og fæðiskostnaður innanlands56.000LaunagreiðslurÁlag á þingfararkaup201.837Síma- og netkostnaðurSíma- og netkostnaður12.946StarfskostnaðurEndurgreiddur starfskostnaður30.339StarfskostnaðurFastur starfskostnaður16.549Samtals aðrar greiðslur723.638

 Hvernig eru launin reiknuð? 

Laun embættismanna, ráðamanna og kjörinna fulltrúa á Íslandi eru ákveðin með mismunandi hætti eftir stöðu þeirra. Hér er yfirlit yfir helstu aðferðir við launaákvarðanir:

 Laun forseta Íslands eru ákveðin í lögum um laun forseta Íslands, nr. 10/1990, með síðari breytingum. Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins.
 Laun forsætisráðherra og annarra ráðherra eru ákveðin í lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011, með síðari breytingum. Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins.
 Laun alþingismanna og forseta Alþingis eru ákveðin í lögum um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað, nr. 88/1995, með síðari breytingum. Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins.
 Laun dómara eru ákveðin í lögum um dómstóla, nr. 15/1998, með síðari breytingum. Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins.
 Laun æðstu embættismanna ríkisins eru ákveðin í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, með síðari breytingum. Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins.

 Tilvísanir 

Flokkur:Ríkisstofnanir