Keir Hardie

James Keir Hardie (15. ágúst 1856 – 26. september 1915) var skoskur verkalýðsleiðtogi og stjórnmálamaður. Hann var einn af stofnendum breska Verkamannaflokksins og var fyrsti þingflokksleiðtogi hans frá 1906 til 1908.

Æviágrip
Keir Hardie fæddist árið 1856 í Lankarshire. Foreldrar hans voru of fátækir til að geta sent hann í skóla og frá því að hann var tíu ára gamall þurfti hann um skeið að vinna fyrir fjölskyldunni. Foreldrar Hardie fluttu árið 1867 með hann til námubæjarins Newarthill. Hann vann í námum og notaði tómstundir sínar til að lesa og mennta sig. Hardie varð brátt einn af framámönnum í námumannafélaginu og var því á endanum rekinn úr vinnunni. Árið 1886 var Hardie kjörinn ritari námumannafélagsins í Ayrshire og ári síðar varð hann ritstjóri mánaðarritsins The Miner.

Hardie varð þeirrar skoðunar að verkamenn yrðu að hafa eigin fulltrúa á þingi. Á þessum tíma voru flestir þingmenn úr verkalýðsstéttinni meðlimir í Frjálslynda flokknum en Hardie taldi ekki að sá flokkur gæti unnið að hagsmunum verkamanna þar sem hann væri fjármagnaður af auðkýfingum og stórjarðeigendum. Árið 1888 bauð Hardie sig fram á neðri málstofu breska þingsins sem óháður frambjóðandi í kjördæmi í Mið-Lankarshire en náði ekki kjöri.

Hardie bauð sig aftur fram að fjórum árum liðnum með stuðningi námuverkamanna í Ayrshire, í kjördæminu Suðvestur-Ham, og náði í þetta sinn kjöri. Hann var fyrsti óháði þingmaður Bretlands úr verkalýðsstétt. Hardie var vanur að mæta á þingið klæddur í verkamannsföt til að leggja áherslu á að hann væri enn verkamaður og myndi ekki klæðast búningi annarrar stéttar.

Árið 1893 stofnaði Hardie Óháða verkamannaflokkinn og ferðaðist um Bretland til að vinna nýja flokknum fylgi. Í þingkosningum Bretlands árið gáfu 27 frambjóðendur flokksins kost á sér en enginn þeirra, þar á meðal Hardie, náði kjöri. Hardie var aftur kjörinn á þing árið 1900 með stuðningi námumanna í Wales og átti eftir að sitja á þingi það sem hann átti eftir ólifað.

Hardie tókst smám saman að fá bresk verkalýðsfélög á sitt band um að verkamenn yrðu að hafa sinn eigin óháðan flokk á þingi með jafnaðarstefnu að leiðarljósi. Afraksturinn varð sá að árið 1899 samþykkti breska verkalýðsráðið að nauðsynlegt væri að fulltrúum verkamanna á þingi fjölgaði og að stofnuð yrði fulltrúanefnd verkalýðsfélaganna. Sú nefnd tók við störfum árið 1900 og það ár er því jafnan talið stofnár breska Verkamannaflokksins. Þegar kosið var á breska þingið árið 1906 náðu 29 fulltrúar flokksins kjöri.

Hardie var ötull stuðningsmaður kosningaréttar kvenna og mótmælti því þegar Verkamannaflokkurinn neitaði að setja málefnið á stefnuskrá sína árið 1906.

Sem þingmaður mæti Hardie gegn hernaði Breta í seinna Búastríðinu kringum aldamótin. Hann talaði jafnframt fyrir hlutleysi Breta í aðdraganda fyrri heimsstyrjaldarinnar. Byrjun stríðsins árið 1914 olli Hardie miklum vonbrigðum þar sem hann hafði vonast til þess að verkalýðshreyfingar um alla Evrópu myndu taka höndum saman og koma í veg fyrir stríð milli þjóðanna með allsherjarverkföllum. Hardie sýktist af lungnabólgu sumarið 1915 og lést þann 26. september sama ár. Aðeins níu árum síðar myndaði Verkamannaflokkurinn fyrstu ríkisstjórn sína.

Tilvísanir

Flokkur:Leiðtogar breska Verkamannaflokksins
Flokkur:Skoskir stjórnmálamenn