Sósíalíski einingarflokkurinn

Sósíalíski einingarflokkur Þýskalands (þýska: Sozialistische Einheitspartei Deutschlands eða SED) var kommúnískur stjórnmálaflokkur í Alþýðulýðveldinu Þýskalandi. Sósíalíski einingarflokkurinn leiddi svokallaða þjóðfylkingu (þýska: Nationale Front) sem var bandalag stjórnmálaflokka sem fengu að starfa með náð austur-þýskra stjórnvalda. Þar sem Sósíalíski einingarflokkurinn var eini stóri stjórnmálaflokkurinn sem var leyfður fór flokkurinn í raun fyrir flokksræði í Austur-Þýskalandi og hafði tögl og hagldir á öllum pólitískum völdum í landinu.

Söguágrip
Í apríl árið 1946, eftir ósigur Þjóðverja í seinni heimsstyrjöldinni, neyddu Sovétmenn meðlimi þýska Jafnaðarmannaflokksins (SPD) og Kommúnistaflokksins (KPD) innan sovéska hernámssvæðisins í Þýskalandi til að sameinast í einn marx-lenínískan stjórnmálaflokk. Deildir flokkanna á hernámssvæðum Vesturveldanna tóku ekki þátt í samrunanum og Jafnaðarmannaflokkurinn starfaði því áfram sjálfstætt í Vestur-Þýskalandi. Þrátt fyrir að Sósíalíski einingarflokkurinn væri því að nafninu til samfylking þýskra vinstriafla varð flokkurinn í reynd að mestu framhald af Kommúnistaflokknum þar sem sjónarmið hófsamari jafnaðarmanna hlutu engan hljómgrunn.

Sósíalíski einingarflokkurinn hafði skipulag Kommúnistaflokks Sovétríkjanna að fyrirmynd. Í áróðri kommúnista var látið líta út fyrir að samruni flokkanna hefði farið fram af frjálsum vilja beggja aðila. Kommúnistinn Wilhelm Pieck og jafnaðarmaðurinn Otto Grotewohl fóru sameiginlega með formennsku í flokknum á fyrstu árum hans.

Þrátt fyrir nokkuð ítarlegar hreinsanir, sér í lagi innan stjórnsýslunnar, taldist sagnfræðingnum Jan Foitzik svo til að árið 1954 hefði um 27% flokksmeðlima Sósíalíska einingarflokksins verið gamlir félagar úr Nasistaflokknum. Í skýrslu frá árinu 1954 hafði gömlum félögum úr Nasistaflokknum numið 8,6% af félagatali Sósíalíska einingarflokksins. Mögulega má skýra þetta með því að báðir flokkarnir voru fjöldahreyfingar (meðlimir Nasistaflokksins voru 8,5 milljónir talsins árið 1945 og meðlimir Sósíalíska einingarflokksins voru 2,3 milljónir árið 1989). Aftur á móti voru gamlir meðlimir Nasistaflokksins sem ekki höfðu verið bendlaðir við kúgun nasistastjórnarinnar fjölmennari innan Þjóðarlýðræðisflokksins (þ. National-Demokratische Partei Deutschlands).Andreas Herbst, Winfried Ranke, Jürgen Winkler: So funktionierte die DDR, bls. 714.

Sósíalíski einingarflokkurinn var í forsvari fyrir „Þjóðfylkingu þýska alþýðulýðveldisins“, sem taldi til sín alla löglega stjórnmálaflokka og fjöldahreyfingar landsins. Aðildarflokkar Þjóðfylkingarinnar buðu fram á austur-þýska þingið á sameiginlegum kosningalista undir forystu Sósíalíska einingarflokksins.

Flokkurinn glataði smám saman völdum í Austur-Þýskalandi eftir hrun Berlínarmúrsins í nóvember árið 1989. Í fyrstu frjálsu þingkosningunum sem haldnar voru í mars 1990 vann austur-þýsk deild Kristilega demókrataflokksins sigur og lagalegir yfirburðir Sósíalíska einingarflokksins, sem höfðu verið innsiglaðir í stjórnarskrá Austur-Þýskalands frá árinu 1968, voru afnumdir í desember 1989. Tveimur dögum síðar sagði öll miðnefnd flokksins af sér.

Við upplausn þýska alþýðulýðveldisins breytti Sósíalíski einingarflokkurinn nafni sínu í Lýðræðislega sósíalistaflokkinn árið 1990 og endurskilgreindi sig sem lýðræðislegan sósíalistaflokk undir forystu lögfræðingsins Gregors Gysi. Sá flokkur hélt áfram störfum eftir sameiningu Þýskalands og skilgreindi sig vinstra megin við Jafnaðarmannaflokkinn. Sanntrúaðir kommúnistar, þar á meðal gamli flokksforinginn Erich Honecker, stofnuðu hins vegar nýjan Kommúnistaflokk, en þessi flokkur hlaut aðeins 0,1% atkvæða í fyrstu og síðustu frjálsu þingkosningum Austur-Þýskalands.

Í aðdraganda þýsku þingkosninganna árið 2005 myndaði Lýðræðislegi sósíalistaflokkurinn kosningabandalag við flokkinn WASG (Arbeit und soziale Gerechtigkeit – Die Wahlalternative), klofningsflokk Oskars Lafontaine úr Jafnaðarmannaflokknum. Flokkarnir sameinuðust formlega árið 2007 og mynduðu með sér Vinstriflokkinn (þýska: Die Linke), sem er í dag sjötti stærsti flokkurinn á þýska þinginu.

Leiðtogar Sósíalíska einingarflokksins
 # Mynd Nafn Tók við embætti Lét af embættiFormenn Sósíalíska einingarflokksinsVorsitzende der Sozialistischen Einheitspartei Deutschlands 60px  Wilhelm Pieck(1876–1960)  22. apríl 1946  25. júlí 1950 60px  Otto Grotewohl(1894–1964)Aðalritarar miðnefndarinnar(titlaðir Fyrstu ritarar miðnefndarinnar 1953–1976)Generalsekretär/Erster Sekretär des Zentralkommitees 1 60px  Walter Ulbricht(1893–1973)  25. júlí 1950  3. maí 1971 2 60px  Erich Honecker(1912–1994)  3. maí 1971  18. október 1989 3 60px  Egon Krenz(1937–)  18. október 1989  3. desember 1989Heiðursformaður miðnefndarinnarVorsitzender des Zentralkommitees 60px  Walter Ulbricht(1893–1973)  3. maí 1971  1. ágúst 1973

Tilvísanir

Flokkur:Austur-Þýskaland
Flokkur:Kommúnistaflokkar
Flokkur:Þýskir stjórnmálaflokkar