Grýlukvæði

Grýlukvæði eru kvæði flokkuð með barnagælum, þótt þau hafi einkum verið notuð til þess að hrella og/eða aga börn fyrr á öldum. Kvæðin gátu þannig falið í sér ákveðið uppeldisgildi, þótt þau hafi eflaust einnig falið í sér skemmtanagildi.  Í grýlukvæðunum er jólavætturin Grýla fyrirferðamest allra persóna ásamt Leppalúða, eiginmanni hennar, og jólasveinunum. 

Einnig hafa varðveist kvæði um Skrögg og Dúðadurt en þeir eru taldir vera bræður jólasveinanna. Samkvæmt heimildum er Dúðadurtur albróðir þeirra en Skröggur hálfbróðir og „holukrakki" Leppalúða og Lúpu. Segir sagan að á meðan Grýla lá karlæg í veikindum í heilt ár hafi Leppalúði haldið framhjá henni með Lúpu og eignuðust þau saman soninn Skrögg. 

 Aldur grýlukvæða 
Elstu heimildir þar sem Grýlu ber á góma eru íslensk skinnhandrit frá 13. öld og má helst nefna nafnaþulu í Eddu Snorra Sturlusonar en þar bregður Grýlunafninu fyrir sem eitt af tröllkvennaheitum. Þá má nefna Grýluvísu sem sem varðveitt er í Íslendingasögu Sturlu Þórðarsonar en þá vísu kvað Oddaverjinn Loftur Pálsson rétt fyrir Breiðabólstaðarbardaga í Fljótshlíð gagnvart Birni Þorvaldssyni (hálfbróður Gissurar jarls) árið 1221. Vísa Lofts hljóðar svo:

Hér fer Grýla í garð ofan
og hefr á sér
hala fimmtán.

 Dæmi um grýlukvæði 
Grýlukvæði eftir óþekkta höfunda (Íslensk þjóðkvæði)
 Grýla á sér lítinn bát
 Grýla er að sönnu gömul herkerling
 Grýla kallar á börnin sín
 Grýla kemur og gægist um hól
 Grýla reið fyrir ofan garð
 Grýla reið með garði
 Hér er komin Grýla
 Hér fer Grýla í garð ofan
 Það á að gefa börnum brauð
Grýlukvæði eftir þekkta höfunda

Dúðadurtskvæði (Hallgrímur Eldjárnsson)
Ekki linnir ferðunum um Fljótsdalinn enn (Stefán frá Vallanesi)
Grýla heitir grettin mær
 Grýla hét tröllkerling leið og ljót (Jóhannes úr Kötlum)
 Hér er komin hún Grýla (Eggert Ólafsson)
 Hlustið þið til hýr börn (Bjarni Gissurarson)
 Kom ég út og kerling leit ófrýna (Hallgrímur Jónsson Thorlacius)
 Skröggskvæði (Guðmundur Bergþórsson)

 Tengt efni 

 Barnagælur
 Þulur

 Heimildir 

Flokkur:Íslensk þjóðkvæði