Íslenskir sjávarhættir

Íslenskir sjávarhættir er fræðirit eftir Lúðvík Kristjánsson, sem var gefið út af Menningarsjóði í fimm bindum á árunum 1980-1986, og fjallar um íslenska sjávarhætti fyrr á öldum. 

Ritið einblínir á tímabilið fyrir iðnbyltingu, þegar farið var til sjós á árabátum, en höfundur segir að það tímabil spanni hátt í 10 aldir, allt frá landnámi fram á 19. öld. Ritið er tileinkað minningu íslenskra sjómanna fyrr og síðar. Það er víðfemt, en viðfangsefni þess er m.a. á sviði menningarsögu, atvinnusögu, tæknisögu, náttúrusögu og þjóðfræði. Fróðleikurinn sem þar kemur fram er m.a. byggður á viðtölum við hátt í 300 gamla sjómenn og öðrum aðilum sem voru kunnugir íslenskum sjávarháttum eins og þeir voru stundaðir í gamla daga. Þeir elstu þessara heimildamanna voru fæddir á árunum 1850-60. Höfundur byrjaði snemma að safna heimildum og tileinkaði fræðistörfum sínum eftir 1964 nánast alfarið íslenskum sjávarháttum, en eiginkona hans Helga Jónsdóttir Proppé aðstoðaði við verkið.

Í ritinu er einnig mikið vitnað í íslensk íslensk fornrit frá miðöldum, en Lúðvík var við nám í íslenskum fræðum við Háskóla Íslands á árunum 1932-1934 undir leiðsögn Sigurðar Nordal prófessors, og var því fornritunum vel kunnugur. 

Í ritinu er m.a. verstöðvatal, þar sem er borið kennsl á 326 verstöðvar um allt land. 

Ritið er ríkulega myndskreytt af teikningum eftir Bjarna Jónsson listmálara og Guðmund P. Ólafsson líffræðing, sem hannaði einnig bókarkápuna. 

Íslenskir sjávarhættir er af sumum talið einstakt ritverk á heimsvísu, þar sem engar aðrar þjóðir hafa tekið saman sambærilegt ritverk um sína sjávarhætti.

 Efnisyfirlit Íslenskra sjávarhátta 

 Bindi I (1980) 
 Fjörunytjar og strandjurtir
 Matreki
 Rekaviður
 Selur

 Bindi II (1982) 
 Verðstöðvatal
 Íslenzki árabáturinn
 Vertíðir
 Verleiðir og verferðir
 Verbúðir
 Mata og mötulag

 Bindi III (1983) 
 Skinnklæði og fatnaður
 Uppsátur
 Uppsátursgjöld
 Skyldur og kvaðir
 Veðurfar og sjólag
 Veðrátta í verstöðvum
 Fiskimið
 Viðbúnaður vertíða og sjóferða
 Róður og sigling
 Flyðra
 Happadrættir og hlutabót
 Hákarl
 Þrenns konar veiðarfæri

 Bindi IV (1985) 
 Beita og beiting
 Veiðar með handfæri
 Veiðar með lóð og þorskanetum
 Lending - uppsetning - fjöruburður
 Skiptivöllur - aflaskipti
 Landlegur
 Vergögn
 Hagnýting fiskifangs
 Þorskhausar

 Skreiðarferðir og fiskifangaverzlun

 Bindi V (1986) 
 Hvalur
 Rostungar
 Sjávarfuglanytjar
 Þjóðtrú og getspeki

 Heimildir 
 Einar Laxness. (1981). "Inngangur." Í Lúðvík Kristjánsson, Vestræna. Reykjavík: Sögufélag.
 Lúðvík Kristjánsson. (1980-86). Íslenskir sjávarhættir I-V. Reykjavík: Bókaútgáfa Menningarsjóðs.

 Tilvísanir 

Flokkur:Íslensk fræðirit
Flokkur:Bókaárið 1980