Gullfjötrar millistríðsáranna

Gullfjötrar millistríðsáranna er kenning sett fram af bandaríska hagfræðingum og starfandi prófessor við Berkley-háskólann, Barry Eichengreen. Kenningin fjallar um það og útskýrir hvernig gullfótur er undirstaðan til að skilja kreppuna miklu. Eichengreen einblínir á millistríðsárin, beint eftir fyrri heimsstyrjöld að byrjun seinni heimsstyrjaldar en á þeim tíma áttu sér stað góðæri og kreppan mikla.

 Höfundur kenningar 
Höfundur kenningarnar er Barry Eichengreen, fæ­­ddur árið 1952 og er menntaður hagfræðingur og starfandi prófessor í hagfræði og stjórnmálafræði við Berkley-háskólann í Kaliforníu.
Eichengreen er með fjölmargar gráður en meðal annars er hann með M.A.-gráðu í hagfræði og sögu frá Yale-háskólanum í New Haven, Connecticut í Bandaríkjunum og Ph.D. í hagfræði einnig frá Yale. Eichengreen hefur gefið út fjölmargar greinar og kenningar en þær þekktustu eru meðal annars kenning Eichengreen um hlutverk stofnana í hagvexti eftirstríðsáranna og kenning um gullfjötra millistríðsáranna (e. Golden Fetters) sem hann gaf út í formi bókarútgáfu árið 1992 Golden Fetters: The Gold Standard and the Great Depression, 1919-1939.

 Gullfótur
Gullfótur er kerfi sem var í gangi á árunum fyrir stríð og lauk á tímum heimskreppunnar miklu. Gullfótarkerfi virkar þannig að peningar eru beintengdir við gull. Hver eining af gjaldmiðli er breytanleg í ákveðið magn af gulli. Með gullfótarkerfinu eru gjaldmiðlar með fast gengi. Í dag er enginn gjaldmiðill með gullfótarkerfi.

Golden Fetters: The Gold Standard and the Great Depression, 1919-1939
Bókin hans Eichengreen Golden Fetters: The Gold Standard and the great depression, 1919-1939 hlaut miklar vinsældar þar sem Eichengreen setti fram nýjar kenningar á orsökum kreppunnar miklu en áður hafi verið einblínt á.

Árin eftir stríð þegar þjóðirnar voru búnar að ná efnahagslegum stöðugleika einkenndust af góðæri. Þessu tímabili lauk árið 1929 með upphafi heimskreppunnar miklu en upphaf hennar má marka með hrun kauphallarinnar í New York í október árið 1929.

Eichengreen heldur því fram og rökstyður að gullfótarkerfið hafi verið eitt af meginástæðum kreppunnar miklu og hefti stjórnvöld með takmarkandi aðgerðum. Þessar takmarkandi aðgerðir gerðu þjóðum erfitt að koma í veg fyrir bankahrun og er ein af lykil ástæðum fyrir að kreppan náði um allan heim.

Á tímum gullfótarkerfisins var uppi ofsahræðsla við verðbólgu, aðgerðir seðlabankanna kröfðust samvinnu og traust við hinar þjóðirnar sem voru með í gullfótarkerfinu.

Þjóðirnar stóðu frammi fyrir tveim valmöguleikum: að fórna öllum mögulegum aðgerðum til að efla efnahag til að halda í gullfótarkerfið sem var raunin í langan tíma. Hinn möguleikinn var að fórna gullfótarkerfinu í tilgangi þess að þenja út hagkerfin og hafa meiri möguleika á að efla hagkerfið með aðgerðum.

Þjóðirnar sem skulduðu voru þær fyrstu að brjóta gegn reglum gullfótakerfisins með að setja á gjaldeyrishöft og þannig missti gjaldmiðill þeirra breytileika gulls. Næst á eftir til að fórna gullfótarkerfinu var bretland árið 1931 í þeim tilgangi að reyna komast út úr kreppunni og síðar meira árið 1933 hættu Bandaríkin að fylgja reglum gullfótarins að hluta til.

Þau lönd sem fórnuðu fyrr gullfótarkerfinu komust fyrr út úr kreppunni miklu sem styður kenninguna sem Eichengreen setur fram.

 Heimildir 

Flokkur:Hagfræði
Flokkur:Kreppan mikla