Aftökur á Íslandi

Aftökum fjölgaði á Íslandi eftir siðaskipti og var þá dæmt eftir Stóradómi.Fátækir fórnarlömbin í aftökusögu Íslendinga Vísir.is, skoðað 25. júlí 2018. Innan rannsóknarverkefnisins Dysjar hinna dæmdu við Háskóla Íslands hefur verið unnið að kortlagningu aftökustaða á Íslandi. Þar má finna gögn um 238 skrásettar aftökur, sem birtast í töflunni hér að neðan.Dysjar hinna dæmdu, skoðað 15. febrúar 2020.  Þessar aftökur áttu sér allar stað á tímabilinu 1550 til 1830, það er frá upphafi siðaskipta til loka þess tíma sem oftast er kenndur við upplýsingu.

Langflestir sem teknir voru af lífi voru alþýðufólk. Í um þriðjungi tilfella var aftakan refsing fyrir þjófnað, í um þriðjungi fyrir blóðskömm og dulsmál. Aðrar aftökur skiptust á morð, galdramál og aðrar sakir. Um 70% hinna líflátnu voru karlar en um 30% konur. Yngsti karlmaðurinn sem tekinn var af lífi var 14 ára. Dæmi eru um að ungar stúlkur hafi verið dæmdar til dauða en hlotið „náðun“ konungs, það er mildun dóms, þá oftast í lífstíðar-„slaverie“. Þær voru þá sendar í þrældóm í tugthús Kaupmannahafnar.„Bjóst ekki við að aftökurnar væru svo margar“, viðtal við Steinunni Kristjánsdóttur, prófessor í fornleifafræði, á vef Vísis 6.9.2019: https://www.frettabladid.is/frettir/bjost-ekki-vid-ad-aftokurnar-vaeru-svo-margar/ (sótt 18.2.2020).

Miðbik þessa tæpra þriggja alda tímabils, frá 1625-1690, hefur verið nefnt brennuöld, en á þeim tíma voru 20 karlar og ein kona tekin af lífi fyrir galdra. Á síðari hluta 18. aldar voru umtalsvert fleiri dæmdir til dauða en í reynd voru teknir voru af lífi, eftir konungstilskipun sem barst árið 1758, um að dauðadómum skyldi ekki fullnægt með aftöku nema að fengnu samþykki konungs, en konungur mildaði fjölda dauðadóma frá íslenskum yfirvöldum. Þeim var þá oftast breytt í lífsstíðar-„slaverie“, þ.e. þrældóm.Björn Þórðarson, Refsivist á Íslandi 1761–1925, Prentsmiðjan Gutenberg 1926.

Síðasta opinbera aftakan var sem fyrr segir framkvæmd árið 1830. Eftir það var fólk enn dæmt til dauða á Íslandi en í hvert sinn mildaði konungur dóminn. Dauðarefsing var loks alfarið afnumin úr íslenskum lögum árið 1928.„Hvenær var síðasta aftakan á Íslandi?“ á Vísindavef HÍ, https://www.visindavefur.is/svar.php?id=4649, sótt 16.2.2020.

Listi yfir opinberar aftökur á Íslandi

 Nafn  Ár  Kyn  Aldur  Staða  Brot  Refsing Jón Arason  1550  kk  66  Biskup    Hálshöggvinn Björn Jónsson  1550  kk  44  Prestur    Hálshöggvinn Ari Jónsson  1550  kk  40  Lögmaður    Hálshöggvinn Hallur  1551  kk    Húsmaður    Hálshöggvinn Jón Keneksson  1551  kk  51  Bóndi    Hálshöggvinn Sigríður Guðmundardóttir  1572  kvk      Dulsmál  Tekin af lífi Guðbjörg Sveinsdótir  1573  kvk      Hórdómur  Tekin af lífi Jón Þorfinnsson  1573  kk      Hórdómur  Tekinn af lífi Hinrik Kules  1582  kk      Morð  Tekinn af lífi Ónafngreindur maður  1584  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1584  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1584  kk      Þjófnaður  Hengdur Hjálmar Sveinsson  1586  kk  25    Þjófnaður  Tekinn af lífi Ögmundur Þorkelsson  1589  kk  59    Morð  Drekkt Einar Þórðarson  1595           Björn Pétursson (Axlar-Björn)  1596  kk  41  Bóndi  Morð  Limmarinn og Hálshöggvinn Ónafngreind kona  1599  kvk      Blóðskömm  Drekkt Björn Þorleifsson  1602  kk  47  Bóndi  Svall  Hálshöggvinn Ónafngreindur maður  1605  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1605  kk      Þjófnaður  Hengdur Þórður Egilsson  1605  kk      Blóðskömm  Hálshöggvinn Bjarni Hildibrandsson  1606  kk  31    Blóðskömm  Tekinn af lífi Guðrún Þorsteinsdóttir  1608  kvk  48  Vinnukona  Barnsmorð  Brennd Sigríður Halldórsdóttir  1611  kvk  30    Dulsmál  Drekkt Jón Oddsson  1611           Ónafngreindur maður  1611  kk      Morð  Tekinn af lífi Ónafngreindur maður  1611  kk      Morð  Tekinn af lífi Úlfhildur Jörundsdóttir  1612  kvk      Blóðskömm  Drekkt Ragnheiður Magnúsdóttir  1615  kvk  25    Barnsmorð  Drekkt Þórdís Halldórsdóttir  1618  kvk  43  Húskona  Blóðskömm  Drekkt Guðbjörg Jónsdóttir  1618  kvk      Blóðskömm  Drekkt Ónafngreindur maður  1618  kk      Blóðskömm  Hálshöggvinn Ólafur Þórðarson  1618  kk  28    Blóðskömm  Hálshöggvinn Hildibrandur Ormsson  1624  kk  44    Blóðskömm  Tekinn af lífi Sesselja Jónsdóttir  1624  kvk  29    Blóðskömm  Tekin af lífi Jón Rögnvaldsson  1625  kk  25    Galdrar  Brenndur Ónafngreindur maður  1626  kk      Þjófnaður  Hengdur Herdís Guðmundsdóttir  1627  kvk  28    Dulsmál  Drekkt Aldís Þórðardóttir  1634  kvk      Blóðskömm  Drekkt Jón Þórðarson  1634           Jón Ormsson  1634  kk      Þjófnaður  Hengdur Gísli Tómasson  1635  kk  25    Morð  Stegldur Ónafngreindur maður  1635  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1635  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1635  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngrein kona  1636  kvk    Bústýra  Dulsmál  Drekkt Alleif  1636  kvk  36    Dulsmál/Blóðskömm  Tekin af lífi Rustikus  1636  kk      Dulsmál/Blóðskömm  Tekinn af lífi Ónafngreind kona  1636  kvk      Þjófnaður  Hengd Ónafngreindur maður  1636  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1636  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1636  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreind kona  1636  kvk      Blóðskömm  Tekin af lífi Jón Steingrímsson  1636  kk    Bessastaðaböðull  Blóðskömm  Tekinn af lífi Guðmundur ”seki” Jónsson  1637  kk  37  Bóndi  Duldist í landi en var útlagi  Hálshöggvinn Ónafngreind kona  1638  kvk      Blóðskömm  Tekin af lífi Ónafngreindur maður  1638  kk      Blóðskömm  Tekinn af lífi Ónafngreind stjúpdóttir  1639  kvk      Blóðskömm  Drekkt Ónafngreindur stjúpfaðir  1639  kk      Blóðskömm  Hálshöggvinn Helgi Þorgeirsson  1641  kk  56  Bóndi  Hórdómur  Réttaður Inga Kolbeinsdóttir  1645  kvk  40    Dulsmál  Tekin af lífi Ónafngreind kona  1645  kvk      Blóðskömm  Réttuð Hellu-Bjarni  1645  kk      Þjófnaður  Hengdur Bóndinn í Skarðstúni  1645  kk      Þjófnaður  Hengdur Jón Þorsteinsson  1647  kk  47  Bóndi  Blóðskömm  Tekinn af lífi Björg Andrésdóttir  1647  kvk  22    Blóðskömm  Tekin af lífi Sveinn “skotti” Björnsson  1648  kk  52    Landhlaup, tilraun til nauðgunar  Hengdur Guðmundur Narfason  1650  kk  50  Bóndi  Morð  Hálshöggvinn, limmarinn höfuð sett á stöng Páll Tóason (Tófa/Tóvason)  1650  kk      Blóðskömm  Tekinn af lífi Margrét Jónsdóttir  1650  kvk      Blóðskömm  Tekin af lífi Jón Jónsson (kallaður Sýjusson)  1650  kk      Blóðskömm  Hálshöggvinn Sigríður Einarsdóttir  1650  kvk      Blóðskömm  Drekkt Sigríður Jónsdóttir  1650  kvk  30    Blóðskömm  Tekin af lífi Halldór Jónsson  1650  kk  45    Blóðskömm  Tekinn af lífi Ónafngreind stjúpdóttir  1651  kvk      Blóðskömm  Tekin af lífi Þórður  1654  kk      Galdrar  Brenndur Egill  1654  kk      Galdrar  Brenndur Grímur  1654  kk      Galdrar  Brenndur Sigríður Gunnarsdóttir  1656  kvk      Dulsmál  Tekin af lífi Ónafngreind kona  1656  kvk      Dulsmál  Tekin af lífi Jón  1656  kk  56    Galdrar  Brenndur Jón Jónsson  1656  kk  26    Galdrar  Brenndur Valgerður Jónsdóttir  1659  kvk      Blóðskömm  Tekin af lífi Ingimundur Illugason  1659  kk      Blóðskömm  Tekinn af lífi Þórður Magnússon  1662  kk      Þjófnaður  Hengdur Ólöf Magnúsdóttir  1663  kvk  23    Dulsmál  Drekkt Þórður Leifuson/Þórðarson  1664  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreind kona  1666  kvk      Dulsmál  Tekin af lífi Þórarinn Halldórsson  1667  kk  42    Galdrar  Brenndur Jón Leifsson  1668  kk      Galdrar  Brenndur Erlendur Eyjólfsson  1668  kk  54    Galdrar  Brenndur Gísli ‚hrókur‘ Sveinsson  1670  kk        Hengdur Guðrún Bjarnadóttir  1670  kvk  26    Dulsmál  Tekin af lífi Sigurður Jónsson  1671  kk      Galdrar  Brenndur Jón Jónsson  1672  kk      Þjófnaður  Hengdur Guðrún Skaftadóttir  1673  kvk  33    Dulsmál  Drekkt Eyjólfur Arason  1673  kk  38  Frækinn og listamaður  Þjófnaður  Hengdur Bjarni Sveinsson  1673  kk  38    Blóðskömm  Tekinn af lífi Sigríður Þórðardóttir  1674  kvk  19    Blóðskömm  Drekkt Páll Oddsson  1674  kk      Galdrar  Brenndur Lasse Diðriksson  1675  kk  70    Galdrar  Brenndur Magnús Bjarnason  1675  kk      Galdrar  Brenndur Árni Jónsson  1676  kk  39    Þjófnaður  Hengdur Bjarni Bjarnason  1677  kk  62    Galdrar  Brenndur Þorbjörn Sveinsson  1677  kk  37    Galdrar  Brenndur Bessi Eiríksson  1677  kk  32    Þjófnaður  Hengdur Þorlákur Þorsteinsson  1677  kk      Þjófnaður  Hengdur Guðrún Bjarnadóttir  1678  kvk  18    Dulsmál/Blóðskömm  Tekin af lífi Bjarni Hallsson  1678  kk  48  Bóndi  Dulsmál/Blóðskömm  Tekinn af lífi Eyvindur Jónsson  1678  kk  38    Hórdómur/útilega  Hálshöggvinn Margrét Símonaróttir  1678  kvk  38    Hórdómur/útilega  Drekkt Stepán Grímsson  1678  kk      Galdrar  Brenndur Þuríður Ólafsdóttir  1678  kvk  63    Galdrar  Brennd Jón Helgason  1678  kk  23    Galdrar  Brenndur Hergerður Brandsdóttir  1680  kvk  25    Dulsmál/Blóðskömm  Drekkt Sæmundur Þorláksson  1680  kk  25    Dulsmál/Blóðskömm  Hálshöggvinn Þorkell Sigurðsson (Lyga-Þorkell, Lyga Keli)"  1681  kk      Þjófnaður  Hengdur Þorgeir Ingjaldsson  1681  kk  51    Hórdómur  Hálshöggvinn Ari Pálsson  1681  kk  51  Búandi  Galdrar  Brenndur Loftur Sigurðsson  1681  kk      Útileguþjófnaður  Hálshöggvinn Ónafngreind kona  1682  kvk      Dulsmál  Tekin af lífi Ónafngreindur maður  1682  kk      Dulsmál  Tekin af lífi Jón Pétursson  1682  kk      Þjófnaður  Hengdur Jón Þorsteinsson  1682  kk    Vinnumaður  Morð  Hálshöggvinn Jón Vernharðsson (/Bernharðsson)  1683  kk  33    Dulsmál  Hálshöggvinn Sveinn Árnason  1683  kk      Galdrar  Brenndur Helga Gunnarsdóttir  1684  kvk  33    Blóðskömm  Drekkt Vilkin Árnason  1684  kk      Þjófnaður  Hengdur Guðrún Jónssdóttir  1684  kvk  29  Vinnukona  Dulsmál  Drekkt Sigvaldi Jónsson  1684  kk  24    Morð  Hálshöggvinn Halldór Finnbogason  1685  kk  45    Guðlast  Brenndur Jón Þorláksson  1686  kk    Bóndi  Dulsmál/hórdómur  Hálshöggvinn Borgný Brynjólfsdóttir  1687  kvk  47    Blóðskömm  Drekkt Einar Gíslason  1691  kk  46    Þjófnaður  Hengdur Eiríkur Gíslason  1691  kk  36    Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1693  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1693  kk      Þjófnaður  Hengdur Þuríður Bjarnadóttir  1695  kvk  25    Dulsmál/Blóðskömm  Drekkt Vigdís Þórðardóttir  1696  kvk  21  Vinnukona  Dulsmál  Drekkt Jóreiður Þorgerisdóttir  1697  kvk  32    Dulsmál  Drekkt Jón Jónsson Gráni  1697  kk  20    Þjófnaður  Hengdur Sigurður Skúlason  1697  kk  17    Þjófnaður  Hengdur Ólafur Brandsson  1697  kk      Morð  Hálshöggvinn Þorsteinn Þorleifsson  1697  kk      Morð  Hálshöggvinn Guðrún Oddsdóttir  1698  kvk    Vinnukona  Dulsmál  Tekin af lífi Sigurður Jónsson  1699  kk      Þjófnaður  Hengdur Halldór Dagsson  1699  kk  33    Þjófnaður  Hengdur Jón Sigmundsson  1699  kk      Þjófnaður  Hengdur Steingrímur Helgason  1699  kk      Þjófnaður  Hengdur Þorleifur Jónsson  1699  kk      Þjófnaður  Hengdur Andrés Þórðarson  1700  kk  60    Þjófnaður  Hengdur Jón Eyjólfsson  1701  kk      Þjófnaður  Hengdur Lafrans Helgason  1701  kk  41  Búandi  Morð  Hálshöggvinn Ásmundur Jónsson  1701  kk  41    Þjófnaður  Hengdur Jón Jónsson (Bitru-Jón)  1701  kk      Þjófnaður  Hengdur Ásmundur Marteinsson  1702  kk  42    Þjófnaður  Hengdur Ólafur Jónsson  1702  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1702  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1702  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1702  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1702  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1702  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1702  kk      Þjófnaður  Hengdur Katrín Þorvarðsdóttir  1703  kvk  33    Dulsmál  Drekkt Jón Þórðarson  1703  kk      Þjófnaður/flakk  Hengdur Jón Þorláksson  1703  kk      Þjófnaður  Hengdur Gísli Einarsson  1703  kk      Þjófnaður  Hengdur Jón Jónsson  1703  kk      Þjófnaður  Hengdur Klemens Þorgeirsson  1704  kk  36    Þjófnaður  Hengdur Ingimundur Einarsson  1704  kk  25    Þjófnaður/flakk  Hengdur Sigurður Arason  1704  kk  26  Búandi  Morð  Hálshöggvinn Steinunn Guðmundsdóttir  1704  kvk  44  Húsfreyja  Morð  Drekkt Ónafngreind stúlka  1704  kvk      Dulsmál  Tekin af lífi Kolfinna Ásbjörnsdóttir  1705  kvk  36  Vinnukona  Dulsmál  Drekkt Sigríður Vigfúsdóttir  1705  kvk  19  Vinnukona  Dulsmál  Drekkt Kristín Halldórsdótir  1705  kvk  36  Vinnukona  Blóðskömm  Drekkt Salómon Hallbjörnsson  1705  kk  52  Hjáleigumaður  Blóðskömm  Hálshöggvinn Ólöf Jónsdóttir  1705  kvk  20  Tökubarn?  Blóðskömm  Drekkt Sumarliði Eiríksson  1705  kk  22    Blóðskömm  Hálshöggvinn Ragnhildur Tómasdóttir  1705  kvk  24  Bústýra  Blóðskömm  Drekkt Hallfríður Magnúsdóttir  1706  kvk  37  Vinnukona  Dulsmál/hórdómur  Drekkt Ólafur Kolbeinsson  1706  kk  36  Húsmaður  Dulsmál  Hálshöggvinn Helga Magnúsdóttir  1709  kvk  32  Ráðskona/vinnukona  Dulsmál  Drekkt Þórður Andrésson  1714  kk  61  Húsmaður  Morð  Hálshöggvinn Halldór Sumarliðason (ekki í gagnagrunni)  1719           Ónafngreind kona  1720  kvk      Dulsmál  Drekkt Þorsteinn Jónsson  1722  kk      Dulsmál  Hálshöggvinn Guðrún Jónsdóttir  1722           Ingibjörg Bjarnadóttir  1722           Jakob Jónsson  1725  kk      Þjófnaður  Hengdur Halldóra Jónsdóttir  1725  kvk  29    Dulsmál/Blóðskömm  Drekkt Jón Eyjólfsson  1725  kk  56  Bóndi  Dulsmál/Blóðskömm  Hálshöggvinn Jón Ingimundarson  1729  kk    Bóndi  Morð  Tekinn af lífi Sigurður Árnason  1731  kk  18    Morð  Tekinn af lífi Pétur Halldórsson  1735  kk      Blóðskömm  Tekinn af lífi Jón Guðmundsson  1738  kk  58    Dulsmál/Blóðskömm  Hálshöggvinn Halldóra Sigmundsdóttir  1738  kvk  36    Blóðskömm  Drekkt Sigmundur Guðmundsson  1738  kk  80    Blóðskömm  Hálshöggvinn Bótólfur Jörundsson  1739  kk  19    Morð  Hálshöggvinn Guðfinna Þorláksdóttir  1739  kvk      Dulsmál  Drekkt? Ásmundur Þórðarson  1740  kk  30    Morð  Tekinn af lífi Jón Jónsson  1740  kk  14    Blóðskömm  Dauðadómur Sunnefa Jónsdóttir  1740  kvk  16    Blóðskömm  Dauðadómur Þórður Bjarnason  1742  kk      Útileguþjófnaður  Tekinn af lífi Ögmundur Bjarnason  1742  kk      Útileguþjófnaður  Tekinn af lífi Jón Erlendsson  1747  kk  37    Þjófnaður  Hengdur Guðríður Vigfúsdótttir  1749  kvk  39    Blóðskömm  Tekin af lífi Bjarni “öskubak” Jónsson  1749  kk  39    Blóðskömm  Tekinn af lífi Sigurður Guðmundsson  1751  kk      Þjófnaður, flótti úr járnum  Hengdur Jón yngri Sigurðsson  1751  kk      Morð  Hálshöggvinn Helgi Sigurðsson  1751  kk      Morð  Hálshöggvinn Bjarni Árnason  1751  kk      Morð  Hálshöggvinn Jón Jónsson (“Kjöseyrar-Jón”)  1752  kk      Morð  Hálshöggvinn, klipinn með glóandi töngum, höfuð sett á stjaka Ónafngreindur maður  1752  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1752  kk      Þjófnaður  Hengdur Ólafur Guðvarðsson  1753  kk      Þjófnaður  Hengdur Guðrún Valdadóttir  1754  kvk  35    Blóðskömm  Drekkt Sigurður „elli“ Jónsson  1754  kk  74  Bóndi  Blóðskömm  Hálshöggvinn Ónafngreindur maður  1755  kk      Þjófnaður, flótti úr járnum  Hengdur Ónafngreindur maður  1756  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1756  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1756  kk      Þjófnaður  Hengdur Guðmundur Snorrason  1757  kk  37    Útileguþjófnaður  Hengdur Jón Magnússon  1758  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1758  kk      Þjófnaður  Hengdur Ónafngreindur maður  1758  kk      Þjófnaður  Hengdur Jón Ólafsson  1758  kk      Morð  Tekinn af lífi Ónafngreind kona  1759  kvk      Dulsmál  Tekin af lífi Kristín Bjarnadóttir  1760  kvk      Morð  Drekkt Ingibjörg Sölvadóttir  1760  kvk  35    Dulsmál  Hálshöggvin? Ívar Jónsson  1763  kk      Dulsmál/Blóðskömm  Hálshöggvinn, hægri hönd höggvin af Ólöf Jónsdóttir  1763  kvk  23    Dulsmál/Blóðskömm  Hálshöggvin Jón Halldórsson  1770  kk  30    Morð  Tekinn af lífi Eiríkur Þorláksson  1786  kk      Skar tungu úr dreng  Tekinn af lífi Ingibjörg Jónsdóttir  1792  kvk  32  Vinnukona  Dulsmál  Hálshöggvin Steinunn Sveinsdóttir  1805  kvk      Morð  Dauðadómur Bjarni Bjarnason  1805  kk  44    Morð  HálshöggvinnFriðrik Sigurðsson1830kkMorðHálshöggvinn Agnes Magnúsdóttir  1830  kvk  35  Vinnukona og skáld  Morð  Hálshöggvin

Þekktar frásagnir og minni
 Segja má að Ari Magnússon, sýslumaður í Ögri, hafi lagt sig fram um að breyta Spánverjavígunum árið 1615 úr fjöldamorði, það er löglausu ódæði, í lögmæta aftöku, þegar hann kvað upp dóm um það, eftir verknaðinn, að basknesku skipbrotsmennirnir sem þar voru ráðnir af dögum væru réttdræpir óbótamenn. Þeirra er þó ekki getið á lista Dysja hinna dæmdu hér að ofan.
 Þessi eftir-á-réttlæting sýslumannsins á manndrápi var ekki einsdæmi í réttarsögu Íslands, þó að ef til vill hafi hún verið hin stórtækasta. Annað tilfelli birtist í annálum árið 1676, þegar Árni Jónsson var dæmdur, í Borgarfirði, til húðláts fyrir þjófnað, það er strýkingar. Þrátt fyrir að hafa ekki hlotið dauðadóm var Árni hengdur. Hengingunni var veitt samþykki á næstu samkomu Alþingis í Lögréttu og varð þar með, eftir á, að opinberri aftöku.Sjá t.d. Alþingisbækur VII. bindi, bls. 337.
 Árið 1602 var Björn Þorleifsson, 47 ára gamall bóndi og „vandræðamaður“ frá Snæfellsnesi, hálshogginn á Alþingi „fyrir kvennamál, svall og „með mörgum sönnum líkindum“ þjófnað“. Hin fleygu orð „Höggðu betur, maður“ eru komin úr eftirfarandi frásögn Skarðsárannáls af aftöku Björns: „Hann kvaddi menn með handabandi, áður sig niður lagði á höggstokkinn, og bauð svo öllum góða nótt. Var hann með öllu óbundinn. Jon böðull, er höggva skyldi, var þá orðinn gamall og slæmur og krassaði í höggunum, en Björn lá kyr á grúfu, og þá sex höggin voru komin, leit Björn við og mælti: Höggðu betur, maður! Lá hann svo grafkyr, en sá slæmi skálkur krassaði ein 30 högg, áður af fór höfuðið, og var það hryggilegt að sjá.“ Björn Jónsson, Skarðsárannáll eða Annalar Þess froma og velvitra Sauluga Biørns Jonssonar á Skardsau Fordum Løgrettumanns í Hegranes-Sýslu, 1774. Ritið finnst á bækur.is. Frásögnin er skráð með ógotnesku letri í Alþingisbækur Íslands III. bindi, 1595-1605.
 Nokkur íslensk skáldverk hafa verið rituð um aftökur, atburði í aðdraganda þeirra og eftirmál. Öxin og jörðin eftir Ólaf Gunnarsson er þar á meðal, og vísar titillinn í orð séra Jóns Bjarnarsonar þegar framverðir siðskiptanna ákveða að ráða Jón Arason biskup og syni hans af dögum. Feðgarnir höfðu þá þegar verið handteknir og þótti vandi að ráða hvernig best væri að geyma þá. „Eg em heimskastur af yður öllum, og sé eg þó ráð til, hvernig hægast sé að geyma þessa menn,“ sagði þá Jón Bjarnason, ráðsmaður í Skálholti. Aðrir viðstaddir sögðust það vilja heyra, og svaraði Jón því til að „öxin og jörðin geymdi þá bezt“.Úr Biskupaannálum Jóns Egilssonar, handriti frá árinu 1692. Hér haft eftir úr Biskupasögum Jóns prófasts Haldórssonar í Hítardal, 1903, bls. 100: https://baekur.is/bok/000207447/1/134/Biskupasogur_Jons_profasts_Bindi_1_Bls_134/ (sótt 18.2.2020).
 Um sama atburð orti Megas kvæðið „Um grimman dauða Jóns Arasonar“ sem hann söng á fyrstu plötu sinni. Þriðja erindi söngsins er svohljóðandi:

En þeir sörguðu af honum hausinn herra minn trúr,
herjans þrælarnir gömlum og sonum hans tveimur,
ó það liggur svo berlega í augum uppi Snati minn,
hve átakanlega vondur hann er þessi heimur.

 Böðullinn sem Marteinn Einarsson biskup og Jón Bjarnason ráðsmaður í Skálholti fengu til að hálshöggva Jón Arason og syni hans hét Jón Ólafsson. Norðlenskir stuðningsmenn hinna hálshoggnu feðga höfðu uppi á böðlinum árið eftir. Í Setbergsannál er sagt að „þeir norðlenzku“ hafi fundið böðulinn á Álftanesi og „héldu í sundur á honum túlanum og helltu svo ofan í hann heitu blýi. Með það lét hann líf sitt, en þeir riðu síðan norður.“ Þennan viðburð mætti telja til múgæsingsaftöku (e. lynching), sbr. skilgreiningu í upphafi þessarar færslu.Sjá svar á Vísindavef við spurningunni „Var böðull Jóns Arasonar íslenskur glæpamaður eða danskur embættismaður?“. https://www.visindavefur.is/svar.php?id=2320, sótt 18.2.2020.

 Sjá einnig 
 Aftaka
 Morð á Íslandi
 Afhöfðun
 Dauðarefsing
 Fallöxi
 Henging
 Kviksetning
 Öxin og jörðin

Tenglar


 „Agnes og Friðrik“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1934
 „Á aftökustaðnum“; grein í Morgunblaðinu 1957

 Tilvísanir 

Flokkur:Refsingar
Flokkur:Lögfræði
Flokkur:Saga
Flokkur:Saga Íslands
Flokkur:Mannréttindi