Samherji

Samherji hf. er íslenskt sjávarútvegsfélag. Samherji er eitt af umfangsmestu fyrirtækjum í íslenskum sjávarútvegi og byggir rekstur sinn meðal annars á „sjófrystingu, landvinnslu á bolfiski, fiskeldi og markaðs- og sölustarfsemi“. 

Saga Samherja hófst árið 1983 þegar frændurnir Þorsteinn Már Baldvinsson, Kristján Vilhelmsson og Þorsteinn Vilhelmsson festu kaup á útgerðarfélaginu Samherja hf. í Grindavík. Helsta eign þess félags var togarinn Guðsteinn GK 140 sem hafði verið smíðaður í Póllandi níu árum áður. Eftir þessa fjárfestingu var togarinn fluttur til Akureyrar þar sem ráðist var í miklar breytingar á skipinu. Þær fólust í því að umbreyta skipinu í frystitogara sem var nefndur Akureyrin EA 10 og fór í sína fyrstu veiðiferð í desember 1983. Markaði þetta upphaf rekstrar Samherja í núverandi mynd.

Árið 2019 átti Samherji 6,8% af aflahlutdeild í íslenskri útgerð samkvæmt kvótakerfinu; næstmest íslenskra útgerðarfyrirtækja á eftir HB Granda. Í gegnum eignarhlut sinn í Síldarvinnslunni og fleiri smærri félögum á félagið alls um 16 prósent af fiskveiðikvóta landsins.

Fjórir aðaleigendur Samherja, þau Þorsteinn Már Baldvinsson, Helga Steinunn Guðmundsdóttir, Kristján Vilhelmsson og Kolbrún Ingólfsdóttir, framseldu börnum sínum meirihluta af hlutabréfum sínum í fyrirtækinu í maí 2020.

Baldvin Þorsteinsson er forstjóri Samherja hf. Hann tók við sem forstjóri félagsins hinn 26. júní 2025. Mánuði fyrr hafði faðir hans, Þorsteinn Már Baldvinsson, tilkynnt að hann hefði ákveðið að láta af störfum sem forstjóri eftir að hafa stýrt félaginu frá stofnun árið 1983. 

Samherjaskjölin
Þann 12. nóvember árið 2019 birti WikiLeaks þúsundir gagna og tölvupósta frá starfsmönnum Samherja sem gáfu til kynna að fyrirtækið hefði greitt milljónir króna í mútufé til stjórnmálamanna og embættismanna í Namibíu í skiptum fyrir aðgang að fiskveiðikvóta á miðum Namibíu. Sama dag staðhæfði Jóhannes Stefánsson, fyrrum starfsmaður Samherja í Namibíu, í viðtali í þættinum Kveiki á Ríkisútvarpinu, að formaður og stærsti hluthafi fyrirtækisins, Þorsteinn Már Baldvinsson, hefði skipað mútugreiðslurnar. Þann 13. nóvember sögðu sjávarútvegsráðherra og dómsmálaráðherra Namibíu, Bernhardt Esau og Sacky Shanghala, af sér vegna tengsla þeirra við málið. Þorsteinn Már steig tímabundið til hliðar sem forstjóri fyrirtækisins þegar innri rannsókn hófst á ætluðum brotum þess og  tók við til bráðabirgða. 27. mars 2020 tók Þorsteinn Már aftur við sem forstjóri og Björgólfur lét af störfum þann 12. febrúar 2021.

Eftir að Samherjaskjölin voru birt gaf Samherji frá sér yfirlýsingu þar sem Jóhannes Stefánsson var sakaður um að standa á bak við mútugreiðslurnar og staðhæft var að aðrir stjórnendur félagsins hefðu ekki vitað af þeim. Jóhannes viðurkenndi að hafa átt þátt í mútugreiðslunum en frekari gögn hafa leitt í ljós að hann stýrði aldrei bankareikningum Samherja á Kýpur, þar sem greiðslurnar fóru í gegn, og að hinar meintu mútugreiðslur héldu áfram í þrjú ár eftir að Jóhannes hætti störfum hjá fyrirtækinu. 

Eftir að ásakanir voru settar fram á hendur Samherja vegna rekstrarins í Namibíu fól stjórn félagsins norsku lögmannsstofunni Wikborg Rein að rannsaka þær. Vinnu lögmannsstofunnar lauk í júlí 2020. Samherji sendi frá sér yfirlýsingu tæpu ári síðar þar sem fjallað var um helstu niðurstöður rannsóknarinnar. Í henni sagði fyrirtækið rannsóknina hafa leitt í ljós ákveðin atriði sem hefðu vakið „spurningar um vandaða viðskiptahætti“ og hefðu aukið lagalega sem ekki hefði verið gætt nægilega vel að í starfseminni. Í yfirlýsingunni sagðist fyrirtækið hafa samþykkt nýjar reglur um kerfi fyrir stjórnarhætti og regluvörslu að erlendri fyrirmynd til að koma í veg fyrir að sömu mistök endurtækju sig í árslok 2020.

Árið 2021 birtu íslenskir fjölmiðlar fréttir upp úr einkaskilaboðum milli starfsmanna hjá Samherja sem hafði verið lekið með stolnum farsíma. Í skilaboðunum lýstu starfsmennirnir svokallaðri „skæruliðadeild“ innan félagsins sem hefði haft það að markmiði að koma óorði á blaðamenn sem skrifuðu um Namibíumálið. Meðal annars hefði hún skrifað og ritstýrt skoðanapistlum og færslum á samfélagsmiðlum sem síðan voru birtur undir nafni skipstjóra hjá fyrirtækinu til þess að gefa þá ásýnd að sjálfssprotin grasrótarhreyfing væri á móti fréttaflutningnum. Þá hefði hún rannsakað persónuhagi annarra gagnrýnenda fyrirtækisins, til að mynda rithöfundarins Hallgríms Helgasonar, í leit að upplýsingum til að draga úr trúverðugleika þeirra, og reynt að hafa áhrif á formannskjör Blaðamannafélags Íslands. Samherji hefur hafnað því að hafa starfrækt slíka deild og sagði í yfirlýsingu að um væri að ræða „persónuleg samskipti á milli starfsfélaga og vina sem enginn gerði ráð fyrir að yrðu opinber.“ 

Tilvísanir

Flokkur:Íslensk sjávarútvegsfyrirtæki